ਛੱਤਿਆਣਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਛੱਤਿਆਣਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44770</id>
    <revision>
      <id>848993</id>
      <parentid>848929</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ */ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਐਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।</comment>
      <origin>848993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67935" sha1="kxs61m1fx8lo1yeqolcxk7o003m8231" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}


'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ  ਪਿੰਡ  ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ  ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}}

* '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

==ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ==

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I]

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []]


ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।


ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==
'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19]

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20]

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21]

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22]

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23]

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24]

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25]

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26]

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28]

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29]

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30]

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31]

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32]

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33]

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34]

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35]

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36]

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ &quot;ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ&quot; (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37]

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38]

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>kxs61m1fx8lo1yeqolcxk7o003m8231</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>848996</id>
      <parentid>848993</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ */ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੇ ਜਾਨਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਪੇਜ ਨੂੰ reference ਦੇ ਕੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>848996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77562" sha1="oq9yfeyn5dluqdpdv8eadgl1pqsx4ao" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}


'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ  ਪਿੰਡ  ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ  ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1875 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}}

* '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

==ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ==

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971 — ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਾਹਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਵਸਨੀਕ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

===10. ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਨਾਥਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013 — ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਫਰੀਦਕੋਟ-ਮੁਕਤਸਰ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/faridkot-muktsar/news/faridkot-muktsar-981072 |website=ਜਗਬਾਣੀ}}&lt;/ref&gt;

===12. ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤਨੀ — ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ। ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ |url=https://www.punjabijagran.com/news/state-medical-camp-8371537.html |website=ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ |date=24 ਨਵੰਬਰ 2013}}&lt;/ref&gt;

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Wards of influential families in fray |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/wards-of-influential-families-in-fray-701878 |website=The Tribune |date=20 ਦਸੰਬਰ 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੀਟਿੰਗ |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/muktsar-meeting-against-drugs-8678311.html |website=ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ |date=19 ਜੁਲਾਈ 2019}}&lt;/ref&gt;

===14. ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ, ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhattianna Gram Panchayat — LGD 17592 |url=https://www.voiceofvillage.com/panchayat/17592 |website=Voice of Village}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I]

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []]


ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।


ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==
'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19]

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20]

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21]

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22]

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23]

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24]

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25]

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26]

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28]

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29]

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30]

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31]

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32]

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33]

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34]

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35]

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36]

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ &quot;ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ&quot; (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37]

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38]

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>oq9yfeyn5dluqdpdv8eadgl1pqsx4ao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>848997</id>
      <parentid>848996</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ga</comment>
      <origin>848997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77562" sha1="bhahovoobps7pn9v3irr5uf09e6wh3t" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}


'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ  ਪਿੰਡ  ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ  ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}}

* '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

==ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ==

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971 — ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਾਹਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਵਸਨੀਕ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

===10. ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਨਾਥਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013 — ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਫਰੀਦਕੋਟ-ਮੁਕਤਸਰ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/faridkot-muktsar/news/faridkot-muktsar-981072 |website=ਜਗਬਾਣੀ}}&lt;/ref&gt;

===12. ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤਨੀ — ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ। ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ |url=https://www.punjabijagran.com/news/state-medical-camp-8371537.html |website=ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ |date=24 ਨਵੰਬਰ 2013}}&lt;/ref&gt;

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Wards of influential families in fray |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/wards-of-influential-families-in-fray-701878 |website=The Tribune |date=20 ਦਸੰਬਰ 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੀਟਿੰਗ |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/muktsar-meeting-against-drugs-8678311.html |website=ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ |date=19 ਜੁਲਾਈ 2019}}&lt;/ref&gt;

===14. ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ, ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhattianna Gram Panchayat — LGD 17592 |url=https://www.voiceofvillage.com/panchayat/17592 |website=Voice of Village}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I]

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []]


ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।


ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==
'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19]

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20]

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21]

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22]

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23]

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24]

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25]

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26]

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28]

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29]

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30]

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31]

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32]

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33]

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34]

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35]

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36]

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ &quot;ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ&quot; (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37]

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38]

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>bhahovoobps7pn9v3irr5uf09e6wh3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849011</id>
      <parentid>848997</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T01:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ */ ਸਰਪੰਚਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਸਨ ਉਹ ਦਰੁਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ</comment>
      <origin>849011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77951" sha1="b9qomvmeglro2dvyvm9g0b7u5sptevv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}


'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ  ਪਿੰਡ  ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ  ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}}

* '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

==ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ==

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971 — ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਾਹਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਵਸਨੀਕ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

===10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ, ਪਤਨੀ ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ — ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013 — ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਫਰੀਦਕੋਟ-ਮੁਕਤਸਰ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/faridkot-muktsar/news/faridkot-muktsar-981072 |website=ਜਗਬਾਣੀ}}&lt;/ref&gt;

===12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ, ਪਤਨੀ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ — ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ। ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਣ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ |url=https://www.punjabijagran.com/news/state-medical-camp-8371537.html |website=ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ |date=24 ਨਵੰਬਰ 2013}}&lt;/ref&gt;

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Wards of influential families in fray |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/wards-of-influential-families-in-fray-701878 |website=The Tribune |date=20 ਦਸੰਬਰ 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੀਟਿੰਗ |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/muktsar-meeting-against-drugs-8678311.html |website=ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ |date=19 ਜੁਲਾਈ 2019}}&lt;/ref&gt;

===14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ, ਪਤਨੀ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ — ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਹਨ। ਭਰਾ — ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। &lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhattianna Gram Panchayat — LGD 17592 |url=https://www.voiceofvillage.com/panchayat/17592 |website=Voice of Village}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I]

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []]


ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।


ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==
'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19]

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20]

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21]

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22]

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23]

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24]

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25]

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26]

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28]

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29]

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30]

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31]

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32]

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33]

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34]

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35]

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36]

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ &quot;ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ&quot; (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37]

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38]

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>b9qomvmeglro2dvyvm9g0b7u5sptevv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849012</id>
      <parentid>849011</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ */ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76546" sha1="e22kmjkaceza5fyau0ziowpmffm63m8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}


'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ  ਪਿੰਡ  ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ  ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}}

* '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ==

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971
* ਚੋਣ: ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ:

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਤੀਜੇ ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਾਚਾ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੋਤਰੇ ਸ. ਗੁਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਹਾਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਪੋਤਰਾ ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪੋਤਰਾ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਉਦਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੁੱਤਰ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013
* ਚੋਣ: ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ।

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਪੀ.ਏ. ਰਹੇ ਹਨ।

===14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪੜਦਾਦਾ: ਸ. ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I]

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []]


ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।


ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==
'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ Ferozepore District Gazetteer ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[19]

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[20]

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

Who's Who: Punjab Freedom Fighters ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।[21]

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 43(4) ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।[22]

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication (ਦਿਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing (ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ): 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।[23]

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ 1925 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[24]

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਦੇ citrus belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ: 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[25]

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer (ਕਿਸਾਨ) ਅਤੇ Village (ਪਿੰਡ) ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲਾ ਹੈ.[26]

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਕਿਰਨਜੀਤ ਸੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਦਿ ਉਦਾਸੀਜ਼ ਇਨ ਦ ਕਲੋਨੀਅਲ ਪੰਜਾਬ: 1849 ਏ.ਡੀ.–1947 ਏ.ਡੀ.’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[27][28]

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[29]

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E. ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ’ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਵਾਈ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।[30]

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।[31]

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ‘ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ’ ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ।[32]

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ‘Encyclopaedia of Sikh Literature’ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[33]

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ। ਪਾਹੁਲ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ।[34]

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[35]

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[36]

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ &quot;ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ&quot; (Mst. Viro v. Waryam Singh) ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।[37]

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਮਲਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ/ਦਸਤਕਾਰ ਵਰਗ (ਤਰਖਾਣ) ਆਮ ਕਿਸਾਨੀ ਰਿਵਾਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Customary Law) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (Personal Law) ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ Mst. Viro v. Waryam Singh ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।[38]

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>e22kmjkaceza5fyau0ziowpmffm63m8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849013</id>
      <parentid>849012</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ */ ਰੈਫਰੈਂਸ ਸਹੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅੱਖਰ ਜੋ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇਸ ਨਾਲ ਲੇਖ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਮੈਂ ਉਹ ਪੜਨ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਮਤਲਬ ਕਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਪਨਾ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਰੈਫਰੈਂਸ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ</comment>
      <origin>849013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76485" sha1="91mawcgt4ajgu9gbygntembkyikzawv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}


'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾਲਾ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਬੁੱਟਰ ਸ਼ਰੀਹ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਸਹਿਬਚੰਦ (3 ਕਿ:ਮੀ) ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ (2 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (8 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਬਸ ਸਰਵਿਸ ਰਾਹੀਂ  ਪਿੰਡ  ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ  ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ।1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ'''

* '''ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ'''{{cite web |title=Chhatiana (13) Village Map, PIN Code, Population |url=https://villagemapsindiasg.b-cdn.net/punjab/chhatiana-13-gidderbaha-muktsar-35351/ |access-date=18 September 2026}}

* '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ''' — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ==

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971
* ਚੋਣ: ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ:

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਤੀਜੇ ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਾਚਾ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੋਤਰੇ ਸ. ਗੁਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਹਾਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਪੋਤਰਾ ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪੋਤਰਾ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਉਦਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੁੱਤਰ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013
* ਚੋਣ: ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ।

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਪੀ.ਏ. ਰਹੇ ਹਨ।

===14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪੜਦਾਦਾ: ਸ. ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।[https://www.youtube.com/watch?v=hVo7Wvr801I]

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [2] ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। []] []]


ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। []] []] []] ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।


ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। [२] []] ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>91mawcgt4ajgu9gbygntembkyikzawv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849020</id>
      <parentid>849013</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T06:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76336" sha1="aegmqh759itdonuo3atqs8euimshizb" xml:space="preserve">{{Cleanup-reorganize}}{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}

'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} 

== ਜਾਣਕਾਰੀ ==
ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ। 1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==
{{Unreferenced|section|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971
* ਚੋਣ: ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ:

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਤੀਜੇ ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਾਚਾ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੋਤਰੇ ਸ. ਗੁਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਹਾਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਪੋਤਰਾ ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪੋਤਰਾ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਉਦਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੁੱਤਰ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013
* ਚੋਣ: ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ।

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਪੀ.ਏ. ਰਹੇ ਹਨ।

===14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪੜਦਾਦਾ: ਸ. ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।

ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>aegmqh759itdonuo3atqs8euimshizb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849021</id>
      <parentid>849020</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T06:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76359" sha1="9hx13cufu89zf6y7plf9q8y1xh7mgop" xml:space="preserve">{{Cleanup-reorganize}}{{Expert needed
| date = ਅਕਤੂਬਰ 2026
}}{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}

'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} 

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ। 1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==
{{Unreferenced|section|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

===1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜੀ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ।

===2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ:
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ।

===3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ:
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971
* ਚੋਣ: ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ:

===4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਭਤੀਜੇ ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਾਚਾ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ; ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ।

===6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਦਾਦਾ:
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ।

===7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੋਤਰੇ ਸ. ਗੁਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਬਹਾਲੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ; ਪੋਤਰਾ ਸ. ਰਮਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪੋਤਰਾ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ ਸ. ਉਦਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪੁੱਤਰ ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

===11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013
* ਚੋਣ: ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਭਰਾ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

===12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ।

===13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ===

* ਪਿਤਾ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਪੀ.ਏ. ਰਹੇ ਹਨ।

===14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ===

* ਪਤੀ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪੜਦਾਦਾ: ਸ. ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ
* ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪਤੀ ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਭਰਾ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।

ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>9hx13cufu89zf6y7plf9q8y1xh7mgop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੱਲਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44795</id>
    <revision>
      <id>849022</id>
      <parentid>847821</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T06:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33167" sha1="3hd4nwmy4hk8nrft01otle6odwmyfse" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਮੱਲਣ
| native_name = Mallan
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ
| subdivision_name4 = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| unit_pref = Metric
| area_total_ha = 3151
| population_total = 8451
| population_as_of = 2011
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
}}

'''ਮੱਲਣ''' (Mallan) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਲਣ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,151 ਹੈਕਟੇਅਰ (7,786 ਏਕੜ) ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1,530 ਘਰ ਸਨ। ਇਸੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 8,451 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,530 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 3,921 ਔਰਤਾਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Census2011&quot;&gt;{{cite report
|title=District Census Handbook: Muktsar, Census of India 2011
|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India
|year=2014
|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1009/download/3050/DH_2011_0310_PART_B_DCHB_MUKTSAR.pdf
}}&lt;/ref&gt;

== ਆਬਾਦੀ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਮੱਲਣ ਦੀ ਆਬਾਦੀ
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫਲ (ਏਕੜ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਪੁਰਸ਼ !! ਔਰਤਾਂ
|-
| 2001 || 7,786 || 1,256 || 7,840 || 4,166 || 3,674
|-
| 2011 || 7,786 || 1,530 || 8,451 || 4,530 || 3,921
|}

== ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ==

=== ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ===

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਖਿਦਰਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ। ਮੱਲਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MallanSikhEncyclopedia&quot;&gt;[https://www.thesikhencyclopedia.com/mallan/ Mallan], The Sikh Encyclopedia.&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਮੇਆਣਾ ਤੋਂ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੱਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;GuruGobindMallan&quot;&gt;[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition], ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ [[ਰਮੇਆਣਾ]], ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ ਅਤੇ [[ਕਾਉਣੀ]] ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਅੱਗੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਵੱਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPCGuruMarg&quot;&gt;[https://sgpc.net/gazette/2018/March/March-English.pdf Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, March 2018], ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਮਾਰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ।&lt;/ref&gt;

2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜੈਤੋ]], ਰਮੇਆਣਾ, ਮੱਲਣ, ਗੁੜ੍ਹੀ ਸੰਘਰ, ਕਾਉਣੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabijagranGuruMarg&quot;&gt;[https://www.punjabijagran.com/religion/religious-articles-in-sikhism-the-guru-gobind-singh-marg-is-considered-to-be-the-greatest-9442020.html ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ], ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, 2025।&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ==

=== ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ ===

ਬਘੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਲਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ Who's Who of Indian Martyrs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] (1923–24) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1925 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;BagherSingh&quot;&gt;[https://ocrdigitalfile.nvli.in/dlirepository/872/Whos-Who-ocr.pdf ''Who's Who of Indian Martyrs'', Volume I], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ।&lt;/ref&gt;

=== ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ===

'''ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ''' 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Jaito2023&quot;&gt;[https://ggscw.ac.in/Downloads/Paper%2013%20Jaito%20da%20morcha%20by%20Harvinder%20Singh%20Khalsa.pdf ''ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ''], Gyankosh: An Annual Double Blind Peer Reviewed Interdisciplinary Journal, ਖੰਡ 6, ਦਸੰਬਰ 2023।&lt;/ref&gt;

1923 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਪ੍ਰੋ. ਜੇ. ਐਨ. ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੱਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Jaito2023&quot; /&gt;

ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹਿਰੂ, ਗਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੇ. ਸੰਤਾਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;JaitoStudy&quot;&gt;[https://jetjournal.us/index.php/journals/article/download/574/364/730 ''Morcha of Jaito: Its Historical Importance and Its Role in Gurudwara Reform Act 1925''], Journal of East-West Thought, ਖੰਡ 14, ਅੰਕ 3, ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;JaitoStudy&quot; /&gt;

ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ 2019 ਦੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ Akali Morcha Da Itihas ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Komagata&quot;&gt;[https://www.jetir.org/papers/JETIR1904113.pdf ''Komagata Maru and its impact on the Ghadar Movement''], Journal of Emerging Technologies and Innovative Research, 2019, ਹਵਾਲਾ: Sohan Singh Josh, Akali Morcha Da Itihas, ਪੰਨਾ 487।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ]] ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1923 ਦੇ [[ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ]] ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

=== ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ===

'''ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ, [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2022a&quot;&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-gidderbaha-man-facing-execution-in-riyadh-plead-for-aid-393662 Kin of Gidderbaha man facing beheading in Saudi Arabia's Riyadh plead for aid], The Tribune, 10 ਮਈ 2022.&lt;/ref&gt;

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਊਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ।&lt;ref name=&quot;Tribune2022a&quot; /&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ '''10 ਲੱਖ ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ''' ਦੀ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ ਲਗਭਗ '''₹2 ਕਰੋੜ''' ਦੱਸੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;PunjabiTribune2023&quot;&gt;[https://www.punjabitribuneonline.com/news/malwa/balwinder-singh-who-faced-the-death-penalty-in-saudi-arabia-is-released/ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ’ਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ], ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 8 ਸਤੰਬਰ 2023.&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 14 ਮਈ 2022 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹2 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਖਾਲਸਾ ਏਡ]] ਵੱਲੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਨੇ ₹5 ਲੱਖ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2022b&quot;&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/kin-of-man-facing-execution-collect-rs-2-crore-blood-money-394912 Kin of Muktsar man facing execution in Saudi Arabia collect Rs 2 crore blood money], The Tribune, 14 ਮਈ 2022.&lt;/ref&gt;

ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਦੀ ਰਕਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ₹2 ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਕਮ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਊਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਰਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2022c&quot;&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/blood-money-paid-balwinders-family-still-awaits-his-return-451040 Blood money of Rs 2 crore paid, Balwinder Singh's family still awaits his return from Saudi Arabia], The Tribune, 14 ਨਵੰਬਰ 2022.&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ '''16 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ''' ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬਲੱਡ ਮਨੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[SPS Oberoi|ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ. ਓਬਰਾਏ]] ਵੱਲੋਂ ₹20 ਲੱਖ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2023&quot;&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/over-1-yr-after-paying-rs-2-cr-blood-money-muktsar-man-to-return-from-saudi-arabia-542278 Over 1 yr after paying Rs 2-cr blood money, Muktsar man to return from Saudi Arabia], The Tribune, 7 ਸਤੰਬਰ 2023.&lt;/ref&gt;

2025 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ’ਤੇ ਟਰੱਕ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2025&quot;&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/punjab/saudi-arabia-deportee-charts-course-to-success Saudi Arabia deportee charts course to success], The Tribune, 23 ਫਰਵਰੀ 2025.&lt;/ref&gt;

=== ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ===

ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਮੱਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ ਮੱਲਣ ਪਹੁੰਚਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਚੌਧਰੀ ਜੁਗਰਾਜ ਵਾਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;JugrajWaring&quot;&gt;[https://www.gurmatveechar.com/books/English_Books/English_Thesis_Papers/Guru.Gobind.Singhs.march.from.Anandpur.Sahib.to.Damdama.Sahib.an.historical.analysis.of.the.oral.tradition.%28GurmatVeechar.com%29.pdf ''Guru Gobind Singh's March from Anandpur Sahib to Damdama Sahib: An Historical Analysis of the Oral Tradition''].&lt;/ref&gt;

=== ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ===

ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਮੱਲਣ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।

[[1997 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 33,938 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;Malkit1997&quot;&gt;[https://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/gidderbaha.html Gidderbaha Assembly Constituency Election Results], Elections.in.&lt;/ref&gt;

2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਤੋਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Malkit2011&quot;&gt;[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express'', 2011.&lt;/ref&gt;

2012 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Malkit2012&quot;&gt;[https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/to-take-on-badals-in-gidderbaha-among-congress-contenders-amarinder-singh/ To take on Badals in Gidderbaha, among Congress contenders], ''The Indian Express''.&lt;/ref&gt;

=== ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 2016 ਵਿਵਾਦ ===

ਮੱਲਣ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਨਿਹੰਗ]] ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਬੰਧ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਧੜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016IE&quot;&gt;[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjab-three-killed-as-rival-sikh-factions-clash-over-possession-of-gurdwara-3092367/ Punjab: Three killed as rival Sikh factions clash over possession of gurdwara], ''The Indian Express'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.&lt;/ref&gt;

2016 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੱਲਣ ਦੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016IE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ramsar2016Tribune&quot;&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/archive/crime/3-nihangs-killed-in-clash-over-gurdwara-312017/ 3 Nihangs killed in clash over gurdwara], ''The Tribune'', 20 ਅਕਤੂਬਰ 2016.&lt;/ref&gt;

ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋਵੇਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 45 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾਈ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016IE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ramsar2016HT&quot;&gt;[https://www.hindustantimes.com/punjab/three-killed-in-clash-over-possession-of-gurdwara-in-muktsar/story-PL2PdhWuemCT0Fkt7pcaLK.html 3 killed, six injured in clash over gurdwara’s control in Muktsar], ''Hindustan Times'', 19 ਅਕਤੂਬਰ 2016.&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ''The Tribune'' ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੱਲਣ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੋਲੂਵਾਲਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016Tribune&quot;/&gt; ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ''The Indian Express'' ਅਤੇ ''Hindustan Times'' ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਦਰਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016IE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ramsar2016HT&quot;/&gt;

ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਕੰਧਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016IE&quot;/&gt;

20 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲ, ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ [[ਹਥਿਆਰ ਐਕਟ]] ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 20 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016HTCase&quot;&gt;[https://www.hindustantimes.com/punjab/a-day-after-20-booked-for-clash-over-muktsar-gurdwara-control/story-DTtNI16KQv7yrV2YaCKfBM.html A day after, 20 booked for clash over Muktsar gurdwara control], ''Hindustan Times'', 21 ਅਕਤੂਬਰ 2016.&lt;/ref&gt;

ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਠ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016Roundup&quot;&gt;[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/eight-rounded-up-in-gurdwara-triple-murder-3095832/ Eight rounded up in Gurdwara Triple Murder], ''The Indian Express'', 22 ਅਕਤੂਬਰ 2016.&lt;/ref&gt;

24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਹੋਰ 10 ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;Ramsar2016Later&quot;&gt;[https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/muktsar-triple-murder-case-with-no-arrests-yet-victims-kin-threatens-suicide-3099500/ Muktsar triple murder case: With no arrests yet, victim’s kin threatens suicide], ''The Indian Express'', 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016.&lt;/ref&gt;

==== ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਾ ====

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ, '''Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others''', ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੱਲਣ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਹੰਤ/ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 39 ਕਨਾਲ 18 ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MakhanSinghHC&quot;&gt;[https://www.casemine.com/judgement/in/63ac03cd7f7f0a7ba1ec7425 Makhan Singh v. Malkiat Singh and Others], Punjab and Haryana High Court.&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 200 ਬੋਰੀਆਂ ਕਣਕ ਲੈ ਗਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਖਿਕ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।&lt;ref name=&quot;MakhanSinghHC&quot;/&gt;

ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2001–02 ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ’ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਰਿਕਾਰਡ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 1929–30 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੈਵਨਿਊ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;MakhanSinghHC&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2002 ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;MakhanSinghHC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ramsar2016IE&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>3hd4nwmy4hk8nrft01otle6odwmyfse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45240</id>
    <revision>
      <id>849023</id>
      <parentid>847506</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T06:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33620" sha1="7egpr9v0vqe9vuhjopjbud7gqksaehs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| native_name_lang = pa
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1 = ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2 = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3 = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4 = ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name4 = ਦੋਦਾ
| subdivision_type5 = ਬਲਾਕ
| subdivision_name5 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| subdivision_type6 = ਥਾਣਾ
| subdivision_name6 = ਕੋਟ ਭਾਈ
| area_total_acre = 4706
| population_as_of = 2011
| population_total = 5228
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = ਮਰਦ
| population_blank1 = 2806
| population_blank2_title = ਔਰਤਾਂ
| population_blank2 = 2422
| postal_code_type = ਪਿਨ ਕੋਡ
| postal_code = 152031
| registration_plate = PB-60
| official_name = ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ
| blank_name_sec1 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec1 = [[ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
| blank_name_sec2 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
| blank_info_sec2 = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] (84/117)
| coordinates =
| website =
}}
'''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ,''' ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਬਣੀ ਸੜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ, ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹਾ, ਜੋ ਛੱਤਿਆਣਾ ਤੋ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੋਘਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਸਰਹੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਖੇਤਰਫ਼ਲ (ਹੈਕਟੇਅਰ) !! ਘਰ !! ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ
|-
| 1991 || 1,904 || 638 || 4,480 || 2,387 || 2,093 || 1,840
|-
| 2001 || 1,904 || — || 4,842 || 2,598 || 2,244 || 1,994
|-
| 2011 || 1,904 || 1,047 || 5,228 || 2,806 || 2,422 || 2,375
|}

== ਇਤਿਹਾਸ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਉਪਲਬਧ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਾੜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 8,810 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;&gt;ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤੀ ਵੇਰਵਾ'', 10 ਸਤੰਬਰ 2024।&lt;/ref&gt;

ਅਬਲੂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਸੁਖਣਾ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲਾ—ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲੂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਰਕਬੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਤੀਜਿਆਂ—ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ—ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਥਾਨਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 4,760 ਏਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ''ਸੁਖਣਾ'' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ''ਅਬਲੂ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ''ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਣੇ, ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਰਾ ਭੋਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਣੇ ਨੇ ਭੋਮੀਏ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕੱਕੂ ਅਤੇ ਗਹਿਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭੋਮੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਲੜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ''ਸੰਧੂ'' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾੜ ਬਣ ਗਏ। ਚਾਚੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਲਾ ਪੱਤੀ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੁਖਣੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੁਖਣਾ ਪੱਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਰਾ ਕੱਕੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੱਕੂ ਪੱਤੀ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗਹਿਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਲਾ ਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਹਾਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ ਬਣੀ। ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਭਰਾ ਭੋਮੀਏ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਮੀਏ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂ ਭੋਮੀਏ ਕਾ ਅਗਵਾੜ ਬਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot;/&gt;

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਭਾਈ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1 ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 1,357 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Punjab Panchayat election: After midnight drama, 1-vote victory for Congress-backed candidate in Gidderbaha |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-panchayat-election-sparks-row-5-times-recount-in-gidderbaha-village-3-vote-margin/ |work=The Tribune |date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

== ਆਵਾਜਾਈ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਦਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ (PMGSY) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਹਾਰਾ, ਮਣੀਆਂਵਾਲਾ, ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੁਖਾਲਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ; ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਧੂ ਪੱਤੀ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1960 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=GHS Sukhna Ablu |url=https://www.icbse.com/schools/ghs-sukhna-ablu-kl78l |publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਮ-III ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sewa Kendra Sri Muktsar Sahib |url=https://muktsar.nic.in/sewa-kendra-sri-muktsar-sahib/ |publisher=District Sri Muktsar Sahib, Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

== ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੀਰਮ ਦਾਸ ਡੇਰਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Punjab State Pharmacy Council record |url=https://pbspc.in/wp-content/uploads/2025/06/Pepsu-11-to-60673.pdf |publisher=Punjab State Pharmacy Council}}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਡੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।

== ਖੇਤੀਬਾੜੀ ==

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਣਕ, ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਜੋਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਮੋਟਰ ਪੰਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਪਿੰਡ-ਪੱਧਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sukha Ablu village |url=https://www.onefivenine.com/india/census/village/Muktsar/Gidderbaha/Sukha-Ablu |publisher=OneFiveNine}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ==

==== ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ====
ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (Entomology) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਹੇ ਹਨ। PAU ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ Professor of Entomology (Retired), ਖੋਜ-ਥੀਸਿਸ ਦੇ Major Advisor ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ Acting Head ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Studies on biological attributes of laboratory and field populations of Chilo partellus (Swinhoe) on maize |url=https://krishikosh.egranth.ac.in/server/api/core/bitstreams/07c12024-0934-42b7-ac62-fa123bc7858a/content |publisher=Punjab Agricultural University, Krishikosh}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ Indian Journal of Entomology ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brar reinstated as dean at PAU |url=https://indianexpress.com/article/cities/ludhiana/brar-reinstated-as-dean-at-pau/lite/ |work=The Indian Express |date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt; ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dulcha2024&quot; /&gt;

==== ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ====
ਸੌਰਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਦੁਲਚਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eligible Applicants for PSCSCC Exam 2009 |url=https://www.scribd.com/doc/42288529/PPSC |publisher=Punjab Public Service Commission record}}&lt;/ref&gt;

==== ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ====
ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਵਜੋਂ ''Hindustan Times'' ਦੀ 2012 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ EGS ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Betrayed, not broken, says slapgate victim |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/betrayed-not-broken-says-slapgate-victim/story-MPeOliL7MlcK8ejh1SUd4N_amp.html |work=Hindustan Times |date=5 September 2012}}&lt;/ref&gt;

==== ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ====
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manpreet Singh vs Financial Commissioner (Appeals), Punjab |url=https://indiankanoon.org/doc/9500143/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=21 March 2023}}&lt;/ref&gt;

==== ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ====
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ 2024 ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ''The Tribune'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,358 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sarpanch named 18 hrs after polling concludes |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sarpanch-named-18-hrs-after-polling-concludes/ |work=The Tribune |date=17 October 2024}}&lt;/ref&gt;

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ

ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਜਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ/ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਮਾਮਲਾ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਗਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਅਬੋਹਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 6339-T.L. ਤੋਂ 28.00 ਏਕੜ, ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 130825-R ਤੋਂ 70.23 ਏਕੜ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ ਮੋਗਾ ਨੰਬਰ 134565-R ਤੋਂ 17.00 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। 18 ਮਈ 2006 ਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਕੈਨਾਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵੱਲੋਂ 115.23 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਫੀਡਰ ਦੇ ਬੁਰਜੀ ਨੰਬਰ 279862-L ਵਾਲੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਮੋਗੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਲਿਜਾਣ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਈਪਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਖਰਚਾ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਫਟ-ਪੰਪ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵੰਡਣੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਵਾਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ''Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others'' ਨਾਮਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ CWP-20474-2024 ਦਾ ਫੈਸਲਾ 28 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਹਰਸ਼ ਬੁੰਗਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਵਾਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sukhna Ablu Jal Paryog Society and another v. Superintending Canal Officer, Ferozepur Canal Circle and others |url=https://indiankanoon.org/doc/129742633/ |publisher=Punjab and Haryana High Court |date=28 January 2025 |access-date=24 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==== ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ====
{{Citation style|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026|reason=ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ}}
ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (MANAGE) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ ਦਰਜ ਹੈ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}

ਉਪਲਬਧ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 40 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਏਕੜ ਆਪਣੀ ਅਤੇ 20 ਏਕੜ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲਈ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨਰਮਾ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਗੁਆਰ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਰਚ, ਬੀਜ ਰਹਿਤ ਖੀਰਾ, ਸਟ੍ਰਾਬੈਰੀ ਅਤੇ ਖਰਬੂਜੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ। MANAGE ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਸਾਇਣਕ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਦੋ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{cite web |title=Success Stories in Natural Farming – Balwinder Singh Sandhu |url=https://www.manage.gov.in/nf/pptspdfs/successstory.pdf |publisher=National Institute of Agricultural Extension Management (MANAGE), Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of India}}

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਖੇਤ-ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਪਾਊਡਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।{{cite web |title=Sandhu Farm House – Stepping towards progressive farming |url=https://sandhufarm.apnikheti.co.in/ |publisher=Apni Kheti}}

==== ਹੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਸੁਖਨਾ ====
ਹੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਸੁਖਨਾ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ''The Tribune'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸੰਘ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|UPSC]] ਦੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕਰਕੇ 182ਵਾਂ ਰੈਂਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।{{cite news |title=Ludhiana doctor is 17th |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/ludhiana-doctor-is-17th-234932/ |work=The Tribune}} ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੈਵਨਿਊ ਸਰਵਿਸ (ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ) ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।{{cite web |title=Allocation of candidates to IRS (IT) |url=https://www.nadt.gov.in/writereaddata/MenuContentImages/8_Allocation_of_candidates_to_IRS_IT_10_NADT636166349877228267.pdf |publisher=National Academy of Direct Taxes, Government of India}} 

==== ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ====
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਮ UPSC ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ''Sukhna Ablu Lohara Road, Sri Muktsar Sahib'' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{cite web |title=UPSC Civil Services Examination 2026 – Preliminary Examination record |url=https://auts.ac.in/wp-content/uploads/2026/06/Prelims-UPSC-2026_merged.pdf |publisher=Akal University}}

==== ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ ====
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ Guru Kashi College Alumni Association ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ B.Ed. 1984 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।{{cite web |title=Members of Alumni Association |url=https://kcemkt.org/upload/alumni_details/1568881791_membersofalumniassociationconverted.pdf |publisher=Guru Kashi College}}

1959 ਦੇ ''Punjab Government Gazette, Part III'' ਵਿੱਚ ਸੁਖਣਾ ਅਬਲੂ ਦਾ ਹੱਦਬਸਤ ਨੰਬਰ 76 ਅਤੇ ਰਕਬਾ 4,699 ਏਕੜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Punjab Government Gazette, Part III |year=1959 |page=173 |publisher=Government of Punjab}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>7egpr9v0vqe9vuhjopjbud7gqksaehs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66590</id>
    <revision>
      <id>849004</id>
      <parentid>779247</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52516-51</username>
        <id>62272</id>
      </contributor>
      <origin>849004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6475" sha1="fjsfl5da8g5z64vfudwonxp8y7drgxm" xml:space="preserve">{{Infobox person
|image=Justin Anthony Knapp (cropped).jpg
|caption= ਨੈਪ 2012 ਵਿੱਚ
|alt = ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ—ਭੂਰੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਦਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਮਰਦ—ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ
|birth_name=ਜਸਟਿਨ ਐਨਥਨੀ ਨੈਪ
|birth_date={{Birth date and age|1982|11|18|mf=y}}
|birth_place= [[ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ]], [[ਇੰਡੀਆਨਾ]], ਯੂ.ਐਸ.
|other_names= ਕੋਆਫ
|education= ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ-ਪਰਡਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ
|occupation= ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਪਾਦਕ
|awards=
|website=
|module = {{Listen
|filename = Justin Anthony Knapp.2014-07-22.en.ogg
|title = ਜਸਟਿਨ ਐਨਥਨੀ ਨੈਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
|embed = yes
|description = ਨੈਪ ਆਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ
|type = speech}}
}}
'''ਜਸਟਿਨ ਐਨਥਨੀ ਨੈਪ''' (ਜਨਮ ਨਵੰਬਰ 18, 1982),&lt;ref name=&quot;imm&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.indianapolismonthly.com/features/king-of-corrections/ |title=King of Corrections |work=[[Indianapolis Monthly]] |last=Comisky |first=Daniel S. |date=July 26, 2012}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮੋਨੀਕਰ '''ਕੋਆਫ''' ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |first=Kevin |last=Morris |url=https://www.dailydot.com/irl/wikipedian-first-1-million-edits/ |title=The hardest working man on Wikipedia |work=The Daily Dot |date=April 19, 2012 |access-date=October 15, 2016}}&lt;/ref&gt; {{As of|2021|09}}, ਨੈਪ ਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] 'ਤੇ 2.1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://xtools.wmflabs.org/sc/en.wikipedia.org/Koavf |work=XTools |title=Koavf - Simple Counter |access-date=August 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821114502/https://xtools.wmflabs.org/sc/en.wikipedia.org/Koavf |url-status=live |archive-date=August 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Wikipedia:List of Wikipedians by featured article nominations]]&lt;/ref&gt; ਉਹ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਤੋਂ 1 ਨਵੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਟੀਵਨ ਪ੍ਰੂਟ ਨੇ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। Banned for life for bullying harassment and of users on the English Wikipedia

==ਸਿੱਖਿਆ==
ਕਨੈੱਪ ਨੇ ਕੌਵੀਨੈਂਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ - ਪਰਡਯੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਤੋਂ ਫਲਸਫੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=telegraph /&gt;&lt;ref name=nuvo /&gt; 2013 ਤੱਕ, ਉਹ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=week&gt;{{cite web | url=http://theweek.com/articles/468191/6-superdedicated-employees | title=6 super-dedicated employees | work=The Week | date=January 30, 2013 | accessdate=January 30, 2015 | author=Hansen, Lauren}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==

===ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ===
[[ਤਸਵੀਰ:Great_Lakes_2011_Training.jpg|right|thumb|Knapp (third from left) at a Wikipedia training session in 2011]]

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{sisterlinks|d=Q3331076|commons=category:Justin Anthony Knapp|b=no|v=no|voy=no|s=Author:Justin Anthony Knapp|q=no|species=no|mw=no|m=no|wikt=no|n=no}}
* {{Wikipedia person user link|Koavf|ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ}}
* {{Google Scholar id|IGOSBhwAAAAJ}}
* [https://gizmodo.com/5903743/seven-years-one-million-edits-zero-dollars-wikipedias-flat-broke-superstar-editor &quot;Seven Years, One Million Edits, Zero Dollars: Wikipedia's Flat Broke Superstar&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116031122/https://gizmodo.com/5903743/seven-years-one-million-edits-zero-dollars-wikipedias-flat-broke-superstar-editor |date=2018-11-16 }}
* [http://www.webpronews.com/justin-knapp-becomes-wikipedia-legend-with-one-million-edits-2012-04 &quot;Justin Knapp Becomes Wikipedia Legend With One Million Edits&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403185313/http://www.webpronews.com/justin-knapp-becomes-wikipedia-legend-with-one-million-edits-2012-04 |date=2016-04-03 }}
* [http://www.joe.ie/tech/tech-news/justin-knapp-one-man-one-million-wikipedia-edits-0023740-1 &quot;Justin Knapp: One man, one million Wikipedia edits&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020144212/http://www.joe.ie/tech/tech-news/justin-knapp-one-man-one-million-wikipedia-edits-0023740-1 |date=2012-10-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20120618180217/http://www.indystar.com/article/20120611/LOCAL/206110312 &quot;Week in Wiki out: Hoosier is top contributor to online encyclopedia&quot;]
* [https://www.thrillist.com/culture/meet-the-guy-who-s-made-1-4-million-wikipedia-edits-and-counting-justin-knapp Meet The Guy Who's Made 1.4 Million Wikipedia Edits And Counting]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>fjsfl5da8g5z64vfudwonxp8y7drgxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849005</id>
      <parentid>849004</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>56269</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52516-51|~2026-52516-51]] ([[User talk:~2026-52516-51|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਆਖ਼ਰੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ</comment>
      <origin>779247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6397" sha1="oyel9wpkugfuetvpqgsbka316rdeme2" xml:space="preserve">{{Infobox person
|image=Justin Anthony Knapp (cropped).jpg
|caption= ਨੈਪ 2012 ਵਿੱਚ
|alt = ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ—ਭੂਰੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਦਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਮਰਦ—ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ
|birth_name=ਜਸਟਿਨ ਐਨਥਨੀ ਨੈਪ
|birth_date={{Birth date and age|1982|11|18|mf=y}}
|birth_place= [[ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ]], [[ਇੰਡੀਆਨਾ]], ਯੂ.ਐਸ.
|other_names= ਕੋਆਫ
|education= ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ-ਪਰਡਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ
|occupation= ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਪਾਦਕ
|awards=
|website=
|module = {{Listen
|filename = Justin Anthony Knapp.2014-07-22.en.ogg
|title = ਜਸਟਿਨ ਐਨਥਨੀ ਨੈਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
|embed = yes
|description = ਨੈਪ ਆਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ
|type = speech}}
}}
'''ਜਸਟਿਨ ਐਨਥਨੀ ਨੈਪ''' (ਜਨਮ ਨਵੰਬਰ 18, 1982),&lt;ref name=&quot;imm&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.indianapolismonthly.com/features/king-of-corrections/ |title=King of Corrections |work=[[Indianapolis Monthly]] |last=Comisky |first=Daniel S. |date=July 26, 2012}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮੋਨੀਕਰ '''ਕੋਆਫ''' ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |first=Kevin |last=Morris |url=https://www.dailydot.com/irl/wikipedian-first-1-million-edits/ |title=The hardest working man on Wikipedia |work=The Daily Dot |date=April 19, 2012 |access-date=October 15, 2016}}&lt;/ref&gt; {{As of|2021|09}}, ਨੈਪ ਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] 'ਤੇ 2.1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://xtools.wmflabs.org/sc/en.wikipedia.org/Koavf |work=XTools |title=Koavf - Simple Counter |access-date=August 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821114502/https://xtools.wmflabs.org/sc/en.wikipedia.org/Koavf |url-status=live |archive-date=August 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Wikipedia:List of Wikipedians by featured article nominations]]&lt;/ref&gt; ਉਹ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਤੋਂ 1 ਨਵੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਟੀਵਨ ਪ੍ਰੂਟ ਨੇ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

==ਸਿੱਖਿਆ==
ਕਨੈੱਪ ਨੇ ਕੌਵੀਨੈਂਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ - ਪਰਡਯੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਤੋਂ ਫਲਸਫੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=telegraph /&gt;&lt;ref name=nuvo /&gt; 2013 ਤੱਕ, ਉਹ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=week&gt;{{cite web | url=http://theweek.com/articles/468191/6-superdedicated-employees | title=6 super-dedicated employees | work=The Week | date=January 30, 2013 | accessdate=January 30, 2015 | author=Hansen, Lauren}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==

===ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ===
[[ਤਸਵੀਰ:Great_Lakes_2011_Training.jpg|right|thumb|Knapp (third from left) at a Wikipedia training session in 2011]]

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{sisterlinks|d=Q3331076|commons=category:Justin Anthony Knapp|b=no|v=no|voy=no|s=Author:Justin Anthony Knapp|q=no|species=no|mw=no|m=no|wikt=no|n=no}}
* {{Wikipedia person user link|Koavf|ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ}}
* {{Google Scholar id|IGOSBhwAAAAJ}}
* [https://gizmodo.com/5903743/seven-years-one-million-edits-zero-dollars-wikipedias-flat-broke-superstar-editor &quot;Seven Years, One Million Edits, Zero Dollars: Wikipedia's Flat Broke Superstar&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116031122/https://gizmodo.com/5903743/seven-years-one-million-edits-zero-dollars-wikipedias-flat-broke-superstar-editor |date=2018-11-16 }}
* [http://www.webpronews.com/justin-knapp-becomes-wikipedia-legend-with-one-million-edits-2012-04 &quot;Justin Knapp Becomes Wikipedia Legend With One Million Edits&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403185313/http://www.webpronews.com/justin-knapp-becomes-wikipedia-legend-with-one-million-edits-2012-04 |date=2016-04-03 }}
* [http://www.joe.ie/tech/tech-news/justin-knapp-one-man-one-million-wikipedia-edits-0023740-1 &quot;Justin Knapp: One man, one million Wikipedia edits&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020144212/http://www.joe.ie/tech/tech-news/justin-knapp-one-man-one-million-wikipedia-edits-0023740-1 |date=2012-10-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20120618180217/http://www.indystar.com/article/20120611/LOCAL/206110312 &quot;Week in Wiki out: Hoosier is top contributor to online encyclopedia&quot;]
* [https://www.thrillist.com/culture/meet-the-guy-who-s-made-1-4-million-wikipedia-edits-and-counting-justin-knapp Meet The Guy Who's Made 1.4 Million Wikipedia Edits And Counting]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>oyel9wpkugfuetvpqgsbka316rdeme2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੰਬੋਜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70606</id>
    <revision>
      <id>849003</id>
      <parentid>824683</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yad jammu</username>
        <id>62271</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ */</comment>
      <origin>849003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9473" sha1="6gttzu780e2spk1gd5gqem8yvilscck" xml:space="preserve">'''ਕੰਬੋਜ''' ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੌਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਲੇਰ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਫਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੰਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਬੋਅ ਅਤੇ ਜੱਟ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਕੰਬੋਜ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹਾਂਡਾ, ਥਿੰਦ, ਜੱਜ, ਮਹਿਰੋਕ, ਸੰਧਾ, ਸਾਮੇ, ਸੁਰਮੇ, ਸ਼ਾਹੀ, ਜੰਮੂ, ਜੋਸ਼ਨ,ਅਬਦੁਲ, ਅਜਪਾਲ, ਅੰਗਿਆਰੇ, ਢੋਟ, ਕੌੜੇ, ਸ਼ਾਹੀ, ਸੋਥਪਾਲ, &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ== 
ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ 16 ਮਹਾਨ ਪਰਗਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਗਨਿਆਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਕੰਬੋਜ ਪਰਗਨਾਂ ਵੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੰਧਾਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੰਬੋਜ਼ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਪੋਰਸ ਮੱਲੀ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਕੰਬੋਜ਼ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਬੱਚਾ-ਬੱਚਾ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ l ਕੰਬੋਜਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸ ਗਏ।

==ਧਰਮ==
ਅੱਜ-ਕੱਲ ਇਹ ਜਾਤੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਸੁੰਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ,ਕਪੂਰਥਲਾ,ਪਟਿਆਲਾ,ਸੰਗਰੂਰ,ਸੁਨਾਮ,ਮਾਨਸਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਖ ਹਨ। [[ਫ਼ਾਜਿਲਕਾਂ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਹਨ।&lt;ref&gt;http://www.sadhanakendra.org/babaji.html&lt;/ref&gt; ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਕੰਬੋਜ ਬਾਬਾ ਭੁੰਮਣ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬਾਬਾ ਭੁੰਮਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੰਬੋਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾਸ ਜੀ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਭੂਮਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੰਬੋਜ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਿਰਸਾ ਵਿਖੇ ਸੰਘਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Bhumman_Shah‎&lt;/ref&gt;
problem ਟਾਹਲੀ ਵਾਲਾ ਬੋਦਲਾ,ਮੋਹਨ ਕੇ ਹਿਠਾਰ,ਚੱਕ ਵਨ ਵਾਲਾ, ਪੰਜੇ ਕੇ ਉਤਾੜ, ਬਾਜੇੇ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਿਵਾਨ ਖੇੜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਬੋਜ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰੰਡ ਪਿੰੰਡੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਬੋਹਰ ਗੰਗਾਨਗਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡੱਬਵਾਲੀ ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

==ਬੋਲੀ==
ਇਸ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉੱਪ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ [[ਲਹਿੰਦੀ]], [[ਮਾਝੀ]] ਅਤੇ [[ਮਲਵਈ]]।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thekamboj.com/kamboj/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-05-04 |archive-date=2018-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219005623/http://www.thekamboj.com/Kamboj/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ==
*ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਮਹਿਰੋਕ ਗੋਤ ਦੇ ਕੰਬੋਜ਼)
*ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ 
*ਭਾਈ ਮਾਹੀ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ
*ਬਾਬਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨਿੱਬਰ ਜੀ(ਬੰਦਈ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਮੁਖੀ)
*ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ (ਚੰਦੀ ਗੋਤ ਦੇ ਕੰਬੋਜ਼)
*[[ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] ਕੰਬੋਜ਼ (ਗੋਤ ਜੰਮੂ)
*ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 
*ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ(ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਆਕਾਲੀ ਦਲ)(ਸੰਧਾ ਗੋਤ)
*‎ਪੰਕਜ‬ ਕੰਬੋਜ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ
*ਸਰਦਾਰ ਕੰਵਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਧੰਜੂ, ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ 
*ਜ਼ੀਆਉਦੀਨ‬ ਅਹਿਮਦ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
*ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੰਬੋਜ ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ
*ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ *ਆਤਮਾਂ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ 
*ਬੀਬੀ ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ 
*ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ 
*ਹੰਸ ਰਾਜ ਜੋਸ਼ਨ ਸਾਬਕਾ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਜਲਾਲਾਬਾਦ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ)
*ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ਼ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਰਾਜਪੁਰਾ 
*ਕਾਕਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਸਮਾਣਾ 
*ਮਦਨ ਲਾਲ ਜਲਾਲਪੁਰ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਘਨੌਰ&lt;ref&gt;punjabrevenue.nic.in/gaz_asr38.htm&lt;/ref&gt;
*[[ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ]], ਸਿਰਕੱਢ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਲਾੜੀ ਜਿਸਨੂੰ [[ਸ਼ਾਰਟ ਕੌਰਨਰ]] ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
*[[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]]
*[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ]] -ਨਾਮਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ
*[[ਹਰਵਿੰਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] -ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਡਾਇਰੈਕਕਟਰ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ (ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ) ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 
*[[ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ ]]- ਕਨੇਡਾ ਵਾਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਾਇਰ 
*[[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ]]- ਹਜੂਰੀ ਰਾਗੀ ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ(ਗੋਤ ਜੰਮੂ)

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>6gttzu780e2spk1gd5gqem8yvilscck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸਕਰਿਬੁੰਟੋ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>72800</id>
    <revision>
      <id>849006</id>
      <parentid>848972</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ */ +[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate]]</comment>
      <origin>849006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14638" sha1="k6tvddfc694rxl8pq7wi8twqmlb3klk" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

ਲੁਆ [[ਸੋਰਸ]] ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[Module:Bananas]]) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &quot;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ [[Module:Bananas/doc]] ਇਸ &quot;Hello, world!&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Bananas|hello}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।) 

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

 &amp;#123;{#invoke:''module name''|''function name''|''first positional argument''|''second positional argument''|''named argument'' = ''value''}}

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[Module:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ  &quot;count_fruit&quot; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;bananas&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;apples&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ੳਦਾਹਰਨਾਂ ==
* [[Module:Bananas]]: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
* [[Module:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[Module:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[Module:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[Module:Bananas]] are placed in [[Module:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[Module:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[Module:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('Module:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|in use]] called [[Module:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[Module:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/Module:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[Module:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>k6tvddfc694rxl8pq7wi8twqmlb3klk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849007</id>
      <parentid>849006</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ */ -italic -space in `#invoke:`</comment>
      <origin>849007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14818" sha1="awf3lxuhnyptgtiqkjmnjjj4oq8s2t8" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

ਲੁਆ [[ਸੋਰਸ]] ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[Module:Bananas]]) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &quot;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ [[Module:Bananas/doc]] ਇਸ &quot;Hello, world!&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Bananas|hello}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।) 

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[Module:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ  &quot;count_fruit&quot; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;bananas&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;apples&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ੳਦਾਹਰਨਾਂ ==
* [[Module:Bananas]]: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
* [[Module:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[Module:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[Module:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[Module:Bananas]] are placed in [[Module:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[Module:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[Module:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('Module:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|in use]] called [[Module:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[Module:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/Module:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[Module:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>awf3lxuhnyptgtiqkjmnjjj4oq8s2t8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849008</id>
      <parentid>849007</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>Module: → ਮੌਡਿਊਲ:</comment>
      <origin>849008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15034" sha1="sv7azp6twwjb747jc7ngy9cp8qlag5j" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

ਲੁਆ [[ਸੋਰਸ]] ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &quot;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc]] ਇਸ &quot;Hello, world!&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Bananas|hello}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।) 

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ  &quot;count_fruit&quot; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;bananas&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;apples&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ੳਦਾਹਰਨਾਂ ==
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
* [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>sv7azp6twwjb747jc7ngy9cp8qlag5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849009</id>
      <parentid>849008</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ */ +[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]</comment>
      <origin>849009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15088" sha1="0tv7prve8dqwk1prf8dgwuhqdpgtnr9" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

ਲੁਆ [[ਸੋਰਸ]] ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &quot;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc]] ਇਸ &quot;Hello, world!&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Bananas|hello}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।) 

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ੳਦਾਹਰਨਾਂ ==
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
* [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>0tv7prve8dqwk1prf8dgwuhqdpgtnr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849010</id>
      <parentid>849009</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* lead section */ shortened. Moved to /* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ Hello World! in Lua /* ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ */ moved from /* ੳਦਾਹਰਨਾਂ */</comment>
      <origin>849010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15110" sha1="6q1sz2mmxrybfwgnemehqtkfriwcbv6" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ [[ਸੋਰਸ]] ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &quot;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc]] ਇਸ &quot;Hello, world!&quot; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Bananas|hello}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।) 

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>6q1sz2mmxrybfwgnemehqtkfriwcbv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77548</id>
    <revision>
      <id>848998</id>
      <parentid>696151</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mulkh Singh</username>
        <id>9921</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>848998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7576" sha1="gqma2oxukf22bdr9uhkjupf6tvg3845" xml:space="preserve">'''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼''' (23 ਨਵੰਬਰ 1931- 20 ਜਨਵਰੀ 2020) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਡਾ. [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] ਉਸ ਨੂੰ [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2011/06/%e0%a8%96%e0%a8%be%e0%a8%ae%e0%a9%8b%e0%a8%b6%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a9%9e%e0%a8%b2%e0%a8%b8%e0%a9%9e%e0%a9%87-%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%b2-%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%a4/|title=ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਟੀਆਂ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ|date=2011-06-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-09-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== 
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੇੜੀਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ-ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਨਾ 541&lt;/ref&gt; ਉਹ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਨਾਨਕੇ ਰਿਹਾ। ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਨਾਨਕੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਉਸਨੂੰ ਰੁੜਕੀ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

==ਸਿੱਖਿਆ==
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੈਪ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲੇ ਐਮ.ਡੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੇੜੀਕੇ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ। ਬੀ.ਏ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਨੀ ਕੀਤੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਤਿਹਸ –ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਦਿੱਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੱਦਮੀ।&lt;/ref&gt; ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਨਾਵਲ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
===ਨਾਵਲ===
*''ਚਾਨਣ ਦਾ ਜੰਗਲ'' (1980)
*''ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ'' (1978)
*''ਇਕ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਹੋਰ'' (1987)
*''ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ'' (1991)
*''ਕਰਜ਼ਈ ਸੁਪਨੇ'' (1998)
*''ਕਾਫ਼ਰ ਮਸੀਹਾ'' (2002)
*''ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਬੂਤਰੀ'' (2008)- 
*''ਕੁਠਾਲੀ ਪਿਆ ਸੋਨਾ'' (2009)
*''ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ'' (2010)
*''ਹੁਸਨਪ੍ਰਸਤ'' (2010)
*''ਲਟ ਲਟ ਲਾਟ ਬਲੇ'' (ਵਿਕਟਰ ਹੀਊਗੋ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ)
&lt;ref&gt;ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਨੋਦ, ਇੰਦਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ, ਪੰਨਾ 99&lt;/ref&gt;

===ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ===
*''ਦਿਲ ਦੇ ਬੋਲ''
*''ਧੜਕਦੇ ਬੋਲ''
*''ਗਾਉਂਦੇ ਬੋਲ''

==ਅਨੁਵਾਦ==
*''ਚਾਨਣੀਆਂ ਪੈੜਾਂ'' (ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ: ਤਿਖੋਨ ਸਾਈਮੁਸ਼ਕਿਨ)
*''ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ ਛੇ'' (ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ: ਐਂਤਨ ਚੈਖੋਵ)
*''ਅਗਨ ਗੀਤ'' (ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ: ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ)
*ਚਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ)
*ਐਂਟਨ ਚੈਖੋਵ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ

==ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ==
*''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ'' (ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ, 1994 ਵਿਚ)

ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਨਾਵਾਲਾਂ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਵਧੇਰੇ ਮਾਲਵਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਆਂਚਲਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ʻਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਮਲਵਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਉਚੇਚੇਪਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉਲਾਰ ਨਹੀਂ। ਚਾਨਣ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਖੁਦਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਵਲ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਿਸ਼ਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਰ ਮਸੀਹਾ ਨਾਵਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਸੀ ਵਿਦਵਾਨ [[ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ]] ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਰ ਮਸੀਹਾ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਲੀਓ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਔਗੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨਾਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਚੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]]</text>
      <sha1>gqma2oxukf22bdr9uhkjupf6tvg3845</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>848999</id>
      <parentid>848998</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mulkh Singh</username>
        <id>9921</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ */</comment>
      <origin>848999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7597" sha1="7d37crfnypkqc9qoptkq9zxq7bv52d4" xml:space="preserve">'''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼''' (23 ਨਵੰਬਰ 1931- 20 ਜਨਵਰੀ 2020) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਡਾ. [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] ਉਸ ਨੂੰ [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2011/06/%e0%a8%96%e0%a8%be%e0%a8%ae%e0%a9%8b%e0%a8%b6%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a9%9e%e0%a8%b2%e0%a8%b8%e0%a9%9e%e0%a9%87-%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%b2-%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%a4/|title=ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਟੀਆਂ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ|date=2011-06-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-09-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== 
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੇੜੀਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ-ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਨਾ 541&lt;/ref&gt; ਉਹ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਨਾਨਕੇ ਰਿਹਾ। ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਨਾਨਕੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਉਸਨੂੰ ਰੁੜਕੀ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

==ਸਿੱਖਿਆ==
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੈਪ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲੇ ਐਮ.ਡੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੇੜੀਕੇ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ। ਬੀ.ਏ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਨੀ ਕੀਤੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਤਿਹਸ –ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਦਿੱਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੱਦਮੀ।&lt;/ref&gt; ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਨਾਵਲ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
===ਨਾਵਲ===
*''ਚਾਨਣ ਦਾ ਜੰਗਲ'' (1980)
*''ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ'' (1978)
*''ਇਕ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਹੋਰ'' (1987)
*''ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ'' (1991)
*''ਕਰਜ਼ਈ ਸੁਪਨੇ'' (1998)
*''ਕਾਫ਼ਰ ਮਸੀਹਾ'' (2002)
*''ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਬੂਤਰੀ'' (2008)- 
*''ਕੁਠਾਲੀ ਪਿਆ ਸੋਨਾ'' (2009)
*''ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ'' (2010)
*''ਹੁਸਨਪ੍ਰਸਤ'' (2010)
*''ਲਟ ਲਟ ਲਾਟ ਬਲੇ'' (ਵਿਕਟਰ ਹੀਊਗੋ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ)
&lt;ref&gt;ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਨੋਦ, ਇੰਦਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ, ਪੰਨਾ 99&lt;/ref&gt;

===ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ===
*''ਦਿਲ ਦੇ ਬੋਲ''
*''ਧੜਕਦੇ ਬੋਲ''
*''ਗਾਉਂਦੇ ਬੋਲ''

==ਅਨੁਵਾਦ==
*''ਚਾਨਣੀਆਂ ਪੈੜਾਂ'' (ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ: ਤਿਖੋਨ ਸਾਈਮੁਸ਼ਕਿਨ)
*''ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ ਛੇ'' (ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ: ਐਂਤਨ ਚੈਖੋਵ)
*''ਅਗਨ ਗੀਤ'' (ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ: ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ)
*ਚਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ)
*ਐਂਟਨ ਚੈਖੋਵ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ

==ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ==
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਨਾਵਾਲਾਂ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਵਧੇਰੇ ਮਾਲਵਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਆਂਚਲਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ʻਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਮਲਵਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਉਚੇਚੇਪਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉਲਾਰ ਨਹੀਂ। ਚਾਨਣ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਖੁਦਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਵਲ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਬੁੱਕਲ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਿਸ਼ਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਰ ਮਸੀਹਾ ਨਾਵਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਸੀ ਵਿਦਵਾਨ [[ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ]] ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਰ ਮਸੀਹਾ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਲੀਓ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਔਗੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨਾਵਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਚੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;''ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਸੰਵੇਦਨਾ'' (ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ, 1994 ਵਿਚ)&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]]</text>
      <sha1>7d37crfnypkqc9qoptkq9zxq7bv52d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mirandole-75</title>
    <ns>3</ns>
    <id>85005</id>
    <revision>
      <id>848994</id>
      <parentid>344756</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Céréales Killer</username>
        <id>9686</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Céréales Killer ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jgaignerot]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mirandole-75]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Jgaignerot|Jgaignerot]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mirandole-75|Mirandole-75]]&quot;</comment>
      <origin>344756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="d7dy6js4ijt42nldoo53xm1072ibx83" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Jgaignerot}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:56, 18 ਸਤੰਬਰ 2016 (UTC)</text>
      <sha1>d7dy6js4ijt42nldoo53xm1072ibx83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99113</id>
    <revision>
      <id>848990</id>
      <parentid>840689</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>848990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75911" sha1="tsnkin25hwlb4qn0zlj7zz6gzjugz8q" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ
| birth_name         = ਸ਼ੁੱਭਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ&lt;ref name=&quot;SBS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/punjabi/en/article/2018/11/14/rise-punjabi-singer-sidhu-moosewala |title=The rise of Punjabi singer Sidhu Moosewala |website=[[Special Broadcasting Service]] |first=Preetinder |last=Grewal |date=15 November 2018 |access-date=31 December 2018 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231195721/https://www.sbs.com.au/yourlanguage/punjabi/en/article/2018/11/14/rise-punjabi-singer-sidhu-moosewala |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| image              = Sidhu Moose Wala during the shooting of his film Moosa Jatt (cropped).jpg
| alt                = 
| caption            = 2020 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ
| alias              = 5911&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ninog |first1=Alex |title=Fans Believe Drake Is Dropping a Posthumous Collab With Sidhu Moose Wala |url=https://www.complex.com/music/fans-believe-drake-sidhu-moose-wala-collab-is-coming |access-date=27 May 2023 |work=[[Complex Networks]] |archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202141809/https://www.complex.com/music/fans-believe-drake-sidhu-moose-wala-collab-is-coming |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ami |first1=Daljit |title=Sidhu Moose Wala: A Complex Character in Life, Death and Music |url=https://thewire.in/society/sidhu-moose-wala-a-complex-character-in-life-death-and-music |access-date=27 May 2023 |work=The Wire |date=3 June 2022}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{birth date|1993|06|11|df=yes}}&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kapoor |first1=Diksha |title=Happy Birthday Sidhu Moose Wala: Here Are Some Lesser Known Facts About Birthday Boy |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/happy-birthday-sidhu-moose-wala-here-are-some-lesser-known-facts-about-birthday-boy |access-date=23 February 2022 |work=PTC Punjabi |date=11 June 2019 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029191220/https://www.ptcpunjabi.co.in/happy-birthday-sidhu-moose-wala-here-are-some-lesser-known-facts-about-birthday-boy |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| death_date         = {{death date and age|df=y|2022|05|29|1993|06|11}}
| birth_place        = [[ਮੂਸਾ (ਪਿੰਡ)|ਮੂਸਾ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| death_place        = [[ਜਵਾਹਰਕੇ]], ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
| death_cause        = ਗੋਲੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ
| occupation         = {{hlist|ਗਾਇਕ|ਰੈਪਰ|ਗੀਤਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ}}
| party              = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (2021-22)
| years_active       = 2016–2022
| signature          = Sidhu Moosewala signature.svg
| module             = {{Infobox musical artist
| embed              = yes
| origin             = {{ubl|[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]|[[ਬਰੈਂਪਟਨ]], ਕੈਨੇਡਾ}}
| genre              = {{flatlist|
* [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿਪ ਹੌਪ]]
* ਗੈਂਗਸਟਾ ਰੈਪ
* ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ
}}
| label            = {{flatlist|
* ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ
* 5911 ਰਿਕਾਰਡਜ਼
* ਹੰਬਲ ਮਿਊਜ਼ਕ
* [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਟੀ ਸੀਰੀਜ਼]]
}}
| past_member_of = ਬ੍ਰਾਊਨ ਬੋਅਜ਼
| past_members     = {{flatlist|
* [[ਸੰਨੀ ਮਾਲਟਨ]]
* [[ਬਿਗ ਬਰਡ]]
* ਬਿਗ ਬੋਇ ਦੀਪ }}
}}
}}
'''ਸ਼ੁੱਭਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ''' (11 ਜੂਨ 1993{{Snd}}29 ਮਈ 2022), ਜਾਂ '''ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ''' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ,&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Scroll_4Jun2022&quot; /&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕ]], ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ|ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wilson |first=Brock |date=4 June 2022 |title=Sidhu Moose Wala's musical legacy was being a voice for his culture |work=[[CBC News]] |url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/sidhu-moose-wala-music-industry-1.6476578 |access-date=4 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 May 2022 |title=Sidhu Moose Wala: The murdered Indian rapper who 'made sense of chaos' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61629133 |access-date=4 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Priyadharshini |first=Patwa |title=Celebrating Sidhu Moose Wala's legacy with his 7 songs through which the singer will live on forever |work=GQ |url=https://www.gqindia.com/entertainment/content/celebrating-sidhu-moose-walas-legacy-with-his-7-songs-through-which-the-singer-will-live-on-forever |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324154650/https://www.gqindia.com/entertainment/content/celebrating-sidhu-moose-walas-legacy-with-his-7-songs-through-which-the-singer-will-live-on-forever |archive-date=2025-03-24 |access-date=2024-03-06 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=16 Top Sidhu Moose Wala Songs that Cement his Legacy |work=Desi Blitz |url=https://www.desiblitz.com/content/top-sidhu-moose-wala-songs-that-cement-his-legacy |quote=Listen to the best Sidhu Moose Wala songs that show how truly innovative he was and how his legacy will be in place forever.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=An exclusive evening with the parents of Sidhu Moosewala by BritAsia TV |work=BritAsiaTV |url=https://britasia.tv/justice-for-sidhu-an-exclusive-evening-with-the-parents-of-sidhu-moosewala-by-britasia-tv/ |quote=&quot; It was clear music had crossed all boundaries and was iconic within the mainstream industry.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Arora |first=Kusum |title=Sidhu Moose Wala's Death Evokes Memories of the Tragic End of Amar Singh Chamkila |work=The Wire |url=https://thewire.in/society/sidhu-moose-walas-death-evokes-memories-of-the-tragic-end-of-amar-singh-chamkila |quote=Both Moose Wala and Chamkila – which in Punjabi and Hindi means ‘glistening’ – had numerous similarities in terms of their music careers. Moose Wala and Chamkila both became iconic stars of Punjabi music, but both their journeys were short-lived.}}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦਾ ਨਾਮ [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|''ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ'']] ਦੁਆਰਾ 50 ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Beaumont-Thomas |first1=Ben |last2=Snapes |first2=Laura |date=27 December 2019 |title=Bradford bassline and ketamine-charged punk – 50 new artists for 2020 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/music/2019/dec/27/bradford-bassline-and-ketamine-charged-punk-50-new-artists-for-2020 |url-status=live |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404015652/https://www.theguardian.com/music/2019/dec/27/bradford-bassline-and-ketamine-charged-punk-50-new-artists-for-2020 |archive-date=4 April 2020 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਵੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lazarus |first=Neville |date=20 March 2023 |title=Sidhu Moose Wala's father accuses Punjab govt of 'suppressing' those seeking justice for murdered hip hop star |work=Sky News |url=https://news.sky.com/story/sidhu-moose-walas-father-accuses-punjab-govt-of-suppressing-those-seeking-justice-for-murdered-hip-hop-star-12838321}}&lt;/ref&gt;

ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਟਰੈਕ &quot;ਸੋ ਹਾਈ&quot; ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ [[ਪੀਬੀਐਕਸ 1|''ਪੀਬੀਐਕਸ 1'']] ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ''ਬਿਲਬੋਰਡ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਲਬਮਾਂ'' ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ 66ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਿੰਗਲ ਗੀਤ &quot;[[47 (2019 ਗੀਤ)|47]]&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੇਰਾ ਨਾ&quot; ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

[[ਮੂਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਮੂਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੂਸਾ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2016 ਵਿੱਚ ਨਿੰਜਾ ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਲਾਈਸੈਂਸ&quot; ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2017 ਵਿੱਚ ਗੁਰਲੇਜ਼ ਅਖਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋਗਾਣਾ ਗੀਤ, &quot;ਜੀ ਵੈਗਨ&quot; ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਊਨ ਬੁਆਏਜ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਗੀਤ ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ&quot; ਗਲੋਬਲ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''[[ਮੂਸਟੇਪ]]'' ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਗਲੋਬਲ 200, ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਗਲੋਬਲ ਐਕਸਲ ਯੂਐਸ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹਾਟ 100, ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ, ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਇੰਡੀਆ ਸੌਂਗਜ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਹਨ। ਇਹ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] 'ਤੇ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਐਲਬਮ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sidhu Moosewala's 'Moosetape' Makes History As The First Indian Album To Surpass 1 Billion Streams On Spotify |url=https://www.5dariyanews.com/news/426551-Sidhu-Moosewalas-Moosetape-Makes-History-As-The-First-Indian-Album-To-Surpass-1-Billion-Streams-O |access-date=14 December 2023 |work=5 Dariya News |date=30 November 2023}}&lt;/ref&gt;

2021 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] (INC) ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] ਲਈ [[2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।

29 ਮਈ, 2022 ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਕੈਨੇਡਾ-ਅਧਾਰਤ ਗੈਂਗਸਟਰ ਗੋਲਡੀ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਲਾਰੈਂਸ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਗੈਂਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਗੈਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/moosewala-killing-%E2%80%94-the-story-so-far-409806|title=Sidhu Moosewala killing—The story so far|date=6 July 2022|work=Tribuneindia News Service|access-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706005227/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/moosewala-killing-%E2%80%94-the-story-so-far-409806|archive-date=6 July 2022}}&lt;/ref&gt; 23 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਗੀਤ &quot;SYL&quot;, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।

ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਸੀ ਅਤੇ 'ਆਪ' ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜੋ ਕਿ 29 ਮਈ, ਨੂੰ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਭਦੀਪ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਥੀਮ ਜੋ ਬੰਦੂਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/2-punjabs-sing-in-farmers-support-one-for-brotherhood-other-with-visuals-of-bhindranwale-7127099/|title=Two Punjabs sing in farmers' support — one for brotherhood, other with visuals of Bhindranwale|last1=Chhina|first1=Man Aman Singh|date=31 December 2020|work=The Indian Express|access-date=14 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314180910/https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/2-punjabs-sing-in-farmers-support-one-for-brotherhood-other-with-visuals-of-bhindranwale-7127099/|archive-date=14 March 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਭੜਕਾਊ ਬੋਲਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=5 August 2020 |title=Sidhu Moosewala: The Punjab Police poster boy who turned into controversy's child |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/sidhu-moosewala-the-punjab-police-poster-boy-who-turned-into-controversys-child-6537892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135104/https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/sidhu-moosewala-the-punjab-police-poster-boy-who-turned-into-controversys-child-6537892/ |archive-date=30 May 2022 |access-date=30 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ==
ਸ਼ੁਭਦੀਪ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਜੂਨ, 1993 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਮੂਸਾ (ਪਿੰਡ)|ਮੂਸਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਲਕੌਰ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਚਰਨ ਕੌਰ ਹੈ ਜੋ ਮੂਸਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2016 ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਸਿਧੂ ਟੂਪੈਕ ਸ਼ਕੂਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਿਪ ਹੋਪ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਰਵਿੰਦਰ ਬਿੱਟੂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖੇ।। ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਲਈ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ (ਪੰਜਾਬੀ: ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ 'ਮੂਸਾ ਤੋਂ ਸਿੱਧੂ') ਚੁਣਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Grewal Sharma |first=Manraj |date=31 May 2022 |title=The ballad of Sidhu Moose Wala: Self-made, temperamental, the man from Moosa |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/political-pulse/who-is-sidhu-moose-wala-punjab-7942657/ |url-access=subscription |access-date=31 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710065646/https://indianexpress.com/article/political-pulse/who-is-sidhu-moose-wala-punjab-7942657/ |archive-date=10 July 2023}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਧੂ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ &quot;ਜੀ ਵੈਗਨ&quot; ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation|last=Prime Asia TV Canada|title=Prime Time With Benipal - Sidhu Moose Wala ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ STAR|date=2017-09-15|url=https://www.youtube.com/watch?v=09yet5H4k4A&amp;feature=youtu.be|access-date=2018-07-23}}&lt;/ref&gt; ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਹੰਬਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Little |first=Simon |date=29 May 2022 |title=Punjabi Singer Sidhu Moose Wala Shot Dead In India, Police Probing Canadian Gang Link |url=https://etcanada.com/news/900626/punjabi-singer-sidhu-moose-wala-shot-dead-in-india-police-probing-canadian-gang-link/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530001444/https://etcanada.com/news/900626/punjabi-singer-sidhu-moose-wala-shot-dead-in-india-police-probing-canadian-gang-link/ |archive-date=30 May 2022 |work=ET Canada |access-date=6 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sidhu Moose Wala's educational qualifications |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/web-stories/sidhu-moose-walas-educational-qualifications/photostory/91935610.cms?picid=91935692 |access-date=8 June 2022 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Edwards |first1=Peter |last2=Fraske-Bornyk |first2=Ande |last3=Cohen |first3=Ben |title='It's gut-wrenching': Killing of Sidhu Moose Wala shocks community, sparks calls for public inquiry |url=https://www.thestar.com/news/gta/2022/05/30/killing-of-sidhu-moose-wala-sparks-calls-for-public-inquiry.html |access-date=8 June 2022 |work=The Toronto Star |date=30 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;While [[Sheridan College]] says it does not possess any records of his enrollment, some news sources reported that he attended Sheridan College.{{Pb}}

(See: {{Cite news |last=Rana |first=Uday |date=9 June 2022 |title=Punjabi-Canadian rap star Sidhu Moose Wala 'was our Tupac' |work=[[The Globe and Mail]] |url=https://www.theglobeandmail.com/canada/article-punjabi-canadian-rap-star-sidhu-moose-wala-was-our-tupac/ |quote=Sheridan says it has no record of his enrolment.}})&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਭਦੀਪ [[ਬਰੈਂਪਟਨ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ 2018 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/sidhu-moose-wala-live-performance-in-brempton/?amp_markup=1|title=ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇਂ ਆਪਣੇ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਗੱਡੇ ਝੰਡੇ, ਵੇਖੋ ਵੀਡੀਓ|website=www.ptcpunjabi.co.in|access-date=2018-08-08}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ, 2018 ਵਿਚ ਇਸ ਨੇ  ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;''[[ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ]]&quot;''  ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ &quot;ਡਾਲਰ&quot; ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ ਮੂਸੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ &quot;ਸੋ ਹਾਈ&quot; ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਨੇ ਬਿਗ ਬਰਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ PBX1 ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਲਬਮਾਂ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ 66ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। 2019 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ  ਸਿੰਗਲ ਟ੍ਰੈਕ &quot;47&quot; ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੁਆਰਾ 50 ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ 10 ਗੀਤ 'ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚਾਰਟ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਚਾਰਟ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਗੀਤ &quot;ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ&quot; ਗਲੋਬਲ ਯੂਟਿਊਬ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਮੂਸਟੇਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੀਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹਾਟ 100, ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ, ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ ਚਾਰਟ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਚਾਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}   

=== ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ===
[[ਹੰਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਫਲ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ &quot;ਵਾਰਨਿੰਗ ਸ਼ਾਟਸ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਰਨ ਔਜਲਾ ਦੇ ਟਰੈਕ &quot;ਲਫਾਫੇ&quot; 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਟਰੈਕ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਪੀਬੀਐਕਸ1 ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਟਰੈਕ ਵੀ ਰਲੀਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। 2020 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ Snitches Get Stitches ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 31 ਅਗਸਤ, 2020 ਨੂੰ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ, 5911 ਰਿਕਾਰਡ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

=== 2019–2022: ਸਥਾਪਿਤ ਗਾਇਕ ===
ਫਰਵਰੀ, 2019 ਵਿੱਚ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਹੇਠ &quot;ਲੀਜੈਂਡ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਕੁਫਲਿੰਕ ਬੈਸਟ ਟ੍ਰੈਕ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://britasia.tv/the-winners-of-the-britasia-tv-kuflink-music-awards-2019 |title=THE WINNERS OF THE BRITASIA TV KUFLINK MUSIC AWARDS 2019|last=Dosanjh|first=Kiesha|date=1 December 2019|website=BritAsia TV|language=en-GB|access-date=10 August 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਚੋਜ਼ਨ&quot; ਅਤੇ &quot;ਆਊਟਲਾਅ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਪਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਈਸਟ ਸਾਈਡ ਫਲੋ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਨ ਹੇਅਰ ਨਾਲ &quot;ਮਾਫੀਆ ਸਟਾਈਲ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ, ਸਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/punjabi-rapper-sidhu-moose-wala-5x-fest-performance-cancelled-1.5171099|title=Punjabi singer Sidhu Moose Wala's 5X Fest performance cancelled following police safety assessment|website=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|date=11 June 2019|access-date=12 June 2019|archive-date=17 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617021019/https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/punjabi-rapper-sidhu-moose-wala-5x-fest-performance-cancelled-1.5171099|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਸੇਮ ਬੀਫ&quot; 'ਤੇ ਬੋਹੇਮੀਆ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Same Beef Song Bohemia ft Sidhu Moose Wala|url=https://youtube.com/watch?v=qk2WMmiiVFE|access-date=19 August 2019|work=YRF| date=18 August 2019 }}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ: &quot;ਡੋਗਰ&quot; ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਜੋੜੀ ਲਈ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Dogar Song Sung by Sidhu Moose wala|url=https://youtube.com/watch?v=vZJVbbLzc3E|access-date=3 September 2019|work=White Hill Music}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ &quot;ਜੱਟੀ ਜੀਓਣ ਮੋੜ ਵਰਗੀ&quot;, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੜਬ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲਈ [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{citation|title=Sidhu Moose wala Jatti Jeone Morh Wargi|access-date=23 September 2019|url=https://youtube.com/watch?v=SSbh67Q8TXs|work=White Hill Music}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;47&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ ਮਿਸਟ ਅਤੇ ਸਟੀਫਲਨ ਡੌਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/sidhu-moosewala/chart-history/occ/|title=Sidhu Moosewala Chart History|magazine=Billboard|access-date=23 February 2020|archive-date=30 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135148/https://www.billboard.com/artist/sidhu-moosewala/chart-history/occ/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/53645/sidhu-moose-wala/|title=Sidhu Moose Wala |website=www.officialcharts.com|access-date=9 March 2020|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717074146/https://www.officialcharts.com/artist/53645/sidhu-moose-wala/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  ਇਹ ਗੀਤ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 40 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nztop40.co.nz/|title=The Official New Zealand Music Chart|website=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART|language=en|access-date=29 February 2020|archive-date=23 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223085716/https://nztop40.co.nz/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਸਪੋਟੀਫਾਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਿੰਦਰ ਬੁੱਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨ ਔਜਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=IANS |title=Spotify reveals Delhi's music trends for 2019|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/spotify-reveals-delhis-music-trends-for-2019/1687489 |access-date=10 April 2020 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |date=17 December 2019 |archive-date=13 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113231751/https://www.outlookindia.com/newsscroll/spotify-reveals-delhis-music-trends-for-2019/1687489 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਦੇ ਨਾਲ [[ਪ੍ਰੇਮ ਢਿੱਲੋਂ]] ਦੇ ਟਰੈਕ &quot;ਓਲਡ ਸਕੂਲ&quot; 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Old Skool by Sidhu Moosewala on YouTube&quot;&gt;{{cite web |title=Old Skool |url=https://www.youtube.com/watch?v=hBlO1i_WTiY |website=YouTube | date=10 January 2020 |publisher=Sidhu Moosewala |access-date=13 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ &quot;ਟਿੱਬਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤ&quot; ਆਇਆ, ਜੋ ਆਈਟਿਊਨਜ਼ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਪਲ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 8ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://music.apple.com/in/playlist/top-100-india/pl.c0e98d2423e54c39b3df955c24df3cc5|title=Top 100: India|archive-url=https://archive.today/20200320112538/https://music.apple.com/in/playlist/top-100-india/pl.c0e98d2423e54c39b3df955c24df3cc5|archive-date=20 March 2020|website=[[Apple Music]]|language=en-gb|access-date=20 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਸਨੀਚਸ ਗੇਟ ਸਟਿੱਚਸ, ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Snitches Get Stitches by Sidhu Moose Wala |url=https://music.apple.com/in/album/snitches-get-stitches/1512832321 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135106/https://music.apple.com/in/album/snitches-get-stitches/1512832321 |archive-date=30 May 2022 |access-date=20 May 2020 |website=[[Apple Music]] |language=en-gb}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਸਿੰਗਲ &quot;ਡੀਅਰ ਮਾਮਾ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Dear Mama: Sidhu Moose Wala releases a heart touching melody on the birthday of his mother|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/dear-mama-sidhu-moose-wala-releases-a-heart-touching-melody-on-the-birthday-of-his-mother/articleshow/75751789.cms|website=[[The Times of India]]|language=en|access-date=15 May 2020|archive-date=25 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525184916/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/dear-mama-sidhu-moose-wala-releases-a-heart-touching-melody-on-the-birthday-of-his-mother/articleshow/75751789.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] ਨਾਲ &quot;ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ&quot; ਗੀਤ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bambiha Bole: Amrit Maan and Sidhu Moose Wala collaborate for a power-packed song|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/bambiha-bole-amrit-maan-and-sidhu-moose-wala-collaborate-for-a-power-packed-song/articleshow/76335057.cms|access-date=12 June 2020|website=[[The Times of India]]|language=en|archive-date=24 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524090853/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/bambiha-bole-amrit-maan-and-sidhu-moose-wala-collaborate-for-a-power-packed-song/articleshow/76335057.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Citation|title=BAMBIHA BOLE (Official Video) Amrit Maan {{!}} Sidhu Moose Wala {{!}} Tru Makers {{!}} Latest Punjabi Songs 2020| date=11 June 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=hpVNMjpjiJc|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613040441/https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&amp;v=hpVNMjpjiJc|archive-date=13 June 2020|language=en|access-date=13 June 2020}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਗੀਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਪਲ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Top 100: India|url=https://music.apple.com/in/playlist/top-100-india/pl.c0e98d2423e54c39b3df955c24df3cc5|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613092437/https://music.apple.com/in/playlist/top-100-india/pl.c0e98d2423e54c39b3df955c24df3cc5|archive-date=13 June 2020|access-date=12 June 2020|website=[[Apple Music]]|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Top 100: Canada|url=https://music.apple.com/in/playlist/top-100-canada/pl.79bac9045a2540e0b195e983df8ba569|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613093020/https://music.apple.com/in/playlist/top-100-canada/pl.79bac9045a2540e0b195e983df8ba569|archive-date=13 June 2020|access-date=12 June 2020|website=[[Apple Music]]|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Top 100: New Zealand|url=https://music.apple.com/in/playlist/top-100-new-zealand/pl.d8742df90f43402ba5e708eefd6d949a|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613091706/https://music.apple.com/in/playlist/top-100-new-zealand/pl.d8742df90f43402ba5e708eefd6d949a|archive-date=13 June 2020|access-date=13 June 2020|website=[[Apple Music]]|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਯੂਟਿਊਬ ਚਾਰਟ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 5 ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Asian Music Chart Top 40 {{!}} Official Charts Company|url=https://www.officialcharts.com/charts/asian-music-chart/20200619/asian/|access-date=9 July 2020|website=www.officialcharts.com|language=en|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709122449/https://www.officialcharts.com/charts/asian-music-chart/20200619/asian/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=YouTube Music Charts|url=https://charts.youtube.com/charts/TopSongs/global/20200612-20200618?hl=en-gb|access-date=9 July 2020|website=charts.youtube.com|language=en-GB|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709033727/https://charts.youtube.com/charts/TopSongs/global/20200612-20200618?hl=en-gb|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 31 ਅਗਸਤ, 2020 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ, 5911 ਰਿਕਾਰਡਸ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 August 2020 |title=Sidhu Moosewala (ਮੂਸੇ ਆਲਾ)'s Instagram video: &quot;LEGENDARY SHIT &quot;5911 RECORDS &quot; SHARE SUPPORT AND SUBSCRIBE |url=https://www.instagram.com/p/CEjcdzVpbey/?igshid=jy0chn0yy75 |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/CEjcdzVpbey |archive-date=23 December 2021 |access-date=1 September 2020 |website=Instagram |language=en}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਟਰ ਕਾਹਲੋਨ ਨਾਲ &quot;ਗੇਮ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਬਿਲਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, &quot;ਗੇਮ&quot; ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Sidhu Moosewala|url=https://www.billboard.com/artist/sidhu-moosewala/chart-history/can/|access-date=13 June 2021|magazine=Billboard|archive-date=3 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503101903/https://www.billboard.com/artist/sidhu-moosewala/chart-history/can/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਮੂਸੇਟੇਪ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ NZ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਟੌਪ 40 ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਚਾਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Official New Zealand Music Chart |url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/albums/2021-07-16 |access-date=23 June 2022 |website=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART |language=en}}&lt;/ref&gt; ਐਲਬਮ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਬਿਲਬੋਰਡ ਗਲੋਬਲ 200, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100, ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਾਰਟਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। 12 ਸਤੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 September 2021|title=Sidhu Moosewala Becomes The First Indian Artist To Ever Perform At The Wireless Festival, UK|url=https://kiddaan.com/sidhu-moosewala-becomes-the-first-indian-artist-to-ever-perform-at-the-wireless-festival-uk/|access-date=13 September 2021|website=Kiddaan|language=en-US|archive-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913040500/https://kiddaan.com/sidhu-moosewala-becomes-the-first-indian-artist-to-ever-perform-at-the-wireless-festival-uk/|url-status=live |last1=Team |first1=Kiddaan. com }}&lt;/ref&gt;

ਅਪਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ, ਮਿਸਟਰ ਕੈਪੋਨ-ਈ ਅਤੇ [[ਸੰਨੀ ਮਾਲਟਨ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ EP ਨੋ ਨੇਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gheciu |first=Alex Nino |title=Sidhu Moose Wala Drops Surprise EP 'No Name' f/ Sunny Malton, AR Paisley |url=https://www.complex.com/music/sidhu-moose-wala-no-name |access-date=18 May 2022 |website=[[Complex Networks]] |date=26 April 2022 |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521115654/https://www.complex.com/music/sidhu-moose-wala-no-name |url-status=live }}&lt;/ref&gt; EP ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟਾਂ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਲਬਮਾਂ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 50ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੀਤ &quot;ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ&quot; ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 'ਤੇ 92ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ। ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਚਾਰਟ ਕੀਤਾ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, &quot;ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ&quot; 19ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ &quot;0 ਤੋਂ 100&quot; ਅਤੇ &quot;ਲਵ ਸਿਕ&quot; ਕ੍ਰਮਵਾਰ 34ਵੇਂ ਅਤੇ 39ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ, &quot;ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ&quot; ਪੰਜਾਬੀ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ &quot;0-100&quot; 9ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਅਤੇ &quot;ਐਵਰੀਬਡੀ ਹਰਟਸ&quot; 10ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=2 January 2013 |title=Billboard Canadian Albums |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-albums/ |access-date=18 May 2022 |magazine=Billboard |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124809/https://www.billboard.com/charts/canadian-albums/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਦੋ ਗੀਤ, &quot;ਦ ਲਾਸਟ ਰਾਈਡ&quot; ਅਤੇ &quot;ਲੈਵਲਜ਼&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ। &quot;ਲੈਵਲਜ਼&quot; ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਗੀਤ ਸੀ, ਜੋ ਮਈ, 2022 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗੀਤ ਬਿਲਬੋਰਡ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। &quot;ਦ ਲਾਸਟ ਰਾਈਡ&quot; 26ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਅਤੇ &quot;ਲੈਵਲਜ਼&quot; 32ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਬਿਲਬੋਰਡ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸਕਲ. ਯੂਐਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, &quot;ਦ ਲਾਸਟ ਰਾਈਡ&quot; 103ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਅਤੇ &quot;ਲੈਵਲਜ਼&quot; 195ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://kiddaan.com/sidhu-moosewalas-songs-295the-last-ridelevelsand-more-ranked-at-billboard/|title=Sidhu Moose Wala billboard charts|work=Kiddaan|date=7 June 2022|access-date=7 June 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਿਲੀਜ਼ ===
ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਗਲ &quot;SYL&quot; (ਸਤਲੁਜ ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ) ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 'ਤੇ 27ਵੇਂ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 81ਵੇਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3ਜੇ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸਕਲ. ਯੂਐਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 200ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=2 January 2013 |title=Billboard Canadian Hot 100 |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/ |access-date=4 July 2022 |magazine=Billboard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਅਪਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਗੀਤ &quot;ਮੇਰਾ ਨਾਂ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਨਾ ਬੁਆਏ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗੀਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ 22 ਅਪਰੈਲ, 2023 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 'ਤੇ 14ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਗੀਤ ਬਿਲਬੋਰਡ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸਕਲ. ਯੂਐਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 102ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਇਹ NZ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੀਤ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 87ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਇੰਡੀ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 27ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=13 December 2024 |title=Sidhu Moose Wala's Posthumous Song 'Mera Na' with Burna Boy and Steel Banglez Sees His Legend Grow |url=https://rollingstoneindia.com/sidhu-moose-wala-mera-na-song-burna-boy-steel-banglez-video/ |access-date=13 December 2024 |website=[[Rolling Stone India]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mukhopadhyay |first=Sounak |date=13 December 2024 |title=Watch 'Mera Na'; Sidhu Moosewala's latest song has been released posthumously |url=https://www.livemint.com/news/india/watch-mera-na-sidhu-moosewala-s-latest-song-has-been-released-posthumously-11680854353252.html |access-date=13 December 2024 |website=[[LiveMint]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

&quot;ਚੋਰਨੀ&quot;, ਡਿਵਾਈਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ, 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 'ਤੇ 27ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਅਤੇ NZ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 7ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=2 January 2013 |title=Billboard Canadian Hot 100 |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/ |access-date=14 December 2024|magazine=Billboard |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਾਣਾ, &quot;ਵਾਚ ਆਉਟ&quot;, ਜੋ ਕਿ ਸਿਕੰਦਰ ਕਾਹਲੋਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਵੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 'ਤੇ 33ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 11ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 3ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=2 January 2013 |title=Billboard Canadian Hot 100 |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/ |access-date=14 December 2024|magazine=Billboard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਗਾਣਾ &quot;ਡ੍ਰਿਪੀ&quot;, ਜੋ ਕਿ ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਰਵਰੀ, 2024 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਆਇਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100 ਚਾਰਟ 'ਤੇ 9ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਗਾਣਾ ਬਿਲਬੋਰਡ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸਕਲੂਡਿੰਗ ਯੂਐਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 152ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਇਹ NZ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 11ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਅਤੇ UK ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/2024-02-17/|title=''Billboard'' Canadian Hot 100: Week of February 17, 2024|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=14 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Sidhu Moose Wala Chart History: India Songs|url=https://www.billboard.com/artist/sidhu-moose-wala/chart-history/i16/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=14 December 2024}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਅਪਰੈਲ, 2024 ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਮਾਲਟਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ &quot;410&quot; ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਸਤ, 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਤੇ ਫਰੈਡੋ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਬੈਂਗਲੇਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਕੈਨੇਡਾ ਹੌਟ 100, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ UK ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਚਾਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ।

== ਵਿਵਾਦ ==
ਆਪਣੀ ਚੜਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਧੂ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਿਹਾ। 2022 ਤੱਕ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਚਾਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਕੇਸ ਅਸ਼ਲੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਮਈ, 2020 ਵਿੱਚ ਮੂਸੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦੋ ਵੀਡੀਓ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਏ ਕੇ-47|ਏਕੇ-47]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 19 ਮਈ ਨੂੰ, ਉਸ 'ਤੇ ਆਰਮਜ਼ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੂਸੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। 2 ਜੂਨ ਨੂੰ, [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਦੋਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 6 ਜੂਨ, 2020 ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਕਰਵਾਉਣ ਕਾਰਨ ਨਾਭਾ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ &quot;ਸੰਜੂ&quot; ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸਲਾ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਅਵਨੀਤ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਗੀਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

== ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ==
ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਜੱਟ ਲਾਈਫ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਅਧੀਨ ਫਿਲਮ &quot;ਯੈੱਸ ਆਈ ਐਮ ਸਟੂਡੈਂਟ&quot; ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਗਿੱਲ ਰੌਂਤੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਜੂਨ, 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 'ਗੁਨਾਹ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। 22 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ, ਮੂਸਾ ਜੱਟ ਦਾ ਟੀਜ਼ਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ ਅਭਿਨੀਤ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰੂ ਮੇਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QPnVb0Ki8qA|title=ਮੂਸਾ ਜੱਟ}}&lt;/ref&gt; 24 ਅਗਸਤ, ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਗਾਉਣ, ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ 18 ਮਾਰਚ, 2022 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GX_aMqNxFH0|title=ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗਿਆ}}&lt;/ref&gt;

== ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੂਸੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਚਰਨ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਰਪੰਚੀ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਖੜੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ, 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਮੂਸਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ [[ਸਰਪੰਚ]] ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Badals' kin loses from native village; Sidhu Moosewala's mother wins |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/badals-kin-loses-from-native-village-sidhu-moosewala-s-mother-wins/706210.html |access-date=16 September 2019 |work=The Tribune |date=30 December 2018 |archive-date=30 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181230202010/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/badals-kin-loses-from-native-village-sidhu-moosewala-s-mother-wins/706210.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Sidhu Moose Wala Congress.png|thumb|ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।]]
ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ]] ਲੜਨ ਲਈ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 20.52% ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ [[ਵਿਜੇ ਸਿੰਗਲਾ]] ਤੋਂ 63,323 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਣ ਜ਼ਾਬਤੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 188 ਤਹਿਤ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨਸਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਘਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 11 ਅਪਰੈਲ, 2022 ਨੂੰ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ &quot;ਸਕੇਪਗੋਟ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟਰ 'ਆਪ' ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ &quot;ਗਦਾਰ&quot; (ਅਨੁਵਾਦ-ਗੱਦਾਰ) ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦਾ ਗੀਤ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ 'ਪੰਜਾਬ ਵਿਰੋਧੀ' ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੂਬਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

=== ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ===
{{Transcluded section|source=ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ}}
{{#section:ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|2/9/5=ShubdeepXGurveer}}

== ਹੱਤਿਆ ==
{{Main articles|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ}}

{{Infobox civilian attack
| title            = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ
| image            = 
| caption          = 
| location         = ਜਵਾਹਰਕੇ ਪਿੰਡ, [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ
| target           = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ
| murderer         = &lt;!-- Lawrence Bishnoi --&gt;
| type             = ਗੱਡੀ ਚੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ [[ਕਤਲ]], [[ਹੱਤਿਆ]]
| date             = {{start date and age|df=yes|2022|5|29}}
| time             = 5:30 ਸ਼ਾਮ
| timezone         = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]]
| weapon           = &lt;!-- Unknown --&gt;
| perpetrators     = ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ
| accused          = [[ਲਾਰੈਂਸ ਬਿਸ਼ਨੋਈ]]&lt;br/&gt;[[ਗੋਲਡੀ ਬਰਾੜ]]
| fatalities       = 1 (ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ)
| injuries         = 2
}}

ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਵਾਹਰਕੇ ਵਿੱਚ 29 ਮਈ, 2022 ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੀ &quot;ਥਾਰ&quot; ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਰੈਂਸ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਨੇ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sengar |first1=Mukesh Singh |last2=Achom |first2=Debanish |date=1 June 2022 |title=Gangster Linked To Sidhu Moose Wala's Murder Not Cooperating: Sources |url=https://www.ndtv.com/india-news/gangster-lawrence-bishnoi-linked-to-sidhu-moose-walas-murder-not-cooperating-say-sources-3029131 |work=NDTV |access-date=15 June 2022}}&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਜੂਨ 2022 ਤੱਕ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਕਤਲ ਦਾ &quot;ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ&quot; ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sidhu Moose Wala Case: Gangster Lawrence Bishnoi is mastermind, say officials |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/sidhu-moose-wala-case-gangster-lawrence-bishnoi-is-mastermind-says-top-delhi-police/articleshow/92087268.cms |access-date=15 June 2022 |work=Economic Times |date=9 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=How did Lawrence Bishnoi mastermind Sidhu Moosewala's killing from jail? |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/how-did-lawrence-bishnoi-mastermind-sidhu-moosewalas-killing-from-jail-403270 |access-date=15 June 2022 |agency=IANS |work=Tribune India |date=12 June 2022}}&lt;/ref&gt;

ਪੁਲੀਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਥਾਰ]] ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ ਚਲਾ ਕੇ [[ਬਰਨਾਲਾ (ਪਿੰਡ)|ਬਰਨਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NDTV details&quot; /&gt; ਸ਼ਾਮ 5:30 ਵਜੇ ਜਦੋਂ ਐਸਯੂਵੀ ਜਵਾਹਰਕੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦੋ ਹੋਰ ਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;NDTV 30 May Shot&quot; /&gt; ਘਟਨਾ ਦੌਰਾਨ ਤੀਹ ਰਾਊਂਡ ਫਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Goswami |first=Sohini |date=29 May 2022 |title=Punjabi singer Sidhu Moose Wala shot dead day after govt withdrew his security |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/punjabi-singer-sidhu-moosewala-shot-dead-in-firing-incident-in-mansa-district-101653828722161.html |work=Hindustan Times |access-date=29 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135151/https://www.hindustantimes.com/india-news/punjabi-singer-sidhu-moosewala-shot-dead-in-firing-incident-in-mansa-district-101653828722161.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਸਤੌਲ ਨਾਲ ਹਮਲਾਵਰਾਂ 'ਤੇ ਜਵਾਬੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਮਲਾਵਰ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;NDTV details&quot; /&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;indianexpress death&quot; /&gt;

ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 424 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ]] ਦੀ ਬਰਸੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੋ ਕਮਾਂਡੋ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;indianexpress death&quot;&gt;{{Cite news |date=29 May 2022 |title=Punjabi singer and Congress leader Sidhu Moose Wala shot dead in Mansa |url=https://indianexpress.com/article/cities/amritsar/punjabi-singer-congress-leader-sidhu-moose-wala-shot-dead-7942590/ |work=The Indian Express |access-date=29 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135109/https://indianexpress.com/article/cities/amritsar/punjabi-singer-congress-leader-sidhu-moose-wala-shot-dead-7942590/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mateen |first=Zoya |date=30 May 2022 |title=Sidhu Moose Wala: Murder of popular Indian singer sparks anger |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61629130 |access-date=30 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530110041/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61629130 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੁਲੇਟ ਪਰੂਫ ਗੱਡੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;10 Facts&quot;&gt;{{cite news |title=Sidhu Moosewala Shot Dead: The Singer Was Not in His Usual Bullet-Proof Car, Say Sources {{!}} 10 Facts |url=https://www.news18.com/news/india/punjabi-singer-sidhu-moosewala-shot-at-rushed-to-hospital-in-critical-condition-5270287.html |access-date=29 May 2022 |work=News18 |date=29 May 2022 |archive-date=30 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135110/https://www.news18.com/news/india/punjabi-singer-sidhu-moosewala-shot-at-rushed-to-hospital-in-critical-condition-5270287.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TNS&quot;&gt;{{cite news |title=Sidhu Moosewala had 2 security personnel, private bulletproof vehicle; he travelled without them: Punjab DGP Bhawra |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sidhu-moosewala-murder-punjab-dgp-vk-bhawra-says-sit-to-be-formed-to-probe-case-399284 |work=The Tribune |date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531002557/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sidhu-moosewala-murder-punjab-dgp-vk-bhawra-says-sit-to-be-formed-to-probe-case-399284 |archive-date=31 May 2022 |url-status=bot: unknown |access-date=31 May 2022 }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਥਾਰ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ. ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;NDTV details&quot;&gt;{{cite news |last1=Ghazali |first1=Mohammed |last2=Kumar |first2=Akhil |title=How Sidhu Moose Wala Was Killed - The Chilling Details |url=https://www.ndtv.com/india-news/how-sidhu-moose-wala-was-killed-the-chilling-details-3028055 |access-date=1 June 2022 |work=NDTV |date=1 June 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{{Main|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ}}

== ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ==
* ''[[ਪੀਬੀਐਕਸ 1]]'' (2018)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/181031-confidential-and-pbx1-reaches-top-spot-on|title='CON.FI.DEN.TIAL' and 'PBX1' reaches top spot on iTunes|website=www.radioandmusic.com|language=en|access-date=9 March 2020|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612162842/http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/181031-confidential-and-pbx1-reaches-top-spot-on|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[ਸਨਿੱਚਸ ਗੈੱਟ ਸਨਿੱਚਸ|''ਸਨਿੱਚਸ ਗੈੱਟ ਸਨਿੱਚਸ'']] (2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sidhu Moosewala Releases Album 'Snitches Get Stitches'|url=http://britasia.tv/sidhu-moosewala-releases-album-snitches-get-stitches/|last=Grewal|first=Simran|date=13 May 2020|website=BritAsia TV|language=en-GB|access-date=18 May 2020|archive-date=16 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516101313/https://britasia.tv/sidhu-moosewala-releases-album-snitches-get-stitches/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ''[[ਮੂਸਟੇਪ]]'' (2021)&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sidhu Moosewala's much-awaited Moosetape's poster, inside details, release date out; Punjabi singer says 'tried to deliver my best'|url=https://www.tribuneindia.com/news/pollywood/sidhu-moosewalas-much-awaited-moosetapes-poster-inside-details-release-date-out-punjabi-singer-says-tried-to-deliver-my-best-252815|date=14 May 2021|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=29 May 2022|archive-date=16 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616125020/https://www.tribuneindia.com/news/pollywood/sidhu-moosewalas-much-awaited-moosetapes-poster-inside-details-release-date-out-punjabi-singer-says-tried-to-deliver-my-best-252815|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ਈਪੀ ===
* ''[[ਨੋ ਨੇਮ (ਈਪੀ)|ਨੋ ਨੇਮ]]'' (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kiddaan.com/sidhu-moosewala-released-his-first-ep-no-name-listen-all-songs-here/|title=Sidhu Moosewala Released His First EP No Name. Listen All Songs Here|date=25 April 2022|website=Kiddaan|access-date=29 May 2022|archive-date=30 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530135604/https://kiddaan.com/sidhu-moosewala-released-his-first-ep-no-name-listen-all-songs-here/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ''ਮੂਸ ਪ੍ਰਿੰਟ (2025)''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TheSportsGrail |date=2025-06-10 |title=Sidhu Moose Wala New EP 2025 Moose Print Release Date, Time, Songs Names List And Poster |url=https://thesportsgrail.com/sidhu-moose-wala-new-ep-2025-moose-print-release-date-time-songs-names-list-and-poster/ |access-date=2025-06-15 |website=The SportsGrail |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{{Main|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫੀ}}

=== ਅਦਾਕਾਰ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟ
|-
|2019
|''ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਜੋੜੀ''
|ਜਿਓਣਾ
|ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਦਿੱਖ&lt;ref&gt;{{cite news |title=The makers of the Punjabi Movie 'Teri Meri Jodi' has finally released the title track of the film. The song has been sung by Prabh Gill and Raashi Sood. {{!}} SpotboyE |url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-music/the-title-track-of-teri-meri-jodi-sung-by-prabh-gill-and-raashi-sood-is-out-now/5d64c45d09da697670cc8c52 |access-date=29 May 2022 |work=spotboye.com |language=en |archive-date=14 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514224313/https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-music/the-title-track-of-teri-meri-jodi-sung-by-prabh-gill-and-raashi-sood-is-out-now/5d64c45d09da697670cc8c52 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
| ''[[ਮੂਸਾ ਜੱਟ]]'' || ਮੂਸਾ || ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kiddaan.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title=Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date=18 June 2021|work=Kiddaan|access-date=29 May 2022|archive-date=4 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ਯੈੱਸ ਆਈ ਐੱਮ ਸਟੂਡੈਂਟ'' || ਜੱਸ ਗਿੱਲ ||&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kaur|first=Gurnaaz|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sidhu-moosewala-and-mandy-takhar-say-their-film-yes-i-am-student-will-strike-a-chord-with-the-audience-328494|title=Sidhu Moosewala and Mandy Takhar say their film Yes I Am Student will strike a chord with the audience|date=23 October 2021|publisher=Tribune|access-date=29 May 2022|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201163116/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sidhu-moosewala-and-mandy-takhar-say-their-film-yes-i-am-student-will-strike-a-chord-with-the-audience-328494|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{TableTBA}} || style=&quot;background:#ffc;&quot;|''ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗਿਆ'' {{dagger}}|| ||ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sidhu Moosewala to star in Amberdeep Singh's next venture 'Jattan Da Munda Gaun Lagya! |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/sidhu-moosewala-to-star-in-amberdeep-singhs-next-venture-jattan-da-munda-gaun-lagya |access-date=29 May 2022 |work=PTC Punjabi |date=25 August 2021 |language=en |archive-date=25 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825131826/https://www.ptcpunjabi.co.in/sidhu-moosewala-to-star-in-amberdeep-singhs-next-venture-jattan-da-munda-gaun-lagya |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;4&quot;| &lt;small&gt;{{dagger|alt=ਜਿਹੜੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ}} ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ&lt;/small&gt;
|}
== ਟੂਰ ==

* ਬ੍ਰਾਊਨ ਬੁਆਏਜ਼ ਟੂਰ/ ਪੀਬੀਐਕਸ 1 ਟੂਰ (2018–19)
* ਸੋਲੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ/ਇਟਲੀ/ਭਾਰਤ ਲਾਈਵ ਸ਼ੋਅ (2019–20)
* ਸੰਨੀ ਮਾਲਟਨ ਨਾਲ ਬੈਕ ਟੂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਲਡ ਟੂਰ (2022-23)
{{Commons category|Sidhu Moose Wala|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ}}

== ਨੋਟ ==
{{Reflist|group=Note}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category||ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ}}
* {{allmusic}}
* {{discogs artist|Sidhu Moose Wala}}
* {{IMDb name|10216570}}

{{Sidhu Moose Wala}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]]</text>
      <sha1>tsnkin25hwlb4qn0zlj7zz6gzjugz8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103809</id>
    <revision>
      <id>848989</id>
      <parentid>413552</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>848989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="mwqnct75aajip1zj86na7t7fmlabtmh" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ਸਾਂਸੀ
|nativename=ਸਾਂਸੀਬੋਲੀ 
|states=[[ਭਾਰਤ]]
|region=[[ਰਾਜਸਥਾਨ]]
|ethnicity=[[ਸਾਂਸੀ ਲੋਕ|ਸਾਂਸੀ]]
|speakers={{sigfig|77,200|1}}&lt;!--data supports 1 sig fig--&gt;
|date=2000–2002
|ref=e18
|familycolor=ਇੰਡੋ-ਯੂਰੋਪੀਅਨ
|fam2=[[ਇੰਡੋ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡੋ-ਇਰਾਨੀ]]
|fam3=[[ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ]]
|fam4=[[ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ੋਨ]]?
|lc1=ssi|ld1=ਸਾਂਸੀ
|lc2=kbu|ld2=ਕਬੂਤਰਾ
|glotto=sans1271
|glottoname=ਸਾਂਸੀ
|glotto2=kabu1254
|glottoname2=ਕਬੂਤਰਾ
}}
'''ਸਾਂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ''', ਸਾਂਸੀਬੋਲੀ, ਜਾਂ ਭਿੱਖੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਭ੍ਰਾਂਤਿਕ [[ਸਾਂਸੀ ਲੋਕ|ਸਾਂਸੀ ਲੋਕਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

[[ਐਥਨੋਲੌਗ]] ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ। ਕੁਝ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.languageinindia.com/dec2002/sansi.html |title=Language in India: Endangered Language: A Case Study of Sansiboli |access-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027074406/http://www.languageinindia.com/dec2002/sansi.html |archive-date=2018-10-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਗਲੌਟੋਲੋਗ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ, ਸਾਂਸੀ ਬੋਲੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਖੇਤਰੀ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਇਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਮਾਰਵੜੀ]] ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਉਧਾਰ ਲਏ ਹਨ। 

ਸਾਂਸੀਬੋਲੀ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਅਸਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸਥਾਪਨ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਂਸੀ ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਮਰਾਵੜੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦੇਣਗੇ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ==
*[[ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ੋਨ (ਹਿੰਦੀ)|ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]
*[[ਖੜੀ ਬੋਲੀ]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]</text>
      <sha1>mwqnct75aajip1zj86na7t7fmlabtmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Birthyr</title>
    <ns>10</ns>
    <id>124111</id>
    <redirect title="ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header" />
    <revision>
      <id>849014</id>
      <parentid>505551</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ਫਰਮਾ:Birth year category header]] to [[ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header]]</comment>
      <origin>849014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="7u00gud2up7trdbu8wfkq5piz0zq2vm" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header]]</text>
      <sha1>7u00gud2up7trdbu8wfkq5piz0zq2vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125640</id>
    <revision>
      <id>848987</id>
      <parentid>839914</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>848987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10070" sha1="td8ndt50n4zloh9rrriyda2ujeajpgh" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Smita_Agarwal.JPG|thumb| ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ]]
'''ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ''' (ਜਨਮ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ]] ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। 1999 ਵਿਚ ਉਹ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਵਿਚ ਸਟਰਲਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਚ ਕੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ [[ਇੰਗਲੈਂਡ|ਸੀ]]। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kent.ac.uk/alumni/pdf/kent40.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-03-03 |archive-date=2017-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170324203418/https://www.kent.ac.uk/alumni/pdf/kent40.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਗਰਵਾਲ ਦੇ ਡਾਕਟਰੇਲ ਅਧਿਐਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ [[ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਉੱਤੇ ਸਨ]]।  ਅਗਰਵਾਲ ਪਲਾਥ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਾਂ, ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੇਥ ਆਨਲਾਈਨ ਜਰਨਲ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂ.ਐੱਸ. ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iun.edu/~nwadmin/plath/|title=IU Northwest: Plath Profiles|date=|publisher=Iun.edu|access-date=2012-01-28|archive-date=2014-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423205514/http://www.iun.edu/~nwadmin/plath/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

ਅਗਰਵਾਲ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੀ]] ਵੀ ਇਕ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beatofindia.com/arists/smita_a.htm|title=Smita Agarwal - Folk Music artiste of India|date=|publisher=Beatofindia.com|access-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922055731/http://www.beatofindia.com/arists/smita_a.htm|archive-date=2018-09-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ==

