ਰਾਜਪੁਰਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਰਾਜਪੁਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20039</id>
    <revision>
      <id>849066</id>
      <parentid>812954</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13590" sha1="5oeg4g8aj6jkya81xojl2wstwdsey4c" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ                    = ਰਾਜਪੁਰਾ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ        = ਨਗਰ
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_ਨਕਸ਼ਾ             = ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ
| pushpin_label_position  = left
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ     = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| latd                    = 30.48
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 76.6
| longm                   = 
| longs                   = 
| longEW                  = E
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ        = ਦੇਸ਼
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ        = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ੧       = ਰਾਜ
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ੧       = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ੨       = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ੨       = [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ            = ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ
| ਮੁਖੀ_ਨਾਂ             = ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ
| unit_pref               = ਦਸ਼ਮਿਕ
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| ਉਚਾਈ_ਮੀਟਰ             = 259
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ      = 96659
| ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ        = ੨੦੧੧
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_ਕਿਸਮ੧     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_ਸਿਰਲੇਖ੧    = ਅਧਿਕਾਰਕ
| demographics1_ਜਾਣ੧     = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1             = +੫:੩੦
| ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ        = ਪਿਨ ਕੋਡ
| ਡਾਕ_ਕੋਡ             = ੧੪੦੪੦੧
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ          = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| ਖੇਤਰ_ਕੋਡ               = ੦੧੭੬੨
| ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ_ਪਲੇਟ      = PB ੩੯
| ਖ਼ਾਲੀ੧_ਨਾਂ_sec1        = ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ
| ਖ਼ਾਲੀ੧_ਜਾਣ_sec1        = ੧੦੦੦:੮੯੬
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''ਰਾਜਪੁਰਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਹੈ।
=== ਭੂਗੋਲ ===
ਰਾਜਪੁਰਾ 30,48 ° N 76,6 ° E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ . [ 3 ] [ 4 ] ਇਹ 259 ਮੀਟਰ ( 849 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਹੈ . ਰਾਜਪੁਰਾ ਸਾਊਥ ਈਸਟ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] , [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ . ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ , ਇਸ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ .

ਰਾਜਪੁਰਾ , ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਦੇ ( 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ) , [[ਪਟਿਆਲਾ]] ( 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ) , ਅੰਬਾਲਾ ( 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ) ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ( 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮੀ ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ . ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 225 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੱਕ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਮਾਰਗ -1 'ਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅਤੇ ​​ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ

=== ਜਨਸੰਖਿਆ ===

2011 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, [ 5 ] ਰਾਜਪੁਰਾ 92.659 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੀ , ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਗਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ , dhamoli , islampur , neelpur , ਅਤੇ pilkhani ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਬਾਦੀ 112.193 ਹੋ ਗਈ ਹੈ. ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ 47 % ਦੇ 53 % ਦਾ ਗਠਨ . ਰਾਜਪੁਰਾ 81 % ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਹੈ : ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 83 % ਹੈ , ਅਤੇ ਔਰਤ ਸਾਖਰਤਾ 79 % ਹੈ . ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 13 % 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ

=== ਇਤਿਹਾਸ ===

ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਦੇ ਯਾਤਰੀਆ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਲਈ ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ &quot;ਸਰਾਏ&quot; (INN) ਬਣਾਇਆ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ, &quot;ਸ਼ੇਰ ਰਾਜਾ&quot; ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰੀ Dynasty ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਸਰਾਏ 1540 ਅਤੇ 1545. ਵੱਧ 450-ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਰਾਏ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਕਦਾ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਬੋਲਡ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੂਰੀ Dynasty ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਸਰਾਏ ਨੇ ਅੱਜ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ., ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ [[ਡੀਐਸਪੀ]] ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ. ਸਰਾਏ ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਲਈ [[ਏ.ਐਸ.ਆਈ]] ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.

ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਪੁਰਾ ਇਸ ਦੇ ਨਗਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਤਹਿਤ 295 ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ. ਰਾਜਪੁਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਫ ਯਤੀਮਖਾਨੇ Center &quot;SOS&quot; ਹੈ.

ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਕ ਰਾਜਪੁਰਾ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜਪੁਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਹੈ. ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ Bhawalpur ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੂਬੇ ਤੱਕ ਪਰਵਾਸ, ਜੋ ਲੋਕ ਮੁੜ-habilitate ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਰਾਜਪੁਰਾ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਨਿਊ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਏਜੰਟ ਅਤੇ ਚਾਵਲ shellers ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਰਕੁਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਸਭ ਚਲਾਉਣ, ਜੋ Bhawalpuris ਹਨ

=== ਉਦਯੋਗ ===
ਰਾਜਪੁਰਾ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ. HUL (ਪੁਰਾਣਾ ਐਚ ਐਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ), Bunge ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਮਟਿਡ, Siel ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ, ਅਲਾਇੰਸ Metaliks ਇਨਟੈਗਰੇਟਿਡ ਲਿਮਟਿਡ (AMTEK ਗਰੁੱਪ), ਅੰਬਰ ਉੱਦਮ ਲਿਮਟਿਡ, ਸਾਹਨੀ ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਦਯੋਗ. ਛੋਟੇ-ਸਕੇਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ closers, ਚਾਵਲ shellers, ਬਾਇਓਮਾਸ briquette ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਸਾਬਣ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਬਿਸਕੁਟ ਮਸ਼ੀਨ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਬ ਹੈ. ਐਲ &amp; ਟੀ 1400 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਿੰਡ Nalas ਦੇ ਨੇੜੇ (2x700 ਮੈਗਾਵਾਟ) ਰਾਜਪੁਰਾ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਟ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਪਹਿਲੇ ਯੂਨਿਟ, ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਬਿਜਲੀ ਖਰੀਦ ਸਮਝੌਤੇ 'ਅਨੁਸਾਰ, ਮਈ' ਚ ਦੂਜੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. ਵੀ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਇਸ ਨੂੰ 2100 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜਪੁਰਾ ਪਾਵਰ ਲਗਾਏ ਕਰਨ ਲਈ 700 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਹਨ. ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਡਿਵੈਲਪਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਐਲ &amp; ਟੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.

2005 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਹੀਰਾ]] ਗਹਿਣੇ ਨਿਰਮਾਣ ਯੂਨਿਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ studed ਤੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਪੰਚਮ Jewellers ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਦਿ, ਨੂੰ ਵੀ ਕੁੰਦਨ, polky ਅਤੇ Mina ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹੈ - ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ.

ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਦਯੋਗ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ. ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਯੂਨਿਟ 'ਰਾਜਪੁਰਾ ਸਮਾਲ ਸਕੇਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਨਾਮ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹੇ ਹਨ.

ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ 150 ਏਕੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ 290 ਦੁਕਾਨਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਖੰਨਾ ਦੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੇਠ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ

==ਮੌਸਮ==
ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
{{Weather box
|location = Rajpura
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan high F = 66
|Feb high F = 69
|Mar high F = 78
|Apr high F = 94
|May high F = 101
|Jun high F = 103
|Jul high F = 94
|Aug high F = 91
|Sep high F = 92
|Oct high F = 89
|Nov high F = 79
|Dec high F = 69
|Jan low F = 35
|Feb low F = 40
|Mar low F = 55
|Apr low F = 65
|May low F = 73
|Jun low F = 79
|Jul low F = 79
|Aug low F = 76
|Sep low F = 74
|Oct low F = 63
|Nov low F = 52
|Dec low F = 45
|Jan precipitation inch = 0.80
|Feb precipitation inch = 1.50
|Mar precipitation inch = 1.20
|Apr precipitation inch = 0.80
|May precipitation inch = 0.80
|Jun precipitation inch = 2.40
|Jul precipitation inch = 9.00
|Aug precipitation inch = 7.40
|Sep precipitation inch = 3.40
|Oct precipitation inch = 0.20
|Nov precipitation inch = 0.50
|Dec precipitation inch = 0.80
|source 1 = &lt;ref&gt;{{cite web
|url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/INXX0193?from=dayDetails_bottomnav_business| title = Average Weather for Rajpura - Temperature and Precipitation | accessdate = February 25, 2008
|publisher = The Weather Channel }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]</text>
      <sha1>5oeg4g8aj6jkya81xojl2wstwdsey4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਟੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23714</id>
    <revision>
      <id>849044</id>
      <parentid>320445</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53027-10</username>
        <id>62280</id>
      </contributor>
      <comment>I’m nU</comment>
      <origin>849044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="4f0e9eaotcfe5dpuxzneuja6xqu7fvf" xml:space="preserve">{{ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਣਮਾਲਾ}}
'''T''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਣਮਾਲਾ#ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ|ਨਾਮ]] ''ਟੀ'' {{IPAc-en|ˈ|t|iː}}&lt;ref&gt;&quot;T&quot;, ''Oxford


Fc 
M I’m English Dictionary,'' 2nd edition (1989); ''Merriam-Webster's Third New International Dictionary of the English r fLanguage, Unabridged'' (1993); &quot;tee&quot;, ''op. cit''.&lt;/ref&gt;) ਆਈ.ਐਸ.ਓ (ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ f ਸੰਗਠਨ) ਬੇਸਿਕ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 20ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ।
==ਹਵਾਲੇ==  §y
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈ.ਐਸ.ਓ ਬੁਨਿਆਦੀ ruph ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰ]]    CV MM BBC m</text>
      <sha1>4f0e9eaotcfe5dpuxzneuja6xqu7fvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਛੱਤਿਆਣਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44770</id>
    <revision>
      <id>849053</id>
      <parentid>849021</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T15:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>ਸਮਾਂ ਦਿਓ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ reference ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ</comment>
      <origin>849053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78755" sha1="9g21t835zow1y8hoqsh5af6qbwwddt6" xml:space="preserve">{{Cleanup-reorganize}}{{Expert needed
| date = ਅਕਤੂਬਰ 2026
}}{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}

'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} 

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ। 1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ

'''1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1952–1958''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਚਾਚਾ। ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ।

'''2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1958–1963''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ।
ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ।

'''3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ'''
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

'''4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ।

'''5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ।

'''6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ।

'''7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

'''8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਰੂੜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ।

'''9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ। ਵਾਸੀ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

'''10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ'''
ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ।

'''11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013''' (ਮੈਂਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ — ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ।

'''12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ'''
ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ — ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਰਾਜਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

'''13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)।&lt;ref name=&quot;news13&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

'''14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।&lt;ref name=&quot;news14&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।

ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>9g21t835zow1y8hoqsh5af6qbwwddt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849054</id>
      <parentid>849053</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T15:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ */ ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅਖ਼ਬਾਰੀ/ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

&lt;references /&gt;</comment>
      <origin>849054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78758" sha1="g6m3ullmede0txwhgpsshmxtivnh1dy" xml:space="preserve">{{Cleanup-reorganize}}{{Expert needed
| date = ਅਕਤੂਬਰ 2026
}}{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}

'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} 

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ। 1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ==

'''1. ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1952–1958''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਚਾਚਾ। ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ।

'''2. ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1958–1963''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ।
ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ।

'''3. ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ'''
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

'''4. ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ।

'''5. ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ।

'''6. ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ।

'''7. ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

'''8. ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਰੂੜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ।

'''9. ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ। ਵਾਸੀ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

'''10. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ'''
ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ।

'''11. ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013''' (ਮੈਂਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ — ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ।

'''12. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ'''
ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ — ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਰਾਜਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

'''13. ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ'''
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)।&lt;ref name=&quot;news13&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

'''14. ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ'''
ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
'''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।&lt;ref name=&quot;news14&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।

ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>g6m3ullmede0txwhgpsshmxtivnh1dy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849055</id>
      <parentid>849054</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ */ ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।</comment>
      <origin>849055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79679" sha1="qb1r248swk3jv68dpybndqdx9v26362" xml:space="preserve">{{Cleanup-reorganize}}{{Expert needed
| date = ਅਕਤੂਬਰ 2026
}}{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}

'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} 

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ। 1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ==

1. '''ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1952–1958''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਚਾਚਾ। ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ।

2. '''ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1958–1963''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ।
* ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ।

3. '''ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ'''

* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

4. '''ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ।

5. '''ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ।

6. '''ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ।

7. '''ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

8. '''ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਰੂੜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ।

9. '''ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ। ਵਾਸੀ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

10. '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ'''

* ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ।

11. '''ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013''' (ਮੈਂਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ — ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ।

12. '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ'''

* ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ — ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਰਾਜਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

13. '''ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)।&lt;ref name=&quot;news13&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

14. '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।&lt;ref name=&quot;news14&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

=== ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਾਰਿਆ? ===
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references /&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।

ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || —
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920
|}

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>qb1r248swk3jv68dpybndqdx9v26362</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849056</id>
      <parentid>849055</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepchhattiana</username>
        <id>24284</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਜਨਸੰਖਿਆ[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] */ ਹਵਾਲਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80872" sha1="phnyru9ee58onnf65hr6tv46d0j2x6w" xml:space="preserve">{{Cleanup-reorganize}}{{Expert needed
| date = ਅਕਤੂਬਰ 2026
}}{{Infobox settlement
| name                   = ਛੱਤਿਆਣਾ
| native_name            = ਛੱਤੇਆਣਾ
| settlement_type        = ਪਿੰਡ

| image_skyline          =
| image_alt              =
| image_caption          =

| pushpin_map            = India Punjab
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt        =
| pushpin_map_caption    = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ

| coordinates            = {{coord|30.328834|N|74.669480|E|display=inline,title}}

| subdivision_type       = ਦੇਸ਼
| subdivision_name       = [[ਭਾਰਤ]]
| subdivision_type1      = ਰਾਜ
| subdivision_name1      = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2      = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
| subdivision_name2      = [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| subdivision_type3      = ਤਹਿਸੀਲ
| subdivision_name3      = [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]]
| subdivision_type4      = ਬਲਾਕ
| subdivision_name4      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]
| subdivision_type5      = ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ
| subdivision_name5      = [[ਕੋਟ ਭਾਈ]]

| government_type        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| governing_body         = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਛੱਤਿਆਣਾ
| leader_title           = ਸਰਪੰਚ
| leader_name            = ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chhatiana (13) village, Gidderbaha tehsil |url=https://www.voiceofvillage.com/india/punjab/sri-muktsar-sahib/gidderbaha/chhatiana-13 |website=Voice of Village |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

| established_title      =
| established_date       =
| founder                =
| named_for              =

| unit_pref              = Metric
| area_total_km2         = 9.92
| area_footnotes         = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ (ਲਗਭਗ 2,477 ਕਿੱਲੇ)
| elevation_m            = 185

| population_total       = 3815
| population_as_of       = 2011
| population_density_km2 = 397
| population_footnotes   =
| population_note        = ਲਗਭਗ 756 ਘਰ; ਲਗਭਗ 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ

| demographics_type1     = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1   = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| demographics1_title2   = ਬੋਲਚਾਲ
| demographics1_info2    = ਦੇਸੀ ਮਲਵਈ

| timezone1              = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1            = +5:30

| postal_code_type       = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code             = 152031
| area_code_type          = STD ਕੋਡ
| area_code               = 01637
| registration_plate      = PB60 (ਪੀਬੀ60)

| blank_name_sec1        = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ
| blank_info_sec1        = ਛੱਤਿਆਣਾ — ਪੰਚਾਇਤ ਅਧੀਨ ਕੇਵਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ

| blank1_name_sec1       = ਰਕਬਾ
| blank1_info_sec1       = ਲਗਭਗ 2,477 ਏਕੜ; ਲਗਭਗ 2,400 ਏਕੜ ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ 50 ਏਕੜ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ; ਫਿਰਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗਭਗ 75 ਏਕੜ; ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 15 ਕਿੱਲੇ

| blank2_name_sec1       = ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ
| blank2_info_sec1       = ਲਗਭਗ 756(2011) ਘਰ; 2,800 ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ; 3 ਪੋਲਿੰਗ ਬੂਥ — ਨੰਬਰ 82, 83 ਅਤੇ 84

| blank3_name_sec1       = ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ
| blank3_info_sec1       = ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 25 ਕਿ.ਮੀ.; ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਲਗਭਗ 16 ਕਿ.ਮੀ.; ਬਠਿੰਡਾ–ਮੁਕਤਸਰ ਹਾਈਵੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਿ.ਮੀ.; ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ–ਦੋਦਾ PMGSY ਸੜਕ; ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਪੱਕੀ; 2 ਬੱਸ ਅੱਡੇ

| blank4_name_sec1       = ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank4_info_sec1       = 1 ਡਾਕਖਾਨਾ; 6 ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ; 6 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ; 4 ਰਾਸ਼ਨ ਡਿਪੂ; 2 CSC ਕੇਂਦਰ; 2 ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ; 4 ਦੁੱਧ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਅਰੀਆਂ

| blank5_name_sec1       = ਪਾਣੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ
| blank5_info_sec1       = 1 ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਅਤੇ 1 ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ; ਲਗਭਗ 400–500 ਟਿਊਬਵੈੱਲ/ਮੋਟਰ; ਖੇਤੀ ਲਈ 8 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ; ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ; 6 ਮੋਗੇ; 3 ਛੱਪੜ

| blank6_name_sec1       = ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ
| blank6_info_sec1       = 4G ਅਤੇ 5G ਮੋਬਾਈਲ ਨੈੱਟਵਰਕ; ਆਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ/ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ Wi-Fi; BSNL ਲੈਂਡਲਾਈਨ; 1 ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ/ਸਟੇਡੀਅਮ, 1 ਵਾਲੀਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ 1 ਜਿਮ; ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ — ਦੋਦਾ, ਲੋਹਾਰਾ, ਸੁਖਨਾ, ਅਬਲੂ, ਬੁੱਟਰ, ਰੁਖਾਲਾ, ਸਾਹਿਬਚੰਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈਆਣਾ; ਦਿੱਲੀ ਲਗਭਗ 385 ਕਿ.ਮੀ.

| website                = https://m.facebook.com/chhattiana555
}}

'''ਛੱਤੇਆਣਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 255 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} 

ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1972 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1995 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁਕਤਸਰ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਦਮਖੋਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਪਤ ਮਾਇਆ ਕੱਢ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਰ ਸਨ, ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ 1925 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ ਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹਾ 1870 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ  ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਘਰ ਸੀ। 1883 ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਗਜਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 1920 ਵਿੱਚ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਤਾਰ  ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਕਮਾ ਹੋਰਾਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; hight:50%;
!ਸ਼ਹਿਰ
!ਡਾਕਖਾਨਾ
!ਪਿੰਨ ਕੋਡ
!ਖੇਤਰ
!ਨਜਦੀਕ
!ਥਾਣਾ
|-
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਛੱਤਿਆਣਾ
|152031
|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
|ਕੋਟਭਾਈ
|ਕੋਟਭਾਈ
|}

== ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ==

* ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ

* ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ

* ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ — ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਪਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਲਣ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ==
*ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
*ਵਹਿਮੀ ਪੀਰ ਸਮਾਧ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
*ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ
*ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਖੂਹ

== ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ==

1. '''ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1952–1958''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਚਾਚਾ। ਸ. ਰੂਲੀਆ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਮਹੈਂਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ।

2. '''ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1958–1963''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ, ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ. ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਨ। ਸ. ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ।
* ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬਾਬੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਹੈ।

3. '''ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ'''

* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1963–1971''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਮਹੰਤ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

4. '''ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1971–1973''' (ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸ. ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ।

5. '''ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1973–1978''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ, ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੱਸੜ। ਭਰਾ — ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਭਤੀਜੇ — ਸ. ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ. ਇੰਦਰਦੀਪ ਸਿੰਘ। ਚਾਚਾ — ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ। ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ — ਸ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ।

6. '''ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1978–1983''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਸ. ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ।

7. '''ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਫੱਤਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1983–1992''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ। ਸ. ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਗੁਨਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਿੰਨੀ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਆਜ਼ਾਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।

8. '''ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਰੂੜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: ਜਨਵਰੀ 1993–1998''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ।

9. '''ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮੋਤੀ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 1998–2003''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ। ਵਾਸੀ — ਛੱਤਿਆਣਾ।

10. '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ'''

* ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2003–2008''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ।

11. '''ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2008–2013''' (ਮੈਂਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ — ਸ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸ. ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ।

12. '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ'''

* ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ
* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2013–2018''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਪਤੀ — ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਉਰਫ਼ ਪੱਪੀ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ — ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ। ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਸ. ਗੁਰਨੈਬ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਰਾਜਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ।

13. '''ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ'''

* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2018–2023''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਈ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ (ਪੀ.ਏ.)।&lt;ref name=&quot;news13&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

14. '''ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ'''

* ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਦਾਦਾ ਦਾ ਨਾਮ: ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
* '''ਕਾਰਜਕਾਲ: 2023–ਮੌਜੂਦਾ''' (ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ)
* ਅਸਲ ਉਮੀਦਵਾਰ: ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਜੀ
* ਅੱਜ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ/ਸਬੰਧ: ਸ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ — ਸ. ਧੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ ਅਤੇ ਸ. ਵਕੀਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੀ।&lt;ref name=&quot;news14&quot;&gt;ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;

=== ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਾਰਿਆ? ===
ਇਸ ਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਸੀ, ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references /&gt;

== ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==
=== 1. ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਅਰਪਨਜੋਤ ਕੌਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ''Water Quality Prediction'' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ 9ਵੇਂ National Level Exhibition and Project Competition (NLEPC) 2022 ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 2. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਓਪਨ ਸਟੇਟ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 19.48 ਮੀਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਐਥਲੀਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 3. ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ===
ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। Athletics Federation of India ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ 77 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ''Karanveer Singh — Shotput'' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}}

=== 4. ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ===
ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਛੱਤੇਆਣੀਆਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1915 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਛਾਤੀ 44 ਇੰਚ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਇੱਕ ਕੁਇੰਟਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1972 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਰਛੀਨ’, ''ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੁਸਤਮ ਪਹਿਲਵਾਨ'', ਸਫ਼ਾ 230.&lt;/ref&gt;

=== 5. ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ===
ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਮੀ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2008–09 ਦੀਆਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ 90 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ, 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਇੰਡਿਵਿਜੁਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 70 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਓਲੰਪਿਕ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਨ ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ੇ 158, 223.&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਚਰੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀਮ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 214.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indians dominate qualifiers |work=Hindustan Times |date=2009}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁੰਗਦਾ ਸ਼ੇਰਪਾ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਤਮੁਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਾਊਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India bag six gold in Asian Archery GP |work=Press Trust of India, NDTV |date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 29ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ 30 ਮੀਟਰ ਕੰਪਾਊਂਡ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ''Annual Quality Assurance Report 2008–2009'', ਸਫ਼ਾ 219.&lt;/ref&gt;

=== 6. ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ===
ਰਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 2025 ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 650 ਵਿੱਚੋਂ 650 ਅੰਕ (100 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=3 girls jointly score highest marks in Punjab Board Class 10 exams, topper decided through age criterion |work=The Indian Express |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਨੈੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅੰਡਰ-17 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Academic &amp; athletic star: PSEB Class X second position holder is national-level netball player |work=The Tribune |date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

=== 7. ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ===
ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 98.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Class 8th results: Excellent performance by various schools |work=Punjabi Tribune |date=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Shining Star |work=Baba Farid Public Senior Secondary School, Chhattiana}}&lt;/ref&gt;

=== 8. ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ===
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 64 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ-1 ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਨਤੀਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ''GHS Chhattiana'' ਅਤੇ ਨਾਮ ''Jashanpreet Kaur'' ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Block Level Bhashan Mukabla Result 22.06.2021 |publisher=Samagra Shiksha Abhiyan Punjab |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 9. 2026 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ===
2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕੁਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦਸ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰਮੀਨ ਕੌਰ ਨੇ 650 ਵਿੱਚੋਂ 631 ਅੰਕ (97.08%) ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਰਸਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 625 ਅੰਕ (96.15%) ਲੈ ਕੇ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ, ਸਵੀਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 624 ਅੰਕ (96.00%) ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 622 ਅੰਕ (95.69%) ਲੈ ਕੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 616 ਅੰਕ (94.77%) ਲੈ ਕੇ ਦਸਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Complete Stats Matriculation March 2026 |publisher=Punjab School Education Board |date=2026}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ — ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ “ਇੱਕ ਮਾਂ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ” ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਜਸਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=ਛਾਂਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ |work=ਅਜੀਤ |date=22 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ — ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਘੇਰਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ 2023 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ V.P.O. Chhattiana, Via Doda, Distt. Sri Muktsar Sahib ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 41975 ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ MBBS ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ Government Medical College, Patiala ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ Guru Nanak Dev Hospital, Amritsar ਦੇ Cardiology ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral Roll 2023 |url=https://punjabmedicalcouncil.in/wp-content/uploads/2023/08/ELECTORAL-ROLL-2023-AS-PER-PROVISIONS-IN-PUNJAB-MEDICAL-REGISTRATION-ACT-1916-AND-ITS-AMENDMENTS.pdf |website=Punjab Medical Council |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Faculty Members |url=https://gmc.edu.in/pdf/Details-of-Faculty-Members-31-August-2024.pdf |website=Government Medical College, Amritsar |access-date=21 September 2026}}&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
1705 ਵਿਚ ਮੁਕਤਸਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ āਾਬ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੰਧ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ (1/10 ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 10%) ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ. ਦਸਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ. ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ, ਬਪਤਿਸਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਵੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਝੇ ਲਈ ਬਚਾ ਲਿਆ&quot;। ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪੀਅਰ / ਪੀਰ ਸਯਦ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜੋ ਪੀਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਜਾਂ ਵੇਹਮੀ ਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ. ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਰਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।

ਸਿੱਖ-ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤਸਰ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖੋ).

