ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1585</id>
    <revision>
      <id>849912</id>
      <parentid>843526</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14214" sha1="1orltdbrukxl4mmkbfxhmnu401tvq9r" xml:space="preserve">'''ਰਸਾਇਣਿ ਵਿਗਿਆਨ''' ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
[[ਤਸਵੀਰ:Chemicals in flasks.jpg|thumbnail]]
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ, ਅਣੂਆਂ, ਕਰਿਸਟਲਾਂ (ਰਵਿਆਂ) ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ==
ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਵਿਨਿਆਸ ਰਸ + ਅਇਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ ਰਸਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਹੈ। [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੇਮਿਸਟਰੀ (Chemistery) ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਅਲਕੇਮੀ (Alchemy) ਤੋਂ ਬਨਿਆ ਹੈ। ਅਲਕੇਮੀ [[ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਮਿਆ (kīmīa, كيميا) ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਿਮਿਆ [[ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ''χημεία'' ਤਂ ਬਨਿਆ ਹੈ।

==ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ==
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇ ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਾਰਿਆਕਸ਼ਮਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਿੱਤਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਰਹੀ। 1661 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਬਰਟ ਬਾਯਲ ਦੇ ਅਨੂਸਾਰ ਸ਼ਬਦ &quot;chymistry&quot; ਮਿਸ਼ਰਤ ਚਿਜ਼ਾ ਦੀ ਸਾਮਗਰੀ ਸਿੱਧਾਂਤੋਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Boyle | first = Robert |title=The Sceptical Chymist|location=New York | publisher=Dover Publications, Inc. (reprint)|year=1661|isbn=0-486-42825-7}}&lt;/ref&gt; 1663 ਵਿੱਚ, chymistry ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਖੋਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਪਦਾਰਥ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਣ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਗਲੇਸਰ ਨੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Glaser | first = Christopher |title=Traite de la chymie| url=https://archive.org/details/traitedelachymi00glasgoog |location=Paris | year=1663}} as found in: {{Cite book| last = Kim | first = Mi Gyung | title = Affinity, That Elusive Dream - A Genealogy of the Chemical Revolution | url = https://archive.org/details/affinitythatelus0000kimm | publisher = The MIT Press | year = 2003 | isbn = 0-262-11273-6}}
&lt;/ref&gt;

1739 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਅਰੰਸਟ ਸਟਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਮਿਸ਼ਰਨ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵਸਤੂਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੱਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Stahl | first = George, E. |title=Philosophical Principles of Universal Chemistry| url=https://archive.org/details/philosophicalpr00shawgoog |location=London | year=1730}}&lt;/ref&gt; 1837 ਵਿੱਚ, ਜੀਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਡੂਮਾਸ ਨੇ ਆਣਵਿਕ ਬਲਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;Dumas, J. B. (1837). 'Affinite' (lecture notes), vii, pg 4. &quot;Statique chimique&quot;, Paris: Academie des Sciences&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜੋਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਨਸ ਪਾਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite book| last = Pauling | first = Linus | title = General Chemistry | url = https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0 | publisher = Dover Publications, Inc. | year = 1947 | isbn = 0-486-65622-5}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰੇਮੰਡ ਚਾਂਗ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਨੂਸਾਰ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, 1998 ਵਿੱਚ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਧਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ, ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Chang, Raymond |title=Chemistry, 6th Ed.|url=https://archive.org/details/chemistry0006chan |location=New York | publisher=McGraw Hill|year=1998|isbn=0-07-115221-0}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ==

===ਮਾਦਾ===

==== ਪ੍ਰਮਾਣੂ ====
{{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਪਰਮਾਣੂ}}
ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇਲੇਕਟਰਾਨ ਬੱਦਲ ਨਾਮੀ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨਾਭੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਘਣੀ ਕੋਰ ਦਾ ਬਿਨਆ ਹੁਦਾੰ ਹੈ। ਇਲੇਕਟਰਾਨ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਨੇਗਟਿਵ ਬਿਜਲਈ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਪੋਜ਼ੀਟਵ ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਬਜਿਲਈ ਕਣਾਂ ਨਿਊਟਰਾਨ ਨਾਲ ਬਨਿਆ ਹੂੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਟਸਥ ਪਰਮਾਣੁ ਵਿੱਚ, ਨੇਗਟਿਵ ਬਿਜਲਈ ਕਣ ਅਤੇ ਪੋਜ਼ੀਟਵ ਬਿਜਲਈ ਕਣਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੁ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੱਤ ਦੀ ਉਸ ਛੋਟੀ ਤੌਂ ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।

==== ਤੱਤ ====
ਰਾਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੁ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ, ਪਰਮਾਣੁ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਿਤਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਤੱਤ ਦੀ ਪਰਮਾਣੁ ਗਿਣਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ 6 ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੁ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ 92 ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਣੁ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਦੇ ਪਰਮਾਣੁ ਹਨ।

ਇੱਕ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਣੁਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਭੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਊਟਰਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਆਇਸੋਟੋਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੱਤ ਦੇ ਕਈ ਆਇਸੋਟੋਪ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟਾਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੁੱਲ 94 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਜਾਂ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਆਇਸੋਟੋਪ ਸਥਿਰ ਹੈ ਜਾਂ [[ਅੱਧ ਜੀਵਨ ਕਾਲ]] ਕਾਫੀ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਿਏ 18 ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ [[ਆਈਊਪੀਏਸੀ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਣਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਆਵਰਤ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਲਿਕਟਰਾਨਿਕ ਸਰੂਪ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇੱਕੋ ਕਾਲਮ ਜਾ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਕਤਾਰ ਜਾ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਈ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਗੁਣ ਸਾਝੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੁਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੁਕਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

==== ਯੋਗਿਕ ====
ਇੱਕ ਯੋਗਿਕ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਯੋਗਿਕ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਨੁਪਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਗਠਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਗੁਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

====ਪਦਾਰਥ====

==== ਅਣੂ ====
{{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਅਣੂ}}

ਇੱਕ ''ਅਣੂ'' ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ [[ਰਸਾਇਣਿਕ ਯੋਗਿਕ|ਯੋਗਿਕ]] ਦਾ ਨਾ-ਟੁੱਟਣਯੋਗ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਲਖਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ [[ਪਰਮਾਣੂ]] [[ਰਸਾਇਣਿਕ ਬੰਧਨ|ਬੰਧਨ]] ਰਾਹੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==== ਮੋਲ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ====

===ਗੁਣ===

====ਆਇਨ ਅਤੇ ਨਮਕ====

====ਤੇਜ਼ਾਬਪਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਾਰਕਤਾ====

====ਰੂਪ====

==== ਬੰਧਨ ====

{{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਰਸਾਇਣਿਕ ਬੰਧਨ}}

=== ਮਾਦੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ===

=== ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ===
{{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ}}

====ਰੀਡੋਕਸ====

====ਸੰਤੁਲਨ====

====ਊਰਜਾ====

=== ਰਸਾਇਣਿਕ ਨਿਯਮ ===
ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਯਮ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

== ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ==
* [[ਅਲਚੀਮੀ(Alchemy)]]
* [[ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ]]
* [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਹਾਸ]]
* [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]]
* [[ਰਸਾਇਣਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ]]

== ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਧੀਨ-ਵਿਸ਼ੇ ==

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
{{wikibooks}}
{{wikibookspar|Wikiversity|School of Chemistry}}
* [http://www.allchemicals.info/ Chemical Glossary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222194059/http://www.allchemicals.info/ |date=2006-02-22 }}
* [http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/ Chemistry Information Database includes basic information and some toxicity]
* [http://www.chem.qmw.ac.uk/iupac/ IUPAC Nomenclature Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050912182756/http://www.chem.qmw.ac.uk/iupac/ |date=2005-09-12 }}, see especially the &quot;Gold Book&quot; containing definitions of standard chemical terms
* [http://www.cci.ethz.ch/index.html Experiments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123082538/http://www.cci.ethz.ch/index.html |date=2005-11-23 }} videos and photos of the techniques and results
* [http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/ Material safety data sheets for a variety of chemicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016164904/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/ |date=2007-10-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20050819113555/http://www.flinnsci.com/search_MSDS.asp Material Safety Data Sheets]

== ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ==
* Chang, Raymond. ''Chemistry'' 6th ed. Boston: James M. Smith, 1998. ISBN 0-07-115221-0.

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>1orltdbrukxl4mmkbfxhmnu401tvq9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadgets-definition</title>
    <ns>8</ns>
    <id>13766</id>
    <revision>
      <id>849944</id>
      <parentid>846739</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T19:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>39386</id>
      </contributor>
      <comment>Fix gadget definition ([[:m:GS|global sysop]] action)</comment>
      <origin>849944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3863" sha1="51w4fn8doty77jqeqkvxrb4m5y4x956" xml:space="preserve">== browsing ==
* modrollback [rights=rollback] |modrollback.js
* ReferenceTooltips [default |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |type=general |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |ReferenceTooltips.js |ReferenceTooltips.css
* SocialMedia [default |rights=edit,autoconfirmed] |SocialMedia.js
* Twinkle [dependencies=ext.gadget.morebits, ext.gadget.select2, mediawiki.api, mediawiki.language |rights=autoconfirmed |type=general |peers=Twinkle-pagestyles |requiresES6] |Twinkle.js |Twinkle.css |twinklearv.js |twinklewarn.js |twinkleblock.js |friendlywelcome.js |friendlyshared.js |friendlytalkback.js |twinklespeedy.js |twinkleprod.js |twinklexfd.js |twinkleimage.js |twinkleprotect.js |friendlytag.js |twinklediff.js |twinkleunlink.js |twinklefluff.js |twinkledeprod.js |twinklebatchdelete.js |twinklebatchprotect.js |twinklebatchundelete.js |twinkleconfig.js
* morebits [dependencies=mediawiki.user, mediawiki.util, mediawiki.Title, jquery.ui |hidden |requiresES6] |morebits.js |morebits.css
* Twinkle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022] |Twinkle-pagestyles.css
* select2 [hidden] |select2.min.js |select2.min.css
* responsiveContentBase [type=styles |hidden |skins=vector] |responsiveContentBase.css
* responsiveContentBaseTimeless [type=styles |hidden |skins=timeless] |responsiveContentBaseTimeless.css
* PrintOptions |PrintOptions.js

== editing ==
* Cat-a-lot[dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js
* HotCat [rights=edit, minoredit] |HotCat.js
* ProveIt |ProveIt.js
* RTRC |RTRC.js
* charinsert [default |actions=edit] |charinsert.js
* charinsert-core [hidden |dependencies=jquery.textSelection, user, mediawiki.storage] |charinsert-styles.css |charinsert-core.js
* wikEd [dependencies=jquery.textSelection, user.options] |wikEd.js
* defaultsummaries [dependencies=oojs-ui-core] |defaultsummaries.js

== appearance ==
* purgetab [dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api] |purgetab.js
* DisambiguationLinks |DisambiguationLinks.css
* switcher [default] |switcher.js
* edittop [dependencies=user.options, mediawiki.util |type=general] |edittop.js |edittop.css
* ExternalSearch [namespaces=-1] |externalsearch.js
* addsection-plus |addsection-plus.js
* WikidataInfo |WikidataInfo.js
* Numeral_converter [default |dependencies=mediawiki.util] |Numeral_converter.css |Numeral_converter.js
* dark-mode-toggle [dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.Uri, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js
* dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css
* XTools-ArticleInfo |XTools-ArticleInfo.js
* NoAnimations |NoAnimations.js
* responsiveContent [type=general |skins=vector, vector-2022 |peers=responsiveContentBase] |responsiveContent.js
* responsiveContentTimeless [type=general |skins=timeless |default |peers=responsiveContentBaseTimeless] |responsiveContentTimeless.js
* MoreMenu-local[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,user.options]|MoreMenu-local.js

== test ==
* mobile-sidebar [skins=vector, vector-2022] |mobile-sidebar.js |mobile-sidebar.css
* MobileMaps [skins=minerva] |mobilemaps.js

== template-gadgets ==
* Vivarium[default|categories=Pages using gadget Vivarium]|Vivarium.js|Vivarium.css
* WikiMiniAtlas [ default | categories = Pages using gadget WikiMiniAtlas] | WikiMiniAtlas.js
* ImageStackPopup [ default | categories = Pages using gadget ImageStackPopup ] | ImageStackPopup.js | ImageStackPopup.css
* Calculator [ default | categories = Pages using gadget Calculator ] | calculator.js |calculator.css

== modules ==
* libLua  [dependencies=mediawiki.api |hidden] |libLua.js
* libSensitiveIPs  [dependencies=ext.gadget.libLua |hidden] |libSensitiveIPs.js
* dark-mode [supportsUrlLoad |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, minerva, timeless] |dark-mode.css</text>
      <sha1>51w4fn8doty77jqeqkvxrb4m5y4x956</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20158</id>
    <revision>
      <id>849966</id>
      <parentid>635464</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10264" sha1="d2wot5quh03kdk7loptki0caixyhfov" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ
| image = Sidharth Malhotra 2016.jpg
| caption = 2016 ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1985|01|16}}
| birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ
| occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰ}}
| years_active = 2010{{ndash}}ਵਰਤਮਾਨ
| alma_mater = [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ]]
| spouse             = {{marriage|[[ਕਿਆਰਾ ਅਡਵਾਨੀ]]|2023}}
}}

'''ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ''' ({{lang-hi|सिद्धार्थ मल्होत्रा}}; ਜਨਮ 16 ਜਨਵਰੀ 1985) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਫਿਲਮ [[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊਟ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਇੱਕ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;koimoi1&quot;&gt;Joginder Tuteja (October 22, 2012). [http://www.koimoi.com/box-office/karan-scores-hat-trick-with-soty-scoring-very-well-at-the-box-office/ Karan scores hat trick with SOTY scoring very well at the Box Office]. Koimoi.com. Retrieved on 2012-10-22.&lt;/ref&gt;

== ਪੇਸ਼ਾ ==
=== ਮਾਡਲਿੰਗ ===
ਉਸਦੇ ਕਾਲਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ​​ਰੈਂਪ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ [[ਐਨ.ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ]], [[ਕਲਰ ਪਲਸ]] ਅਤੇ [[ਪੈਂਟਾਲੂਨਸ]] ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤਾ। ਡੀਸਾਈਨਕਾਰਾਂ [[ਮਨੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਅਤੇ [[ਰੋਹਿਤ ਬਾਲ]] ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੈਂਪ ’ਤੇ ਚੱਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪਾਰਿਸ]] ਅਤੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤਾ। ਮਲਹੋਤਰਾ [[ਰੋਬੈਰਤੋ ਕਵੱਲੀ]] ਦੀਆਂ ਐਡਵੇਰਤਾਈਸਮੈਂਟ ਕੈਮਪੇਨਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮੈਗਜੀਨ ਰੇਡਬੁੱਕ (RedBook), ਗਲੇਦਰੇਗਸ (Gladrags) ਅਤੇ ਮੈਨਸ ਹੇਲਥ (Men’s Health) ਦੇ ਕਵਰ ਪੇਜ ’ਤੇ ਸੀ।

=== ਡੈਬਿਊਟ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਕਥਰੂ (2012) ===
[[File:SOTY cast during promotions.jpg|thumb|260px|left|ਸਿੱਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ [[ਵਰੂਣ ਧਵਨ]] ਅਤੇ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਦੇ ਨਾਲ]]
2012 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ, [[ਵਰੂਣ ਧਵਨ]] ਅਤੇ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨੇ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਫਿਲਮ [[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊਟ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/The-new-stars-of-Bollywood/Article1-644946.aspx The new stars of Bollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005081045/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/The-new-stars-of-Bollywood/Article1-644946.aspx |date=2012-10-05 }}. Hindustan Times (2010-12-31). Retrieved on 2012-10-22.&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਤਰਾਂ ਆਦਰਸ਼]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ: &quot;ਦੋਨੋਂ ਸਿੱਧਾਰਥ ਅਤੇ ਵਰੂਣ ਬਹੁਤੀ ਗੁਣਵੰਤ ਹਨ, ਬਹੁਤੀ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਸਤ, ਪੱਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਬਿਹਤਰ, ਸਿੱਧਾਰਥ ਜਾਂ ਵਰੂਣ? ਦੋਨੋਂ ਉਸਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲਗਤੇ ਹਨ, ਦੋਨੋਂ ਉਸਦੇ ਪਾਠ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਧਾਰਥ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰੂਣ ਇੱਕ ਗੁਣਵੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਵਰੂਣ ਅਤੇ ਆਲੀਆ, ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗੇ!&quot;.&lt;ref&gt;Taran Adarsh (October 18, 2012) [http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/541770 Student Of The Year (2012) | Hindi Movie Critic Review]. Bollywood Hungama. Retrieved on 2012-10-22.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/pass-class/ Pass class | Rajeev Masand – movies that matter: from bollywood, hollywood and everywhere else]. Rajeevmasand.com. (October 19, 2012). Retrieved on 2012-10-22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Roshni Devi (October 19, 2012). [http://www.koimoi.com/reviews/student-of-the-year-review/ Student Of The Year Movie Review | Sidharth Malhotra, Alia Bhatt, Varun Dhawan, Karan Johar]. Koimoi.com. Retrieved on 2012-10-22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-student-of-the-year-1505.html Movie Review: Student Of The Year]. Filmfare.com. Retrieved on 2012-10-22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anupama Chopra (October 19, 2012). [http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Anupama-Chopra-s-review-Student-of-the-Year/Article1-947305.aspx Anupama Chopra's review: Student of the Year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020082525/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Anupama-Chopra-s-review-Student-of-the-Year/Article1-947305.aspx |date=2012-10-20 }}&lt;/ref&gt;

ਹੁਣ, ਮਲਹੋਤਰਾ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ [[ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ੀਨ ਪਿਕਚਰਸ]] ਲਈ ਕੱਮ ਕਰਾਂਗਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mehul S Thakkar |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-14/news-interviews/33843526_1_siddharth-malhotra-soty-ekta-kapoor |title=Siddharth Malhotra bags two-film-deal with Balaji – Times Of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=2012-09-14 |accessdate=2012-10-12 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928034602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-14/news-interviews/33843526_1_siddharth-malhotra-soty-ekta-kapoor |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://india.nydailynews.com/entertainmentarticle/8b1d8deb6146b6d28b2c537e5dcd393c/ekta-kapoor-signs-kjo-s-discovery-siddharth-malhotra |title=Ekta Kapoor signs KJo's discovery Siddharth Malhotra – NY Daily News &amp;#124; NewsCred SmartWire |publisher=India.nydailynews.com |date=2012-09-14 |accessdate=2012-10-12 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018105804/http://india.nydailynews.com/entertainmentarticle/8b1d8deb6146b6d28b2c537e5dcd393c/ekta-kapoor-signs-kjo-s-discovery-siddharth-malhotra |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਸਿੱਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ [[ਪਰੀਨੀਤੀ ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ਫਿਲਮ [[ਹਸੀ ਤੋ ਫਾਸੀ]] ਵਿੱਚ ਕਰਾਂਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/parineeti-chopra-and-sidharth-malhotra-film-titled-hasee-toh-phasee/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126223302/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/parineeti-chopra-and-sidharth-malhotra-film-titled-hasee-toh-phasee/ |archive-date=2013-01-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰੈਫੀ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਰੋਲ
! ਟਿੱਪਣੀਆਂ
|-
|2012
| ''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ]]''
| ਅਭਿਮਾਨਯੂ ਸਿੰਘ
| ਰੀਲੀਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ
|-
|2013
| ''[[ਹਸੀ ਤੋ ਫਾਸੀ]]''
| ਤਹੇਰ
| ਪ੍ਰੀ-ਪਰੋੜਕਸ਼ੀਨ (ਫਿਲਮਿੰਗ ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ)&lt;ref&gt;http://www.bollywoodhungama.com/news/1661572/Sidharth---Parineeti-starrer-titled-Hasee-Toh-Phasee&lt;/ref&gt;
|-
|2014
| ''ਦ ਵਿੱਲਨ''
|
| ਪ੍ਰੀ-ਪਰੋੜਕਸ਼ੀਨ&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Ekta-Kapoor-ropes-in-Sidharth-Malhotra/articleshow/18399729.cms&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਸਾਲ !! ਜਥੇਬੰਦੀ !! ਪੁਰਸਕਾਰ !! ਫਿਲਮ !! ਪਰਿਣਾਮ
|-
|2012||[[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ]] || ਬੇਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊਟ ||''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ]]''||{{nominated}}
|-
|2012||[[ਕਲਰਸ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਸ]] || ਬੇਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊਟ ||''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ]]''||{{nominated}}
|-
|2012||[[ਜੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡਸ]] || ਬੇਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊਟ ||''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ]]''||{{nominated}}
|-
|2013||[[ਸਤਾਰਦਸਤ ਅਵਾਰਡਸ]]|| ਬੇਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊਟ || ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦ ਯਰ || {{Won}}
|}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* {{IMDb name|3315894}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{Persondata &lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --&gt;
| NAME = Malhotra, Siddharth
| ALTERNATIVE NAMES = Sid
| SHORT DESCRIPTION = Actor, Model, Assistant Director
| DATE OF BIRTH = 16 January 1985
| PLACE OF BIRTH = Hyderabad, India
}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ‏‎]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>d2wot5quh03kdk7loptki0caixyhfov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21663</id>
    <revision>
      <id>849938</id>
      <parentid>836899</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5634" sha1="pv8tdvprmvr2hegmz6ttxmdshsl3clt" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ''' ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web
| last = Monica Guzman
| title = Harborview to mark World Laughter Day
| accessdate = 2009-05-06
| date = 2009-05-01
| url = http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| archive-date = 2012-07-12
| archive-url = https://archive.today/20120712143911/http://blog.seattlepi.com/thebigblog/archives/167831.asp?from=blog_last3
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[11 ਜਨਵਰੀ]], [[1998]] ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮੌਢੀ==
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਡਾ. [[ਮਦਨ ਕਟਾਰੀਆ]] ਦਾ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ '[[ਲਾਫਟਰ ਯੋਗਾ ਮੂਵਮੈਂਟ]]' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ ਹਨ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600 ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਫਟਰ ਕਲੱਬ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ [[ਪੂਣੇ]] ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

==ਹਾਸ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ?==
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਨ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਬੀਵੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਉਹ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਕਾਨ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਕੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁੱਖ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਊਨਿਟੀ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਲਰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰਸ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਤਮ ਕਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਇਊਮਨੋਗਲੋਬਿਉਲਿਨ ਏ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ, ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡਰੋਫਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ।

==ਕੀ ਲੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ?==
ਹਾਲੀਆ ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ 65 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਸਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [https://web.archive.org/web/20090429002832/http://www.worldlaughterday.org/ Official World Laughter Day Website]
* [http://www.laughteryoga.org Official Website of Laughter Yoga International]
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>pv8tdvprmvr2hegmz6ttxmdshsl3clt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41123</id>
    <revision>
      <id>849973</id>
      <parentid>767916</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10653" sha1="r4ym1a8pghwv0r5merg71qs4i3o2jtg" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name = ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ
| image = Sunny Gavaskar Sahara.jpg
| image_size = 220px
| caption = ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ 2012 ਵਿੱਚ
| fullname = ਸੁਨੀਲ ਮਨੋਹਰ ਗਾਵਸਕਰ
| birth_date = {{Birth date and age|1949|07|10|df=yes}}
| birth_place = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬਈ ਰਾਜ|ਬੰਬੇ ਪ੍ਰਾਂਤ]], ਭਾਰਤ
| death_date =
| nickname = ਸੰਨੀ, ਲਿਟਲ ਮਾਸਟਰ {ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਤੇਂਦੁਲਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।}
| height = 5 ਫੁੱਟ 4 ਇੰਚ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rising to great heights|url=http://en.espn.co.uk/cricket/sport/story/88596.html|date=3 May 2011|website=[[ESPN]]|quote=Sachin is a smidgeon taller than his predecessor as India's pint-sized batting colossus, Sunil Gavaskar (5ft 4in).|access-date=10 ਜੁਲਾਈ 2023|archive-date=10 ਜੁਲਾਈ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230710022430/http://en.espn.co.uk/cricket/sport/story/88596.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| batting = ਸੱਜਾ-ਹੱਥ
| bowling = 
| role = [[ਬੱਲੇਬਾਜੀ ਕ੍ਰਮ (ਕ੍ਰਿਕੇਟ)#ਓਪਨਿੰਗ ਬੱਲੇਬਾਜ|ਓਪਨਿੰਗ ਬੱਲੇਬਾਜ]]
| family = {{ubl|[[ਮਾਧਵ ਮੰਤਰੀ]] (ਚਾਚਾ)||ਮਨੋਹਰ ਗਾਵਸਕਰ (ਪਿਤਾ)||ਮੀਨਲ ਗਾਵਸਕਰ (ਮਾਂ) |ਮਾਰਸ਼ਨਿਲ ਗਾਵਸਕਰ (ਪਤਨੀ)|[[ਰੋਹਨ ਗਾਵਸਕਰ]] (ਪੁੱਤਰ)||ਕਵਿਤਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਭੈਣ)|ਗੁੰਡੱਪਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ)}}
| international = true
| internationalspan = 1971–1987
| country = ਭਾਰਤ
| testcap = 128
| testdebutagainst = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼
| testdebutdate = 6 ਮਾਰਚ
| testdebutyear = 1971
| lasttestagainst = ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| lasttestdate = 13 ਮਾਰਚ
| lasttestyear = 1987
| odicap = 4
| odidebutagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ
| odidebutdate = 13 ਜੁਲਾਈ
| odidebutyear = 1974
| lastodiagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ
| lastodidate = 5 ਨਵੰਬਰ
| lastodiyear = 1987
| odishirt = 
| club1 = [[ਮੁੰਬਈ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ|ਬੰਬੇ]]
| year1 = {{nowrap|1967–1982}}
| year2 = 1980
| club2 = ਸਮਰਸੈਟ
| columns = 4
| column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]]
| column2 = [[ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]]
| column3 = [[ਪਹਿਲੇ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]]
| column4 = [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|LA]]
| matches1 = 125
| matches2 = 108
| matches3 = 348
| matches4 = 151
| runs1 = 10,122
| runs2 = 3,092
| runs3 = 25,834
| runs4 = 4,594
| bat avg1 = 51.12
| bat avg2 = 35.13
| bat avg3 = 51.46
| bat avg4 = 36.17
| 100s/50s1 = 34/45
| 100s/50s2 = 1/27
| 100s/50s3 = 81/105
| 100s/50s4 = 5/37
| top score1 = 236[[ਨਾਟ ਆਊਟ|*]]
| top score2 = 103[[ਨਾਟ ਆਊਟ|*]]
| top score3 = 340
| top score4 = 123
| deliveries1 = 380
| deliveries2 = 20
| deliveries3 = 1,953
| deliveries4 = 108
| wickets1 = 1
| wickets2 = 1
| wickets3 = 22
| wickets4 = 2
| bowl avg1 = 206.00
| bowl avg2 = 25.00
| bowl avg3 = 56.36
| bowl avg4 = 40.50
| fivefor1 = 0
| fivefor2 = 0
| fivefor3 = 0
| fivefor4 = 0
| tenfor1 = 0
| tenfor2 = 0
| tenfor3 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling1 = 1/34
| best bowling2 = 1/10
| best bowling3 = 3/43
| best bowling4 = 1/10
| catches/stumpings1 = 108/–
| catches/stumpings2 = 22/–
| catches/stumpings3 = 293/–
| catches/stumpings4 = 37/–
| source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1378/1378.html CricketArchive
| date = 5 ਸਤੰਬਰ
| year = 2008
}}
{{Infobox officeholder
| office              = ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸ਼ੈਰਿਫ
| predecessor         = ਆਈ. ਐੱਮ. ਕਾਦਰੀ
| successor           = ਸੁਬੀਰ ਕੁਮਾਰ ਚੌਧਰੀ
| term                = 1995-1996
}}

'''ਸੁਨੀਲ ਮਨੋਹਰ ਗਾਵਸਕਰ''' (ਮਰਾਠੀ ਉਚਾਰਨ: [[Help:IPA/Marathi|[suniːl ɡaːʋəskəɾ]]]; {{audio|Sunil_Gavaskar.ogg|pronunciation}}; ਜਨਮ 10 ਜੁਲਾਈ 1949) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1971 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/football/mohun-bagan-chuni-goswami-gate-kolkata-maidan-inauguration-sunil-gavaskar-east-bengal-ranji-trophy-hundred/article66741573.ece|title=I denied him a Ranji century: Gavaskar remembers football legend Chuni Goswami|date=15 April 2023|access-date=17 April 2023|website=sportstar.thehindu.com|publisher=[[Sportstar]]|first=Amitabha|last=Das Sharma}}&lt;/ref&gt; ਗਾਵਸਕਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਵਸਕਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੀ ਤਕਨੀਕ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 65.45 ਦੀ ਉੱਚ ਔਸਤ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਚਾਰ-ਪੱਖੀ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਹਮਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗਾਵਸਕਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਂਕੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ-ਪੱਖੀ ਹਮਲੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ 1984 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। , ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਬੈਨਸਨ ਐਂਡ ਹੇਜਸ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-07-10|title=Growing up with Sunil Gavaskar: Man, Milestone and Myth|url=https://www.cricketcountry.com/articles/growing-up-with-sunil-gavaskar-man-milestone-and-myth-470017|access-date=2021-02-23|website=Cricket Country|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108100914/https://www.cricketcountry.com/articles/growing-up-with-sunil-gavaskar-man-milestone-and-myth-470017|archive-date=2020-11-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਗਾਵਸਕਰ ਅਤੇ ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਵਿਚਕਾਰ ਕਪਤਾਨੀ ਦੇ ਕਈ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲ ਨੇ 1983 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੈਰਿਫ ਵੀ ਹੈ।

ਗਾਵਸਕਰ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |archive-date=15 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/385019.html |title=ICC and FICA launch Cricket Hall of Fame|author=Cricinfo |publisher=ESPNcricinfo |date=2 January 2009 |access-date=19 July 2019}}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੀ.ਕੇ. ਨਾਇਡੂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਬੋਰਡ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Wisden India&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/bcci-names-gavaskar-ck-nayudu-award/32133 |title=BCCI names Gavaskar for CK Nayudu award |publisher=Wisden India |date=25 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-21/top-stories/35257455_1_ck-nayudu-lifetime-achievement-international-hundreds-vvs-laxman |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105054015/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-21/top-stories/35257455_1_ck-nayudu-lifetime-achievement-international-hundreds-vvs-laxman |url-status=dead |archive-date=5 November 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Gavaskar conferred with CK Nayudu Lifetime Achievement award |access-date=21 November 2012}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Sunil Gavaskar|ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ}}
* {{ESPNcricinfo|id=28794}}
* [http://www.rediff.com/sports/sunny.htm Rediff page on Sunil Gavaskar]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਪਤਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>r4ym1a8pghwv0r5merg71qs4i3o2jtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੁੱਬੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45825</id>
    <revision>
      <id>849981</id>
      <parentid>701524</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2346" sha1="jbu6vflu44azkear3esqt85g9t0ml80" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ਕੁੱਬੇ
| native_name = 
| native_name_lang = pa
| other_name = 
| nickname = 
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| pushpin_map =।ndia Punjab
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ
| latd = 30.2331
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 75.6058
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| coordinates_display = 
| subdivision_type = ਦੇਸ਼
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] 
| subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2 = [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| parts_type = [[Taluka]]s
| parts = 
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 
| population_as_of = 
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ 
| demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]]
| demographics1_title2 = Regional
| demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal।ndex Number|PIN]]
| postal_code = 
| registration_plate = 
| blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ 
| blank1_info_sec1 = 
| website = 
| footnotes = 
}}
'''ਕੁੱਬੇ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/barnala.pdf&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}} 
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>jbu6vflu44azkear3esqt85g9t0ml80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53242</id>
    <revision>
      <id>849917</id>
      <parentid>766840</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9941" sha1="b77ug6hm8akyax3qwu45knfo1l9he2h" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ
| image        = Rana Ranbir.jpg
| caption      = ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ
| birth_date   = {{ birth date and age|df=yes|1970|4|09 }}
| birth_name   = ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ
| alma_mater   = [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ]]
| birth_place  = [[ਧੂਰੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]&lt;ref name=&quot;DhuriCity.com 1970&quot;&gt;{{cite web | title=Rana Ranbir | website=DhuriCity.com | date=1970-04-09 | url=http://www.dhuricity.com/persons/artist/rana-ranbir/ | accessdate=2016-01-06 | archive-date=2016-03-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013559/http://www.dhuricity.com/persons/artist/rana-ranbir/ | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| yearsactive  = 2000–ਵਰਤਮਾਨ
| occupation   = [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ]], ਟੀ.ਵੀ. ਹੋਸਟ, ਰੰਗਮੰਚ ਕਲਾਕਾਰ, [[ਲੇਖਕ]]
| ethnicity    = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| relatives    = 
}}
'''ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ''' (ਜਨਮ 9 ਅਪਰੈਲ 1970) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਅਦਾਕਾਰ]], ਰੰਗਮੰਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.dhuricity.com/persons/artist/rana-ranbir Birth ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611095146/http://www.dhuricity.com/persons/artist/rana-ranbir/ |date=2015-06-11 }}. Dhuricity Retrieved on 2013-05-24.&lt;/ref&gt;ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਪਰੈਲ 1970 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਧੂਰੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਣਬੀਰ ਨੇ ''ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਾਲਜ, ਧੂਰੀ'' ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਉਸ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਥਿਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;http://www.hindustantimes.com/ 2015&quot;&gt;{{cite web | title=Punjabi celebs recall how youth festivals honed their talent | website=http://www.hindustantimes.com/ | date=2 October 2015 | url=http://www.hindustantimes.com/punjab/punjabi-celebs-recall-how-youth-festivals-honed-their-talent/story-jd4xhj2g9BkWfQKnA8Y7HO.html | accessdate=6 January 2016}}&lt;/ref&gt;

==ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ==
2000 ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਨੇ [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਹਾਸਰਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਜੁਗਨੂੰ ਮਸਤ ਮਸਤ'' ਅਤੇ ''ਨੌਟੀ ਨੰ. 1'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ''ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ'' ਅਤੇ ''ਪਰਛਾਵੇਂ'' ਵਰਗੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Singh 2016&quot;&gt;{{cite web | last=Singh | first=Jasmine | title=Actor Speak Rana Ranbir | website=http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/serial-killer/130865.html | date=6 January 2016 | url=http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/serial-killer/130865.html | accessdate=6 January 2016 | archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150916044000/http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/serial-killer/130865.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
* [[ਵਿਸਾਖੀ ਲਿਸਟ (ਫ਼ਿਲਮ)]]
* [[ਲਵ ਪੰਜਾਬ]]
* [[ਅਰਦਾਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਅਰਦਾਸ]]
* [[ਚੰਨੋਂ ਕਮਲੀ ਯਾਰ ਦੀ]]
* [[ਓ ਯਾਰਾ ਐਂਵੀ ਐਂਵੀ ਲੁੱਟ ਗਿਆ]]
* [[ਪੰਜਾਬ 1984]]
* [[ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਾ ਕਰੋ]]
* [[ਨਾਬਰ]] (2013)
* [[ਆਰ.ਐੱਸ.ਵੀ.ਪੀ.]] (2013)
* [[ਓਏ ਹੋਏ ਪਿਆਰ ਹੋਗਿਆ]] (2013)
* [[ਫੇਰ ਮਾਮਲਾ ਗਡ਼ਬਡ਼ ਗਡ਼ਬਡ਼]] (2013)
* [[ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫੂਲ]] (2013)
* [[ਜੱਟ &amp; ਜੂਲੀਅਟ 2]] (2013)
* [[ਰੰਗੀਲੇ]](2013)
* [[ਬਿੱਕਰ ਬਾਈ ਸੈਂਟੀਮੈਂਟਲ]](2013)
* ਯਮਲੇ ਜੱਟ ਯਮਲੇ (2012)
* [[ਸਾਡੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਸ਼ਾਨ]] (2012)
* [[ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਂਝੇ]] (2012)&lt;ref name=&quot;The Tribune, Chandigarh, India 2012&quot;&gt;{{cite web | title=Ajj De Ranjhe team charms youngsters  | website=The Tribune, Chandigarh, India | date=6 September 2012 | url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120906/battrib.htm#4 | accessdate=6 January 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[ਕੈਰੀ ਓਨ ਜੱਟਾ]] (2012)
* [[ਜੱਟ &amp; ਜੂਲੀਅਟ]] (2012)
* [[ਟੌਹਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ]] (2012)
* ਕਬੱਡੀ ਵੰਸ ਅਗੇਨ (2012)
* [[ਪਤਾ ਨੀ ਰੱਬ ਕਿਹਡ਼ਿਆਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀ]] (2012)
* ਏਕ ਨੂਰ (2011)
* [[ਇੱਕ ਕੁਡ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ]] (2010)
* [[ਚੰਨਾ ਸੱਚੀ ਮੁੱਚੀ]] (2010)
* ਚੱਕ ਜਵਾਨਾਂ (2010)
* ਛੇਵਾਂ ਦਰਿਆ (2010)
* ਕਬੱਡੀ ਇੱਕ ਮੁਹੱਬਤ (2010)
* [[ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ]] (2009)
* [[ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ]] (2008)
* [[ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ]] (2007)
* [[ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ]] (2006)
* ਰੱਬ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜੋਡ਼ੀਆਂ (2006)