* ''ਸ਼ੁਭ-ਸ਼ਬਦ।'' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] : ਰਵੀ ਦਿਆਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, 2002 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedamsbooks.in/no29554/wishgranting-words-smita-agarwal|title=Wish-Granting Words/Smita Agarwal|date=|publisher=Vedamsbooks.in|access-date=2012-01-28|archive-date=2019-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124600/http://www.vedamsbooks.in/no29554/wishgranting-words-smita-agarwal|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* ''ਮੋਫਸਿਲ ਨੋਟਬੁੱਕ.'' ''ਸਮਾਲ  ਟਾਊਨ ਇੰਡੀਆ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ.'' ਈ-ਬੁੱਕ : ਕੂਪਰਜਲ ਲਿਮਟਿਡ, ਯੂਕੇ, 2011 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ideaindia.com/product_detail.php?pid=1924|title=Mofussil Notebook, Poems Of Small-Town India|last=Smita Agarwal|date=2011-09-25|publisher=Ideaindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407003303/http://www.ideaindia.com/product_detail.php?pid=1924|archive-date=7 April 2012|access-date=2012-01-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Of-love-longing-and-failed-husbands/Article1-749779.aspx|title=Of love, longing and failed husbands|date=2011-09-24|publisher=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106122926/http://www.hindustantimes.com/Of-love-longing-and-failed-husbands/Article1-749779.aspx|archive-date=6 November 2011|access-date=2012-01-28}}&lt;/ref&gt; 
* ''ਮੋਫਸਿਲ ਨੋਟਬੁੱਕ.'' ''ਕਵਿਤਾਵਾਂ,'' ਛਾਪੋ. ਇਕ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਕਲਕੱਤਾ: ਸੰਪਾਰਕ, 2016. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.in/Mofussil-Notebook-Contemporary-Indian-Poetry/dp/8192684253/ref=sr_1_7?m=A17L0WC1DOGXRE&amp;s=merchant-items&amp;ie=UTF8&amp;qid=1398093697&amp;sr=1-7|title=Mofussil Notebook: Contemporary Indian Poetry in English|last=Smita Agarwal|date=|year=2013|publisher=Sampark|isbn=978-8192684253|access-date=2014-04-21}}&lt;/ref&gt; 

=== ਸੰਪਾਦਿਤ ===

* ''ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ,'' ਐਡੀ. ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ, ਐਮਸਟਰਡਮ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ: ਰੋਡੋਪੀ, 2014. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rodopi.nl/ntalpha.asp?BookId=DQR+53&amp;type=new&amp;letter=N|title=http://www.rodopi.nl/ntalpha.asp?BookId=DQR+53&amp;type=new&amp;letter=N|access-date=2020-03-03|archive-date=2014-03-03|archive-url=https://archive.today/20140303210829/http://www.rodopi.nl/ntalpha.asp?BookId=DQR+53&amp;type=new&amp;letter=N|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

==== ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ====
ਅਗਰਵਾਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: 

* ''ਸਾਹਿਤ ਜੀਵਿਤ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਲੇਖਣੀ, ਭਾਗ. 2,'' ਗਰਮੀਆਂ 1996. 
* ''ਨੌਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕਵੀਆਂ.'' ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1997 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-10/view-from-venus/28180799_1_poet-laureate-indian-women-women-writers|title=An ode to our nightingales - Times Of India|date=2009-05-10|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|access-date=2012-01-28|archive-date=2012-07-07|archive-url=https://archive.today/20120707032427/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-10/view-from-venus/28180799_1_poet-laureate-indian-women-women-writers|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
* ''ਪਦਅਰਥ: ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਯੂਐਸਏ, ਵਾਲੀਅਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ. 17 ਅਤੇ 18,'' 2001. 
* ''ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ.'' ਪੇਂਗੁਇਨ, 2002. 
* ''ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਪੋਤਾ'' ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ: ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਸਟਰੁਗਾ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੈਸ, 2003. 
* ''ਪਿਆਰ ਦਾ ਟਾਕਰਾ'' ਪੇਂਗੁਇਨ, 2005. 
* ''ਫੁਲਕਰਮ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ, ਨੰਬਰ 4.'' ਯੂਐਸ: 2005. 
* ''ਸਪਾਰਕਸ, ਕਰੀਏਟਿਵ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਡੀਏਵੀ ਸੈਂਟਰ.'' ਮੁੰਬਈ: ਨਵਾਂ ਪਨਵੇਲ, 2008. 
* ''ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਕਵੀਆਂ.'' ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕਰੀਏਟਿਵ ਬੁਕਸ, 2009. 
* ''ਅਸੀਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ: ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕਵੀ, 1990-2007.'' ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], 2009. 
* ''ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹਾਰਪਰਕਲਿੰਸ ਕਿਤਾਬ,'' 2012. 
* ''ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਚਨ: ਦਿ ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ,'' 2012. 
* ''ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਇਮਸ ਇਨ ਇੰਗਲਿਸ਼'' (2000) ਦਾ ਐਡੀ. ਗੋਪੀ ਕੋਟੂਰ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਚੇਨ ਐਂਡ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ 
* ''ਡਾਂਸ ਆਫ ਮਯੂਰ : ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਐਨਥੋਲੋਜੀ'', &lt;ref name=&quot;brook&quot;&gt;{{Cite news|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|title=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|last=Grove|first=Richard|access-date=5 January 2015|publisher=Hidden Brook Press, Canada|issue=current|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਝਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਹਾਇਡ ਬਰੁਕ ਪ੍ਰੈਸ, &lt;ref name=&quot;press&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hiddenbrookpress.com/|title=Hidden Brook Press|last=Press|first=Hidden Brook|publisher=Hidden Brook Press|access-date=5 January 2015|archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217053047/http://hiddenbrookpress.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ 151 ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ [[ਕੈਨੇਡਾ|ਹੈ]]। 

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ 
* ਭਾਰਤੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ # ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ]]</text>
      <sha1>td8ndt50n4zloh9rrriyda2ujeajpgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਅਹਿਮਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131688</id>
    <revision>
      <id>849024</id>
      <parentid>808805</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11571" sha1="0lu4f0n5b3niq8ec7i6nlqk5jhuxkw4" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ
| image = Ishtiaq Ahmed.JPG
| image_size = 275px
| alt = ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1947|02|24}} 
| birth_place =  [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] &lt;br&gt; (ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| death_date =
| death_place = 
| nationality = [[ਸਵੀਡਨ|ਸਵੀਡਿਸ਼]]
| field = [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] 
| work_institution = ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] 
| alma_mater =[[ਸਟਾਕਹੋਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]&lt;br&gt;[[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ]]&lt;br&gt;ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ&lt;br&gt;ਸੇਂਟ. ਐਂਟਨੀ'ਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲਹੌਰ 
| known_for  = 
| prizes = 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Ishtiak Ahmed.jpg|thumb|ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ]]
'''ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ''' ([[ਉਰਦੂ]]: اشتیاق احمد; ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1947) ਇੱਕ [[ਸਵੀਡਨ|ਸਵੀਡਿਸ਼]] ਰਾਜਨੀਤੀ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਲੇਖਕ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਕਹੋਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ ਦੇ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ 2013-2015 ਦੌਰਾਨ ਲਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਵੀ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ ਹਨ।  ਉਹ [[ਸਟਾਕਹੋਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UStockholm&quot;&gt;[http://www.statsvet.su.se/hemsidor/ishtiaq_ahmed_right.htm Entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705071233/http://www.statsvet.su.se/hemsidor/ishtiaq_ahmed_right.htm |date=5 July 2007 }} with the University of Stockholm's homepage&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ “ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਸਲੀਅਤ”; “ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਸਟੱਡੀਜ਼”; &quot;ਆਈ.ਪੀ.ਆਰ.ਆਈ. ਜਰਨਲ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ&quot;; ਅਤੇ &quot;ਪੀ.ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕਨਫਲਿਕਟ ਐਂਡ ਪੀਸ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ&quot; ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਜੀ.ਸੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਖੋਜ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਨਸਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਪੰਜਾਬ ਬਲੱਡੀਡ, ਪਾਰਟੀਸ਼ਨਡ ਐਂਡ ਕਲੀਨਜ਼ਡ' (The Punjab Bloodied, Partitioned and Cleansed) — ਜਿਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਰਬੋਤਮ ਗੈਰ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਪੁਸਤਕ' (Best Non-Fiction Book) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ — ਅਤੇ 'ਜਿਨਾਹ: ਹਿਜ਼ ਸਕਸੈਸਿਜ਼, ਫੇਲਿਅਰਜ਼ ਐਂਡ ਰੋਲ ਇਨ ਹਿਸਟਰੀ' (Jinnah: His Successes, Failures and Role in History) ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dutt |first=Nirupama |date=4 June 2023 |title=Roundabout: The importance of being Ishtiaq Ahmed in Punjab here and there |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/roundaboutthe-importance-of-being-ishtiaq-ahmed-in-punjab-here-and-there-101685827343614.html |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 September 2021 |title=Jinnah: His Successes, Failures and Role in History – VI |url=https://dailytimes.com.pk/816404/jinnah-his-successes-failures-and-role-in-history-vi/}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਹਿਮਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (LUMS) ਅਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 'ਗੈਰੀਸਨ ਸਟੇਟ' (ਫੌਜੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਾਜ) ਮਾਡਲ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==
* ''ਜਿਨ੍ਹਾਹ: ਉਸਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ, ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ'', ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੈਂਗੁਇਨ ਵਾਈਕਿੰਗ, ਭਾਰਤ, 2020.
* ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਸਕਰੀ ਰਿਆਸਤ: ਇਬਤੇਦਾ, ਇਰਤਿਕਾ, ਨਤਾਇਜ (1947-2011), ਲਹੌਰ: ਮਸ਼ਾਲ ਬੁਕਸ, 2016.
* ''ਪੰਜਾਬ ਕਾ ਬਟਵਾਰਾ: ਏਕ ਆਲਮੀਆ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸਤਾਨੇ'', (ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਤਿੰਨ ਨਵੀਂਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ), ਕਰਾਚੀ: ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਬੁਕਸ, 2015.
* ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਗੈਰਿਸਨ ਸਟੇਟ, ਮੂਲ, ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਟੇ (1947–2011)'', ਕਰਾਚੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2013.
* ''ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਿਲਟਰੀ: ਮੂਲ, ਵਿਕਾਸ, ਨਤੀਜੇ'' (1947–2011), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਮੈਰੈਲਿਸ, 2013.
* ''ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ, ਵੰਡਿਆ, ਵੱਢਿਆ-ਟੁੱਕਿਆ ਪੰਜਾਬ: ਗੁਪਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸਟ ਪਰਸਨ ਅਕਾਊਂਟਸ ਦੁਆਰਾ 1947 ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ'', ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, 2011; ਕਰਾਚੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2012.
* ''ਸਾਊਥ ਐਂਡ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ'' (ਸੰ.), ਲੰਡਨ: ਰੂਟਲੇਜ, 2011.
* ''ਸਮੂਹ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ. ਸਟੇਟ ਐਂਡ ਮਲਟੀਕਲਚਰਿਜ਼ਮਲਿਜ਼ਮ '' (ਐਡੀ.), ਲੈਨਹੈਮ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ, 2005
* ''ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਚ ਰਾਜ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀਅਤ'': ਪਿੰਟਰ ਪਬਲੀਸ਼ਰ. ਹਾਰਡਬੈਕ, 1996. 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਬੈਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ: 'ਅ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ’।
* ''ਇਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ'' (1985 ਤੋਂ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਸੰਸਕਰਣ), ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਪਿੰਟਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ), ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਪ੍ਰੈਸ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1987. ਇਸਨੂੰ 1991 ਵਿਚ ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ: ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਲਾਹੌਰ: ਵੈਨਗੁਆਰਡ ਪਬਲੀਸ਼ਰ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* [http://dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C09%5C19%5Cstory_19-9-2006_pg3_2 Malaysia’s ethno-religious minorities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930193437/http://dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C09%5C19%5Cstory_19-9-2006_pg3_2 |date=2007-09-30 }} by I. Ahmed, Daily Times, 19 September 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2006/06/27/story_27-6-2006_pg3_2 Desegregation of the sexes and promiscuity] by I. Ahmed, Daily Times, 27 June 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2006\05\30\story_30-5-2006_pg3_2 Convoluted hypocrisy and extremism] by I. Ahmed, Daily Times, 30 May 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C04%5C04%5Cstory_4-4-2006_pg3_2 Must Islam uphold barbarism?] by I. Ahmed, Daily Times, 4 April 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C02%5C21%5Cstory_21-2-2006_pg3_2 West should remain secular and democratic] by I. Ahmed, Daily Times, 21 February 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C01%5C03%5Cstory_3-1-2006_pg3_2 The limits of intellectual influence] by I. Ahmed, Daily Times, 3 January 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2005\12\06\story_6-12-2005_pg3_2 Islam and the challenge of modernity] by I. Ahmed, Daily Times, 6 December 2005
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2005\02\08\story_8-2-2005_pg3_2 West and East Punjab agriculture — a comparison] by I. Ahmed, Daily Times, 8 February 2005
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2004\10\12\story_12-10-2004_pg3_2 No to extremist Islam] by I. Ahmed, Daily Times, 12 October 2004
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2003\08\17\story_17-8-2003_pg3_3 Islam and human rights] by I. Ahmed, Daily Times, 17 August 2003
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2003\08\10\story_10-8-2003_pg3_3 Op-ed: Cultural relativism of human rights] by I. Ahmed, Daily Times, 10 August 2003

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਹੌਰ ਦੇ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>0lu4f0n5b3niq8ec7i6nlqk5jhuxkw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849025</id>
      <parentid>849024</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15666" sha1="n8nmkvi94jeyc5z1ygdoqd96gg4vrex" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ
| image = Ishtiaq Ahmed.JPG
| image_size = 275px
| alt = ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1947|02|24}} 
| birth_place =  [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] &lt;br&gt; (ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| death_date =
| death_place = 
| nationality = [[ਸਵੀਡਨ|ਸਵੀਡਿਸ਼]]
| field = [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] 
| work_institution = ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] 
| alma_mater =[[ਸਟਾਕਹੋਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]&lt;br&gt;[[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ]]&lt;br&gt;ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ&lt;br&gt;ਸੇਂਟ. ਐਂਟਨੀ'ਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲਹੌਰ 
| known_for  = 
| prizes = 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Ishtiak Ahmed.jpg|thumb|ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ]]
'''ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ''' ([[ਉਰਦੂ]]: اشتیاق احمد; ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1947) ਇੱਕ [[ਸਵੀਡਨ|ਸਵੀਡਿਸ਼]] ਰਾਜਨੀਤੀ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਲੇਖਕ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਕਹੋਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ ਦੇ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ 2013-2015 ਦੌਰਾਨ ਲਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਵੀ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ ਹਨ।  ਉਹ [[ਸਟਾਕਹੋਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UStockholm&quot;&gt;[http://www.statsvet.su.se/hemsidor/ishtiaq_ahmed_right.htm Entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705071233/http://www.statsvet.su.se/hemsidor/ishtiaq_ahmed_right.htm |date=5 July 2007 }} with the University of Stockholm's homepage&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ “ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਸਲੀਅਤ”; “ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਸਟੱਡੀਜ਼”; &quot;ਆਈ.ਪੀ.ਆਰ.ਆਈ. ਜਰਨਲ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ&quot;; ਅਤੇ &quot;ਪੀ.ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕਨਫਲਿਕਟ ਐਂਡ ਪੀਸ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ&quot; ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਜੀ.ਸੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਖੋਜ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਨਸਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਪੰਜਾਬ ਬਲੱਡੀਡ, ਪਾਰਟੀਸ਼ਨਡ ਐਂਡ ਕਲੀਨਜ਼ਡ' (The Punjab Bloodied, Partitioned and Cleansed) — ਜਿਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਰਬੋਤਮ ਗੈਰ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਪੁਸਤਕ' (Best Non-Fiction Book) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ — ਅਤੇ 'ਜਿਨਾਹ: ਹਿਜ਼ ਸਕਸੈਸਿਜ਼, ਫੇਲਿਅਰਜ਼ ਐਂਡ ਰੋਲ ਇਨ ਹਿਸਟਰੀ' (Jinnah: His Successes, Failures and Role in History) ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dutt |first=Nirupama |date=4 June 2023 |title=Roundabout: The importance of being Ishtiaq Ahmed in Punjab here and there |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/roundaboutthe-importance-of-being-ishtiaq-ahmed-in-punjab-here-and-there-101685827343614.html |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 September 2021 |title=Jinnah: His Successes, Failures and Role in History – VI |url=https://dailytimes.com.pk/816404/jinnah-his-successes-failures-and-role-in-history-vi/}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਹਿਮਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (LUMS) ਅਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 'ਗੈਰੀਸਨ ਸਟੇਟ' (ਫੌਜੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਾਜ) ਮਾਡਲ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਰੋਲ
!ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ
!ਨੋਟ
|-
|1987
|''The Concept of an Islamic State: An Analysis of the Ideological Controversy in Pakistan'' ''(ਇਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (1985 ਤੋਂ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਸੰਸਕਰਣ), ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਪਿੰਟਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ), ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਪ੍ਰੈਸ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਅਪ੍ਰੈਲ 1987. ਇਸਨੂੰ 1991 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ: ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਲਾਹੌਰ: ਵੈਨਗੁਆਰਡ ਪਬਲੀਸ਼ਰ)''
| rowspan=&quot;2&quot; |ਲੇਖਕ
|ਨਿਊਯਾਰਕ: ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਪ੍ਰੈਸ
|ਉਸਦੇ 1986 ਦੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ।
|-
|1996
|''State, Nation, and Ethnicity in Contemporary South Asia''
|ਪਿੰਟਰ (ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ)
|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ।
|-
|2005
|''The Politics of Group Rights: The State and Multiculturalism'' ''(ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜ਼ਮਾ: ਸਮੂਹ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ. ਸਟੇਟ ਐਂਡ ਮਲਟੀਕਲਚਰਿਜ਼ਮਲਿਜ਼ਮ  (ਐਡੀ.), ਲੈਨਹੈਮ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ, 2005)''
| rowspan=&quot;2&quot; |ਸੰਪਾਦਕ
|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ
|ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਵਾਦ 'ਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਿਤਾਬ।
|-
|2011
|''The Politics of Religion in South and Southeast Asia'' ''(ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜ਼ਮਾ: ਸਾਊਥ ਐਂਡ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ (ਸੰ.), ਲੰਡਨ: ਰੂਟਲੇਜ, 2011)''
|ਰਾਉਟਲੇਜ
|ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।&lt;ref name=&quot;Religion-Politics Interface&quot;&gt;{{cite journal|last1=GHOSH|first1=PARTHA S|date=2012|title=Religion-Politics Interface|url=https://www.jstor.org/stable/23065604|journal=Economic and Political Weekly|volume=47|issue=2|pages=34–36|issn=0012-9976|jstor=23065604}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|''The Punjab Bloodied, Partitioned and Cleansed: Unravelling the 1947 Tragedy through Secret British Reports and First-Person Accounts'' ''(ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜ਼ਮਾ: ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ, ਵੰਡਿਆ, ਵੱਢਿਆ-ਟੁੱਕਿਆ ਪੰਜਾਬ: ਗੁਪਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸਟ ਪਰਸਨ ਅਕਾਊਂਟਸ ਦੁਆਰਾ 1947 ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਰੂਪਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, 2011; ਕਰਾਚੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2012)''
| rowspan=&quot;5&quot; |ਲੇਖਕ
| rowspan=&quot;2&quot; |ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ
|ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ-ਕਾਲੀਨ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪੁਰਾਲੇਖੀ ਅਧਿਐਨ।&lt;ref name=&quot;Blood on the tracks of history&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/711379/blood-on-the-tracks-of-history|title=Blood on the tracks of history|last1=Ali|first1=Mahir|date=18 April 2012|access-date=26 April 2023|publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|''Pakistan – The Garrison State: Origins, Evolution, Consequences, 1947–2011'' ''(ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜ਼ਮਾ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਗੈਰਿਸਨ ਸਟੇਟ, ਮੂਲ, ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਟੇ (1947–2011), ਕਰਾਚੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2013)''
|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ-ਫ਼ੌਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।
|-
|2020
|''Jinnah: His Successes, Failures and Role in History'' ''(ਜਿਨ੍ਹਾਹ: ਉਸਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ, ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੈਂਗੁਇਨ ਵਾਈਕਿੰਗ, ਭਾਰਤ, 2020)''
| rowspan=&quot;2&quot; |ਪੈਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ (ਵਾਈਕਿੰਗ)
|ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ।&lt;ref name=&quot;Watch: 'Jinnah Did Not2&quot;&gt;{{cite news|url=https://thewire.in/history/jinnah-partition-ishtiaq-ahmed|title=Watch: 'Jinnah Did Not Just Want Partition, He Wanted to Dismember India'|last1=Thapar|first1=Karan|date=23 March 2022|work=[[The Wire (India)]]|access-date=26 April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;How Jinnah Dismissed2&quot;&gt;{{cite news|url=https://thewire.in/books/muhammad-ali-jinnah-foundational-two-nation-speech-ishtiaq-ahmed-book-excerpt|title=How Jinnah Dismissed Congress's Minority Rights Proposals to Justify Two-Nation Theory|last1=Ahmed|first1=Ishtiaq|date=15 September 2020|work=[[The Wire (India)]]|access-date=26 April 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''Pre-Partition Punjab’s Contribution to Indian Cinema''
|ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ।
|-
|2024
|''Reflections of a Concerned Global Citizen''
|ਫਿਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ
|ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
|}

==== ਹੋਰ ====
* ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਸਕਰੀ ਰਿਆਸਤ: ਇਬਤੇਦਾ, ਇਰਤਿਕਾ, ਨਤਾਇਜ (1947-2011), ਲਹੌਰ: ਮਸ਼ਾਲ ਬੁਕਸ, 2016''
* ''ਪੰਜਾਬ ਕਾ ਬਟਵਾਰਾ: ਏਕ ਆਲਮੀਆ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸਤਾਨੇ'', (ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਤਿੰਨ ਨਵੀਂਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ), ਕਰਾਚੀ: ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਬੁਕਸ, 2015
* ''ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਿਲਟਰੀ: ਮੂਲ, ਵਿਕਾਸ, ਨਤੀਜੇ'' (1947–2011), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਮੈਰੈਲਿਸ, 2013
* ''ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿਚ ਰਾਜ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀਅਤ'': ਪਿੰਟਰ ਪਬਲੀਸ਼ਰ. ਹਾਰਡਬੈਕ, 1996. 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਬੈਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ: 'ਅ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ’

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* [http://dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C09%5C19%5Cstory_19-9-2006_pg3_2 Malaysia’s ethno-religious minorities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930193437/http://dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C09%5C19%5Cstory_19-9-2006_pg3_2 |date=2007-09-30 }} by I. Ahmed, Daily Times, 19 September 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2006/06/27/story_27-6-2006_pg3_2 Desegregation of the sexes and promiscuity] by I. Ahmed, Daily Times, 27 June 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2006\05\30\story_30-5-2006_pg3_2 Convoluted hypocrisy and extremism] by I. Ahmed, Daily Times, 30 May 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C04%5C04%5Cstory_4-4-2006_pg3_2 Must Islam uphold barbarism?] by I. Ahmed, Daily Times, 4 April 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C02%5C21%5Cstory_21-2-2006_pg3_2 West should remain secular and democratic] by I. Ahmed, Daily Times, 21 February 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C01%5C03%5Cstory_3-1-2006_pg3_2 The limits of intellectual influence] by I. Ahmed, Daily Times, 3 January 2006
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2005\12\06\story_6-12-2005_pg3_2 Islam and the challenge of modernity] by I. Ahmed, Daily Times, 6 December 2005
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2005\02\08\story_8-2-2005_pg3_2 West and East Punjab agriculture — a comparison] by I. Ahmed, Daily Times, 8 February 2005
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2004\10\12\story_12-10-2004_pg3_2 No to extremist Islam] by I. Ahmed, Daily Times, 12 October 2004
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2003\08\17\story_17-8-2003_pg3_3 Islam and human rights] by I. Ahmed, Daily Times, 17 August 2003
* [http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2003\08\10\story_10-8-2003_pg3_3 Op-ed: Cultural relativism of human rights] by I. Ahmed, Daily Times, 10 August 2003

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਹੌਰ ਦੇ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>n8nmkvi94jeyc5z1ygdoqd96gg4vrex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Death category header</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155836</id>
    <redirect title="ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header" />
    <revision>
      <id>849015</id>
      <parentid>647409</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ਫਰਮਾ:Death year category header]] to [[ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header]]</comment>
      <origin>849015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="7u00gud2up7trdbu8wfkq5piz0zq2vm" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header]]</text>
      <sha1>7u00gud2up7trdbu8wfkq5piz0zq2vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Deathyr</title>
    <ns>10</ns>
    <id>155837</id>
    <redirect title="ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header" />
    <revision>
      <id>849016</id>
      <parentid>647410</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ਫਰਮਾ:Death year category header]] to [[ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header]]</comment>
      <origin>849016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="7u00gud2up7trdbu8wfkq5piz0zq2vm" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਫਰਮਾ:Year births or deaths category header]]</text>
      <sha1>7u00gud2up7trdbu8wfkq5piz0zq2vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188058</id>
    <revision>
      <id>849018</id>
      <parentid>848361</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6166" sha1="o5zaqkxickf8s4tqyoibmx9jq0ukn0o" xml:space="preserve">{{Cleanup infobox}}{{Infobox station
| name               = ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
| style              = Indian Railways
| type               = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[Indian Railways|Indian Railway]] Station
| image              = Tundla Junction.jpg
| caption            = 
| address            = Junction Point, [[Tundla]], [[Uttar Pradesh]]
| country            = India
| coordinates        = {{Coord|27.2077|N|78.2336|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}}
| elevation          = {{convert|166.878|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railways]]
| operator           = [[North Central Railway zone|North Central Railway]]
| lines              = [[Kanpur–Delhi section]] of [[Howrah–Delhi main line]] [[Howrah–Gaya–Delhi line]] and Tundla-Agra line
| platforms          = 7
| tracks             = 
| connections        = 
| structure          = Standard on ground
| parking            = Yes
| bicycle            = yes
| accessible         = 
| status             = Functioning
| code               = {{Indian railway code
  | code = TDL
  | zone = 
  | division = {{rwd|Prayagraj}}
  }}
| opened             = 1866
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = Yes
| former             = [[East Indian Railway Company]]
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| map_type           = India Uttar Pradesh#India
| map_dot_label      = Tundla
| map_caption        = Location in [[Uttar Pradesh]]##Location in India
}}
'''ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ '''TDL''' ਹੈ। ਇਹ ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ [[ਦਿੱਲੀ]]-[[ਹਾਵੜਾ|ਹਾਵਡ਼ਾ]] ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੁੰਡਲਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਪੰਡਿਤ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨਗਰ/[[ਲਖਨਊ]] ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਲਈ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਹਾਲਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਆਗਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ, ਅਰਥਾਤ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਪਟਨਾ]] ਆਦਿ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ [[ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਆਗਰਾ ਛਾਉਣੀ]], ਬਦਾਯੂੰ, ਬਰੇਲੀ ਜੰਕਸ਼ਨ, [[ਇਟਾਵਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਇਟਾਵਾ]], ਅਲੀਗਡ਼੍ਹ ਜੰਕਸ਼ਨ., ਫਾਫੁੰਦ, [[ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਕਾਨਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
1972: ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਟੁੰਡਲਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

29 ਦਸੰਬਰ 2002: ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡੀਪੀ-4 ਲੋਕੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 165 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ) ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਮਡਗਾਓਂ-ਰੋਹਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਚਲਾਇਆ।  ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, NR ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ-ਟੁੰਡਲਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡੀਪੀ-4 ਦੇ ਨਾਲ ਟਰਾਇਲ ਚਲਾਏ ਹਨ।

13-21 ਦਸੰਬਰ 2003: NCR ਦੇ ਟੁੰਡਲਾ-ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ MEMUs ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਫੀਲਡ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਟਰਾਇਲ।  &quot;ਡੈਂਸ ￼￼ਕਰਸ਼ ਲੋਡ￼￼&quot; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੁਕਣ ਦੇ ਨਾਲ, 4-ਕਾਰ MEMU ਰੇਕ 90 km/h ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਪੀਡ ਨਾਲ 7% ਅਤੇ 100 ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸਪੀਡ ਨਾਲ 10% ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। .