== ਜਨਸੰਖਿਆ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} ==

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਸਾਲ !! ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ !! ਮਰਦ !! ਔਰਤਾਂ !! ਘਰ !! ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) !! SC ਮਰਦ !! SC ਔਰਤਾਂ
|-
| 1951 || 1,152 || 638 || 514 || — || — || — || — &lt;ref name=&quot;census1951&quot;&gt;''District Census Handbook, Ferozepore District, Vol. 11, Punjab — Census 1951'', Census of India, 1951.&lt;/ref&gt;
|-
| 1961 || 1,697 || 934 || 763 || 289 || 471 || 256 || 215 &lt;ref name=&quot;census1961&quot;&gt;''District Census Handbook, Ferozepur District, Census 1961'', Director of Census Operations, Punjab, 1965, p. lxxxiv, Muktsar Tahsil, Village Rural, Chhotiana (13), serial no. 107.&lt;/ref&gt;
|-
| 1971 || 2,102 || 1,118 || 984 || 354 || 736 || 340 || 396 &lt;ref name=&quot;census1971&quot;&gt;''Village &amp; Townwise Primary Census Abstract, Firozpur, Part X-A &amp; B, Series-17, Punjab'', Census of India, 1971, Chhutiana (13).&lt;/ref&gt;
|-
| 1981 || 2,731 || 1,436 || 1,295 || 422 || 1,172 || 628 || 544 &lt;ref name=&quot;census1981&quot;&gt;''District Census Handbook, Firozpur District, Census 1981'', Census of India, 1981, village-wise Primary Census Abstract.&lt;/ref&gt;
|-
| 1991 || 2,924 || 1,540 || 1,384 || 485 || 1,375 || 742 || 633 &lt;ref name=&quot;census1991&quot;&gt;''District Census Handbook, Firozpur District, Census 1991'', Census of India, 1991, village-wise Primary Census Abstract.&lt;/ref&gt;
|-
| 2001 || 3,556 || 1,870 || 1,686 || 644 || 1,733 || 915 || 818 &lt;ref name=&quot;census2001&quot;&gt;''Primary Census Abstract Total, Punjab, District – Muktsar – 2001'', Census of India, Government of India, village-wise Primary Census Abstract, Chhattiana.&lt;/ref&gt;
|-
| 2011 || 3,815 || 2,035 || 1,780 || 756 || 1,962 || 1,042 || 920 &lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;''Primary Census Abstract, Census of India 2011, Punjab'', village-level data for Chhatiana, Census village code 35351.&lt;/ref&gt;
|}

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references /&gt;

==ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ==

'''1. 1883 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ “Chatteana” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ Chatteana ਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ Inspection Choki ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Jaitu Rajbaha ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ’ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ — ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਣਨ'''

ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੀ ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ “Chhatiana” ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ Kaljharani ਤੋਂ Chhatiana ਵੱਲ ਗਏ। Chhatiana ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ Dan Singh ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਧਨ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeChhatiana&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. pp. 217–218.&lt;/ref&gt;

'''3. ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ — ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਕਾਰਡ'''

''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6/1 ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (P.O.W.) ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;HazuraSingh1972&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578.&lt;/ref&gt;

'''4. 1939 — ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ'''

1939 ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤ੍ਰਤਾ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਹਾਜ਼ਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 50 ਉੱਤੇ “ਸ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਛਤਿਆਣਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ (ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ)” ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;SGPC50Years&quot;&gt;''ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ (1926–1976)''. p. 36.&lt;/ref&gt;

'''5. 1934 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ'''

1934 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨੰਬਰ 319 of 1933 ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ (Name of the Debtors) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ Chhatiana ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ Date of Adjudication: 2 ਮਾਰਚ 1934 ਅਤੇ Date of Hearing: 16 ਜੂਨ 1934 ਦਰਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PunjabGazette1934&quot;&gt;''Punjab Government Gazette'', 1934. p. 301.&lt;/ref&gt;

'''6. 1925 — ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ'''

1925 ਦੇ ‘ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ’ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਅਧੀਨ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਪਤਸਰ ਐਂਡ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. p. 115. Schedule I, serial no. 196.&lt;/ref&gt;

'''7. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ Citrus Belt ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ'''

1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿੰਬੂ-ਜਾਤੀ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ Panjgram Kalan, Kala-Tiba, Wazidpur, Rajenwali, Daulatpur ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;CitrusBelt1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''8. 1963 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ Citrus/ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ Farmer ਅਤੇ Village ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ Joginder Singh, Harcharan Singh, Kirpal Singh, Avtar Singh, Parduman Singh, Karam Singh, Joginder Singh, Fauja Singh, Avtar Singh ਅਤੇ Dewan Singh ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;CitrusFarmers1963&quot;&gt;Kanwar, J. S.; Sehgal, J. L.; Dhingra, D. R. ''Soils of the Proposed Citrus Belt of Punjab''. Punjab Agricultural University. 1963. p. 47.&lt;/ref&gt;

'''9. 1959 — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ'''

1959 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਾਸੀ ਧਰਮਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤਿਆਣਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਬਾ ਬੰਖੰਡੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਬਾ ਹਰ ਗਿਆਨ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਦਾਸ ਇਸ ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;UdasiSikhanDiVithia&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UdasisColonialPunjab&quot;&gt;Sandhu, Kiranjit. ''The Udasis in the Colonial Punjab: 1849 A.D.–1947 A.D.'' Ph.D. thesis, Guru Nanak Dev University, Amritsar, 2011.&lt;/ref&gt;

'''10. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ — ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ'''

ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਹਮੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;UdasiAjmerSingh&quot;&gt;ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ. ''ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ''. 1959. pp. 453–454.&lt;/ref&gt;

'''11. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਪੰਨਾ 218 ’ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫਕੀਰ Brahmi (Ibrahim) ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਅਤੇ Ajmer Singh ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ Sahib Chand, Kot Bhai, Rohila, Bambiha ਅਤੇ Bajak ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MacauliffeAjmer&quot;&gt;Macauliffe, Max Arthur. ''The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors''. Vol. V. Oxford: Clarendon Press, 1909. p. 218.&lt;/ref&gt;

'''12. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਛੱਤਿਆਣਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ'''

ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰੂਪਾਣਾ, ਭੰਡੇਰ, ਗੁਰਸਰ, ਥੇਹੜੀ, ਬੰਬੀਹਾ, ਰੋਹੀਲਾ ਅਤੇ ਜੁੰਗਿਆਣਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;GandhiChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''13. ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ ਆਉਣਾ'''

ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੜ ਛੱਤਿਆਣਾ, ਕੋਟ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ ਰਾਹੀਂ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ।&lt;ref name=&quot;GandhiSecondChhatiana&quot;&gt;Gandhi, Surjit Singh. ''History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E.'' p. 860.&lt;/ref&gt;

'''14. ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1950 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ'' ਵਿੱਚ ਛਤਿਆਣੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛਤਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੇਰਾ ਕਰਕੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਬੈਰਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਕਰੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਅਸੁਪਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MalwaDeshRatan&quot;&gt;ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ (ਸੰਪਾਦਕ). ''ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਤਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ''. 1950. pp. 71–73.&lt;/ref&gt;

'''15. 1960 — ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

1960 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ''Encyclopaedia of Sikh Literature'' ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਬਾਰੇ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟ ਭਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਪਤਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KahnSinghNabhaChhattiana&quot;&gt;ਨਾਭਾ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ. ''Encyclopaedia of Sikh Literature''. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, 1960.&lt;/ref&gt;

'''16. ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ'''

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਤੇਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਤੇਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸਨੀਕ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ ਆਏ ਤਾਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਈ।&lt;ref name=&quot;SikhPanthemVisvokoshAjmer&quot;&gt;''ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼''. ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਸਬੰਧੀ ਇੰਦਰਾਜ਼.&lt;/ref&gt;

'''17. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ'''

ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਿੰਘਾ ਦੀ ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)'' ਵਿੱਚ “Chhattiana” ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HSSinghaChhattiana&quot;&gt;Singha, H. S. ''The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)''. p. 46.&lt;/ref&gt;

'''18. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ'''

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ।&lt;/ref&gt;

'''19. 1934 — ਮਾਈ ਵੀਰੋ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ'''

1934 ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਹਿਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕੱਦਮਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1934 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;&gt;''Mst. Viro v. Waryam Singh'', AIR 1934 Lahore 185; 147 Indian Cases 361.&lt;/ref&gt;

'''20. ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਤਰਖਾਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ''Mst. Viro v. Waryam Singh'' ਵਜੋਂ AIR 1934 Lahore 185 ਅਤੇ 147 Indian Cases 361 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MstViroWaryamSingh&quot;/&gt;

'''21. 1883–84 — ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ'''

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84'' ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨੂੰ '''Chatteana Inspection Choki''' ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਚੌਕੀ ਜੈਤੋ ਰਜਬਾਹੇ ਦੇ '''27ਵੇਂ ਮੀਲ''' 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ChatteanaInspectionChoki1883&quot;&gt;''Gazetteer of the Ferozepore District, 1883–84''. Punjab Government. p. 129.&lt;/ref&gt;

'''22. 1915 — ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ'''

1915 ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਹਿਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੋਠੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਮਰੇ, ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ, ਇੱਕ ਸਟੋਰ/ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਮਰਾ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ/ਆਊਟਹਾਊਸ, ਛੋਟਾ ਸਟਾਫ਼/ਚੌਕੀਦਾਰ ਕਮਰਾ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ × 10 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਢੱਕੀ ਵਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;CanalInspectionSpecs&quot;&gt;Public Works Department, Punjab (Irrigation Branch) (1915). ''Register of Buildings and Canal Inspection Houses in the Ferozepore Canal Circle''. Lahore: Punjab Government Press. p. 42. &quot;Chhatiana Inspection House (Jaitu Rajbaha, Mile 27): Standard 2nd Class Bungalow with 2 main rooms, attached baths, and a front verandah measuring 40 ft x 10 ft.&quot;&lt;/ref&gt;

'''23. 1916–17 — ਨਹਿਰੀ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ'''

1916–17 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਉੱਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣੇ ਗੇਜ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਦੀ „ਝਾਲ“ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Statistics of Irrigation, Water Distribution and Working of Distributaries of the Canals in the Punjab for the Year 1916–17
|publisher=Punjab Public Works Department, Irrigation Branch
|year=1917
|page=38
}}&lt;/ref&gt;

'''24. 1922 — ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ'''

1922 ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੈਨਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਹੂਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Posts &amp; Telegraphs Punjab 1921–22
|year=1922
|page=54
}}&lt;/ref&gt;

'''25. 1872 — ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ'''

1872 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਤਿਆਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਵਾ ਬਰਾੜ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Brandreth
|first=E. L.
|title=Report on the Revised Land Revenue Settlement of the Ferozepore District in the Panjab, 1868–1874
|publisher=Central Jail Press, Punjab Government
|location=Lahore
|year=1872
|page=84
}}&lt;/ref&gt;

'''26. 1885–86 — ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦਾ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ'''

1885–86 ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਰਜਵਾਹੇ ਦੇ 27ਵੇਂ ਮੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਸਨਰੀ ਆਰਚ (ਡਾਟ) ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite report
|title=Administration Report of the Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch, for the year 1885–86
|publisher=Public Works Department, Punjab, Irrigation Branch
|location=Lahore
|year=1886
|page=52
}}&lt;/ref&gt;

'''27. ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ — ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ'''

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters'' ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵਾਸੀ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਹ 1911 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ, 1929 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 6/1 Punjab Regiment ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਬੰਦੀ (POW) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;SecondWorldWarINA&quot;&gt;Singh, Fauja, ed. (1972). ''Who's Who: Punjab Freedom Fighters''. Vol. 1. Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University, Patiala. p. 578. &quot;Hazura Singh s/o Inder Singh, Village Chhattiana, Tehsil Muktsar, INA Freedom Fighter and POW at Singapore.&quot;&lt;/ref&gt;

'''28. 1925 — ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ'''

1925 ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ-I ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੱਤਿਆਣਾ ਰੈਵਨਿਊ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ''Guptsar and Sahib Chand'' ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਐਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ 196 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;GurdwarasAct1925&quot;&gt;Punjab Legislative Council (1925). ''The Sikh Gurdwaras Act, 1925'' (Punjab Act VIII of 1925). Legislative Department, Punjab. Schedule I, serial no. 196, entry relating to Ferozepore District, Mukatsar Tehsil, Chhatiana revenue estate: ''Guptsar and Sahib Chand''.&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ) ==

ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤਿਆਣਾ, [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। 1855 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਨੂੰ 29 ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ '''90,055 ਏਕੜ''' ਅਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਾ '''₹12,432''' ਸੀ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', table of old Sikh ilákas as they stood in 1855: “Kot Bhai Jhumbha — 29 [agricultural villages], 90,055 acres, Revenue 12,432.”
1846 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਨੂੰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਰੈਵਨਿਊ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ '''ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ''' ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', account of the Kot Bhai area and the Bhai of Jhumba and Bhai of Arnauli.
1855 ਦਾ ਇਹ ₹12,432 ਵਾਲਾ ਅੰਕ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਭਾਈ ਆਫ਼ ਝੁੰਬਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਆਫ਼ [[ਅਰਨੌਲੀ]] ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੈਵਨਿਊ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ, ਜੋ 1872 ਦੇ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।''Gazetteer of the Ferozpur District'', description of revenue assignments and the 1872 settlement.

1855 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਅਤੇ ਝੁੰਬਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਕੱਠੇ '''“Kot Bhai Jhumbha”''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, 90,055 ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਅਤੇ ₹12,432 ਕੁੱਲ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ 1855 ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

1872 ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੈਂਡ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1883 ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ''Kot Bhai Jhumbha'' ਇਲਾਕਾ ਹੁਣ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''15 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹10,815''' ਸੀ, ਜਦਕਿ '''Jhumba''' ਜ਼ੈਲ ਵਿੱਚ '''14 ਪਿੰਡ''' ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਮਲਾ '''₹9,990''' ਦਰਜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ '''29 ਪਿੰਡ''' ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, Muktsar Tahsil ਦੀਆਂ Zails ਦੀ ਸਾਰਣੀ।&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਵੰਡ 1872 ਦੀ settlement ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੈਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਾਈ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, “Zaildars, chief headmen, and village headmen” ਵਾਲਾ ਭਾਗ।&lt;/ref&gt;

ਕੋਟ ਭਾਈ ਥਾਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਲਾਕਾ

[[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਛੱਤਿਆਣਾ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1883 ਦੇ ''Ferozepore District Gazetteer'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ '''Muktsar, Kot Bhai ਅਤੇ Jalalabad''' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;''Gazetteer of the Ferozpur District'', 1883, ਅਧਿਆਇ “Criminal, Police, and Gaols”, Muktsar Tahsil ਦੇ Police Stations।&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਸੀ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ''Gazette of India'' ਵਿੱਚ ਵੀ Ferozepore West ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ '''“the police station area of Kot Bhai”''' ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;''The Gazette of India'', Extraordinary, 14 August 1947, Punjab Legislative Assembly constituencies, Ferozepore West.&lt;/ref&gt;

ਛੱਤਿਆਣਾ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਪੁਲਿਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਛੱਤਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ [[ਕੋਟ ਭਾਈ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=r_x4ol9NaN4 &quot;Apna Pind Sambhal&quot;]
{{ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
*https://www.facebook.com/ssbrar555</text>
      <sha1>phnyru9ee58onnf65hr6tv46d0j2x6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸਕਰਿਬੁੰਟੋ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>72800</id>
    <revision>
      <id>849037</id>
      <parentid>849010</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ +[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]] -red wikilink: restore it when the page will be created. Highlighted `/doc`</comment>
      <origin>849037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15453" sha1="nvgmlw88i80ztl5ws9wjognlrpq0rxb" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]&lt;/code&gt;: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ ਸੋਰਸ ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc|doc]]&lt;/code&gt;''' ਇਸ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;Hello, world!&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Bananas|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)  

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>nvgmlw88i80ztl5ws9wjognlrpq0rxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849038</id>
      <parentid>849037</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ You do not need to install or save anything. This is the guiding principle of this wiki page: there is no need to save your user page or any modifications to a Lua module</comment>
      <origin>849038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15582" sha1="188gqub39whchb58krtmng8dxcmf5zz" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]&lt;/code&gt;: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ ਸੋਰਸ ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc|doc]]&lt;/code&gt;''' ਇਸ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;Hello, world!&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Bananas|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)  

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਸਟਾਲ ਜਾਂ ਸੇਵ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>188gqub39whchb58krtmng8dxcmf5zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849039</id>
      <parentid>849038</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ 1. Edit your user page. 2. Paste the following call at the beginning of a new line on your user page: `{{#invoke:Bananas|hello}}`. The prefix `ਮੌਡਿਊਲ:` in the name of the module is replaced with `{{` + `#invoke:` + `ModuleName` beginning with an UPPERcase letter + pipe separator `|` + lowercase functionName + `}}`. Avoid any space separator. The separator is the pipe (`|`)</comment>
      <origin>849039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15960" sha1="mkxewb3cn456ljui4j6evsk925d96rh" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]&lt;/code&gt;: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ ਸੋਰਸ ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc|doc]]&lt;/code&gt;''' ਇਸ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;Hello, world!&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Bananas|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)  

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਸਟਾਲ ਜਾਂ ਸੇਵ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
# ਆਪਣਾ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ।
# ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਾਲ ਚਿਪਕਾਓ:
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Bananas|hello}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>mkxewb3cn456ljui4j6evsk925d96rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849040</id>
      <parentid>849039</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ Click &quot;Show preview&quot;. The call of the function `hello` in the ਮੌਡਿਊਲ:Bananas is replaced with the following:</comment>
      <origin>849040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16332" sha1="pybif8jpyyt1rhe3ngxz74wopsc6ycq" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]&lt;/code&gt;: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ ਸੋਰਸ ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc|doc]]&lt;/code&gt;''' ਇਸ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;Hello, world!&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Bananas|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)  

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਸਟਾਲ ਜਾਂ ਸੇਵ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
# ਆਪਣਾ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ।
# ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਾਲ ਚਿਪਕਾਓ:
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Bananas|hello}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;ਝਲਕ ਵਿਖਾਓ&lt;/code&gt;''' ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;hello&lt;/syntaxhighlight&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਲ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt; ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>pybif8jpyyt1rhe3ngxz74wopsc6ycq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849041</id>
      <parentid>849040</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ Click &quot;Cancel&quot;.  When prompted, click &quot;Leave&quot;. Your user page remains unchanged.</comment>
      <origin>849041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16767" sha1="ihlo4xq020thy1o4sngsun5ktzdvkva" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]&lt;/code&gt;: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ ਸੋਰਸ ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc|doc]]&lt;/code&gt;''' ਇਸ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;Hello, world!&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Bananas|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)  

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਸਟਾਲ ਜਾਂ ਸੇਵ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
# ਆਪਣਾ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ।
# ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਾਲ ਚਿਪਕਾਓ:
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Bananas|hello}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;ਝਲਕ ਵਿਖਾਓ&lt;/code&gt;''' ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;hello&lt;/syntaxhighlight&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਲ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt; ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
Hello, world!
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;ਰੱਦ ਕਰੋ&lt;/code&gt; ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ, &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;ਤੁਹਾਡਾ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨਾ '''ਅਣਬਦਲਿਆ''' ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>ihlo4xq020thy1o4sngsun5ktzdvkva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849042</id>
      <parentid>849041</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! */ +[[ਫਰਮਾ:Clear]] ensures that the next chapter begins below the Namespaces table, regardless of how the reader has configured the menu sidebar.</comment>
      <origin>849042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16777" sha1="9kbr0d5xyuosc3ccr5osee5ckrdidqv" xml:space="preserve">{{WikiProject Lua/header}}
{{Information page|WP:Lua}}
{{Namespaces}}
ਲੂਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ, [[mw: Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਲੁਆ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਟੈਂਪਲੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿਰਬੰਟੋ ਦੇ &lt;nowiki&gt;&quot;{{#invoke:}}&quot;&lt;/nowiki&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਜੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲੁਆ 5.1 {{as of|lc=y|2015|07}} ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।  

== ਲੂਆ ਵਿੱਚ ਹੈਲੋ ਵਰਲਡ! ==
&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]&lt;/code&gt;: ਸਰਲਤਮ ਸੰਭਵ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

ਲੁਆ ਸੋਰਸ ਕੋਡ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ (ਯਾਨਿ ਕਿ, &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;) ਨਾਮਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਫੇਰ ਟੈਂਪਲੈਂਟ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਇਨਵੋਕ (ਬੁਲਾਏ) ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਜਿਵੇਂ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/doc|doc]]&lt;/code&gt;''' ਇਸ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;Hello, world!&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਵਾਸਤੇ &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Bananas|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas#L-4|hello]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ਕੋਡ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)  

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਸਟਾਲ ਜਾਂ ਸੇਵ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
# ਆਪਣਾ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ।
# ਆਪਣੇ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕਾਲ ਚਿਪਕਾਓ:
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Bananas|hello}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;ਝਲਕ ਵਿਖਾਓ&lt;/code&gt;''' ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;hello&lt;/syntaxhighlight&gt; ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਲ &lt;code&gt;ਮੌਡਿਊਲ:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;Bananas&lt;/code&gt; ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
Hello, world!
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;ਰੱਦ ਕਰੋ&lt;/code&gt; ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ, &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;ਤੁਹਾਡਾ ਯੂਜ਼ਰ ਪੰਨਾ '''ਅਣਬਦਲਿਆ''' ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{clear}}

=== ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਵਰਤਣਾ ===
ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਮੌਡਿਊਲਾਂ ਵੱਲ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤਰਾਂ ਫਰਮੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਪਾਈਪ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਖਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਦੂਜੀ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|argument}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]]: ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs]] ਵਿੱਚ ,  &quot;hello&quot; ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਪਹਿਲੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Kate}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|hello|Fred}}


;Named arguments &lt;code&gt;|key=value&lt;/code&gt;
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line&gt;
{{#invoke:ModuleName|functionName|namedArgument1=value1|namedArgument2=value2}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

BananasArgs ਕੋਲ ਇੱਕ &lt;code&gt;[[ਮੌਡਿਊਲ:BananasArgs#L-26|count_fruit]]&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ  &lt;code&gt;|bananas=&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;|apples=&lt;/code&gt; ਨਾਮਕ ਆਰਜੂਮੈਂਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਕੇਲਿਆਂ (ਬਾਨਾਨਾਜ਼) ਅਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:  

* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|apples=3|bananas=4}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &amp;rarr; {{#invoke:BananasArgs|count_fruit|bananas=5|apples=2}}

ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੌਡਿਊਲਜ਼ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਪੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਸਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਆਰਜੂਮੈਂਟਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀ ਹੋਣਗੇ ।

== ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ==
*ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲੂਆ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ  '''[[Wikipedia:Lua requests]]''' ਤੇ ਜਾਓ

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|ਸੌਰਡਿਡ ਇਤਿਹਾਸ]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ਪਾਰਜ਼ਰਫੰਕਸ਼ਨ (ParserFunctions)]], [[mw:Extension:Lua|ਲੂਆ ਸ਼ਾਖਾ]], ਵਿਕੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ  (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਾਇਆ, ਲੂਆ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਟਿੱਮ [[mw:Extension:Scribunto|ਸਕਿਰਬੰਟੋ]] ਲਿਖਦਾ ਹੈ|

ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੂਆ ਨੂੰ [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]] ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਨਸਟਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਆ ਮੌਡਿਊਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਲੂਆ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ  mediawiki.org ਅਤੇ Wikimedia test wikis ਉੱਤੇ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨਸਟਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|

== ਲੂਆ ਬਾਰੇ ==

:''See also [[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch's short presentation for a basic example of how to convert a wikitext template into a Lua module.]]''
Lua is a [[scripting language]] which can be used to analyze data, calculate expressions, and format results using functions or [[object-oriented programming]]. Although some Lua scripts can be kept simple, for easy understanding, Lua allows complex structures including tables, dynamic functions, and [[associative array]]s where index [[subscript]]s can be words as well as index numbers. Lua also supports [[recursion]] of re-nested functions, so care should be taken to avoid excessive complexity where other users would not understand how to maintain a Lua module. The following is an example of Lua [[source code]] for a [[hello world]] function contained in [[ਮੌਡਿਊਲ:HelloWorld]]:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- All Lua modules on Wikipedia must begin by defining a variable that will hold their
-- externally accessible functions. They can have any name and may also hold data.
my_object = {}

-- Add a function to the variable. These are callable in Wikipedia via the #invoke command.
-- &quot;frame&quot; will contain the data that Wikipedia sends this function when it is called. 
my_object.hello = function( frame ) 

    -- Declare a local variable and assign data to it.
    local str = &quot;Hello World!&quot;  

    -- Quit this function and send the information in &quot;str&quot; back to Wikipedia.
    -- The &quot;print&quot; function is not allowed, so all output is accomplished via 
    -- returning strings in this fashion.
    return str    

-- End the function.
end

-- All modules end by returning the variable containing its functions to Wikipedia.
return my_object

-- We can now use this module by calling {{#invoke: HelloWorld | hello }}.
-- The #invoke command begins with the module's name, in this case &quot;HelloWorld&quot;,
-- then takes the name of one of its functions as an argument, in this case &quot;hello&quot;.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
A sample of Lua is highlighted by tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt; ... &lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; placed around the Lua source code. To view some more complex examples of Lua, see article: [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)]].