===ਮਹਿਮਾਮਈ ਭੂਮਿਕਾ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
|-
| 2009|| [[ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ]] || ਖੋਜੀ||  
|-
| 2012|| [[ਜੱਟ &amp; ਜੂਲੀਅਟ]] || ਸ਼ੈਂਪੀ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fashionably late|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120724/ttlife1.htm#1}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013|| [[ਜੱਟ &amp; ਜੂਲੀਅਟ 2]] ||  ਸ਼ੈਂਪੀ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ||&lt;ref name=&quot;Offensive 2013&quot;&gt;{{cite web | last=Offensive | first=Marking Them | title=Jatt and Juliet 2 Movie Review, Trailer, &amp; Show timings at Times of India | website=The Times of India | date=30 June 2013 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/Jatt-and-Juliet-2/movie-review/20872954.cms | accessdate=6 January 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013|| [[ਫੇਰ ਮਾਮਲਾ ਗਡ਼ਬਡ਼ ਗਡ਼ਬਡ਼]] || ਰੈਂਬੋ ||
|-
| 2014|| [[ਪੰਜਾਬ 1984]] || ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤਾਰੀ ||&lt;ref name=&quot;voiceonline&quot;&gt;{{cite web | author=voiceonline | title=Highly anticipated Punjabi film ‘Punjab 1984’ launched in Surrey | website=Indo-Canadian Voice | url=http://www.voiceonline.com/highly-anticipated-punjabi-film-punjab-1984-launched-in-surrey/ | accessdate=6 Jan 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Asian Journal 2016&quot;&gt;{{cite web | title=Global launch of Punjab 1984, the highly anticipated film starring Daljit Dosanjh held in Surrey   -  Canadian Online Newspapers | website=Asian Journal | date=6 January 2016 | url=http://www.asianjournal.ca/global-launch-punjab-1984-highly-anticipated-film-starring-daljit-dosanjh-held-surrey/ | accessdate=6 January 2016 | archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133815/http://www.asianjournal.ca/global-launch-punjab-1984-highly-anticipated-film-starring-daljit-dosanjh-held-surrey/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015|| [[ਓ ਯਾਰਾ ਐਂਵੀ ਐਂਵੀ ਲੁੱਟ ਗਿਆ]] || ਇਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ ||&lt;ref name=&quot;Oh Yaara Ainvayi Ainvayi Lut Gaya trailer: Gauahar Khans Punjabi debut with Jassi Gill promises entertainment! 2015&quot;&gt;{{cite web| title=Oh Yaara Ainvayi Ainvayi Lut Gaya trailer: The dialogues are sure to tickle your bones. BN Sharma, Karamjit Anmol and Rana Ranbir’s comic timings are bang on in this sneak peek.| date=29 April 2015| url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/oh-yaara-ainvayi-ainvayi-lut-gaya-trailer-gauahar-khans-punjabi-debut-with-jassi-gill-promises-entertainment/| accessdate=6 January 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016|| [[ਚੰਨੋ ਕਮਲੀ ਯਾਰ ਦੀ]] ||ਤਾਜੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=First look: Neeru Bajwa’s ‘Channo – Kamli Yaar Di’|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/First-look-Neeru-Bajwas-Channo-Kamli-Yaar-Di/articleshow/50324340.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 || ''[[ਅਰਦਾਸ (ਫ਼ਿਲਮ)]]'' || ਲਾਟਰੀ ||&lt;ref&gt;{{cite news|title=Official poster of Gippy Grewal's 'Ardaas' looks promising|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/Official-poster-of-Gippy-Grewals-Ardaas-looks-promising/articleshow/50469214.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 || ''[[ਅੰਬਰਸਰੀਆ]]'' || ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗਡ਼ਾ ਕੋਚ ||
|}

==ਕਿਤਾਬਾਂ==
* [[ਕਿਣ ਮਿਣ ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ]] (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
* [[20 ਨਵੰਬਰ (ਨਾਵਲ)]]
* [[ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{Commons category|Rana Ranbir}}
* {{IMDb name|2378766}}
* {{Facebook|meranaranbir}}
* {{Twitter}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>b77ug6hm8akyax3qwu45knfo1l9he2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੈਸਬੀਅਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58732</id>
    <revision>
      <id>849928</id>
      <parentid>842090</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19144" sha1="0rezjr4lvdns7ijn3kggcuvbz8izkm0" xml:space="preserve">[[File:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|thumb|300px|[[ਸੀਮਿਓਨ ਸੋਲੋਮਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਾਫੋ ਅਤੇ ਏਰੀਨਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਚਿੱਤਰ।]]
{{LGBT sidebar}}
'''ਲੈਸਬੀਅਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Lesbian) ਇੱਕ '''ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤ''' ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Lesbian&quot;&gt;{{Cite web |title=Lesbian |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100100998 |access-date=December 10, 2018 |publisher=[[Oxford Reference]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zimmerman&quot;&gt;Zimmerman, p. 453.&lt;/ref&gt; ਲੇਸਬੀਅਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿਨਸੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Solarz&quot;&gt;{{Cite book |last=Committee on Lesbian Health Research Priorities |url=https://books.google.com/books?id=jVzGMF25uasC&amp;pg=PA22 |title=Lesbian Health: Current Assessment and Directions for the Future |last2=Neuroscience and Behavioral Health Program |last3=Health Sciences Policy Program, Health - Sciences Section - Institute of Medicine |publisher=[[National Academies Press]] |year=1999 |isbn=0309174066 |page=22 |access-date=October 16, 2013}}&lt;/ref&gt; ਲੈਸਬੀਅਨ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lesbian|publisher=[[Reference.com]]|accessdate=July 20, 2014|url=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zimmerman&quot;&gt;Zimmerman, p. 453.&lt;/ref&gt;

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ &quot;ਲੈਸਬੀਅਨ&quot; ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਸਮੁੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਭਾਗੀਦਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੇ ਸੈਕਸੋਲੋਜਿਸਟਸ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ।

==ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ==
ਸ਼ਬਦ ''ਲੈਸਬੀਅਨ'' ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਟਾਪੂ ''[[ਲੈਸਬੋਸ]]'' ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਇਸਵੀ ਪੂਰਵ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰਾ [[ਸਾਫ਼ੋ]] ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ''ਲੈਸਬੀਅਨ'' ਸ਼ਬਦ ਲੈਸਬੋਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਲੈਸਬੀਅਨ ਵਾਈਨ]]।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ==
&lt;!--If a listed source is used as a citation: please remove it from this section. Note: a personal blog cannot be used as a citation; however, award-winning blogs, blogs from significant figures (e.g. novelist, scholar, politician, journalist) and organizations (e.g. newspaper, institution) may be notable. See [[Citizen journalism]] and [[User-generated content#Blogs]].--&gt;

{{refbegin|40em}}
* {{Cite web |last=Aron |first=Nina Renata |date=July 19, 2017 |title=This was the first pornography magazine for lesbians by lesbians—and it was a vital feminist voice |url=https://timeline.com/on-our-backs-lesbian-9e1422a140b9 |website=Timeline |access-date=ਅਗਸਤ 24, 2021 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108045356/https://timeline.com/on-our-backs-lesbian-9e1422a140b9 |url-status=dead }}
* {{Cite web |last=Brownworth |first=Victoria A. |date=October 19, 2018 |title=Lesbian Erasure |url=https://echomag.com/lesbian-erasure/ |website=Echo Magazine |access-date=ਅਗਸਤ 24, 2021 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222122932/https://echomag.com/lesbian-erasure/ |dead-url=yes }}
* {{Cite news |last=Cutler |first=Jacqueline |date=January 4, 2020 |title=Radical action: 'Tonight We Bombed the U.S. Capitol' details 1970s rise of leftist, mostly lesbian terror group M19 |work=[[New York Daily News]] |url=https://www.nydailynews.com/entertainment/ny-radical-group-m19-tonight-we-bombed-capitol-book-20200104-tgfkzwp5lnag7j5d6oxi6toqsu-story.html }}
* {{Cite news |last=Ditum |first=Sarah |date=11 July 2018 |title=Why were lesbians protesting at Pride? Because the LGBT coalition leaves women behind |work=[[New Statesman]] |url=https://www.newstatesman.com/politics/feminism/2018/07/why-were-lesbians-protesting-pride-because-lgbt-coalition-leaves-women }}
* {{Cite magazine |last=Elbir |first=Dilara |date=17 September 2019 |title=Why films about lesbian characters should be called lesbian films |url=https://lwlies.com/articles/why-films-about-lesbian-characters-should-be-called-lesbian-films/ |url-status=dead |magazine=[[Little White Lies (magazine)|Little White Lies]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205221245/https://lwlies.com/articles/why-films-about-lesbian-characters-should-be-called-lesbian-films/ |archive-date=5 December 2019 |access-date=26 November 2019 }}
* {{Cite news |last=Fleming |first=Pippa |date=July 3, 2018 |title=The gender-identity movement undermines lesbians |work=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/open-future/2018/07/03/the-gender-identity-movement-undermines-lesbians }}
* {{Cite web |last=Herzog |first=Katie |date=November 27, 2020 |title=Where Have All The Lesbians Gone? |url=https://andrewsullivan.substack.com/p/where-have-all-the-lesbians-gone-0a7 |website=[[The Weekly Dish]] }}
* {{Cite news |last=Jansen |first=Charlotte |date=15 February 2021 |title='We wanted people to see that we exist': the photographer who recorded lesbian life in the 70s |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2021/feb/15/jeb-lesbian-photographer-eye-to-eye-republished-joan-e-biren }}
* {{Cite web |last=Kenny |first=Gillian |date=11 February 2020 |title=The 'Itch', and Other Ways History Explained Lesbianism |url=https://www.vice.com/en_au/article/epgbd4/the-itch-and-other-ways-history-explained-lesbianism |website=[[Vice Media]] }}
* {{Cite magazine |last=Levy |first=Ariel |date=March 2, 2009 |title=Lesbian Nation |url=https://www.newyorker.com/magazine/2009/03/02/lesbian-nation |magazine=[[The New Yorker]] }}
* {{Cite web |last=Morris |first=Bonnie J. |date=December 22, 2016 |title=Dyke Culture and the Disappearing L |url=http://www.slate.com/blogs/outward/2016/12/22/disappearing_lesbians_and_the_need_to_preserve_dyke_culture.html |website=Outward |publisher=[[Slate (magazine)|Slate]] }}
* {{Cite web |last=Reilly |first=Peter J. |title=Lesbians Want A Church Of Their Own And IRS Approves |url=https://www.forbes.com/sites/peterjreilly/2018/08/03/lesbians-want-a-church-of-their-own-and-irs-approves/ |access-date=2021-01-13 |website=Forbes |language=en }}
* {{Cite web |last=Robertson |first=Julia Diana |date=July 25, 2017 |title=Annemarie Schwarzenbach—The Forgotten Woman—Activist, Writer &amp; Style Icon |url=https://www.huffpost.com/entry/annemarie-schwarzenbachforgotten-style-icon-writer_b_59736407e4b0f1feb89b43c8 |website=[[HuffPost]] }}
* {{Cite news |last=Stephenson |first=Miranda |date=June 20, 2020 |title=Why is 'lesbian' still a dirty word? |work=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]] |url=https://www.varsity.co.uk/lifestyle/19492 }}
* {{Cite news |last=Swan |first=Rachel |date=June 25, 2014 |title=Pride of Place: As the Nation's Gay Districts Grow More Affluent, Lesbians Are Migrating to the 'Burbs |work=[[SF Weekly]] |url=http://www.sfweekly.com/news/pride-of-place-as-the-nations-gay-districts-grow-more-affluent-lesbians-are-migrating-to-the-burbs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603093906/https://www.sfweekly.com/news/pride-of-place-as-the-nations-gay-districts-grow-more-affluent-lesbians-are-migrating-to-the-burbs/ |archive-date=ਜੂਨ 3, 2021 |access-date=ਅਗਸਤ 24, 2021 |url-status=dead }}
* {{Cite news |last=Tapponi |first=Róisín |date=28 February 2020 |title=It's about time film began representing the lesbian gaze |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/28/its-about-time-film-began-representing-the-lesbian-gaze-portrait-of-a-lady-on-fire }}
* {{Cite news |last=Trebay |first=Guy |date=June 27, 2004 |title=The Subtle Power of Lesbian Style |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2004/06/27/style/the-subtle-power-of-lesbian-style.html }}
* {{Cite web |last=Wenham |first=Kitty |date=2019-07-12 |title=Straight women need to stop claiming they'd 'go gay' for Megan Rapinoe |url=https://www.independent.co.uk/voices/megan-rapinoe-lgbt-girl-crush-lesbian-us-womens-football-soccer-world-cup-a9002846.html |access-date=2021-01-13 |website=The Independent |language=en }}
{{refend}}

;ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਜਰਨਲ
{{refbegin|40em}}
* {{Cite book |title=Female Erasure: What You Need To Know About Gender Politics' War on Women, the Female Sex and Human Rights |date=2016 |publisher=Tidal Time Publishing |isbn=978-0997146707 |editor-last=Barrett |editor-first=Ruth |edition=1st |location=California}}
* {{Cite book |last=Castle |first=Terry |title=The Apparitional Lesbian: Female Homosexuality and Modern Culture |url=https://archive.org/details/apparitionallesb0000cast |date=1995 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=0-231-07652-5 |edition=1st |author-link=Terry Castle}}
* {{Cite book |title=Lesbians, Levis and Lipstick: The Meaning of Beauty in Our Lives |date=1999 |publisher=[[The Haworth Press]] |isbn=0-7890-0661-8 |editor-last=Cogan |editor-first=Jeanine C. |editor-last2=Erickson |editor-first2=Joanie M.}}
* {{Cite book |title=Lesbian Images in International Popular Culture |url=https://archive.org/details/isbn_9781560237969 |date=2010 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1560237969 |editor-last=Cooper |editor-first=Sara E. }}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/dykelifefromgrow00jayk |title=Dyke Life: From Growing Up To Growing Old, A Celebration Of The Lesbian Experience |date=1995 |publisher=[[Basic Books]] |isbn=978-0465039074 |editor-last=[[Karla Jay|Jay]] |editor-first=Karla }}
* {{Cite book |last=Jeffreys |first=Sheila |url=https://archive.org/details/unpackingqueerpo00jeff |title=Unpacking Queer Politics: A Lesbian Feminist Perspective |date=2003 |publisher=[[Polity (publisher)|Polity]] |isbn=978-0745628370 |edition=1st |author-link=Sheila Jeffreys }}
* {{Cite journal |last=Katz |first=Sue |date=2017 |title=Working class dykes: class conflict in the lesbian/feminist movements in the 1970s |journal=The Sixties: A Journal of History, Politics and Culture |publisher=[[Routledge]] |volume=10 |issue=2 |pages=281–289 |doi=10.1080/17541328.2017.1378512 |issn=1754-1328 |doi-access=free}}
* {{Cite book |last=Kennedy |first=Elizabeth Lapovsky |url=https://archive.org/details/bootsofleathersl00kenn_0 |title=Boots of Leather, Slippers of Gold: The History of a Lesbian Community |last2=Davis |first2=Madeline D. |date=1993 |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-415-90293-2 |author-link=Elizabeth Lapovsky Kennedy }}
* {{Cite book |last=Lowey |first=Robin |title=Game Changers: Lesbians You Should Know About |date=2017 |publisher=Epochalips Books |isbn=978-1532353710 |edition=1st |oclc=1049175226}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/MakingInvisibleHistoriesVisibleTheJuneL.MazerLesbianArchive |title=The June L. Mazer Lesbian Archives: Making Invisible Histories Visible |date=2014 |publisher=[[UCLA Center for the Study of Women]] ([[Regents of the University of California]]) |isbn=978-0-615-99084-2 |editor-last=McHugh |editor-first=Kathleen A. |editor-last2=Johnson-Grau |editor-first2=Brenda |editor-last3=Sher |editor-first3=Ben Raphael }}
* {{Cite book |last=Millward |first=Liz |title=Killing Off the Lesbians: A Symbolic Annihilation on Film and Television |url=https://archive.org/details/killingofflesbia0000mill |last2=Dodd |first2=Janice G. |last3=Fubara-Manuel |first3=Irene |date=2017 |publisher=[[McFarland &amp; Company]] |isbn=978-1476668161 |location=Jefferson, North Carolina }}
* {{Cite journal |last=Moreno-Domínguez |first=Silvia |last2=Raposo |first2=Tania |last3=Elipe |first3=Paz |date=2019 |title=Body Image and Sexual Dissatisfaction: Differences Among Heterosexual, Bisexual, and Lesbian Women |journal=[[Frontiers in Psychology]] |volume=10 |page=903 |doi=10.3389/fpsyg.2019.00903 |issn=1664-1078 |pmc=6520663 |pmid=31143139 |doi-access=free |s2cid=147707651}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Bonnie J. |url=http://www.sunypress.edu/p-6263-the-disappearing-l.aspx |title=The Disappearing L: Erasure of Lesbian Spaces and Culture |date=2016 |publisher=[[SUNY Press]] |isbn=978-1-4384-6177-9 |edition=1st |author-link=Bonnie J. Morris |access-date=2021-08-24 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627083347/http://www.sunypress.edu/p-6263-the-disappearing-l.aspx |url-status=dead }}
* {{Cite book |last=Munt |first=Sally R. |title=Heroic Desire: Lesbian Identity and Cultural Space |url=https://archive.org/details/heroicdesirelesb0000munt |date=1998 |publisher=[[New York University Press]] |isbn=978-0814756065 |edition=1st |author-link=Sally Rowena Munt }}
* {{Cite book |last=Myers |first=JoAnne |url=https://rowman.com/ISBN/9780810863279/The-A-to-Z-of-the-Lesbian-Liberation-Movement-Still-the-Rage |title=The A to Z of the Lesbian Liberation Movement: Still the Rage (The A to Z Guide Series, No. 73) |date=2003 |publisher=[[The Scarecrow Press]] |isbn=978-0-8108-6811-3 |edition=1st |location=Lanham, Maryland |access-date=2018-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730131454/https://rowman.com/ISBN/9780810863279/The-A-to-Z-of-the-Lesbian-Liberation-Movement-Still-the-Rage |archive-date=2018-07-30 |url-status=dead }} (Original U.S. copyright is 2003.)
* {{Cite book |last=Richards |first=Dell |url=https://archive.org/details/lesbianlistslook00rich_0 |title=Lesbian Lists: A Look at Lesbian Culture, History, and Personalities |date=1990 |publisher=[[Alyson Publications]] |isbn=155583163X |edition=1st }}
* {{Cite book |last=Weiss |first=Andrea |title=Vampires and Violets : Lesbians in the Cinema |url=https://archive.org/details/vampiresvioletsl0000andr |date=1992 |publisher=[[Jonathan Cape]] |isbn=0-224-03575-4 |edition=1st |location=London, United Kingdom |author-link=Andrea Weiss (filmmaker)}}
{{refend}}

; ਆਡੀਓ
* {{Cite web |last=Guy Raz |date=August 7, 2010 |title='Late-Life Lesbians' Reveal Fluidity Of Sexuality |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=129050832 |website=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]]}}


== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Lesbianism}}
{{wikiquote}}
{{Wiktionary|lesbian|Lesbian|lesbianism}}
* [https://womenslibrary.org.uk/explore-the-library-and-archive/the-archive-collection/the-lesbian-archive/ Lesbian Archive] at [[Glasgow Women's Library]]
* [https://www.bayarealesbianarchives.org/ Bay Area Lesbian Archives]
* [https://www.mazerlesbianarchives.org/ June L. Mazer Lesbian Archives]
* [https://lesbianherstoryarchives.org/ Lesbian Herstory Archives]
* [https://curlie.org/search?q=lesbian&amp;stime=92452189 ''Lesbian''] at [[Curlie]]
* [https://www.lesbianmedia.tv/ ''Lesbian Media'']
* [http://lesbiansovereverything.com/ ''Lesbians Over Everything'']
* [http://www.sinisterwisdom.org/oralherstorians Oral Herstorians Collection] at [[Sinister Wisdom]]
* [https://seesaw.typepad.com/dykeaquarterly/ ''Dyke, A Quarterly''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213516/https://seesaw.typepad.com/dykeaquarterly/ |date=2021-06-02 }}, published 1975–1979 (online annotated archive, live website)
* [https://web.archive.org/web/20021203222212/http://www.sappho.com/vintage/index.html Vintage Images], ''Isle of Lesbos'' (''Sappho.com'')
* [https://www.statista.com/topics/1249/homosexuality/ ''U.S. Homosexuality – Statistics &amp; Facts''], [[Statista]], 2017

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਸਬੀਅਨਵਾਦ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ]]</text>
      <sha1>0rezjr4lvdns7ijn3kggcuvbz8izkm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਸੂਲ ਪੋਕੁੱਟੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62753</id>
    <revision>
      <id>849925</id>
      <parentid>590171</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="h9736zcm6zmffomcx3wdse7ljtvlcfx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name     = ਰੇਸੂਲ ਪੋਕੁੱਟੀ
| image     = Resul Pookutty.jpg
| imagesize    = 
| caption    = 
| birth_name    = 
| birth_date    = {{Birth date and age|df=y|1971|5|30}}
| birth_place   = [[Vilakkupara]], ਨੇੜੇ [[ਆਂਚਲ]], [[ਕੋਲਾਮ]], [[ਕੇਰਲ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality   = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]
| death_date    = 
| death_place   = 
| othername    = 
| occupation   = [[ਫਿਲਮ]] [[ਆਵਾਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਇਨ]]
| yearsactive   = 1997 - ਹੁਣ
| spouse    = Shadia&lt;ref&gt;[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-24/pune/28052475_1_resul-pookutty-film-and-television-institute-indian-films It's been an unbelievable ride'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811054807/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-24/pune/28052475_1_resul-pookutty-film-and-television-institute-indian-films |date=2011-08-11 }} ''[[The Times of India]]'', January 24, 2009.&lt;/ref&gt;
}}
'''ਰੇਸੂਲ ਪੋਕੁੱਟੀ''' (ਜਨਮ 30 ਮਈ 1971)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/resul-pookutty-happy-42nd-birthday/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702112602/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/resul-pookutty-happy-42nd-birthday/ |archive-date=2017-07-02 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਸਕਰ ਵਿਨਰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ]] [[ਆਵਾਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]], [[ਆਵਾਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ (ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ)|ਆਵਾਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ]] ਅਤੇ [[ਆਡੀਓ ਮਿਕਸਿੰਗ (ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ)|ਮਿਕਸਰ]] ਹੈ। &lt;ref name=&quot;NDTV&quot;&gt;{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/newstory.asp?section=Movies&amp;id=ENTEN20090081051 |title=Resul - the other Indian Oscar nominee |accessdate=23 January 2009 |author= |date= |work= |publisher=NDTV Movies |archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214212508/http://movies.ndtv.com/newstory.asp?section=Movies&amp;id=ENTEN20090081051 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu23Oct&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/09/23/stories/2005092300770300.htm |title=Directing sound |accessdate=23 January 2009 |author=K.K. GOPALAKRISHNAN |date=23 September 2005 |work= |publisher=The Hindu |location=Chennai, India |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060914103949/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/09/23/stories/2005092300770300.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ '' [[ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰਜ਼]] '' ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ [[ਰਿਚਰਡ ਪ੍ਰਾਈਕ]] ਅਤੇ [[ਇਆਨ ਤੱਪ]] ਦੇ ਨਾਲ, [[ਵਧੀਆ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Oscars2009&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/81st-winners.html |title=The 81st Academy Awards (2009) Nominees and Winners |accessdate=2011-11-22|work=oscars.org}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ [[ਹਾਲੀਵੁਡ]], [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ|ਤਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ|ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>h9736zcm6zmffomcx3wdse7ljtvlcfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਪਲ ਤਿਆਗੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71715</id>
    <revision>
      <id>849922</id>
      <parentid>841858</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15139" sha1="lklcfbdu2lp2opm09mewm608s7k7e9f" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਰੂਪਲ ਤਿਆਗੀ
| image = Roopal Tyagi.jpg
| caption = 2015 ਵਿੱਚ ਰੂਪਲ
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1989|10|5}}&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Rupal-Tyagi-Aklaque-Khan-remain-friends-even-after-break-up/articleshow/24045968.cms | title=Rupal Tyagi &amp; Aklaque Khan remain friends even after break-up | first=Vijaya | last=Tiwari | date=12 October 2013 | newspaper=The Times of India | accessdate=9 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://en-maktoob.news.yahoo.com/roopal-tyagi-stands-against-cyber-bullying-121614952.html | title=Rupal Tyagi stands up against cyber bullying | author=Indo Asian News Service | date=29 September 2013 | accessdate=9 April 2014 | archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140413130355/https://en-maktoob.news.yahoo.com/roopal-tyagi-stands-against-cyber-bullying-121614952.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]] [[ਭਾਰਤ]]&lt;ref name=NW/&gt;
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]],&lt;ref name=DNA/&gt; ਨ੍ਰਿਤ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ&lt;ref name=NW/&gt;
| residence = [[ਮੁੰਬਈ|ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]&lt;ref name=NW/&gt;
| nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]
| awards = ''[[ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਵਾਰਡਜ਼|ਪਸੰਦੀਦਾ ਭੈਣ ਅਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜੋੜੀ ਲਈ ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਵਾਰਡਜ਼]]''&lt;ref name=CRMI/&gt;&lt;ref name=MTMT/&gt;
| years_active  = 2007 – ਵਰਤਮਾਨ
| website  = [http://www.rupaltyagi.com/ Roopal's Website]
}}

'''ਰੂਪਲ ਤਿਆਗੀ''' (ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1989, [[ਮੁੰਬਈ]])&lt;ref name=&quot;NW&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.newswala.com/India-National-News/Vidya-Balans-choreographer-Rupal-Tyagi-turns-actor-13020.html |title=Vidya Balan's choreographer Rupal Tyagi turns actor {{!}} NW |access-date=2016-01-27 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209095941/http://www.newswala.com/India-National-News/Vidya-Balans-choreographer-Rupal-Tyagi-turns-actor-13020.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਨ੍ਰਿਤ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ&lt;ref name=&quot;NW&quot;/&gt; ਹੈ ਅਤੇ [[ਟੀਵੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ।&lt;ref name=&quot;DNA&quot;&gt;[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-tv-stars-rithvik-dhanjani-gautam-rode-rupal-tyagi-others-reveal-their-diwali-plans-1912092 Rithvik Dhanjani, Gautam Rode, Rupal Tyagi |DNA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/when-rupal-tyagi-met-wwe-superstar-ryan-ryback_143774.html When Rupal Tyagi met WWE Superstar Ryan Ryback!]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/rupal-tyagi-stands-up-against-cyber-bullying_143655.html Rupal Tyagi stands up against cyber bullying | Zee News]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Rupal-Tyagi-is-on-a-strict-diet-for-her-role-/articleshow/27714046.cms Rupal Tyagi's on a diet - Indiatimes]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.indianexpress.com/news/teen-times/990219/ Teen Times - Indian Express]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/news/Nach-Baliye-Rupal-Tyagi-Sapne-Suhane-Ladakpan-Ke-Star-Plus/articleshow/23214291.cms Rupal Tyagi approached for 'Nach Baliye 6' | Times of India]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/news/Rupal-Tyagi-WWE-Superstar-Ryan-Ryback-Sapne-Suhane-Ladakpan-ke/articleshow/23447873.cms Rupal Tyagi meet with WWE Wrestler Ryback | TOI]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ [[ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਕੁੜੀ ਗੁੰਜਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite web|title = Roopal Tyagi approached for 'Nach Baliye 6'|url = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-roopal-tyagi-approached-for-nach-baliye-6-1895134|accessdate = 10 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite web|title = Roopal Tyagi approached for 'Nach Baliye 6'|url = http://www.sify.com/movies/roopal-tyagi-approached-for-nach-baliye-6-news-national-nj2r47efcjg.html|accessdate = 10 February 2014}}&lt;/ref&gt; ਰੂਪਲ ਨੇ [[ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਸੀਜ਼ਨ 8)|ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ]] ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ [[ਕਲਰਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੀ ਵੋਟ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਈ।&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;63&quot;&gt;&lt;/span&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਤਿਆਗੀ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ, 1989 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੋਫੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੀਅਮਕ ਡਾਵਰ ਦੇ ਡਾਂਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਲ-ਭੁਲਈਆ ਦੇ ਗਾਣੇ &quot;ਮੇਰੇ ਢੋਲਣਾ&quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਪੋਨੀ ਵਰਮਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦਰਮਿਆਨ ਭੱਜਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ।

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਰੂਪਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;KIMI&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.koimoi.com/television/life-has-changed-immensely-tv-actress-roopal-tyagi/|title=&quot;Life Has Changed Immensely&quot; - TV actress Roopal Tyagi|first=|last=IANS|date=27 February 2013|publisher=|accessdate=15 February 2019}}&lt;/ref&gt; &quot;ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀਓਂ ਕਾ ਵਿਵਾਹ&quot; ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਨਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ &quot;ਏਕ ਨਈ ਛੋਟੀ ਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ&quot; ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ.ਦੇ ਸ਼ੋਅ [[ਕਸਮ ਸੇ]] 'ਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇਸਾਈ]] ਅਤੇ ਰਾਮ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ &quot;ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲਾਡਕਪਨ ਕੇ&quot; ਵਿੱਚ ਗੁੰਜਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-roopal-tyagi-approached-for-nach-baliye-6-1895134|title=Roopal Tyagi approached for 'Nach Baliye 6'|accessdate=10 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/roopal-tyagi-approached-for-nach-baliye-6-news-national-nj2r47efcjg.html|title=Roopal Tyagi approached for 'Nach Baliye 6'|accessdate=10 February 2014|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103183302/http://www.sify.com/movies/roopal-tyagi-approached-for-nach-baliye-6-news-national-nj2r47efcjg.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਰੂਪਲ ਨੇ &quot;ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ&quot; ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਲਡਕਾਰਡ ਐਂਟਰੀ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਪਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-roopal-tyagi-anita-hasnandani-and-neha-marda-are-the-new-wild-card-entries-541021/|title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Roopal Tyagi, Anita Hasnandani and Neha Marda are the new wild card entries|work=|accessdate=31 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-roopal-tyagi-leaves-the-show-559918/|title=Jhalak Dikhhla Jaa 8:Roopal Tyagi eliminated!|work=india.com|accessdate=20 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿੰਗਾਨਾ ਸੂਰਯਾਂਵਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/roopal-tyagi-bigg-boss-9-contestant-can-gunjan-maintain-her-bubbly-attitude-in-the-show-621631/|title=Roopal Tyagi Bigg Boss 9 contestant: Can Gunjan maintain her bubbly attitude in the show?|work=india.com|accessdate=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-9-day-one-not-without-their-bags/|title='Bigg Boss 9' Day One: Roopal Tyagi, Kishwer Merchant break down|work=|accessdate=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Bigg-Boss-9-Day-5-Roopal-Tyagi-still-has-a-soft-corner-for-Ankit/articleshow/49418835.cms|title=Bigg Boss 9 Day 5: Roopal Tyagi still has a soft corner for Ankit|work=timesofindia.com|accessdate=16 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/mandana-karimi-is-the-most-selfish-person-on-bigg-boss-roopal-tyagi/|title=Roopal Tyagi out of Bigg Boss 9, says Mandana Karimi is the most selfish person on the show|work=indianexpress.com|accessdate=27 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-9-5-shocking-confessions-made-by-ankit-gera-about-ex-lover-roopal-tyagi/|title=Bigg Boss 9: 5 shocking confessions made by Ankit Gera about ex-lover Roopal Tyagi!|work=bollywoodlife.com|accessdate=27 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509005246/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-9-5-shocking-confessions-made-by-ankit-gera-about-ex-lover-roopal-tyagi/|archive-date=9 ਮਈ 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਮਨਪਸੰਦ ਭੈਣ ਗੁੰਜਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ([[ਮਹਿਮਾ ਮਕਵਾਨਾ]]), ਅਤੇ ਮਨਪਸੰਦ ਨਈ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਗੁੰਜਨ ਅਤੇ ਮਯੰਕ (ਅੰਕਿਤ ਗੇਰਾ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ &quot;ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ&quot; ਜਿੱਤਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੰਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newstimes.co.in/readnews.aspx?id=14492|title=Indian Telly Awards 2013|publisher=|accessdate=15 February 2019|archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233212/http://newstimes.co.in/readnews.aspx?id=14492|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;


== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
* 2008-09 ''ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀਓਂ ਕਾ ਵਿਵਾਹ'' (ਮਨਸ਼ਾ)
* 2008-09 ''ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ'' (ਪਰੀ)&lt;br&gt;
* 2011-12 ''ਏਕ ਨਈ ਛੋਟੀ ਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' (ਕੁਹੁ)&lt;br&gt;
* 2012 ''ਡਾਂਸ ਇੰਡੀਆ ਡਾਂਸ ਲਿਟਲ ਮਾਸਟਰਸ 2'' (ਪ੍ਰਤਿਭਾਗੀ)&lt;br&gt;
* 2012-2015 ''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ'' (ਗੁੰਜਨ)&lt;br&gt;
* 2015 ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 8'' (ਪ੍ਰਤਿਭਾਗੀ)&lt;br&gt;
* 2015 [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)]] - [[ਦਿਗਾਂਗਨਾ ਸੂਰਯਾਵੰਸ਼ੀ]] ਦੇ ਜੋੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ, ਦੂਜੇ ਹਫਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ

== ਨ੍ਰਿਤ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ==
* ''ਭੂਲ ਭੁੱਲਈਆ''&lt;ref name=&quot;NW&quot;/&gt; - ਮੇਰੇ ਢੋਲਣਾ&lt;br&gt;

== ਅਵਾਰਡਸ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;

! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਸਾਲ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਅਵਾਰਡ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਰੋਲ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਸ਼ੋਅ&lt;br&gt;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਨਤੀਜਾ&lt;br&gt;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਸਰੋਤ&lt;br&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
| rowspan=&quot;2&quot; | ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਵਾਰਡਸ&lt;br&gt;
| ਫੇਵਰੇਟ ਬਹਨ&lt;br&gt;
| ਗੁੰਜਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ&lt;br&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | ''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ''&lt;br&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;ref name=&quot;MTMT&quot;&gt;[http://www.metromasti.com/tv/video/Zee-Rishtey-Awards-2012-20-years-of-Zee-TV/22685 Zee Rishtey Awards 2012 winners &amp; 20 years of Zee TV celebrations]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CRMI&quot;&gt;{{Cite web |url=http://careermasti.com/zee-rishtey-awards-2012-winners-list-pics-photos-videos-15682/ |title=Zee Rishtey Awards 2012 Winners {{!}} CareerMasti |access-date=2016-01-27 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230231729/http://careermasti.com/zee-rishtey-awards-2012-winners-list-pics-photos-videos-15682/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ਫੇਵਰੇਟ ਨਈ ਜੋੜੀ&lt;br&gt;
| ਗੁੰਜਨ ਅਤੇ ਮਯੰਕ  
|-
| 2013
| ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ  ਅਵਾਰਡਸ&lt;br&gt;
| ਫ੍ਰੈਸ਼ ਨਿਊ ਫੇਸ&lt;br&gt;
| ਗੁੰਜਨ
| {{nom}}
|&lt;ref name=&quot;NT&quot;&gt;{{Cite web |url=http://newstimes.co.in/readnews.aspx?id=14492 |title=Indian Telly Awards 2013 |access-date=2016-01-27 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233212/http://newstimes.co.in/readnews.aspx?id=14492 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* {{IMDb name|3198229}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]</text>
      <sha1>lklcfbdu2lp2opm09mewm608s7k7e9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78462</id>
    <revision>
      <id>849939</id>
      <parentid>849825</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>849939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17523" sha1="mxcpd20469g53qy4640oxt7j11aa9db" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right; text-align:center; padding:20px; margin:0 0 20px 20px; background-color:#F5F5F5;&quot;&gt;
[[File:Sony Music Group logo 2023.svg|180px|link=Sony Music Group]]