== ਹਵਾਲੇ ==
#https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,4,527,1600 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712162401/https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,4,527,1600 |date=2024-07-12 }}
#https://indiarailinfo.com/departures/tundla-junction-tdl/451

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* ਟੁੰਡਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਇੰਡੀਆ ਰੇਲ ਜਾਣਕਾਰੀ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>o5zaqkxickf8s4tqyoibmx9jq0ukn0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192715</id>
    <revision>
      <id>849019</id>
      <parentid>847769</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T06:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7694" sha1="8i9yd44lep1ba17q91qeex4z7hpbm2q" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2025}}
{{Use dmy dates|date=August 2025}}

{{Notability}}{{Self-published|ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣਾ &quot;ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।}}{{Infobox person
| name               = ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ
| image              = ਡਾ._ਸੰਦੀਪ_ਸਿੰਘ_ਮੁੰਡੇ.png
| caption            = ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ (2024)
| birth_date         = ਫ਼ਰਵਰੀ 1982
| birth_place        = ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ., ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ
| employer           = ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ
| known_for          = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ
}}

'''ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ''' (ਜਨਮ ਫ਼ਰਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ, ਸੀ.ਸੀ. ਹੈੱਡ (ਸ੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website link- https://ghscollege.ac.in/principal.html |url=https://ghscollege.ac.in/principal.html }}&lt;/ref&gt;

{{Better source needed|reason=The current source is insufficiently reliable ([[WP:NOTRS]]).|date=ਜੁਲਾਈ 2025}}

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=website |title=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/index/Dr.%20Sandeep%20Singh%20Munday.pdf |access-date=2026-09-25 |website=ghscollege.ac.in |language=en}}&lt;/ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.-ਨੈੱਟ (ਪੰਜਾਬੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ) ਅਤੇ ਸੈੱਟ (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ) ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੀ.ਐੱਡ. ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=website Link: https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf |url=https://ghscollege.ac.in/image/profile_sandeep.pdf }}&lt;/ref&gt;

== ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁੰਡੇ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Professors and Research Supervisors |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/PDF/64e087baef8c4.pdf |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਉਹ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2024 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Board of Studies (Punjabi) |url=https://www.mgsubikaner.ac.in/board-of-studies |website=mgsubikaner.ac.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  

ਮੁੰਡੇ ਅਰਮਾਨ (ARMAAN) ਨਾਮਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪੀਅਰ-ਰੀਵਿਊਡ ਆਨਲਾਈਨ ਰਿਸਰਚ ਜਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Dr. Sandeep Singh Munday |title=Armaan Journal ISSN: 2583-9446 |url=https://armaan.org.in/editorilboard.html |website=armaan.org.in |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  
* ਸੱਬੀ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) (2026)
* ਯੂਪੀਐਸਸੀ ਵਾਲਾ ਲਵ ਕਲੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬਾ (ਨਾਵਲ - ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) (2025)
* ''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ'' (2023)
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ'' (2021)  
* ''ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ'' (2018)  
* ''ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਲਹਿਰਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjabi News Online |url=https://punjabinewsonline.com/?p=52910 |website=punjabinewsonline.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਥਾ ਦੀਪ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story of Writer Harpreet Sekha |url=https://punjabstar.com/the-story-of-writer-harpreet-sekha/ |website=punjabstar.com |access-date=2025-08-24}}&lt;/ref&gt;  
* ''ਕਾਵਿ ਉਡਾਰੀ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  
* ''ਅਰਮਾਨੀ ਪੈੜਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, 2024)  

== ਸੰਸਥਾਗਤ ਯੋਗਦਾਨ ==
2017 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸੰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajasthan Punjabi Association (Reg.) |url=https://panjabtimes.uk/detail/news_32424.aspx |website=panjabtimes.uk |access-date=2025-08-24 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
{{Short description|Indian academic and Punjabi literature scholar}}

[[Category:1982 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:People from Sri Ganganagar district]]
[[Category:Punjabi-language writers]]
[[Category:Indian academics]]
[[Category:Indian principals]]
[[Category:Indian editors]]
[[Category:Punjabi-language scholars]]
[[Category:21st-century Indian writers]]
[[Category:21st-century Indian educators]]</text>
      <sha1>8i9yd44lep1ba17q91qeex4z7hpbm2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:विक्रम प्रताप</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204477</id>
    <revision>
      <id>848991</id>
      <parentid>838397</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>45353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:विक्रम प्रताप]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/विक्रम प्रताप|विक्रम प्रताप]]&quot;</comment>
      <origin>838397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="sortd3v5hihqr8n7e6kgfbro82exu33" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=AMAN KUMAR}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:31, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sortd3v5hihqr8n7e6kgfbro82exu33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੁਲਾਮ ਸਾਦਿਕ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205104</id>
    <revision>
      <id>849036</id>
      <parentid>845570</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6513" sha1="mwsb0y5feriqzj2pi8iyzn67238w7r8" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox musical artist
| name              = ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਸਾਦਿਕ ਖਾਨ
| image             = 
| image_size        = 
| caption           = 
| birth_name        = 
| birth_date        = {{birth date|1939|8|22|df=y}}
| origin            = [[ਕਾਨਪੁਰ]], ਭਾਰਤ
| death_date        = {{death date and age|2016|05|15|1939|08|22|df=y}}
| genre             = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
| occupation        = ਗਾਇਕ
| years_active      = 
| current_member_of = 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 'ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ' ਪੁਰਸਕਾਰ
}}

'''ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਸਾਦਿਕ ਖਾਨ''' (22 ਅਗਸਤ 1939-15 ਮਈ 2016) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸਨ । ਉਹ [[ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਸਵਾਨ ਘਰਾਨਾ|ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਣੇ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।

== ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਜਾਫਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਵਾਦਕ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ|ਮੁਸਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/09/19/stories/2005091900880200.htm|title=A vocal celebration (this article covers both Ghulam Sadiq Khan and his son Ghulam Abbas)|last=Rajan|first=Anjana|date=2005-09-19|work=The Hindu newspaper|access-date=2026-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023000631/http://www.hindu.com/mp/2005/09/19/stories/2005091900880200.htm|archive-date=2012-10-23}}&lt;/ref&gt;

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਠੁਮਰੀ]], ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਭਜਨ ਵੀ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਓਮਾਨ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਅਤੇ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ।

ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ ਖਾਨ ਜੋ ਇੱਕ ਖਿਆਲ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਜਸਪਿੰਦਰ ਨਰੂਲਾ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-03-17 |title=The Buzz in Big Cities (scroll down to Delhi concert at the bottom) |url=http://www.telegraphindia.com/1080317/jsp/nation/story_9029359.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526005137/http://www.telegraphindia.com/1080317/jsp/nation/story_9029359.jsp |archive-date=26 May 2011 |access-date=2026-05-16 |website=The Telegraph (Kolkata) newspaper}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਗੁਲਾਮ ਹਸਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ 'ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ' ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==
2005 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Padma Awards |url=https://www.india.gov.in/myindia/images/ps_awards.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630103448/https://www.india.gov.in/myindia/images/ps_awards.pdf |archive-date=2007-06-30 |access-date=2026-05-16 |publisher=Ministry of Communications and Information Technology (India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SangeetGram&quot;&gt;{{Cite web |title=Padma Shri award for Ghulam Sadiq Khan in 2005 |url=http://www.sangeetgraam.org/gharana.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328093506/http://www.sangeetgraam.org/gharana.html |archive-date=28 March 2016 |access-date=17 May 2026 |website=SangeetGram.org website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MG&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2016 |title=List of Obituaries including Ghulam Sadiq Khan |url=http://www.milligazette.com/news/14335-obituaries |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012181527/http://www.milligazette.com/news/14335-obituaries |archive-date=12 October 2016 |access-date=16 May 2026 |website=Milligazette.com website}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਸਾਦਿਕ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 15 ਮਈ 2016 ਨੂੰ 76 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;MG&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>mwsb0y5feriqzj2pi8iyzn67238w7r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205108</id>
    <revision>
      <id>849035</id>
      <parentid>845677</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8235" sha1="4jwg2v77swd50plsrgujees2vcdst4n" xml:space="preserve">{{Cleanup infobox}}{{Infobox musical artist
| name              = Rakesh Chaurasia
| image             = Rakesh Chaurasia.JPG
| image_size        = &lt;!-- Only for images narrower than 220 pixels --&gt;
| caption           = Rakesh Chaurasia at Pune
| birth_name        = 
| alias             = 
| birth_date        = {{Birth date and age|1971|01|13|df=y}}
| birth_place       = [[Allahabad]], Uttar Pradesh, India
| origin            = 
| death_date        = {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}}
| genre             = [[Hindustani classical music]]
| occupation        = [[Flute|Flautist]]
| instrument        = [[Bansuri]]
| years_active      = 
| label             = 
| website           = {{URL|http://www.rakeshchaurasia.com}}
| associated_acts   = 
}}
ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ (ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1971) ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ [[ਫ਼ਲੂਟ|ਬਾਂਸੁਰੀ]],ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਜ਼ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/music-events/32495577_1_music-lovers-music-event-musicians|title=Renowned musicians at Pune's event|date=2 July 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131205725/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/music-events/32495577_1_music-lovers-music-event-musicians|archive-date=31 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_teen-prahar-classical-music-festival-for-peace_1216484|title=Teen Prahar, classical music festival for peace Published: Wednesday|date=24 December 2008|work=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/03/stories/2003040301250200.htm|title=Striking the right note|date=3 April 2003|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030704011435/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/03/stories/2003040301250200.htm|archive-date=4 July 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/08/17/stories/2004081700670100.htm|title=Tuneful tips: Rakesh Chaurasia|date=17 August 2004|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040829234630/http://www.hindu.com/mp/2004/08/17/stories/2004081700670100.htm|archive-date=29 August 2004}}&lt;/ref&gt;

ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ ਨੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਬੇਲਾ ਫਲੈਕ, ਐਡਗਰ ਮੇਅਰ ਅਤੇ [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਾਂਸੁਰੀ  ਵਜਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲੈਕ ਦੀ ਐਲਬਮ ਐਜ਼ ਵੀ ਸਪੀਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਕੰਪੋਜੀਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ 2024 ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਐਲਬਮ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਐਲਬਮ ਦੇ ਟਰੈਕ &quot;ਪਾਸਤੋ&quot; ਨੇ ਬੈਸਟ ਗਲੋਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/flautist-rakesh-chaurasia-and-others-win-big-at-2024-grammy-awards/articleshow/107440571.cms|title=Shakti of Indian music shines at Grammys as five win honours|date=6 February 2024|work=The Times of India|access-date=20 February 2025|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸਟ੍ਰੀਟ ਆਫ਼ ਮੀਨਾਰਟਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਧਫ਼ਰ ਯੂਸਫ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਸਨਸੈੱਟ ਸਾਊਂਡ ਵਿਖੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਚੱਕਰ ਦੇ ਓਂਡੇਸ&quot; ਸਮੇਤ ਕਈ ਟਰੈਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spry |first=Graham |date=16 January 2023 |title=Dhafer Youssef - 'Streets of Minarets' |url=https://ukjazznews.com/dhafer-youssef-streets-of-minarets/ |website=UK Jazz News}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪਿਕ ਮੈਕੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2025}}

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ਕਾਲ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-2003
* ਕਾਲ ਆਫ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ 2 -2005
* ''ਡੋਰ''-2006
* ਕਾਲ ਆਫ਼ ਸ਼ਿਵਾ-2007
* ਕਾਲ ਆਫ਼ ਡੀਵਾਇਨ-2013
* ਫਿਨੇਸ ਓਨ ਫਲਿਉਟ-2019 (ਮੁਕੰਦਰਾਜ ਦਿਓ ਨਾਲ ਤਬਲਾ ਉੱਤੇ) 
* ''ਜ਼ਾਰਾ''-2022 ([[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] ਨਾਲ) 
* ਰੂਪਕ ਕੁਲਕਰਨੀ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ-ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ
* ਤਲਵੀਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ-''ਵੀਰਾ'' (2002) ਸੋਨਾ ਰੂਪਾ ਯੂ. ਕੇ./ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2002 |title=Talvin Singh &amp; Rakesh Chaurasia – Vira |url=https://www.discogs.com/Talvin-Singh-Rakesh-Chaurasia-Vira/master/252973 |publisher=Discogs}}&lt;/ref&gt;
* ਅਭਿਜੀਤ ਪੋਹੰਕਰ ਅਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਚੌਰਸੀਆ-''ਸ਼ਾਂਤੀ'' (2001) ਸੋਨਾ ਰੂਪਾ ਰਿਕਾਰਡਜ਼

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==

* ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ-2007 &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Visiting Artists: Rakesh Chaurasia |url=https://cso.org/about/performers/visiting-artists/rakesh-chaurasia/ |access-date=15 June 2021 |website=cso.org |language=en |archive-date=15 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615024916/https://cso.org/about/performers/visiting-artists/rakesh-chaurasia/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਆਦਿੱਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕਲਾਕਿਰਨ ਪੁਰਸਾਕਰ-2008 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪੁਰਸਕਾਰ-2011 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ਆਈਡਬਲਯੂਏਪੀ-ਪੰਦਿਰ ਜਸਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ-2013 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ਪੰਨਾਲਾ ਘੋਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ-2013 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਪਾਸਤੋ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਮਕਾਲੀ ਯੰਤਰ ਐਲਬਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਬੈਸਟ ਗਲੋਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>4jwg2v77swd50plsrgujees2vcdst4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਤ ਬਾਕੀ ਹੈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205116</id>
    <revision>
      <id>849034</id>
      <parentid>845713</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="711" sha1="dqutr27uwj42ke7pvjjhzxlaa9wpydu" xml:space="preserve">{{ਅਧੂਰਾ}}

'''ਰਾਤ ਬਾਕੀ ਹੈ''' (رات باقی ہے) [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] ਦਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ]] ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਾਪ 1954 ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url=https://www.google.co.in/books/edition/Narrating_India/8eZjAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A4+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%95%E0%A9%80+%E0%A8%B9%E0%A9%88+1954&amp;dq=%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A4+%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%95%E0%A9%80+%E0%A8%B9%E0%A9%88+1954&amp;printsec=frontcover}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ]]</text>
      <sha1>dqutr27uwj42ke7pvjjhzxlaa9wpydu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਧਨਾਸਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205120</id>
    <revision>
      <id>849032</id>
      <parentid>845745</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="dfwedprohk4x29h5c3iq1m7y1bc1l9d" xml:space="preserve">
ਧਨਾਸਰੀ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|location=Bhubaneswar|deadurl=Gopal Chandra Panda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|location=India|deadurl=Kirtan Narayan Parhi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|location=Bhubaneswar|deadurl=Damodar Hota}}&lt;/ref&gt; ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਮੇਲਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਗ ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੁਣ ਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|location=Bhubaneswar}}&lt;/ref&gt;[5] ਰਾਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ''ਗੀਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਰਾਇਣ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|location=Bhubaneswar|deadurl=Krusnadasa Badajena Mahapatra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|location=Bhubaneswar|editor1-link=Kalicharan Pattnaik}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਬਣਤਰ ==
ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੇ ''ਮੇਲਾ''  ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਵੀ-ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite book|location=Bhubaneswar, Odisha|deadurl=Ramhari Das}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਾ ''ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹਾ'' ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ 

ਅਰੋਹਾਃ ਨੀ (ਮੰਦਰ ਕੋਮਲ ) ਸ ਗ(ਕੋਮਲ) ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ

Abaroha: ਸੰ ਨੀ(ਕੋਮਲ) ਧ ਪ ਮ ਗ (ਕੋਮਲ) ਰੇ ਸ
 

== ਰਚਨਾਵਾਂ ==
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ 

* ਸਰੀਬਾ ਕੀ ਏ ਨਿਸੀ ਗੋ ਬਨਮਾਲੀ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ  &lt;ref&gt;{{Cite book|location=[[Cuttack]]}}&lt;/ref&gt;
* ''ਕੰਤਾ ਬੀਨਾ ਦੀਬਾ ਰਜਨੀ''-ਉਪੇਂਦਰ ਭੰਜਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 
* ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੱਟਨਾਇਕਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ''ਕਦੰਬਾ ਬਨੇ ਬੰਸੀ ਬਾਜੀਲਾ'' &lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite book|location=Gopalpur, Cuttack}}&lt;/ref&gt;
* ''ਗੋਸਤ ਚੰਦਰਮੰਕੂ ਆਸਾ'' ਗੋਪਾਲਕ੍ਰੁਸ਼ਨਾ ਪੱਟਨਾਇਕਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ  &lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
* ਗੋਪਾਲਕ੍ਰੁਸ਼ਨਾ ਪੱਟਨਾਇਕਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ  ''ਕੇ ਕੀ ਕਹੀ ਕੀ ਬਿਗਿਦੈਲਾ'' &lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
* ''ਕੁੰਚਿਤਾ ਨੀਲਾ ਕੁੰਤਲਾ''-ਬੇਨੁਧਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>dfwedprohk4x29h5c3iq1m7y1bc1l9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>12ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205121</id>
    <revision>
      <id>849033</id>
      <parentid>845747</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11659" sha1="oseb3wk6423wbe23icm2647925ywrsd" xml:space="preserve">{{Cleanup infobox}}{{Infobox film awards
| number = 12
| award = Filmfare Awards
| image = 
| caption = 
| date = 1965
| site = Bombay
| host = 
| preshow = 
| producer = 
| director = 
| best_film = ''[[Dosti (1964 film)|Dosti]]''
| most_wins = ''Dosti'' (6)
| most_nominations = ''[[Sangam (1964 Hindi film)|Sangam]]'' (11)
| best_actor = [[Dilip Kumar]] for ''[[Leader (1964 film)|Leader]]''
| best_actress = [[Vyjayanthimala]] for ''Sangam''
| network = 
| duration = 
| last = 11th
| next = 13th
}}'''12ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ''' ਸਾਲ 1965 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।

''[[ਸੰਗਮ]]'' ਨੇ 11 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]'' ਨੇ 7 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ''ਔਰ ਸਪਨਾ'' ਨੇ 4 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

''ਦੋਸਤੀ'' ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ([[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ]]) ਸਮੇਤ 6 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।

''ਸੰਗਮ'' ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ 4 ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਪ ਜੇਤੂ ਫਿਲਮ ਰਹੀ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ([[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]) ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ([[ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ|ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ]]) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

== ਮੁੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
{{Multiple image
| border            = infobox
| total_width       = 400
| image_style       = 
| perrow            = 4/4
| caption_align     = left
| image1            = 
| caption1          = [[Raj Kapoor]], Best Director
| image2            = 
| caption2          = [[Dilip Kumar]], Best Actor
| image3            = 
| caption3          = [[Vyjayanthimala]], Best Actress
| image4            = 
| caption4          = [[Nana Palsikar]], Best Supporting Actor
| image5            = 
| caption5          = [[Nirupa Roy]], Best Supporting Actress
| image6            = Mohammed Rafi 2016 postcard of India crop-flip.jpg
| caption6          = [[Mohammed Rafi]], Best Playback Singer
| image7            = LPs01.jpg
| caption7          = [[Laxmikant–Pyarelal]], Best Music Director
| image8            = Majrooh.jpg
| caption8          = [[Majrooh Sultanpuri]], Best Lyricist
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ|ਬੈਸਟ ਫ਼ਿਲਮ]]
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਬੈਸਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]''-ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼-ਤਾਰਾਚੰਦ ਬੜਜਾਤਿਆ'''
** ''[[ਸੰਗਮ]]''-ਆਰ. ਕੇ. ਫਿਲਮਜ਼-[[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]
** ਸ਼ਹਿ''ਰ ਔਰ ਸਪਨਾ''-ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ-[[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ|ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]]
| valign=&quot;top&quot; |
* '''[[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]-''[[ਸੰਗਮ]]'''''
** ''[[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ|ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]]-ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਪਨਾ''
** ''ਸਤਿਏਨ ਬੋਸ-[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]''
|-
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ|ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ]]
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ
|-
|
* ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ-'''ਵਿਜੇ ਖੰਨਾ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਲੀਡਰ
** ''[[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]-[[ਸੰਗਮ]]'' ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਸੁੰਦਰ ਖੰਨਾ ਵਜੋਂ
** ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ-ਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬੇਲਾ
|
* ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ-'''ਰਾਧਾ ਮਹਿਰਾ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸੰਗਮ &lt;ref name=&quot;filmfare&quot;&gt;{{Cite web |date=2023 |title=Winners list |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners}}&lt;/ref&gt;
** ''[[ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ]]- ਫਿਲਮ ਜਹਾਂ ਆਰਾ'' [[ਜਹਾਂਆਰਾ ਬੇਗਮ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
** ਸਾਧਨਾ ਸ਼ਿਵਦਾਸਾਨੀ-ਵੋ ਕੌਨ ਥੀ? ਸੰਧਿਆ/ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਜੁਡ਼ਵਾਂ ਭੈਣ ਵਜੋਂ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Filmfare Awards Nominations – 1964 |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/366555.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040323040547/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/366555.cms |archive-date=23 March 2004 |publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰਸ
|-
|
* ਨਾਨਾ ਪਲਸੀਕਰ-ਫਿਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਪਨਾ '''ਜੌਨੀ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
** [[ਧਰਮਿੰਦਰ]]- ਫਿਲਮ ''ਆਈ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬੇਲਾ'' ਰਣਜੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
** [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]]-ਫਿਲਮ ''[[ਸੰਗਮ]]'' ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
|
* '''[[ਨਿਰੂਪਾ ਰਾਏ]]- ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ''''' ਸ਼ੋਭ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
** [[ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ]]- ''ਫਿਲਮ ਕੋਹਰਾ'' ਦਾਈ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
** [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਲਾ|ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ]]- ''ਫਿਲਮ ਆਈ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬੇਲਾ'' ,ਰੂਪਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
|-
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤਕਾਰ|ਬੈਸਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ]]
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ|ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ]]
|-
|
* '''[[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ]]-ਫਿਲਮ ''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]'''''
** [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]]- ਫਿਲਮ ਵੋ ਕੌਨ ਥੀ?
** [[ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ]]-''[[ਸੰਗਮ|ਫਿਲਮ ਸੰਗਮ]]''
|
* ਮਜਰੁਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ-'''''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]''''' ਤੋਂ &quot;ਚਾਹੂੰਗਾ ਮੈਂ ਤੁਝੇ&quot;
** [[ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)|ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ]]-''[[ਸੰਗਮ]]'' ਤੋਂ 'ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ'
** ਭਰਤ ਵਿਆਸ- ਫਿਲਮ ''ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ''  ਗੀਤ &quot;ਜਯੋਤ ਸੇ ਜਯੋਤ&quot;
|-
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ-ਪੁਰਸ਼]]
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ|ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ-ਫੀਮੇਲ]]
|-
|
* ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ- ਫਿਲਮ '''''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]''''' ਤੋਂ &quot;ਚਾਹੂੰਗਾ ਮੈਂ ਤੁਝੇ&quot;
** [[ਮੁਕੇਸ਼]]-''[[ਸੰਗਮ]]'' ਤੋਂ 'ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨਾ ਰਹਾ'
|
* '''ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਗਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ'''
** [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]]-''ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ'' ਤੋਂ &quot;ਜਯੋਤ ਸੇ ਜਯੋਤ&quot;
|-
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ|ਸਰਬੋਤਮ ਕਹਾਣੀ]]
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਵਾਦ
|-
|
* '''ਬਾਨ ਭੱਟ-''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]'''''
** [[ਇੰਦਰ ਰਾਜ ਆਨੰਦ]]-''[[ਸੰਗਮ]]''
** [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ|ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]]-ਸ਼ਹਿਰ ਔਰ ਸਪਨਾ''ਸ਼ੇਰ'' 
|
* '''ਗੋਵਿੰਦ ਮੂਨਿਸ-''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]'''''
|}

== ਤਕਨੀਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਬੈਸਟ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਬੈਸਟ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|
* '''ਜੀ. ਐਲ. ਜਾਧਵ ਅਤੇ ਟੀ. ਕੇ. ਦੇਸਾਈ- ਫਿਲਮ ''ਕੋਹਰਾ''''' (ਬੀ/ਡਬਲਯੂ ਲਈ) {{Small|(for B/W)}}
* '''ਸੰਤ ਸਿੰਘ-''ਜਹਾਂ ਆਰਾ''''' (ਰੰਗ ਲਈ) {{Small|(for Color)}}
|
* ਕੇ. ਐੱਚ. ਕਪਾਡੀਆ-ਵੋ ਕੌਨ ਥੀ?  (ਬੀ/ਡਬਲਯੂ ਲਈ) {{Small|(for B/W)}}
* ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਾਓ ਵਸ਼ੀਰਦੇ-ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਪਥ੍ਹ੍ਰੋੰ ਨੇ (ਰੰਗ ਲਈ) {{Small|(for Color)}}
|-
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਸਰਬੋਤਮ ਐਡੀਟਿੰਗ
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਬੈਸਟ ਸਾਊਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ
|-
|
* '''[[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]-''[[ਸੰਗਮ]]'''''
|
* '''ਅਲਾਉਦੀਨ-''[[ਸੰਗਮ]]'''''
|}

== ਸ਼ਾਨਦਾਰ ==
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਸਨ।
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਫ਼ਿਲਮ
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਪੁਰਸਕਾਰ
! style=&quot;background:#EEDD82;&quot; |ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
|-
| align=&quot;left&quot; |''[[ਦੋਸਤੀ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੋਸਤੀ]]''
|6
|7
|-
| align=&quot;left&quot; |''[[ਸੰਗਮ]]''
|4
|11
|-
| align=&quot;left&quot; |''ਸ਼ੇਰ ਔਰ ਸਪਨਾ''
| rowspan=&quot;4&quot; |1
|4
|-
| align=&quot;left&quot; |''ਵੋ ਕੌਣ ਥੀ'' 
|3
|-
| align=&quot;left&quot; |''ਜਹਾਂ ਆਰਾ''
| rowspan=&quot;2&quot; |2
|-
| align=&quot;left&quot; |''ਕੋਹਰਾ''
|-
| align=&quot;left&quot; |''ਆਈ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬੇਲਾ''
| rowspan=&quot;2&quot; |0
|3
|-
| align=&quot;left&quot; |''ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ''
|2
|}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* ''14ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ''
* ''13ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ''
* ''[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]''

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>oseb3wk6423wbe23icm2647925ywrsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਸੰਤੋਤਸਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205122</id>
    <revision>
      <id>849031</id>
      <parentid>845748</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7367" sha1="a2be4u8pkfvda4cob9euvdvh5jf30at" xml:space="preserve">
'''ਵਸੰਤੋਤਸਵ''' ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਅਰਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਹੈ ਜੋ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਸਵ ਡਾ. [[ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਥਾਨ, ਪੁਣੇ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਗੀ ਡਾ. ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]] ਇਸ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਥੰਮ੍ਹ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਹ ਉਤਸਵ ਸਾਲ 1985 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਤਸਵ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।

== ਤਰੱਕੀ ==
ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਤਾਦ [[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਉਸਤਾਦ [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ]], [[ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ]], [[ਮੁਕੁਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰ|ਮੁਕੂਲ ਸ਼ਿਵਪੁਤਰਾ]], ਨੀਲਾਦ੍ਰੀ ਕੁਮਾਰ, ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ, [[ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਸਵਪਨ ਚੌਧਰੀ, ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਠੌੜ, ਉਸਤਾਦ [[ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ|ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ]], ਉਸਦਾਦ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਪਰਵੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਿਦ ਪਰਵੇਜ਼]], ਹਰੀਹਰਣ, ਵਿੱਕੂ ਵਿਨਾਇਕਰਾਮ, [[ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]], ਸ਼ਿਵ ਮਨੀ, [[ਸੰਤਨੂੰ ਮੋਇਤਰਾ|ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਮੋਇਤਰਾ]], ਸਵੈਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ, ਪੰਡਿਤ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ|ਰਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ]], ਪੰਡਿਤ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ|ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ]], [[ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡੇਕਰ|ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡਕਰ]], ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ, [[ਤੀਜਨ ਬਾਈ]] ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ।