For instructions on how to use Lua within MediaWiki (and hence Wikipedia), see [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]].

== ਯੂਨਿਟ ਪਰਖਣਾ ==
A unit testing framework for Lua scripts on Wikipedia is available at [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. It allows you to execute your script on a given set of inputs and verify that the expected outputs are produced. Unit tests are especially useful for rapidly detecting regressions, where modifications to a script introduce new (or old) problems.

By convention, unit tests for a module like [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]] are placed in [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]], and are executed on [[Module talk:Bananas/testcases]] with e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke: Bananas/testcases | run_tests}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Test methods must begin with &quot;test&quot;. A simple example from [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas/testcases]] is below.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot;&gt;
-- Unit tests for [[ਮੌਡਿਊਲ:Bananas]]. Click talk page to run tests.
local p = require('ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests')
 
function p:test_hello()
    self:preprocess_equals('{{#invoke:Bananas | hello}}', 'Hello, world!')
end
 
return p
&lt;/syntaxhighlight&gt;

For a list of all modules using unit tests, see [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]]. 

There's also an alternative unit testing framework [[Special:Whatlinkshere/ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit|in use]] called [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]], that originates from Hungarian Wikipedia. Feature-wise it's very similar to [[ਮੌਡਿਊਲ:UnitTests]], but it has a different coding style, and throws real errors that are trapped using protected calls. It also has a method to compare floats within a given precision.

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
Overall: Lua can only get input as text strings passed to the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and what can be fetched via mw.title.new(...):getContent() and &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]&lt;/code&gt;. Lua output will not be preprocessed unless &lt;code&gt;[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]&lt;/code&gt; is explicitly called, meaning that template calls, parser functions in the output will not work correctly.

Also, all Lua in the page is limited to '''10 seconds''' CPU time (you can look in the source code of a rendered page to see how long a template or module took to parse).

And relative to standard Lua, Scribunto's Lua lacks all sorts of functions (see {{section link|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}).

=== ਲੂਆ ਇਨਪੁੱਟ ਕਮੀਆਂ ===
Lua code in Scribunto is only run when the page is being parsed.  Therefore, the only user input that Lua can receive is by ''page editing'' - it cannot create a box that calculates the square root of a number you type in, or recalculate a piece of the Mandelbrot set depending on which part of the parent set you click on.  The input Lua can receive includes any transcludeable text page on Wikipedia.  This does ''not'' include graphics files (not even [[Wikipedia:SVG help|.SVG]] files, although they are actually text, unless you cut and paste it onto a Wiki text page), the list of pages listed in a [[Help:Category|category]], nor the contents of [[Wikipedia:Transclusion#Special pages|non-transcludeable]] [[Help:Special|special pages]].

=== ਵਿਕੀਟੈਕਸਟ===
Transcluded Wikipedia headers frequently contain a hidden code such as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;&quot;UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU&quot;&lt;/syntaxhighlight&gt; which may need to be stripped out in order for them to be parsed effectively.

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line highlight=1 copy&gt;
print(string.reverse(&quot;UNIQ&quot;))
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; line start=2&gt;
QINU
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

Wikilinks &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; without expression after the pipe &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; won't work if returned as output - they need to be written explicitly as &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|&lt;/syntaxhighlight&gt;'''&lt;code&gt;[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮਦਦ|ਮਦਦ]]&lt;/code&gt;'''&lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;]]&lt;/syntaxhighlight&gt;.

Other pre-save transforms, such as replacing &lt;code&gt;~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; with signatures, will also fail to be processed.  Template transclusions, parser function calls, and variable substitutions (i.e. anything with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will not be processed, nor will tags such as {{tag|ref|o}} or {{tag|nowiki|o}}.

== ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਫਰਮਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ==
{{lua|ਮੌਡਿਊਲ:Bananas}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ {{tl|lua}} ਫਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਫਰਮਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਉੱਪ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਜੋ ਲੂਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੂਆ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਫਰਮਾ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਦੱਦ ਕਰੇਗਾ| 

{{clear}}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

; English Wikipedia-specific resources
* [[Wikipedia:Lua style guide]] &amp;ndash; standards to improve the readability of code through consistency
* [[Special:PrefixIndex/ਮੌਡਿਊਲ:]] &amp;ndash; tracking of Lua modules can be done by using [[Special:PrefixIndex]]
* [[Help:Lua debugging]] &amp;ndash; a how-to guide about [[debugging]] Lua modules
* [[ਮੌਡਿਊਲ:Sandbox]] provides a pseudo-namespace for experimenting with Lua modules
* [[WP:Lua requests]] &amp;ndash; requests for Lua-based templates or tasks
* [[:Category:Lua-based templates]] &amp;ndash; groups of Lua-based templates
* [[:Category:Lua metamodules]] &amp;ndash;

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist}}

{{Wikipedia technical help|collapsed}}

[[Category:Wikipedia modules]]</text>
      <sha1>9kbr0d5xyuosc3ccr5osee5ckrdidqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit</title>
    <ns>828</ns>
    <id>74284</id>
    <revision>
      <id>849071</id>
      <parentid>306983</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>Updated from [[:en:Module:ScribuntoUnit]] 2026-05-26. Load [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit/config]]</comment>
      <origin>849071</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="25111" sha1="6ndvyy4oz3v3i8fjoxts3ofs01uwk3h" xml:space="preserve">-------------------------------------------------------------------------------
-- Unit tests for Scribunto.
-------------------------------------------------------------------------------
require('strict')

local DebugHelper = {}
local ScribuntoUnit = {}
ScribuntoUnit.__meta = {}

-- The cfg table contains all localisable strings and configuration, to make it
-- easier to port this module to another wiki.
local cfg = mw.loadData('Module:ScribuntoUnit/config')

-------------------------------------------------------------------------------
-- Concatenates keys and values, ideal for displaying a template or parser function argument table.
-- @param keySeparator glue between key and value (defaults to &quot; = &quot;)
-- @param separator glue between different key-value pairs (defaults to &quot;, &quot;)
-- @example concatWithKeys({a = 1, b = 2, c = 3}, ' =&gt; ', ', ') =&gt; &quot;a =&gt; 1, b =&gt; 2, c =&gt; 3&quot;
-- 
function DebugHelper.concatWithKeys(table, keySeparator, separator)
    keySeparator = keySeparator or ' = '
    separator = separator or ', '
    local concatted = ''
    local i = 1
    local first = true
    local unnamedArguments = true
    for k, v in pairs(table) do
        if first then
            first = false
        else
            concatted = concatted .. separator
        end
        if k == i and unnamedArguments then
            i = i + 1
            concatted = concatted .. tostring(v)
        else
            unnamedArguments = false
            concatted = concatted .. tostring(k) .. keySeparator .. tostring(v)
        end
    end
    return concatted
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Compares two tables recursively (non-table values are handled correctly as well).
-- @param ignoreMetatable if false, t1.__eq is used for the comparison
-- 
function DebugHelper.deepCompare(t1, t2, ignoreMetatable)
    local type1 = type(t1)
    local type2 = type(t2)

    if type1 ~= type2 then 
        return false 
    end
    if type1 ~= 'table' then 
        return t1 == t2 
    end

    local metatable = getmetatable(t1)
    if not ignoreMetatable and metatable and metatable.__eq then 
        return t1 == t2 
    end

    for k1, v1 in pairs(t1) do
        local v2 = t2[k1]
        if v2 == nil or not DebugHelper.deepCompare(v1, v2) then 
            return false 
        end
    end
    for k2, v2 in pairs(t2) do
        if t1[k2] == nil then 
            return false 
        end
    end

    return true
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Raises an error with stack information
-- @param details a table with error details
--        - should have a 'text' key which is the error message to display
--        - a 'trace' key will be added with the stack data
--        - and a 'source' key with file/line number
--        - a metatable will be added for error handling
-- 
function DebugHelper.raise(details, level)
    level = (level or 1) + 1
    details.trace = debug.traceback('', level)
    details.source = string.match(details.trace, '^%s*stack traceback:%s*(%S*: )')

--    setmetatable(details, {
--        __tostring: function() return details.text end
--    })

    error(details, level)
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- when used in a test, that test gets ignored, and the skipped count increases by one.
-- 
function ScribuntoUnit:markTestSkipped()
    DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, skipped = true}, 3)
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Unconditionally fail a test
-- @param message optional description of the test
-- 
function ScribuntoUnit:fail(message)
    DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, text = &quot;Test failed&quot;, message = message}, 2)
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that the input is true
-- @param message optional description of the test
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- 
function ScribuntoUnit:assertTrue(actual, message, level)
    if not actual then
        DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, text = string.format(&quot;Failed to assert that %s is true&quot;, tostring(actual)), message = message}, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that the input is false
-- @param message optional description of the test
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- 
function ScribuntoUnit:assertFalse(actual, message, level)
    if actual then
        DebugHelper.raise({ScribuntoUnit = true, text = string.format(&quot;Failed to assert that %s is false&quot;, tostring(actual)), message = message}, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks an input string contains the expected string
-- @param message optional description of the test
-- @param plain search is made with a plain string instead of a ustring pattern
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- 
function ScribuntoUnit:assertStringContains(pattern, s, plain, message, level)
	if type(pattern) ~= 'string' then
		DebugHelper.raise({
			ScribuntoUnit = true,
			text = mw.ustring.format(&quot;Pattern type error (expected string, got %s)&quot;, type(pattern)),
			message = message
		}, 2 + (level or 0))
	end
	if type(s) ~= 'string' then
		DebugHelper.raise({
			ScribuntoUnit = true,
			text = mw.ustring.format(&quot;String type error (expected string, got %s)&quot;, type(s)),
			message = message
		}, 2 + (level or 0))
	end
	if not mw.ustring.find(s, pattern, nil, plain) then
		DebugHelper.raise({
			ScribuntoUnit = true,
			text = mw.ustring.format('Failed to find %s &quot;%s&quot; in string &quot;%s&quot;', plain and &quot;plain string&quot; or &quot;pattern&quot;, pattern, s),
			message = message
		}, 2 + (level or 0))
	end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks an input string doesn't contain the expected string
-- @param message optional description of the test
-- @param plain search is made with a plain string instead of a ustring pattern
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- 
function ScribuntoUnit:assertNotStringContains(pattern, s, plain, message, level)
	if type(pattern) ~= 'string' then
		DebugHelper.raise({
			ScribuntoUnit = true,
			text = mw.ustring.format(&quot;Pattern type error (expected string, got %s)&quot;, type(pattern)),
			message = message
		}, 2 + (level or 0))
	end
	if type(s) ~= 'string' then
		DebugHelper.raise({
			ScribuntoUnit = true,
			text = mw.ustring.format(&quot;String type error (expected string, got %s)&quot;, type(s)),
			message = message
		}, 2 + (level or 0))
	end
	local i, j = mw.ustring.find(s, pattern, nil, plain)
	if i then
		local match = mw.ustring.sub(s, i, j)
		DebugHelper.raise({
			ScribuntoUnit = true,
			text = mw.ustring.format('Found match &quot;%s&quot; for %s &quot;%s&quot;', match, plain and &quot;plain string&quot; or &quot;pattern&quot;, pattern),
			message = message
		}, 2 + (level or 0))
	end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that an input has the expected value.
-- @param message optional description of the test
-- @example assertEquals(4, add(2,2), &quot;2+2 should be 4&quot;)
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- 
function ScribuntoUnit:assertEquals(expected, actual, message, level)
	if type(expected) == 'number' and type(actual) == 'number' then
        self:assertWithinDelta(expected, actual, 1e-8, message, (level or 0) + 1)
	elseif expected ~= actual then
		DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s equals expected %s&quot;, tostring(actual), tostring(expected)), 
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that an input does not have the expected value.
-- @param message optional description of the test
-- @example assertNotEquals(5, add(2,2), &quot;2+2 should not be 5&quot;)
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- 
function ScribuntoUnit:assertNotEquals(expected, actual, message, level)
	if type(expected) == 'number' and type(actual) == 'number' then
        self:assertNotWithinDelta(expected, actual, 1e-8, message, (level or 0) + 1)
	elseif expected == actual then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s does not equal expected %s&quot;, tostring(actual), tostring(expected)), 
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Validates that both the expected and actual values are numbers
-- @param message optional description of the test
-- @param level number to raise error stack level by
-- 
local function validateNumbers(expected, actual, message, level)
    if type(expected) ~= &quot;number&quot; then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true,
            text = string.format(&quot;Expected value %s is not a number&quot;, tostring(expected)),
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 3 + level)
    end
    if type(actual) ~= &quot;number&quot; then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true,
            text = string.format(&quot;Actual value %s is not a number&quot;, tostring(actual)),
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 3 + level)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that 'actual' is within 'delta' of 'expected'.
-- @param message optional description of the test
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- @example assertWithinDelta(1/3, 3/9, 0.000001, &quot;3/9 should be 1/3&quot;)
function ScribuntoUnit:assertWithinDelta(expected, actual, delta, message, level)
    validateNumbers(expected, actual, message, level or 0)
    local diff = expected - actual
    if diff &lt; 0 then diff = - diff end  -- instead of importing math.abs
    if diff &gt; delta then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %f is within %f of expected %f&quot;, actual, delta, expected), 
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that 'actual' is not within 'delta' of 'expected'.
-- @param message optional description of the test
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- @example assertNotWithinDelta(1/3, 2/3, 0.000001, &quot;1/3 should not be 2/3&quot;)
function ScribuntoUnit:assertNotWithinDelta(expected, actual, delta, message, level)
    validateNumbers(expected, actual, message, level or 0)
    local diff = expected - actual
    if diff &lt; 0 then diff = - diff end  -- instead of importing math.abs
    if diff &lt;= delta then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %f is not within %f of expected %f&quot;, actual, delta, expected), 
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that a table has the expected value (including sub-tables).
-- @param message optional description of the test
-- @param level optional number to raise error stack level by
-- @example assertDeepEquals({{1,3}, {2,4}}, partition(odd, {1,2,3,4}))
function ScribuntoUnit:assertDeepEquals(expected, actual, message, level)
    if not DebugHelper.deepCompare(expected, actual) then
        if type(expected) == 'table' then
            expected = mw.dumpObject(expected)
        end
        if type(actual) == 'table' then
            actual = mw.dumpObject(actual)
        end
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s equals expected %s&quot;, tostring(actual), tostring(expected)), 
            actual = actual,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2 + (level or 0))
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that a wikitext gives the expected result after processing.
-- @param message optional description of the test
-- @example assertResultEquals(&quot;Hello world&quot;, &quot;{{concat|Hello|world}}&quot;)
function ScribuntoUnit:assertResultEquals(expected, text, message)
    local frame = self.frame
    local actual = frame:preprocess(text)
    if expected ~= actual then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s equals expected %s after preprocessing&quot;, text, tostring(expected)), 
            actual = actual,
            actualRaw = text,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that two wikitexts give the same result after processing.
-- @param message optional description of the test
-- @example assertSameResult(&quot;{{concat|Hello|world}}&quot;, &quot;{{deleteLastChar|Hello world!}}&quot;)
function ScribuntoUnit:assertSameResult(text1, text2, message)
    local frame = self.frame
    local processed1 = frame:preprocess(text1)
    local processed2 = frame:preprocess(text2)
    if processed1 ~= processed2 then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s equals expected %s after preprocessing&quot;, processed1, processed2), 
            actual = processed1,
            actualRaw = text1,
            expected = processed2,
            expectedRaw = text2,
            message = message,
        }, 2)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that a parser function gives the expected output.
-- @param message optional description of the test
-- @example assertParserFunctionEquals(&quot;Hello world&quot;, &quot;msg:concat&quot;, {&quot;Hello&quot;, &quot; world&quot;})
function ScribuntoUnit:assertParserFunctionEquals(expected, pfname, args, message)
    local frame = self.frame
    local actual = frame:callParserFunction{ name = pfname, args = args}
    if expected ~= actual then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s with args %s equals expected %s after preprocessing&quot;, 
                                 DebugHelper.concatWithKeys(args), pfname, expected),
            actual = actual,
            actualRaw = pfname,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks that a template gives the expected output.
-- @param message optional description of the test
-- @example assertTemplateEquals(&quot;Hello world&quot;, &quot;concat&quot;, {&quot;Hello&quot;, &quot; world&quot;})
function ScribuntoUnit:assertTemplateEquals(expected, template, args, message)
    local frame = self.frame
    local actual = frame:expandTemplate{ title = template, args = args}
    if expected ~= actual then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true, 
            text = string.format(&quot;Failed to assert that %s with args %s equals expected %s after preprocessing&quot;, 
                                 DebugHelper.concatWithKeys(args), template, expected),
            actual = actual,
            actualRaw = template,
            expected = expected,
            message = message,
        }, 2)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks whether a function throws an error
-- @param fn the function to test
-- @param expectedMessage optional the expected error message
-- @param message optional description of the test
-- @param varargs optional arguments to be passed to fn
function ScribuntoUnit:assertThrows(fn, expectedMessage, message, ...)
    local succeeded, actualMessage = pcall(fn, ...)
    if succeeded then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true,
            text = 'Expected exception but none was thrown',
            message = message,
        }, 2)
    end
	-- For strings, strip the line number added to the error message
    actualMessage = type(actualMessage) == 'string' 
    	and string.match(actualMessage, 'Module:[^:]*:[0-9]*: (.*)')
    	or actualMessage
    local messagesMatch = DebugHelper.deepCompare(expectedMessage, actualMessage)
    if expectedMessage and not messagesMatch then
        DebugHelper.raise({
            ScribuntoUnit = true,
            expected = expectedMessage,
            actual = actualMessage,
            text = string.format('Expected exception with message %s, but got message %s', 
                tostring(expectedMessage), tostring(actualMessage)
            ),
            message = message
        }, 2)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Checks whether a function doesn't throw an error
-- @param fn the function to test
-- @param message optional description of the test
-- @param varargs optional arguments to be passed to fn
function ScribuntoUnit:assertDoesNotThrow(fn, message, ...)
	local succeeded, actualMessage = pcall(fn, ...)
	if succeeded then
	    return
	end
	-- For strings, strip the line number added to the error message
	actualMessage = type(actualMessage) == 'string' 
		and string.match(actualMessage, 'Module:[^:]*:[0-9]*: (.*)')
		or actualMessage
	DebugHelper.raise({
		ScribuntoUnit = true,
		actual = actualMessage,
		text = string.format('Expected no exception, but got exception with message %s',
			tostring(actualMessage)
		),
		message = message
	}, 2)
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Set up metatable

ScribuntoUnit.__meta.__index = ScribuntoUnit
function ScribuntoUnit.__meta:__newindex(key, value)
	if type(key) == &quot;string&quot; and key:find('^test') and type(value) == &quot;function&quot; then
    	-- Store test functions in the order they were defined
    	table.insert(self._tests, {name = key, test = value})
    else
    	rawset(self, key, value)
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Creates a new test suite.
-- 
function ScribuntoUnit.new()
    local self = {}
    self._tests = {}
	
    setmetatable(self, ScribuntoUnit.__meta)
    self.run = function(frame) return ScribuntoUnit.run(self, frame) end
    
    return self
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Resets global counters
-- 
function ScribuntoUnit:init(frame)
    self.frame = frame or mw.getCurrentFrame()
    self.successCount = 0
    self.failureCount = 0
    self.skipCount = 0
    self.results = {}
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Runs a single testcase
-- @param name test nume
-- @param test function containing assertions
-- 
function ScribuntoUnit:runTest(name, test)
    local success, details = pcall(test, self)
    
    if success then
        self.successCount = self.successCount + 1
        table.insert(self.results, {name = name, success = true})
    elseif type(details) ~= 'table' or not details.ScribuntoUnit then -- a real error, not a failed assertion
        self.failureCount = self.failureCount + 1
        table.insert(self.results, {name = name, error = true, message = 'Lua error -- ' .. tostring(details)})
    elseif details.skipped then
        self.skipCount = self.skipCount + 1
        table.insert(self.results, {name = name, skipped = true})
    else
        self.failureCount = self.failureCount + 1
        local message = details.source or &quot;&quot;
        if details.message then
            message = message .. details.message .. &quot;\n&quot;
        end
        message = message .. details.text
        table.insert(self.results, {name = name, error = true, message = message, expected = details.expected, actual = details.actual, testname = details.message})
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Runs all tests and displays the results.
-- 
function ScribuntoUnit:runSuite(frame)
    self:init(frame)
	for i, testDetails in ipairs(self._tests) do
		self:runTest(testDetails.name, testDetails.test)
	end
    return {
        successCount = self.successCount,
        failureCount = self.failureCount,
        skipCount = self.skipCount,
        results = self.results,
    }
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- #invoke entry point for running the tests.
-- Can be called without a frame, in which case it will use mw.log for output
-- @param displayMode see displayResults()
-- 
function ScribuntoUnit:run(frame)
    local testData = self:runSuite(frame)
    if frame and frame.args then
        return self:displayResults(testData, frame.args.displayMode or 'table')
    else
        return self:displayResults(testData, 'log')
    end
end

-------------------------------------------------------------------------------
-- Displays test results 
-- @param displayMode: 'table', 'log' or 'short'
-- 
function ScribuntoUnit:displayResults(testData, displayMode)
    if displayMode == 'table' then
        return self:displayResultsAsTable(testData)
    elseif displayMode == 'log' then
        return self:displayResultsAsLog(testData)
    elseif displayMode == 'short' then
        return self:displayResultsAsShort(testData)
	elseif displayMode == 'enum' then
        return self:displayResultsAsEnum(testData)
    else
        error('unknown display mode')
    end
end

function ScribuntoUnit:displayResultsAsLog(testData)
    if testData.failureCount &gt; 0 then
        mw.log('FAILURES!!!')
    elseif testData.skipCount &gt; 0 then
        mw.log('Some tests could not be executed without a frame and have been skipped. Invoke this test suite as a template to run all tests.')
    end
    mw.log(string.format('Assertions: success: %d, error: %d, skipped: %d', testData.successCount, testData.failureCount, testData.skipCount))
    mw.log('-------------------------------------------------------------------------------')
    for _, result in ipairs(testData.results) do
        if result.error then
            mw.log(string.format('%s: %s', result.name, result.message))
        end
    end
end

function ScribuntoUnit:displayResultsAsShort(testData)
    local text = string.format(cfg.shortResultsFormat, testData.successCount, testData.failureCount, testData.skipCount)
    if testData.failureCount &gt; 0 then
        text = '&lt;span class=&quot;error&quot;&gt;' .. text .. '&lt;/span&gt;'
    end
    return text
end

function ScribuntoUnit:displayResultsAsEnum(testData)
	if (testData.failureCount &gt; 0) then
		return 'fail'
	elseif (testData.skipCount &gt; 0 and testData.successCount == 0) then
		return 'skipped'
	else
		return 'success'
	end
end

function ScribuntoUnit:displayResultsAsTable(testData)
    local successIcon, failIcon = self.frame:preprocess(cfg.successIndicator), self.frame:preprocess(cfg.failureIndicator)
    local text = ''
	if testData.failureCount &gt; 0 then
		local msg = mw.message.newRawMessage(cfg.failureSummary, testData.failureCount):plain()
		msg = self.frame:preprocess(msg)
		if cfg.failureCategory then
			msg = cfg.failureCategory .. msg
		end
		text = text .. failIcon .. ' ' .. msg .. '\n'
	else
		text = text .. successIcon .. ' ' .. cfg.successSummary .. '\n'
	end
    text = text .. '{| class=&quot;wikitable scribunto-test-table&quot;\n'
    text = text .. '!\n! ' .. cfg.nameString .. '\n! ' .. cfg.expectedString .. '\n! ' .. cfg.actualString .. '\n'
    for _, result in ipairs(testData.results) do
        text = text .. '|-\n'
        if result.error then
            text = text .. '| ' .. failIcon .. '\n| '
            if (result.expected and result.actual) then
            	local name = result.name
            	if result.testname then
            		name = name .. ' / ' .. result.testname
            	end
                text = text .. mw.text.nowiki(name) .. '\n| ' .. mw.text.nowiki(tostring(result.expected)) .. '\n| ' .. mw.text.nowiki(tostring(result.actual)) .. '\n'
            else
                text = text .. mw.text.nowiki(result.name) .. '\n| ' .. ' colspan=&quot;2&quot; | ' .. mw.text.nowiki(result.message) .. '\n'
            end
        else
            text = text .. '| ' .. successIcon .. '\n| ' .. mw.text.nowiki(result.name) .. '\n|\n|\n'
        end
    end
    text = text .. '|}\n'
    return text
end

return ScribuntoUnit</text>
      <sha1>6ndvyy4oz3v3i8fjoxts3ofs01uwk3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਆਈਸੋਨ ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77995</id>
    <revision>
      <id>849047</id>
      <parentid>526567</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>849047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="7983q9u40kpl9mc3vweer0huc5j3qxc" xml:space="preserve">{{ਬੇਹਵਾਲਾ|}}
[[File:Comet ISON (C-2012 S1) by TRAPPIST on 2013-11-15.jpg|300px|right|ਆਈਸੋਨ ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ]]
'''ਆਈਸੋਨ ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ''' ਦੀ ਖੋਜ 21 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਸੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ [[ਵੇਤਾਲੀ ਨੇਵਸਕੀ]] ਅਤੇ [[ਆਰਤਿਓਮ ਨੋਵਿਚੋਨਾਕ]] ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਧੁੰਦਲੇ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਧੁੰਦਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਧੂਮਕੇਤੂ ਨੇ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਈਪਰਬੋਲਈ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਜ]] ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇਗਾ। 'ਆਈਸੋਨ' ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਲਗਭਗ 50 ਟਨ ਧੂੜ ਅਤੇ 60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ [[ਬਰਫ]] ਝੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਛਲ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਉਪਸੌਰ ਮਿਤੀ 28 ਨਵੰਬਰ 2013 ਮਿਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3 ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਉਪਸੌਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ 'ਆਈਸੋਨ' ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ 12 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁਕਾ ਸੀ।। ਆਈਸੋਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੂਰੀ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਧਦੀ ਹੈ ਇਹ ਹੋਰ ਧੁੰਦਲਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਿਆ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਆਧਾਰ|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਛਲ ਤਾਰਾ]]</text>
      <sha1>7983q9u40kpl9mc3vweer0huc5j3qxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੁਮਾਰੀ ਕਮਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125861</id>
    <revision>
      <id>849058</id>
      <parentid>837965</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Partial filmography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376281424|Kumari Kamala]]&quot;</comment>
      <origin>849058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9579" sha1="b5v7ed3lj48vjf2tp8qfh94dmeu2kl0" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Kumari Kamala.jpg|caption=Kumari Kamala in the early 1950s}}
'''ਕੁਮਾਰੀ ਕਮਲਾ''' (ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1934) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ (ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਕਮਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਮਲਾ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਜ਼ੂਵਰ ਸਟਾਈਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਮਯੁਰਾਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬਰਾਹਮਣ (ਗ੍ਰੰਥ)|ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Madras quartet: women in Karnatak music|url=https://archive.org/details/isbn_9798174360785|last=Menon|first=Indira|publisher=Roli Books|year=1999|isbn=81-7436-078-6|pages=[https://archive.org/details/isbn_9798174360785/page/54 55]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਰੱਧਾ ਅਤੇ ਵਾਸਾਂਤੀ ਵੀ ਡਾਂਸਰ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਲਾ ਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ [[ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ]] ਤੋਂ [[ਕਥਕ]] ਨਾਚ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪਾਠ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ ਐਨ ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਚ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਵਲੀਬਰ ਸੰਗਮ'' (1938) ਅਤੇ ''ਰਮਾਨਾਮਾ ਮਹਿਮਾਈ'' (1939) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ '''ਕਮਲਾ ਜਾਂਦਾ''' ਸੀ। ਕਮਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫ਼ਲ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ 1944 ਵਿੱਚ ''ਜਗਾਥਲਪ੍ਰਤਾਪਨ'' ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਮਪੂ ਆਤਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਮਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ੍ਰੀ ਵਲੀ'' (1945) ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੀਰਾ'' ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ]] ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਮ ਇਰੂਵਰ ਨੇ'' ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ''ਨਾਮ ਇਰੂਵਰ'' ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਅਤੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਨੇ ਭਰਤਾਨਾਟਿਅਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ&quot; ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/01/07/stories/2002010700100200.htm|title=She danced her way to stardom|last=Guy|first=Randor|date=7 January 2002|work=The Hindu|access-date=25 July 2011|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020324173526/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/01/07/stories/2002010700100200.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ [[ਆਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ 1960 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Hindu14&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/childrens-books-author-kamala-laxman-passes-away/article7878188.ece|title=Children’s books author Kamala Laxman passes away|date=14 November 2015|publisher=[[The Hindu]]|access-date=25 December 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ ਟੀ.ਵੀ. ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ 1983 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋਨੰਦ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kumari&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/features/interviews/kkamala.asp|title='Kumari' Kamala Bharatanatyam Dancer|publisher=Kutcher Buzz.com|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrvw4.html|title=Interview: Kamala Lakshman, Bharatanatyam dancer &amp; Guru|date=August 2000|publisher=Narthaki|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;