[[File:Universal Music Group logo.svg|180px|link=Universal Music Group]]

[[File:Warner Music Group logo (2021).svg|150px|link=Warner Music Group]]

&quot;Big Three&quot; music labels
&lt;/div&gt;
'''ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ''' ਜਾਂ '''ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ''' ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਂ ਮਾਰਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite web|last=Klein|first=Allison|url=http://howstuffworks.com/record-label1.htm|title=How Record Labels Work|website=HowStuffWorks.com|date=|accessdate=2016-04-29}}&lt;/ref&gt; ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, ਨਿਰਮਾਣ, ਵੰਡ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਕਲਾਕਾਰ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ &quot;ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ&quot; ਇੱਕ ਵਿਨਾਇਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਕਾਰ ਲੇਬਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=label (n.) |url=https://www.etymonline.com/word/label |website=Online Etymological Dictionary |publisher=Douglas Harper |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;

ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ (ਸਿੰਗਲਜ਼) ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ 'ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ' 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ (publicists) ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਟੋਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

== ਵੱਡੀਆਂ (ਮੇਜਰ) ਬਨਾਮ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ==
ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਛੋਟੀਆਂ, ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ &quot;ਸੁਤੰਤਰ&quot; ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ' (AIM) ਇੱਕ &quot;ਵੱਡੀ&quot; ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: &quot;ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸ ਕੋਲ (ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਮੇਤ) ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ&quot;। ਸਾਲ 2026 ਤੱਕ, ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੀ &quot;ਮੇਜਰ ਲੇਬਲ&quot; ਹਨ: ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਗਰੁੱਪ, ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਵਾਰਨਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਗਰੁੱਪ। 2014 ਵਿੱਚ, AIM ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 65-70% ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 February 2014 |title=Independent Music is now a growing force in the global market |url=http://www.musicindie.com/independent-music-now-growing-force-global-market/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223054625/http://www.musicindie.com/independent-music-now-growing-force-global-market/ |archive-date=23 February 2019 |access-date=20 March 2019 |website=Association of Independent Music}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਬਲ ==
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਛਤਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ &quot;ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ&quot; ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਸੰਗੀਤ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਰਿਕਾਰਡ (ਧੁਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ) ਨਿਰਮਾਤਾ, ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਤਰਕ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਨਿਰਮਾਤਾ, ਵਿਤਰਕ, ਅਤੇ ਲੇਬਲ) ਇੱਕ &quot;ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੂਹ&quot; ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸੰਘਟਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ &quot;ਵਿਭਾਜਨ&quot; ਵਜੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਲੇਬਲ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ==
ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਰਨ ਫਾਈਲ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਡਿਜੀਟਲ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Covert |first=Adrian |date=25 April 2013 |title=A decade of iTunes singles killed the music industry |url=https://money.cnn.com/2013/04/25/technology/itunes-music-decline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150306084011/https://money.cnn.com/2013/04/25/technology/itunes-music-decline/ |archive-date=2015-03-06 |access-date=29 April 2016 |website=CNN Business}}&lt;/ref&gt; ਲੇਬਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ &quot;ਮਲਟੀਪਲ ਰਾਈਟਸ&quot; (ਕਈ ਅਧਿਕਾਰ) ਜਾਂ &quot;360&quot; ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cole|first=Tom|date=24 November 2010|title=You Ask, We Answer: What Exactly Is A 360 Deal?|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/11/24/131574836/you-ask-we-answer-what-exactly-is-a-360-deal|website=[[NPR]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 April 2010|title=Behind the music: When artists are held hostage by labels|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2010/apr/15/artists-held-hostage-labels|website=[[The Guardian]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਬਲਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ (ਟੂਰਿੰਗ), ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ (ਮਰਚੈਂਡਾਈਜ਼ਿੰਗ) ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ (ਐਂਡੋਰਸਮੈਂਟ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਦਲੇ, ਲੇਬਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪੇਸ਼ਗੀ ਭੁਗਤਾਨ (ਐਡਵਾਂਸ ਪੇਮੈਂਟ) ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਬਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੀਡੀ (CD) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 360 ਸਮਝੌਤੇ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਲੇਬਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣਾ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਪੈਰਾਮੋਰ (Paramore),&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|last=Leeds|first=Jeff|date=11 November 2007|title=The New Deal: Band as Brand|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2007/11/11/arts/music/11leed.html|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ਮੈਨੋ (Maino) ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਡੋਨਾ (Madonna)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=8 August 2020|title=Madonna Is a Free Agent After Decade-Long Deal With Interscope Records|url=https://variety.com/2020/music/news/madonna-interscope-records-leaves-1234729735/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Adegoke|first=Yinka|date=11 October 2007|title=Madonna move shows music industry's 360-model|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-madonna-livenation-idUSN1140445720071011}}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ (Atlantic Records) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਸਲ 360 ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਨਕਦ ਪੇਸ਼ਗੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਰਾਇਲਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਲੇਬਲ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਦੌਰਿਆਂ, ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੈਨ-ਕਲੱਬ ਫੀਸਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਦਲੇ ਵਾਧੂ 200,000 ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਕੋਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੇਬਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ (ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਵੇ) ਵਿੱਚੋਂ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਆਮ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਇਲਟੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬ ਨੈੱਟ ਲੇਬਲ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ PayPal ਜਾਂ ਹੋਰ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੀਸ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੇਬਲ ਸਿੱਧੇ ਡਾਊਨਲੋਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਰਡ ਕਾਪੀ ਸੀਡੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਲੇਬਲ ਇੱਕ 'ਨੈੱਟ' ਲੇਬਲ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਨੈੱਟ' ਲੇਬਲ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਡਿਜੀਟਲ ਲੇਬਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਲੇਬਲ ===
ਨਵੀਂ ਸਦੀ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਜਾਂ ਓਪਨ-ਕੰਟੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਇਹ ਮੁਫਤ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਲੀਨਕਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ।

=== ਲੇਬਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ===
2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੋਨੀ/ਏਟੀਵੀ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸਹੀ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਸੌਦੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕ ਸੁਸਤ ਸੋਨੀ-ਮਲਕੀਅਤ ਛਾਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਐਲੀਅਟ ਯਾਮਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ, ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ, ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Butler|first=Susan|date=31 March 2007|title=Publisher = Label?|url=https://books.google.com/books?id=eRMEAAAAMBAJ&amp;pg=PA22|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=22}}&lt;/ref&gt;

=== ਕ੍ਰਾਊਡਫੰਡਡ ਲੇਬਲ ===
2002 ਵਿੱਚ, ਆਰਟਿਸਟਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://musicbrainz.org/browse/label?index=&amp;page=1 Browse Labels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328014029/http://musicbrainz.org/browse/label?index=&amp;page=1 |date=2014-03-28 }} at MusicBrainz
{{ਆਧਾਰ }}</text>
      <sha1>mxcpd20469g53qy4640oxt7j11aa9db</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849940</id>
      <parentid>849939</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>849940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17505" sha1="jzzz1o9tafgz3yx18pjyfn5tzbi2t7x" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right; text-align:center; padding:20px; margin:0 0 20px 20px; background-color:#F5F5F5;&quot;&gt;
[[File:Sony Music Group logo 2023.svg|180px|link=Sony Music Group]]

[[File:Universal Music Group logo.svg|180px|link=Universal Music Group]]

[[File:Warner Music Group logo (2021).svg|150px|link=Warner Music Group]]

&quot;Big Three&quot; music labels
&lt;/div&gt;
'''ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ''' ਜਾਂ '''ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ''' ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਂ ਮਾਰਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite web|last=Klein|first=Allison|url=http://howstuffworks.com/record-label1.htm|title=How Record Labels Work|website=HowStuffWorks.com|date=|accessdate=2016-04-29}}&lt;/ref&gt; ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ, ਨਿਰਮਾਣ, ਵੰਡ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਕਲਾਕਾਰ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ &quot;ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ&quot; ਇੱਕ ਵਿਨਾਇਲ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਕਾਰ ਲੇਬਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=label (n.) |url=https://www.etymonline.com/word/label |website=Online Etymological Dictionary |publisher=Douglas Harper |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;

ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਆਪਣੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ (ਸਿੰਗਲਜ਼) ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ 'ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ' 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ (publicists) ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਟੋਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

== ਵੱਡੀਆਂ (ਮੇਜਰ) ਬਨਾਮ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ==
ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਛੋਟੀਆਂ, ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ &quot;ਸੁਤੰਤਰ&quot; ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ' (AIM) ਇੱਕ &quot;ਵੱਡੀ&quot; ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: &quot;ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸ ਕੋਲ (ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਮੇਤ) ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ 5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ&quot;। ਸਾਲ 2026 ਤੱਕ, ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੀ &quot;ਮੇਜਰ ਲੇਬਲ&quot; ਹਨ: ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਗਰੁੱਪ, ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਵਾਰਨਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਗਰੁੱਪ। 2014 ਵਿੱਚ, AIM ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 65-70% ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 February 2014 |title=Independent Music is now a growing force in the global market |url=http://www.musicindie.com/independent-music-now-growing-force-global-market/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223054625/http://www.musicindie.com/independent-music-now-growing-force-global-market/ |archive-date=23 February 2019 |access-date=20 March 2019 |website=Association of Independent Music}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਬਲ ==
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਛਤਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ &quot;ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ&quot; ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਸੰਗੀਤ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਰਿਕਾਰਡ (ਧੁਨੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ) ਨਿਰਮਾਤਾ, ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਤਰਕ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਨਿਰਮਾਤਾ, ਵਿਤਰਕ, ਅਤੇ ਲੇਬਲ) ਇੱਕ &quot;ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੂਹ&quot; ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸੰਘਟਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ &quot;ਵਿਭਾਜਨ&quot; ਵਜੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਲੇਬਲ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ==
ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਰਨ ਫਾਈਲ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਡਿਜੀਟਲ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Covert |first=Adrian |date=25 April 2013 |title=A decade of iTunes singles killed the music industry |url=https://money.cnn.com/2013/04/25/technology/itunes-music-decline/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150306084011/https://money.cnn.com/2013/04/25/technology/itunes-music-decline/ |archive-date=2015-03-06 |access-date=29 April 2016 |website=CNN Business}}&lt;/ref&gt; ਲੇਬਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ &quot;ਮਲਟੀਪਲ ਰਾਈਟਸ&quot; (ਕਈ ਅਧਿਕਾਰ) ਜਾਂ &quot;360&quot; ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cole|first=Tom|date=24 November 2010|title=You Ask, We Answer: What Exactly Is A 360 Deal?|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/11/24/131574836/you-ask-we-answer-what-exactly-is-a-360-deal|website=[[NPR]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 April 2010|title=Behind the music: When artists are held hostage by labels|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2010/apr/15/artists-held-hostage-labels|website=[[The Guardian]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਬਲਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ (ਟੂਰਿੰਗ), ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ (ਮਰਚੈਂਡਾਈਜ਼ਿੰਗ) ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ (ਐਂਡੋਰਸਮੈਂਟ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਦਲੇ, ਲੇਬਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪੇਸ਼ਗੀ ਭੁਗਤਾਨ (ਐਡਵਾਂਸ ਪੇਮੈਂਟ) ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਬਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੀਡੀ (CD) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 360 ਸਮਝੌਤੇ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਲੇਬਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣਾ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਪੈਰਾਮੋਰ (Paramore),&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|last=Leeds|first=Jeff|date=11 November 2007|title=The New Deal: Band as Brand|language=en-US|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2007/11/11/arts/music/11leed.html|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ਮੈਨੋ (Maino) ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਡੋਨਾ (Madonna)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=8 August 2020|title=Madonna Is a Free Agent After Decade-Long Deal With Interscope Records|url=https://variety.com/2020/music/news/madonna-interscope-records-leaves-1234729735/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Adegoke|first=Yinka|date=11 October 2007|title=Madonna move shows music industry's 360-model|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-madonna-livenation-idUSN1140445720071011}}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ (Atlantic Records) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਸਲ 360 ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਨਕਦ ਪੇਸ਼ਗੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਰਾਇਲਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਲੇਬਲ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਦੌਰਿਆਂ, ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੈਨ-ਕਲੱਬ ਫੀਸਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਦੇ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਦਲੇ ਵਾਧੂ 200,000 ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਕੋਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੇਬਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ (ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਵੇ) ਵਿੱਚੋਂ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਆਮ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਇਲਟੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬ ਨੈੱਟ ਲੇਬਲ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ PayPal ਜਾਂ ਹੋਰ ਔਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੀਸ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੇਬਲ ਸਿੱਧੇ ਡਾਊਨਲੋਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਰਡ ਕਾਪੀ ਸੀਡੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਲੇਬਲ ਇੱਕ 'ਨੈੱਟ' ਲੇਬਲ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਨੈੱਟ' ਲੇਬਲ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਡਿਜੀਟਲ ਲੇਬਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਲੇਬਲ ===
ਨਵੀਂ ਸਦੀ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਜਾਂ ਓਪਨ-ਕੰਟੈਂਟ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਇਹ ਮੁਫਤ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਲੀਨਕਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ।

=== ਲੇਬਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ===
2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੋਨੀ/ਏਟੀਵੀ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸਹੀ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਸੌਦੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕ ਸੁਸਤ ਸੋਨੀ-ਮਲਕੀਅਤ ਛਾਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਐਲੀਅਟ ਯਾਮਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ, ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ, ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Butler|first=Susan|date=31 March 2007|title=Publisher = Label?|url=https://books.google.com/books?id=eRMEAAAAMBAJ&amp;pg=PA22|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=22}}&lt;/ref&gt;

=== ਕ੍ਰਾਊਡਫੰਡਡ ਲੇਬਲ ===
2002 ਵਿੱਚ, ਆਰਟਿਸਟਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://musicbrainz.org/browse/label?index=&amp;page=1 Browse Labels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328014029/http://musicbrainz.org/browse/label?index=&amp;page=1 |date=2014-03-28 }} at MusicBrainz</text>
      <sha1>jzzz1o9tafgz3yx18pjyfn5tzbi2t7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89362</id>
    <revision>
      <id>849990</id>
      <parentid>842387</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BoardGamesN3Dprint</username>
        <id>62471</id>
      </contributor>
      <origin>849990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9941" sha1="73vlhicw941m8ui9greium22zf5p1lo" xml:space="preserve">[[File:MakerBot ThingOMatic Bre Pettis.jpg|thumb|ਇੱਕ 3ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਰ]]
'''3-ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ''' ਜਾਂ '''ਤ੍ਰੀਵਮ ਛਪਾਈ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]:3D Printing, Additive Manufacturing) ਤਿੰਨ ਆਯਾਮੀ ਵਸਤੂਆਂ &lt;ref name=&quot;engineer&quot;&gt;{{cite web |last=Excell |first=Jon |url=http://www.theengineer.co.uk/in-depth/the-big-story/the-rise-of-additive-manufacturing/1002560.article |title=The rise of additive manufacturing |work=The Engineer |accessdate=2013-10-30 |archive-date=2015-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919050504/http://www.theengineer.co.uk/in-depth/the-big-story/the-rise-of-additive-manufacturing/1002560.article |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਨਿਯਤੰਰਣ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪਰਤ ਦਰ ਪਰਤ ਪਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Auto3D-1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.createitreal.com/index.php/en/3d-printer/48 |title=3D Printer Technology&amp;nbsp;– Animation of layering |publisher=Create It Real |accessdate=2012-01-31}}&lt;/ref&gt; ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜੁਮੈਟਰੀ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਬਣਾਉਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਇੱਕ ਤ੍ਰੀਵਮ ਛਪਾਈ ਜਾ ਥਰੀ ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸਰੋਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਨਿਯਤੰਰਣ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਦੀਆ ਪਰਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆ ਜਾਂਦਿਆ ਹਨ।

ਭਵਿਖ ਵਾਦੀ ਜੇਰਮੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਨੀਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਸੇਮਬਲੀ ਲਾਇਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਤੋ ਬਾਦ, ਤ੍ਰੀਵਮ ਛਪਾਈ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21552901 |title=A third industrial revolution |work=The Economist |date=2012-04-21 |accessdate=2016-01-04}}&lt;/ref&gt;

ਥਰੀ ਡੀ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਪ੍ਕਿਰਿਆ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਜੀਦ (ਬਾਈਡਰ) ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਇੰਕ ਜੇਟ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਰਤ ਦਰ ਪਰਤ ਇੱਕ ਪਾਉਡਰ ਬੇਡ ਤੇ ਪਾਈਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਤਕਨੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਟੇਕਨਿਕਲ ਸਟੇਨਡਰਡ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ additive manufacturing ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:3D_printing_time-lapse_2026.webm|thumb|FDM]]

==ਇਤਿਹਾਸ==

ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਏਡੀਟਿਵ ਉਤਪਾਦਨ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ 1980 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;3D opp&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/6dc11070-d763-11e1-a378-00144feabdc0.html#axzz24gFn5Cal |title=Exploring the 3D printing opportunity |work=The Financial Times |author=Jane Bird |date=2012-08-08 |accessdate=2012-08-30}}&lt;/ref&gt; 1981 ਵਿੱਚ, ਨੇਗਾਯਾ ਨਗਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਦੋ ਏਡੀਟਿਵ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਫੋਟੋ-ਪਾਲੀਮਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਜਾਦ ਕੀਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਸਕ ਪੈਟਰਨ ਜਾ ਸਕੈਨਿੰਗ ਫਾਈਬਰ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;Hideo Kodama, &quot;A Scheme for Three-Dimensional Display by Automatic Fabrication of Three-Dimensional Model,&quot; IEICE TRANSACTIONS on Electronics (Japanese Edition), vol.J64-C, No.4, pp.237–241, April 1981&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hideo Kodama, &quot;Automatic method for fabricating a three-dimensional plastic model with photo-hardening polymer,&quot; ''Review of Scientific Instruments'', Vol. 52, No. 11, pp. 1770–1773, November 1981&lt;/ref&gt; ਪਰ 16 ਜੁਲਾਈ 1984 ਨੂੰ,ਅਲੈਨ ਲੀ ਮੇਹੌਤੇ, ਓਲਿਵਿਏਰ ਡੇ ਵਿੱਟੇ ਅਤੇ ਜੀਨ ਕਲੌਡੇ ਐਂਡਰੇ ਨੇ ਸਟੀਰੀਉ ਗਰਾਫਿਗ ਪ੍ਰੀਕਿਆ ਪੇਟੇਂਟ ਕਰਵਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|first=Andre|last=Jean-Claude|title=Disdpositif pour realiser un modele de piece industrielle|newspaper=National De La Propriete Industrielle|url=http://bases-brevets.inpi.fr/fr/document/FR2567668/publications.html|access-date=2017-05-13|archive-date=2016-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205234929/http://bases-brevets.inpi.fr/fr/document/FR2567668/publications.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਚਕ ਹਲ ਨੇ ਸਟੀਰੀਉ ਗਰਾਫਿਗ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟੇਂਟ ਦਾਖਿਲ ਕੀਤੇ ਸੀ। ਫ੍ਰੇਚ ਖੋਜਕਾਰਾ ਦੇ ਆਵੇਦਨ ਨੂੰ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਰਲ ਈਲੈਕਟਰਿਕ ਕੰਪਨੀ (ਹੁਣ ਏਲਕਾਟਲ–ਏਲਥੋਮ) ਅਤੇ CILSCILAS ( The laser Consortium) ਨੇ ਇਸ ਦਾਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://3dprint.com/65466/reflections-alain-le-mehaute/ |date=2015-05-15 |title=Alain Le Méhauté, The Man Who Submitted Patent For SLA 3D Printing Before Chuck Hull|publisher=3dprint.com|last=Mendoza|first=Hannah Rose}}&lt;/ref&gt; ਵਪਾਰਿਕ ਨਜ਼ਰਿਏ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Alexandre|last=Moussion|title=Interview d’Alain Le Méhauté, l’un des pères de l’impression 3D|newspaper=Primante 3D|date=2014|url=http://www.primante3d.com/inventeur}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ 1984 ਵਿੱਚ 3D ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੱਕ ਹਲ &lt;ref name=&quot;AutoSQ-1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.pcmag.com/slideshow_viewer/0,3253,l=293816&amp;a=289174&amp;po=1,00.asp |title=3D Printing: What You Need to Know |publisher=PCMag.com |accessdate=2013-10-30 |archive-date=2017-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308022452/http://www.pcmag.com/slideshow_viewer/0%2C3253%2Cl%3D293816%26a%3D289174%26po%3D1%2C00.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਸਟੀਰੀਉ ਗਰਾਫਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਕਿਆ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋ ਟਾਈਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਾਬੇਗਗਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲੇਜਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਫੋਟੋ ਪੋਲੀਮਰ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਕ ਹਲ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਿਕਿਇਆ ਨੂੰ “ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਨੁਭਾਗ ਬਣਾ ਕੇ ਤਰੀ ਅਨੁਯਾਮੀ ਵਸਤੂਆ ਦੇ ਗਠਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ “ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;AutoSQ-4&quot;&gt;{{US patent|4575330|Apparatus for Production of Three-Dimensional Objects by Stereolithography (1984-08-08)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AutoSQ-5&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Freedman | first1 = David H | year = 2012 | title = Layer By Layer | url =https://archive.org/details/sim_technology-review_january-february-2012_115_1/page/n53| journal = Technology Review | volume = 115 | issue = 1| pages = 50–53 }}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਕੋਡਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹੱਲ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ STL (STereoLithography) ਫਾਇਲ ਫੋਰਮੇਟ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੀਵਮ ਛਪਾਈ ਦੇ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਡੀਜੀਟਲੀ ਪਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰੀਵਮ ਛਪਾਈ ਦਾ ਅਰਥ ਮੁਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮਾਣਕ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਇੰਕ ਜੇਟ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਹੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{Commons category|3D printing}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:3ਡੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ]]</text>
      <sha1>73vlhicw941m8ui9greium22zf5p1lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਾਜਕ ਚੇਤਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90921</id>
    <revision>
      <id>849947</id>
      <parentid>369628</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="6hql4i7625nq6pmrvwvzj3oi17gbr4e" xml:space="preserve">'''ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ''' [[ਸਮਾਜ]] ਅੰਦਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Quest&quot;&gt;[http://www.questia.com/library/sociology-and-anthropology/social-organization-and-community/social-consciousness Social Consciousness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825041743/http://www.questia.com/library/sociology-and-anthropology/social-organization-and-community/social-consciousness |date=2012-08-25 }} ''[//en.wikipedia.org/wiki/Questia Questia]'', 2014.&lt;/ref&gt; [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕੁਝ ਉਤਪਾਦਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ:

&quot;ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਬੰਧਾਂ, ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਾਲ਼ ਸੁਰਮੇਲ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜੋੜ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ, ਅਸਲੀ ਬੁਨਿਆਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਨੂੰਨੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਉੱਚ-ਉਸਾਰ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਹੋਂਦ ‘ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਢੰਗ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਢਾਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। &quot;&lt;ref&gt;Marx, Karl. (1859) &quot;Preface&quot; in ''[//en.wikipedia.org/wiki/A_Contribution_to_the_Critique_of_Political_Economy A Contribution to the Critique of Political Economy]''.&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਮੀਰ
* ਸਮਾਜਿਕ ਬੁੱਧੀ
* ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ
* [[ਜਮਾਤੀ ਚੇਤਨਾ|ਕਲਾਸ ਚੇਤਨਾ]]
* ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ]]</text>
      <sha1>6hql4i7625nq6pmrvwvzj3oi17gbr4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਵੇਤਾ ਤਿਵਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92041</id>
    <revision>
      <id>849955</id>
      <parentid>849419</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26663" sha1="8ekwmsr2ogh0jw65v8c1fhkj0divqy2" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Shweta Tiwari|image=Shweta Tiwari on 'Jhalak Dikhhla Jaa Season 6'.jpg|caption=Tiwari on the set of [[Jhalak Dikhhla Jaa]] in 2013|birth_date=&lt;!-- Date of birth has been contested. Do not add a birth date or year without a reliable source. --&gt;|birth_place=[[Pratapgarh, Uttar Pradesh]]|nationality=[[India]]n|occupation=[[Actress]], [[television presenter]], [[Model (people)|model]]|years active=1999–present|years_active=1999–present|spouse=[[Abhinav Kohli]] (2013–present)&lt;br /&gt;[[Raja Chaudhary]] (1998–2007)|children=2}}'''ਸ਼ਵੇਤਾ ਤਿਵਾੜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ'' 2011 ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ। ਉਹ ਬਿੱਗ ਬਾਸ ਰਿਆਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://frontierindia.net/big-boss-4-shweta-tiwari-is-the-winner Big Boss 4: Shweta Tiwari is the winner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110213904/http://frontierindia.net/big-boss-4-shweta-tiwari-is-the-winner |date=2011-01-10 }}.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ''Jਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ''  2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਬਣੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
[[File:Shweta Tiwari and Palak crop.jpg|thumb|150px|right|Tiwari and her daughter Palak in 2012]]
ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜਾ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਪਲਕ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-daughter-palak-birthday-see-photos-4880436/|title=Shweta Tiwari's daughter Palak turns 17, actor shares special birthday wish for her sweetheart|date=8 October 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; She filed for a divorce in 2007 after nine years of marriage.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shweta files for divorce|url=http://www.telegraphindia.com/1070621/asp/nation/story_7952373.asp|work=The Telegraph – Calcutta|access-date=4 October 2010|location=Calcutta, India|date=21 June 2007}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shweta files for divorce|url=http://www.telegraphindia.com/1070621/asp/nation/story_7952373.asp|work=The Telegraph – Calcutta|access-date=4 October 2010|location=Calcutta, India|date=21 June 2007}}&lt;/ref&gt; ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬੀਪੁਣੇ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਸੈੱਟਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/photos/celeb-shweta-tiwari/shweta-tiwari-dimpy-ganguly-dalljiet-kaur-tv-actresses-who-were-victims-of-domestic-violence-854865/|title=Shweta Tiwari, Dimpy Ganguly, Dalljiet Kaur – TV actresses who were victims of domestic violence|website=www.bollywoodlife.com|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/raja-chaudhary-gets-bail-after-beating-up-shweta-tiwari/|title=Raja Chaudhary gets bail after beating up Shweta Tiwari|date=27 January 2011|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;

ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਭਿਨਵ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 13 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=He sacrificed our daughter for property: Shweta Tiwari|work=The Hindustan Times|author=Kavita Awaasthi|date=11 October 2012|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/He-sacrificed-our-daughter-for-property-Shweta-Tiwari/Article1-943095.aspx|access-date=21 October 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015084317/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/He-sacrificed-our-daughter-for-property-Shweta-Tiwari/Article1-943095.aspx|archive-date=15 October 2012}}{{not in ref|date=May 2015}}&lt;/ref&gt; 27 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਰਯਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;IE2Dec2016&quot;&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/tv-actor-shweta-tiwari-gives-birth-to-baby-boy-4407449/|title=Shweta Tiwari gives birth to baby boy|date=2 December 2016|website=indianexpress.com|access-date=19 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-promises-something-beautiful-to-son-reyansh-on-his-birthday-see-photo-4969087/|title=Shweta Tiwari promises something beautiful to son Reyansh on his birthday, see photos|date=5 December 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-abhinav-kohli-marriage-in-trouble-4891282/|title=All is not well between Shweta Tiwari and husband Abhinav Kohli?|date=16 October 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; In August 2019, Tiwari filed a complaint of domestic violence against Kohli alleging harassment by Kohli towards her and her daughter Palak Chaudhary. Kohli was taken into police custody.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-files-domestic-violence-case-against-husband-abhinav-kohli-5898208/|title=Shweta Tiwari files domestic violence case against husband Abhinav Kohli|date=12 August 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/tv-actor-daughter-opens-up-about-allegations-against-stepfather-5900426/|title=TV actor's daughter opens up about allegations against stepfather|date=13 August 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=13 August 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਕੋਹਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਪਲਕ ਚੌਧਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/entertainment/stepdad-never-molested-me--shweta-tiwari-s-daughter-clarifies.html|title=Stepdad never molested me: Shweta Tiwari's daughter clarifies|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=19 August 2019|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819051120/https://www.dailypioneer.com/2019/entertainment/stepdad-never-molested-me--shweta-tiwari-s-daughter-clarifies.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੋਸਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਪਲਕ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਕੋਹਲੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Shweta Tiwari on separation with 2nd husband: I will do what is right for my kids |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/shweta-tiwari-on-separation-with-2nd-husband-i-will-do-what-is-right-for-my-kids-1618214-2019-11-12 |access-date=12 November 2019 |work=India Today |date=12 October 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ==
ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤਾ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਰਯਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ 'ਚ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ੋਅ 'ਡਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 11' ਲਈ ਕੇਪਟਾ ਟਾਉਨ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/what-went-wrong-in-shweta-tiwari-and-abhinav-kohlis-marriage/articleshow/82553951.cms|title=What went wrong in Sheets Tiwari and Abhinav Kohlis|date=10 May 2021|work=Times of India|language=en|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਵੇਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਫੋਨ 'ਤੇ ਸਭ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਪਲਕ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/what-went-wrong-in-shweta-tiwari-and-abhinav-kohlis-marriage/articleshow/82553951.cms|title=What went wrong in Sheets Tiwari and Abhinav Kohlis|date=10 May 2021|work=Times of India|language=en|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Shweta_Tiwari_and_Palak_crop.jpg|right|thumb|228x228px|Tiwari and her daughter Palak in 2012]]

== ਕਰੀਅਰ ==
=== ਟੀ.ਵੀ. ਕਰੀਅਰ ===
ਤਿਵਾੜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1999 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਕਲੀਰੀਨ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਡੀਡੀ -1 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਪਲ' ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ 2000 ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋਏ ਨੈਟਵਰਕ ਡੀਡੀ-ਮੈਟਰੋ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਕਹੀਂ ਕਿਸੀ ਰੋਜ਼' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 'ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ 2001 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਚਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/happy-birthday-to-shweta-tiwari-the-original-prerna-of-television-industry|title=Happy Birthday to Shweta Tiwari; the original Prerna of Television Industry!|date=4 October 2018|work=Free Press Journal|language=en|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;

[[File:Shweta Tiwari wins Bigg Boss 4.jpg|thumb|250px|Shweta Tiwari's [[Bigg Boss (Hindi season 4)|Bigg Boss 4]] winning moment]]
2010 ਵਿੱਚ, ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 8 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shweta-Tiwari-wins-Bigg-Boss-4/articleshow/7243422.cms|title=Shweta Tiwari wins Bigg Boss 4|date=8 January 2011|work=The Times of India|language=en|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Shweta Tiwari first woman to win 'Bigg Boss', takes home Rs.1 crore |url=https://zeenews.india.com/news/maharashtra/shweta-tiwari-first-woman-to-win-bigg-boss-takes-home-rs1-crore_679338.html |access-date=20 December 2020 |work=Zee News |date=8 January 2011 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਪਰਵਰਿਸ਼ - ਕੁਛ ਖੱਟੀ ਕੁਛ ਮੀਠੀ' ਵਿੱਚ ਸਵੀਟੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/shweta-tiwari-and-rupali-ganguly-on-parvarish-28670.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924131824/https://www.in.com/entertainment/shweta-tiwari-and-rupali-ganguly-on-parvarish-28670.htm|url-status=dead|archive-date=24{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} September 2019|title=Shweta Tiwari and Rupali Ganguly on Parvarish|website=in.com|language=en|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &amp; ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 'ਬੇਗੂਸਰਾਏ' ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gr8mag.com/posts.php?id=3464|title=GR8! TV Magazine - Shweta Tiwari makes a comeback with Begusarai on &amp;TV|website=www.gr8mag.com|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shweta_Tiwari_From_The_NDTV_Greenathon_at_Yash_Raj_Studios_(6).jpg|thumb|Tiwari performing on the NDTV Greenathon at Yash Raj Studios.]]
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Film
! scope=&quot;col&quot; | Role
! scope=&quot;col&quot; | Language
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Notes
|-
| 2004 
| ''Madhoshi'' 
| Tabbasum 
| Hindi 
|-
| 2004 
| ''Aabra Ka Daabra'' 
| Shivani R. Singh 
| Hindi 
|-
| 2009 
|''Apni Boli Apna Des ''
| Satkar Kaur 
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|Punjabi]] 
|-
| 2009 
|''Devru''
| [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|Kannada]] 
|Special appearance in an item number
|-
| 2010 
| ''Benny And Babloo'' 
| Sheena 
| Hindi 
|-
| 2011 
| ''Bin Bulaye Baraati'' 
| Rajjo / Rosie 
| Hindi 
|-
| 2011 
| ''Miley Naa Miley Hum'' 
| Hindi 
| Special appearance in an item number&lt;ref&gt;Shaheen Parkar (4 October 2010) [http://www.mid-day.com/entertainment/2010/oct/041010-Shweta-Tiwari-item-number-Chirag-Paswan-One-.htm Shweta's item song] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002092418/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/oct/041010-Shweta-Tiwari-item-number-Chirag-Paswan-One-.htm |date=2013-10-02 }}. mid-day.com.&lt;/ref&gt;
|-
| 2012 
| ''Married 2 America'' 
| Pratap Singh's Wife 
| Hindi 
|-
| 2012 
| ''Yedyanchi Jatra''
| [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|Marathi]] 
| Special appearance in an item number
|-
| 2012 
| ''Saltanat'' 
| Urdu 
| Pakistani Film
|-
| 2016 
| ''TRINETRA''
| [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|Nepali]] 
| Leading Actress
|}

=== ਸਟਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2003
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;8&quot; |Prerna Basu
| rowspan=&quot;8&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=SPA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/star-parivaar-awards.html|title=Star Parivaar Awards|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417053751/http://awardsbyindianshows.weebly.com/star-parivaar-awards.html|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Favourite Jodi (along with Cezanne Khan
|-
| Favourite Beti
| rowspan=&quot;6&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Behen
|-
| Favourite Bahu
|-
| Favourite Bhabhi
|-
| Favourite Jethani
|-
| Favourite Patni
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2004
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;4&quot; |Prerna Sharma
| rowspan=&quot;4&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Bahu
|-
| Favourite Bhabhi
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Jodi (along with Cezanne Khan)
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2005
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;4&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;4&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Bahu
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Patni
|-
| Favourite Jodi (along with Ronit Roy)
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2006
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;3&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;3&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Saas
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Patni
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2007
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;5&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;5&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Jodi (along with Cezanne Khan)
|-
| Favourite Bahu
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Patni
|-
| Favourite Saas
|-
| 2008
| SPL Mention for immense work for the channel and the show
| Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| 2008
| SPL Recognision at Completion of SPA's 15 Years
| Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|}

=== ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Basu
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=ITAA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-television-academy-awards.html|title=Indian Television Academy Awards|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092017/https://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-television-academy-awards.html|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2004
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Sharma
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2006
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;1&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;1&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2007
| Best Actress - Drama (Popular)
| rowspan=&quot;1&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;1&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;2&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt;
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
| {{nom}}
|}

=== ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2002
| Best Actress in a Lead Role
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2003
| Best Actress in a Lead Role (shared with Smriti Irani)
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{won}}&lt;ref name=ITA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-telly-awards.html|title=Indian Telly Awards|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417052735/http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-telly-awards.html|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004
| Best On Screen Couple (along with Cezanne Khan)
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2005
| Best On Screen Couple (along with Cezanne Khan)
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2006
| Best Actress in a Lead Role
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
| Best TV Personality
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress in a Lead Role
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2012
| Best TV Personality
| rowspan=&quot;3&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;3&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress in a Lead Role (Jury)
|-
| Best Actress in a Lead Role (Popular)
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
| Best TV Personality
| rowspan=&quot;3&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;3&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress in a Lead Role (Jury)
|-
| Best Actress in a Lead Role (Popular)
|}

=== ਸਟਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2003
| Internationally Best Actress in a Lead Role - Fictional Series Drama
| Prerna Basu
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|}