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਾਲੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਮਹੇਸ਼ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਬਰੂਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਸੰਤੋਤਸਵ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ 10ਵਾਂ ਸਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ 14000 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆਰ ਕਲਜਾਤ ਘੁਸਾਲੀ ਦਾ 100ਵਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ । ਇਹ ਨਾਟਕ (ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ) ਵੱਡੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਕੱਟਯਾਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਓਪੇਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ 3 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ ਵਸੰਤੋਤਸਵ ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਣ। ਇਹ [[ਨਾਸ਼ਿਕ|ਨਾਸਿਕ]] ਅਤੇ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਸੰਤੋਤਸਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]] ਅਤੇ ਮਕਰੰਦ ਅਨਾਸਪੁਰੇ ਦੀ ਨਾਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

== ਸਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
'ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਨਮਾਨ' ਅਤੇ 'ਵਸੰਤਾਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡ਼ੇ ਉਭਰਦੇ ਕਲਾਕਾਰ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੀਨੀਅਰ ਗੁਰੂ, ਸੰਗੀਤ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

== 2016 ਵਸੰਤੋਤਸਵ, ਪੁਣੇ ==
2016 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਸੰਤੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

* ਸਤੀਸ਼ ਵਿਆਸ - ਸਾਜ਼ (ਸੰਤੂਰ-ਕਲਾਸੀਕਲ) । 
* ਮਹੇਸ਼ ਕਾਲੇ ਵੋਕਲ-ਕਲਾਸੀਕਲ 
* [[ਵਡਾਲੀ ਭਰਾ]] ਵੋਕਲ-ਸੂਫੀ 
* ਮੀਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਾਜ਼ (ਸਿਤਾਰ-ਕਲਾਸੀਕਲ)
* ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਟਿਪਾਨੀਆ ਵੋਕਲ-ਲੋਕ ਗੀਤ
* [[ਪੰਡਿਤ ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ|ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ]] ਸਾਜ਼ (ਤਬਲਾ-ਕਲਾਸੀਕਲ)  
* ਜਾਰਜ ਬਰੁਕਸ ਅਤੇ ਰਾਹੁਲ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇਃ ਫਿਊਜ਼ਨ-ਸੈਕਸੋਫੋਨ ਅਤੇ ਵੋਕਲ

ਵਸੰਤੋਤਸਵ 2016, ਨਾਸਿਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
* [[ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]]
* ਰਾਹੁਲ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ</text>
      <sha1>a2be4u8pkfvda4cob9euvdvh5jf30at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੌਨ ਕੀਟਸ ਕਿਤਾਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205126</id>
    <revision>
      <id>849030</id>
      <parentid>845797</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="pmuc1blnukthjc7bt32dlgfx9o70p8i" xml:space="preserve">{{ਅਧੂਰੇ ਲੇਖ}}{{Unreferenced|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}{{ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਸਿਰਲੇਖ}}

ਜੌਨ ਕੀਟਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਪੱਤਰ, ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਟਿਆਲਾ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਰਮਾਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ISBN ਨੰਬਰ : 978-81-687386-2-1 ਹੈ।</text>
      <sha1>pmuc1blnukthjc7bt32dlgfx9o70p8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205128</id>
    <revision>
      <id>849029</id>
      <parentid>845820</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5601" sha1="nlwslrnfxxvqsvpmfd6jx27r0531pep" xml:space="preserve">{{Cleanup infobox}}{{Infobox musical artist
| background        = non_vocal_instrumentalist
| name              = Shivnath Mishra
| image             = Pt. Shivnath Mishra.jpg
| caption           = Shivnath Mishra at his academy in 2007
| birth_name        = 
| alias             = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1943|10|12}}
| birth_place       = [[Benares]], [[Benares State]], [[British India]]
| death_date        = 
| genre             = [[Hindustani classical music|Indian classical music]]
| occupation        = [[Sitarist]]
| instrument        = [[Sitar]]
| years_active      = 
| label             = T-Series, Soundings of the Planet
| website           = {{URL|music-of-benares.com}}
| associated_acts   = [[Ravi Shankar]], [[Fazal Qureshi]], [[Deobrat Mishra]], Prashant Mishra
}}
'''ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ''' (ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1943) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਹਨ । ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 5, 2017 |title=सात समंदर पार, सुरों का गुलदस्ता 'सुर बहार' |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/varanasi/111512419761-varanasi-news |access-date=2018-05-30 |website=[[Amar Ujala]] Hindi News |language=Hindi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 19, 2018 |title=Maheshwar Narmda Start of river festival - नर्मदा के सुरम्य घाट पर सजी संगीत की शाम |url=https://www.patrika.com/khargone-news/maheshwar-narmda-start-of-river-festival-2388398 |access-date=2018-05-30 |website=[[Patrika (Hindi newspaper)]] |language=Hindi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 20, 2017 |title=Musical journey of Mishra brothers started with advent in varanasi |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/varanasi/story-musical-journey-of-mishra-brothers-started-with-advent-in-varanasi-1653049.html |access-date=2018-05-30 |website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]] |language=Hindi |quote=प्रख्यात सितार वादक पं. शिवनाथ मिश्र}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਪੂਰਨਾਨੰਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ।&lt;ref name=&quot;registerguard&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-120119284.html|title=Father and son sitarists plan Eugene concert|date=2004-07-30|work=[[The Register-Guard]]|access-date=2008-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020104842/http://www.highbeam.com/doc/1G1-120119284.html|archive-date=2012-10-20|location=Eugene, OR|via=[[HighBeam Research]]}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2022 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt; {{Cite web |date=25 January 2022 |title=Padma Awardees: 2022 |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-01/padmaawardees2022.pdf |access-date=27 January 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (India) |pages=2–7}}&lt;/ref&gt;
[[File:Pt._Shivnath_and_Deobrat_Mishra_performance.JPG|thumb|ਪੰਡਿਤ. ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਅਤੇ ਦੇਵਬ੍ਰਤ ਮਿਸ਼ਰਾ 20 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।]]

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ਸਾਉੰਡ ਆਫ ਸਿਤਾਰ 
* ਸੌਲ ਆਫ ਸਿਤਾਰ 
* ਸਿਤਾਰ ਜੁਗਲਬੰਦੀਃ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
* ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਃ ਮੌਨਸੂਨ ਰਾਗ (2002) 
* ਜੋਆਯ (2003) 
* ਰਾਗ ਸਾਇਕਲ (2004) 
* ਦੁਰਲੱਭ ਸਾਜ਼ਃ ਸੁਰਬਹਾਰ-ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਅਤੇ ਦੇਵਬ੍ਰਤ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਏ. ਐੱਸ. ਏ. ਸੰਗੀਤ) 

== ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1] ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਇਕਲੌਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।[2] ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]
*

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>nlwslrnfxxvqsvpmfd6jx27r0531pep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਸ਼ਵੰਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੋਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205129</id>
    <revision>
      <id>849028</id>
      <parentid>845822</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="phqdrpndgus5buaq4fi6v6gcgk024ju" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਯਸ਼ਵੰਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੋਸ਼ੀ
| image              = A still of Shri Yeshwant Balkrishna Joshi who will be presented with the Sangeet Natak Akademi Award for Hindustani Music - Vocal by the President Dr. A.P.J Abdul Kalam in New Delhi on October 26, 2004.jpg
| alt                = 
| caption            = 2004
| other_names        = ਪੰਡਿਤ ਯਸ਼ਵੰਤਬੁਵਾ ਜੋਸ਼ੀ
| birth_name         = 
| birth_date         = 1928
| birth_place        = [[ਪੂਨੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| death_date         = {{Death date and age|2012|10|5|1928|1|1|df=yes}}
| death_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
}}
'''ਯਸ਼ਵੰਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੋਸ਼ੀ''' (ਜਨਮ 1928- ਮੌਤ 5 ਅਕਤੂਬਰ 2012), ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਨੂੰ ਯਸ਼ਵੰਤਬੂਵਾ ਜੋਸ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖਿਆਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸਨ ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/mumbai/renowned-hindustani-vocalist-passes-away/article1-941800.aspx|title=Renowned Hindustani vocalist passes away|date=9 October 2012|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011144331/http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/Renowned-Hindustani-vocalist-passes-away/Article1-941800.aspx|archive-date=11 October 2012|location=Mumbai}}
&lt;/ref&gt;

ਪੰਡਿਤ ਯਸ਼ਵੰਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਮਿਰਾਸ਼ੀ ਬੁਵਾ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ  ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਗਨਨਾਥਬੂਵਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਗਜਾਨਨਬੁਵਾ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਗੰਧਰਵ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Yeshwantbuwa Joshi |url=https://www.parrikar.org/vpl/catalogue/hindustani/yeshwantbuwa-joshi/ |access-date=2026-08-15 |website=Rajan Parrikar Music Archive |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ [[Ram Deshpande|ਰਾਮ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਖਾਦਿਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਉਹਨਾਂ  ਨੂੰ ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>phqdrpndgus5buaq4fi6v6gcgk024ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚਿੱਪ ਚੈਪ ਨਦੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205136</id>
    <revision>
      <id>849026</id>
      <parentid>845934</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21168" sha1="a0swjdtfikloimhyk8ukc8tufvdzpba" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name = ਚਿੱਪ ਚਾਪ ਨਦੀ
| other_name = 
| image = ISS048-E-12979 - View of Earth - Shyok River - Chip Chap River (cropped).jpg
| image_alt = 
| image_caption = 
| map = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| pushpin_map = 
| source1_location = [[Aksai Chin]]
| source1_coordinates = {{coord|35.3175|N|78.3990|E}}
| mouth_location = [[Shyok River]]
| mouth_coordinates = 
| progression = 
| subdivision_type1 = ਦੇਸ਼
| subdivision_name1 = ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ
| subdivision_type2 = Provinces
| subdivision_name2 = [[ਲਾੱਦਾਖ]] and [[Xinjiang]]
| etymology = 
| length = {{convert|65|km}}
| source1_elevation = {{convert|5290|m}}
| mouth_elevation = {{convert|4800|m}}
| discharge1_avg = 
| basin_size = 
| river_system = [[Indus River]]
| tributaries_left = 
| tributaries_right = 
}}

&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
{| class=&quot;infobox&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;background-color: #CEDEFF;color: #202122;&quot; |ਚਿੱਪ ਚੈਪ ਨਦੀ
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:ISS048-E-12979_-_View_of_Earth_-_Shyok_River_-_Chip_Chap_River_(cropped).jpg|frameless]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Location map/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;div class=&quot;locmap&quot; style=&quot;width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto&quot;&gt;&lt;div style=&quot;width:250px;padding:0&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;width:250px&quot;&gt;[[File:China_Xinjiang_Southern_relief_location_map.svg|class=notpageimage noviewer|262x262px|Chip Chap River is located in Southern Xinjiang]]&lt;div class=&quot;od notheme&quot; style=&quot;top:88.003%;left:38.619%;font-size:91%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;id&quot; style=&quot;left:-4px;top:-4px&quot;&gt;[[File:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Chip Chap River]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;padding-top:0.2em&quot;&gt;ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #CEDEFF;color: #202122;&quot; |ਸਥਾਨ
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਦੇਸ਼
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਸੂਬੇ
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ|ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #CEDEFF;color: #202122;&quot; |ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ&amp;nbsp;
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot; style=&quot;display:none;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਸਰੋਤ
| class=&quot;infobox-data&quot; | 
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;&amp;#x2022; ਟਿਕਾਣਾ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ]]
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;&amp;#x2022; ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Chip_Chap_River&amp;params=35.3175_N_78.3990_E_ &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;35°19′03′′N 78°23′56′′E&lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;78°23′56 &quot;ਈ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;/&amp;#x2E;&amp;#x2E;&amp;#x2E;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;35.3175 °N 78.3990 °E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;﻿ / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;35.3175; 78.3990&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;&amp;#x2022; ਉਚਾਈ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |5, 290 ਮੀਟਰ (17,360 ਫੁੱਟ) &amp;nbsp;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਮੂੰਹ
| class=&quot;infobox-data&quot; | 
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display:inline;font-weight:normal&quot;&gt;&amp;#x2022; ਟਿਕਾਣਾ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ]]
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display:inline;font-weight:normal&quot;&gt;&amp;#x2022; ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Chip_Chap_River&amp;params=35.2941_N_77.7377_E_type:river &lt;span class=&quot;geo-nondefault&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;35°17′39 &quot;N&lt;/span&gt; 77°44′16&quot; E&lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;77°44 '16 &quot;ਈ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;/&amp;#x2E;&amp;#x2E;&amp;#x2E;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;geo-default&quot;&gt;&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;35.2941 °N 77.7377 °E&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;﻿ / &lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;35.2941; 77.7377&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;div style=&quot;display:inline;font-weight:normal&quot;&gt;&amp;#x2022; ਉਚਾਈ&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |4, 800 ਮੀਟਰ (15,700 ਫੁੱਟ) &amp;nbsp;
|- style=&quot;padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;line-height: 1.2em;&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਲੰਬਾਈ
| class=&quot;infobox-data&quot; |65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (40 ਮੀਲ) &amp;nbsp;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #CEDEFF;color: #202122;&quot; |ਬੇਸਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ&amp;nbsp;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ]]
|}
'''ਚਿੱਪ ਚਾਪ ਨਦੀ,''' [[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਅਕਸਾਈ ਚੀਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|deadurl=Harish Kapadia|location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.himalayanclub.org/journal/lots-in-a-name/|title=Lots in a name|last=Kapadia|first=Harish|date=1990–91|work=Himalayan Journal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230953/https://www.himalayanclub.org/journal/lots-in-a-name/|archive-date=2 December 2013|publisher=The Himalayan Club}}&lt;/ref&gt;{{Efn|The original Yarkandi name was &quot;Chipchak&quot; river. The [[Ladakhi language|Ladakhi]] name is '''Tsaka Chu''' (salty river).}} ਇਹ ਦੇਪਸਾਂਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਪਸਾਂਗ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ]] ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ]] ਦੀ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਲੇਹ ਅਤੇ ਯਾਰਕੰਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਰਵਾਂ ਰਸਤਾ ਚਿਪ ਚੈਪ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਪਸਾਂਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਦੱਰੇ ਦੇ ''ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ'' ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਦੌਲਤ ਬੇਗ ਓਲਡੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਰੁਕਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਪਾਰਿਕ ਕਾਰਵਾਂ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਟਰੇਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

== ਕੋਰਸ ==
[[File:Depsang_Plains_Survey_of_India_map_1916.png|left|thumb|ਦੇਪਸਾਂਗ ਪਲੇਨਜ਼ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ, 1916) ]]
[[File:Chip_Chap_River_map.jpg|right|thumb|ਅਕਸਾਈ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਪ ਚੈਪ ਨਦੀ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਰਸਤਾ (ਏ. ਐੱਮ. ਐੱਸ., 1950) ]]
ਚਿਪ ਚੈਪ ਨਦੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇਪਸਾਂਗ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਰਸਤਾ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਰਫ਼ 190 ਮੀਟਰ ਦੀ ਬੂੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਮਤਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। &amp;nbsp;ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਕਈ ਪਹਾੜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿਆਨਵੈਂਡੀਅਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਪਸਾਂਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਕਰਾਕੁਰਮ|ਕਾਰਾਕੋਰਮ]] ਰੇਂਜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਕਿ ਦੇਪਸਾਂਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲੁੰਗਨਾਕ ਲੁੰਗਪਾ ਧਾਰਾ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਬੇਗ ਓਲਡੀ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਾਰਾ ਭਾਰਤੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਨਦੀ ਲਗਭਗ 4800 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ [[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਾਈ ਚੀਨ (ਮੈਕਾਰਟਨੀ-ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਲਾਈਨ) ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਲਈ ਚੀਨ ਨੂੰ 1899 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੇ ਚਿੱਪ ਚੈਪ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।{{Sfnp|Lamb, Sino-Indian Border in Ladakh|1973|loc=pp.&amp;nbsp;108–109, map 19}}ਚੀਨ ਦੀ 1956 ਦੀ ਦਾਅਵਾ ਲਾਈਨ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|loc=p.&amp;nbsp;93, map 5}}ਪਰ 1960 ਤੱਕ, ਚੀਨ ਨੇ ਦੌਲਤ ਬੇਗ ਓਲਡੀ ਦੇ 4 ਮੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿਪ ਚਾਪ ਨਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦਾਅਵਾ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|pp=95–96}}{{Sfnp|Raghavan, War and Peace in Modern India|2010|p=273}}

== ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ==
{{OSM Location map|coord={{coord|34.9|N|78.1|E}}   &lt;!-- Map center --&gt;|zoom=8|width=255 &lt;!-- width and height of the frame. numeric input - do not add px --&gt;|height=350|mark-coord1={{coord|35.2941|N|77.7377|E}}  &lt;!-- mouth --&gt;|mark1=AS-rzeka-icon.svg|mark-size1=10|label1=Shyok River|label-size1=10|label-color1=#505050|label-pos1=left|mark-title1=Joining Shyok River|mark-image1=|mark-description1=Joining Shyok River}}ਚਿੱਪ ਚੈਪ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਨੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਤੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਦੌਲਤ ਬੇਗ ਓਲਡੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚਿਪ ਚਾਪ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਚੌਕੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮੋਟਰ ਯੋਗ ਸੜਕ ਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਸ਼ਤੀ ਦਲ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਚੀਨ ਆਪਣੀ 1960 ਦੀ ਦਾਅਵਾ ਲਾਈਨ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|pp=95–96}}{{Sfnp|Raghavan, War and Peace in Modern India|2010|p=273}}

ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਫਾਰਵਰਡ ਪਾਲਿਸੀ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਕੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਚੀਨੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।{{Sfnp|Raghavan, War and Peace in Modern India|2010|p=275}}ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਚੀਨੀ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚਿਪ ਚਾਪ ਘਾਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਪਸਾਂਗ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਚੌਕੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|pp=103}}{{Sfnp|Raghavan, War and Peace in Modern India|2010|p=285}}

ਮਈ 1962 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੜਿੱਕਾ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚੌਕੀ ਵੱਲ ਵਧੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਆਖਿਰਕਾਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈਆਂ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|pp=104}}[[ਗਲਵਾਨ ਨਦੀ|ਗਲਵਾਨ]] ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|pp=106}}ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਤੰਬਰ 1962 ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਸੈਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ &quot;ਪੁਆਇੰਟ-ਖਾਲੀ ਰੇਂਜ&quot; ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਪਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ {{Sfnp|Cheema, Crimson Chinar|2015|p=173}}{{Sfnp|Maxwell, India's China War|1970|p=253}}20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਆਖਰੀ ਵੱਡੀ ਝੜਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਚੌਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1962 ਦੇ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ 1960 ਦੀ ਦਾਅਵਾ ਰੇਖਾ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।{{Sfnp|Hoffman, India and the China Crisis|1990|pp=76,&amp;nbsp;93}}{{Efn|Mohan Guruswamy has claimed that the Chinese had occupied the area in early 1950s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cpasindia.org/articles/mg-05-11-21-sino-india-relations.html |title=No longer a Great Game |author=Mohan Guruswamy |publisher=Centre for Policy Alternatives, India |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016155722/http://cpasindia.org/articles/mg-05-11-21-sino-india-relations.html |archive-date=16 October 2007}}&lt;/ref&gt; This is not corroborated by scholarly sources.}}

== ਨੋਟਸ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Notelist}}

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ==

* {{Citation |last=Cheema |first=Brig Amar |title=The Crimson Chinar: The Kashmir Conflict: A Politico Military Perspective |date=2015 |url=https://books.google.com/books?id=Qc25BwAAQBAJ&amp;pg=PA51 |pages=51– |publisher=Lancer Publishers |isbn=978-81-7062-301-4 |ref={{sfnref|Cheema, Crimson Chinar|2015}}}}
* {{Citation |last=Filippi |first=Filippo de |title=The Italian Expedition to the Himalaya, Karakoram and Eastern Turkestan (1913-1914) |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.43716/page/n7/mode/2up |year=1932 |place=London |publisher=Edward Arnold &amp; Co. |ref={{sfnref|Filippi, The Italian Expedition|1932}}}}
* {{Citation |last=Hoffmann |first=Steven A. |title=India and the China Crisis |url=https://books.google.com/books?id=BpSRwC5_EPUC |year=1990 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06537-6 |ref={{sfnref|Hoffman, India and the China Crisis|1990}}}}
* {{Citation |last=Lamb |first=Alastair |title=The Sino-Indian Border in Ladakh |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/114831/2/b10941575.pdf |year=1973 |publisher=Australian National University Press |ref={{sfnref|Lamb, Sino-Indian Border in Ladakh|1973}}}}
* {{Citation |last=Maxwell |first=Neville |title=India's China War |url=https://books.google.com/books?id=csbHAAAAIAAJ |year=1970 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-394-47051-1 |ref={{sfnref|Maxwell, India's China War|1970}} |author-link=Neville Maxwell}}
* {{Citation |last=Raghavan |first=Srinath |title=War and Peace in Modern India |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=EbtBJb1bsHUC |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-00737-7 |ref={{sfnref|Raghavan, War and Peace in Modern India|2010}}}}

== ਹੋਰ ਪੜੋ ==

* {{Citation |last=Smith |first=Chris |title=India's Ad Hoc Arsenal |url=https://books.google.com/books?id=wirzhu5EaqAC&amp;pg=PA75 |page=75 |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-829168-8}}
* {{Citation |last=Kavic |first=Lorne J. |title=India's Quest for Security |url=https://books.google.com/books?id=BnAD5RIZtF4C&amp;pg=PA169 |page=169 |year=1967 |publisher=University of California Press}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://bameduniya.blogspot.co.uk/2013/03/ladakh-changing-yet-unchanged-missing.html ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ], ਬਾਮ ਦੁਨੀਆ ਬਲੌਗ ਸਪਾਟ, 19 ਮਾਰਚ 2013

&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|35.275|78.186|display=title}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>a0swjdtfikloimhyk8ukc8tufvdzpba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205137</id>
    <revision>
      <id>849027</id>
      <parentid>846347</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22714" sha1="oj8nio8jrgk18ljavhq5b2dxqba7n62" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox river
| name = ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀ
&lt;!---------------------- IMAGE--&gt;| image = 
| image_size = 
| image_caption = 
| image_alt = &lt;!---------------------- MAPS --&gt;
| pushpin_map = 
| pushpin_map_size = 270px
| subdivision_type1 = ਦੇਸ਼
| subdivision_name1 = [[ਭਾਰਤ]], [[ਚੀਨ]]
| subdivision_type2 = State / Province
| subdivision_name2 = [[Ladakh]] (India), [[Tibet Autonomous Region]] (China)
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;| length = {{convert|70|mi|km}}{{sfnp|Drew, The Jummoo and Kashmir Territories|1875|pp=327–328}}
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;| source1 = [[Lanak La]]
| source1_location = [[Rutog County]]
| source1_coordinates = {{Coord|34.3542|79.5446}}
| source1_elevation = 
| mouth = [[Shyok River]]
| mouth_location = [[Ladakh]]
| mouth_coordinates = {{Coord|34.2758|78.2889|display=inline,title}}
| mouth_elevation = {{convert|12000|ft}}&lt;ref name=&quot;Sharma2017&quot;/&gt;
| basin_size = {{convert|4170|km2|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=India WRIS Geoviewer |url=https://indiawris.gov.in/wris/#/Geoviewer|access-date=30 September 2024 }}&lt;/ref&gt;
| river_system = [[Indus Basin]]
| extra = 
}}

'''ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀ''' [[ਸ਼ਿਓਕ ਦਰਿਆ|ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਅਕਸਾਈ ਚੀਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਵਿੱਚ [[ਪਗੋਂਗ ਝੀਲ|ਪੈਂਗੋਂਗ ਝੀਲ]] ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਚੀਨ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਖੇਤਰ (ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਰੁਟੋਗ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ) ਵਿੱਚ ਲਾਨਕ ਦੱਰੇ (Lanak Pass) ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।[2][1][3] ਇਹ ਦਰਿਆ ਲਾਨਕ ਲਾ (Lanak La) ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੋਂਗਕਾ ਦੱਰਾ (Kongka Pass) ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ 'ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ' (Line of Actual Control) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।[4] ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਦਰਿਆ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਰਬਤ-ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯੋਕ ਦਰਿਆ (Shyok River) ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

== ਨਾਮ ==
ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਦਾ ਅਰਥ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਉੱਤਰੀ&quot; ਹੈ।
ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਦੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਾਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

== ਭੂਗੋਲ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Changchenmo-Valley-map-Survey-of-India-1916.jpg|left|thumb|ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਨਦੀ ਘਾਟੀ। ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਲਨਾਕ ਲਾ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੀਨੀ-ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਂਕਾ ਲਾ ਤੱਕ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਤ੍ਸੋਟੋਗਸਟੈਸਲੂ ਅਤੇ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਬੁਕ-ਸ਼ਯੋਕ-ਡੀ. ਬੀ. ਓ. ਰੋਡ (ਡੀ. ਐੱਸ. ਡੀ. ਬੀ ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ, 1916) ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Changchenmo-Valley-map-by-US-Army-Map-Service.jpg|left|thumb|1955 ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ]]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox Chinese
| s = 羌臣摩河
| t = 羌臣摩河
| p = Qiāngchénmó hé
}}'''ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ''' ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਰੇਂਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਬਾਅ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਖੋਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ [[ਬੰਗਦਾ ਝੀਲ|ਯੇਸ਼ਿਲ ਕੁਲ]] (ਬੰਗਦਾ ਕੋ) ਅਤੇ ਲੇਕ ਲਾਈਟਨ (ਗੁਓਜ਼ਾ ਕੋ) ਤੱਕ।&lt;ref name=&quot;cdep1&quot;&gt;
{{Citation |last=Trinkler |first=Emil |title=Notes on the Westernmost Plateaux of Tibet |url=https://www.himalayanclub.org/hj/03/5/notes-on-the-westernmost-plateaux-of-tibet/ |work=The Himalayan Journal |volume=3 |year=1931}}
&lt;/ref&gt;
ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੁਕਸ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਂਗਮੂ ਕੋ ਫਾਲਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਲੋਂਗਮੂ-ਗੂਓਜ਼ਾ ਕੋ ਫਾਲਟ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;
{{Cite journal|last=Chevalier|first=Marie-Luce|last2=Pan|first2=Jiawei|last3=Li|first3=Haibing|last4=Sun|first4=Zhiming|last5=Liu|first5=Dongliang|last6=Pei|first6=Junling|last7=Xu|first7=Wei|last8=Wu|first8=Chan|year=2017|title=First tectonic-geomorphology study along the Longmu–Gozha Co fault system, Western Tibet|journal=Gondwana Research|volume=41|pages=411–424|doi=10.1016/j.gr.2015.03.008|issn=1342-937X}}
&lt;/ref&gt;

ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀ ਦਾ ਉਤਪਤੀ ਲਾਨਕ ਦੱਰੇ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨੀਵੀਂ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਂਗਚੇਂਮੋ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਸਤੇ ਲਈ ਬੱਜਰੀ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਨੰਗਾ&quot; ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲੋੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਘਾਹ ਜਲੋੜ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਦਾਖੀ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚਰਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘਾਹ ਨੂੰ ਢੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਪਾਸਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।{{Sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|p=256}}

ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਪਾਸੇ ਕੋਂਗਕਾ ਪਾਸ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਕੁਗਰਾਂਗ ਨਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਿਆਪਸਾਂਗ ਨਦੀ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੋਂਗਕਾ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਰਾਉਣ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਆਮ (ਜਾਂ ਕਿਆਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋਲੂ (ਜਾਂ ਤ੍ਸੋਗਟਸਾਲੁ) ਅਤੇ '''ਪਾਮਜ਼ਲ'''{{Sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|p=496}}{{Sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|p=647}}ਗੋਗਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਦੀ ਕੁਗਰਾਂਗ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਂਗਲੁੰਗ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਕੁਗਰੰਗ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।{{Sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|p=334}}

ਪਾਮਜ਼ਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਨਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਤੰਗ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਾਟੀ ਦਾ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਸਰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ {{Sfnp|Drew, The Jummoo and Kashmir Territories|1875|p=329}}{{Sfnp|Gazetteer of Kashmir and Ladak|1890|pp=255-256}}

=== ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ===
ਚੀਨ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਵਿੱਚ, ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਨਾਲ ਟੋਗਲੁੰਗ ਮਾਰਪੋ, ਕਿਆਪਸੰਗ ਅਤੇ ਸਿਲੁੰਗ ਕੋੰਗਮਾ ਆ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕੌਂਗਕਾ ਦੱਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਤੱਕ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਲੰਸਿਲੰਗ ਬਾਰਮਾ, ਸਿਲੰਗ ਯੋਕਮਾ, ਕੁਗਰਾਂਗ ਨਦੀ, ਰਿਮਦੀ ਨਦੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋ[[Rimdi Chu|ਰਿਮਡੀ ਨਦੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite web |last=Prabal Sarkar |last2=Jigmet Takpa |last3=Riyaz Ahmed |last4=Sandeep Kumar Tiwari |last5=Anand Pendharkar |last6=Saleem-ul-Haq |last7=Javaid Miandad |last8=Ashwini Upadhyay. |last9=Rahul Kaul |date=2008-07-07 |title=Mountain Migrants - Survey of Tibetan Antelope (Pantholops hodgsonii) and Wild Yak (Bos grunniens) in Ladakh, Jammu &amp; Kashmir, India |url=http://www.snowleopardnetwork.org/bibliography/Sarkar_et_al_2008.pdf |access-date=9 January 2020 |website=snowleopardnetwork.org |publisher=Wildlife Trust of India |page=21 |language= |quote=Map of Chang Chenmo Valley |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810171817/http://snowleopardnetwork.org/bibliography/Sarkar_et_al_2008.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਰੇਂਜ ===
ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਰੇਂਜ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਲੇਸ਼ੀਏਟਿਡ ਸਪਰਸ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਪਰਸ ਨੂੰ ''ਉਂਗਲਾਂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਤੱਕ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿੰਗਰ-1 ਤੋਂ ਫਿੰਗਰ. 8 ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਾਨਿਕਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਪੈਂਗੋਂਗ ਰੇਂਜ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ [[ਕਰਾਕੁਰਮ|ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ]] ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਰੇਂਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ, ਅੱਠ &quot;ਉਂਗਲਾਂ&quot;, ਸਿਰੀਜਾਪ ਜਲੋੜ ਮੈਦਾਨ, ਖੁਰਨਾਕ ਮੈਦਾਨ ਆਦਿ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ [[ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਟੈਰਿਫ ਵਾਲੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਾਸ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਕਾਰਵਾਂ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਰਗ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਰਸਤਾ ਅਕਸਾਈ ਚੀਨ ਦੇ ਉਜਾੜ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Kohli2000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;house_of_commons_paper&quot; /&gt; 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਘਾਟੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Hayward1870&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hayward|first=G. W.|year=1870|title=Journey from Leh to Yarkand and Kashgar, and Exploration of the Sources of the Yarkand River|journal=Journal of the Royal Geographical Society of London|volume=40|pages=37|doi=10.2307/1798640|issn=0266-6235|quote=Chang Chenmo is now well known, being visited every year by at least half-a-dozen officers on long leave to Kashmir. The game to be found...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=H.I.N.|year=1902|title=Sport in the Changchenmo Valley, Ladakh.|url=https://books.google.com/books?id=TX9IAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PR4|magazine=[[The Navy and Army Illustrated]]|location=London|publisher=Hudson &amp; Kearns|volume=15|page=iv}}&lt;/ref&gt;

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਇਹ ਨਦੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bhonsale&quot;&gt;
{{Cite web |last=Bhonsale |first=Mihir |date=February 2018 |title=Understanding Sino-Indian Border Issues: An Analysis of Incidents Reported in the Indian Media |url=https://www.orfonline.org/wp-content/uploads/2018/02/ORF_Occasional_Paper_143_India-China.pdf |publisher=Observer Research Foundation |page=7}}
&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੌਂਗਕਾ ਪਾਸ, ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਟੋਗਸਟਸਾਲੂ।&lt;ref name=&quot;jindal&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Jindal|first=Akash|date=Nov-Dec 2018|title=The Story of Hot Springs|url=http://bprd.nic.in/WriteReadData/CMS/Spl.%20issue%20of%20IPJ.pdf|magazine=Indian Police Journal|language=|issue=Special Issue on Police Martyrdom|pages=20–33|issn=0537-2429|access-date=4 January 2020|quote=Karam Singh of ITBF was assigned the task of establishing outposts near the Chinese Occupation Line ... “Hot Springs” was barely three Km far from the site where Chinese Army had intruded.}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1959 ਦੀ ਕੌਂਗਕਾ ਪਾਸ ਘਟਨਾ।&lt;ref name=&quot;feer&quot; /&gt;{{Clear}}

== ਆਵਾਜਾਈ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{See also|India-China Border Roads|Tourism in Ladakh#Roads|label 2=Touristic roads in Ladakh}}&quot;ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ-ਤਸੋਗਤਸਾਲੂ ਰੋਡ&quot; (CTR), 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ: ਭਾਰਤ ਦਾ ਬੀ.ਆਰ.ਓ. (BRO) ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਹਿਮ ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਅਤੇ ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਤਸੋਗਤਸਾਲੂ ਤੱਕ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੜਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਸੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰੇਗਾ (ਅਗਸਤ 2023 ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ)।[1] ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, NHIDCL ਨੇ ਇਸ ਸੜਕ ਨੂੰ 700-ਮੀਟਰ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਲਈ &quot;ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਿਪੋਰਟ&quot; (DPR) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਮੰਗੀਆਂ। ਇਹ DPR 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਸੜਕ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਰਾਜਮਾਰਗ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਪੇਵਮੈਂਟ (ਸੜਕ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ) ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਸਰਵਿਸ ਰੋਡ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਚੌੜਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੁਲਾਂ ਤੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਲਾਗਤ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ&quot; ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।[2]

== ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ==
ਮਈ 2023 ਤੋਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਇਨਰ ਲਾਈਨ ਪਰਮਿਟ (ਆਈ. ਐੱਲ. ਪੀ.) ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬੀ. ਆਰ. ਓ. ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸੈਲਾਨੀ ਚੈੱਕ ਪੋਸਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸੈਲਾਨੀ ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀ-ਤ੍ਸੋਗਾਤਸਾਲੁ-ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਰੋਡ ਰਾਹੀਂ ਤੋਗਾਤਸਾਲੂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੌਟ ਸਪਰਿੰਗਜ਼ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ ਅਤੇ 18,314 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ (ਪਾਸ) ਤੋਂ ਰਿਮਡੀ ਚੂ ਅਤੇ ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤ੍ਸੋਗਾਤਸਲੂ ਚਰਾਗਾਹ ਤੱਕ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਇਹ ਯਾਦਗਾਰ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਦੇ ਦਸ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;etau2&quot;&gt;{{Cite web |last=Mayank Singh |date=2 July 2023 |title=India boosts road links to LAC standoff points |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/jul/22/india-boosts-road-links-to-lac-standoff-points-2479299.html |website=Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;etau4&quot;&gt;{{Cite web |last=Sanjay Dutta |last2=Rajat Pandit |date=26 May 2023 |title=Forbidden zones in Ladakh to soon welcome tourists |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/forbidden-zones-in-ladakh-to-soon-welcome-tourists/articleshow/100512677.cms |website=Times of India}}&lt;/ref&gt; &quot;ਚੱਕ ਮੰਦਿਰ&quot; ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੈਲਾਨੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;etau3&quot;&gt;{{Cite web |title=Marsimik La Pass |url=http://www.ladakhdekho.com/marsimik-la.html |access-date=2 August 2023 |website=Ladakhdekho.com}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
* [[ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ]]
* ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸਡ਼ਕਾਂ

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>oj8nio8jrgk18ljavhq5b2dxqba7n62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਡਿਊਲ:CrossWikiWorkshopDemo</title>
    <ns>828</ns>
    <id>205294</id>
    <revision>
      <id>848988</id>
      <timestamp>2026-10-02T14:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;return require &quot;workshop.demo&quot;&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>848988</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="30" sha1="4llw3vf4zan3jxc8l4c8cmdmlxsc3cq" xml:space="preserve">return require &quot;workshop.demo&quot;</text>
      <sha1>4llw3vf4zan3jxc8l4c8cmdmlxsc3cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205295</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:विक्रम प्रताप" />
    <revision>
      <id>848992</id>
      <timestamp>2026-10-02T15:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>45353</id>
      </contributor>
      <comment>Max ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:विक्रम प्रताप]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/AMAN KUMAR|AMAN KUMAR]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/विक्रम प्रताप|विक्रम प्रताप]]&quot;</comment>
      <origin>848992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="oslv2403kfz7uuj00vtn3rlc1fs3yus" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:विक्रम प्रताप]]</text>
      <sha1>oslv2403kfz7uuj00vtn3rlc1fs3yus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jgaignerot</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205296</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mirandole-75" />
    <revision>
      <id>848995</id>
      <timestamp>2026-10-02T15:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Céréales Killer</username>
        <id>9686</id>
      </contributor>
      <comment>Céréales Killer ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jgaignerot]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mirandole-75]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Jgaignerot|Jgaignerot]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mirandole-75|Mirandole-75]]&quot;</comment>
      <origin>848995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="g56wbqu88ekk7xtfiii60eiv2pix46a" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mirandole-75]]</text>
      <sha1>g56wbqu88ekk7xtfiii60eiv2pix46a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਖੋਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205297</id>
    <revision>
      <id>849000</id>
      <timestamp>2026-10-02T17:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1325691303|Khol]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9209" sha1="h0gyjmf6o77zl9na1vhbneam1vhe779" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox Instrument
| name           = ''Khol''
| background     = [[Percussion]]
| image          = Mridanga 1.jpg
| caption        = Mridanga bayan, or khol
| names          = Mridanga
| classification = [[Membranophones]]
| inventors      = 
| developed      = 
| range          = 
| related        = [[Tabla]], [[Dholak]]
| musicians      = 
| builders       = 
| articles       = 
}}
[[File:Mridanga_2.jpg|right|thumb]]
'''''ਖੋਲ''''' ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਢੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤੀ'' ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ, ਭਾਵ 'ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅੰਗ' ਵਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਓਡੀਸਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਅਸਾਮ]] ਅਤੇ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਲ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਵੇਰਵਾ ==
ਖੋਲ ਨੂੰ ਢੋਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੋਪੁੱਛਾ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਢੋਲ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਾਤੂ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ , ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਬਾਸ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਮੀ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਪਾਸਾ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕੰਬ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ  ਖੁਸ਼ਕ ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪਾਸ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਦਕ ਆਪਣੇ ਢੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਦੇਣਗੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਥੋਡ਼੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਫੈਲਾਉਣਗੇ। ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਬੈਠਣ ਦੇਣਗੇ, ਜਾਂ ਹੱਥੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਣਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khol - India Instruments |url=https://www.india-instruments.com/encyclopedia-khol.html |access-date=2019-10-20 |website=www.india-instruments.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yathi and Jathi - Classical Music Mridangam |url=https://www.mridangams.com/2007/09/yathi.html |access-date=2019-10-20 |website=www.mridangams.com}}&lt;/ref&gt;

== ਉਸਾਰੀ ==
[[File:Mridanga_parts_by_Jan_Kraus.jpg|right|thumb|ਖੋਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ (ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ) ]]
ਖੋਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਢੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਖੋਖਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਝਿੱਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝਿੱਲੀਆਂ ਗਾਂ ਜਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਘੋਲ, ਗੂੰਦ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਿਆਹੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਜ਼ ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਝਿੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਖੋਲ' ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਓਡੀਸਾ, ਮਨੀਪੁਰ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਖੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਸਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖੋਲ ਨੂੰ ਟੈਰਾਕੋਟਾ (ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1]

== ਵਰਤੋਂ ==
ਖੋਲ ਨੂੰ 'ਏਕ ਸਰਨ ਨਾਮ ਧਰਮ' ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਓਨਾ (ਨਾਟਕਾਂ), ਗਾਇਨ-ਬਾਇਨ, ਪ੍ਰਸੰਗ-ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਬੋਰਗੀਤਾਂ (ਗੀਤ-ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਧਨੀ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਖੋਲ ਅਤੇ ਤਾਲ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 'ਗਾਇਨ-ਬਾਇਨ' ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਸਾਮੀ ਨਵ-ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੋਲ ਵਜਾਉਣਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤਾਲ-ਵਾਦਯ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1] ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤਰੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।[2]

ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਓਡੀਸਾ ਵਿੱਚ  ਵਿਸ਼ਨੂੰ (ਜਗਨਾਥ, ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਹਰ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ [[ਆਰਤੀ]] ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
[[ਚੰਡੀਦਾਸ]], ਗੋਵਿੰਦਦਾਸ ਅਤੇ ਗਿਆਨਦਾਸ ਵਰਗੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਓਡੀਆ, ਬੰਗਾਲੀ [[ਕੀਰਤਨ|ਕਿਰਤਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੌ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਗੌੜੀਯ ਨ੍ਰੁਤ੍ਯ|ਗੌਡ਼ੀਆ ਨ੍ਰਿਤਿਆ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੇਤਨਾ (ਆਈਐੱਸਕੇਸੀਓਐੱਨ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਗੌਡ਼ੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਣ ਲਈ ਢੋਲ ਮੁੱਖ ਢੋਲ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
 

* ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ
* [[ਤਬਲਾ]]
* ਥੈਵਿਲ
* [[ਤਾਲ (ਸਾਜ਼)|ਕਰਾਤਾਲਸ]]
* ਮੈਡਾਲੇ, [[ਯਕਸ਼ਗਾਨ|ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਯੰਤਰ
* [[ਢੋਲਕੀ]]
* ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਦਾਸ
* ਸੰਫੋਰ
* ਟੈਫੋਨ
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>h0gyjmf6o77zl9na1vhbneam1vhe779</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849017</id>
      <parentid>849000</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagmit Singh Brar</username>
        <id>17898</id>
      </contributor>
      <origin>849017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9246" sha1="7b1us10fuz9s48varhjull8hj6x3r2i" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox Instrument
| name           = ''Khol''
| background     = [[Percussion]]
| image          = Mridanga 1.jpg
| caption        = Mridanga bayan, or khol
| names          = Mridanga
| classification = [[Membranophones]]
| inventors      = 
| developed      = 
| range          = 
| related        = [[Tabla]], [[Dholak]]
| musicians      = 
| builders       = 
| articles       = 
}}{{Cleanup infobox}}[[File:Mridanga_2.jpg|right|thumb]]
'''''ਖੋਲ''''' ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਢੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤੀ'' ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ, ਭਾਵ 'ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅੰਗ' ਵਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਓਡੀਸਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਅਸਾਮ]] ਅਤੇ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਲ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਵੇਰਵਾ ==
ਖੋਲ ਨੂੰ ਢੋਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੋਪੁੱਛਾ ਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਢੋਲ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਾਤੂ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ , ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਬਾਸ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਮੀ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਪਾਸਾ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕੰਬ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ  ਖੁਸ਼ਕ ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪਾਸ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਦਕ ਆਪਣੇ ਢੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਦੇਣਗੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਥੋਡ਼੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਫੈਲਾਉਣਗੇ। ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਬੈਠਣ ਦੇਣਗੇ, ਜਾਂ ਹੱਥੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਣਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Khol - India Instruments |url=https://www.india-instruments.com/encyclopedia-khol.html |access-date=2019-10-20 |website=www.india-instruments.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yathi and Jathi - Classical Music Mridangam |url=https://www.mridangams.com/2007/09/yathi.html |access-date=2019-10-20 |website=www.mridangams.com}}&lt;/ref&gt;

== ਉਸਾਰੀ ==
[[File:Mridanga_parts_by_Jan_Kraus.jpg|right|thumb|ਖੋਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ (ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ) ]]
ਖੋਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਢੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਖੋਖਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਝਿੱਲੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝਿੱਲੀਆਂ ਗਾਂ ਜਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਘੋਲ, ਗੂੰਦ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਿਆਹੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਜ਼ ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਝਿੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਖੋਲ' ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਓਡੀਸਾ, ਮਨੀਪੁਰ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਖੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਸਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖੋਲ ਨੂੰ ਟੈਰਾਕੋਟਾ (ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1]

== ਵਰਤੋਂ ==
ਖੋਲ ਨੂੰ 'ਏਕ ਸਰਨ ਨਾਮ ਧਰਮ' ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਓਨਾ (ਨਾਟਕਾਂ), ਗਾਇਨ-ਬਾਇਨ, ਪ੍ਰਸੰਗ-ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਬੋਰਗੀਤਾਂ (ਗੀਤ-ਰਚਨਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਧਨੀ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੇ ਖੋਲ ਅਤੇ ਤਾਲ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ 'ਗਾਇਨ-ਬਾਇਨ' ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਸਾਮੀ ਨਵ-ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੋਲ ਵਜਾਉਣਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤਾਲ-ਵਾਦਯ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1] ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤਰੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।[2]

ਇਸ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਓਡੀਸਾ ਵਿੱਚ  ਵਿਸ਼ਨੂੰ (ਜਗਨਾਥ, ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਹਰ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ [[ਆਰਤੀ]] ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
[[ਚੰਡੀਦਾਸ]], ਗੋਵਿੰਦਦਾਸ ਅਤੇ ਗਿਆਨਦਾਸ ਵਰਗੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਓਡੀਆ, ਬੰਗਾਲੀ [[ਕੀਰਤਨ|ਕਿਰਤਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੌ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਗੌੜੀਯ ਨ੍ਰੁਤ੍ਯ|ਗੌਡ਼ੀਆ ਨ੍ਰਿਤਿਆ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੇਤਨਾ (ਆਈਐੱਸਕੇਸੀਓਐੱਨ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਗੌਡ਼ੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਣ ਲਈ ਢੋਲ ਮੁੱਖ ਢੋਲ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ
* [[ਤਬਲਾ]]
* ਥੈਵਿਲ
* [[ਤਾਲ (ਸਾਜ਼)|ਕਰਾਤਾਲਸ]]
* ਮੈਡਾਲੇ, [[ਯਕਸ਼ਗਾਨ|ਯਕਸ਼ਗਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਯੰਤਰ
* [[ਢੋਲਕੀ]]
* ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਦਾਸ
* ਸੰਫੋਰ
* ਟੈਫੋਨ

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>7b1us10fuz9s48varhjull8hj6x3r2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205298</id>
    <revision>
      <id>849001</id>
      <timestamp>2026-10-02T17:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357239420|Pran Nath (musician)]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14363" sha1="hgrt2o4lwxf3tdoot4p07rsjvm1fxi0" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| background        = solo_singer
| name              = Pran Nath&lt;br&gt;(पंडित प्राणनाथ)
| image             = File:Pandit Pran Nath.jpg
| caption           = Pandit Pran Nath
| birth_date        = {{birth date|df=yes|1918|11|03}}
| birth_place       = {{nowrap|[[Lahore]], [[British India]]}}
| death_date        = {{death date and age|df=yes|1996|06|13|1918|11|03}}
| death_place       = {{nowrap|[[Berkeley, California]], US}}
| genre             = [[North Indian classical music| North Indian classical]], [[dhrupad]], [[khayal]]
| occupation        = Singer
| website           = 
}}
[[ਪੰਡਿਤ]] '''ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ''' (3 ਨਵੰਬਰ 1918-13 ਜੂਨ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ । ਰਵਾਇਤੀ [[ਰਾਗ]] ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਲਾ ਮੋਂਟੇ ਯੰਗ, ਟੈਰੀ ਰਿਲੇ ਅਤੇ ਡੌਨ ਚੈਰੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਤੇ [[ਜੈਜ਼]] ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot;&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Craig |title=Biography - Pran Nath |url=https://www.allmusic.com/artist/pran-nath-mn0000005545/biography |access-date=17 August 2020 |publisher=AllMusic}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਨਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ-ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot; /&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਮੌਜੂਦਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਗਾਇਕ [[ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ]] ਕੋਲ ਰਹਿਣਾਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ]] ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Mela Foundation |url=https://www.melafoundation.org/ppn2pbio.htm |access-date=2026-06-01 |website=www.melafoundation.org}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਦੋਵੇਂ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਸਨਃ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ, ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]], [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀਵਾਦ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]], ਦੇਹਰਾ ਦੁਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੈਵ ਪੰਥ ਵੱਲ ਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤਪਕੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ  ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।:{{Reference page|247}} ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਕਿਰਾਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਸੰਨ 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ  ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਵਾਧੂ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਲਾਪ]] ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਟੈਂਪੋ' ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਲਾਪ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਟੀਕ ਧੁਨ ਅਤੇ ਧੁਨ ਅਤੇ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਸੁਰ -ਦਰ-ਸੁਰ  ਵਿਆਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1960 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ==
[[File:Pandit_Pran_Nath,_Evening_Ragas,_Dia_Art_Foundation,_Poster_by_Marian_Zazeela,_1978.jpg|right|thumb|1978 ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਲਈ ਮਾਰੀਅਨ ਜ਼ਜ਼ੀਲਾ ਦਾ ਪੋਸਟਰ, ਈਵਨਿੰਗ ਰਾਗਸ ਡਿਆ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]]
ਸੰਨ 1970 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਾ ਮੋਂਟੇ ਯੰਗ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਰੀਅਨ ਜ਼ਜ਼ੀਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ, ਅਰਥ ਗ੍ਰੂਵਃ ਦ ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਕੌਸਮਿਕ ਇੰਡੀਆ (1968) ਸੁਣੀ। ਸੰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਨਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ। ਉਹ ਮਿੱਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, 1973 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਮੈਸਟਰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Music at Mills, An Illustrious Musical History |url=http://musicnow.mills.edu/music_at_mills_history.php}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਨ 1985 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖੇਤਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ ਰਾਗਸ ਆਫ਼ ਮਾਰਨਿੰਗ ਐਂਡ ਨਾਈਟ 1986 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮਵਿਜ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਨੋਨਸਚ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਸ਼ਾਰਟ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਨੋਸ ਕੁਆਰਟੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਮੌਤ ==
ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ 13 ਜੂਨ, 1996 ਨੂੰ ਬਰਕਲੇ ਦੇ ਅਲਟਾ ਬੇਟਸ ਸਮਿਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਬੁੱਧੀਰਾਜਾ ਨਾਥ, ਪੁੱਤਰ ਭੁਵਨਸ਼ਵਰ, ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸ਼ਸ਼ੀ ਮੈਨੀ, ਕਿਰਨ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਉਮਾ ਮੈਨੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਛੱਡ ਗਏ। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਪ੍ਰਭਾਵ ==
ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟਵਾਦੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾ ਮੋਂਟੇ ਯੰਗ, ਟੈਰੀ ਰਿਲੇ, ਮਾਰੀਅਨ ਜ਼ਜ਼ੀਲਾ, ਰਾਇਸ ਚੈਥਮ, ਜੋਨ ਹੈਸਲ, ਕੈਥਰੀਨ ਕ੍ਰਿਸਟਰ ਹੈਨਿਕਸ, ਸ਼ਾਰਲੇਮੇਨ ਫਿਲਸਤੀਨ, ਸ਼ਬਦਾ ਕਾਹਨ, ਜੋਨ ਗਿਬਸਨ, ਮਾਈਕਲ ਹੈਰੀਸਨ, ਯੋਸ਼ੀ ਵਾਡਾ, ਹੈਨਰੀ ਫਲਾਈੰਟ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Image Gallery 1 |url=http://terryriley.net/imagegallery.htm |access-date=2024-06-06 |website=Terry Riley}}&lt;/ref&gt; ਜੈਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੌਨ ਚੈਰੀ ਅਤੇ ਲੀ ਕੋਨਿਟਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Allmusic&quot; /&gt; ਸਿਮੋਨ ਫੋਰਟੀ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਵੇਨਰਿਬ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।

== ਉੱਘੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ਅਰਥ ਗਰੂਵ (1968) ਰਾਗਸ [[ਭੁਪਾਲੀ|ਭੂਪਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਆਸਾਵਰੀ]]
* ''ਇੰਡੀਆ ਜ਼  ਮਾਸਟਰ ਵੋਕਲਿਸਟ'' (1972) ਰਾਗਸ ਯਮਨ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਰਵਾ
* ''ਰਾਗਾਜ਼ ਆਫਮੋਰਨਿੰਗ ਏੰਡ ਨਾਇਟ'' (1986) ਰਾਗਾਂ ਮਿਆ ਕੀ ਤੋੜੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹਾੜਾ, ਦੋ ਰਾਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ
* ''ਮਿਡਨਾਇਟ'' (2003) ਰਾਗ ਮਾਲਕੌਂਸ, 1971 ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ
* ''ਦਾ ਰਾਗਾ ਸਾਇਕਲ'' (2006) ਰਾਗ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਰੰਗ ਅਤੇ ਕੁਟ ਤੋੜੀ , 1972 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

== ਅਣ-ਜਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ==
ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਲਾ ਮੋਂਟੇ ਯੰਗ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਯੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{Reference page|256}}

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==

* 1986- ਇਨ ਬਟਵੀਨ ਦਾ ਨੋਟ੍ਸ ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ।&lt;ref&gt;[http://otherminds.org/shop/Notes.html ''In Between the Notes: A Portrait of Pandit Pran Nath''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929083113/http://otherminds.org/shop/Notes.html|date=29 September 2008}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਰਲੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
* 1995-ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਆਊਟਸਾਈਡਰਜ਼ਃ ਐਨ ਅਮੈਰੀਕਨ ਲਿਗੇਸੀ-ਹੈਰੀ ਪਾਰਚ, ਲੂ ਹੈਰੀਸਨ ਅਤੇ ਟੈਰੀ ਰਿਲੇ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਾਈਕਲ ਬਲੈਕਵੁੱਡ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>hgrt2o4lwxf3tdoot4p07rsjvm1fxi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Yad jammu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205299</id>
    <revision>
      <id>849002</id>
      <timestamp>2026-10-02T19:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>849002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="qy92u9nv5d3l5nkmrq4o3s4vv91ch8j" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Yad jammu}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:05, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qy92u9nv5d3l5nkmrq4o3s4vv91ch8j</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>