* 1967 - ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ 
* 1968 - [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1970 - [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=July 21, 2015}}&lt;/ref&gt; 
* 1975 - ਕੋਲਗੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਂਟਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ 
* 1989 - ਸਰੁਤੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਈ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਯੂਰ ਮੈਡਲ 
* 1993 - ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਤਿਆਗਾਰਾਜਾ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨਾਕਰ 
* 2002 - ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2010 - ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 
* 2012 - ਚੌਥੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸੌਰਿਆ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}}
*1938 ''[[Valibar Sangham]]''
*1938 ''[[Jailor (1938 film)|Jailor]]''
*1939 ''Ramanama Mahimai''
*1941 ''Kanchan''
*1942 ''Chandni''
*1943 ''[[Kismet (1943 film)|Kismet]]''
*1943 ''[[Ram Rajya]]''
*1944 ''[[Jagathalaprathapan (1944 film)|Jagathalaprathapan]]''
*1945 ''[[Sri Valli (1945 film)|Sri Valli]]''
*1945 ''[[Meera (1945 film)|Meera]]''
*1945 ''[[En Magan (1945 film)|En Magan]]''
*1947 ''[[Ekambavanan]]''
*1947 ''Katagam''
*1947 ''[[Mahathma Udangar]]''
*1947 ''[[Nam Iruvar]]''
*1948 ''[[Vedhala Ulagam]]''
*1950 ''[[Vijayakumari (film)|Vijayakumari]]''
*1950 ''[[Digambara Samiyar]]
*1951 ''[[Lavanya (1951 film)|Lavanya]]''
*1951 ''[[Devaki (1951 film)|Devaki]]''
*1951 ''[[Mohana Sundaram]]''
*1953 ''[[Manithan (1953 film)|Manithan]]''
*1953 ''[[Ulagam]]''
*1954 ''[[Vilayattu Bommai]]''
*1956 ''[[Devta (1956 film)|Devta]]''
*1956 ''[[Naane Raja (1956 film)|Naane Raja]]''
*1956 ''[[Chori Chori]]''
*1956 ''[[Kula Deivam (1956 film)|Kula Dheivam]]''
*1957 ''[[Kathputli (1957 film)|Kathputli]]''
*1958 ''[[Bhookailas (1958 Telugu film)|Bhookailas]]''
*1958 ''[[Thirumanam]]''
*1958 ''[[Illarame Nallaram]]''
*1958 ''[[Yahudi]]''
*1959 ''[[Sivagangai Seemai]]''
*1959 ''Naach Ghar''
*1959 ''Naya Sansar''
*1960 ''[[Parthiban Kanavu (1960 film)|Parthiban Kanavu]]''
*1960 ''[[Paavai Vilakku]]''
*1960 ''[[Veerakkanal]]''
*1961 ''[[Bhakta Kuchela (1961 film)|Bhakta Kuchela]]''
*1961 ''Saugandh''
*1962 ''[[Konjum Salangai]]''
*1962 ''[[Sumaithaangi]]''
*1971 ''[[Jwala (1971 film)|Jwala]]''
*1973 ''[[Chenda (film)|Chenda]]''
{{Div col end}}

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

 
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.sribharatakamalalaya.org/kamala.html ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] 
*[[imdbname:0474926|ਕੁਮਾਰੀ ਕਮਲਾ]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]</text>
      <sha1>b5v7ed3lj48vjf2tp8qfh94dmeu2kl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849059</id>
      <parentid>849058</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <origin>849059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9356" sha1="s8s19t2mndiq0f2c0kikwf0luulmiqb" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Kumari Kamala.jpg|caption=Kumari Kamala in the early 1950s}}
'''ਕੁਮਾਰੀ ਕਮਲਾ''' (ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1934) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ (ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਕਮਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਮਲਾ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਜ਼ੂਵਰ ਸਟਾਈਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਸਟਾਇਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਮਯੁਰਾਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬਰਾਹਮਣ (ਗ੍ਰੰਥ)|ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Madras quartet: women in Karnatak music|url=https://archive.org/details/isbn_9798174360785|last=Menon|first=Indira|publisher=Roli Books|year=1999|isbn=81-7436-078-6|pages=[https://archive.org/details/isbn_9798174360785/page/54 55]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਰੱਧਾ ਅਤੇ ਵਾਸਾਂਤੀ ਵੀ ਡਾਂਸਰ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਲਾ ਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ [[ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ]] ਤੋਂ [[ਕਥਕ]] ਨਾਚ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪਾਠ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ ਐਨ ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਚ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਵਲੀਬਰ ਸੰਗਮ'' (1938) ਅਤੇ ''ਰਮਾਨਾਮਾ ਮਹਿਮਾਈ'' (1939) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ '''ਕਮਲਾ ਕਿਹਾ  ਜਾਂਦਾ''' ਸੀ। ਕਮਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫ਼ਲ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ 1944 ਵਿੱਚ ''ਜਗਾਥਲਪ੍ਰਤਾਪਨ'' ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਮਪੂ ਆਤਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਮਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ੍ਰੀ ਵਲੀ'' (1945) ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੀਰਾ'' ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ]] ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਾਮ ਇਰੂਵਰ ਨੇ'' ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ''ਨਾਮ ਇਰੂਵਰ'' ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਅਤੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਨੇ ਭਰਤਾਨਾਟਿਅਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ&quot; ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/01/07/stories/2002010700100200.htm|title=She danced her way to stardom|last=Guy|first=Randor|date=7 January 2002|work=The Hindu|access-date=25 July 2011|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020324173526/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/01/07/stories/2002010700100200.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ [[ਆਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ 1960 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Hindu14&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/childrens-books-author-kamala-laxman-passes-away/article7878188.ece|title=Children’s books author Kamala Laxman passes away|date=14 November 2015|publisher=[[The Hindu]]|access-date=25 December 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਤੀ ਟੀ.ਵੀ. ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਦੀ 1983 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋਨੰਦ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kumari&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/features/interviews/kkamala.asp|title='Kumari' Kamala Bharatanatyam Dancer|publisher=Kutcher Buzz.com|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrvw4.html|title=Interview: Kamala Lakshman, Bharatanatyam dancer &amp; Guru|date=August 2000|publisher=Narthaki|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;

* 1967 - ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ 
* 1968 - [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 1970 - [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=July 21, 2015}}&lt;/ref&gt; 
* 1975 - ਕੋਲਗੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਂਟਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ 
* 1989 - ਸਰੁਤੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਈ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਯੂਰ ਮੈਡਲ 
* 1993 - ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਤਿਆਗਾਰਾਜਾ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨਾਕਰ 
* 2002 - ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
* 2010 - ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 
* 2012 - ਚੌਥੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸੌਰਿਆ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ

== ਅੰਸ਼ਕ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
1938 ਵਾਲੀਬਰ ਸੰਗਮ

1938 ਜੇਲ੍ਹਰ

1939 ਰਾਮਨਾਮਾ ਮਹਿਮਾਈ

1941 ਕੰਚਨ

1942 ਚਾਂਦਨੀ

1943 ਕਿਸਮਤ

1943 ਰਾਮ ਰਾਜ

1944 ਜਗਥਲਪ੍ਰਥਾਪਨ

1945 ਸ੍ਰੀ ਵਲੀ

1945 ਮੀਰਾ

1945 ਐਨ ਮਗਨ

1947 ਏਕੰਬਵਾਨਨ

1947 ਕਟਾਗਮ

1947 ਮਹਾਤਮਾ ਉਦੰਗਰ

1947 ਨਮ ਇਰੁਵਰ

1948 ਵੇਧਾਲਾ ਉਲਗਾਮ

1950 ਵਿਜੇਕੁਮਾਰੀ

1950 ਦਿਗੰਬਰਾ ਸਮੀਅਰ

1951 ਲਾਵਣਿਆ

1951 ਦੇਵਕੀ

1951 ਮੋਹਨਾ ਸੁੰਦਰਮ

1953 ਮਨੀਥਨ

1953 ਉਲਾਗਾਮ

1954 ਵਿਲਾਯਤੂ ਬੋਮਾਈ

1956 ਦੇਵਤਾ

1956 ਨਾਨੇ ਰਾਜਾ

1956 ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ

1956 ਕੁਲ ਧੀਵਮ

1957 ਕਠਪੁਤਲੀ

1958 ਭੁੱਕੀਲਾਸ

1958 ਤਿਰੁਮਨਮ

1958 ਇਲਾਰਾਮ ਨਲਾਰਾਮ

1958 ਯਹੂਦੀ

1959 ਸ਼ਿਵਗੰਗਈ ਸੀਮਈ

1959 ਨਾਚ ਘਰ

1959 ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ

1960 ਪਾਰਥੀਬਨ ਕਾਨਵੁ

1960 ਪਾਵੈ ਵਿਲਕੁ ॥

1960 ਵੀਰਕਕਨਲ

1961 ਭਗਤ ਕੁਚੇਲਾ

1961 ਸੌਗੰਧ

1962 ਕੋਂਜੁਮ ਸਲੰਗਾਈ

1962 ਸੁਮੈਥਾਂਗੀ

1971 ਜਵਾਲਾ

1973 ਛੇਂਦਾ

 
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.sribharatakamalalaya.org/kamala.html ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] 
*[[imdbname:0474926|ਕੁਮਾਰੀ ਕਮਲਾ]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]</text>
      <sha1>s8s19t2mndiq0f2c0kikwf0luulmiqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee/ਕੱਚਾ ਖਾਕਾ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>127042</id>
    <revision>
      <id>849070</id>
      <parentid>848557</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>61041</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>849070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10499" sha1="ti26fyoggn81rupyczvncvor84y31gi" xml:space="preserve">{{User sandbox}}
&lt;!-- EDIT BELOW THIS LINE --&gt;
== Test ==
{{Wikidata list|sparql=
 SELECT ?item WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q39715 .
 ?item (wdt:P131)* wd:Q55
 }
|columns=label:Article,description,P131:Place
|section=
|min_section=
|wdedit=yes
}}
{| class='wikitable sortable wd_can_edit'
! Article
! description
! Place
|- class='wd_q28364957'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28364957|Lacre Punt Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q29509706'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q29509706|Kralendijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q331584|Kralendijk]]''
|- class='wd_q29509775'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q29509775|Malmok Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q58035221'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58035221|Ceru Bentana. Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q58035955'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58035955|Boca Spelonk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]
|- class='wd_q42303960'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q42303960|Academiesingel lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9822|Breda]]''
|- class='wd_q66741687'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66741687|Vuurtoren Willemstad, North Brabant]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9854|Moerdijk]]''
|- class='wd_q2921152'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2921152|Lighthouse Hoek van 't IJ]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9899|Amsterdam]]''
|- class='wd_q2778629'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2778629|J.C.J. van Speijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9901|Bergen]]''
|- class='wd_q1120326'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1120326|Lange Jaap]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9911|Den Helder]]''
|- class='wd_q1180435'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1180435|De Ven]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]''
|- class='wd_q1847968'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1847968|harbour entrance light of Enkhuizen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]''
|- class='wd_q2158333'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2158333|Den Oever Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9936|Hollands Kroon]]''
|- class='wd_q1137560'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1137560|Eierland Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9966|Texel]]''
|- class='wd_q2193605'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2193605|Groote Kaap]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9955|Schagen]]''
|- class='wd_q2269203'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2269203|IJmuiden lower Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]''
|- class='wd_q2972345'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2972345|Hoge vuurtoren van IJmuiden]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]''
|- class='wd_q2295936'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2295936|Paard van Marken]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9971|Waterland]]''
|- class='wd_q66882316'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882316|Lighthouse of Zandvoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q9980|Zandvoort]]''
|- class='wd_q1138126'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1138126|Westerlichttoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q90155660'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q90155660|Hansweert Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10078|Reimerswaal]]''
|- class='wd_q66882499'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882499|Verklikkerlicht]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q66882794'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882794|Hoge vuurtoren van Noord-Schouwen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q66882927'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882927|Lage vuurtoren van Noord-Schouwen]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]''
|- class='wd_q1352690'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1352690|Nieuwe Sluis]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10080|Sluis]]''
|- class='wd_q1423636'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1423636|Noorderhoofd]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q1821477'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1821477|Westkapelle Hoog]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q2257394'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2257394|Lichtopstand Zoutelande]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28470871'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28470871|Kaapduinen rear lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28470873'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28470873|Kaapduinen front lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]''
|- class='wd_q28916435'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28916435|Lichtopstand De Nolle]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q10084|Vlissingen]]''
|- class='wd_q2743993'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2743993|Scheveningen Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q28492063'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28492063|Scheveningen North Mole Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q28492346'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28492346|Scheveningen South Mole Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q34443573'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34443573|Scheveningen Pier Light]]''
| 
|class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]]
|- class='wd_q15697454'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q15697454|Vischpoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q58931|Harderwijk]]''
|- class='wd_q2797912'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2797912|Vischpoort]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q165662|Elburg]]''
|- class='wd_q939914'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q939914|Vuurduin]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q207851|Vlieland]]''
|- class='wd_q228633'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q228633|Zuidertoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]''
|- class='wd_q748679'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q748679|North Tower]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]''
|- class='wd_q2549659'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2549659|Ameland Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208259|Ameland]]''
|- class='wd_q2259688'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2259688|Vuurbaak Katwijk]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q208764|Katwijk]]''
|- class='wd_q17605654'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17605654|Van Speyk Light Beacon]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q210007|Vlaardingen]]''
|- class='wd_q897813'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q897813|Brandaris]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q204412|Terschelling]]''
|- class='wd_q58206150'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58206150|Oranjestad Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]''
|- class='wd_q2540813'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2540813|Urk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q273746|Urk]]''
|- class='wd_q58206007'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q58206007|St. John's Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q475718|The Bottom]]''
|- class='wd_q2658194'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2658194|Noordwijk Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q455464|Noordwijk]]''
|- class='wd_q2514617'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2514617|Westhoofd Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]''
|- class='wd_q66882436'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q66882436|Vuurtoren aan het Flaauwe Werk]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]''
|- class='wd_q34445514'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34445514|Nieuwendijk Range Rear]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]''
|- class='wd_q34449521'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q34449521|Nieuwendijk Range Front]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]''
|- class='wd_q1143857'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1143857|Stavoren Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q2741100'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2741100|Workum Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q28806369'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28806369|Stavoren South Pierhead Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q28806370'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28806370|Stavoren North Pierhead Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]''
|- class='wd_q1137592'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1137592|Maasvlakte Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q1877806'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q1877806|Harlingen Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2536628|Harlingen]]''
|- class='wd_q16902805'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q16902805|Low Light of the Hook of Holland]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q17439848'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17439848|Hoek van Holland Vuurtoren]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28600745'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28600745|Hoek Van Holland Range Front]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28600746'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28600746|Hoek Van Holland Range Rear]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604096'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604096|Europoort Low Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604097'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604097|Europoort High Light]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604301'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604301|Vuurtoren Maasmond Hoog]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q28604302'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q28604302|Vuurtoren Maasmond Laag]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]''
|- class='wd_q2334542'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2334542|Watum Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q2609558'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2609558|Delfzijl Lighthouse (1888)]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q3970355'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q3970355|Delfzijl Lighthouse (1949)]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]''
|- class='wd_q2215732'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2215732|Hellevoetsluis Lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2577060'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2577060|Stenen Baak]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q17447912'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17447912|Lighthouse of Oostvoorne]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]''
|- class='wd_q2278417'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q2278417|Lemmer replica lighthouse]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q144091|Lemmer]]''
|- class='wd_q123107788'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q123107788|Maasmond North Mole]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q34370|Rotterdam]]''
|- class='wd_q17598817'
|class='wd_label'| ''[[:d:Q17598817|Strijensas Lichtopstand]]''
| 
|class='wd_p131'| ''[[:d:Q858607|Strijen]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q2627301|Strijensas]]''
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>ti26fyoggn81rupyczvncvor84y31gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰੀਚੰਦ ਅਖ਼ਤਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146230</id>
    <revision>
      <id>849063</id>
      <parentid>622525</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="fi7lys1lqv5zfnhxl1sl7b4t4zilnue" xml:space="preserve">'''ਪੰਡਿਤ ਹਰੀਚੰਦ ਅਖਤਰ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1901 – 1 ਜਨਵਰੀ 1958)&lt;ref&gt;Urdu Authors: Date list as on 31-05-2006 – S.No.746 – Hari Chand Akhtar maintained by National Council for Promotion of Urdu, Govt. of India, Ministry of Human Resource Development {{cite web |url=http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm |title=National Council for Promotion of Urdu Language |accessdate=2012-09-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301184839/http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm |archivedate=2012-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.globalurduforum.org/authors/view {{Webarchive|url=https://archive.today/20120801103843/http://www.globalurduforum.org/authors/view |date=2012-08-01 }} 4865&lt;/ref&gt;  ([[ਉਰਦੂ]]:ہری چند اختر) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1901 ਨੂੰ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ (ਕੌਸ਼ਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਖਤਰ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ 'ਸ਼ਰਮਾ' ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਫੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਵੀ-ਚੇਲਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 'ਅਖਤਰ' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ।

ਹਰੀਚੰਦ ਅਖਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਖੱਟੀ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਾਰਸ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਨੁਭਵ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਉਤਸੁਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਜੀਵ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਅਰਸ਼ ਮਲਸਿਆਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ-ਓ-ਈਮਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਅਖਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>fi7lys1lqv5zfnhxl1sl7b4t4zilnue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849064</id>
      <parentid>849063</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>849064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4553" sha1="splg1yr09ywn0bk3gqt38f6y6wdv42e" xml:space="preserve">'''ਪੰਡਿਤ ਹਰੀਚੰਦ ਅਖਤਰ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1901 – 1 ਜਨਵਰੀ 1958)&lt;ref&gt;Urdu Authors: Date list as on 31-05-2006 – S.No.746 – Hari Chand Akhtar maintained by National Council for Promotion of Urdu, Govt. of India, Ministry of Human Resource Development {{cite web |url=http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm |title=National Council for Promotion of Urdu Language |accessdate=2012-09-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301184839/http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm |archivedate=2012-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.globalurduforum.org/authors/view {{Webarchive|url=https://archive.today/20120801103843/http://www.globalurduforum.org/authors/view |date=2012-08-01 }} 4865&lt;/ref&gt;  ([[ਉਰਦੂ]]:ہری چند اختر) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1901 ਨੂੰ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ (ਕੌਸ਼ਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਖਤਰ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ 'ਸ਼ਰਮਾ' ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਫੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਵੀ-ਚੇਲਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 'ਅਖਤਰ' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ।

ਹਰੀਚੰਦ ਅਖਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਖੱਟੀ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਾਰਸ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਨੁਭਵ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਉਤਸੁਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਜੀਵ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਅਰਸ਼ ਮਲਸਿਆਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ-ਓ-ਈਮਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਅਖਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>splg1yr09ywn0bk3gqt38f6y6wdv42e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849065</id>
      <parentid>849064</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5354" sha1="cwf32tz164nz4fwdouu31uu6j9c6tcz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਹਰੀਚੰਦ ਅਖ਼ਤਰ                                                                                      &lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nastaliq|ہری چند اختر}}&lt;/small&gt;
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ਹਰੀਚੰਦ
| birth_date         = 15 ਅਪਰੈਲ 1901
| birth_place        = [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]
| death_date         = {{Death date and age|1958|2|1|1901|03|15|df=yes}}
| death_place        = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
| other_names        = 
| known_for          = 
| occupation         = [[ਪੱਤਰਕਾਰ]]
}}
'''ਪੰਡਿਤ ਹਰੀਚੰਦ ਅਖਤਰ''' (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1901 – 1 ਜਨਵਰੀ 1958)&lt;ref&gt;Urdu Authors: Date list as on 31-05-2006 – S.No.746 – Hari Chand Akhtar maintained by National Council for Promotion of Urdu, Govt. of India, Ministry of Human Resource Development {{cite web |url=http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm |title=National Council for Promotion of Urdu Language |accessdate=2012-09-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301184839/http://www.urducouncil.nic.in/urdu_wrld/u_auth/index_all.htm |archivedate=2012-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.globalurduforum.org/authors/view {{Webarchive|url=https://archive.today/20120801103843/http://www.globalurduforum.org/authors/view |date=2012-08-01 }} 4865&lt;/ref&gt; ([[ਉਰਦੂ]]:ہری چند اختر) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1901 ਨੂੰ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ (ਕੌਸ਼ਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਖਤਰ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ 'ਸ਼ਰਮਾ' ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਹਫੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਵੀ-ਚੇਲਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 'ਅਖਤਰ' ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ।