=== ਅਪਸਰਾ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2004
| Best TV Actress - Drama
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2013
| Best TV Actress - Drama
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਕਲਾਕਾਰ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2004
| Best TV Actress - Drama
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2013
| Best TV Actress - Drama
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਸਿਨਸੁਈ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2006
| Best Actress
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2015
| Best Comeback (Female)
| Bindiya Rani
| Begusarai
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}}&lt;ref name=STA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/sinsui-television-awards.html|title=Sinsui Television Awards|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518101817/http://awardsbyindianshows.weebly.com/sinsui-television-awards.html|archive-date=18 ਮਈ 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Most Popular Actress (Decade)
| rowspan=&quot;4&quot; |Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| rowspan=&quot;4&quot; |Kasautii Zindagii Kay
|-
| Most Popular Jodi of Decade (with Cezanne Khan)
|-
| Best Jodi of Decade (with Cezanne Khan)
| rowspan=&quot;5&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress of Decade
|-
| Healthy and Fresh Skin
| rowspan=&quot;2&quot; |Bindiya Rani
| rowspan=&quot;3&quot; |Begusarai
|-
| Best Actress (Critics)
|-
| Best Personality
|}

=== ਗਲੋਬਲ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀ. ਵੀ. ਆਨਰਜ਼ ===
'''ਸ਼ੋਅ'''&lt;br&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਭੂਮਿਕਾ
!&lt;br&gt;
!Result
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
| Global TV Honour for Best TV Actress - Fiction
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Global TV Honour for Best TV Celebrity Jodi (along with Cezanne Khan)
|-
| 2012
| Global TV Honour for Best TV Actress - Fiction
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਜੀ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਸ਼ੋਅ
!ਨਤੀਜਾ
|-
| 2007
| Best Actress in a Lead Role
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2011
| Most Fit Actress
| Herself
| -
| {{won}}
|-
| 2012
| Best Actress in a Lead Role
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਗ੍ਰੇਵ ਇੰਡੀਅਨ ਟੀ.ਵੀ. ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2014
| Favourite Actress of Decade (Votice Choice)
| Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=GITA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/garv-indian-tv-awards.html|title=Garv Indian TV Awards|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528122528/https://awardsbyindianshows.weebly.com/garv-indian-tv-awards.html|archive-date=28 ਮਈ 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Actress in a Lead Role (Critics)
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
|-
| Best TV Couple of Decade (along with Cezanne Khan)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;5&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress of Decade (Critics)
|-
| Popular Actress
| rowspan=&quot;3&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;3&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
|-
| Favourite Actress (Votice Choice)
|-
| GR8! Performer of the Year
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
| Fit Star
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
| -
| {{won}}&lt;ref name=&quot;GITA&quot;/&gt;
|-
| Beauty of the Year
| -
| {{nom}}
|-
| Best Actress in Negative Role (Critics)
| Maha Bhasm Pari
| Baal Veer
| {{won}}&lt;ref name=&quot;GITA&quot;/&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>8ekwmsr2ogh0jw65v8c1fhkj0divqy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿੰਦੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92715</id>
    <revision>
      <id>849959</id>
      <parentid>807760</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15951" sha1="kk6e8nk9ax2oc6a4llix8zxrsza54ji" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿੰਦੇ
| image              = Shilpa Shinde in 2018 (cropped).jpg
| birth_date         = &lt;!--Birth date has been contested. Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight.--&gt;
| birth_place        = [[ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ]]
| occupation         = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years active       = 1999 - ਹੁਣ
| years_active       = 1999 - ਹੁਣ
| known for          = ''[[ਚਿੜਿਆ ਘਰ]]'', ''[[ਭਾਬੀ ਜੀ ਘਰ ਪਰ ਹੈ !]]'' ਅਤੇ ''[[ਮੇਹਰ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ]]''
}}

'''ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿੰਦੇ'''&amp;nbsp;ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&amp;nbsp;ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਗੂਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ''ਭਾਬੀ ਜੀ ਘਰ ਪਰ ਹੈ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-28/tv/41537817_1_kamya-punjabi-shilpa-shinde-negative-role|title=Kamya Punjabi replaced by Shilpa Shinde in television show - The Times Of India|date=2013-08-28|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|access-date=2013-11-17|archive-date=2013-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831151823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-28/tv/41537817_1_kamya-punjabi-shilpa-shinde-negative-role|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/11-revelations-made-by-Shilpa-Shinde-aka-Angoori-of-Bhabhiji-Ghar-Par-Hai-on-quitting-the-show/listshow/51411735.cms?utm_source=COLUMBIA&amp;utm_medium=COLUMBIA&amp;utm_campaign=COLUMBIA|title=Angoori Bhabhi}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ&amp;nbsp;ਸੀਰੀਅਲ&amp;nbsp;''ਹਾਤਿਮ&amp;nbsp;''ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀਰੀਅਲ&amp;nbsp;''ਸੰਜੀਵਨੀ''&lt;ref&gt;http://www.mid-day.com/entertainment/2004/may/84418.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm|title=Metro Plus Delhi / Personality: At ease with the world|date=2004-11-11|publisher=The Hindu|access-date=2013-11-17|archive-date=2005-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;ਵਿਚ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;hindu2002&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm|title=An artiste set to dazzle|date=2002-07-11|publisher=The Hindu|access-date=2013-11-17|archive-date=2003-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਸੰਬਰ 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਮਰਪਾਲੀ ਅਤੇ ਮਿਹਿਰ&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm|title=Court rules in favour of actress Shilpa Shinde|publisher=Zeenews.india.com|access-date=2013-11-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/shilpa-shinde-quits-chidiya-ghar_129222.html|title=Shilpa Shinde quits `Chidiya Ghar`|publisher=Zeenews.india.com|access-date=2013-11-17|archive-date=2013-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003201716/http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/shilpa-shinde-quits-chidiya-ghar_129222.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020721/spectrum/tv.htm|title=The Sunday Tribune - Spectrum - Television|date=2002-07-21|publisher=Tribuneindia.com|access-date=2013-11-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.in/life/2002/09/16/stories/2002091600030200.htm|title=The Hindu Business Line: A rarity called professionalism|date=2002-09-16|publisher=Thehindubusinessline.in|access-date=2013-11-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081214/spectrum/main6.htm|title=The Sunday Tribune - Spectrum|publisher=Tribuneindia.com|access-date=2013-11-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-is-known-for-doing-such-things-Shilpa-Shinde/Article1-1067149.aspx|title=She is known for doing such things: Shilpa Shinde|date=2013-05-28|publisher=Hindustan Times|access-date=2013-11-17|archive-date=2015-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725023644/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-is-known-for-doing-such-things-Shilpa-Shinde/Article1-1067149.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਸ਼ਿੰਦੇ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1977 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਡਾ. ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਸ਼ਿੰਦੇ, ਇੱਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਜੱਜ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਗੀਤਾ ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਸ਼ਿੰਦੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot;&gt;{{cite news|title=Did You Know That Shilpa Shinde Went into Depression After Her Father's Death? These Lesser Known Facts About the Controversial Girl Will Surely Leave You Amazed!|url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-shilpa-shinde-unknown-facts-5757414-PHO.html?seq=2|accessdate=15 January 2018|work=dailybhaskar|date=29 November 2017|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917004534/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-shilpa-shinde-unknown-facts-5757414-PHO.html?seq=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਸ਼ਿੰਦੇ ਕੇ.ਸੀ. ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ, ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Banerjee|first1=Urmimala|title=Bigg Boss 11 winner Shilpa Shinde dedicates win to late father – view pic!|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-11-winner-shilpa-shinde-dedicates-win-to-late-father-view-pic/|publisher=bollywoodlife.com|accessdate=19 January 2018|date=15 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118070748/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-11-winner-shilpa-shinde-dedicates-win-to-late-father-view-pic/|archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਸ਼ਿੰਦੇ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ &quot;ਮਾਯਕਾ&quot; (2007–2009) ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਰੋਮਿਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਵਿਆਹ ਉਦੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿੰਦੇ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bigg Boss 11: Shilpa's Ex Romit Calls Her Real Winner, Shares Adorable Post For The Actor|url=http://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-11-shilpa-shinde-ex-romit-raj-calls-her-real-winner-shares-adorable-post-for-the-actor-1631567.html|accessdate=14 January 2018|work=News18|date=14 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bigg Boss 11: When Shilpa Shinde's ugly break-up with co-star Romit Raj made news|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bigg-boss-11-when-shilpa-shinde-ugly-break-up-with-co-star-romit-raj-made-news-lifetv-1057393-2017-10-04|website=India Today|accessdate=14 January 2018|date=4 October 2017}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਿੰਦੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਨਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਨੂੰ ਅਪਨਾਵੇ। ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵਾਂ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Team|first1=Tellychakkar|title=Shilpa Shinde's father passes away|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shilpa-shindes-father-passes-away|website=Tellychakkar.com|accessdate=15 January 2018|date=31 August 2013|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116033603/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shilpa-shindes-father-passes-away|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1999 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੀਰੀਅਲ &quot;ਭਾਬੀ&quot; (2002–08) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸੀਰੀਅਲ &quot;ਕਭੀ ਆਏ ਨਾ ਜੁਦਾਈ&quot; (2001–03) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਜੀਵਨੀ (2002) ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=Chitra&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm|title=Metro Plus Delhi / Personality: At ease with the world|date=11 November 2004|newspaper=The Hindu|accessdate=17 November 2013|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਮਰਪਾਲੀ (2002) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (2004) ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2006 ਤੱਕ ਡੀ.ਡੀ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸ਼ੋਅ &quot;ਮੇਹਰ - ਕਾਹਨੀ ਹੱਕ ਔਰ ਹਕੀਕਤ ਕੀ&quot; ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਲੀਡ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ &quot;ਹਾਤਿਮ&quot; ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਲਪਾ ਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ &quot;ਰੱਬਾ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਹੋਵੇ&quot; ਵਿੱਚ 2006 ਤੱਕ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਉਹ &quot;ਬੇਟੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਯਾ ਪਰਾਇਆ ਧਨ&quot; ਵਿੱਚ ਵੀਰਾ, ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ&lt;ref name=Mirch&gt;{{cite news |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm |title=Court rules in favour of actress Shilpa Shinde |publisher=Zeenews.india.com |date=17 June 2008 |accessdate=17 November 2013 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ- ਦਸਾਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦੀ ਛੀਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਵਰਮਾ ਦੀ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hindu2002&quot;/&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ਸਾਲ(s)
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਸਰੋਤ
|-
| 2001-03
|''ਕਭੀ ਆਏ ਨਾ ਜੁਦਾਈ''
|-
| 2002-03
|''ਸੰਜੀਵਨੀ''
| ਚਿਤ੍ਰਾ
|
|-
| 2000-02
|''ਮੇਹਰ''
| ਮੇਹਰ
|-
| 2002
| ''ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ''
| ਸੰਜਨਾ ਗੁਜਰਾਲ
|-
| 2002
| ''ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1135669/report-will-shilpa-quit-hari-mirchi|title=Will Shilpa quit ‘Hari Mirchi’? - Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=26 November 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2002
|''ਅਮਰਪਾਲੀ''
| ਅਮਰਪਾਲੀ
|-
| 2004-08
|''ਭਾਬੀ''
| ਮੰਜੁ
|-
| 2004
|''ਹਾਤਿਮ''
| ਸ਼ਕੀਲਾ
|-
| 2008-2009
| ''ਵਾਰਿਸ (2008 ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੀ ਲੜੀ)''
| ਗਾਯਤ੍ਰੀ
|-
| 2007-09
|''ਮਾਈਕਾਂ''
|ਸੋਨੀ ਖੁਰਾਨਾ
|-
| 2011-14
|''ਚਿੜੀਆ ਘਰ''
|ਕੋਇਲ ਘੋਟਕ ਨਾਰਾਇਣ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/television/when-paresh-pulled-a-prank-on-shilpa-shinde-161400|title=NDTV Movies: Television News - TV Celebrity Gossip - Celebrity News - Latest TV Stories|access-date=2017-04-17|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928224739/http://movies.ndtv.com/television/when-paresh-pulled-a-prank-on-shilpa-shinde-161400|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013-14
|''ਦੋ ਦਿਲ ਏਕ ਜਾਨ''
| ਦਯਾ ਮਾਈ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-TV-shilpa-shinde-replaces-kamya-panjabi-as-daya-maayi-in-life-oks-do-dil-ek-jaan-4371961-NOR.html|title=Shilpa Shinde replaces Kamya Panjabi as Daya maayi in Do Dil Ek Jaan|date=2013-01-25|publisher=daily.bhaskar.com|access-date=2013-11-17|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927121856/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-TV-shilpa-shinde-replaces-kamya-panjabi-as-daya-maayi-in-life-oks-do-dil-ek-jaan-4371961-NOR.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013-14
|''ਦੇਵੋ ਕੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ''
|ਮਹਾਨੰਦਾ
|-
| 2013-14
|''ਲਪਤਗੰਜ''
| ਮਿਸ ਮਰਿਯਮ
|-
| 2015-16
|''ਭਾਬੀ ਜੀ ਘਰ ਪਰ ਹੈ''
|ਅੰਗੂਰੀ ਭਾਬੀ 
|}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]]</text>
      <sha1>kk6e8nk9ax2oc6a4llix8zxrsza54ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਵੇਤਾ ਕਾਵਤਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93930</id>
    <revision>
      <id>849954</id>
      <parentid>807759</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7607" sha1="74dzkao0wic60xe2dev8o6m54xzbmh3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸ਼ਵੇਤਾ ਕਾਵਤਰਾ 
| image = Shweta kawatra walks ramp.jpg
| birth_place = 1986, [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] 
| Height = 170cm(5'7'')
| othername = ਸ਼ਵੇਤਾ ਕਾਵਤਰਾ 
| occupation = ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ
| salary =
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| religion = [[ਸੋਕਾ ਗਾਕਕਾਈ]]
| children = 1
| spouse = [[ਮਾਨਵ ਗੋਹਿਲ]]&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mazumder|first=Ranjib|title=TV couple Manav Gohil and Shweta Kawatra on their journey of love|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_tv-couple-manav-gohil-and-shweta-kawatra-on-their-journey-of-love_1390032|newspaper=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=2011-08-19}}&lt;/ref&gt; 
| website =
| Children: ਜ਼ਾਰਾ ਗੋਹਿਲ ਕਾਵਤਰਾ
}}
'''ਸ਼ਵੇਤਾ ਕਾਵਤਰਾ '''(ਜਨਮ 1976) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੱਲਵੀ ਅਗਰਵਾਲ ਲਈ ''[[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]]'' ਤੋਂ ਅਤੇ ਕੁਮਕੁਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਇਸਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.'' ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਬਾਲ ਵੀਰ ਵਿੱਚ ਭਿਅੰਕਰ ਪਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਇਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮਾਨਵ ਗੋਹਿਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune-times/Ek-chhoti-si-love-story/articleshow/955376.cms|title=Ek chhoti si love story|last=Kharade|first=Pallavi|date=10 December 2004|newspaper=[[Times of India]]|accessdate=16 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-10-27/india/27808611_1_sim-cards-smses-nach-baliye|title=Nach Baliye couple in SMS scam|date=27 October 2006|agency=[[Mumbai Mirror]]|newspaper=Times of India|accessdate=16 July 2015|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811040413/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-10-27/india/27808611_1_sim-cards-smses-nach-baliye|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਧੀ, ਜ਼ਾਰਾ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/news/manav-gohil-and-shweta-kawatra-name-their-child-zahra|title=Manav Gohil and Shweta Kawatra name their child, Zahra|publisher=www.tellychakkar.com|date=25 July 2012|accessdate=2012-11-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (ਜਨਮ ' ਤੇ 11 ਮਈ, 2012), ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਬਣੇ।)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/tv/shweta-kawatra-and-manav-gohil-have-a-baby-girl/|title=Shweta Kawatra and Manav Gohil have a baby girl!|publisher=www.bollywoodlife.com|date=16 May 2012|accessdate=2012-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630002512/http://www.bollywoodlife.com/tv/shweta-kawatra-and-manav-gohil-have-a-baby-girl/|archive-date=2012-06-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-shweta-kawatra-gives-birth-to-a-baby-girl/20120515.htm|title=Shweta Kawatra, Manav Gohil have a baby girl|publisher=[[Rediff]]|date=15 May 2012|accessdate=2012-11-26}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 2 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਸਰੋਜ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬੇਸਟ ਡਾਂਸਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ  ਸੀ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ''ਮਰਡਰ 2'' ਬਤੌਰ ਡਾ.ਸਾਨੀਆ
* ''ਅਜ਼ਹਰ''  ਬਤੌਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨਲੇਖਕ
* ਮਾਈ ਬ੍ਰਦਰ…ਨੀਖਿਲ ਬਤੌਰ ਵਕੀਲ

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
* ''[[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]]'' ਬਤੌਰ ਪੱਲਵੀ ਭੰਡਾਰੀ/ ਪੱਲਵੀ ਕਮਲ ਅਗਰਵਾਲ 
* ''ਕੇਕੁਸੁਮ ''ਬਤੌਰ ਈਸ਼ਾ ਚੋਪੜਾ / ਈਸ਼ਾ ਪੁਰੀ/ ਈਸ਼ਾ ਅਭੈ ਕਪੂਰ 
* ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.'' ਬਤੌਰ ਡਾ. ਨੀਯਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ 
* ''ਸੀਆਈਡੀ: ਸਪੈਸ਼ਲ ਬਿਉਰੋ''  ਬਤੌਰ ਡਾ. ਨੀਯਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ 
* ''ਕੁਮਕੁਮ ਬਤੌਰ ਨਿਵੇਦਿਤਾ''
* ''ਬਾਲ ਵੀਰ'' ਬਤੌਰ ਭਿਅੰਕਰ ਪਰੀ 
* ''ਸਵਾਲ ਏ ਇਸ਼ਕ  ''ਬਤੌਰ ਸ਼ਵੇਤਾ ਕਾਵਤਰਾ
* ''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 2'' (2006)
* ''ਸੋਨੀ ਮਹੀਵਾਲ ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/coupling-comedy/article3197539.ece|title=Coupling comedy|date=2006-08-08|access-date=2016-10-20|language=en-IN|issn=0971-751X|newspaper=The Hindu}}&lt;/ref&gt; (2006) (ਦੁਰਦਰਸ਼ਨ) ਬਤੌਰ ਸੋਨੀ
*  ''ਸੋਨੂੰ ਸਵੀਟੀ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/whistle-stop-punjabi-tadka/|title=Whistle Stop: Punjabi Tadka|date=2011-11-02|access-date=2016-10-20|newspaper=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; (2009) ਬਤੌਰ ਸਵੀਟੀ
*  ''ਗਾੜੀ ਬੁਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-joy-of-train-journeys/article2640396.ece|title=The joy of train journeys|date=2011-11-19|access-date=2016-10-20|language=en-IN|issn=0971-751X|newspaper=The Hindu}}&lt;/ref&gt; (2011)
* ''ਅਦਾਲਤ''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111203/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|website=www.tribuneindia.com|access-date=2016-10-20}}&lt;/ref&gt; (2011)
* ''ਫੁਲਵਾ'' (2011) ਬਤੌਰ ਐਸਐਸਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਤਿਵਾਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-shweta-kawatra-dons-the-role-of-a-powerful-cop-1978808.html|title=Shweta Kawatra dons the role of a powerful Cop!|date=2011-03-31|access-date=2016-10-20|newspaper=DailyBhaskar|archive-date=2020-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814172735/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-shweta-kawatra-dons-the-role-of-a-powerful-cop-1978808.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDb name|1655836}}
* [http://www.sabtv.com/comedy/show_details.php?sid=14 ਸੋਨੂੰ ਸਵੀਟੀ&lt;br&gt; ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>74dzkao0wic60xe2dev8o6m54xzbmh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰਭੀ ਚੰਦਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93990</id>
    <revision>
      <id>849974</id>
      <parentid>838460</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11096" sha1="syekxfmxjei5glzd9codvy89pptjw2i" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸੁਰਭਿ ਚੰਦਨਾ
| image = Surbhi Chandna at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg
| caption = ਸੁਰਭੀ ਚੰਦਨਾ
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1989|09|11}}
| birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]]
| residence =[[ਪੋਵਾਈ, ਮੁੰਬਈ]] 
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| known_for =[[ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼]] 
| notable_works =[[ਕਬੂਲ ਹੈ]], [[ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼]]
| height = 
| yearsactive = 2014–present
}}
'''ਸੁਰਭੀ ਚੰਦਨਾ '''(ਜਨਮ 11 ਸਤੰਬਰ, 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ. ਵੀ.]] ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਾਟਕ ''[[ਕਬੂਲ ਹੈ]]''  ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਹਯਾ ਸਮਾਂਤਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surbhi-Jyotis-painting-bond-with-Surbhi-Chandna/articleshow/54287731.cms|title=Surbhi Jyoti's painting bond with Surbhi Chandna - Times of India|access-date=4 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੋਅ ''ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼''  ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਨਿਕਾ (ਨਾਰੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ) ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Being-in-love-is-a-wonderful-feeling-Surbhi-Chandna/articleshow/55078572.cms|title=Being in love is a wonderful feeling: Surbhi Chandna - Times of India|access-date=4 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==

=== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ===
ਸੁਰਭੀ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਸਤੰਬਰ, 1989 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਸੁਰਭੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਬੀਏ ਅਥਰਵ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ===
ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਕਈ ਐਡ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਕੀਤੇ। ਇਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ. ਵੀ.]] ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਾਟਕ [[ਕਬੂਲ ਹੈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੂੰਗੀ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀ ਕੁੜੀ ਹਯਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ [[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਬੌਬੀ ਜਾਸੂਸ ''ਵਿੱਚ ਆਮਨਾ ਖ਼ਾਨ /ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਭਾਰਤ)]] ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਨਾਟਕ  ਆਹਟ  ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਬ ਟੀਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ  ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਏਕ ਨੰਨਦ ਕੀ ਖੁਸ਼ਿਓਂ ਕੀ ਚਾਬੀ... ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਨਿਕਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਮੀਡੀਆ ==
ਸੁਰਭੀ ਚੰਦਨਾ ਬਿਜ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ 2017 ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 7ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। 

2018 ਵਿੱਚ, ਚੰਦਨਾ ਪੂਰਬੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੈਕਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਔਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 16ਵੇਂ ਅਤੇ ਬਿਜ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 8ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।

2019 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬੀ ਚੰਦਨਾ ਈਸਟਨ ਆਈ ਦੀ ਸੈਕਸੀਐਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਔਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 5ਵੇਂ ਅਤੇ ਬਿਜ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸੀ।

2020 ਵਿਚ, ਚੰਦਨਾ ਬਿਜ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਟੀ ਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ [2] ਅਤੇ ਈਸਟਨ ਆਈ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 9 ਵੇਂ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਹੈ.

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
!ਫ਼ਿਲਮ&lt;br&gt;
!ਭੂਮਿਕਾ&lt;br&gt;
!ਹਵਾਲਾ.
|-
|2014 
|''ਬੌਬੀ ਜਾਸੂਸ&lt;br&gt;
''
|ਆਮਨਾ ਖ਼ਾਨ/ਅਦਿਤੀ&lt;br&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/surbhi-chandna-ditched-bollywood-for-small-screen/17410152|title=Surbhi Chandna ditched Bollywood for small screen|publisher=|accessdate=4 December 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220050604/http://www.mid-day.com/articles/surbhi-chandna-ditched-bollywood-for-small-screen/17410152|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Show (Title) 
!Character
!Role
!Network
|-
|2009
|''ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ&lt;br&gt;
''
|ਸਵੀਟੀ&lt;br&gt;
|ਕਾਮਿਓ&lt;br&gt;
|ਸਬ ਟੀਵੀ&lt;br&gt;
|-
|2013
|''ਏਕ ਨੰਨਦ ਕੀ ਖੁਸ਼ਿਓਂ ਕੀ ਚਾਬੀ...ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ&lt;br&gt;
''
|ਸੁਜ਼ੈਨ&lt;br&gt;
|ਕਾਮਿਓ&lt;br&gt;
|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ
|-
|2014-2015
|''[[ਕਬੂਲ ਹੈ|ਕਬੂਲ ਹੈ&lt;br&gt;
]]''
|''ਹਯਾ ਇਮਰਾਨ ਕੁਰੇਸ਼ੀ ''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abplive.in/television/surbhi-jyotis-painting-bond-with-surbhi-chandna-413965|title=Surbhi Jyoti's painting bond with Surbhi Chandna|date=11 September 2016|publisher=|accessdate=4 December 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220045904/http://www.abplive.in/television/surbhi-jyotis-painting-bond-with-surbhi-chandna-413965|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|ਅਸਧਾਰਨ&lt;br&gt;
|[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀe&lt;br&gt;
]]
|-
|2015
|ਆਹਟ&lt;br&gt;
|ਸਿਆ&lt;br&gt;
|ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ &lt;br&gt;
|[[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]]&lt;br&gt;
|-
|2016–present
|''ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼''
|ਅਨਿਕਾ ਸ਼ਿਵਾਏ ਸਿੰਘ  ਓਬਰਾਏ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-actor-nakul-mehta-hurted-surbhi-chandna-420809|title=ISHQBAAZ actor Nakul Mehta hurted Surbhi Chandna!|date=25 September 2016|publisher=|accessdate=4 December 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220050209/http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-actor-nakul-mehta-hurted-surbhi-chandna-420809|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ&lt;br&gt;
|[[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ&lt;br&gt;
]]
|-
|2017–present 
|''Dil Boley Oberoi''
|ਅਨਿਕਾ ਸ਼ਿਵਾਏ ਸਿੰਘ ਓਬਰਾਏ&lt;br&gt;
|ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ&lt;br&gt;
|[[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] 
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
!ਅਵਾਰਡ&lt;br&gt;
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ&lt;br&gt;
!ਸ਼ੋਅ&lt;br&gt;
!ਸਿੱਟਾ&lt;br&gt;
!ਹਵਾਲਾ.
|-
|2016
|ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਿਊਅਰਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡਸ&lt;br&gt;
|ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ&lt;br&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |Ishqbaaaz
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://avta.tv/the-nominee-shortlist-for-the-asian-viewers-television-awards-2016-have-been-announced/|title=&quot;The nominee shortlist for the Asian Viewers Television Awards 2016 have been announced&quot;|date=|author=}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2017
| rowspan=&quot;5&quot; |ਸਟਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਵਾਰਡਸ&lt;br&gt;
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਯਾ ਸਦਸਯ (ਔਰਤ)&lt;br&gt;
|{{won}}
| rowspan=&quot;5&quot; |&lt;ref name=&quot;Star Parivaar Awards 2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaazs-nakuul-mehta-surbhi-chandna-and-kunal-jaisingh-win-big-at-the-star-parivaar-awards-2017-check-out-full-winners-list/|title=&quot;Ishqbaaaz's Nakuul Mehta, Surbhi Chandna and Kunal Jaisingh win big at the Star Parivaar Awards 2017|date=|author=|work=|access-date=2017-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517021315/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaazs-nakuul-mehta-surbhi-chandna-and-kunal-jaisingh-win-big-at-the-star-parivaar-awards-2017-check-out-full-winners-list/|archive-date=2017-05-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਦਸਯ&lt;br&gt;
|{{won}}
|-
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੋੜੀ (ਨਕੁਲ ਮਹਿਤਾ)
|{{won}}
|-
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ&lt;br&gt;
|{{nom}}
|-
|ਪਸੰਦੀਦਾ ਜੋੜੀ (ਨਕੁਲ ਮਹਿਤਾ)
|{{nom}}
|}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
▪ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਸੂਚੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDb name|7409438}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>syekxfmxjei5glzd9codvy89pptjw2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94028</id>
    <revision>
      <id>849977</id>
      <parentid>846534</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28798" sha1="19f49iddoay2phgn2nj46h3yaia5h9i" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ
| image = Sanjeeda at STAR Plus Dandia Shoot2 (cropped).jpg
| caption = ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|12|20}}&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|title=Birthday Special! Photos of Sanjeeda Shaikh which prove why she is beauty personified!|publisher=Pinkvilla|access-date=2018-09-13|archive-date=2018-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214547/https://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = ਕੁਵੈਤ
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| spouse = {{marriage|ਆਮਿਰ ਅਲੀ|2012}}&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aamir-Ali-off-to-Goa-for-vacation-with-wife-Sanjeeda-Sheikh/articleshow/54973035.cms|title=Sanjeeda-Amir going to Goa for vacation|publisher=''Times ofIndia''}}&lt;/ref&gt;
|signature=
| yearsactive = 2006–ਹਾਜ਼ਰ
}}

'''ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-reaches-1-million-followers-on-Instagram-thanks-fans/articleshow/54793984.cms|title=Sanjeeda Sheikh thanks her fans|publisher=''Times of India''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-divyanka-tripathi-and-mouni-roy-sanjeeda-sheikh-touches-one-million-followers-on-insta/|title=Sanjeeda reach one million follower in instagram|publisher=''Bollywoodlife|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213092030/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-divyanka-tripathi-and-mouni-roy-sanjeeda-sheikh-touches-one-million-followers-on-insta/|archive-date=2019-02-13|url-status=dead}}''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-wont-celebrate-eid-find-out-why/|title=Aamir Ali and Sanjeeda Sheikh are not celebrating Eid this year for the unprecedented deluge in Jammu and Kashmir that has got them thinking|publisher=''Bollywoodlife''|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117233759/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-wont-celebrate-eid-find-out-why/|archive-date=2018-11-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|title=Birthday Special!! Photo of Sanjeeda Sheikh which prove why she beauty personified|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224030234/http://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
[[File:Sanjeeda sheikh aamir ali colors indian telly awards.jpg|thumb|Sanjeeda Sheikh with former husband [[Aamir Ali]]]]
2 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ [[ਆਮਿਰ ਅਲੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Aamir-Sanjeeda's wedding reception |url=http://www.ndtv.com/album/listing/entertainment/aamir-sanjeeda-s-wedding-reception-12465 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418153949/http://www.ndtv.com/album/listing/entertainment/aamir-sanjeeda-s-wedding-reception-12465 |archive-date=18 April 2012 |access-date=27 July 2012 |publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Ashwini Sawant |date=3 March 2012 |title=Aamir Ali-Sanjeeda Sheikh's nikaah |newspaper=[[DNA (newspaper)|DNA]] |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/slideshow_aamir-ali-sanjeeda-sheikh-s-nikaah_1657994#top |access-date=27 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |date=5 March 2012 |title=TV star Aamir Ali, Sanjeeda Sheikh tie the knot |url=http://indiatoday.intoday.in/story/aamir-ali-sanjeeda-sheikh-tie-the-knot/1/176566.html |magazine=[[India Today]] |location=Mumbai |access-date=27 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sanjeeda Sheikh about Amir Ali |url=http://www.hindustantimes.com/tv/aamir-has-changed-a-lot-after-marriage-sanjeeda-sheikh/story-VTUIrDqy6A9OXl9gcDcraI.html |publisher=Hindusthan Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sanjeeda Sheikh picture draw communal ire |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanjeeda-sheikhs-intimate-picture-with-husband-aamir-ali-draws-communal-ire/ |publisher=Bollywoodlife |access-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214549/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanjeeda-sheikhs-intimate-picture-with-husband-aamir-ali-draws-communal-ire/ |archive-date=2018-09-16 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰੋਗੇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਆਇਰਾ ਅਲੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/revealed-telly-couple-sanjeeda-shaikh-and-aamir-ali-have-a-four-month-old-daughter/articleshow/73171459.cms Telly couple Sanjeeda Shaikh and Aamir Ali have a four-month-old daughter]-''Times of India''&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 2020 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ&lt;ref&gt;[https://www.idiva.com/entertainment/tv/aamir-ali-speaks-about-breakup-with-wife-sanjeeda-sheikh-for-the-first-time/18005888 Post Opting For Surrogacy, Aamir Confirms Marital Woes With Sanjeeda Sheikh] - ''IDiva''&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।.&lt;ref&gt;{{cite news |date=6 January 2022 |title=Aamir Ali and Sanjeeda Shaikh Divorce After Nine Years of Marriage, Actress Gets Daughter's Custody: Report |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/aamir-ali-and-sanjeeda-shaikh-divorce-after-nine-years-of-marriage-actress-gets-daughters-custody-report-4628906.html}}&lt;/ref&gt;

29 ਮਈ 2017 ਨੂੰ, ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਜ਼ਕੇਰਬਾਨੂ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਬਾਗਬਾਨ ਨੇ ਉਸ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਅਨਸ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ੇਖ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਜ਼ਕੇਰਬਾਨੂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਹ 27 ਮਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਬਈ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਐਫਆਈਆਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ 'ਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://m.ndtv.com/entertainment/domestic-violence-case-filed-against-tv-actress-sanjeeda-shaikh-and-her-family-1745167 Domestic Violence Case Filed Against TV Actress Sanjeeda Shaikh And Her Family] NDTV&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/tv/sanjeeda-sheikh-brother-face-domestic-violence-charges-after-sister-in-law-files-fir/story-mN0jYsjBKLHKfUPaRkfdWK.html Sanjeeda Sheikh, brother face domestic violence charges as sister-in-law files FIR] ''Hindustan Times''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/legal-trouble-for-sanjeeda-sheikh/articleshow/60319973.cms Sanjeeda Sheikh's sister-in-law files domestic violence case against her and her brother] ''The Times of India''&lt;/ref&gt;

==ਕਰੀਅਰ==
ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੂਪ ਓਪੇਰਾ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਯਾ ਹੋਗਾ ਨਿੰਮੋ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਨਿੰਮੋ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2007 ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਯਾਮਤ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਂਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਪਤੀ ਨੇ ਆਮਿਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ''ਨੱਚ ਬਲਿਏ 3'' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਂਸਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=Win&gt;{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-20/tv/27906409_1_sanjeeda-sheikh-aamir-sanjeeda-aamir-ali |title=Aamir-Sanjeeda are really excited |date=Sep 20, 2008 |publisher=''Times of India'' |accessdate=July 27, 2012 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111041259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-20/tv/27906409_1_sanjeeda-sheikh-aamir-sanjeeda-aamir-ali |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਇੱਕ ਹਸੀਨਾ ਥੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=14 TV shows get axed this year|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/14-TV-shows-get-axed-this-year/articleshow/45523886.cms|accessdate=16 December 2014|work=The Times of India|publisher=Shruti Jambhekar|date=16 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/vatsal-seth-scares-ek-hasina-thi-co-star-sanjeeda-sheikh/|title=Vatsal Seth scares ‘Ek Hasina Thi’ co-star Sanjeeda Sheikh|publisher=''Indian Express''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-hasina-thi-actor-sanjeeda-sheikh-i-like-to-play-different-roles-in-tv-serials-and-do-not-want-to-create-a-particular-image/|title=Sanjeeda Sheikh about her role in Ek hasina thi|date=19 May 2014|publisher=''Bollywoodlife''|access-date=1 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121094155/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-hasina-thi-actor-sanjeeda-sheikh-i-like-to-play-different-roles-in-tv-serials-and-do-not-want-to-create-a-particular-image/|archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਵਿੱਚ ਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Shaikh-to-replace-Eisha-Singh-in-Ishq-Ka-Rang-Safed/articleshow/52479770.cms|title=Sanjeeda Sheikh will replace Esha Singh in Ishq Ka Rang Safed|publisher=''Times of India''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-Saas-bahu-shows-will-never-fade-away/articleshow/53110539.cms|title=Sanjeeda Sheikh: 'Saas-bahu' shows will never fade away|publisher=''Times of India''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.filmibeat.com/television/news/2016/sriti-jha-sanjeeda-sheikh-accept-mouni-roy-nachnaaundanahi-challenge-246813.html|title=Sriti Jha &amp; Sanjeeda Sheikh Accept Mouni Roy’s #NachnaAundaNahi Challenge!|publisher=''Filmi Beat''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/From-Sunny-Leone-to-Sanjeeda-Sheikh-Beat-Pe-Booty-fever-grips-TV-celebs/articleshow/53736343.cms|title=From Sunny Leone to Sanjeeda Sheikh: 'Beat Pe Booty' fever grips TV celebs|publisher=''Times of India''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/photos/369149/ekta-kapoor-aamir-sanjeeda-arjun-bijlani-and-others-ring-karishma-tannas-birthday|title=Ekta Kapoor, Aamir-Sanjeeda, Arjun Bijlani and others ring in Karishma Tanna's birthday!|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225143201/http://www.pinkvilla.com/tv/photos/369149/ekta-kapoor-aamir-sanjeeda-arjun-bijlani-and-others-ring-karishma-tannas-birthday|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/369061/bffs-mouni-roy-and-sanjeeda-shaikh-dancing-tunes-ambarsariya-most-graceful|title=BFFs Mouni and Sanjeeda dancing to the tunes of Ambarsariya is the most graceful thing today!|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224195411/http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/369061/bffs-mouni-roy-and-sanjeeda-shaikh-dancing-tunes-ambarsariya-most-graceful|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੇਖ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਵੈਬ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੇਣਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਗਹਿਰਾਈਆਂ'' ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਏਕ ਹਸੀਨਾ ਥੀ'' ਨਾਂ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/rohan-mehra-om-swami-spat-aashka-goradias-engagement-vatsal-sheth-sanjeeda-sheikhs-reunion-heres-what-made-news-on-tv/|title=Rohan Mehra – Om Swami spat, Aashka Goradia’s engagement, Vatsal Sheth – Sanjeeda Sheikh’s reunion – here’s what made news on TV|publisher=''Bollywoodlife''|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214541/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/rohan-mehra-om-swami-spat-aashka-goradias-engagement-vatsal-sheth-sanjeeda-sheikhs-reunion-heres-what-made-news-on-tv/|archive-date=2018-09-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/367596/sanjeeda-sheikh-looks-intense-her-comeback-show-check-out|title=Sanjeeda Shaikh looks intense in her comeback show! Check out|publisher=''Pinkvilla''}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citenews|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sanjeeda-sheikh-vatsal-seth-to-feature-in-a-supernatural-show/articleshow/56775799.cms|title=Sanjeeda Sheikh, Vatsal Seth to feature in a supernatural show|publisher=''Times of India''}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot;|ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot;|ਫ਼ਿਲਮ
! scope=&quot;col&quot;|ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot;|Notes
|-
| 2003
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Baghban (2003 film)|Baghban]]'' 
| Milee 
| 
|-
| 2005 
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Ponniyin Selvan (2005 film)|Ponniyin Selvan]]'' 
| Priya
| Tamil Film; Credited as Vennila 
|-
| 2010 
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Pankh (film)|Pankh]]'' 
| Kusum 
| 
|-
| 2018 
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Ashke]]''
| Jiya  
| Punjabi film 
|-
| 2018 
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Nawabzaade]]'' 
| colspan=2|Special appearance in song &quot;Mummy Kasam&quot;
|-
| 2020 
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Taish]]''
| Jahaan
| [[ZEE5]] film
|-
| 2020 
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Kaali Khuhi]]''
| Priya
| [[Netflix]] film
|-
| rowspan=2|2022
! scope=&quot;row&quot;| ''Main Te Bapu''
| 
| Punjabi film
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''Kun Faya Kun'' {{dagger}}
| TBA
| Filming&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/kun-faya-kun-harshvardhan-rane-sanjeeda-shaikh-kushan-nandy-paint-happy-picture-sets-film |title=Kun Faya Kun: Harshvardhan Rane, Sanjeeda Shaikh &amp; Kushan Nandy paint a happy picture on the sets of the film |work=Bollywood Hungama |access-date=26 November 2020}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! ਸਾਲ
! ਸ਼ੋਅ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਹਵਾਲੇ
|-
|-
| 2006–2007
|''[[Kyaa Hoga Nimmo Kaa]]'' 
| Nimmo 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Nimmo to go off air |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Nimmo-to-go-off-air/articleshow/15672159.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=2022-05-18 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711230355/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/nimmo-to-go-off-air/articleshow/15672159.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007–2009
| ''[[Kayamath]]'' 
| Ayesha Shergil 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 June 2016 |title=Dhaani, Nimmo or Ayesha: Which one is your favourite Sanjeeda Sheikh role? |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/dhaani-nimmo-or-ayesha-kayamath-ishq-ka-rang-safed-kya-hoga-nimmo-ka-11796-2016-06-01 |website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007
| ''[[Nach Baliye#Season 3|Nach Baliye 3]]'' 
| Contestant
| Winner (Along with [[Aamir Ali]])
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 December 2007 |title=Rakhi-Abhishek were very good dancers |url=https://www.rediff.com/movies/2007/dec/24as.htm |website=Rediff}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2008
| ''[[Kya Dill Mein Hai]]'' 
| Naina Oberoi 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 August 2008 |title=Aamir-Sanjeeda's a couple again |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-aamir-sanjeeda-s-a-couple-again-1186716 |website=DNA}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Nachle Ve with Saroj Khan]]''
| Guest Contestant
| rowspan=&quot;2&quot; |Along with [[Aamir Ali]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=22 July 2008 |title=Sanjeeda as choreographer? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-as-choreographer/articleshow/3260001.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Nach Baliye#Season 4|Nach Baliye 4]]'' 
| Host 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 September 2008 |title=Aamir-Sanjeeda to host 'Nach Baliye 4'? |url=https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/aamir-sanjeeda-to-host-nach-baliye-4-_10809.html |website=Zee News |access-date=18 ਮਈ 2022 |archive-date=18 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518171809/https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/aamir-sanjeeda-to-host-nach-baliye-4-_10809.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009–2010 
| ''[[Jaane Pehchane Se Yeh Ajnabi]]''
| Ayesha 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/talking-point-with-sanjeeda-sheikh/604803/ |title=Sanjeeda Sheikh talks about Jaane Pehchaane Se…Ye Ajnabbi |date=12 April 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
| ''[[Zara Nachke Dikha|Zara Nachke Dikha 2]]''
| Contestant
| Winner
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 2010
| ''[[Sapna Babul Ka... Bidaai]]''
| Guest
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/moulli-sangeeta-sanjeeda-in-bidaai/580487/ |title=Moulli, Sangeeta, Sanjeeda in Bidaai |date=19 February 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011
| ''[[Hi! Padosi... Kaun Hai Doshi?]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | Sejal Mehta
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 August 2011 |title=I am at ease with comedy: Sanjeeda Sheikh |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/i-am-at-ease-with-comedy-sanjeeda-sheikh/articleshow/16160167.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=18 ਮਈ 2022 |archive-date=18 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518181630/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/i-am-at-ease-with-comedy-sanjeeda-sheikh/articleshow/16160167.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Piya Ka Ghar Pyaara Lage]]'' 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=15 December 2012 |title=Sanjeeda quits one show for another |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-quits-one-show-for-another/etarticleshow/17613406.cms?from=mdr |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012 
| ''[[Ramleela – Ajay Devgn Ke Saath]]''
| Surpanakha
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 October 2012 |title=Sanjeeda Sheikh plays Surpanakha, the seductress on Life OK's Ramleela |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-plays-Surpanakha-the-seductress-on-Life-OKs-Ramleela/articleshow/16966729.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
| ''[[Bigg Boss (Hindi season 6)|Bigg Boss 6]]''
| Guest
| Dance performance in grand finale
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 January 2013 |title='Bigg Boss 6': And the winner is... Urvashi Dholakia |url=https://www.emirates247.com/entertainment/bigg-boss-6-and-the-winner-is-urvashi-dholakia-2013-01-12-1.490775 |website=Emirates247}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Badalte Rishton Ki Dastaan]]''
| Meera Raunat
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 February 2013 |title=Sanjeeda on her role in Badalte Rishton Ki... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-on-her-role-in-Badalte-Rishton-Ki-/articleshow/18688097.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
| ''[[Ek Hasina Thi (TV series)|Ek Hasina Thi]]''
| Durga Thakur / Nitya Mitra 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2015
| ''[[Jhalak Dikhhla Jaa (season 8)|Jhalak Dikhhla Jaa 8]]''
| Guest Contestant
| rowspan=&quot;3&quot; | Dance performance
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=18 September 2015 |title=Drashti Dhami, Gautam Gulati and Sanjeeda Sheikh on 'Jhalak Dikhhla Jaa' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/jhalak-dikhhla-jaa-reloaded/Drashti-Dhami-Gautam-Gulati-and-Sanjeeda-Sheikh-on-Jhalak-Dikhhla-Jaa/articleshow/49014416.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Tashan-e-Ishq]]''
| rowspan=&quot;2&quot; | Guest
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 October 2015 |title=Sanjeeda Sheikh-Aamir Ali on Tashan-e-Ishq |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-Aamir-Ali-on-Tashan-e-Ishq/articleshow/49418178.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Bhagyalaxmi]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=19 October 2015 |url=https://www.indiatvnews.com/video/bhagyalaxmi-sanjeeda-sheikh-visits-the-sets-87894.25.html |website=INDIA TV NEWS}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015–2016
| ''[[Power Couple (Indian TV series)|Power Couple]]''
| Contestant
| Finalist
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 February 2016 |title=Power Couple: Aamir Ali and Sanjeeda Sheikh evicted |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/power-couple-aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-evicted/photostory/51192577.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2016
| ''[[Swaragini - Jodein Rishton Ke Sur]]''
| Guest
| Dance performance
| style=&quot;text-align:center;&quot; |{{Citation needed|date=April 2022}} 
|-
| ''[[Ishq Ka Rang Safed]]'' 
| Dhani 
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| 2017
| ''[[Love Ka Hai Intezaar]]''
| Kamini Mathur
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 May 2017 |title=Sanjeeda Sheikh and Keith Sequeira's Love Ka Hai Intezaar is the No. 1 show in UK |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/sanjeeda-sheikh-and-keith-sequeiras-love-ka-hai-intezaar-is-the-no-1-show-in-uk-lifetv-980097-2017-05-30 |website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2018
| ''[[Roop - Mard Ka Naya Swaroop]]''
| rowspan=&quot;5&quot; | Guest
| rowspan=&quot;5&quot; | Dance performance
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/sanjeeda-shaikhs-special-dance-performance-colors-roop/2018/09/24 |website=IWMBuzz.com |title=Sanjeeda Shaikh's special dance performance in Colors' Roop |date=24 September 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Kundali Bhagya]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 September 2018 |title=Kundali Bhagya Ganesh Utsav Maha Episode: Dheeraj Dhooper, Additi Gupta, Asha Negi, Karan Tacker And Others Set The Stage on Fire – View Pics |url=https://www.india.com/entertainment/television-news-kundali-bhagya-ganesh-utsav-maha-episode-dheeraj-dhooper-additi-gupta-asha-negi-karan-tacker-and-others-set-the-stage-on-fire-view-pics-3317925/ |website=India.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Tantra (TV series)|Tantra]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 December 2018 |title=Sanjeeda Sheikh shows off her dancing skills in Tantra |url=https://zeenews.india.com/television/sanjeeda-sheikh-shows-off-her-dancing-skills-in-tantra-2162122.html |website=Zee News}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 3]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 December 2018 |title=Naagin 3: Gauhar Khan, Drashti Dhami, Sanjeeda Sheikh to be part of Mahir and Vishaka's wedding celebration |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/naagin-3-gauhar-khan-drashti-dhami-sanjeeda-sheikh-to-be-part-of-mahir-and-vishakas-wedding-celebration/articleshow/67311402.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''[[Kumkum Bhagya]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 October 2019 |title=Diwali special in Kumkum Bhagya: Karishma, Sanjeeda, Drashti, Ravi, and others to perform |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/diwali-special-kumkum-bhagya-karishma-sanjeeda-drashti-ravi-and-others-perform-191014 |website=Tellychakkar}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! ਸਾਲ
! ਨਾਂ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਹਵਾਲੇ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2017
| ''[[Gehraiyaan (web series)|Gehraiyaan]]''
| Dr. Reyna
| 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
|}

=== Music videos ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Year
! Song Title
! Singer
! Ref(s)
|-
| 2017 
| ''Bas Ek Baar'' 
| Soham Naik
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=yaD8guPaf0k Bas Ek Baar | Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda Sheikh | Anurag Saikia | Latest Hindi Songs]&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2018 
| ''Ajnabee'' 
| Soham Naik
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=oHTSok_Y-94 Ajnabee l Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda Sheikh | Anurag Saikia | Latest Hindi Songs]&lt;/ref&gt;
|-
| ''Tum Aaoge''
| Soham Naik, Ritrisha Sarmah
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=FhHg3QVZils Tum Aaoge | Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda | Anurag Saikia | Kunaal Vermaa | Latest Hindi Songs]&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2019
| ''Sajda Karu'' 
| [[Stebin Ben]] 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=HD-FonJ6gD0 Sajda Karu - Sanjeeda Sheikh &amp; Aamir Ali | Stebin Ben | Asad Khan| Raqueeb Alam| Zee Music Originals]&lt;/ref&gt;
|-
| ''Kalla Sohna Nai'' 
| [[Akhil (singer)|Akhil]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=_87sQk_Ybsk Kalla Sohna Nai - AKHIL ft. Sanjeeda Sheikh | Babbu | MixSingh | Latest Song 2019]&lt;/ref&gt;
|-
| ''Ruka Hoon'' 
| [[Jigar Saraiya]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=W6RzUBLTYw4 Ruka Hoon | Jigar Saraiya | Sachin - Jigar | Sanjeeda Shaikh | Official Music Video]&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2021
|''Toh Aa Gaye Hum''
|[[Jubin Nautiyal]], [[Mithoon]]
|
|-
|''Saiyaan''
|[[Jass Manak]]
| 
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]]</text>
      <sha1>19f49iddoay2phgn2nj46h3yaia5h9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94091</id>
    <revision>
      <id>849913</id>
      <parentid>843082</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20715" sha1="bo8lryvclq43xi36dojj8fkm0pt4205" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Rakhi Sawant in 2019.jpg|thumb|ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ]]
'''ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ''' (ਜਨਮ ਨੀਰੂ ਭੇਦਾ 25 ਨਵੰਬਰ, 1978) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ, ਮਾਡਲ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ' ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕੰਨੜ, ਮਰਾਠੀ, ਉੜੀਆ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ, ਵਿਵਾਦਤ ਭਾਰਤੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਬਿੱਗ ਬੌਸ 1' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ;'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਜੈ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮ ਪਾਰਟੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Rakhi-Sawant-launches-party-wants-green-chilly/articleshow/32873695.cms|title=Rakhi Sawant launches her own party, wants 'green chilly'|website=[[The Times of India]]|access-date=29 March 2014}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਏ) ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;rpi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/rakhi-sawant-joins-rpi-challenges-raj-thackeray-in-election/|title=Rakhi Sawant joins RPI, challenges Raj Thackeray in Election|website=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=28 June 2014|archive-date=7 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707150041/http://news.biharprabha.com/2014/06/rakhi-sawant-joins-rpi-challenges-raj-thackeray-in-election/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtvindia.com/blogs/general/just-in/7-rakhi-sawant-controversies-thatll-make-you-go-wtf-52193335.html|title=7 Rakhi Sawant Controversies That Will make You Go WTF|website=[[MTV India]]|access-date=29 March 2014|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112907/http://www.mtvindia.com/blogs/general/just-in/7-rakhi-sawant-controversies-thatll-make-you-go-wtf-52193335.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਰਾਖੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨੀਰੂ ਭੇਦਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਯਾ ਭੇਦਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਯਾ ਨੇ ਆਨੰਦ, ਵਰਲੀ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Neha Maheshwri, TNN 17 May 2012, 11.26AM IST |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-17/news-interviews/31748421_1_rakhi-sawant-father-girl |title=Rakhi Sawant's father passes away |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=17 May 2012 |accessdate=9 February 2014 |archive-date=24 ਮਈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524083605/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-17/news-interviews/31748421_1_rakhi-sawant-father-girl |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=16 May 2012 3:16pm UTC by BollywoodLife |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip-buzz/rakhi-sawants-father-passes-away/ |title=Rakhi Sawant's father passes away |publisher=Bollywoodlife.com |date=16 May 2012 |accessdate=9 February 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

==ਕੈਰੀਅਰ==
[[File:Rakhi Sawant in Madhuri Dixit's getup.jpg|thumb|left|ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ [[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਤ]] ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੇਟਅਪ ਵਿੱਚ '' [[ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ]] 3 '' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ]]
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ &quot;ਅਗਨੀਚਕਰ&quot; ਵਿੱਚ ਰੁਹੀ ਸਾਵੰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ &quot;ਜੋਰੂ ਕਾ ਗੁਲਾਮ&quot;, &quot;ਜਿੱਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਗੰਗਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈਂ&quot;, ਅਤੇ &quot;ਯੇ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ&quot; ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। 

2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਚੂਰਾ ਲੀਆ ਹੈ ਤੁਮਨੇ&quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕਮਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਐਲਬਮ, &quot;ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ ਮਿਰਚੀ&quot;, 'ਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਵੰਤ ਨੇ &quot;ਮਸਤੀ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੈਂ ਹੂੰ ਨਾ&quot; ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।

==ਸਿਆਸਤ==
[[26 ਮਾਰਚ]], [[2014] ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://news.biharprabha.com/2014/03/rakhi-sawant-to-contest-lok-sabha-election-from-mumbai-north-west/ Rakhi Sawant to contest Lok Sabha Election from Mumbai North West | Biharprabha News]. News.biharprabha.com (26 March 2014). Retrieved on 2016-11-28.&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 'ਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮ ਪਾਰਟੀ (ਆਰ.ਏ.ਪੀ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Rakhi-Sawant-launches-party-wants-green-chilly/articleshow/32873695.cms|title=Rakhi Sawant launches her party, wants 'green chilly'|work=[[The Times of India]]|date=29 March 2014|accessdate=29 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newseastwest.com/rakhi-sawant-launches-own-rashtriya-aam-party/ |title=Rakhi Sawant launches own party with green chilli symbol |publisher=Newseastwest.com |date=2014-03-27 |accessdate=2017-03-05 |archive-date=2014-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329094239/http://newseastwest.com/rakhi-sawant-launches-own-rashtriya-aam-party/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 15 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Rakhi Sawant gets only 15 votes after three rounds of counting - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rakhi-Sawant-Rashtriya-Aam-Party-Rakhi-Sawants-Rashtriya-Aam-Party-won-only-15-votes-in-Election-2014-after-three-rounds-of-counting-Narendra-Modi-leading/articleshow/35202127.cms|accessdate=26 June 2017|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੂਨ 2014 ਵਿਚ ਆਰ.ਪੀ.ਆਈ (ਅਠਾਵਲੇ) ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rakhi-sawant-wants-to-join-rpi/|title=Rakhi Sawant wants to join RPI|date=21 June 2014|publisher=ELECTION COMMISSION OF INDIA, GENERAL ELECTION TO LOK SABHA TRENDS &amp; RESULT 2014|access-date=3 January 2020|archive-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103180542/https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rakhi-sawant-wants-to-join-rpi/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abplive.in/india/2014/06/28/article352666.ece/Rakhi-Sawant-joins-RPI?id=352666#.U651I5SSx1Y|title=Rakhi Sawant joins RPI|date=28 June 2014|publisher=|accessdate=16 July 2016}}&lt;/ref&gt; ਰਾਖੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੂਬਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20140621/2411873.html Rakhi Sawant express her desire to join RPI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200103180555/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20140621/2411873.html |date=2020-01-03 }}. News.webindia123.com (21 June 2014). Retrieved on 2016-11-28.&lt;/ref&gt;

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ [[31 ਦਸੰਬਰ]], [[2018]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਕਾਉਂਟ ਰਾਹੀਂ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੀਪਕ ਕਲਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rakhi-sawant-confirms-getting-married-to-deepak-kalal-on-dec-31/articleshow/66847706.cms|title=Rakhi Sawant confirms getting married to Deepak Kalal on Dec 31 - Times of India ►|last=|first=|date=|work=The Times of India|access-date=}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦੀਪਕ ਕਲਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/rakhi-sawant-i-am-still-waiting-for-my-prince-charming/articleshow/67000715.cms | title=Rakhi Sawant: I am still waiting for my Prince Charming - Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਖਬਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੀਪਕ ਨਾਲ 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।’’&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rakhi-sawant-confirms-getting-married-to-deepak-kalal-on-dec-31/articleshow/66847706.cms|title=Rakhi Sawant confirms getting married to Deepak Kalal on Dec 31 - Times of India ►|last=|first=|date=|work=The Times of India|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/article/i-am-getting-married-for-real-people-should-take-me-seriously-rakhi-sawant-confirms-wedding-to-deepak-kalal/323535|title=I am getting married for real, people should take me seriously: Rakhi Sawant confirms wedding to Deepak Kalal {{!}} Entertainment News|last=|first=|date=|work=|access-date=|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/rakhi-sawant-and-deepak-kalal-to-host-a-press-conference-to-share-details-of-their-upcoming-marriage/articleshow/66867426.cms|title=Rakhi Sawant and Deepak Kalal to host a press conference to share details of their upcoming marriage? - Times of India ►|last=|first=|date=|work=The Times of India|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਰਿਤੇਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/rakhi-sawant-confirms-marrying-nri-reveals-husband-s-name-after-pics-with-mehendi-and-vermillion-go-viral/story-6KyD3oWAuX8w3e2jguEefO.html|title=Rakhi Sawant confirms marrying NRI, reveals husband’s name after pics with mehendi and vermillion go viral|date=4 August 2019|accessdate=11 September 2019|work=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
!ਫਿਲਮ&lt;br&gt;
!ਰੋਲ&lt;br&gt;
! ਭਾਸ਼ਾ 
|-
| 1997
| ''Agnichakra''
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]]
|-
|1999
|''Dil Ka Sauda''
| Rambha
| Hindi
|-
| 2000
| ''Kurukshetra''
| Geeta
| Hindi
|-
| 2000
| ''Joru Ka Ghulam''
| Chandni
| Hindi
|-
| 2000
| ''Jis Desh Mein Ganga Rehta Hain''
| Hindi
|-
| 2001
| ''Ehsaas: The Feeling''
| Hindi
|-
| 2001
| ''6 Teens''
| Nandini
| Telugu
|-
| 2002
| ''Badmaash No. 1''
| Hindi
|-
| 2002
| ''Gautam Govinda''
| Hindi
|-
| 2002
| ''Na Tum Jaano Na Hum''
| Disco Shanti
| Hindi
|-
| 2003
| ''Dum''
| Hindi
|-
| 2003
| ''Chura Liyaa Hai Tumne''
| Sheena
| Hindi
|-
| 2003
| ''Om''
| Celina
| Hindi
|-
| 2003
| ''Bad Boys''
| Hindi
|-
| 2003
| ''2 October''
| Hindi
|-
| 2003
| ''Patth''
| Hindi
|-
| 2004
| ''Gambeeram''
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]]
|-
| 2004
| ''Paisa Vasool''
| Dilkhush
| Hindi
|-
| 2004
| ''Masti: Sanam Teri Kasam''
| Ms. Saxena
| Hindi
|-
| 2004
| ''Main Hoon Na''
| Mini
| Hindi
|-
| 2004
| ''Saatchya Aat Gharat''
| [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|Marathi]]
|-
| 2005
| ''Mumbai Xpress''
| Hindi
|-
| 2005
| ''Khamoshh... Khauff Ki Raat''
| Kashmira
| Hindi
|-
| 2007
| ''Shootout at Lokhandwala''
| Pooja Bedi
| Hindi
|-
| 2007
| ''Journey Bombay to Goa: Laughter Unlimited''
| Deepa Kutti
| Hindi
|-
| 2007
| ''Buddha Mar Gaya''
| Kim / Vishkanya
| Hindi
|-
| 2008
| ''Gumnaam – The Mystery''
| Ria's friend
| Hindi
|-
| 2008
|''Dhoom Dadakka''
| Rambha
| Hindi
|-
| 2009
| ''Dil Bole Hadippa!''
|  Shanno Amritsari
| Hindi
|-
| 2010
|''Mungilal Rocks''
| Hindi
|-
| 2015
| Mumbai Can Dance Saala
| Hindi
|-
| 2016
|''Ek Kahani Julie Ki''
| Julie
| Hindi 
|-
| 2016
| Upeksha
| Hindi (Post Production)
|}

=== ਅਾੲੀਟਮ ਨੰਬਰਸ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
!ਫਿਲਮ&lt;br&gt;
!ਭਾਸ਼ਾ&lt;br&gt;
!ਗੀਤ&lt;br&gt;
|-
| 2001 
| ''Yeh Raaste Hain Pyaar Ke'' 
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]] 
| &quot;Bam Bhole Bam Bhole&quot;
|-
| 2003 
| ''Aanch'' 
| Hindi 
| &quot;Hai Re Umariya 16 baras Ki&quot;
|-
| 2004 
| &quot;Satchya aat gharat&quot; 
| Marathi 
| &quot;Hil pori hila&quot;
|-
| 2005 
| ''Ek Khiladi Ek Haseena'' 
| Hindi 
| &quot;Ankhiya Na Maar Mere Yaar Mundiya&quot;
|-
| 2005 
| ''The Powerful Man'' 
| Hindi 
| &quot;Chikna Badan&quot;
|-
| 2006 
| ''Hot Money'' 
| Hindi 
| &quot;Daulat Hai Karishma&quot; 
|-
| 2006 
| ''Malamaal Weekly'' 
| Hindi 
| &quot;Kismat Se Chalti Hai&quot;  
|-
| 2007 
| ''Geleya'' 
| [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|Kannada]] 
| &quot;Nanna Stylu Berene&quot;  
|-
| 2008 
| ''Krazzy 4''
| Hindi 
| &quot;Dekhta Hai Tu Kya&quot;
|-
| 2008 
| ''1920'' 
| Hindi  
| &quot;Jab Das Jaaye Bichua&quot;
|- 
| 2008 
|''Mudrank – The Stamp'' 
| Hindi 
| &quot;Mohabbat Kya Hoti Hain&quot;
|-
| 2009 
| ''Muthirai'' 
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] 
| &quot;Night Is Still Young&quot; 
|-
| 2009 
|''Drona'' 
| [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] 
| &quot;Sayya Re Sayya Re&quot;
|-
| 2010 
| ''[[ਹਾਰਨ ਓਕੇ ਪਲੀਜ਼|Horn Ok Please]]'' 
| Hindi 
| &quot;Pom Pom&quot; 
|-
| 2010 
| ''Marega Salaa'' 
| Hindi
| &quot;Sehra Sehra Tujhpe Dil&quot;
|-
| 2011 
|''Gahraee'' 
| Hindi 
| &quot;Meri Jawani AK47&quot;
|-
| 2011 
|''Loot'' 
| Hindi 
| &quot;Jawani Ki Bank Loot Le&quot;
|-
| 2012 
|''Rakhtbeej'' 
| Hindi 
| &quot;Latto Ghuma Re Chora&quot;
|-
| 2012 
| ''Om Shanti'' 
| [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|Bengali]] 
| &quot;Chonnara Dil Thame Dekhle Rakhi&quot; 
|-
| 2012 
| ''Valentine's Night'' 
| Hindi 
| &quot;Gaye Re Gaye Saand Paani Mein&quot;
|}

=== ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਸ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
!ਗੀਤ&lt;br&gt;
!ਅੈਲਬਮ&lt;br&gt;
!ਭਾਸ਼ਾ&lt;br&gt;
! ਨੋਟਸ 
|-
| 2003 
| Jhoomka Gira Re Remix   Sweet Honey Mix  
|  D.J. Hot Remix – Vol 3 
| Hindi 
|-
| 2005 
| &quot;Pardesiya Yeh Sach Hai Piya Remix&quot; 
|  D.J. Hot Remix – Vol 3 
| Hindi 
|-
| 2006 
| &quot;Kajra Nite Remix&quot; 
| Kajra Nite Remix 
| Hindi 
|-
| 2007 
| &quot;Haadsa&quot; 
| Universal Music 
| Hindi 
|-
| 2008 
| &quot;Tu Dissda&quot; 
| Club Mix 
|  Hindi 
|-
| 2009 
| &quot;Bhoot&quot; 
| Ishq Bector  
|  Hindi 
|-
| 2010 
| &quot;Jhagde&quot; 
| Ishq Bector 
| Hindi 
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸ਼ੋਅ 
!ਚੈਨਲ 
!ਨੋਟਸ
|-
| 2006
|''Bigg Boss 1''
| [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|Sony TV]]
| Contestant
|-
| 2007
| ''Comedy Ka Badsshah — Hasega India''
| Sony TV
| Judge alongside [[ਰਾਜੂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ|Raju Srivastav]]
|-
| 2007
| ''Nach Baliye 3''
| [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|Star Plus]]
| Participant with Abhishek Avasthi ('''Runner-up''')
|-
| 2008
|''Yeh Hai Jalwa''
| 9X
| Contestant ('''Winner''' with her team 'Chiller party')
|-
| 2008
| ''The Rakhi Sawant Showz''
| Zoom TV
| Host
|-
| 2008
| ''Chota Packet Bada Dhamaka''
| [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]]
| Judge
|-
|2008 
|''Jalwa Four 2 Ka 1''
|9X
|Contestant
|-
| 2009
| ''Arre Deewano Mujhe Pehchano''
| Star Plus
| Contestant
|-
| 2009
| ''Rakhi Ka Swayamwar''
| Imagine TV
| Leading Lady
|-
| 2009
| ''Pati, Patni Aur Woh''
| Imagine TV
| Participant with Elesh Parujanwala
|-
| 2010
| ''Zara Nachke Dikha (Season 2)''
| Star Plus
| Contestant ('''Winner''' with her team 'Masakali Girls') 
|-
| 2010
| ''Rakhi ka Insaaf''
| Imagine TV
| Host
|-
| 2011
| ''Maa Exchange''
| Sony TV
| Participant along with Jaya Sawant
|-
| 2011
| ''Jubilee Comedy Circus''
| Sony TV
| Winner
|-
| 2011
| ''Bigg Toss''
| India TV
| Contestant
|-
| 2011
| ''Ghazab Desh Ki Ajab Kahaaniyan''
| Imagine TV
| Host
|-
| 2013
| ''Welcome - Baazi Mehmaan-Nawaazi ki''
| Life OK
| Weekly contestant
|-
| 2013
| ''Comedy Circus Ke Mahabali''
| Sony TV
| Contestant&lt;ref&gt;[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-26/tv/40205930_1_vinay-pathak-shakeel-text-message Rakhi Sawant and Vinay Pathak in Comedy Circus – The Times of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019220928/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-26/tv/40205930_1_vinay-pathak-shakeel-text-message |date=2013-10-19 }}.&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
| ''Box Cricket League - Season 1''
| Sony TV
| Contestant&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india.com/showbiz/box-cricket-league-teams-bcl-2014-team-details-with-tv-actors-names-of-celebrities-221217/|title=Box Cricket League Teams: BCL 2014 Team Details With TV Actors &amp; Names of Celebrities|website=india.com|access-date=14 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>bo8lryvclq43xi36dojj8fkm0pt4205</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਕਿਰਤੀ ਕੰਦਪਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94224</id>
    <revision>
      <id>849970</id>
      <parentid>830901</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21943" sha1="8338swiqji02q7v4gheyfvlvshifzxn" xml:space="preserve">{{Infobox person
|image = Sukirti Kandpal at the success party of Box Cricket League.jpg
|caption = “ਬਾਕਸ ਕਿ੍ਰਕੇਟ ਲੀਗ” ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਪਾਰਟੀ ਵਿਖੇ ''ਸੁਕਿਰਤੀ ਕੰਦਪਾਲ'' 
| birth_name = 
| birth_place = [[ਨੈਨੀਤਾਲ]],&lt;ref name=&quot;Rediff&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/dill/20080912.htm|title='I was not apprehensive about taking up Dill Mill Gayee'|date=12 September 2008|accessdate=26 November 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਉਤਰਾਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|11|20}}&lt;ref name=&quot;Rediff&quot;/&gt;
| years_active = 2007–ਵਰਤਮਾਨ
| nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]
| occupation = ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰ]]
| other_names = ਸੁਕੂ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/features/tv-actors-and-their-nicknames-part-2-151115 |title=TV actors and their 'nicknames' part 2 |publisher=Tellychakkar |date=November 15, 2015}}&lt;/ref&gt;
| known for = ''[[ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ]]''&lt;br /&gt;''[[ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਨੀ]]''&lt;br /&gt;''[[ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਠਾਕੁਰ ਗਰਲਜ਼]]''
| title = [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਇਡ ਇੰਡੀਆ]] 2011 ਅਤੇ ਮਿਸ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਵਾ 
| website 
}}
'''ਸੁਕਿਰਤੀ ਕੰਦਪਾਲ''' ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਹ ''ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੋਹੇ ਬਿਟਿਆ ਹੀ ਕੀਜੋ'', ''ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ,'' ''ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇਹ ਏਕ ਕਹਾਨੀ'', ''ਕੈਸਾ ਯੇਹ ਇਸ਼ਕ ਹੈ,ਅਜਬ ਸਾ ਰਿਸਕ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੀ ਠਾਕੁਰ ਗਰਲਜ਼'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਕਿਰਤੀ 2014 ਵਿੱਚ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 8)]] ਵਿਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਪਰ 2 ਹਫਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukirti-Kandpal-and-Soni-Singh-in-Bigg-Boss/articleshow/42993392.cms|title=Sukirti Kandpal and Soni Singh in Bigg Boss|website=timesofindia.com|access-date=20 September 2014}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੇ [[ਕਾਲਾ ਟੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਕੰਦਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ|ਉਤਰਾਖੰਡ]] ਦੇ [[ਨੈਨੀਤਾਲ]] ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਊਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੀ. ਡੀ. ਕੰਦਪਾਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਭਾਵਨ ਕੰਧਪਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮੰਜੁਲ ਕੰਦਪਾਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.himalayanbuzz.com/sukriti-kandpal-the-vampire-girl-of-indian-television/|title=Sukirti Kandpal: the vampire girl of Indian television|publisher=himalayanbuzz.com|access-date=April 14, 2017}}&lt;/ref&gt; ਸੁਕਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ [[ਵਕੀਲ]] ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sukirti-kandpal-happy-birthday/|title=Sukirti Kandpal, happy birthday!|date=November 20, 2012|publisher=bollywoodlife.com|access-date=April 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012439/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sukirti-kandpal-happy-birthday/|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 15, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਕੰਦਪਾਲ ਨੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨੈਨੀਤਾਲ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://in.lifestyle.yahoo.com/taste-nainital-sukirti-kandpal-232032635.html|title=Taste of Nainital with Sukirti Kandpal|publisher=yahoo.com|access-date=2017-06-06|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133711/https://in.lifestyle.yahoo.com/taste-nainital-sukirti-kandpal-232032635.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticle.aspx?nid=DNMUM154952|title=Sukirti might look like her but she doesn't want to ape Kangana|date=November 27, 2009|publisher=dnasyndication.com}}&lt;/ref&gt; [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

==ਕੈਰੀਅਰ==
===2007–2009 ਅਤੇ ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ===
2007 ਵਿੱਚ, ਕੰਦਪਾਲ ਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਬ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਜਰਸੀ ਨੰਬਰ 10 ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੋਅ ਵਨ ਟ੍ਰੀ ਹਿੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸੀ। ਸਿਨੇਵਿਸਟਾਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਫੀ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ; ਜਿਸ ‘ਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
2008 ‘ਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦਿਲ ਮਿਲ ਗਏ ‘ਚ ਸ਼ਿਲਪਾ ਆਨੰਦ ਦੀ ਥਾਂ ਡਾਕਟਰ ਰਿਧੀਮਾ ਗੁਪਤਾ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ‘ਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ ਦੇ ਐਲਬਮ, ਚੰਦਾਂ ਮੇਂ, ਦੇ ਗਾਣੇ &quot;ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਮੇਂ&quot; ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

===2010–2011 ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ===
2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ‘ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੁਝੇ ਬਿੱਟੀਆ ਨਾ ਕੀਜੋ’ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 2010 ‘ਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਵੀਅਨ ਦਸੇਨਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ, ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਰੋਮਾਂਸ ‘ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ’ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸ਼ੋਅ ‘ਦਿ ਵੈਂਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਟਿਵਲਾਈਟ ਸਾਗਾ’ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ।

===2012–2017 ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਐਕਸਪਲੋਰ੍ਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼===
ਤਿੰਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਰੇਕ ਲਈ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ‘ਰੱਬ ਸੇ ਸੋਣਾ ਇਸ਼ਕ’ ਵਿੱਚ ਜੈਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਹਮ ਨੀ ਲੀ ਹੈ… ਸ਼ਪਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪੀਸੋਡ “ਮਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਕਲੋਨਜ਼” ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਚਿਹਰੇ (ਕਲੋਨਜ਼) ਨਾਲ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ ਭਗੌੜਾ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਗੁਮਰਾਹ: ਅੰਡਰ ਇਨੋਸੈਂਸ ਆਫ ਚੈਨਲ ‘ਚ ਲੜਕੀਆਂ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀ ਤਨਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।
2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ‘ਕੈਸਾ ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਹੈ..ਅਜਬ ਸਾ ਯੇ ਰੀਸਕ ਹੈ’ ‘ਚ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਉੱਤੇ ਲੀਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਤੋਂ ਪਰਤੀ ਇੱਕ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ ਸਿਮਰਨ ਖੰਨਾ (ਸੁਕ੍ਰਿਤੀ ਕੰਦਪਾਲ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਰਾਜਵੀਰ (ਗੌਰਵ ਬਜਾਜ) ਲਈ ਪਿੱਤਰਸਤਾਮਕ ਹਰਿਆਣਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