ਹਰੀਚੰਦ ਅਖਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਖੱਟੀ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਾਰਸ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਨੁਭਵ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਰਸ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਉਤਸੁਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਜੀਵ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਅਰਸ਼ ਮਲਸਿਆਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ-ਓ-ਈਮਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਅਖਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>cwf32tz164nz4fwdouu31uu6j9c6tcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਾਕਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146687</id>
    <revision>
      <id>849067</id>
      <parentid>844283</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>849067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="dpqf6ey8uzjmxv1lr416hb00rtbqqqs" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|image=|Birth_name=ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|birth_date=ਅਪ੍ਰੈਲ 5,1994|birth_place=ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ, [[ਪੰਜਾਬ]]|Genre=[[ਪੰਜਾਬੀ]] ਰੋਮਾਂਟਿਕ|Occupation=[[ਗਾਇਕ]] [[ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸੰਗੀਤ]] [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]|yearsactive=2020-ਮੌਜੂਦ|Label=ਕਾਕਾ, ਸਾਰੇਗਾਮਾ, ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਸਟੂਡੀਓ|website={{Instagram|kaka._.ji}}}}
[[ਤਸਵੀਰ:Kaka1.jpg|thumb|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026]]
[[ਤਸਵੀਰ:Kaka 3.jpg|thumb|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026]]
[[ਤਸਵੀਰ:Kaka2.jpg|thumb|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026]]
'''ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਕਾਕਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ &quot;ਲਿਬਾਸ&quot;, &quot;ਟੈਮਪ੍ਰੇਰੀ ਪਿਆਰ&quot;, &quot;ਤੀਜੀ ਸੀਟ&quot;, &quot;ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ&quot;, &quot;ਕਹਿ ਲੈਣ ਦੇ&quot; ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਕਾਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ, [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ '''ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ''' ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ'' ਵਿੱਚ '''[[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]]''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Citation|title=9x Tashan {{!}} Dil Di Gal {{!}} Kaka Latest Interview 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=0knnesxqTuI|language=en|access-date=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕਾਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਦਬ ਖਰੌੜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ &quot;ਸੁਰਮਾ&quot; ਨਾਲ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਕਹਿ ਲੈਣ ਦੇ&quot; ਹਾਨੀ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &quot;ਲਿਬਾਸ&quot; ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ ਦੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://charts.youtube.com/|title=YouTube Music Charts|website=charts.youtube.com|language=en|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਤੀਜੀ ਸੀਟ&quot; ''ਗਾਣਾ'' (ਸੰਗੀਤ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾ) ਦੇ ਸਿਖਰ 50 ਪੰਜਾਬੀ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/gaana-dj-punjabi-top-20|title=Playlist Punjabi Top 50 on Gaana.com|website=Gaana|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|nm12027008}}

* {{Instagram|kaka._.ji}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>dpqf6ey8uzjmxv1lr416hb00rtbqqqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849068</id>
      <parentid>849067</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ]]; added [[Category:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>849068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4294" sha1="ejbsj20rhl79jogv2di2msen88jv3w7" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|image=|Birth_name=ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|birth_date=ਅਪ੍ਰੈਲ 5,1994|birth_place=ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ, [[ਪੰਜਾਬ]]|Genre=[[ਪੰਜਾਬੀ]] ਰੋਮਾਂਟਿਕ|Occupation=[[ਗਾਇਕ]] [[ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸੰਗੀਤ]] [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]|yearsactive=2020-ਮੌਜੂਦ|Label=ਕਾਕਾ, ਸਾਰੇਗਾਮਾ, ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਸਟੂਡੀਓ|website={{Instagram|kaka._.ji}}}}
[[ਤਸਵੀਰ:Kaka1.jpg|thumb|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026]]
[[ਤਸਵੀਰ:Kaka 3.jpg|thumb|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026]]
[[ਤਸਵੀਰ:Kaka2.jpg|thumb|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026]]
'''ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਕਾਕਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ &quot;ਲਿਬਾਸ&quot;, &quot;ਟੈਮਪ੍ਰੇਰੀ ਪਿਆਰ&quot;, &quot;ਤੀਜੀ ਸੀਟ&quot;, &quot;ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ&quot;, &quot;ਕਹਿ ਲੈਣ ਦੇ&quot; ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਕਾਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ, [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ '''ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ''' ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ'' ਵਿੱਚ '''[[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]]''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Citation|title=9x Tashan {{!}} Dil Di Gal {{!}} Kaka Latest Interview 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=0knnesxqTuI|language=en|access-date=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕਾਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਦਬ ਖਰੌੜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ &quot;ਸੁਰਮਾ&quot; ਨਾਲ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਕਹਿ ਲੈਣ ਦੇ&quot; ਹਾਨੀ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &quot;ਲਿਬਾਸ&quot; ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ ਦੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://charts.youtube.com/|title=YouTube Music Charts|website=charts.youtube.com|language=en|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਤੀਜੀ ਸੀਟ&quot; ''ਗਾਣਾ'' (ਸੰਗੀਤ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾ) ਦੇ ਸਿਖਰ 50 ਪੰਜਾਬੀ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/gaana-dj-punjabi-top-20|title=Playlist Punjabi Top 50 on Gaana.com|website=Gaana|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|nm12027008}}

* {{Instagram|kaka._.ji}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ejbsj20rhl79jogv2di2msen88jv3w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849069</id>
      <parentid>849068</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T08:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="0c13y5h095r5dhzuq5nnilvasgvirep" xml:space="preserve">{{infobox musical artist
|image=Kaka1.jpg
|birth_name=ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
|birth_date={{Birth date and age|1994|4|5|df=yes}}
|birth_place=ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ, [[ਪੰਜਾਬ]]
|genre= ਰੋਮਾਂਟਿਕ
|occupation=[[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]], [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]
|years_active=2020-ਮੌਜੂਦ
|label=ਕਾਕਾ, ਸਾਰੇਗਾਮਾ, ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਸਟੂਡੀਓ
|website=
}}
'''ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਕਾਕਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ &quot;ਲਿਬਾਸ&quot;, &quot;ਟੈਮਪ੍ਰੇਰੀ ਪਿਆਰ&quot;, &quot;ਤੀਜੀ ਸੀਟ&quot;, &quot;ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ&quot;, &quot;ਕਹਿ ਲੈਣ ਦੇ&quot; ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਕਾਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1994 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ, [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ '''ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ''' ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ'' ਵਿੱਚ '''[[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]]''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Citation|title=9x Tashan {{!}} Dil Di Gal {{!}} Kaka Latest Interview 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=0knnesxqTuI|language=en|access-date=2022-10-31}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕਾਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਦਬ ਖਰੌੜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ &quot;ਸੁਰਮਾ&quot; ਨਾਲ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਕਹਿ ਲੈਣ ਦੇ&quot; ਹਾਨੀ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੇ ਲੇਬਲ ਹੇਠ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Citation}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &quot;ਲਿਬਾਸ&quot; ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ ਦੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਵੀ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://charts.youtube.com/|title=YouTube Music Charts|website=charts.youtube.com|language=en|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਗੀਤ &quot;ਤੀਜੀ ਸੀਟ&quot; ''ਗਾਣਾ'' (ਸੰਗੀਤ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾ) ਦੇ ਸਿਖਰ 50 ਪੰਜਾਬੀ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/gaana-dj-punjabi-top-20|title=Playlist Punjabi Top 50 on Gaana.com|website=Gaana|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:Kaka 3.jpg|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026
ਤਸਵੀਰ:Kaka2.jpg|ਕਾਕਾ, ਅਗਸਤ 2026
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|nm12027008}}

* {{Instagram|kaka._.ji}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>0c13y5h095r5dhzuq5nnilvasgvirep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਾਰਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153598</id>
    <revision>
      <id>849048</id>
      <parentid>846425</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਕੈਰੀਅਰ */</comment>
      <origin>849048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="ceqor6ygpft1n5zzneangnlwbykvu15" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਫਾਰਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ
| honorific_suffix   = 
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1968|10|22}}
| birth_place        = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| education          = [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| occupation         = ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
| years_active       = 2015 - ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
| children           = 
| parents            = 
| relatives          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਫਾਰਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Farah Sultan Ahmed''') ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1987 ਤੋਂ 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਿਰਮਾਤਾ/ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://m.aajtak.in/story.jsp?sid=872464|title=जब अमीन सयानी ने कहा, अली के मुक्कों में पंच है तो रेखा की आंखों में पंच है|last=Pooja bajaj|work=Aaj Tak}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ [[ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] ਅਤੇ ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ '''''ਦਾਤਾ''''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]], ਜ਼ੇਬਾ ਬਖਤਿਆਰ ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ '''''ਜੈ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤਾ''''' ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਆਊਟਲੇ, [[ਜ਼ੇਬਾ ਬਖ਼ਤਿਆਰ|ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ਡਿਊਲ]] ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਸਿਤਾਰਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2002-2008 ਤੱਕ IMPPA (ਇੰਡੀਅਨ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ EC ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਅਤੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸੀ ਅਤੇ IMPPA ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://m.mid-day.com/articles/rising-from-the-ashes/176900|title=Rising from the ashes|last=Kunal M Shah|work=Mid-day}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੰਪਨੀ ਥਿੰਕਬਿਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਥਿੰਕਬਿਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਰੱਖੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/farah-sultan-shalini-thackeray-team-up-for-cine-workers-welfare_82110.html|title=Farah Sultan, Shalini Thackeray team-up for cine workers welfare|work=Zee News|access-date=2023-02-23|archive-date=2016-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117213153/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/farah-sultan-shalini-thackeray-team-up-for-cine-workers-welfare_82110.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]] ਦੇ ਸੀਕਵਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://urbanasian.com/bollywood/2016/05/mughal-e-azam-sequel-to-be-produced-by-farah-sultan-ahmed/|title=Mughal-E-Azam sequel to be produced by Farah Sultan Ahmed|last=Diana Lydia|date=9 May 2016|access-date=18 April 2017|publisher=Urban Asian}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ceqor6ygpft1n5zzneangnlwbykvu15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੇਮਲਤਾ (ਗਾਇਕਾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155883</id>
    <revision>
      <id>849057</id>
      <parentid>848918</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Awards and nominations&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376809149|Hemlata (singer)]]&quot;</comment>
      <origin>849057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6107" sha1="m4pw18t2xvrggkdaoqcokafjy6bivm0" xml:space="preserve">'''ਹੇਮਲਤਾ''' (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1954) ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ। ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਖੀਆਂ ਕੇ ਝੜੋਖੋਂ ਸੇ ਗੀਤ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/ankhiyon-ke-jharonkhon-se/article4077508.ece|title=Ankhiyon ke Jharonkhon se|last=Salam|first=Ziya Us|date=2012-11-08|work=The Hindu|access-date=2021-04-02|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015172536/https://www.thehindu.com/features/cinema/ankhiyon-ke-jharonkhon-se/article4077508.ece|archive-date=2022-10-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ankhiyon Ke Jharokhon Se - Classic Romantic Song - Sachin &amp; Ranjeeta - Old Hindi Songs |url=https://www.youtube.com/watch?v=KqpIIaCJggY&amp;list=FLAMfWzpQpoOPXkL261bGQMw&amp;index=3 |language=en |access-date=2021-04-04}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੂੰ 1977-81 ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡੁਇਟ ਗੀਤ &quot;ਤੂੰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਰ ਮੈਂ&quot; ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ 1977 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਿਚੋਰ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਹੇਮਲਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ''ਲਤਾ ਭੱਟ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ|ਮਾਰਵਾੜੀ]] ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hemlata – Interview |url=http://cineplot.com/music/hemlata-interview |access-date=2 October 2011 |website=cineplot}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਯੋਗੇਸ਼ ਬਾਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਯੋਗੀਤਾ ਬਾਲੀ]] ਦੇ ਭਰਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://www.cinemaazi.com/feature/ankhiyon-ke-jharokhon-se-hemlata Ankhiyon ke Jharokhon Se - Hemlata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202235350/https://www.cinemaazi.com/feature/ankhiyon-ke-jharokhon-se-hemlata |date=2023-02-02 }}. ''Cinemaazi''.&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਮੋਹਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ===
[[ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ &quot; ''ਅੰਖਿਓ ਕੇ ਝੜੋਖੋਂ ਸੇ'' &quot; ਹੈ। ਬਿਨਾਕਾ ਗੀਤ ਮਾਲਾ (ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਜੋ ਐਲਬਮ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਦਾ ਸੀ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਲ 1978 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੀਤ ਲਈ ਹੇਮਲਤਾ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਿਊਜ਼ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2007 |title=Ankhiyon Ke Jharokhon Se |url=https://www.youtube.com/watch?v=KqpIIaCJggY&amp;list=FLAMfWzpQpoOPXkL261bGQMw&amp;index=3&amp;feature=plpp_video |access-date=26 November 2011 |website=Rajshri Production}}&lt;/ref&gt; ਹੇਮਲਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਿਰਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜੈਨ ਦੀ ਕੈਸੇਟ ਐਲਬਮ ''ਸਹਿਜ ਧਾਰਾ'' (1991) 'ਤੇ ਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1992 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 May 2012 |title=1992-0703 Sahaja Yoga public program, Brussels. Part 1: Music by Hemlata |url=https://vimeo.com/42914919 |access-date=1 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 May 2012 |title=1992-0704 Sahaja Yoga public program, Brussels. Music by Hemlata |url=https://vimeo.com/42912942 |access-date=1 January 2016}}&lt;/ref&gt;

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ &quot;ਤਿਸਤਾ ਨਦੀ ਸੀ ਤੂ ਚੰਚਲਾ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 July 2011 |title=Tista Nadi Si Tu Chanchala – Yasudas &amp; Hemlata Nonfilmi Song Aired on Doordarshan |url=https://www.youtube.com/watch?&amp;gl=US&amp;hl=en-GB&amp;client=mv-google&amp;v=djsN3jP_CAs&amp;nomobile=1 |website=Atulinus}}&lt;/ref&gt; ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
 
== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|id=1126151}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>m4pw18t2xvrggkdaoqcokafjy6bivm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166957</id>
    <revision>
      <id>849043</id>
      <parentid>826675</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mulkh Singh</username>
        <id>9921</id>
      </contributor>
      <origin>849043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="mwceqiuqw40enw9ss0k15lloamrls1w" xml:space="preserve">'''ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ''' ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਹੈ।  

==ਲਿਖਤਾਂ==
*''ਅੱਗ 'ਚ ਸੜਦੇ ਫੁੱਲ''
*''ਬਾਤਾਂ ਸੜਕ ਦੀਆਂ'' 
* ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਡਾਲਰ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>mwceqiuqw40enw9ss0k15lloamrls1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182464</id>
    <revision>
      <id>849046</id>
      <parentid>741226</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>849046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="7o6qjttn5xopn3ixrrzdozdwm8z72x7" xml:space="preserve">{{ਬੇਹਵਾਲਾ|}}
ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਾਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਰਚਿਆ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ!

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|}}

{{ਆਧਾਰ|}}</text>
      <sha1>7o6qjttn5xopn3ixrrzdozdwm8z72x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195279</id>
    <revision>
      <id>849049</id>
      <parentid>795832</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸਰਗਰਮਤਾ */</comment>
      <origin>849049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6696" sha1="br6tb785mtsvh4f7yorlly94moxe1or" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼
| image              = ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਸ.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{ਜਨਮ ਸਾਲ|1876}}
| birth_place        = ਲਾਫਾਯੇਟ, ਇੰਡੀਆਨਾ
| death_date         = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1957|5|27|1876|mf=y}}
| death_place        = 
| nationality        = ਅਮਰੀਕੀ
| alma_mater         = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਵਕੀਲ, ਸਫ੍ਰੈਜਿਸਟ
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse             = 
}}

'''ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼''' (ਸੰਨ1876-27 ਮਈ 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਕੀਲ, ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, [[ਵਿਮੈਨਸ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ|ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ]] ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ==
ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1876 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਲਾਫੇਏਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, [1] ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। [2] ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [3]

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਅ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ।[1] ਉਸਨੇ ਦ ਨਿਊ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ 1916 ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਦ ਵੂਮੈਨ ਲਾਅਰ&quot; ਸੀ, ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, &quot;ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।&quot;[2][3]

== ਸਰਗਰਮਤਾ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਹੇਟਰੋਡੌਕਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, [1] ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਪਰੇਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।[2] ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਦੀ ਕਾਲਜ ਇਕੁਅਲ ਸਫਰੇਜ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, [3] ਅਤੇ &quot;ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਾਲਜ&quot; ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸੀ।[4] ਉਹ 1917 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਸਫਰੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀਡਮ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=05O59Ro-Oz4C&amp;dq=Elinor%20Byrns&amp;pg=PA202 Peter Brock and Thomas Paul Socknat, eds., ''Challenge to Mars: Essays on Pacifism from 1918 to 1945'' (University of Toronto Press 1999): 202.] {{ISBN|0802043712}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/clip/2480248/womens_peace_organizations_picket_an/ &quot;Women May Picket Arms Conference in Peace Showing,&quot; ''Times Herald'' (November 1, 1921): 1.] via [[Newspapers.com]] {{open access}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ:

'ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਜਾਣੇਗੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ, ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੇਗੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗੇ ਭੈੜੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।'

== ਮੌਤ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ 1957 ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}
{{authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876]]</text>
      <sha1>br6tb785mtsvh4f7yorlly94moxe1or</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849050</id>
      <parentid>849049</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ */</comment>
      <origin>849050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7243" sha1="grzjee78s2h6l5pan5bt2b9bo736vzu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼
| image              = ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਸ.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{ਜਨਮ ਸਾਲ|1876}}
| birth_place        = ਲਾਫਾਯੇਟ, ਇੰਡੀਆਨਾ
| death_date         = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1957|5|27|1876|mf=y}}
| death_place        = 
| nationality        = ਅਮਰੀਕੀ
| alma_mater         = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਵਕੀਲ, ਸਫ੍ਰੈਜਿਸਟ
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse             = 
}}

'''ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼''' (ਸੰਨ1876-27 ਮਈ 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਕੀਲ, ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, [[ਵਿਮੈਨਸ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ|ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ]] ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ==
ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1876 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਲਾਫੇਏਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, [1] ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=iEcMAQAAMAAJ&amp;dq=Elinor+Byrns+lawyer&amp;pg=PA101 University of Chicago, Alumni Council, ''Alumni Directory'' (1910): 101.]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=wbgHcqphJRkC&amp;pg=PP208 Linda J. Lumsden, ''Inez: The Life and Times of Inez Milholland'' (Indiana University Press 2004): 65.] {{ISBN|0253344182}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://newspapers.library.in.gov/cgi-bin/indiana?a=d&amp;d=IJ18940527.1.8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN------# &quot;Girls' Classical School Exercises,&quot; ''Indianapolis Journal'' (May 27, 1894): 8.]&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਅ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ।[1] ਉਸਨੇ ਦ ਨਿਊ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ 1916 ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਦ ਵੂਮੈਨ ਲਾਅਰ&quot; ਸੀ, ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, &quot;ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।&quot;[2][3]

== ਸਰਗਰਮਤਾ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਹੇਟਰੋਡੌਕਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, [1] ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਪਰੇਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।[2] ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਦੀ ਕਾਲਜ ਇਕੁਅਲ ਸਫਰੇਜ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, [3] ਅਤੇ &quot;ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਾਲਜ&quot; ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸੀ।[4] ਉਹ 1917 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਸਫਰੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀਡਮ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=05O59Ro-Oz4C&amp;dq=Elinor%20Byrns&amp;pg=PA202 Peter Brock and Thomas Paul Socknat, eds., ''Challenge to Mars: Essays on Pacifism from 1918 to 1945'' (University of Toronto Press 1999): 202.] {{ISBN|0802043712}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/clip/2480248/womens_peace_organizations_picket_an/ &quot;Women May Picket Arms Conference in Peace Showing,&quot; ''Times Herald'' (November 1, 1921): 1.] via [[Newspapers.com]] {{open access}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ:

'ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਜਾਣੇਗੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ, ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੇਗੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗੇ ਭੈੜੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।'

== ਮੌਤ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ 1957 ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}
{{authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876]]</text>
      <sha1>grzjee78s2h6l5pan5bt2b9bo736vzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849051</id>
      <parentid>849050</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ */</comment>
      <origin>849051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7239" sha1="mvzzwb6ilbu7d3x36e40gl2a5vqg3ql" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼
| image              = ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਸ.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{ਜਨਮ ਸਾਲ|1876}}
| birth_place        = ਲਾਫਾਯੇਟ, ਇੰਡੀਆਨਾ
| death_date         = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1957|5|27|1876|mf=y}}
| death_place        = 
| nationality        = ਅਮਰੀਕੀ
| alma_mater         = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਵਕੀਲ, ਸਫ੍ਰੈਜਿਸਟ
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse             = 
}}

'''ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼''' (ਸੰਨ1876-27 ਮਈ 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਕੀਲ, ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, [[ਵਿਮੈਨਸ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ|ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ]] ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ==
ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1876 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਲਾਫੇਏਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=iEcMAQAAMAAJ&amp;dq=Elinor+Byrns+lawyer&amp;pg=PA101 University of Chicago, Alumni Council, ''Alumni Directory'' (1910): 101.]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=wbgHcqphJRkC&amp;pg=PP208 Linda J. Lumsden, ''Inez: The Life and Times of Inez Milholland'' (Indiana University Press 2004): 65.] {{ISBN|0253344182}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://newspapers.library.in.gov/cgi-bin/indiana?a=d&amp;d=IJ18940527.1.8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN------# &quot;Girls' Classical School Exercises,&quot; ''Indianapolis Journal'' (May 27, 1894): 8.]&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਅ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ।[1] ਉਸਨੇ ਦ ਨਿਊ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ 1916 ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਦ ਵੂਮੈਨ ਲਾਅਰ&quot; ਸੀ, ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, &quot;ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।&quot;[2][3]

== ਸਰਗਰਮਤਾ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਹੇਟਰੋਡੌਕਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, [1] ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਪਰੇਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।[2] ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਦੀ ਕਾਲਜ ਇਕੁਅਲ ਸਫਰੇਜ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, [3] ਅਤੇ &quot;ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਾਲਜ&quot; ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸੀ।[4] ਉਹ 1917 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਸਫਰੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀਡਮ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=05O59Ro-Oz4C&amp;dq=Elinor%20Byrns&amp;pg=PA202 Peter Brock and Thomas Paul Socknat, eds., ''Challenge to Mars: Essays on Pacifism from 1918 to 1945'' (University of Toronto Press 1999): 202.] {{ISBN|0802043712}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/clip/2480248/womens_peace_organizations_picket_an/ &quot;Women May Picket Arms Conference in Peace Showing,&quot; ''Times Herald'' (November 1, 1921): 1.] via [[Newspapers.com]] {{open access}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ:

'ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਜਾਣੇਗੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ, ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੇਗੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗੇ ਭੈੜੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।'

== ਮੌਤ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ 1957 ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}
{{authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876]]</text>
      <sha1>mvzzwb6ilbu7d3x36e40gl2a5vqg3ql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849052</id>
      <parentid>849051</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਕਰੀਅਰ */</comment>
      <origin>849052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7864" sha1="scsdgy9j9n90rr8mz2khg3ur2wkyb3w" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼
| image              = ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਸ.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{ਜਨਮ ਸਾਲ|1876}}
| birth_place        = ਲਾਫਾਯੇਟ, ਇੰਡੀਆਨਾ
| death_date         = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1957|5|27|1876|mf=y}}
| death_place        = 
| nationality        = ਅਮਰੀਕੀ
| alma_mater         = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਵਕੀਲ, ਸਫ੍ਰੈਜਿਸਟ
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse             = 
}}

'''ਐਲੀਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼''' (ਸੰਨ1876-27 ਮਈ 1957) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਕੀਲ, ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, [[ਵਿਮੈਨਸ ਪੀਸ ਸੁਸਾਇਟੀ|ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ]] ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ==
ਐਲਿਨੋਰ ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1876 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਲਾਫੇਏਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1900 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=iEcMAQAAMAAJ&amp;dq=Elinor+Byrns+lawyer&amp;pg=PA101 University of Chicago, Alumni Council, ''Alumni Directory'' (1910): 101.]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=wbgHcqphJRkC&amp;pg=PP208 Linda J. Lumsden, ''Inez: The Life and Times of Inez Milholland'' (Indiana University Press 2004): 65.] {{ISBN|0253344182}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://newspapers.library.in.gov/cgi-bin/indiana?a=d&amp;d=IJ18940527.1.8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN------# &quot;Girls' Classical School Exercises,&quot; ''Indianapolis Journal'' (May 27, 1894): 8.]&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਅ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਗਈ। &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=izzUtQc5H5wC&amp;dq=Elinor+Byrns+lawyer&amp;pg=PA227 Virginia G. Drachman, ''Sisters in Law: Women Lawyers in Modern American History'' (Harvard University Press 2001): 227-229.] {{ISBN|0674006941}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦ ਨਿਊ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ 1916 ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਦ ਵੂਮੈਨ ਲਾਅਰ&quot; ਸੀ, ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, &quot;ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।&quot;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=pyFMAAAAYAAJ&amp;dq=Elinor%20Byrns&amp;pg=PA246 Elinor Byrns, &quot;The Woman Lawyer,&quot; ''The New Republic'' 5(January 8, 1916): 246-247.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=izzUtQc5H5wC&amp;dq=Elinor%20Byrns&amp;pg=PA227 Virginia G. Drachman, ''Sisters in Law: Women Lawyers in Modern American History'' (Harvard University Press 2001): 227.] {{ISBN|0674006941}}&lt;/ref&gt;

== ਸਰਗਰਮਤਾ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਹੇਟਰੋਡੌਕਸੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, [1] ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਪਰੇਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।[2] ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਦੀ ਕਾਲਜ ਇਕੁਅਲ ਸਫਰੇਜ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, [3] ਅਤੇ &quot;ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਾਲਜ&quot; ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸੀ।[4] ਉਹ 1917 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਕਾਰਨ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨ ਸਫਰੇਜ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀਡਮ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=05O59Ro-Oz4C&amp;dq=Elinor%20Byrns&amp;pg=PA202 Peter Brock and Thomas Paul Socknat, eds., ''Challenge to Mars: Essays on Pacifism from 1918 to 1945'' (University of Toronto Press 1999): 202.] {{ISBN|0802043712}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/clip/2480248/womens_peace_organizations_picket_an/ &quot;Women May Picket Arms Conference in Peace Showing,&quot; ''Times Herald'' (November 1, 1921): 1.] via [[Newspapers.com]] {{open access}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਇਰਨਜ਼ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ:

'ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ। ਇਹ ਜਾਣੇਗੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ, ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝੇਗੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗੇ ਭੈੜੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।'