===ਮਾਡਲਿੰਗ===
ਕੰਦਪਾਲ, ਪੀ.ਸੀ. ਚੰਦਰ ਜਵੈਲਰਜ਼ ਗੋਲਡਲਾਈਟ ਕਲੈਸ਼ਨ, ਹੰਡੁਆਈ ਐੱਸ ਫਲੂਇਡਿਕ ਵਰਨਾ ਦਿ ਵਰਲਡ ਸੇਡਨ, ਡਵ ਸ਼ੈਂਪੂ, ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਫੇਅਰ ਵਨ ਕਰੀਮ, ਅਤੇ ਮਾਰਗੋ ਨੀਮ ਫੇਸ ਵਾਸ਼ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

==ਹੋਰ ਕਾਰਜ==
ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਨੈਨੀਤਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ &quot;ਸਰਵੋਦਿਆ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ&quot; ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੀ।

==ਬਿਊਟੀ ਪਿਜੈਂਟ==
ਕੰਦਪਾਲ ਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਮੁਕਾਬਲਾ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ (ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਇੰਡੀਆ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਸ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਵਾ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਡੀਆ ਦੁਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਊਟੀ ਪਿਜੈਂਟ 2016 ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਟੈਲੀਵਿਜਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
! ਸ਼ੋਅ 
! ਰੋਲ
! ਚੈਨਲ 
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
!ਸ੍ਰੋਤ&lt;br&gt;
|-
|''Jersey No 10'' 
| Sakshi (Main Lead) 
| Sab TV 
| 2007 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukriti-is-happy/articleshow/3099653.cms|title=Sukriti is happy!|date=June 5, 2008|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Deewar'' 
| Ghost 
| Star One 
| 2008 
|-
|''Dill Mill Gayye'' 
| Dr. Riddhima Gupta (Main Lead) 
| Star One 
| 2009 
|-
|''Agle Janam Mohe Bitiya Hi Kijo'' 
| Siddheshwari Singh 
| [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] 
| 2010 
|-
|''Pyaar Kii Ye Ek Kahaani'' 
| Piyali Abhay Raichand (Piyali Arnab Dobriyal)/ Piyashree/Piya Jaiswal and Princess Gayatri Singhi Shivranjini Maithali Gaurima Pandher (Double Role)(Main Lead) 
| Star One 
| 2010-11 
|-
|''Rab Se Sona Ishq'' 
| Jazz/Jasveer 
| [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] 
| 2012 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/tv/sukirti-is-the-new-katrina/story-iSsVu32EQFvP7oWXTvvuWI.html|title=Sukirti is the new Katrina|date=June 26, 2012|publisher=hindustantimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Hum Ne Li Hai...Shapath'' 
| Monisha/Sonia/Leena/Bindhya and Con girl 
| Life OK 
| 2012 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukirti-Kandpal-in-Hum-Ne-Li-Hai-Shapath/articleshow/16682952.cms|title=Sukirti Kandpal in Hum Ne Li Hai… Shapath|date=October 5, 2012|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Gumrah: End of Innocence'' Season-2 
| Tanvi and host 
| Channel V 
| 2012 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukirti-Kandpal-to-feature-in-Gumrah/articleshow/16965771.cms|title=Sukirti Kandpal to feature in Gumrah|date=October 26, 2012|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Kaisa Yeh Ishq Hai... Ajab Sa Risk Hai'' 
| Simran Rajveer Sangwaan (Simran Khanna)/ Simmy (Main Lead) 
| Life OK &amp; A-Plus Entertainment 
| 2013-14 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kaisa-Yeh-Ishq-Hai-Ajab-Sa-Risk-Hai-turns-200/articleshow/31291973.cms|title=Kaisa Yeh Ishq Hai Ajab Sa Risk Hai turns 200!|date=Mar 2, 2014|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Dilli Wali Thakur Girls'' 
| Debjani Dylan Singh Shekhawat (Debjani Thakur)/ Dabbo (Main Lead) 
| &amp;TV &amp; A-Plus Entertainment
| 2015 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukirti-Kandpal-opposite-Aamir-in-a-newsroom-drama/articleshow/45941452.cms|title=Sukirti Kandpal opposite Aamir in a newsroom drama|date=January 20, 2015|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Darr Sabko Lagta Hai'' (Episode nineteen) 
| Rashmi 
| &amp;TV 
| 2016 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/sukirti-kandpal-puja-bannerjee-and-vipul-gupta-bag-tv-show-151223|title=Sukirti Kandpal, Puja Bannerjee and Vipul Gupta bag &amp;TV show|date=December 23, 2015|publisher=tellychakkar.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ਟਸ਼ਨ-ਏ-ਇਸ਼ਕ|Tashan-e-Ishq]]'' 
| Rajjo (Cameo) 
| [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] 
| 2016 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sukirti-Kandpal-as-a-Punjabi-girl-in-Tashan-E-Ishq/articleshow/51428984.cms|title=Sukirti Kandpal as a Punjabi girl in Tashan-E-Ishq|date=March 16, 2016|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ਕਾਲਾ ਟੀਕਾ|Kaala Teeka]]'' (Season-2) 
| Naina Yug Choudhary (Main Lead) 
|[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] 
| 2017 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kaala-teeka-to-end-on-april-14/articleshow/57772582.cms|title='Kaala Teeka' to end on April 14|date=March 23, 2017|publisher=indiatimes.com|access-date=April 17, 2017}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀਆਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
! ਸ਼ੋਅ 
! ਰੋਲ 
! ਚੈਨਲ 
! ਸਾਲ 
! ਸ੍ਰੋਤ
|-
|''Meethi Choori No 1'' 
| Herself 
| Imagine TV 
| 2010 
|-
|''Nachle Ve with Saroj Khan'' 
| Herself 
| Imagine TV 
| 2011 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/prerna-wanvari-moves-fourth-gear#|title=Prerna Wanvari moves into fourth gear|date=December 9, 2011|publisher=tellychakkar.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Koffee With Karan'' (Season-3, Episode 10) 
| Herself (Supporting Appearance) 
| Star World 
| 2011 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hotstar.com/tv/koffee-with-karan/1525/rani-mukherjee-and-vidya-balan/1000004240|title=Koffee With Karan, Season 3, Episode 10|date=January 9, 2011|publisher=hotstar.com|access-date=ਜੂਨ 6, 2017|archive-date=ਜੂਨ 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170626153027/http://www.hotstar.com/tv/koffee-with-karan/1525/rani-mukherjee-and-vidya-balan/1000004240|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''The Bachelorette India''- Mere Khayaalon ki Mallika 
| Finale Co-host &amp; Guest 
| Life OK 
| 2013 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-vijay-singh-wins-mallika-sherawat-s-heart-on-the-bachelorette-india-1915987|title=Vijay singh wins mallika sherawat's heart on the bachelorette india|date=November 9, 2013|publisher=dnaindia.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 8)|Bigg Boss 8]]'' 
| Contestant 
| [[ਰੰਗ|Colors]] 
| 2014 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-bigg-boss-8-is-sukirti-kandpal-the-hottest-contestant-of-the-season-4752334-PHO.html|title=Bigg Boss 8: Is Sukirti Kandpal the hottest contestant of the season|date=September 21, 2014|publisher=daily.bhaskar.com|access-date=ਜੂਨ 6, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084828/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-bigg-boss-8-is-sukirti-kandpal-the-hottest-contestant-of-the-season-4752334-PHO.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Box Cricket League'' Season-1 
| Player for Rowdy Bangalore 
| [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|Sony TV]] 
| 2014 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india.com/showbiz/box-cricket-league-teams-bcl-2014-team-details-with-tv-actors-names-of-celebrities-221217/|title=Box Cricket League Teams: BCL 2014 Team Details With TV Actors &amp; Names of Celebrities|website=india.com|access-date=14 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Killer Karaoke Atka Toh Latkah'' 
| Herself 
| &amp;TV 
| 2015 
|-
| ''Desi Explorers Jordan'' 
| Host 
| Web Series 
| 2016 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://urbanasian.com/featured/2016/05/sunny-arora-and-anand-mishra-turn-explorers/|title=Sunny Arora and Anand Mishra turn explorers?|date=May 11, 2016|publisher=urbanasian.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Desi Explorers Taiwan'' 
| Host 
| Web Series 
| 2016 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surbhi-Jyoti-Sara-Khan-Sukriti-Kandpal-don-stunning-bridal-outfits-for-web-based-show/articleshow/52867827.cms|title=Surbhi Jyoti, Sara Khan, Sukriti Kandpal don stunning bridal outfits for web based show|date=June 22, 2016|publisher=indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
! ਸ਼ੋਅ 
! ਰੋਲ 
! ਚੈਨਲ 
! ਸਾਲ 
! ਸਰੋਤ
|-
| Ajab Prem Ki Kahani (Valentine Special Show) 
| Special performance (with Vivian Dsena) 
| STAR One 
| 2011 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/ajab-prem-ki-kahaani-valentines-day|title=&quot;Ajab Prem ki Kahaani' on Valentine's Day|date=February 8, 2011|publisher=tellychakkar.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Punar Vivah'' 
| Special Performance in Zee 20 years celebration episode (with Ashish Sharma) 
| [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|Zee TV]] 
| 2012 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-big-dhamaka-on-small-screen-1746719|title=Big Dhamaka on small screen|date=September 29, 2012|publisher=dnaindia.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Do Dil Ek Jaan'' 
| Special Appearance 
| Life OK 
| 2013 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/simran-get-abducted-kaisa-yeh-ishq-do-dil-ek-jaan-maha-sangam-episode|title=Simran to get abducted in Kaisa Yeh Ishq - Do Dil Ek Jaan Maha Sangam episode|date=September 23, 2013|publisher=tellychakkar.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Junoon – Aisi Nafrat Toh Kaisa Ishq'' 
| Special Appearance 
| Life OK 
| 2013 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tc02.tellychakkar.com/tv/tv-news/kaisa-yeh-ishq-hai-shoots-integration-episode-life-oks-junoon|title=Kaisa Yeh Ishq Hai shoots for a integration episode with Life OK's Junoon|date=April 16, 2013|publisher=tellychakkar.com|access-date=ਜੂਨ 6, 2017|archive-date=ਸਤੰਬਰ 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911023255/http://tc02.tellychakkar.com/tv/tv-news/kaisa-yeh-ishq-hai-shoots-integration-episode-life-oks-junoon|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| Holi Hai Life OK Hai (Holi Special Show) 
| Guest &amp; Performance (with Gaurav S Bajaj) 
| Life OK 
| 2014 
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/holi-2014/why-did-mohit-raina-skip-special-holi-party_151980.html|title=Why did mohit raina skip holi special party?|date=March 12, 2014|publisher=zeenews.india.com|access-date=ਜੂਨ 6, 2017|archive-date=ਦਸੰਬਰ 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210015521/http://zeenews.india.com/entertainment/holi-2014/why-did-mohit-raina-skip-special-holi-party_151980.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
! ਸਾਲ 
! ਅਵਾਰਡਸ 
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ 
! ਕੰਮ 
! ਨਤੀਜਾ&lt;br&gt;
|-
| 2012 
| Zee Rishtey Awards 
| Favourite Nayi Jodi (Shared with Ashish Sharma) 
| Rab Se Sona Ishq 
| Nominated&lt;ref&gt;[https://g.co/kgs/odoJqb &quot;Zee Rishtey Award for Favourite Nayi Jodi Category of: Zee Rishtey Awards 2012&quot;]&lt;/ref&gt;
|-
| 2013 
| ''Aadhi Aabadi Women Achievers Award'' 
| Won&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aadhiaabadiaward.com/sukirti-kandpal.php|title=Aadhi Aabadi Award: Sukirti Kandpal|publisher=aadhiaabadiaward.com|access-date=2017-06-06|archive-date=2017-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414081259/http://www.aadhiaabadiaward.com/sukirti-kandpal.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>8338swiqji02q7v4gheyfvlvshifzxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰੇਨੂ ਪਰੀਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94289</id>
    <revision>
      <id>849952</id>
      <parentid>574409</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3561" sha1="hafxcw2p6r9vfqbx9ovdqos10kv572r" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸ਼ਰੇਨੂ ਪਰੀਖ|caption=ਸ਼ਰੇਨੂ ਪਰੀਖ|birth_date={{Birth date and age|1989|11|11|df=yes}}|birth_place=[[ਵਡੋਦਰਾ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਇੰਡੀਆ|residence=[[ਮੁੰਬਈ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|education=[[Bachelor of Pharmacy|ਬੈਚਲਰ ਓਫ ਫਾਰਮੇਸੀ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years active=2010–ਹੁਣ|years_active=2010–present}}'''ਸ਼ੈਨੂ ਪਰੀਖ''' (11 ਨਵੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ &quot;[[ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ|ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਯਾ ਨਾਮ ਦੂਂ&quot; ... ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ]] ਵਿੱਚ &quot;ਆਸਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&quot; ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਿਰਦਾਰ &quot;ਗੌਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ਰਮਾ &quot; ਕੁਨਾਲ ਜੈਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਦਿਲ ਬੋਲੇ ਓਬਰਾਏ]] (ਜੋ ਕਿ [[ਇਸ਼ਕਸ਼ਾਜ਼]] ਦੀ ਸਪਿਨ ਸੀਰੀਜ ਹੈ) ਅਤੇ ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼ ਵਿੱਚ  ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਜੀਵਨ ==
ਸਰੇਨੂ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ [[ਵਡੋਦਰਾ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hv&quot;&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-26/tv/31851802_1_havan-role-gulaal|title=Shrenu Parikh wants to focus only on work for the next five years|date=2012-05-26|website=Articles.timesofindia.indiatimes.com|access-date=2017-05-31|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083445/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-26/tv/31851802_1_havan-role-gulaal|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/shrenu-parikh-i-travelled-in-trains-without-ticket/|title=Shrenu Parikh: I travelled in trains without ticket!|website=Bollywoodlife.com|access-date=2017-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915233858/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/shrenu-parikh-i-travelled-in-trains-without-ticket/|archive-date=2018-09-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬੀ.ਫਾਰਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਪਰੀਖ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ [[ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-07/tv/30257341_1_havan-beauty-contests-show|title=Shrenu Parikh's big break in Havan!|date=2011-10-07|website=Articles.timesofindia.indiatimes.com|access-date=2017-05-31}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>hafxcw2p6r9vfqbx9ovdqos10kv572r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96281</id>
    <revision>
      <id>849919</id>
      <parentid>835742</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36435" sha1="5ywck35nv01kb70cluagdzcgfxzxjhx" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀ|thumb|ਰਾਹਤ O2 ਅਰੇਨਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;br&gt;
]]
'''[[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]]''' ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ]] ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਮੇਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਵਾਲੀ ਗਾਇਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।

== ਐਲਬਮਾਂ ==

=== ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ਸਾਲ 
!ਐਲਬਮ 
!ਨੋਟਿਸ
|-
|1996
|''Main Ne Usse Dekha Hai''
|Music by [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|Nusrat Fateh Ali Khan]]; Vol. 1
|-
|''Tasveer''
|Vol. 11
|-
|''Bulbul Ko Phool''
|
|-
|''Jinan De Mahi Door Vasde''
|
|-
|''Maa Aur Dhee''
|Vol.13
|-
|''Taar Meri Berhi''
|Vol. 5
|-
|''Aankh Se Aankh Milao''
|Vol. 9
|-
|''Kabbe Wali Gali Vich Yaar Da Mukaan''
|Vol. 7
|-
|''Pilade Saqia''
|Vol. 2
|-
|''Ali Maula Ali''
|Vol. 3
|-
|''Sufiana Qalaam''
|Vol. 14
|-
|''Raba Mera Yaar Morh De''
|Vol.10
|-
|''Meri Tauba Karo Qabool''
|Vol. 15
|-
|''Saher Qareeb Hai''
|Vol. 17
|-
|''Sher-e-Khuda''
|Vol. 22
|-
|''Jashan-e-Eid Milad Al Nabi''
|Vol. 21
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |''Best of Khan''
|Vol. 12
|-
|Part 2; Vol. 6
|-
|''Pardesia 2''
|Vol. 20
|-
|''Mighty King''
|Vol. 23
|-
|''Cry For You''
|Vol. 1
|-
|''Voices From Above''
|Vol. 4
|-
|''Maine Bottle Se Karni Hai Shadi''
|Vol. 8
|-
|''Maah Jaanda Hoyaa''
|Vol. 4
|-
|''Aakhan Hijr Tere Ne Laaliyaan''
|Vol. 5
|-
|''Ishq Ankhiyon Cho Nindraan''
|Vol. 9
|-
|''Shahsawar-e-Karbala''
|Vol. 6
|-
|''Best Hits Rahat Fateh Ali Khan''
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |''Janasheen''
|Vol. 1
|-
|Vol. 2
|-
|Vol. 3
|-
|Vol. 4
|-
|Vol. 5
|-
|''Rut Sawan Ki''
|
|-
|''Sanu Rog Laun Waleya''
|
|-
|2001
|''Rahat''
|-
|''Aankh Se Ankh Milao''
|
|-
|''Pardesiya''
|
|-
|2007
|''Charkha''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009
|''Nazrana-e-Aqeedat''
|-
|''Koi Umeed''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |''Remembering:''
|''Ustad Nusrat Fateh Ali Khan Memorial Concert''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''Alama Iqbal''
|-
|''Mirza Ghalib''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''Bina Mahi''
|-
|''Khooni Akhiyan''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''Chandigarh Da Chaska''
|-
|''Back 2 Love''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''MTV Unplugged'' (India)
|S5E6; 6 February&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_nHFZ0-wuQo|title=MTV Unplugged Season 5 Episode 6 (All Songs) - Rahat Fateh Ali Khan|last=MTV Unplugged India|date=12 February 2017|accessdate=5 April 2017|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Ramadan''
|}

=== ਕੰਪਾਈਲੇਸ਼ਨਸ਼ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ
!ਐਲਬਮ 
!ਨੋਟਿਸ	
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2010
|''ਰਾਹਤ – ਦ ਵੈਰੀ ਬੇਸਟ ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ''
|ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ 
|-
|''ਫ਼ੋਰਏਵਰ…ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ''
| ਰੋਸਪਨ=&quot;2&quot; | [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼|T-Series] ਦੁਆਰਾ]]
|-
|''ਭੰਵਰ  – ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ  ਅਤੇ ਹੋਰ''
|-
|''ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ– ਦ ਬੇਸਟ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ''
|ਟਾਈਮਜ ਮਿਊਜ਼ਿਕ 
|-
|2010
|''ਸਤਨਾਮ ਸ਼ਿਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ''
|ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ 
|-
| ਰੋਸਪਨ=&quot;2&quot; |2011
|''ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ''
|ਮਾਈਕਲ ਬਰੁੱਕ ਨਾਲ 
|-
|''ਦ ਆਰ.ਐਫ਼.ਏ.ਕੇ. ਸੈਸ਼ਨ ''
|ਤਾਰਲੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਨਾਲ 
|}

== ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ==

=== ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਜ਼ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ &lt;br&gt;
!ਸੀਰੀਅਲ 
!ਗੀਤ
|-
|2008
|''Chuban''
|&quot;Ishq Bhi Hai Chuban&quot;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2009
|''Khuda Zameen Se Gaya Nahin''
|&quot;Khuda Zameen Se Gaya Nahin&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2009/09/09/watch-videorahat-fateh-ali-khans-khuda-zameen-se-gaya-nahin|title=Rahat Fateh Ali Khan - OST Khuda Zameen Se Gaya Nahin Hai (Audio/Video)|last=Mughal|first=Danish|date=9 September 2009|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728161728/http://www.pakium.pk/2009/09/09/watch-videorahat-fateh-ali-khans-khuda-zameen-se-gaya-nahin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Meri Zaat Zarra-e-Benishan''
|&quot;Meri Zaat&quot;
|-
|''Ishq Junoon Deewangi''
|&quot;Ishq Junoon Deewangi&quot;
|-
|''Anokha Bandan''
|&quot;Bewafa&quot;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2010
|''Noor Bano''
|&quot;Baat Kar Le&quot;
|-
|''Omer Dadi Aur Gharwale''
|&quot;Main Sitara Subh-e-Umeed Ka&quot;
|-
|''Ankh Salamat Andhey log''
|&quot;Koi Diya&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2010/12/26/download-audio-koi-diya-fariha-pervez-rahat-fateh-ali-khan|title=Download Audio : Koi Diya - Fariha Pervez &amp; Rahat Fateh Ali Khan -|last=Sarwar|first=Waqas|date=26 December 2010|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728161738/http://www.pakium.pk/2010/12/26/download-audio-koi-diya-fariha-pervez-rahat-fateh-ali-khan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Ijazat''
|&quot;Ijazat&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2010/08/16/download-exclusive-audio-ijazat-ost-rahat-fateh-ali-khan|title=Rahat Fateh Ali Khan - Ijaazat OST Download Audio|last=Sarwar|first=Waqas|date=16 August 2010|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Chein Aye Na''
|&quot;Chein Aye Na&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2010/10/18/rahat-fateh-ali-khan-cheyn-aaye-na-drama-ost-download-mp3|title=Rahat Fateh Ali Khan Cheyn Aaye Na (Drama OST) Download Mp3 -|last=Mughal|first=Danish|date=18 October 2010|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728170246/http://www.pakium.pk/2010/10/18/rahat-fateh-ali-khan-cheyn-aaye-na-drama-ost-download-mp3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Talluq''
|&quot;Tumse Hai Talluk&quot;
|-
|''Phir Kab Milo Gay''
|&quot;Phir Kab Milo Gay&quot;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2011
|''Zindagi Dhoop Tum Ghana Saya''
|&quot;Zindagi Dhoop&quot;
|-
|''Mere Charagar''
|&quot;Mere Charagar&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2011/09/24/rahat-fateh-ali-khan-mere-chara-gar-ost-geo-tv|title=Rahat fateh Ali khan - Mere Chara Gar OST Geo Tv (Watch Video &amp; Lyrics) -|last=Rehman|first=Ata ur|date=24 September 2011|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Kuch Pyar Ka Pagalpan''
|&quot;Kuch Pyar Ka Pagalpan Bhi Tha&quot;
|-
|''Jal Pari''
|&quot;Chand Mah&quot;
|-
|''Thori Si Wafaa Chahiye''
|&quot;Thori Si Wafaa Chahiye&quot;
|-
|''Ik Yaad Hai''
|&quot;Ik Yaad Hai&quot;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2012
|''Nadamat''
|&quot;Nadamat&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2012/01/24/audio-rahat-fateh-ali-khan-nadaamat-ost-hum-tv|title=Audio: Rahat Fateh Ali Khan - Nadaamat (Ost Hum Tv) -|last=Rehman|first=Ata ur|date=24 January 2012|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728161734/http://www.pakium.pk/2012/01/24/audio-rahat-fateh-ali-khan-nadaamat-ost-hum-tv|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Bus Ik Tera Intizar''
|&quot;Bus Ik Tera Intizar&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2012/04/14/rahat-fateh-ali-khan-bus-ik-tera-intezar|title=Rahat Fateh Ali Khan Bus Ik Tera Intezar OST Ptv Drama (Video/Audio)|last=Rehman|first=Ata ur|date=14 April 2012|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Emaan''
|&quot;Emaan&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wIVQBdHYRVQ|title=EMAAN OST|last=Express Entertainment|date=26 April 2012|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|PTV Ramzan Geet
|&quot;Noor e Khuda&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=X3f2zZ5o7jk|title=noor e khuda By Rahat Fateh Ali Khan For PTV Home|last=Khurram Shahzad|date=18 July 2012|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|''Ishq e Mamnoon''
|&quot;Ishq e Mamnoon&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2013/08/08/rahat-fateh-ali-khan-ost-ishq-e-mamnu|title=Rahat Fateh Ali Khan feat. EMU - OST Ishq e Mamnu (Video/Download Mp3)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=8 August 2013|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728170255/http://www.pakium.pk/2013/08/08/rahat-fateh-ali-khan-ost-ishq-e-mamnu|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Geo Kahani OST
| &quot;Ye Hai Geo Kahani&quot;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2014
|''Mere Meherbaan''
|&quot;Mere Meherbaan&quot;
|-
|''Aahista Aahista''
|&quot;Aahista Aahista&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bPA8JZ880n8|title=Aahista Aahista OST HUM TV Drama HD|last=HUM TV|date=28 April 2014|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ਸਦਕ਼ੇ ਤੁਮਹਾਰੇ|Sadqay Tumhare]]''
|&quot;Sadqay Tumhare&quot;
|-
|Neemi Neemi Aag&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2014/12/01/neemi-neemi-aag-ost-sadqay-tumharay|title=Neemi Neemi Aag OST Sadqay Tumharay (Video/Lyrics)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=1 December 2014|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| ARY Zindagi OST
| &quot;Zindagi Se Milain&quot;
|-
|''Khata''
|&quot;Khata&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2014/12/15/ost-khataa-by-rahat-fateh-ali-khan|title=OST Khataa by Rahat Fateh Ali Khan (Video Song)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=15 December 2014|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728170242/http://www.pakium.pk/2014/12/15/ost-khataa-by-rahat-fateh-ali-khan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2015
|''[[ਕਰਬ|Karb]]''
|&quot;Karb&quot;
|-
|''Guzaarish''
|&quot;Kise Da Yaar Na Vichde&quot;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2015/11/25/kise-da-yaar-na-vichde-ost-guzaarish-by-rahat-fateh-ali-khan|title=Kise Da Yaar Na Vichde OST Guzaarish By Rahat Fateh Ali Khan (Download Mp3) -|last=Shaikh|first=Rizwan|date=25 November 2015|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728170238/http://www.pakium.pk/2015/11/25/kise-da-yaar-na-vichde-ost-guzaarish-by-rahat-fateh-ali-khan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Maan''
|&quot;Maan&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2015/10/28/ost-maan-by-rahat-fateh-ali-khan|title=OST Maan By Rahat Fateh Ali Khan (Listen/Download Mp3)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=28 October 2015|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728223451/http://www.pakium.pk/2015/10/28/ost-maan-by-rahat-fateh-ali-khan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Kisi Da Yaar Na Vichre''
|&quot;'Kisi Da Yaar Na Vichre&quot;
|-
|''Preet Na Kariyo Koi''
|&quot;Preet Na Kariyo Koi&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2015/11/25/ost-preet-na-kariyo-koi-by-rahat-fateh-ali-khan-and-sahir-ali-bagga|title=OST Preet Na Kariyo Koi By Rahat Fateh Ali Khan and Sahir Ali Bagga (Download Mp3) -|last=Shaikh|first=Rizwan|date=25 November 2015|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728162852/http://www.pakium.pk/2015/11/25/ost-preet-na-kariyo-koi-by-rahat-fateh-ali-khan-and-sahir-ali-bagga|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2016
|''Shaam Dhalley''
|&quot;Shaam Dhalley&quot;
|-
|''Mera Yaar Mila Dey''
|&quot;Mera Yaar Mila Dey&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2016/01/24/ost-mera-yaar-mila-dey-by-waqar-ali-and-rahat-fateh-ali-khan|title=OST Mera Yaar Mila Dey By Waqar Ali And Rahat Fateh Ali Khan (Video/Download Mp3)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=24 January 2016|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Dil Lagi''
|&quot;Tumhe Dillagi&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LHgx7r2a350|title=Dil  Lagi OST - Rahat Fateh Ali Khan - Humayun Saeed &amp; Mehwish Hayat [HD Quality] Lyrics|last=ARY Digital|date=13 January 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Zara Yaad Kar''
|&quot;Zara Yaad Kar&quot;
|-
|''Tum Kon Piya''
|&quot;Tum Kon Piya&quot;
|-
|''Sang-e-Mar Mar''
|&quot;Sang E Mar Mar&quot;
|-
|''[[ਬਿਨ ਰੋੲੇ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|Bin Roye]]''
|&quot;Teray Bin Jeena&quot;
|-
|''Yeh Ishq''
|&quot;Yeh Ishq&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2016/12/08/ost-ye-ishq-by-rahat-fateh-ali-khan|title=OST Ye Ishq by Rahat Fateh Ali Khan (Listen/Download Mp3)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=8 December 2016|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728162849/http://www.pakium.pk/2016/12/08/ost-ye-ishq-by-rahat-fateh-ali-khan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2017
|''Pinjra''
|&quot;Pinjra&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hipinpakistan.com/news/1151603|title=Rahat hits gold with the OST of Pinjra|last=Khan|first=Saira|date=10 January 2017|website=Hipinpakistan.com|access-date=28 July 2017|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212318/https://www.hipinpakistan.com/news/1151603|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Mohabbat Tumse Nafrat Hai''
|&quot;Mohabbat Tumse Nafrat Hai&quot;
|-
| News One Ramadan transmission
| &quot;Barket-e-Ramzan&quot;
|-
| Geo TV Ramadan transmission
| &quot;Dil Dil Ramzan&quot;
|-
|''Bharday Jholy''
|&quot;Bharday Jholy&quot;
|-
|''Kaisa Yeh Junoon''
|&quot;Kaisa Yeh Junoon&quot;
|-
|''Jhumka Jaan''
|&quot;Zindagi Ishq Hai&quot;
|-
|''Bahu Rani''
|&quot;Mann Bawra Lage Na Kaheen&quot;
|-
|''Wilco''
|&quot;Dharti&quot;
|-
|''Zard Patay Sa Yeh Dil''
|&quot;Dil Mera Chotti Si Kuttiyya&quot;
|-
|''Kaisi Yeh Agan''
|&quot;Kaisi Yeh Agan&quot;
|}

=== ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ &lt;br&gt;
!ਫਿਲਮ 
!ਗੀਤ 
!ਨੋਟਸ
|-
| 1997
| ''Mard Jeenay Nahi Detay''
| &quot;Kisi Roz Milo Hamein Shaam Dhaley&quot;
|-
| 1998
| ''Harjaai''
| &quot;Tere Yaad Verdaya Paindey Hain&quot;
|-
| 1999
| ''Pal Do Pal''
| &quot;Pal Do Pal Hain Pyar Ke&quot;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2011
| rowspan=&quot;3&quot; | ''Khamosh Raho''
| &quot;Tere Honton Ko Salaam&quot;
|-
|&quot;Ishq Mein Jeena&quot;
|-
|&quot;Khamosh Raho&quot;
|-
| ''Love Mein Ghum''
| &quot;Haal Da Mehram&quot;
|-
| ''Bhai Log''
| &quot;Gunahgaar&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
| ''Burrahh!!''
| &quot;Rabba Keri Gal Di Saza&quot;
| Best Playback Singer Nominated
|-
| ''Mere Yaar Kaminey''
| &quot;Akhiyan Kar K Pyar&quot;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2013
| ''Armaan''
| &quot;Akelay Na Jaana&quot;
|-
| ''Dil Mera Dharkan Teri''
| &quot;Juda Juda&quot;
|-
| ''Aina''
| &quot;Mujhe Dil Se Na Bhulana&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Ishq Khuda''
| &quot;Sajna Aa Saja De&quot;
|-
|&quot;Ab Lagan Lagi&quot;
|-
| ''Main Hoon Shahid Afridi''
| &quot;Malal&quot;
|-
| ''Zinda Bhaag''
| &quot;Pyar Yar Da&quot;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2014
| ''Sultanat''
| colspan=&quot;2&quot; |{{ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ|date=April 2017}}
|-
| ''Tamanna''
| &quot;Koi Dil Mein&quot;
| '''Winner''' 14th London Asian Film Festival for The Best Music Talent (2012)&lt;ref name=&quot;TOF Award winners 2012&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tonguesonfire.com/events/tof-awards-winners-2012/|title=TOF Award winners 2012|website=Tonguesonfire.com|access-date=3 August 2012|archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218065838/http://www.tonguesonfire.com/events/tof-awards-winners-2012/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Dukhtar''
| &quot;Ya Rahem&quot;
|-
|&quot;Maula Maula&quot;
|-
| Oh Yaara Ainvayi Ainvayi Lut Gaya
| &quot;Tere Naal&quot;
| Romantic Song
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2015
| Dildariyaan
| &quot;Rab Kise Di Na Todhe&quot;
| Featuring [[ਜਸਪਿੰਦਰ ਨਰੂਲਾ|Jaspinder Narula]]
|-
| Faraar
| &quot;Hathan Diyan Lakhiran&quot;
|-
| ''[[ਬਿਨ ਰੋਏ (ਫਿਲਮ)|Bin Roye]]''
| &quot;Teray Bin Jeena&quot;
|-
| ''Halla Gulla''
| &quot;Saroor De&quot;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2016
| rowspan=&quot;2&quot; |''Maalik''
| &quot;Mann Mora&quot;
|-
| &quot;Nazriya&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |''Hijrat''
| &quot;Maula&quot;
|-
|&quot;Khush Aamdeed&quot;
|-
| ''Ishq Positive''
| &quot;Rab Diyan Rab Jaane&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cURTPLMJj9Q|title=Rab Diyan Rab Jaane Video Song - Rahat Fateh Ali Khan - Ishq Positive - Latest Hindi Song 2016|last=Beyond Records|date=23 July 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Actor In Law''
| &quot;Khudaya&quot;
|-
| 2017
| ''Balu Mahi''
| &quot;Rang De Chunar&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZemMlwk9kVc|title=Balu Mahi - Rang De Chunar (Audio Only) - Rahat Fateh Ali Khan|last=Sadia Jabbar Productions|date=21 November 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''Raasta''
| &quot;Dil Faqeer&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xpOTLv1A5yI|title=Dil Faqeer Video Song - Raasta Movie - Sahir Lodhi|last=RAASTA The Movie|date=24 January 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''Azaadi''
| &quot;TBA&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/02/05/pakistani-film-azaadi-to-present-story-of-struggling-kashmiris/|title=Pakistani film ‘Azaadi’ to present story of struggling Kashmiris|website=Pakistantoday.com.pk|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{TBA}}
| {{No|''[[Gidh]]''}} {{dagger}}
| colspan=&quot;2&quot; |Film status: unknown&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1173958|title=Gidh is about the common man's experience with media: Shamoon Abbasi|date=3 October 2015|work=DAWN Images|access-date=4 April 2017}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਬਾਲੀਵੁੱਡ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ 
!ਫਿਲਮ 
! ਗੀਤ 
! ਨੋਟਸ
|-
| 2003
| ''Paap''
| &quot;Laal (Alaap)&quot;&lt;br&gt;
&quot;Mann Ki Lagan&quot;
|-
| 2004
|''Ishq Qayamt''
|&quot;Maine Use Dekha Hai&quot;&lt;br&gt;
&quot;Kisi Roz Milo Hamein Shaam Dhaley&quot;
| Latter song taken from Lollywood film ''Mard Jeenay Nahi detay''
|-
| 2005
| ''Kalyug''
| &quot;Jiya Dhadak Dhadak&quot;
|-
| 2006
| ''Omkara''
| &quot;Naina&quot;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2007
| ''Jhoom Barabar Jhoom''
| &quot;Bol Na Halke Halke&quot;
|-
| ''Om Shanti Om''
| &quot;Jag Soona Soona Lage&quot;
|-
| ''[[ਨਮਸਤੇ ਲੰਡਨ|Namaste London]]''
| &quot;Main Jahaan Rahoon&quot;
|-
| ''Aaja Nachle''
| &quot;O Re Piya&quot;
| Also used in Malaysian movie, ''Talentime''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2008
| ''Singh Is Kinng''
| &quot;Teri Ore&quot;
|-
| ''Haal–e–dil''
| &quot;Haal-E-Dil&quot;
|-
| ''Woodstock Villa''
| &quot;Koi Chala Ja Raha Hai&quot;
|-
| ''Dil Kabaddi''
| &quot;Zindagi Ye&quot;
| Special appearance
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 2009
| ''Aasma: The Sky Is the Limit''
| &quot;Man Bawra&quot;
|-
| ''Main Aurr Mrs Khanna''
| &quot;Rabba&quot;
|-
| ''Billu''
| &quot;Jahoon Kahan&quot;
|-
| ''Love Aaj Kal''
| &quot;Ajj Din Chadheya&quot;
| '''Winner''' Star Screen Award for Best Male Playback (2010)&lt;br&gt;
'''Nominated''' [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|Filmfare Award for Best Male Playback Singer]] (2010)
|-
| ''Dekh Bhai Dekh''
| &quot;Aankhon Mein Kyon&quot;&lt;br&gt;
&quot;Sapne Bhaye Hain&quot;
|-
| ''Jag Jeondeyan De Mele''
| &quot;Jag Jeondeyan De Mele&quot;
|-
| ''London Dreams''
| &quot;Khwab Jo&quot;
|-
| ''De Dana Dan''
| &quot;Rishte Nate&quot;
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | 2010
| ''Veer''
| &quot;Surili Akhiyon Wale&quot;&lt;br&gt;
&quot;Surili Akhiyon Wale&quot; (duet)
|-
| ''My Name Is Khan''
| &quot;Sajda&quot;
| '''Winner''' Mirchi Music Awards Best song in Sufi Tradition (2011)&lt;br&gt;
'''Nominated''' [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|Filmfare Award for Best Male Playback Singer]] (2011)
|-
| ''[[ਇਸ਼ਕੀਆ|Ishqiya]]''
| &quot;Dil To Bachcha Hai Ji&quot;
| '''Winner''' Star Screen Award for Best Male Playback (2011)&lt;br&gt;
'''Winner''' [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|Filmfare Award for Best Male Playback Singer]] (2011)
|-
| ''Toh Baat Pakki!''
| &quot;Phir Se&quot;
|-
| ''Lahore''
| &quot;Ore Bande&quot;
|-
| ''[[ਬਦਮਾਸ਼ ਕੰਪਨੀ|Badmaash Company]]''
| &quot;Fakeera&quot;
|-
| ''Virsa''
| &quot;Mein Tenu Samjhawan&quot;
|-
| ''I Hate Luv Storys''
| &quot;Bahara&quot;&lt;br&gt;
&quot;Bahara&quot; (Chill Version)
|-
| ''Milenge Milenge''
| &quot;Ishq Ki Gali&quot;
|-
| ''Once Upon a Time in Mumbaai''
| &quot;Tum Jo Aaye&quot;&lt;br&gt;
&quot;Tum Jo Aaye&quot; (reprise)
|-
| ''We Are Family''
| &quot;Ankhon Mein Neendein&quot;
|-
| ''Dabangg''
| &quot;Tere Mast Mast Do Nain&quot;
|'''Winner''' BIG Star Entertainment Awards Best Singer (2010)&lt;br&gt;
'''Winner''' Mirchi Music Awards Best Male Vocalist (2011)&lt;br&gt;
'''Winner''' 2011 IIFA Awards Best Male Vocalist (2011)&lt;br&gt;
'''Winner''' Apsara Award for Best Male Playback Singer (2011)
|-
| ''Anjaana Anjaani''
| &quot;Aas Pass Khuda&quot;
|-
| ''Aakrosh''
| &quot;Man Ke Matt&quot;
|-
| ''Knock Out''
| &quot;Khushnuma Sa Ye Roshan Ho&quot;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | 2011
| ''[[ਯਮਲਾ ਪਗਲਾ ਦੀਵਾਨਾ|Yamla Pagla Deewana]]''
| &quot;Chadha De Rang&quot;
|-
| ''Satrangee Parachute''
| &quot;Teri Lori Yaad hai&quot;
|-
| ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|Ready]]''
| &quot;Meri Ada Bhi&quot;
|-
| ''Khap''
| &quot;Aaina Dekha&quot;
|-
| ''Bodyguard''
| &quot;Teri Meri&quot;&lt;br&gt;
&quot;Teri Meri&quot; (Reprise)
|'''Nominated''' [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|Filmfare Award for Best Male Playback Singer]] (2012)
|-
| ''Mere Brother Ki Dulhan''
| &quot;Isq Risk&quot;
|-
| ''Mausam''
| &quot;Rabba Main Toh Mar Gaya Oye&quot;
|-
| ''Aazaan''
| &quot;Affreen&quot; (reprise)
|-
| ''Miley Naa Miley Hum''
| &quot;Nazar Se Nazar Na mile&quot;
|-
| ''I am singh''
| &quot;Kya jeena, Doorie hai&quot;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | 2012
| ''Jodi Breakers''
| &quot;Mujhko Teri Zaroorat Hai&quot; (Remix)
|-
| ''Will You Marry Me''
| &quot;Soniya&quot;
|-
| ''Tezz''
| &quot;Tere Bina&quot;
|-
| ''Blood Money''
| &quot;Chaahat&quot;
|-
| ''Mirza The Untold Story''
| &quot;Akhiyan&quot;
| ''Winner'' PTC Punjabi Film Awards Best Playback Singer Male 2013
|-
| ''Jannat 2''
| &quot;Tera Deedar Hua&quot;
|-
| ''Dangerous Ishq''
| &quot;Tu Hi Rab&quot;&lt;br&gt;
&quot;Naina&quot;
|-
| ''Teri Meri Kahaani''
| &quot;Allah Jaane&quot;
|-
| ''Heroine''
| &quot;Saaiyaan&quot;
|-
| ''Ishkq in Paris''
| &quot;Saiyaan Na Jaa Rey&quot;
|-
| ''Son of Sardaar''
| &quot;Bichdann&quot;&lt;br&gt;
&quot;Bichdann&quot; (Reprise)&lt;br&gt;
&quot;Yeh Jo Halki Halki Khumariya&quot;
|-
| ''Burraaahh (Punjabi Movie)''
| &quot;Rabba&quot;
|-
| ''Dabangg 2''
| &quot;Dagabaaz Re&quot;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 2013
| ''Zindagi 50-50''
| &quot;Rabba&quot;
|-
| ''Rangrezz''
| &quot;Dil Ko Aya Sukoon&quot;
|-
| ''Nautanki Saala''
| &quot;Sapna Mera Toota&quot;
|-
| ''Commando''
| &quot;Sawan Bairi&quot;
|-
| ''Maazii''
| &quot;Maula&quot;
|-
| ''Naughty Jatts''
| &quot;Hun nai jeena&quot;
|-
| ''Kaash Tum Hote''
| &quot;Agar Maangu Tum Yeh Dil&quot;
|-
| ''Phata Poster Nikla Hero''
| &quot;Mere Bina Tu&quot;&lt;br&gt;
&quot;Mere Bina Tu&quot; (Duet)
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2014
| ''Dedh Ishqiya''
| &quot;Dil ka Mizaj Ishqiya&quot;&lt;br&gt;
&quot;Zabaan jale hai&quot;
|-
| ''Jatt James Bond''
| &quot;Rog Pyaar De Dilan Nu&quot;&lt;br&gt;
&quot;Tera Mera Saath Ho&quot;
|-
| ''Khwaabb''
| &quot;Shamein&quot;
|-
| ''life is beautiful''
| &quot;Sajna Ve&quot;
|-
| ''Desi Kattey''
| &quot;Tak Dhoom&quot;
|-
| ''Double Di Trouble''
| &quot;Aisi Mulaqaat&quot;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2015
| ''Dolly Ki Doli''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/dolly-ki-doli-song-mere-naina-kafir-hogaye-rahat-fateh-ali-khans-voice-makes-this-sonam-kapoor-song-worth-listening/|title=Dolly Ki Doli song Mere naina kafir hogaye: Rahat Fateh Ali Khan's voice makes this Sonam Kapoor song worth listening!|website=bollywoodlife.com|access-date=1 November 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| &quot;Mere Naina Kafir Hogaye&quot;
|-
| ''Barkhaa''
| &quot;Tu Itni Khoobsurat Hai&quot;
|-
| ''I Love Desi''
| &quot;Dheere Dheere Kam Hogi Udaasi&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rahat-Fateh-Ali-Khan-records-a-song-for-I-Love-Desi/articleshow/46860441.cms|title=Rahat Fateh Ali Khan records a song for 'I Love Desi'|date=9 April 2015|publisher=Times of India|access-date=24 April 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Bajrangi Bhaijaan''
| &quot;Zindagi&quot; (Reprise)
|-
| ''Drishyam''
| &quot;Dum Ghutta Hai&quot;
|-
| ''Hero''
| &quot;Yadaan Teriyaan&quot;
|-
| ''Meeruthiya Gangster''
| &quot;Naina Tose Lage&quot;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2016
| ''Rocky Handsome''
| &quot;Aye Khuda&quot;
|-
| ''Sultan''
| &quot;Jag Ghoomeya&quot;
|'''Nominated''' [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|Filmfare Award for Best Male Playback Singer]] (2017)
|-
| ''Ek Tera Saath''
| &quot;Ek Tera Saath&quot; (Title Track)&lt;br&gt;
&quot;Aye Mere Khuda&quot;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2017
| ''Laali Ki Shaadi Mein Laaddoo Deewana''
|&quot;Rog Jaane&quot;
|-
|''Begum Jaan''
|&quot;Aazadiyaan&quot;
|-
| ''Maatr''
| &quot;Zindagi Ae Zindagi&quot;
|&lt;ref name=&quot;LaaliandMaatr&quot;&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1177343/|title=Raveena replaces Rahat in upcoming Maatr music video|date=31 March 2017|work=DAWN Images|access-date=31 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Tubelight''
|&quot;Tinka Tinka Dil Mera&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/wow-salman-khan-team-rahat-fateh-ali-khan-yet-song-tubelight/|title=WOW! Salman Khan to team up with Rahat Fateh Ali Khan YET AGAIN for a song in Tubelight|date=8 June 2017|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date=8 June 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{No|''[[Baadshaho]]''}} {{dagger}}
|&quot;Mere Rashke Qamar&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UGkLd1pxHQ0|title=&quot;Mere Rashke Qamar&quot; Song - Baadshaho - Ajay Devgn, Ileana, Nusrat &amp; Rahat Fateh Ali Khan, Tanisk|last=T-Series|date=13 July 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਸਿੰਗਲਜ਼ ==

=== ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ 
!ਗੀਤ 
! ਨੋਟਸ
|-
| 2009
| &quot;Hum Pakistan&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=52AM2w2Nagc|title=Hum Pakistan by Rahat Fateh Ali Khan|last=`Naveed Akbar|date=21 August 2009|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012
| &quot;Quaid e Zi Waqar&quot;
| Tribute to Quaid-e-Azam [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾ|Muhammad Ali Jinnah]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailymotion.com/video/x14w3d7|title=Qaid-e-zi waqar by rahat fata ali khan 25 Dec 2012 - Video Dailymotion|date=19 September 2013|website=Dailymotion|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
| &quot;Shukriya Pakistan&quot;
| released on Independence Day, for campaign of same name by ARY Digital Network&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2014/08/14/rahat-fateh-ali-khan-shukriya-pakistan|title=Rahat Fateh Ali Khan - Shukriya Pakistan (Official Music Video)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=14 August 2014|website=Pakium.pk|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
| &quot;Sher Dil Shaheen&quot;
| Tribute to Pakistan Air Force&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-Wwwbs004b8|title=Rahat Fateh Ali Khan New Song Sher Dil Shaheen l Tribute to PAF|last=Pakistan Now|date=6 September 2015|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Pakistan Say Rishta&quot;
| Indenpence Day&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakium.pk/2015/08/17/rahat-fateh-ali-khan-pakistan-say-rishta-ispr|title=Rahat Fateh Ali Khan - Pakistan Say Rishta (ISPR - Video/Download Mp3)|last=Shaikh|first=Rizwan|date=17 August 2015|access-date=28 July 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2016
| &quot;Khak Jo Khoon Mein&quot;
| Defence Day&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RZfvAovxeFE|title=YouTube|website=www.youtube.com|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Sada Rehna Zindabad&quot;
| Tribute to Pakistan Navy&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uX0mtfoLpuk|title=Sada Rehna Zindabad - Rahat Fateh Ali Khan - Pakistan Navy Song - HD|last=ISPR|date=21 October 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Maa Kay Qadmon Say&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |Tribute to [[ਪਾਕ ਫ਼ੌਜ|Pakistan Army]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Xd8vRFVWFjk|title=Maa ka Qadmon Say - Rahat Fateh Ali Khan -  ISPR - Pakistan Army New Song 2016 -  HD|last=ISPR|date=6 November 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pJh6z4ZRqyk|title=Pakistan Army Song &quot;Pakistan Zindabad&quot; By Rahat Fateh Ali Khan 2016 ISPR Presents|last=Pakistan Army Tv|date=19 November 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aCft-b6MLwI|title=YouTube|website=www.youtube.com|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Pakistan Zindabad&quot;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2017
| &quot;Allah Shukar Hai&quot;
|-
| &quot;Main Zalmi Hoon&quot;
| Peshawar Zalmi official anthem
|-
| &quot;Hum Sab Ka Pakiatan&quot;
| Pakistan Day&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rW-xGhiR0fE|title=Pakistan Hum Sab Ka - Rahat Fateh Ali Khan  - Pakistan Day anthem|last=ISPR|date=21 March 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਸਹਿਯੋਗ / ਕਲੈਬਰੇਸ਼ਨਸ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! ਸਾਲ 
!ਕਲਾਕਾਰ 
!ਗੀਤ 
!ਐਲਬਮ
|-
|2002
| The Derek Trucks Band
| &quot;Maki Madni&quot;
| ''Joyful Noise''
|-
| 2009
| [[ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ|Sukshinder Shinda]]
| &quot;Ghum Suhm Ghum Suhm&quot;
| ''Collaborations 2''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2010
| [[ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ|Shankar Mahadevan]]
| &quot;Aman ki Asha&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0Vvbk_5zUPY|title=Rahat Fateh Ali Khan &amp; Shankar Mahadevan - Aman Ki Asha.flv|last=imrajaryan|date=9 January 2010|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| Aamir Zaki and Gumby
| &quot;Garaj Baras&quot; (Spiritual and Material)
|-
| [[ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ|Shafqat Amanat Ali]]
| &quot;Imtehan Hai Imtehan&quot;
|-
| 2011
| DJ Vix
| &quot;Ghida Boliye&quot; (with Roshan Prince)
| ''Ultimate''
|-
| 2012
| Panjabi Hit Squad
| &quot;Dil Mera&quot;
| ''World Famous''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2016
| Sami Yusuf
| &quot;Mast Qalandar&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dZEQosTBRKc|title=Sami Yusuf – Mast Qalandar|last=Andante Records|date=27 May 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
| ''Barakah''
|-
| Ayushmann Khurrana, Amy Jackson
| &quot;Halka Halka&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=69c-vybHvko|title=HALKA HALKA Video Song - Rahat Fateh Ali Khan Feat. Ayushmann Khurrana &amp; Amy Jackson - T-Series|last=T-Series|date=1 December 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2017
| Anupama Raag
| &quot;Saware&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=notu_jcSqXo|title=Saware - Official Video - Anupama Raag - Rahat Fateh Ali Khan - Vartika Singh - Kunal Khemu|last=Times Music|date=19 January 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
| ''Saware''
|-
| Waqar Ex
| &quot;Mushkilaan&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qKg75uyCH80|title=Mushkilaan (Full Song) - Waqar EX Ft.Rahat Fateh Ali Khan - Latest Punjabi Song 2017 - Speed Records|last=Speed Records|date=28 January 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| Arslan Syed
| &quot;Musafir&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=In_3rQ_g9kA|title=Musafir (Full Song) - Arslan Syed ft. Rahat Fateh Ali Khan - Latest Punjabi Song 2017|last=Speed Records|date=1 May 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ|Naseebo Lal]]
|&quot;Judaiya&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=53ovsWwu8Qk|title=Judaiya - Full Video - Rahat Fateh Ali Khan - Naseebo Lal - Zahid Ali - VIP Records|last=VIP Records|date=10 August 2017|access-date=August 2017}}Check date values in: &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;access-date=&lt;/code&gt; ([[ਮਦਦ:CS1 errors#bad date|help]])
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: dates]]&lt;/ref&gt;
|}

=== [[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਕੋਕ ਸਟੂਡਿਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 51px;&quot;
! ਸਾਲ
! ਸੀਜ਼ਨ 
! ਗੀਤ 
!ਕੋ-ਗਾਇਕ 
!ਹਵਾਲੇ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2008
| rowspan=&quot;4&quot; |1
|&quot;Shama Payian&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WAhwKIPRhRE|title=Shaman Payian, Rahat Fateh Ali Khan, Coke Studio Pakistan, Season 1|last=[[Rohail Hyatt]]|date=7 December 2010|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Garaj Baras&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |Ali Azmat
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7rLxN41avhY|title=Garaj Baras, Rahat Fateh Ali Khan &amp; Ali Azmat|last=Rohail Hyatt|date=7 December 2010|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Ballaman&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RKIsBmwI8zk|title=Ballaman, Rahat Fateh Ali &amp; Ali Azmat, Coke Studio Pakistan, Season 1|last=Rohail Hyatt|date=7 December 2010|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Dildara&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=L_rGnQqr9jA|title=Dildara, Rahat Fateh Ali Khan, Coke Studio Pakistan, Season 1|last=Rohail Hyatt|date=7 December 2010|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|7
|&quot;Chaap Tilak&quot;
|[[ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ|Abida Parveen]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7SDrjwtfKMk|title=Abida Parveen &amp; Rahat Fateh Ali Khan, Chaap Tilak, Coke Studio Season 7, Episode 6|last=Coke Studio|date=15 November 2014|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2016
| rowspan=&quot;4&quot; |9
|&quot;Aye Rah-e-Haq Ke Shaheedo&quot;
|Season's ft. artistes
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EZVPRe5jRs4|title=Aye Rah-e-Haq Ke Shaheedo|last=Coke Studio|date=5 August 2016|access-date=20 June 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Afreen Afreen&quot;
|[[ਮੋਮਿਨਾ ਮੁਸਤੇਹਸਨ|Momina Mustehsan]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kw4tT7SCmaY|title=Afreen Afreen, Rahat Fateh Ali Khan &amp; Momina Mustehsan, Episode 2, Coke Studio Season 9|last=Coke Studio|date=19 August 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Sadaa&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sj8Tl9id9O0|title=Sadaa, Rahat Fateh Ali Khan, Episode 5, Coke Studio Season 9|last=Coke Studio|date=9 September 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Aaj Rang Hai&quot;
|[[ਅਮਜਦ ਸਾਬਰੀ|Amjad Sabri]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uks8psEpmB4|title=Rang, Rahat Fateh Ali Khan &amp; Amjad Sabri, Season Finale, Coke Studio Season 9|last=Coke Studio|date=23 September 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2017
| rowspan=&quot;3&quot; |10
|&quot;[[ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ|Qaumi Taranah]]&quot;
|Season's ft. artistes
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZEqW6AXhR4|title=The National Anthem of Pakistan|last=Coke Studio|date=4 August 2017|access-date=15 August 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |&quot;Sayonee&quot;
|ft. with Salman Ahmad
| rowspan=&quot;2&quot; |originally and recomposed by [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|Junoon]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ciim7-hZPb0|title=Junoon Feat Rahat Fateh Ali Khan &amp; Ali Noor, Sayonee, CS10, EP2. #CokeStudio10|last=Coke Studio|date=18 August 2017|access-date=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ali Noor
|}

=== ਹੋਰ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ 
!ਗੀਤ 
! ਕੰਪੋਜ਼ਰ 
! ਗੀਤਕਾਰ 
! ਨੋਟਸ
|-
| 2012
| &quot;Bateyn Kartay Raho&quot;
| Farrukh Abid, Shoaib Farrukh
| Sab Keh Do, by Zong Pakistan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-o8COEB0Jd0|title=Zong Sub Keh Do Song 2012|last=PakistanZong|date=29 April 2012|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
| &quot;Zaroori Tha&quot;
| Music Video&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6-n_szx2XRE|title=Rahat Fateh Ali Khan - Zaroori Tha|last=RahatFAKhanVEVO|date=8 June 2014|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| &quot;Tumhe Dillagi&quot;
| Nusrat Fateh Ali Khan, [[ਸਲੀਮ-ਸੁਲੇਮਾਨ|Salim–Sulaiman]]
| Purnam Allahabadi, Manoj Muntashir
| Music Video&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0w62ddeVwGE|title=Tumhe Dillagi Song By Rahat Fateh Ali Khan - Huma Qureshi, Vidyut Jammwal - Salim - Sulaiman|last=T-Series|date=8 June 2016|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|&quot;Zamana Hum Se Hai&quot;
|QMobile theme song&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=siGPjEFX9_A|title=QMobile Pakistan - #ZamanaHumSeHai|last=Q Mobile|date=10 June 2017|access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਵਾਧੂ ਨੋਟਸ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
|+Key
| {{No|{{dagger|alt=Song / Film that has not been released yet}}}}
| Denotes song / film that has not been released yet
|}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* Music of Pakistan
* Nusrat Fateh Ali Khan discography
* Ali Zafar discography
* Atif Aslam discography
* List of Pakistan Super League anthems

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>5ywck35nv01kb70cluagdzcgfxzxjhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98615</id>
    <revision>
      <id>849931</id>
      <parentid>636775</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13163" sha1="otzd91hfe8u3xympxavr5657z6of6mv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; margin-bottom: 55px;&quot; tabindex=&quot;0&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;&quot; |&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
[[Member of the British House of Commons|ਸਾਂਸਦ]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |
[[ਤਸਵੀਰ:Official_portrait_of_Mr_Virendra_Sharma_crop_2.jpg|frameless]]
|-
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background:lavender&quot; |[[ਸਾਂਸਦ (ਬਰਤਾਨੀਆ)]] &lt;br&gt;
 [[ਈਲਿੰਗ ਸਾਊਥਾਲ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣ ਖੇਤਰ)|ਈਲਿੰਗ ਸਾਊਥਾਲ]] ਤੋਂ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ਸਾਬਕਾ&lt;/span&gt;
|
[[ਪਿਆਰਾ ਖਾਬੜਾ]]
|-
! 
|
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |ਬਹੁਮਤ
|
22,090 (49.0%)&lt;ref&gt;https://www.parliament.uk/biographies/commons/mr-virendra-sharma/1604&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;background:lavender&quot; |ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਜਨਮ
|
5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1947&lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ਉਮਰ&amp;nbsp;70)&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
[[ਭਾਰਤ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਕੌਮੀਅਤ
|
ਬਰਤਾਨਵੀ
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ
|
[[ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ (UK)|ਲੇਬਰ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ]]
|
[[ਲੰਡਨ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਸਕੂਲ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਕੰਮ-ਕਾਰ
|
[[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |ਵੈਬਸਾਈਟ
|
[http://www.virendrasharma.com/ virendrasharma.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015030618/http://www.virendrasharma.com/ |date=2017-10-15 }}
|}
'''ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ''' ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1947&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/representatives/profiles/61606.stm|title=Virendra Sharma MP|date=|work=BBC Democracy Live|accessdate=25 July 2010|publisher=BBC|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027130439/http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/representatives/profiles/61606.stm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਚ ਜਨਮਿਆ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਹੈ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਈਲਿੰਗ ਸਾਊਥਾਲ ਤੋਂ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗੲੇ ।

== ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਚ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ [[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ|ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ.&lt;ref name=&quot;ukpollingreport&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ukpollingreport.co.uk/guide/seat-profiles/ealingsouthall |title=UK Polling Report: Ealing Southall profile including detail on Sharma |access-date=2017-10-14 |archive-date=2017-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026053626/http://ukpollingreport.co.uk/guide/seat-profiles/ealingsouthall/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ । ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਦਾ ਚੰਗਾ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਮਾ 1968 ਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਾਨਵੈਲ ਆਇਆ ਸੀ  ਅਤੇ 207 ਰੂਟ ਤੇ ਬੱਸ ਕੰਡਕਟਰ ਰਿਹਾ, ਬਾਅਦ ਚ ਹਿਲਿੰਗਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਪਾਹਜ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।  ਉਸਨੇ ਅਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਸਫਰ ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਕੇ ਕੀਤਾ ਫਿਰ ਕੁੱਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਚ ਜਾ ਰਲਿਆ। ਉਹ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੌਮੀ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਅਫਸਰ ਸੀ।

ਉਹ ਲੰਡਨ ਦੇ ਈਲਿੰਗ ਨਗਰ  ਦਾ 1982-2010 ਤੱਕ ਕਾਉਂਸਲਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕਾਉਂਸਲਰ  ਹੁੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ &lt;ref name=&quot;Daily Telegraph blog entry: Sharma's role as councillor&quot;&gt;{{Cite web |url=http://blogs.telegraph.co.uk/news/jonathanisaby/3668771/Labour_MP_clings_to_council_seat/ |title=Daily Telegraph blog entry: Sharma's role as councillor |access-date=2017-10-14 |archive-date=2011-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812112153/http://blogs.telegraph.co.uk/news/jonathanisaby/3668771/Labour_MP_clings_to_council_seat/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਚ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤੇ 2010 ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਚ ਕਾੳਂਸਲਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਹੀ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

== ਸੰਸਦੀ ਸਫਰ ==
ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ 19 ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ ਈਲ਼ਿੰਗ ਸਾਊਥਾਲ ਦੀਆਂ  ਉਪ ਚੁੋਣਾਂ ਚ ਸਾਂਸਦ ਬਣੇ। ਇਹ ਉਪ-ਚੋਣ ਲੇਬਰ ਸਾਂਸਦ, [[ਪਿਆਰਾ ਖਾਬੜਾ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਖਾਬੜਾ]] ਦੀ 19 ਜੂਨ 2007 &lt;ref name=&quot;theyworkforyou&quot;&gt;[https://www.theyworkforyou.com/mp/virendra_sharma/ealing%2C_southall TheyWorkForYou.com: Virendra Sharma] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸੀਟ ਤੇ 2010 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤਕ ਰਿਹਾ।

ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ, ਲੇਬਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ  ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ 
ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਫਿਲ ਵੂਲਾਸ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੱਤਰ&lt;ref name=&quot;Ealing Times article: Virendra Sharma&quot;&gt;[http://www.ealingtimes.co.uk/news/3823080.Virendra_Sharma_celebrates_promotion/ Ealing Times article: Virendra Sharma]&lt;/ref&gt; ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੀਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਨਵੇ ਬਣਾੳਣ ਲਈ ਰੱਖੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਚ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਸੀ।

ਸ਼ਰਮਾ, ਸਿਹਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਂਸਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ]], [[ਕੀਨੀਆ]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ|ਮਾਰਿਸ਼ਿਅਸ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਉਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪਾਰਟੀ ਸੰਸਦੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਡੇਵਿਡ ਮਿਲੀਬੈਂਡ ਦੇ 2010 ਲੇਬਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਚੋਣ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ।

ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿਚ, ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਰਮਾ ਵਲੋਂ  ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਯਾਤਰੀ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ 5000 ਪੌਂਡ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਲੈਕੇ ਸੰਸਦੀ  ਰਜਿਸਟਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਯਾਤਰੀ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਦੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph: Sharma under investigation by Electoral Commission over donation by Indian Tourist Board&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/politics/8763208/Labour-MP-Virendra-Sharmas-party-is-checked-out-by-the-Electoral-Commission.html|title=Labour MP Virendra Sharma's party is checked out by the Electoral Commission|last=Walker|first=Tim|date=15 September 2011|work=The Daily Telegraph|location=London}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ।
ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਆਖਿਰਕਾਰ ਦਸੰਬਰ 2011&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.getwestlondon.co.uk/news/local-news/election-watchdog-clears-southall-mp-5981527|title=Election watchdog clears Southall MP Sharma|last=Gates|first=James|date=30 September 2013|work=Get West London|access-date=3 July 2017|orig-year=23 December 2011}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤ ਪਾੲੇ ਗੲੇ ਸਨ।

2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਬਰੈਗਜ਼ਿਟ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/virendra-sharma-other-labour-mps-to-vote-against-brexit-bill/story-v6Gk7uD19Jx34dDd2GCwkN.html|title=Virendra Sharma, other Labour MPs to vote against Brexit bill|date=2017-01-28|work=http://www.hindustantimes.com/|access-date=2017-07-13|language=en}}External link in &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;work=&lt;/code&gt; ([[ਮਦਦ:CS1 errors#param has ext link|help]])
&lt;/ref&gt; ਉਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਅਸਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਹਿਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਹਾਊਸ ਔਫ ਕੌਮਨਜ਼ ਚ [[Article 50 of the Treaty on European Union|ਲੇਖ 50]] ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਿੱਲ ਖਿਲਾਫ ਵੋਟ ਪਾਈ ਸੀ।

== ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋੲੇ ਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੋਤੇ,ਪੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ &quot;ਤਿੰਨ ਪੁਲ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜ ਖੇਤਰ&quot; ਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

=== ਜਨਰਲ ===
* [http://www.virendrasharma.com/ Virendra Sharma site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015030618/http://www.virendrasharma.com/ |date=2017-10-15 }}
*{{UK MP links|hansard=|guardian=11162/virendra-sharma|publicwhip=Virendra_Sharma|theywork=virendra_sharma|record=Virendra-Sharma/Ealing-Southall/542|bbc=61606.stm|journalisted=}}
*{{UK MP links|hansard=|guardian=11162/virendra-sharma|publicwhip=Virendra_Sharma|theywork=virendra_sharma|record=Virendra-Sharma/Ealing-Southall/542|bbc=61606.stm|journalisted=}}
*{{UK MP links|hansard=|guardian=11162/virendra-sharma|publicwhip=Virendra_Sharma|theywork=virendra_sharma|record=Virendra-Sharma/Ealing-Southall/542|bbc=61606.stm|journalisted=}}
* [http://mpsallowances.parliament.uk/mpslordsandoffices/hocallowances/allowances%2Dby%2Dmp/virendra%2Dsharma/ UK Parliament Website: details of Sharma's parliamentary expenses]
* [http://www.ealingtimes.co.uk/news/yourmps/ 'Ealing Times' newspaper column] written by Sharma and other Ealing MPs until 2008
* [http://ukpollingreport.co.uk/guide/seat-profiles/ealingsouthall UK Polling Report: Ealing Southall profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026053626/http://ukpollingreport.co.uk/guide/seat-profiles/ealingsouthall/ |date=2017-10-26 }} including detail on Sharma

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: external links]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-language sources (en)]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>otzd91hfe8u3xympxavr5657z6of6mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰੁਤੀ ਬਪਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103669</id>
    <revision>
      <id>849951</id>
      <parentid>709763</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11305" sha1="3qp11huumwmrvfvqca8jfrwutca6cr7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸ਼ਰੂਤੀ ਬਾਪਨਾ
| image =
| caption = 
| birth_date = 
| nationality = [[Indian people|ਭਾਰਤੀ]]
| residence = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾਂ]], [[ਭਾਰਤ]]
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| yearsactive = 2008–ਵਰਤਮਾਨ
}}

'' 'ਸ਼ਰੂਤੀ ਬਪਨਾ' 'ਇਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਟੀਵੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ '[[ਸਾਸ ਬਿਨਾ ਸਸੁਰਾਲ]]' ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਕਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ '' [[ਯੇ ਹੈ ਮੋਹੱਬਤੇ]] '' ਵਿੱਚ ਵੰਦਿਧਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਹ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/yeh-hai-mohabbatein-17th-july-2016-written-update-mani-spies-on-ashok-to-find-out-about-ishita/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011082826/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/yeh-hai-mohabbatein-17th-july-2016-written-update-mani-spies-on-ashok-to-find-out-about-ishita/ |archive-date=2017-10-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ਸ਼ਰੂਤੀ ਨੇ [[ਇਮੇਗਿਨ ਟੀਵੀ]] '' [[ਜਸਬੇਨ ਜਯੰਤੀਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਕੀ ਜੁਆਇੰਟ ਫੈਮਿਲੀ]] '' ਵਿੱਚ ਪਾਰੂਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ '' [[ਛਾਂਹਾਨ]] '' ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਗਈ ਸੀ [[ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਇੰਡੀਆ)|ਸੋਨੀ ਟੀ.ਵੀ.]] ਉੱਤੇ ਰੁਪਾਲੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਗਈ। 

==ਕਰੀਅਰ ==
ਬਪਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 'ਵੇਕ ਅੱਪ ਸਿਡ' (2009) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਦ 'ਲੰਚਬਾਕਸ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 'ਡੈਡੀ', 'ਮਰਦਾਨੀ 2', 'ਗੱਬਰ ਇਜ਼ ਬੈਕ', 'ਉਮਰਿਕਾ' ਅਤੇ 'ਚਿੱਤਰਕੁਟ' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਪਨਾ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿ ਵਰਡਿਕਟ', 'ਮੈਡੀਕਲਲੀ ਯੌਰਸ', ਅਤੇ 'ਐਮਟੀਵੀ ਗਰਲਜ਼ ਆਨ ਟਾਪ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ 'ਸਾਸ ਬੀਨਾ ਸਸੁਰਾਲ' ਲਈ ਨੀਤਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 'ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ' ਵਿੱਚ ਵੰਦਿਤਾ ਬਾਲਾ ਚੰਦਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰੂਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਮੇਜਿਨ ਟੀਵੀ 'ਤੇ 'ਜਸੂਬੇਨ ਜਯੰਤੀਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਕੀ ਜੁਆਇੰਟ ਫੈਮਿਲੀ' ਵਿੱਚ ਪਾਰੁਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।

==ਟੈਲੀਵਿਜਨ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਚੈਨਲ
! ਹਵਾਲਾ
|-
| 2008–09 || ਜਸਬੂਨ ਜਯੰਤੀਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਕੀ ਜੁਆਇੰਟ ਫੇਮਿਲੀ || ਪਾਰੁਲ || ਏਮੀਜੋਨ ਟੀਵੀ ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hatsoffproduction.com/jasuben.php|title=Jasuben Jayantilaal Joshi Ki Joint Family|author=|date=|work=hatsoffproduction.com|access-date=2018-02-10|archive-date=2017-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015134954/http://hatsoffproduction.com/jasuben.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009 || ਬੁਰੇ ਵੀ ਹਮ ਭਲੇ ਵੀ ਹਮ || ਹੇਤਲ || ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.tellybuzz.com/tv-show/508/burey-bhi-hum-bhale-bhi-hum/about|title=Burey Bhi Hum Bhale Bhi Hum - Story|work=tellybuzz.com|access-date=2018-02-10|archive-date=2013-09-25|archive-url=https://archive.today/20130925120004/http://m.tellybuzz.com/tv-show/508/burey-bhi-hum-bhale-bhi-hum/about|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tvshowkeen.com/m/burey-bhi-hum-bhale-bhi-hum.html|title=Burey Bhi Hum Bhale Bhi Hum - Cast, Info|author=|date=|work=tvshowkeen.com|access-date=2018-02-10|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927093320/http://www.tvshowkeen.com/m/burey-bhi-hum-bhale-bhi-hum.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
2010 ਮਾਹੀ ਵੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੁਤੀ
|-
| 2012 ||ਸਸੁਰਾਲ ਗੇਂਦਾਂ ਫੂਲ|| ਪੀਆ || [[Star Plus|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/tv/29842578_1_weight-sasural-genda-phool-pia|title=Shruti Bapna wakes up|author=|date=|work=The Times of India|access-date=2018-02-10|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094551/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/tv/29842578_1_weight-sasural-genda-phool-pia|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-27/tv/29708753_1_negative-role-sasural-genda-phool-television-serials|title=Shruti's sasurals!|author=|date=|work=The Times of India|access-date=2018-02-10|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094630/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-27/tv/29708753_1_negative-role-sasural-genda-phool-television-serials|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metromasti.com/tv/news/Shruti-Bapna-exits-from-Star-Pluss-Sasural-Genda-Phool/9875|title=Shruti Bapna exits from Star Plus's Sasural Genda Phool|author=|date=|work=metromasti.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010–2012 || ਸਾਸ ਬਿਨਾ ਸਸੁਰਾਲ || ਨਿਤਕਾ ਵੇਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚਤੁਰਵੇਦੀ || [[Sony Entertainment Television (India)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]] ||&lt;ref name=SAS&gt;{{cite news|url=http://www.setindia.com/show_details.php?sid=57|title=Official website of Saas Bina Sasural|publisher=setindia.com|accessdate=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.desitvforum.net/forum/saas-bina-sasural/206535-shruti-bapna-beautiful-belle.html|title=Shruti Bapna - the beautiful belle|work=desitvforum.net|access-date=2018-02-10|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919235830/http://www.desitvforum.net/forum/saas-bina-sasural/206535-shruti-bapna-beautiful-belle.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013 || ਛਨਛਨ || ਰੂਪਾਲੀ || ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ||&lt;ref name=CNCN&gt;{{cite news|url=http://setindia.com/show_details.php?sid=117 |title=Chhanchhan - Official website |publisher=setindia.com |accessdate=2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929144801/http://www.setindia.com/show_details.php?sid=117 |archivedate=September 29, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/shruti-bapna-and-vishal-solanki-to-enter-sony-tvs-chhanchhan/movie-review/21953997.cms|title=Shruti Bapna &amp; Vishal Solanki in Chhanchhan Movie Review|author=|date=|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-21/tv/41432694_1_chhanchhan-sanaya-irani-parvarrish|title=Shruti Bapna &amp; Vishal Solanki in Chhanchhan|author=|date=|work=The Times of India|access-date=2018-02-10|archive-date=2013-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825032713/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-21/tv/41432694_1_chhanchhan-sanaya-irani-parvarrish|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
| 2013–2016, 2017(3 ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ) || ਯੇ ਹੈ ਮੋਹਬਤੇਂ ||ਵਾਂਦੀਤਾ ਵਾਲਾ ਚੰਦਨ|| [[ਸਟਾਰ ਪਲਸ|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ||
|-
| 2014 || ''[[ਇਸ਼ਕ ਕਿੱਲ]]'' ||ਮੈਡ|| [[ਸਟਾਰ ਪਲਸ|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ||
|-
|}