== ਮੌਤ ==
ਬਾਇਰਨਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ 1957 ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}
{{authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876]]</text>
      <sha1>scsdgy9j9n90rr8mz2khg3ur2wkyb3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195801</id>
    <revision>
      <id>849045</id>
      <parentid>798664</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਨਾਮ */</comment>
      <origin>849045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8711" sha1="cf6w4inh3v9hrr2n0p0luiiytil7go8" xml:space="preserve">'''ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bahadoli Jamun''') [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਜਾਮਣ|ਜਾਮੁਨ]] ਫਲ (''[[ਜਾਮਣ|ਸਿਜ਼ੀਜੀਅਮ ਕਮਨੀ]]'') ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਹਾਦੋਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=बहाडोलीच्या जांभळांना जीआय मानांकन; शेतकऱ्यांची आर्थिक क्षमता वाढण्यास होणार मदत|url=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/palghar/bahadoli-black-plums-gets-geographical-indication-tag-in-palghar/mh20231207191245257257623|access-date=8 February 2025|work=ETV Bharat News|date=7 December 2023|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Census of India, 1981: District census handbook. A. Village &amp; town directory ; B. Villagewise &amp; town wardwise primary census abstract|date=1986|publisher=Manager of Publications|url=https://www.google.co.in/books/edition/Census_of_India_1981_District_census_han/UBRRMgAyNtUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=bahadoli&amp;dq=bahadoli&amp;printsec=frontcover|access-date=8 February 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਇਸਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਸਨੂੰ &quot;ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Geographical Indications |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/947 |access-date=8 February 2025 |publisher=Intellectual Property India}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਪਲੱਮ, ਇੰਡੀਅਨ ਬਲੈਕਬੇਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਪਲੱਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਨਾਮ ==
''ਬਹਾਦੋਲੀ'' ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਸ਼ਤ ਖੇਤਰ ਭਾਵ ਬਹਾਦੋਲੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹਾਦੋਲੀ ਜੰਭੂਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਮਬੁਲਗਾਓਂ (ਜਾਮੁਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hindtimes2&quot;&gt;{{cite news|title=Palghar’s Bahadoli jamun gets GI tag|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/palghars-bahadoli-jamun-gets-gi-tag-101701890791130.html|access-date=8 February 2025|work=Hindustan Times|date=7 December 2023|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

== ਵੇਰਵਾ ==
ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹਾਦੋਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ, ਆਇਤਾਕਾਰ ਆਕਾਰ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ-ਖੱਟੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਂਥੋਸਾਇਨਿਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਭੋਜਨ ਰੰਗਦਾਰ, ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ, ਸੱਕ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੂਸ, ਵਾਈਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਰਗੇ ਉਪ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Maharashtra: Palghar's Bahadoli Obtains GI Tag For Its Unique Oblong-Shaped 'Jamun'|url=https://english.jagran.com/maharashtra/maharashtra-palghar-bahadoli-obtains-gi-tag-for-its-unique-oblongshaped-jamun-10118809|access-date=8 February 2025|work=English Jagran|date=7 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਕੋਂਕਣ ਬਹਾਡੋਲੀ ਜਾਮੁਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਡਾ. ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਸਾਵੰਤ ਕੋਂਕਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ (DBSKKV), ਦਾਪੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਬਹਾਦੋਲੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਂਕਣ ਬਹਾਦੋਲੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਭਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ 25-28 ਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਮੋਟੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਛੋਟੇ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 83.3% ਦੀ ਉੱਚ ਗੁੱਦੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਮ ਟੇਬਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਗੁਣ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਕਿਸਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Murthy|first1=Hosakatte Niranjana|title=Genetic Diversity of Fruits and Nuts: Sustainable Utilization|date=12 February 2025|publisher=CRC Press|isbn=978-1-040-31246-9|url=https://www.google.co.in/books/edition/Genetic_Diversity_of_Fruits_and_Nuts/5lUzEQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=bahadoli&amp;pg=PT467&amp;printsec=frontcover|access-date=8 February 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ==
ਇਸਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]] ਅਧੀਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਰਜਿਸਟਰੀ ਤੋਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (GI) ਸਥਿਤੀ ਟੈਗ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (28 ਅਗਸਤ 2032 ਤੱਕ ਵੈਧ)।

ਬਹਾਡੋਲੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਬਹਾਡੋਲੀ ਜਾਮਭੁਲ ਉਤਪਦਕ ਸ਼ੇਤਕਾਰੀ ਗੈਟ ਨੇ ਬਹਾਡੋਲੀ ਜਾਮੁਨ ਦੀ ਜੀਆਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਮੁਨ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਰਜਿਸਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜੀਆਈ ਟੈਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ &quot;ਬਹਾਦੋਲੀ ਜਾਮੁਨ&quot; ਨਾਮ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਮੁਨਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ [[ਬਦਲਾਪੁਰ ਜਾਮੁਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਾਮੁਨ ਕਿਸਮ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ 48ਵੀਂ ਕਿਸਮ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਨੇ GI ਟੈਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=6 items from M’wada, Pen’s Ganesh idols get GI tag|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/6-items-from-mwada-pens-ganesh-idols-get-gi-tag/articleshow/105741715.cms|access-date=8 February 2025|work=The Times of India|date=5 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਬਦਲਾਪੁਰ ਜਾਮੁਨ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ]]</text>
      <sha1>cf6w4inh3v9hrr2n0p0luiiytil7go8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197440</id>
    <revision>
      <id>849062</id>
      <parentid>827514</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Film&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1374827263|List of Begum Akhtar songs]]&quot;</comment>
      <origin>849062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52226" sha1="am8w456qreuf1ygb4b14z0cuylr51vm" xml:space="preserve">[[File:Begum_Akhtar.jpg|thumb|''ਰੋਟੀ'', 1942 ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ]]
ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ '''[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ|ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ]]''' ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਦਾਦਰਾ, [[ਠੁਮਰੀ]] ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ  &quot;ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ ਜਾਂ ਮਲਿਕਾ-ਈ-ਗ਼ਜ਼ਲ (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਖ਼ਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਐੱਚ. ਐੱਮ. ਵੀ. ਲੇਬਲ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ 167 ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਹ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਨ।

ਅਖ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ, ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸੀ।[1] ਗ਼ਾਲਿਬ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਈ।[1]

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂ '''ਅਖ਼ਤਰੀਬਾਈ ਫੈਜ਼ਾਬਾਦੀ''' ਸੀ , ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਹਫਿਲ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ [[ਬਿਹਾਰ]] ਭੂਚਾਲ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ''ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ'' (1933) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। 1942 ਵਿੱਚ, ਅਖ਼ਤਰ ਨੂੰ [[ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਰੋਟੀ'' ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਕੋਲੀ ਦੇ ਨਵਾਬ ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ''ਦਾਨਾ ਪਾਣੀ'' (1953) ਅਤੇ ''ਅਹਿਸਾਨ'' (1954) ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ।&lt;ref name=&quot;hindilyrics.net&quot;&gt;{{Cite web |last=Goswami |first=Saheli |title=Begum Akhtar: The Queen of Ghazal |url=http://www.hindilyrics.net/legends/begum-akhtar-the-queen-of-ghazal/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511133520/http://www.hindilyrics.net/legends/begum-akhtar-the-queen-of-ghazal/ |archive-date=11 May 2015 |access-date=26 February 2015 |website=hindilyrics.net |publisher=HindiLyrics.Net}}&lt;/ref&gt; 1956 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ, [[ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ|ਮੋਮਿਨ]], [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]], [[ਜਿਗਰ ਮੋਰਾਦਾਬਾਦੀ]], [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ|ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ]], [[ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ]], [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਸੌਦਾ]] ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਮ ਜੈਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Sharma2006&quot; /&gt;

== ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ- ==

=== ਸ਼ਾਇਰ ===
{| class=&quot;toc&quot; summary=&quot;Class&quot;
!Contents
|-
| style=&quot;text-align:centr;&quot; |ਅਖ਼ਤਰ{{·}}ਆਜ਼ਮੀ{{·}}ਬਦਾਯੁਨੀ{{·}}ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ{{·}}ਬੇਹਜ਼ਾਦ{{·}}ਦਾਗ਼{{·}}ਫੈਜ਼{{·}}ਫਕੀਰ{{·}}ਫਿਰਾਕ{{·}}ਗਾਲਿਬ{{·}}ਜੈਪੁਰੀ{{·}}ਜਲੀਲੀ{{·}}ਜਸਦਾਨਵਾਲਾ{{·}}ਕਾਨਪੁਰੀ{{·}}ਮੀਰ{{·}}ਮਿਨਾਈ{{·}}ਮੋਰਾਦਾਬਾਦੀ{{·}}ਮੋਮੀਨ{{·}}ਕਜ਼ਲਬਕਸ਼{{·}}ਤਸਕੀਨ{{·}}ਸਈਦ{{·}}ਸ਼ਾਜ਼{{·}}ਸੌਦਾ{{·}}ਜ਼ੌਕ
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸ਼ਾਇਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨੰਬਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਗੀਤ 
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਰਾਗ 
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸੰਗੀਤਕਾਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਹਵਾਲਾ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ|ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]]
|1
|&quot;ਬੁਝੀ ਹੁਈ ਸ਼ਮਾਂ ਕ ਧੂਆਂ&quot;
|&lt;nowiki&gt;--&lt;/nowiki&gt;
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ 
|2
|&quot;ਇਤਨਾ ਤੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਕੀ ਖ਼ਲਲ ਪੜੇ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;mp3mad&quot;&gt;{{Cite web |title=Itna To Zindagi Mein |url=http://mp3mad.com/download-128194/Itna-To-Zindagi-Mein-Begum-Akhtar.html |access-date=28 February 2015 |website=mp3mad.com |publisher=Mp3MaD.CoM |ref=Best of Begum Akhtar |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225339/http://mp3mad.com/download-128194/Itna-To-Zindagi-Mein-Begum-Akhtar.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Planetradio&quot;&gt;{{Cite web |title=Kaifi Azmi |url=http://www.planetradiocity.com/musicopedia/article-lyricist/Kaifi-Azmi/3501 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415040551/http://www.planetradiocity.com/musicopedia/article-lyricist/Kaifi-Azmi/3501 |archive-date=15 April 2015 |access-date=28 February 2015 |website=planetradiocity.com |publisher=Planetradiocity.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ|ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ]]
|3
|&quot;ਐ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇਰੇ ਅੰਜਾਮ ਪੇ ਰੋਣਾ ਆਇਆ&quot;
| --
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ
|&lt;ref name=&quot;Lastfm&quot;&gt;{{Cite web |title=Ae Mohabbat Tere Anjaam Pe Rona Aaya |url=http://www.last.fm/music/Begum+Akhtar/Aye+Mohabbat+Tere+Anjam+Pe+Rona+Aaya+-+B |access-date=28 February 2015 |website=last.fm |publisher=Last.fm Ltd. |ref=Album:Best of Begum Akhtar Ae Mohabbat Tere Anjaam Pe Rona Aaya}}&lt;/ref&gt;
|-
|4
|&quot;ਦੂਰ ਹੈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਰਾਹੇਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ&quot;
|ਰਾਗ ਪੀਲੂ
|ਮੁੱਹਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Bemisaal&quot;&gt;{{Cite web |title=Bemisaal |url=https://www.lyricsbogie.com/singer/akhtari-bai-faizabad-begum-akhtar |access-date=28 February 2015 |website=lyricsbogie.com |publisher=Lyrics bogie |ref=Album: Begum Akhtar: Bemisaal 1994}}&lt;/ref&gt;
|-
|5
|&quot;ਮੇਰੇ ਹਮਨਫ਼ਸ ਮੇਰੇ ਹਮਨਵਾਂ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;MereHumnafas&quot;&gt;{{Cite web |title=Mere Humnafas |url=http://www.poshmaal.com/ghazals#h.26nyrv-mrxirf |access-date=17 October 2015 |website=poshmaal.com |publisher=Poshmaal}}&lt;/ref&gt;
|-
|6
|&quot;ਯੇ ਮੈਖ਼ਾਨਾ ਹੈ&quot;
|
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Bemisaal&quot; /&gt;
|-
|7
|&quot;ਖੁਸ਼ ਹੂੰ ਕਿ ਹੁਸਨ -ਏ-ਤਲਬ ਕਾਮ ਤੋਂ ਆਇਆ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;abmp&quot;&gt;{{Cite web |title=Khush Hoon Ke Mera Husn E Talab |url=http://m.abmp3songs.com/t-4125/khush-hoon-ke-mera-husn-e-talab-songs-download.html |access-date=28 February 2015 |website=m.abmp3songs.com |publisher=abmp3songs3.com |ref=Album: Begum Akhtar Vol 1 1989 |archive-date=29 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329021229/http://m.abmp3songs.com/t-4125/khush-hoon-ke-mera-husn-e-talab-songs-download.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|8
|&quot;ਸਾਹਬੇ ਗ਼ਰਜ਼ ਥੀ ਸ਼ੋਲਾ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;SIRC&quot;&gt;{{Cite journal|date=2008|title=Akhtaribai Fyzabadi alias Begum Akhtar|url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2008.pdf|journal=The Record News|volume=Annual: TRN 2008|pages=57|access-date=12 March 2015|ref=SIRC Feature Article: Gramophone Celebrities-III}}&lt;/ref&gt;
|-
|9
|&quot;ਸ਼ਰਾਬ-ਏ-ਨਾਬ ਕੋ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Sharabenab&quot;&gt;{{Cite web |date=14 October 2013 |title=Sharab-E-Naab Ko |url=https://www.lyricsbogie.com/albums/begum-akhtar-bemisal-1994/sharab-e-naab-ko.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706035651/http://www.lyricsbogie.com/albums/begum-akhtar-bemisal-1994/sharab-e-naab-ko.html |archive-date=6 July 2014 |access-date=28 February 2015 |website=lyricsbogie.com |publisher=Lyrics Bogie |ref=Album Be-misaal}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
|&quot;Zindagi Ka Dard Lekar&quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;ZindagiKaDard&quot;&gt;{{Cite web |title=Zindagi Ka Dard Lekar |url=http://www.last.fm/music/Begum+Akhtar/The+Golden+Collection+-+Begum+Akhtar/Zindagi+Ka+Dard+Lekar |access-date=28 February 2015 |publisher=Last.fm Ltd.}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ਖੁਮਾਰ ਬਾਰਬਂਕਵੀਂ
|11
| &quot;ਝੁੰਜਲਾਏ ਹੈਂ ਲਜਾਏ ਹੈਂ&quot;
|
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ&quot;
|&lt;ref name=&quot;Sa Re Ga Ma&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ਬੇਜ਼ਾਦ ਲਖਨਵੀਂ
|12
|&quot;ਦੀਵਾਨਾ ਬਾਨਣਾ ਹੈ ਤੋਂ ਦੀਵਾਨਾ ਬਣਾ ਦੇ&quot;
| --
|ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ
|&lt;ref name=&quot;HindiGeetmala&quot;&gt;{{Cite web |title=Begum Akhtar |url=http://hindigeetmala.net/singer/begum_akhtar.php |access-date=2 March 2015 |website=hindigeetmala.net |publisher=Hindi Geetmala |ref=Album Begum Akhtar: 10 Greatest Ghazals}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
|&quot;ਕਾਸ਼ ਇਤਨਾਂ ਤੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਮੇਂ ਅਸਰ ਹੋ ਜਾਏ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;Raagtune&quot;&gt;{{Cite web |title=Album-Best of Begum Akhtar |url=http://raagtune.com/song/mxb7qe8b/Itna-To-Zindagi-Mein-Best-Of-Begum-Akhtar-Begum-Akhtar.html |access-date=2 March 2015 |website=raagtune.com |publisher=Raagtune.coM}}&lt;/ref&gt;
|-
|14
|&quot;ਉਨ ਆਂਖੋਂ ਕਾ ਆਲਮ ਗੁਲਾਬੀ ਗੁਲਾਬੀ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ
|15
|&quot;ਰਸਮ-ਏ-ਉਲਫ਼ਤ ਸਿਖਾ ਗਯਾ ਕੋਈ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|
|-
|16
|&quot;ਉਜ਼ਰ ਆਨੇ ਮੇਂ ਭੀ ਹੈ ਔਰ ਬੁਲਾਤੇ ਭੀ ਨਹੀਂ &quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Smriti&quot;&gt;{{Cite web |title=Uzr Aane Mein Bhi Hai |url=http://smriti.com/hindi-songs/uzr-aane-men-bhii-hai-aur-bulaate-bhii-nahiin |access-date=2 March 2015 |website=smriti.com |publisher=Navin Kabra}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|&quot;ਉਲਟੀ ਹੋ ਗਈ ਸਬ ਤਦਬੀਰੇਂ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;IndiaMp3&quot;&gt;{{Cite web |title=Ulti Ho Gayin |url=http://www.indiamp3.com/music//index.php?action=album&amp;id=9820 |access-date=7 March 2015 |website=indiamp3.com |publisher=IndiaMp3.com |ref=The Golden Collection-Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਮਦ ਫ਼ੈਜ਼
|18
|&quot;ਸ਼ਾਮ-ਏ-ਫ਼ਿਰਾਕ ਨਾ ਪੂਛ&quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;ShameFiraq&quot;&gt;{{Cite web |title=Sham-e-firaq |url=http://smriti.com/hindi-songs/shaam-e-firaaq-ab-na-puuchh-aaii-aur-aa-ke-tal-gaii-----begum-akhtar |access-date=2 March 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|19
|&quot;ਆਏ ਕੁਛ ਅਬ੍ਰ ਕੁਛ ਸ਼ਰਾਬ ਆਏ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;REM&quot;&gt;{{Cite web |title=Album:Begum Akhtar -Rooh-E-Mousiqui |url=http://mio.to/album/Begum+Akhtar/Rooh-E-Mousiqui+Heritage+of+Indian+Classical+Music+Best+of+Begum+Akhtar+Songs+(2014) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001626/http://mio.to/album/Begum+Akhtar/Rooh-E-Mousiqui+Heritage+of+Indian+Classical+Music+Best+of+Begum+Akhtar+Songs+(2014) |archive-date=4 March 2016 |access-date=2 March 2015 |website=MusicIndiaOnline}}&lt;/ref&gt;
|-
|20
|&quot;ਦੋਨੋਂ ਜਹਾਨ ਤੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਂ ਹਾਰ ਕੇ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;AbhaySharma&quot;&gt;{{Cite web |title=Faiz Ahmed Faiz |url=https://sites.google.com/a/abhayasharma.net/faizahamdfaiz/poetic_lyrics/dono-jahaan-teri |access-date=11 March 2015 |website=sites.google.com |publisher=Abhaya Sharma |ref=Begum Akhtar sings Faiz}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ
|21
|&quot;ਅਪਨੋਂ ਕੇ ਸਿਤਮ ਹਮਸੇ ਬਤਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ
|&lt;ref name=&quot;ApnonKeSitam&quot;&gt;{{Cite web |title=Apnon Ke Sitam |url=http://smriti.com/hindi-songs/apanon-ke-sitam-ham-se-bataae-nahiin-jaate |access-date=4 March 2015 |website=smriti.com |publisher=Navin Kabra}}&lt;/ref&gt;
|-
|22
|&quot;ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਗੈਰਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;IshqMein&quot;&gt;{{Cite web |title=Ishq Mein Gairat-e-jazbaat |url=http://raagtune.com/songapi/148878627.html |access-date=4 March 2015 |website=raagtune.com |publisher=Raagtune.coM}}&lt;/ref&gt;
|-
|23
|&quot;ਕੋਯਲਿਆ ਮਤ ਕਰ ਪੁਕਾਰ&quot;
|ਰਾਗ ਮਾਂਜ ਖਮਾਜ 
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;mio&quot;&gt;{{Cite web |title=Best of Begum Akhtar |url=http://mio.to/album/Begum+Akhtar/Best+Of+Begum+Aktar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024132557/http://mio.to/album/Begum+Akhtar/Best+Of+Begum+Aktar |archive-date=24 October 2017 |access-date=9 March 2015 |website=MusicIndiaOnline |publisher=Music India Online |ref=Album}}&lt;/ref&gt;
|-
|24
|&quot;ਕੁਛ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਕੀ ਇਨਾਯਤ ਨੇ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿਆ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;KuchhToh&quot;&gt;{{Cite web |title=Kuchh Toh Duniya Ki |url=http://raagtune.com/songapi/48691432.html |access-date=4 March 2015 |website=raagtune.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|25
|&quot;ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ ਕੀ ਮਿਸਾਲੋਂ ਪਏ ਹੰਸੀ ਆਤੀ ਹੈ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;abmp&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ
|26
|&quot;ਸਰ ਮੇਂ ਸਉਦਾ ਭੀ ਨਹੀਂ&quot;
| --
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ&quot;
|&lt;ref name=&quot;IndiaMp3&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ
|27
|&quot;ਆਹ ਕੋ ਚਾਹੀਏ ਇੱਕ ਉਮਰ ਅਸਰ ਹੋਣੇ ਤੱਕ&quot;
| --
|
|
|-
|28
|&quot;ਬਸ ਕੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;Magurdu&quot;&gt;{{Cite web |title=Bas Ke Dushwar |url=http://www.magurdu.com/urdu-songs/begum-akhtar-bas-ke-dushwar-hai-mirza-ghalib |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306140840/http://www.magurdu.com/urdu-songs/begum-akhtar-bas-ke-dushwar-hai-mirza-ghalib |archive-date=6 March 2016 |access-date=4 March 2015 |website=magurdu.com |publisher=magurdu}}&lt;/ref&gt;
|-
|29
|&quot;ਦਾਇਮ ਪੜਾ ਹੂਆ ਹੈ ਤੇਰੇ ਦਰ ਪਰ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;BA&quot; /&gt;
|-
|30
|&quot;ਦਰਦ ਮਿੰਨਤਕਸ਼-ਏ- ਦਵਾ ਨਾ ਹੂਆ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;BA&quot; /&gt;
|-
|31
|&quot;ਦਿਲ ਹੀ ਤੋਂ ਹੈ ਨਾ ਸੰਗ-ਏ-ਖਿਸ਼ਤ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;BA&quot; /&gt;
|-
|32
|&quot;ਇਬਨ-ਏ-ਮਰੀਅਮ ਹੂਆ ਕਰੇ ਕੋਈ&quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;IbneMariam&quot;&gt;{{Cite web |title=Ibn E Mariam |url=http://gaana.com/song/ibn-e-mariam-hua-kare-koi |access-date=4 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Raagtune}}&lt;/ref&gt;
|-
|33
|&quot;ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;BA&quot; /&gt;
|-
|34
|&quot;ਫਿਰ ਮੁਝੇ ਦੀਦਾ-ਏ-ਤਰ ਯਾਦ ਆਇਆ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;BA&quot; /&gt;
|-
|35
|&quot;ਰਹੀਏ ਅਬ ਐਸੀ ਜਗਾਹ ਚਲ ਕਰ ਜਹਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;RahiyeAb&quot;&gt;{{Cite web |title=Rahiye Ab Aisi Jagah |url=http://smriti.com/hindi-songs/rahiye-ab-aisii-jagah-chalakar-jahaan-koii-na-ho-----begum-akhtar |access-date=5 March 2015 |website=smriti.com |publisher=Navin Kabra}}&lt;/ref&gt;
|-
|36
|&quot;ਸਬ ਕਹਾਂ ਕੁਛ ਲਾਲ-ਓ-ਗੁਲ&quot;
|
|
|
|-
|37
|&quot;ਤਸਕੀਨ ਕੋ ਹਮ ਨਾ ਰੋਏਂ&quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;BA&quot; /&gt;
|-
|38
|&quot;ਯਹ ਨਾ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ &quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;abmp&quot; /&gt;
|-
|39
|&quot;ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਉਸ ਪਰੀਵਾਸ਼ ਕਾ&quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;ZikrUs&quot;&gt;{{Cite web |title=Zikr Us Parivash Ka |url=http://mr-johal.com/get/305254/zikr-us-parivash-ka-begum-akhtar.html |access-date=5 March 2015 |website=mr-johal.com |publisher=DJJohal |ref=Album:Begum Akhtar-The Golden Collection}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | ਸ਼ਮੀਮ ਜੈਪੁਰੀ
|40
|&quot;ਬਜ਼ਮ ਸੇ ਉਨਕੀ ਹਮ ਕਯਾ ਲਾਏ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;BazmSeUnki&quot;&gt;{{Cite web |title=Bazm Se Unki Ham Kya Laaye |url=http://gaana.com/song/bazm-se-unki-hum-kya-laaye |access-date=8 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Deedar-e-Ghazal-Begum Akhtar Vol 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|41
|&quot;ਇਲਾਹੀ ਕਾਸ਼ ਗ਼ਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;IlahiKash&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilahi Kash |url=http://gaana.com/song/ilahi-kaash-gham-e-ishq-kaam-kar-jaaye |access-date=8 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Deedar-e-Ghazal-Begum Akhtar Vol 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|42
|&quot;ਨਾਓ ਸਾਹਿਲ ਪੇ ਡਗਮਗਾਤੀ ਹੈ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;NaoSaahil&quot;&gt;{{Cite web |title=Nao Saahil Pe |url=http://gaana.com/song/nao-saahil-pe-dagmagai-hai |access-date=8 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Begum Akhtar-Bemisal Vol 2}}&lt;/ref&gt;
|-
|43
|&quot;ਨਾ ਸੋਚਾਂ ਨਾ ਸਮਝਾ &quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;NaSocha&quot;&gt;{{Cite web |title=Na Socha Na Samjha |url=http://gaana.com/song/na-socha-na-samjha-na-seekha-na-jana |access-date=8 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Deedar-e-Ghazal-Begum Akhtar Vol 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|44
|&quot;ਸਖ਼ਤ ਹੈ  ਇਸ਼ਕ ਕੀ ਰਹਗੁਜ਼ਰ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;SakhtHai&quot;&gt;{{Cite web |title=Sakht Hai Ishq Ki |url=http://gaana.com/song/sakht-hai-ishq-ki-rehguzar |access-date=8 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Begum Akhtar-Bemisal Vol 2}}&lt;/ref&gt;
|-
|45
|&quot;ਜ਼ਮੀਨ ਪੇ ਰਹ ਕਰ ਦਿਮਾਗ ਆਸਮਾਨ ਪੇ ਰਹਤਾ ਹੈ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;Ghazals&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ਅਲੀ ਅਹਮਦ ਜਲੀਲੀ 
|46
|&quot;ਅਬ ਛਲਕਤੇ ਹੁਏ ਸਾਗਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਜਾਤੇ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ
|&lt;ref name=&quot;IndiaMp3&quot; /&gt;
|-
|47
|&quot;ਖੁਸ਼ੀ ਨੇ ਮੁਝਕੋ ਠੁਕਰਾਇਆ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;gaana&quot;&gt;{{Cite web |title=Khushi Ne Mujhko Thukraya |url=http://gaana.com/song/khushi-ne-mujhko-thukraya-hai |access-date=4 March 2015 |website=gaana.com |publisher=gaana}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ਫ਼ਨਾ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਕਾਨਪੁਰੀ&quot;
|48
|&quot;ਜਬ ਭੀ ਨਜ਼ਮ-ਏ-ਮੈਕਦਾ ਬਦਲਾ ਗਿਆ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ&quot;
|&lt;ref name=&quot;Johal&quot;&gt;{{Cite web |title=Jab Bhi Nazam-E-Maikada |url=http://mr-johal.com/get/129283/jab-bhi-nazm-e-maikada-badla-gaya-begum-akhtar.html |access-date=4 March 2015 |website=mr-johal.com |publisher=DJJohal.Com}}&lt;/ref&gt;
|-
|49
|&quot;ਮੇਰੇ ਚੇਹਰੇ ਸੇ ਗ਼ਮ ਆਸ਼ਕਰਾ&quot;
|
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ&quot;
|&lt;ref name=&quot;MereChehreSe&quot;&gt;{{Cite web |title=Mere Chehre Se Gham Aaskara |url=http://gaana.com/song/mere-chehre-se-gham |access-date=4 March 2015 |website=gaana.com |publisher=gaana}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ
|50
|&quot;ਉਲਟੀ ਹੋ ਗਈਂ ਸਬ ਤਦਬੀਰੇਂ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;IndiaMp3&quot; /&gt;
|-
|51
|&quot;ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਤੀ &quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;IndiaMp3&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ਆਮੀਰ ਮੀਨਾਈ
|52
|&quot;ਹਾਲਾਤੇ ਮੈਕਦੇ ਕੇ ਕਰਵਟ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;HalatMaykade&quot;&gt;{{Cite web |title=Halat Maykade Ke |url=http://hindigeetmala.net/song/halat_maikade_ke_karwat_badal_rahe_hai.htm |access-date=7 March 2015 |website=hindigeetmala.net |publisher=Hindi Geetmala}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ
|53
|&quot;ਕੋਈ ਯਹ ਕਹ ਦੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਗੁਲਸ਼ਨ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ
|&lt;ref name=&quot;KoiYehKehde&quot;&gt;{{Cite web |title=Koi Yeh Kehde |url=http://gaana.com/song/koi-yeh-kehde-gulshan-gulshan |access-date=5 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana}}&lt;/ref&gt;
|-
|54
|&quot;ਦੁਨੀਆਂ ਕੇ ਸਿਤਮ ਯਾਦ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;DuniyaKeSitam&quot;&gt;{{Cite web |title=Duniya Ke Sitam Yaad |url=http://gaana.com/search/songs/Duniya%20Ke%20Sitam%20Yaad |access-date=5 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana}}&lt;/ref&gt;
|-
|55
|&quot;ਹਮ ਕੋ ਮਿਟਾ ਸਕੇ ਯਹ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਦਮ ਨਹੀਂ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;HumKoMita&quot;&gt;{{Cite web |title=Hum Ko Mita Sake |url=http://gaana.com/song/hum-ko-mita-sake-ye-zamane-me-dum-nahin |access-date=5 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Album: Begum Akhtar-Bemisal Vol 1}}&lt;/ref&gt;
|-
|56
|&quot;ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਕੇ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਹਰਗਿਜ਼&quot;
|
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;IsIshqKe&quot;&gt;{{Cite web |title=Is Ishq Ke Haathon Se |url=http://gaana.com/search/songs/Is%20Ishq%20Ke%20Haathon%20Se%20Hargis |access-date=5 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Album:Rare Gems-Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|57
|&quot;ਕਯਾ ਚੀਜ਼ ਗ਼ਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;KyaCheez&quot;&gt;{{Cite web |title=Kya Cheez Gham-E-Ishq |url=http://gaana.com/search/songs/Kya%20Cheez%20Gham-E-Ishq%20Ki |access-date=5 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Album:Begum Akhtar-Bemisal Vol 2}}&lt;/ref&gt;
|-
|58
|&quot;ਸਾਕਿਆ ਛੋੜ ਨਾ ਖਾਲੀ&quot;
|
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Saqiya&quot;&gt;{{Cite web |title=Saqiya Chhod Na Khaali |url=http://play.raaga.com/hindi/song/playlist/Begum-Akhtar-5587962/Saqiya-Chhod-Na-Khali-14065 |access-date=5 March 2015 |website=[[Raaga.com]] |ref=Album:A Journey-Begum Akhtar }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|59
|&quot;ਤਬੀਅਤ ਇਨ ਦਿਨੋਂ ਬੇਗਾਨਾ-ਏ-ਗ਼ਮ ਹੋਤੀ ਜਾਤੀ ਹੈ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;TabiyatInDino&quot;&gt;{{Cite web |title=Tabiyat in Dino |url=http://www.rangtv.biz/tabiyat-in-dino-begana-e-gham-hoti-jaati-haiold-classic-begum-akhtar-sings-jigar-muradabadi-video_a27353175.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419171756/http://www.rangtv.biz/tabiyat-in-dino-begana-e-gham-hoti-jaati-haiold-classic-begum-akhtar-sings-jigar-muradabadi-video_a27353175.html |archive-date=19 April 2015 |access-date=5 March 2015 |website=rangtv.biz |publisher=Rang TV}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | [[ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ|ਮੋਮਿਨ]]
|60
|&quot;ਵੋ ਜੋ ਹਮ ਮੇਂ ਤੁਮ ਮੇਂ ਕਰਾਰ ਥਾ&quot;
|
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Raagfm&quot;&gt;{{Cite web |title=Album-The Very Best:Begum Akhtar |url=http://music.raag.fm/Hindi/songs-2485-The_Very_Best_Begum_Akhtar-Begum_Akhtar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203021816/http://music.raag.fm/Hindi/songs-2485-The_Very_Best_Begum_Akhtar-Begum_Akhtar |archive-date=3 February 2011 |access-date=2 March 2015 |website=music.raag.fm |publisher=Raagfm}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ਆਮਿਰ ਕਜ਼ਲਬੈਸ਼
|61
|&quot;ਉਨਕੀ ਬੇਰੁਖੀ ਮੇਂ ਭੀ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ&quot;
|&lt;ref name=&quot;Sa Re Ga Ma&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ਤਸਕੀਨ ਕੂਰੈਸ਼ੀ
|62
|&quot;ਅਬ ਤੋਂ ਯਹੀ ਹੈਂ ਦਿਲ ਕੀ ਦੁਆਏਂ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;AbToh&quot;&gt;{{Cite web |title=Ab Toh Yehi Hain Dil Se |url=http://raagtune.net/song/8m6qdqag/Ab_To_Yahi_Hain_Dil_Ki_Duayen.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084636/http://raagtune.net/song/8m6qdqag/Ab_To_Yahi_Hain_Dil_Ki_Duayen.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=7 March 2015 |website=raagtune.net |publisher=Raagtune.coM}}&lt;/ref&gt;
|-
|63
|&quot;ਕਿਸ ਸੇ ਪੂਛੇਂ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;KisasePoochein&quot;&gt;{{Cite web |title=Kisase Poochen Hum Ne |url=http://hindigeetmala.net/song/kisase_puchhen_hamane_kahaan_cheharaa.htm |access-date=7 March 2015 |website=hindigeetmala.net |publisher=Hindi Geet mala}}&lt;/ref&gt;
|-
|64
|&quot;ਖਿਆਲ-ਏ-ਕਾਅਬਾ-ਓਤਾਇਬਾ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|ਖੱਯਾਮ
|{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2016}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ਸਈਦ
|65
|&quot;ਅਭੀ ਜੋਸ਼-ਏ- ਬਹਾਰ-ਏ ਦੇਖਣਾ ਹੈਂ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;AbhiJoshe&quot;&gt;{{Cite web |title=Abhi Josh-e-Baharaan |url=http://gaana.com/song/abhi-josh-e-baharan-dekhna-hai |access-date=8 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Rare Gems-Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|66
|&quot;Phoolon Ki Rut Hai Thandi Hawaaen&quot;
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ਸ਼ਾਜ਼ ਤਮਕਾਨਾਤ
|67
|&quot;ਮੇਰੇ ਨਸੀਬ ਨੇ ਜਬ ਮੁਝ ਸੇ&quot;
| --
|ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਸਵਰੂਪ&quot;
|&lt;ref name=&quot;Sa Re Ga Ma&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਫੀ ਸੌਦਾ
|68
|&quot;ਗੁਲ ਫੇਂਕੇ ਹੈਂ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;GulPhenkeHain&quot;&gt;{{Cite web |title=Gul Phenke Hain |url=http://www.urdushayari.in/2012/03/sauda-gul-phenke-hain-begum-akhtar.html |access-date=9 March 2015 |website=urdushayari.in |publisher=Sher-O-Sukhan |ref=Sauda}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ਜ਼ੌਕ
|69
|&quot;ਲਾਈ ਹਯਾਤ ਆਏ ਕਜ਼ਾ ਲੈ ਚਲੀ ਚਲੈ&quot;
| --
|ਖੱਯਾਮ
|&lt;ref name=&quot;Sa Re Ga Ma&quot; /&gt;
|}

=== ਹੋਰ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |No.
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Song
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Notes
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Composer
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ref
|-
|70
|&quot;ਆਏ ਬਾਲਮ ਕਰਮ ਮੋਰੇ ਜਾਗੇ&quot;
|ਦਾਦਰਾ ,ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰ ਖਮਾਜ,ਤਾਲ ਕਹਰਵਾ
|
|&lt;ref name=&quot;MusicIndia&quot;&gt;{{Cite web |title=Thumri-The Music of Love-Begum Akhtar |url=http://mio.to/album/Begum+Akhtar/Thumri+The+Music+Of+Love |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723013849/http://mio.to/album/Begum+Akhtar/Thumri+The+Music+Of+Love |archive-date=23 July 2015 |access-date=9 March 2015 |website=MusicIndiaOnline |publisher=Music India Online |ref=Album}}&lt;/ref&gt;
|-
|71
|&quot;ਅਬ ਕੈਸੀ ਕਟੀ ਮੋਰੀ ਸੂਨੀ ਸੇਜਰਿਆ&quot;
|ਠੁਮਰੀ , ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰ ਪੀਲੂ ਕਾਫੀ,ਤਾਲ ਛਾਂਚਾਰ
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot;/&gt;
|-
|72
|&quot;ਅਬ ਕੇ ਸਾਵਣ ਘਰ ਆ ਜਾ&quot;
|ਠੁਮਰੀ (ਸਾਵਣ)
|
|&lt;ref name=&quot;MusicIndia&quot; /&gt;
|-
|73
|&quot;ਅਦਾ-ਏ- ਨਾਜ਼ ਕੋ ਜ਼ਾਲਿਮ&quot;
|ਕਵਾਲੀ
|
|
|-
|74
|&quot;ਅਸ਼ਕੋਂ ਮੇਂ ਕੋਈ ਹੁਸਨ ਹੀ ਪਾਯਾ ਨਹੀਂ ਜਾਤਾ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;AshkonMein&quot;&gt;{{Cite web |title=Begum Akhtar-Ghazal |url=http://www.hitfitmaza.com/ytdetail.php?id=TzcV0tSDtcI |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150310112613/http://www.hitfitmaza.com/ytdetail.php?id=TzcV0tSDtcI |archive-date=10 March 2015 |access-date=10 March 2015 |website=hitfitmaza.com |publisher=Hit Fit Maza}}&lt;/ref&gt;
|-
|75
|&quot;ਬਾਦਰ ਦੇਖ ਡਰੀ&quot;
|ਦਾਦਰਾ
|
|
|-
|76
|&quot;ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬੀਤੇ&quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MusicIndia&quot; /&gt;
|-
|77
|&quot;ਬਲਮਵਾ ਤੁਮ ਕਯਾ ਜਾਨੋ ਪ੍ਰੀਤ&quot;
|ਦਾਦਰਾ, ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰ ਮਧੁਕੌਂਸ ,ਤਾਲ ਕਹਰਵਾ
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|78
|&quot;ਬਲਮਵਾ ਤੁਮ ਕਯਾ ਜਾਨੋ ਪ੍ਰੀਤ&quot;
|ਦਾਦਰਾ,ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ ,ਤਾਲ ਕਹਰਵਾ
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|79
|&quot;ਚਾਹੇ ਕਛੂ ਹੋਏ &quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;Megaphone&quot;&gt;{{Cite web |title=Akhtari Bai- Fyzabad}}&lt;/ref&gt;
|-
|80
|&quot;ਛਾ ਰਹੀ ਕਾਲੀ ਘਟਾ&quot;
|ਦਾਦਰਾ,ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ
|
|&lt;ref name=&quot;ChhaRahiKali&quot;&gt;{{Cite web |title=Chha Rahi Kali Ghata |url=http://gaana.com/song/chha-rahi-kali-ghata |access-date=11 March 2015 |website=gaana.com |publisher=Gaana |ref=Deedar-e-Ghazal- Begum Akhtar Vol 1 |archive-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429031049/http://gaana.com/song/chha-rahi-kali-ghata |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|81
|&quot;ਦਿਲ ਮੇਂ ਤੇਰੀ ਨਿਸਾਨ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ									
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot;&gt;{{Cite web |title=Miss Akhtari Bai (Fyzabad) JNG, J.N.G series}}&lt;/ref&gt;
|-
|82
|&quot;ਦੋਨੋਂ ਪੇ ਹੈ ਸਦਕੇ ਦਿਲ-ਏ-ਸ਼ੈਦਾ ਮਦੀਨਾ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;RareGemsfm&quot;&gt;{{Cite web |title=Album: Rare Gems Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|83
|&quot;ਫਰਜ਼ ਹੈ ਮਹਫਿਲੇ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|84
|&quot;ਘਿਰ ਕਰ ਆਈ ਬਦਰੀਆ ਰਾਮ&quot;
|ਕਜਰੀ
|
|
|-
|85
|&quot;ਹਮਾਰ ਕਹਿਨ ਮਾਨੋਂ ਰਾਜਾਜੀ&quot; 
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MusicOnline&quot;&gt;{{Cite web |title=Thumri-The Music of Love-Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|86
|&quot;ਹਮਕੋ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਅਪਨੀ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneRecord&quot;&gt;{{Cite web |title=Ghazals of Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|87
|&quot;ਹਮ ਪਹਚਾਨਤੇ ਸਜਨਬਾ&quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|88
|&quot;ਹਮ ਰੌਣਕ-ਏ-ਹਸਤੀ ਕਾ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|89
|&quot;ਹਮਰੀ ਅਟਰਿਆ ਪੇ ਆਓ&quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MusicOnline&quot; /&gt;
|-
|90
|&quot;ਹੰਗਾਮਾ-ਏ-ਗ਼ਮ ਸੇ&quot;
|
|
|
|-
|91
|&quot;ਇਸ ਦਰਜਾ ਬਦਗੁਮਾਨੀ ਸੇ ਹਮ&quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MusicOnline&quot; /&gt;
|-
|92
|&quot;ਜਬ ਸੇ  ਸ਼ਾਮ ਸਿਧਾਰੇ&quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|
|-
|93
|&quot;ਜਾ ਰੇ ਜਾ ਰੇ ਕਾਗਾ&quot;
|ਠੁਮਰੀ ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰ ਪਹਾੜੀ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ,ਤਾਲ ਛਾਂਚਰ
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|94
|&quot;ਕਹੂੰ ਕੈਸੇ ਸ਼ਰਮ ਕੀ ਹੈ ਬਾਤ&quot;
|ਦਾਦਰਾ, ਰਾਗ ਬਿਹਾਗ 
|
|&lt;ref name=&quot;Polydor&quot;&gt;{{Cite web |title=Begum Akhtar 2392 838 (1975)}}&lt;/ref&gt;
|-
|95
|&quot;ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਏ&quot;
|ਠੁਮਰੀ, ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰ ਭੈਰਵੀ, ਤਾਲ ਦੀਪਚੰਦੀ
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|96
|&quot;ਕੈਸੀ ਬੰਸੀਆ ਬਜਾਈ&quot;
|ਠੁਮਰੀ ,ਰਾਗ ਪੀਲੂ 
|
|
|-
|97
|&quot;ਕੈਸੀ ਯਹ ਧੂਮ ਮਚਾਈ&quot;
|ਹੋਰੀ ਠੁਮਰੀ 
|
|&lt;ref name=&quot;MIO&quot;&gt;{{Cite web |title=Best of Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|98
|&quot;ਕਟੇ ਨਾ ਬਿਰਹਾ ਕੀ ਰਾਤ &quot;
|ਠੁਮਰੀ, ਰਾਗ ਮਿਸ਼ਰ ਤਿਲੰਗ, ਤਾਲ ਛਾਂਚਰ
|
|&lt;ref name=&quot;MIO&quot; /&gt;
|-
|99
|&quot;ਕਹੂੰ ਕੈਸੇ ਸ਼ਰਮ ਕੀ ਹੈ ਬਾਤ&quot;
|ਦਾਦਰਾ, ਰਾਗ ਬਿਹਾਗ 
|
|&lt;ref name=&quot;Universal&quot;&gt;{{Cite web |title=Thumri Kajri Hori Sawan Dadra}}&lt;/ref&gt;
|-
|100
|&quot;ਕੌਨ ਤਰਾਂ ਸੇ ਤੁਮ ਖੇਲਤ ਹੋਰੀ ਰੇ&quot;
|ਹੋਰੀ , ਰਾਗ ਕਾਫੀ  
|
|&lt;ref name=&quot;Universal&quot; /&gt;
|-
|101
|&quot;ਖੂਨੇ ਦਿਲ ਕਾ ਜੋ ਕੁਛ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ 
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneRecord&quot; /&gt;
|-
|102
|&quot;ਖੁਦਾ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|
|-
|103
|&quot;ਖੁਸ਼ੀ ਨੇ ਕੁਝਕੋ 
ਠੁਕਰਾਇਆ ਹੈ
ਦਰਦ-ਓ-ਗ਼ਮ 
ਨੇ ਪਾਲਾ&quot;
|
|
|
|-
|104
|&quot;ਕਯਾ ਸੋਜ਼ੇ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਂ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|105
|&quot;ਲਾਗੀ ਬੈਰਿਆ ਪਿਆ ਕੇ ਆਵਨ ਕੀ&quot;
|ਠੁਮਰੀ 
|
|&lt;ref name=&quot;MusicOnline&quot; /&gt;
|-
|106
|&quot;ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੰਗ ਨਾ&quot;
|ਪਟ ਮੰਜਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|107
|&quot;ਮੈਂ ਵੋ ਬਦਨਸੀਬ ਹੂੰ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ 
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|108
|&quot;ਮਤ ਕਰ ਪ੍ਰੀਤ ਹਮ ਪਛਤਾਏ&quot;
|ਦਾਦਰਾ, ਰਾਗ ਮਿਸ਼੍ਰ ਕਾਫੀ, ਤਾਲ ਕਹਰਵਾ
|
|&lt;ref name=&quot;MIO&quot; /&gt;
|-
|109
|&quot;ਮੇਰੇ ਜਹਾਨ ਮੁਹੱਬਤ ਪਰ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ 
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|110
|&quot;ਮੋਰਾ ਬਾਲਮ ਪਰਦੇਸਿਆ&quot;
|ਠੁਮਰੀ 
|
|&lt;ref name=&quot;MusicOnline&quot; /&gt;
|-
|111
|&quot;ਮੋਰੀ ਟੂਟ ਆਸ&quot;
|ਪੂਰਵੀ ਦਾਦਰਾ 
|
|&lt;ref name=&quot;HMV&quot;&gt;{{Cite web |title=Begum Akhtar ECLP 2374}}&lt;/ref&gt;
|-
|112
|&quot;ਮੁਫ਼ਤ ਹੁਏ ਬਦਨਾਮ ਸਾਂਵਰੀਆ ਤੇਰੇ ਲਿਏ&quot;
|Dadra
|
|&lt;ref name=&quot;MuftHueBadnaam&quot;&gt;{{Cite web |title=Muft Hue Badnam |url=https://stafaband345.info/download/muft-hue-badanam-sanwariya-tere-liye-begum-akhtar/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150311134328/http://downloadlagu.jamielcs.tv/download/lagu_muft_hue_badanam_sanwariya_tere_liye_begum_akhtar/ |archive-date=11 March 2015 |access-date=11 March 2015 |website=downloadlagu.jamielcs.tv |publisher=DownloadLaguMp3 |ref=Begum Akhtar}}&lt;/ref&gt;
|-
|113
|&quot;ਨਾ ਜਾ ਬਾਲਮ ਪਰਦੇਸ&quot;
|ਰਾਗ ਮਿਸ਼੍ਰ ਖਮਾਜ 
|Khaiyyam
|&lt;ref name=&quot;Universal&quot; /&gt;
|-
|114
|&quot;ਨਜਰਿਆ ਕਾਹੇ ਫੇਰੇ ਰੇ ਬਾਲਮਾ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;SIRC&quot;/&gt;
|-
|115
|&quot;Nanadiya Kahe Mare&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;LastFm&quot;&gt;{{Cite web |title=Begum Akhtar: Unforgettable Legends}}&lt;/ref&gt;
|-
|116
|&quot;ਨਿਹੁਰ ਨਿਹੁਰੇ ਬਾਲਮ&quot;
|ਠੁਮਰੀ
|
|&lt;ref name=&quot;MusicOnline&quot; /&gt;
|-
|117
|&quot;ਓ ਬੇਦਰਦੀ ਸਪਨੇ ਮੇਂ ਆ ਜਾ &quot;
|ਦਾਦਰਾ 
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|118
|&quot;ਪਪੀਹਾ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਬੋਲ&quot;
|ਦਾਦਰਾ, ਰਾਗ ਮਿਸ਼੍ਰ ਤਲੰਗ, ਤਾਲ ਕਹਰਵਾ ,(ਸਾਵਣ)
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|119
|&quot;ਪਿਰਾਈ ਮੋਰੀ ਅਖਿਆਂ&quot;
|ਦਾਦਰਾ ਰਾਗ ਪੀਲੂ 
|
|&lt;ref name=&quot;Universal&quot; /&gt;
|-
|120
|&quot;ਪਿਆ ਨਹੀਂ ਆਏ&quot;
|ਠੁਮਰੀ, ਰਾਗ ਮਿਸ਼੍ਰ ਗਾਰਾ, ਤਾਲ ਚਾਂਚਰ
|
|&lt;ref name=&quot;mio&quot; /&gt;
|-
|121
|&quot; ਸਜਦੋਂ ਕਾ ਜਬੀਂ ਪਰ ਹੈ ਨਿਸ਼ਾਂ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ (ਸ਼ੌਕਤ ਥਾਨਵੀਂ)
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|122
|&quot;ਸਜਨੀ ਕੇ ਲਿਏ ਤਨ ਮਨ ਧਨ&quot;
|ਗੀਤ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|123
|&quot;ਸਕਿਆ ਛੋੜ ਨਾ ਖਾਲੀ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;RareGemsfm&quot; /&gt;
|-
|124
|&quot;ਸ਼ਯਾਮ ਨਾ ਅਬ ਤੱਕ ਆਏ&quot;
|ਦਾਦਰਾ 
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|125
|&quot;ਸੁੰਦਰ ਸਾਰੀ ਮੋਰੀ&quot;
| --
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|126
|&quot;ਸੁਨ ਲੇ ਸਜਨੀ ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤ&quot;
|ਗੀਤ 
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|127
|&quot;ਤਸਵੀਰ ਬਣ ਗਯਾ ਹੂੰ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|-
|128
|&quot;ਤੂ ਹੀ ਭਰੋਸਾ&quot;
|
|
|&lt;ref name=&quot;LastFm&quot; /&gt;
|-
|129
|&quot;ਤੁਮ ਜਾਓ ਜਾਓ ਜਾਓ ਮੋਸੇ ਨਾ ਬੋਲੋ&quot;
|ਦਾਦਰਾ, ਰਾਗ ਖਮਾਜ 
|
|
|-
|130
|&quot;ਤੂਨੈ ਬੂਟੇ ਹਰਜਾਈ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneRecord&quot; /&gt;
|-
|132
|&quot;ਉਨਸੇ ਜਬ ਤਯੋਰੀ ਬਦਲ ਕਰ&quot;
|
|
|
|-
|133
|&quot;ਉਸੇ ਕਿਸ ਤਰਹ ਸੇ ਸਕੂਨ ਹੋ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneRecord&quot; /&gt;
|-
|134
|&quot;ਵਫ਼ਾ ਨਾ ਸਹੀ ਨਾ ਸਹੀ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneRecord&quot; /&gt;
|-
|135
|&quot;ਵਫ਼ਾਓ ਕੇ ਬਦਲੇ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneRecord&quot; /&gt;
|-
|137
|&quot;ਯੂੰ ਤੋ ਚਾਹੇ ਯਹਾਂ ਸਬ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|&lt;ref name=&quot;MegaphoneBlueLabel&quot; /&gt;
|}

=== ਬੰਗਾਲੀ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨਹੀਂ।
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਗੀਤ.
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸੰਗੀਤਕਾਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਗੀਤਕਾਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਰਿਫ
|-
|138
|&quot;ਚੁਪੀ ਚੁਪੀ ਚੋਲੇ ਨਾ ਗਿਆ&quot;
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot;&gt;{{Cite web |title=Magic Moments of Begum Akhtar |url=https://downloadlagu123.cc/mp3/begum-akhtar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914230230/https://downloadlagu123.cc/mp3/begum-akhtar/ |archive-date=14 September 2021 |access-date=10 March 2015 |website=en.likefm.org |publisher=Sa Re Ga Ma |ref=Album}}&lt;/ref&gt;
|-
|139
|&quot;ਜੋਚੋਨਾ ਕੋਰੇਚੇ ਆਰੀ&quot;
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|-
|140
|&quot;ਈ ਮੌਸਮ ਪਰੇਡੇਸ਼&quot;
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|-
|141
|&quot;ਕੋਇਲੀਆ ਗਾਨ ਥਾਮਾ ਏਬਰ&quot;
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|-
|142
|&quot;ਫਿਰਏ ਦਿਓ ਨਾ ਮੋਰ ਸ਼ੂਨਯਾ ਹਾਟੇ&quot;
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|ਪੁਲਕ ਬੈਨਰਜੀ
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|-
|143
|&quot;ਫਿਰ ਜਾ ਫਿਰ ਜਾ ਬੋਨ&quot;
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|ਰੋਬੀ ਗੁਹਾ ਮਜੂਮਦਾਰ
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|-
|144
|&quot;ਫ਼ਾਇਰ ਕੇਨੋ ਐੱਲ ਨਾ&quot;
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|-
|145
|&quot;ਪੀਆ ਬੋਲੋ ਅਭਿਮਨ&quot;
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|ਗਿਆਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼
|&lt;ref name=&quot;MagicMoments&quot; /&gt;
|}

=== ਗੁਜਰਾਤੀ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨਹੀਂ।
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਗੀਤ.
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨੋਟਸ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਰਿਫ
|-
|146
|&quot;ਮੈਂ ਕਾਰੀ ਤਾਰੀ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|
|-
|147
|&quot;ਸਨ ਜਲੂ ਕੇ ਕੂਈ ਨੀ ਜਾਓ ਜਲਾਲੀ ਥਾਈ ਛੇ&quot;
|ਗ਼ਜ਼ਲ
|&lt;ref name=&quot;SunJalunKe&quot;&gt;{{Cite web |title=Suun Jalun Ke |url=http://www.mp3cool.in/index.php?q=begum+akhtar+gujrati+ghazal+02 |access-date=17 October 2015 |publisher=MP3.cool |ref=Begum Akhtar-Gujarati Ghazal-01}}{{Dead link||date=October 2024}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਫ਼ਿਲਮ ==
{| class=&quot;toc&quot; summary=&quot;Class&quot;
!Contents
|-
| style=&quot;text-align:centr;&quot; |1933{{·}}1934{{·}}1935{{·}}1936{{·}}1942{{·}}1945{{·}}1953{{·}}1954{{·}}1956
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |†
|ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਫ਼ਿਲਮ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨਹੀਂ।
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਗੀਤ.
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸੰਗੀਤਕਾਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਗੀਤਕਾਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਡਾਇਰੈਕਟਰ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨੋਟਸ/ਰਿਫ
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਨਲ ਓ ਦਮਯੰਤੀ'' (1933) †
|1
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਨਾਚ ਰੰਗ'' (1933) †
|2
|
|
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |''ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ'' (1933) 
|3
|&quot;ਵਾਹ ਅਸੀਰ-ਦਾਮ-ਬਾਲਾ ਹੂੰ&quot;
|ਮੋਤੀ ਬਾਬੂ, ਐੱਨ. ਆਰ. ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
|ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
|ਰਾਜਹਾਂਸ
|
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਅਮੀਨਾ'' (1934) †
|4
|
|
|
|
|&lt;ref name=&quot;Srivastava2006&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਮੁਮਤਾਜ ਬੇਗਮ'' (1934) †
|5
|
|
|
|
|&lt;ref name=&quot;Ahuja2006&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ਜਵਾਨੀ ਕਾ ਨਸ਼ਾ (1935) 
|6
|&quot;ਕੋਇਲੀਆ ਮਤ ਕਰ ਪੁਕਾਰ&quot;
|ਰਮਜ਼ਾਨ ਖਾਨ
|ਆਗਾ ਜਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ
|ਮੰਜੂਰ ਅਹਿਮਦ, ਨਾਜ਼ਰ ਅਜੀਮਾਬਾਦੀ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |''ਜਹਾਂਆਰਾ'' (1935) 
|7
|&quot;ਪਾਈ ਫੋਕਟ ਕੀ ਦੌਲਤ ਅਪਨੀ ਖੁਲ ਗਈ ਕਿਸਮਤ&quot;
|ਮਾਸਟਰ ਛੈਲਾਰਾਮ ਸੋਲੰਕੀ
|
|ਐੱਫ. ਆਰ. ਇਰਾਨੀ
|
|-
|8
|&quot;ਏ ਮੇਰੇ ਖੈਬਰ ਸ਼ਕਨ ਏਕਾ ਮੱਡਾ ਫ਼ਰਮਾਇਏ&quot;
|ਮਾਸਟਰ ਛੈਲਾਰਾਮ ਸੋਲੰਕੀ
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ''ਨਸੀਬ ਕਾ ਚੱਕਰ'' (1936) 
|9
|&quot;ਕਲਜੁਗ ਹੈ ਜਬਸੇ ਆਯਾ ਮਾਇਆ ਨੇ ਜਲ ਬਿੱਛਾਇਆ&quot;
|ਬ੍ਰਿਜਲਾਲ ਵਰਮਾ
|ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੈਦਰ ਹੁਸੈਨ ਲਖਨਊ
|ਪੇਸੀ ਕਰਾਨੀ
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | ''[[List of Bollywood films of 1942|1942]]_film)&quot; id=&quot;mwByQ&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; title=&quot;Roti (1942 film)&quot;&gt;ਰੋਟੀ'' (1942) 
|10
|&quot;ਫਿਰ ਫਸਲੇ ਬਹਾਰ ਆਈ&quot;
|ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
|ਸਫਦਰ ਆਹ
|[[ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]]
|
|-
|11
|&quot;ਚਾਰ ਦਿਨੋਂ ਕੀ ਜਵਾਨੀ&quot;
|ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
|ਸਫਦਰ ਆਹ
|
|
|-
|12
|&quot;ਰਹਨੇ ਲਗਾ ਹੈ ਦਿਲ ਮੇਂ ਅੰਧੇਰਾ ਤੇਰੇ ਬਾਗੇਰ&quot;
|ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
|ਬੇਹਜ਼ਾਦ ਲਖਨਊ
|
|
|-
|13
|&quot;ਏ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇਰੀ ਬਲਿਹਾਰੀ ਹੋ&quot;
|ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
|ਸਫਦਰ ਆਹ
|
|
|-
|14
|&quot;ਉਲਾਜ ਗਏ ਨੈਨਵਾ&quot;
|ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
|ਆਰਜ਼ੂ ਲਖਨਵੀ
|
|
|-
|15
|&quot;ਵਾਹ ਹੰਸ ਰਹੇ ਹੈਂ ਆਹ ਕਿਯੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂ ਮੈਂ&quot;
|ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
|ਆਰਜ਼ੂ ਲਖਨਵੀ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ਪੰਨਾ ਦਾਈ'' (1945) 
|16
|&quot;ਫਸਲੇ ਗੁਲ ਆਈ ਹਮੇ ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਸਾਤਾਨੇ ਲਗੀ&quot;
|ਗਿਆਨ ਦੱਤ
|ਡੀ. ਐਨ. ਮਧੋਕ
|ਰਾਮ ਦਰਿਆਣੀ
|&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=Panna Dai |url=http://myswar.com/album/panna-dai-1945 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221401/http://myswar.com/album/panna-dai-1945 |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2015 |website=MySwar |publisher=MySwar.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|&quot;ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਕੋ ਅਪਨੇ ਰਿਝਾ ਕੇ ਰਾਹੁੰਗੀ&quot;
|ਗਿਆਨ ਦੱਤ
|ਦੀਵਾਨ ਸ਼ਾਰਰ
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ਦਾਨ ਪਾਣੀ (1953) 
|18
|&quot;ਏ ਇਸ਼ਕ ਮੁਝੇ ਔਰ ਤੋ ਕੁਛ&quot;
|ਮੋਹਨ ਜੂਨੀਅਰ
|ਕੈਫ ਇਰਫ਼ਾਨੀ
|ਵੀ. ਐਮ. ਵਿਆਸ
|&lt;ref name=&quot;IshqMujhe&quot;&gt;{{Cite web |date=26 April 2013 |title=Ishq Mujhe Aur Toh Kuchh |url=https://www.lyricsbogie.com/movies/dana-paani-1953/ishq-mujhe-aur-toh-kuch.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910220702/http://www.lyricsbogie.com/movies/dana-paani-1953/ishq-mujhe-aur-toh-kuch.html |archive-date=10 September 2014 |access-date=27 February 2015 |website=www.lyricsbogie.com |publisher=LyricsBogie}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਅਹਿਸਾਨ'' (1954) †
|19
|&quot;ਹਮੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਬਸਾ ਲੋ ਯੇ ਕਹਤੇ ਹੈਂ&quot;
|ਮਦਨ ਮੋਹਨ
|ਕੈਫ ਇਰਾਨੀ
|ਆਰ. ਸ਼ਰਮਾ
|ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗੀਤ &lt;ref name=&quot;MadanMohan&quot;&gt;{{Cite web |title=Madan Mohan |url=http://www.madanmohan.in/html/his_music/songography/unrelsngrelfilms.html |access-date=27 February 2015 |website=madanmohan.in |publisher=madanmohan.in |ref=Unreleased Songs}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ਜਲਸਾਘਰ (1956) 
|20
|&quot;ਭਰ ਭਰ ਆਏ&quot;
|[[ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ|ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ]]
|
|[[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]]
|&lt;ref name=&quot;SatyajitRay&quot;&gt;{{Cite web |title=Jalsaghar (The Music Room) |url=http://www.satyajitray.org/films/jalsagh.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125101243/http://satyajitray.org/films/jalsagh.htm |archive-date=25 January 2009 |access-date=27 February 2015 |website=satyajitray.org |publisher=SatyajitRay.org}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ  ==
{| class=&quot;toc&quot; summary=&quot;Class&quot;
!Contents
|-
| style=&quot;text-align:centr;&quot; |[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1933]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1934]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1935]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1936]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1942]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1945]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1953]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1954]]{{·}}[[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|1956]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |†
|ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Film
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |No.
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Song
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Composer
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Lyricist
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Director
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Notes/ref
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਨਲ ਔਰ ਦਮਯੰਤੀ''
(1933) †
|1
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਨਾਚ ਰੰਗ''
(1933) †
|2
|
|
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ਏਕ ਦਿਨ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (1933)
|3
|&quot;ਵੋ ਆਸਰੇ ਦਾਮੇ-ਬਾਲਾ ਹੂੰ&quot;
|ਮੋਤੀ ਬਾਬੂ ਏਨ.ਆਰ.
ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
|ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ 
ਸ਼ਾਸਤਰੀ
|ਰਾਜਹੰਸ
|
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਅਮੀਨਾ''
(1934) †
|4
|
|
|
|
|&lt;ref name=&quot;Srivastava2006&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗਮ
(1934) †
|5
|
|
|
|
|&lt;ref name=&quot;Ahuja2006&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ''ਜਵਾਨੀ ਕਾ ਨਸ਼ਾ''
(1935)
|6
|&quot;ਕੋਅਲਿਆ ਮਤ ਕਰ ਪੁਕਾਰ&quot;
|ਰਮਜ਼ਾਨ ਖਾਨ 
|ਆਘਾ ਜਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ
|ਮਨਜੂਰ ਅਹਮਦ ਨਜ਼ਰ ਅਜੀਮਾਬਾਦੀ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |''ਜਹਾਂਆਰਾ''
(1935)
|7
|&quot;ਪਾਈ ਫੋਕਟ ਕੀ ਦੌਲਤ ਆਪਣੀ ਖੁਲ ਗਈ ਕਿਸਮਤ&quot;
|ਮਾਸਟਰ ਛਲਿਆ ਰਾਮ ਸੋਲੰਕੀ 
|
|ਐਫ.ਆਰ.
ਈਰਾਨੀ
|
|-
|8
|&quot;ਐ ਮੇਰੇ ਖ਼ੈਬਰ ਸ਼ਕਨ ਆਕਾ ਮੱਦਾ ਫਰਮਾਏਂ&quot;
|ਮਾਸਟਰ ਛਲਿਆ ਰਾਮ ਸੋਲੰਕੀ 
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ''ਨਸੀਬ ਕਾ ਚੱਕਰ''
(1936)
|9
|&quot;ਕਲਜੁਗ ਹੈ ਜਬ ਸੇ ਆਇਆ ਮਾਯਾ ਨੇ ਜਾਲ ਬਿਛਾਇਆ&quot;
|ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਵਰਮਾ 
|ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੈਦਰ ਹੁਸੈਨ ਲਖਨਵੀ
|ਪੇਸੀ ਕਰਾਨੀ
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | ''ਰੋਟੀ''
(1942)
|10
|&quot;ਫਿਰ ਫ਼ਸਲ-ਏ-ਬਹਾਰ ਆਈ&quot;
|ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ 
|ਸਫਦਰ
ਆਹ 
|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ 
|
|-
|11
|&quot;ਚਾਰ ਦਿਨੋੰ ਕੀ ਜਵਾਨੀ&quot;
|ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ 
|ਸਫਦਰ
ਆਹ 
|
|
|-
|12
|&quot;ਰਹਨੇ ਲਗਾ ਹੈ ਦਿਲ ਮੇਂ ਅੰਧੇਰਾ ਤੇਰੇ ਬਗੈਰ&quot;
|ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ 
|ਬੇਹਜ਼ਾਦ ਲਖਨਵੀ 
|
|
|-
|13
|&quot;ਐ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇਰੀ ਬਲਿਹਾਰੀ ਹੋ&quot;
|ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ 
|ਸਫਦਰ
ਆਹ 
|
|
|-
|14
|&quot;ਉਲਝ ਗਏ ਨੈਨਵਾ&quot;
|ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ 
|ਆਰਜੂ ਲਖਨਵੀ
|
|
|-
|15
|&quot;ਵੋ ਹੰਸ ਰਹੇ ਹੈਂ ਆਹ ਕਿਏ ਜਾ ਰਹਾ ਹੂੰ ਮੈਂ &quot;
|ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ 
|ਆਰਜੂ ਲਖਨਵੀ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ਪੰਨਾ ਦਾਈ'' (1945)
|16
|&quot;ਫ਼ਸਲ-ਏ-ਗੁਲ ਆਈ ਹਮੇਂ ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਸਤਾਨੇ ਲਗੀ &quot;
|ਗਿਆਨ ਦੱਤ
|ਡੀ. ਏਨ.ਮਧੋਕ
|ਰਾਮ ਦਰ੍ਯਾਨੀ
|&lt;ref name=&quot;MySwar&quot;&gt;{{Cite web |title=Panna Dai |url=https://myswar.co/album/panna-dai-1945 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221401/http://myswar.com/album/panna-dai-1945 |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2015 |website=MySwar.co |publisher=MySwar}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|&quot;ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਕੋ ਆਪਣੇ ਰਿਝਾ ਕੇ ਰਹੂਂਗੀ &quot;
|ਗਿਆਨ ਦੱਤ
|ਦੀਵਾਨ
ਸ਼ਰਾਰ
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ''ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ''
(1953)
|18
|&quot;ਐ ਇਸ਼ਕ਼ ਮੁਝੇ ਔਰ ਟੋ ਕੁਛ&quot;
|ਮੋਹਨ ਜੁਨੀਅਰ
|ਕੈਫ਼ ਈਰਾਨੀ
|ਵੀ.ਐਮ.ਵਿਆਸ
|&lt;ref name=&quot;IshqMujhe&quot;&gt;{{Cite web |date=26 April 2013 |title=Ishq Mujhe Aur Toh Kuchh |url=https://www.lyricsbogie.com/movies/dana-paani-1953/ishq-mujhe-aur-toh-kuch.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910220702/http://www.lyricsbogie.com/movies/dana-paani-1953/ishq-mujhe-aur-toh-kuch.html |archive-date=10 September 2014 |access-date=27 February 2015 |website=www.lyricsbogie.com |publisher=LyricsBogie}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਏਹਸਾਨ'' 
(1954) †
|19
|&quot;ਹਮੇੰ ਦਿਲ ਮੇਂ ਬਸਾ ਲੋ ਏਹ ਕਹਤੇ ਹੈਂ &quot;
|ਮਦਨ ਮੋਹਨ 
|ਕੈਫ਼ ਈਰਾਨੀ
|ਆਰ. ਸ਼ਰਮਾ
|Unreleased song&lt;ref name=&quot;MadanMohan&quot;&gt;{{Cite web |title=Madan Mohan |url=http://www.madanmohan.in/html/his_music/songography/unrelsngrelfilms.html |access-date=27 February 2015 |website=madanmohan.in |publisher=madanmohan.in |ref=Unreleased Songs}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | ''[[ਜਲਸਾਗਰ|ਜਲਸਾਘਰ]]''  (1956)
|20
|&quot;ਭਰ ਭਰ ਆਏ&quot;
|ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ 
|
|ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ 
|&lt;ref name=&quot;SatyajitRay&quot;&gt;{{Cite web |title=Jalsaghar (The Music Room) |url=http://www.satyajitray.org/films/jalsagh.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125101243/http://satyajitray.org/films/jalsagh.htm |archive-date=25 January 2009 |access-date=27 February 2015 |website=satyajitray.org |publisher=SatyajitRay.org}}&lt;/ref&gt;
|}
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}</text>
      <sha1>am8w456qreuf1ygb4b14z0cuylr51vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੇਹਾ ਬੋਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204823</id>
    <revision>
      <id>849060</id>
      <parentid>842816</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="qtooz1tx7py4tql4t2q4i42jq7u2ghr" xml:space="preserve">'''ਨੇਹਾ''' ਜਾਂ '''ਨੇਹਾ ਬੋਰਾ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੀਏ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਜੇਐਨਯੂ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਐਸਥੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਨੇਹਾ 2026 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਰੋਸ ਧਰਨੇ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਉਸਨੇ [[ਸਿੱਖਿਆ (ਭਾਰਤ)|ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ]],  [[ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ|ਹਜੂਮੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ]], ਬਿਲਕੀਸ ਬਾਨੋ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼, ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦੀ  ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is Neha Bora : कौन हैं नेहा बोरा? CJP प्रोटेस्ट के बाद क्यों हैं चर्चा में, सोशल मीडिया पर वायरल हो रहे वीडियो |url=https://hindi.webdunia.com/national-hindi-news/who-is-neha-bora-aisa-president-cjp-protest-viral-video-profile-controversy-126071700050_1.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=JNU's Neha Bora continues hunger strike after Wangchuk moved away, alleges police crackdown |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jnu-neha-bora-continues-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-moved-away-cops-plain-clothes-cjp-jantar-mantar-101784352417023-amp.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonam Wangchuk hospitalised: Who are three student activists continuing hunger strike at Jantar Mantar |url=https://www.livemint.com/politics/news/sonam-wangchuk-hospitalised-who-are-three-student-activists-continuing-hunger-strike-at-jantar-mantar-neha-aameen-manish/amp-11784387719288.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Not only Sonam Wangchuk, AISA activists on parallel hunger strike 'at high risk' too: 'Shows the govt is heartless' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/aisa-student-activists-on-parallel-hunger-strike-with-wangchuk-at-high-risk-but-say-it-shows-govt-is-heartless-101784271744386-amp.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=सोनम वांगचुक को हटाने के बाद भी आईसा कार्यकर्ताओं की भूख हड़ताल जारी, तबीयत बिगड़ी |url=https://www.jansatta.com/rajya/jnu-student-neha-bora-continuing-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-shifted-to-hospital-from-jantar-mantar/4624279/lite/}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]</text>
      <sha1>qtooz1tx7py4tql4t2q4i42jq7u2ghr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849061</id>
      <parentid>849060</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s</comment>
      <origin>849061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="hzf7tgxtd947e77cutckhne2xko33h0" xml:space="preserve">'''ਨੇਹਾ''' ਜਾਂ '''ਨੇਹਾ ਬੋਰਾ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੀਏ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਜੇਐਨਯੂ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਐਸਥੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਨੇਹਾ 2026 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਰੋਸ ਧਰਨੇ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਉਸਨੇ [[ਸਿੱਖਿਆ (ਭਾਰਤ)|ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ]],  [[ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ|ਹਜੂਮੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ]], ਬਿਲਕੀਸ ਬਾਨੋ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼, ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦੀ  ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is Neha Bora : कौन हैं नेहा बोरा? CJP प्रोटेस्ट के बाद क्यों हैं चर्चा में, सोशल मीडिया पर वायरल हो रहे वीडियो |url=https://hindi.webdunia.com/national-hindi-news/who-is-neha-bora-aisa-president-cjp-protest-viral-video-profile-controversy-126071700050_1.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=JNU's Neha Bora continues hunger strike after Wangchuk moved away, alleges police crackdown |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jnu-neha-bora-continues-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-moved-away-cops-plain-clothes-cjp-jantar-mantar-101784352417023.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonam Wangchuk hospitalised: Who are three student activists continuing hunger strike at Jantar Mantar |url=https://www.livemint.com/politics/news/sonam-wangchuk-hospitalised-who-are-three-student-activists-continuing-hunger-strike-at-jantar-mantar-neha-aameen-manish-11784387719288.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Not only Sonam Wangchuk, AISA activists on parallel hunger strike 'at high risk' too: 'Shows the govt is heartless' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/aisa-student-activists-on-parallel-hunger-strike-with-wangchuk-at-high-risk-but-say-it-shows-govt-is-heartless-101784271744386.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=सोनम वांगचुक को हटाने के बाद भी आईसा कार्यकर्ताओं की भूख हड़ताल जारी, तबीयत बिगड़ी |url=https://www.jansatta.com/rajya/jnu-student-neha-bora-continuing-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-shifted-to-hospital-from-jantar-mantar/4624279/lite/}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]</text>
      <sha1>hzf7tgxtd947e77cutckhne2xko33h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit/config</title>
    <ns>828</ns>
    <id>205300</id>
    <revision>
      <id>849072</id>
      <timestamp>2026-10-04T11:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>62202</id>
      </contributor>
      <comment>[[:en:Module:ScribuntoUnit/config]] is loaded by [[ਮੌਡਿਊਲ:ScribuntoUnit]]. Call [[ਫਰਮਾ:Plural]]</comment>
      <origin>849072</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1573" sha1="oocd1sl459mwsdylkxl8dxfudn74htq" xml:space="preserve">-- The cfg table, created by this module, contains all localisable strings and
-- configuration, to make it easier to port this module to another wiki.
local cfg = {} -- Do not edit this line.

-- The successIndicator and failureIndicator are in the first column of the
-- wikitable produced as output and indicate whether the test passed.  These two
-- strings are preprocessed by frame.preprocess.
-- successIndicator: if the test passes
-- failureIndicator: if the test fails
cfg.successIndicator = &quot;{{tick}}&quot;
cfg.failureIndicator = &quot;{{cross}}&quot;

-- The names of the columns Name, Expected and Actual (the other three columns,
-- in this order)
cfg.nameString = &quot;Name&quot;
cfg.expectedString = &quot;Expected&quot;
cfg.actualString = &quot;Actual&quot;

-- The string at the top used to indicate all tests passed.
cfg.successSummary = &quot;All tests passed.&quot;
-- The string at the top used to indicate one or more tests failed. $1 is
-- replaced by the number of tests that failed.  This string is preprocessed by
-- frame.preprocess.
cfg.failureSummary = &quot;'''$1 {{PLURAL:$1|test|tests}} failed'''.&quot;

-- Format string for a short display of the tests in displayResultsAsShort.
-- This format string is passed directly to string.format.
cfg.shortResultsFormat = &quot;success: %d, error: %d, skipped: %d&quot;

-- Category added to pages that fail one or more tests. Set to nil to disable
-- categorisation of pages that fail one or more tests.
cfg.failureCategory = &quot;[[Category:Failed Lua testcases using Module:ScribuntoUnit]]&quot;

-- Finally, return the configuration table.
return cfg -- Do not edit this line.</text>
      <sha1>oocd1sl459mwsdylkxl8dxfudn74htq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>