== Web series ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
!ਨਾਂ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਹਵਾਲੇ
|-
|2015-2018
|'' ''[[ਸੇਨਸ8]]'' 
|ਦੇਵੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shruti Bapna lands a role in an international series - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shruti-bapna-lands-a-role-in-an-international-series/articleshow/45248973.cms|access-date=2021-04-16|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|[[ਐਮਟੀਵੀ ਗਰਲਜ਼ ਆਨ ਟਾਪ|''ਗਰਲਜ਼ ਆਨ ਟਾਪ'']]
|ਡਿਆਨਾ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''[[ਮੈਡੀਕਲੀ ਯੂਰਸ]]''
|ਚਾਂਦਨੀ ਮੈਮ
|&lt;ref&gt;{{cite web|date=29 May 2019|title=Medically Yourrs first impression: Shantanu Maheshwari starrer has its moments|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/medically-yours-first-impression-altbalaji-shantanu-maheshwari-5752546/|work=indianexpress.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ਦ ਵਰਡਿਕਟ - ਸਟੇਟ ਵਰਸਿਜ਼ ਨਾਨਾਵਤੀ]]''
|ਮਿਸਿਜ਼ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ
|
|-
|2020
|''[[ਬ੍ਰਿਥ: ਇਨਟੂ ਦ ਸ਼ੈਡੋਜ਼]]''
|ਨਤਾਸ਼ਾ ਗਰੇਵਾਲ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shruti Bapna opens up on playing gay character in 'Breathe 2'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/jul/20/shruti-bapna-opens-up-on-playing-gay-character-in-breathe-2-2172404.html|access-date=2021-04-16|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|''[[ਹਯੂਮਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਹਯੂਮਨ]]''
|ਸੁਚੇਤਾ ਸੇਖਾਵਤ
|
|}

==ਫ਼ਿਲਮਾਂ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੁਇਕਾ
|-
|2009 || [[ਵੇਕ ਅਪ ਸਿਡ]] || ਡੇੱਬੀ
|-
|2012 || [[ਰਾਊਡੀ ਰਠੋਰ]] || ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਂਗ ਚਮਕ ਚੁਣੌ
|-
|2012 || [[ਏਕ ਦੀਵਾਨਾ ਥਾ]] || ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਭੈਣ
|-
|2013 || [[ਦੀ ਲੰਚ ਬੋਕਸ]] || ਮੇਹਰੂਨਿਸ਼ਾ
|-
|2015 || [[ਗੱਬਰ ਇਜ ਵੇਕ]] || ਲਕਸ਼ਮੀ
|-
|2017 || [[ਡੈਡੀ (2017 ਫਿਲਮ)|ਡੈਡੀ]]
|
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist|2}}

{{DEFAULTSORT:Bapna, Shruti}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>3qp11huumwmrvfvqca8jfrwutca6cr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਇਨੀ ਆਹੂਜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104887</id>
    <revision>
      <id>849956</id>
      <parentid>542834</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15879" sha1="3h966cieokl2a2737io54w23pkizya3" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name='''ਸ਼ਾਇਨੀ ਆਹੂਜਾ'''
|image=Shiney Ahuja.jpg
|caption=ਸ਼ਾਇਨੀ ਆਹੂਜਾ 2012 ਵਿੱਚ
|birth_date=15 ਮਈ 1973 (ਉਮਰ 44)
|birth_place=[[Dehradun]], [[Uttar Pradesh]], [[India]]
|residence=ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
|occupation=ਅਭਿਨੇਤਾ, ਮਾਡਲ
|years active=2003–2015
|spouse=ਅਨੁਪਮ ਅਹੂਜਾ
|children=ਅਰੂਸ਼ੀ ਆਹੂਜਾ
|ethnicity= ਪੰਜਾਬੀ
}}
'''ਸ਼ਾਇਨੀ ਆਹੂਜਾ''' (ਜਨਮ 15 ਮਈ, 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰੌਨ ਖ਼ਵਾਸੀਨ ਅਸੀਂ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਨਰ ਡੈਵੂਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੈਂਗਸਟਰ, ਲਾਈਫ ਇਨ ਏ ਮੈਟਰੋ, ਅਤੇ ਭੂਲ ਭੁਲਈਆ।&lt;ref&gt;[http://sify.com/movies/bollywood/ullstory.php?id=13720797&amp;cid=13491372 Hazaaron Khwaishein Aisi]. Sify.com (2005-04-18). Retrieved on 2011-11-02.&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਾਇਨੀ ਆਹੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫਸਰ, ਕਰਨਲ ਸਵਰਗੀ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਹੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਮਾ ਆਹੂਜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜੋ ਟੈਕਸਸ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ ਹੈ।

ਆਹੂਜਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਟ ਜੇਵੀਅਰ ਸਕੂਲ, ਰਾਂਚੀ ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ (ਏ.ਪੀ.ਐਸ.), ਧੌਲਾ ਕੂਆਂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਇਕ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ, ਆਹੂਜਾ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 'ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਸ ਬੌਇਡ` ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਏ.ਪੀ.ਐਸ.' ਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕੈਪਟਨ (ਪ੍ਰਤਾਪ ਹਾਊਸ) ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਨੂੰਨ ਲੱਭੇ। ਇਹ ਉਹ ਜਨੂੰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਸਿਟਕ ਕੋਟੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹੰਸਰਾਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ। ਲੜੀਵਾਰ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੀਨੀ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਇਨੀ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕਈ ਐਕਸ਼ਨਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ 'ਟੈਗ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਰੀ ਜੌਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬੈਰੀ ਜੌਹਨ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕਾਲਜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੀਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਪਾਰਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਪੇਪਸੀ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ। ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਹੂਜਾ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਡਬੁਰਿਜ਼ ਅਤੇ ਸਿਟੀਬੈਂਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਏਸ਼ੀਅਨ ਬੈਂਡ &quot;ਸਟੀਰੀਓ ਨੈਸ਼ਨ&quot; ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ 'ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਿਆ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਉਸੇ ਸਾਲ, ਸੁਧੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਪ੍ਰੀਤੀਸ਼ ਨੰਦੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਜ਼ਰੌਨ ਖਵਾਸੀਨ ਏਸੀ। ਸੁਧੀਰ ਨੇ ਸ਼ੀਨੀ ਨੂੰ ਪੈਪਸੀ ਵਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੇ ਕੇ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਿਧੀ - ਸਿਧਾਰਥ ਟਾਇਬਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਸ਼ਾਇਨੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵੀ ਆਡੀਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਨੀ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਰੌਨ ਖਵਾਸੀਨ ਏਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 12 ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਰਕੀ, ਐਸਟੋਨੀਆ, ਰਿਵਰ ਟੂ ਰਿਵਰ (ਫਲੋਰੈਂਸ), ਬਰਲਿਨ, ਐਡਿਨਬਰਗ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੱਲਾਸ, ਇੰਡੀਆ (ਗੋਆ), ਫਿਲਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਤਿਉਹਾਰ (ਬਰੈਡਫੋਰਡ, ਯੂਕੇ), ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਤਿਉਹਾਰ (ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ) ਅਤੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਰਿਮ ਤਿਉਹਾਰ (ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ) ਇਹ ਫਿਲਮ 2005 ਵਿੱਚ ਨਿਊਨਤਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਪਦਵੀ ਸੀ। ਅਹੂਜਾ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਵਧੀਆ ਐਵਾਰਡ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ]] ਦੇ ਗੈਂਗਸਟਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਪਾਰਕ ਫਿਲਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਤ ਦੇ ਉਲਟ ਵੋਹ ਲਹਿੇਥ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਮੈਟਰੋ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਭੁੂਲ ਭੁਲਾਈਆ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ, ਇੱਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਸੋਹਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਟੀ ਜਿੰਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਪਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ।

ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਥੱਲੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਏ ਨਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਲੌਪ ਹੋਰੋਰ ਹੌਸਟ (2012) ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਅਨਲਾ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਰੋਹ 'ਚ ਨਜਰ ਆਏ।

== ਵਿਵਾਦ ==
ਜੂਨ 2009 ਵਿਚ, ਆਹੂਜਾ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Shiney+says+he+did+not+have+consensual+sex+with+domestic+help/1/50202.html|title=Shiney says he did not have consensual sex with domestic help|date=5 July 2009|work=India Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=RzP2xgsGO2Q|title=I Was Declared Guilty Even Before The Trial, Says Shiney|date=11 May 2014|work=IndiaTV}}&lt;/ref&gt; ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ, ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੈਕਸ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟਰਾਇਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਨੇ ਸੰਕਰਮਣ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਹਜਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਆਹੂਜਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;TOIConviction&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Actor-Shiney-Ahuja-sentenced-to-7-year-rigorous-imprisonment-in-rape-case/articleshow/7826031.cms|title=Actor Shiney Ahuja sentenced to 7-year rigorous imprisonment in rape case - Times of India|access-date=17 July 2016}}&lt;/ref&gt; ਆਹੂਜਾ ਨੇ ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪੀਲ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਕਈ ਸੁਣਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲੰਬਿਤ ਹੈ ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਿਰੁੱਧ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੈਦ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਕ ਧਮਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਸ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://www.misskyra.com/celebs/11-bollywood-celebrities-who-were-accused-of-rape/Ankit-Tiwari/photostory/62901817.cms&lt;/ref&gt;

== ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ==
2015 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਅਨੀਸ ਬਜ਼ਮੀ ਦੇ ਵੈਲਕਮ ਬੈਕ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਜਾਨ ਅਬਰਾਹਮ]], [[ਸ਼ਰੂਤੀ ਹਸਨ]], [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]], [[ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ]], [[ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ|ਨਾਸਿਰੁਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]], ਡਿਪੁਲ ਕਪਾੜੀਆ ਅਤੇ [[ਪਰੇਸ਼ ਰਾਵਲ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/john-abraham-shruti-haasan-and-shiney-ahuja-strike-a-pose-on-the-sets-of-welcome-back-view-pics/#!1/teaser-welcome-back-1-101014/|title=John Abraham, Shruti Haasan, and Shiney Ahuja strike a pose on the sets of Welcome Back-view pics! &amp;#8211; Bollywood News &amp;amp; Gossip, Movie Reviews, Trailers &amp;amp; Videos at Bollywoodlife.com|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225095806/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/john-abraham-shruti-haasan-and-shiney-ahuja-strike-a-pose-on-the-sets-of-welcome-back-view-pics/#!1/teaser-welcome-back-1-101014/|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ahuja&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shiney-Ahuja-returns-as-Naseers-son/articleshow/41766225.cms Shiney Ahuja returns as Naseer's son]. [//en.wikipedia.org/wiki/Times_of_India Times of India]. 5 September 2014&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਮੂਵੀਜ਼ &lt;br /&gt;
!ਸਾਲ 
!ਭੂਮਿਕਾ 
!ਹੋਰ ਨੋਟਸ
|-
| ''Hazaaron Khwaishein Aisi'' 
| 2005
| Vikram Malhotra
| [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ ਅਦਾਕਾਰ|Filmfare Award for Best Male Debut]] 
|-
| ''Karam''
| 2005
| ACP Wagh Pratap Singh 
|-
| ''Sins''
| 2005
| Williams
|-
| ''Gangster''
| 2006
| Daya Shankar
| Stardust award for Superstar of Tomorrow
|-
| ''[[ਫ਼ਨਾ (ਫਿਲਮ)|Fanaa]]''
| 2006
| Suraj Ahuja
| Friendly Appearance
|-
| ''Woh Lamhe''
| 2006
| Aditya Garewal 
|-
| ''Zindaggi Rocks'' 
| 2006 
| Dr. Suraj Rihan 
|-
| ''Life in a... Metro''
| 2007
| Akash
|Critically Acclaimed
|-
| ''Bhool Bhulaiya''
| 2007
| Siddharth Chaturvedi
|-
| ''Khoya Khoya Chand''
| 2007
| Zaffar
|-
| ''Hijack''
| 2008
| Vikram Madaan
|-
| ''Ghost''
| 2012
| Vijay Singh
|-
| ''Har Pal'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| 2013
| Rohit
|-
| ''Ek Accident'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
| 2013
|{{TBA}} 
|-
| ''Welcome Back''
| 2015 
| Honey 
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 34px;&quot;
!ਅਵਾਰਡ &lt;br /&gt;
!ਫਿਲਮ 
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ 
!ਨਤੀਜਾ
|-
! [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|Filmfare Award]]
| rowspan=&quot;3&quot; | ''Hazaaron Khwaishein Aisi''
| [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ ਅਦਾਕਾਰ|Best Male Debut]] 
|{{Won}}
|-
! Star Screen Award
| Best Male Debut 
|{{Won}}
|-
! Zee Cine Award 
| Best Male Debut 
|{{Won}}
|-
! Stardust Award
| ''Gangster''
| Superstar of Tomorrow 
|{{Won}}
|-
! IIFA Award
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Hazaaron Khwaishein Aisi''
| Star Debut of the Year 
|{{Won}}
|-
! Stardust Award
| Best Male Debut 
|{{Won}}
|-
! Kalakar Award 
| ''Khoya Khoya Chand''
| Best Actor 
|{{Won}}
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>3h966cieokl2a2737io54w23pkizya3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109677</id>
    <revision>
      <id>849914</id>
      <parentid>847478</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14476" sha1="5w2dad1nihqelv73ceb7xysz5t2k349" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ|image=|birth_date=&lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;|birth_place=[[Aurangabad, Maharashtra|ਔਰੰਗਾਬਾਦ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[Indian people|ਭਾਰਤ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years active=2011–ਵਰਤਮਾਨ|years_active=2011–ਵਰਤਮਾਨ}}ਰਾਜਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm5423482/|title=Rajshri Deshpande|website=IMDb|access-date=2018-01-19}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਾਰਟ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਪੈਨ ਨਲਿਨੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ ਵਨਸ ਮੈਕਮਫਿਆ ਵਿਚ ਮੰਜੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
'''ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਵਰਕਿੰਗ ਵਰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਮਗੋਸਿਸ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸਿਮਿਓਸਿਸ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਵਿਸਲਿੰਗ ਵੁਡਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.wmfindia.com/blogs/female-idol-blog-series-an-interview-with-rajshri-deshpande/|title=Female Idol Blog Series – A Rendezvous With Rajshri Deshpande|work=WMF|access-date=2018-01-19|language=en-US|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065647/http://www.wmfindia.com/blogs/female-idol-blog-series-an-interview-with-rajshri-deshpande/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਨੇ 2012 ਵਿਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਫਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਤਾਲਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Citation|title=Talaash|last=Kagti|first=Reema|date=2012-11-30|url=https://www.imdb.com/title/tt1787988/|others=Aamir Khan, Kareena Kapoor Khan, Rani Mukerji|access-date=2018-01-19}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਿਰ ਟੀ.ਵੀ. ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਛ ਤੋਂ ਲੋਗ ਕਹੈਗੇ ਅਤੇ 24: ਭਾਰਤ 2013 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕਿੱਕ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਫਿਲਮੀ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਪਰਤੀ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/rajshri-deshpande/293054|title=Rajshri Deshpande|work=outlookindia.com/|access-date=2018-01-19|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082115/https://www.outlookindia.com/magazine/story/rajshri-deshpande/293054|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਡਬਲ ਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਪੈਨ ਨਲਿਨੀ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰ ਅਪ ਲਈ – ਟੀ.ਐਫ.ਐਫ. (ਟੋਰਾਂਟੋ) ਵਿਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/angry-indian-goddesses-wins-runner-up-award-at-tiff/|title=‘Angry Indian Goddesses’ wins runner-up award at TIFF|date=2015-09-21|work=The Indian Express|access-date=2018-01-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਰੋਮ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/rome-film-fest-angry-indian-834481|title=Rome Film Fest: 'Angry Indian Goddesses' Wins People’s Choice Award|work=The Hollywood Reporter|access-date=2018-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt;  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਸ਼ੀਧਾਰਨ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਸੈਕਸੀ ਦੁਰਗਾ' ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2017 ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rajshri-Deshpande-in-a-Malayalam-erotic-satire/articleshow/51010157.cms|title=Rajshri Deshpande in a Malayalam erotic satire – Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-19}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਨੇ ਰੋਟਰਡਮ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹਿਵੋਸ ਟੋਗਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-cinema/sasidharan-s-sexy-durga-wins-a-coveted-award-at-rotterdam-film-festival/story-E5QijAXjV4CRtIh45M9jyL.html|title=Sasidharan’s Sexy Durga wins a coveted award at Rotterdam Film Festival|date=2017-02-06|work=hindustantimes.com/|access-date=2018-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਜੇਮਸ ਵਾਟਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਨ ਦੇ ਮੈਕਮਫਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/jan/11/10379/nawazuddin-siddiqui-rajshri-deshpande-make-digital-debut-in-mcmafia|title=Nawazuddin Siddiqui, Rajshri Deshpande make digital debut in McMafia|last=Lookhar|first=Mayur|website=Cinestaan|access-date=2018-01-19|archive-date=2018-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119235405/https://www.cinestaan.com/articles/2018/jan/11/10379/nawazuddin-siddiqui-rajshri-deshpande-make-digital-debut-in-mcmafia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਸਰੀ ਨੈਟਫਲੈਕਸ ਅਸਲ ਸੈਕਰੇਡ ਗੇਮਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sacred-games-actor-rajshri-deshpande-defends-sex-scenes-i-am-not-dancing-to-a-derogatory-song/story-0MV9Q1zQQPhnbwBGxwwmsI.html|title=Sacred Games actor Rajshri Deshpande defends sex scenes: I am not dancing to a derogatory song}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/s-durga-actor-rajshri-deshpande-all-set-to-shake-off-her-small-town-days-1588757.html|title=S Durga Actor Rajshri Deshpande All Set to Shake off Her Small Town Days|work=News18|access-date=2018-01-19}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਕ ਨਜਦੀਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-44882771|title=India Netflix actor Rajshri Deshpande 'disgusted by porn star label'}}&lt;/ref&gt; ਗਣੇਸ਼ ਗਾਇਤੋਦੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਨ ਅਤੇ  ਜਿਨਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://elle.in/culture/sacred-games-rajshri-deshpande-bold-scenes/|title=Sacred Games actor Rajshri Deshpande is being called a porn star for exposing her breasts onscreen|access-date=2018-07-25|archive-date=2018-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719233238/http://elle.in/culture/sacred-games-rajshri-deshpande-bold-scenes/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ ਦੇ ਮੰਟੋ ਵਿਚ ਇਸਮਤ ਚੁਘਟਾਈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2017/oct/24/8812/ismat-chughtai-is-in-me-rajshri-deshpande-on-playing-the-fearless-feminist-in-manto|title=Ismat Chughtai is in me: Rajshri Deshpande on playing the fearless feminist in Manto|last=Iyengar|first=Shriram|website=Cinestaan|access-date=2018-01-19|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120000902/https://www.cinestaan.com/articles/2017/oct/24/8812/ismat-chughtai-is-in-me-rajshri-deshpande-on-playing-the-fearless-feminist-in-manto|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਰੋਲ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 104px;&quot;
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਸਾਲ
!ਭਾਸ਼ਾ
!ਨੋਟਸ
|-
|ਤਲਾਸ਼
|ਪ੍ਰਿਆ
|2012
|ਹਿੰਦੀ/ਮਰਾਠੀ
|ਸ਼ੁਰੂਆਤ
|-
|ਕੁਛ ਤੋਂ ਲੋਗ ਕਹੇਂਗੇ
|ਸੁਹਾਸ਼ਨੀ
|2012–13
|ਹਿੰਦੀ
|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਲੜੀ
|-
|24: ਭਾਰਤ
|ਏਜੇਂਟ ਵੀਣਾ
|2013
|ਹਿੰਦੀ
|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਭਾਰਤ) ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਲੜੀ
|-
|ਕਿਕ
|ਮਿਜਿਸ ਸ਼ਰਮਾ
|2014
|ਹਿੰਦੀ
|
|-
|ਹਰਾਮ
|ਅਮੀਨਾ, ਰੂਪਾ
|2015
|ਮਾਲਿਆਲਮ
|
|-
|ਏਂਗਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਗੋਡੇਸ
|ਲਕਸ਼ਮੀ
|2015
|ਹਿੰਦੀ
|
|-
|ਏਲੀ ਏਲੀ ਲਮਾ ਸਬਚਤਾਨੀ?
|ਟੀਵੀਏ
|2016
|ਮਰਾਠੀ/ਹਿੰਦੀ/ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
|
|-
|ਮੁੰਬਈ ਸੇਂਟਰਲ
|ਗੌਰੀ
|2016
|ਹਿੰਦੀ
|
|-
|ਦਾਸ ਕੇਪੀਟਲ ਗੁਲਾਮੋਂ ਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
|ਨਰਸ
|TBA
|ਹਿੰਦੀ
|
|-
|ਸੈਕਸੀ ਦੁਰਗਾ
|ਦੁਰਗਾ
|2017
|ਮਾਲਿਆਲਮ
|
|-
|ਮੈਕਮਫ਼ੀਆ
|ਮੰਜੁ
|2018
|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਨ
|-
|ਮੰਟੋ
|ਇਸਮ ਚੂਘਟਾਇ
|Post Production
|ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ
|
|-
|ਸੈਕਰੇਡ ਗੇਮਸ
|ਸੁਭਦਰਾ 2018&lt;br /&gt;
|ਹਿੰਦੀ/ਇੰਗਲਿਸ਼
|ਨੇਟਫਲਿਕਸ ਓਰੀਜਨਲ
|
|}
== ਸੋਸ਼ਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ==
ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪੰਧਰੀ ਪੰਪਾਲਗਾਓਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਜੱਦੀ ਨਦੀ ਬੱਮਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਆਏ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://superaalifragilistic.wordpress.com/2016/05/28/rajshris-river-of-hope/|title=Rajshri’s River of Hope|date=2016-05-28|work=superaalifragilistic|access-date=2018-01-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/vidya-balan-milind-soman-nana-patekarand-rajshri-deshpande-indian-celebrities-who-have-stood-up-for-bringing-a-change-in-the-society/|title=Vidya Balan, Milind Soman, Nana Patekar and Rajshri Deshpande – Indian celebrities who have stood up for bringing a change in the society|last=BollywoodLife|access-date=2018-01-19|language=en-US}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* [http://www.rajshrideshpande.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728185044/http://www.rajshrideshpande.com/ |date=2018-07-28 }}
* {{IMDb name|5423482}}

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>5w2dad1nihqelv73ceb7xysz5t2k349</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪੈਮਬੋਟ (spambot)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126853</id>
    <revision>
      <id>849945</id>
      <parentid>841248</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13260" sha1="1zr3jwx3coc3d6dbe9klkfqiwhe10e8" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:It-wikibooks-antispam.png|thumb| ਬੋਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੈਪਟਚਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ [[ਵਿਕੀਬੁਕਸ|ਵਿਕੀਬੁੱਕ]] ਦੇ ਲੌਗਇਨ ਪੇਜ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ ]]
'''ਸਪੈਮਬੋਟ''' ਇੱਕ '''ਕੰਪਿਊਟਰ''' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪੈਮ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਤੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.news.com.au/technology/online/tinder-is-being-taken-over-by-spambots-posing-as-humans/story-fnjwnhzf-1227191634229|title=Tinder Is Being Taken Over by Spambots Posing as Humans|date=21 January 2015|access-date=2 July 2015|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105054435/http://www.news.com.au/technology/online/tinder-is-being-taken-over-by-spambots-posing-as-humans/story-fnjwnhzf-1227191634229|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵੈਬ ਹੋਸਟਾਂ ਅਤੇ ਵੈਬਸਾਈਟ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਨੇ ਸਪੈਮਰਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਪੈਮਮਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੈਮਮਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਪੈਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2015-03/31/tinder-spam|title=Tinder Cuts Sexy Spambot Traffic by 90 Percent|last=Temperton|first=James|date=31 March 2015|work=Wired|access-date=2 July 2015|archive-date=15 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515012802/http://www.wired.co.uk/news/archive/2015-03/31/tinder-spam|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਈ - ਮੇਲ ==
[[ਈ-ਮੇਲ|ਈਮੇਲ]] ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਅਣਚਾਹੇ ਈਮੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ|ਇੰਟਰਨੈਟ]] ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪੈਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਪੈਮਬੌਟਸ ਵੈਬ ਕ੍ਰੌਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ, ਖ਼ਬਰਸਮੂਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਮੂਹ (ਸਿਗ) ਦੀਆਂ ਪੋਸਟਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਚੈਟ-ਰੂਮ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫਾਰਮੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਪੈਮਬੋਟ ਕੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਨਾਕਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ''[[ਐਡਰੈਸ ਮੌਂਗਿੰਗ|ਐਡਰੈਸ ਮੂੰਗਿੰਗ ਹੈ]]'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਠਕ (ਅਤੇ / ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ [[ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ|ਵੈੱਬ]] ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ) ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਸਪੈਮਬਟਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸਪੈਮਬੋਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਖਰ ਸਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਪਤੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ [[ਐਡਰੈਸ ਮੌਂਗਿੰਗ|ਵਿਕਲਪਕ]] ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਪੇਜ ਤੇ ਈਮੇਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਲੋਗੋ ਇਨਲਾਈਨ ਇਨ [[ਸੀ.ਐਸ.ਐਸ|ਸੀਐਸ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਧਾਰਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ, ਡਿਸਪਲੇਅ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਐੱਸ.ਐੱਸ (CSS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

== ਫੋਰਮ ==
''ਫੋਰਮ ਸਪੈਮਬੋਟਸ'' ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖਦੇ [[ਵਿਕੀ|ਹਨ]], ਗੈਸਟਬੁੱਕਾਂ, [[ਵਿਕੀ|ਵਿਕੀਜ਼]], [[ਬਲਾਗ|ਬਲੌਗਜ਼]], ਫੋਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵੈਬ ਫਾਰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਫਿਰ ਜਾਅਲੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਕੈਪਟਚਾ([[:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]]) ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ [[ਓਸੀਆਰ]] ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਜਾਂ [[ਫਿਸ਼ਿੰਗ]] ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬੋਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਸਲ ਪੋਸਟਾਂ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਖੋਜ ਇੰਜਨ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਪੈਮਬੌਟਸ ਨੂੰ ਸਵੈਚਲਿਤ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟਰ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਪੈਮਬੋਟ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਈਮੇਲ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਣ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਡਰੈਸ ਇੱਕ ਠੀਕ ਈਮੇਲ ਪਤਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਵੇਗਾ ਵੈਬਮੇਲ ਸੇਵਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਪੈਮਬਟਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ' ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੋਰਮਾਂ 'ਤੇ, ਸਪੈਮ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ' ਸਪੈਮਬੋਟ 'ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਵੇਗਾ।

== ਟਵਿੱਟਰ ==
ਟਵਿੱਟਰਬੋਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਮਾਈਕਰੋਬਲੌਗਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਤੇ ਸਵੈਚਾਲਤ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;tc&quot;&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2010/01/22/twitter-bot-love/|title=All Your Twitter Bot Needs Is Love|last=Jason Kincaid|date=January 22, 2010|work=[[TechCrunch]]|access-date=May 31, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2012/08/09/the-invasion-of-the-twitter-bots/|title=The Invasion of the Twitter Bots|last=Kashmir Hill|date=August 9, 2012|work=[[Forbes]]|access-date=December 28, 2012}}&lt;/ref&gt; ਟਵਿੱਟਰਬੋਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਪੈਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਕਾਂ 'ਤੇ ਕਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;newyorker&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.newyorker.com/online/blogs/elements/2013/11/the-rise-of-twitter-bots.html|title=The Rise of Twitter Bots|last=Dubbin|first=Rob|publisher=The New Yorker|access-date=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; ਦੂਸਰੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ @ਰੀਪਲਾਈਜ([[:en:Mention (blogging)|@replies]])ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ &quot; ਰੀਟਵੀਟ &quot;&lt;ref name=&quot;thenextweb&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thenextweb.com/2009/08/11/12-weird-and-wonderful-twitter-retweet-bots/|title=12 weird and wonderful Twitter Retweet Bots|last=Bryant|first=Martin|date=August 11, 2009|work=TNW|access-date=August 1, 2014}}&lt;/ref&gt; ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟਵੀਟ ਅਕਸਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਾਂ ਬੇਵਕੂਫ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;mashable&quot;&gt;{{Cite news|url=http://mashable.com/2012/07/22/funny-twitter-bots/|title=Don't Block These 10 Hilarious Twitter Bots|last=Christine Erickson|date=July 22, 2012|work=[[Mashable]]|access-date=December 28, 2012}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਟਵਿੱਟਰਬੋਟਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਹਿ ਕਰਨ ਜਾਂ ਯਾਦ-ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/article/242338/10_twitter_bot_services_to_simplify_your_life.html|title=10 Twitter Bot Services to Simplify Your Life|last=David Daw|date=October 23, 2011|work=[[PCWorld (magazine)|PCWorld]]|access-date=May 31, 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/20080906122251/http://www.whitestar.linuxbox.org/mailman/listinfo/botnets ਬੋਟਨੈੱਟ ਗੱਲਬਾਤ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ] 
* [http://www.spamhelp.org/harvesterkiller/ ਹਾਰਵੇਸਟਰ ਕਾਤਲ - ਸਪੈਮਬੌਟਸ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਲੜੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411142943/http://www.spamhelp.org/harvesterkiller/ |date=2008-04-11 }} 
* [http://www.byteplant.com/products/cleanmail/spambot-trap.html ਸਪੈਮ ਫਾਈਟ - ਬਾਈਟਪਲਾਂਟ ਦੇ ਸਪੈਮਬੋਟ ਹਨੀਪੋਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ] 
* [https://web.archive.org/web/20200417075220/http://botscout.com/ ਬੋਟਸਕਾਉਟ: ਐਂਟੀ-ਬੋਟ ਸੇਵਾ ਫੋਰਮ ਸਪੈਮ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ] 
* [http://www.turnstep.com/Spambot/ ਸਪੈਮਬੋਟ ਸਾਵਧਾਨ! - ਸਪੈਂਬੋਟਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਣਾ, ਖੋਜਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518062937/http://www.turnstep.com/Spambot/ |date=2020-05-18 }} 
* [http://danielwebb.us/software/bot-trap/ ਬੋਟ-ਫੰਦਾ - ਇੱਕ ਮਾੜਾ ਵੈੱਬ-ਰੋਬੋਟ ਬਲਾਕਰ]</text>
      <sha1>1zr3jwx3coc3d6dbe9klkfqiwhe10e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129811</id>
    <revision>
      <id>849941</id>
      <parentid>847598</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20628" sha1="jwa03wqxf0x6nrdlwsm1ipb99adsopw" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|top score1=71|matches2=74|column2=ਵਿਮਨ ਟਵੈਂਟੀ 20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|catches/stumpings1=20/1|best bowling1=2/14|tenfor1=-|fivefor1=-|bowl avg1=22.00|wickets1=3|deliveries1=114|100s/50s1=-/8|bat avg2=18.60|bat avg1=25.90|runs1=829|matches1=48|column1=ਵਿਮਨ ਵਨਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|columns=3 &lt;!-- 1, 2, 3 or 4 --&gt;|hidedeliveries=|clubnumber3=79|year3=2018-ਹੁਣ|club3=ਹੋਬਰਟ ਹਰੀਕੇਨਸ|clubnumber2=79|runs2=856|100s/50s2=0/2|club2=ਰੇਲਵੇ ਵਿਮਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|100s/50s3=-/-|date=8 ਮਾਰਚ 2020|catches/stumpings3=2/-|best bowling3=1/18|tenfor3=-|fivefor3=-|bowl avg3=51.00|wickets3=1|deliveries3=30|top score3=40|bat avg3=18.00|top score2=57[[not out|*]]|runs3=144|matches3=9|column3=ਵਿਮਨ ਬਿਗ ਬਾਸ਼ ਲੀਗ|catches/stumpings2=37/0|best bowling2=n/a|tenfor2=-|fivefor2=-|bowl avg2=-|wickets2=-|deliveries2=12|year2=2015-ਹੁਣ|clubnumber1=79|female=ਹਾਂ|nickname=|testdebutagainst=|testdebutfor=|testdebutyear=|testdebutdate=|international=yes &lt;!-- Set as &quot;true&quot;, &quot;on&quot;, etc to activate international section --&gt;|family=|role=ਬੱਲੇਬਾਜ਼|bowling=ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਲੇਗਬ੍ਰੇਕ|batting=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਬੱਲੇਬਾਜ਼|death_place=|lasttestdate=|death_date=&lt;!-- {{death date and age|26|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;|birth_place=[[ਕਦੁਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਭਾਰਤ]]|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1992|10|16}}|fullname=ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|country3=|country2=|country=ਭਾਰਤ|caption=ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ [[2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ|alt=ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਮੂਰਤੀ ਨੇ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ|image=2020 ICC W T20 WC I v B 02-24 Krishnamurthy (01).jpg|testcap=|lasttestyear=|year1=2009-2014|T20Idebutdate=11 ਜੂਨ|club1=ਕਰਨਾਟਕਾ ਵਿਮਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|T20Ishirt=79|lastT20Iagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|lastT20Ifor=ਭਾਰਤ|lastT20Iyear=2020|lastT20Idate=8 ਮਾਰਚ|T20Icap=26|T20Idebutagainst=ਆਸਟਰੇਲੀਆ|T20Idebutfor=ਭਾਰਤ|T20Idebutyear=2011|odishirt=79|lasttestfor=|lastodiagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|lastodiyear=2018|lastodidate=12 ਅਪ੍ਰੈਲ|lastodifor=ਭਾਰਤ|odicap=96|odidebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|odidebutfor=ਭਾਰਤ|odidebutyear=2011|odidebutdate=30 ਜੂਨ|lasttestagainst=|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/442205.html ESPNcricnfo}} '''ਵੇਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ''' (ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1992) ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/icc-womens-world-cup-2017-veda-krishnamurthy-a-threat-for-bowlers-despite-rusty-form-3728707.html|title=ICC Women's World Cup 2017: Veda Krishnamurthy a threat for bowlers despite rusty form}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnatakas-small-town-girls-turn-stars-on-world-cricket-stage/article19329572.ece|title=Karnataka’s small-town girls turn stars on world cricket stage}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 30 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ [[ਡਰਬੀ]] ਵਿਖੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/india/content/story/517762.html Krishnamurthy, Bisht in quadrangular sqaud]&lt;/ref&gt; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 51 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;pressreader.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/india/womans-era/20171016/281530816298238|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2018-12-15}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਲੇਗਬ੍ਰੇਕ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/492549.html India v England]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/news/Veda-Krishnamurthy-looks-forward-to-England-experience/articleshow/8737284.cms Veda Krishnamurthy looks forward to England experience]&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ, ਵੇਦ ਨੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;pressreader.com&quot;/&gt; ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਟੇ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਨੇ ਤਾਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Patnaik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Consumer/RyZvbbMkR6Tp2IvuhYe9PO/World-T20-Veda-Krishnamurthy--dancer-don-destinys-child.html|title=World T20: Veda Krishnamurthy—dancer, don, destiny’s child|last=Patnaik|first=Sidhanta|date=2016-03-23|website=Mint|language=en|access-date=2018-12-15}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/icc-womens-world-cup-2017/content/story/1111546.html|title=India respond to captain Raj's rallying call|work=Cricinfo|access-date=2017-08-31|language=en|archive-date=2017-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901035051/http://www.espncricinfo.com/icc-womens-world-cup-2017/content/story/1111546.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਇਰਫਾਨ ਸੈਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲੁਰੂ ਭੇਜੇ।&lt;ref name=&quot;Patnaik&quot;/&gt; ਇੱਕ ਕੇਬਲ ਆਪਰੇਟਰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਨਾਲ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਚਿਕੱਮਗਲੂਰੂ ਤੋਂ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/indian-womens-cricket-team-veda-krishnamurthy-interview|title=My mother encouraged me to play 'boys' sports, says Veda Krishnamurthy|last=Puri|first=Rajdeep|date=20 Jul 2017|access-date=21 Jul 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/indian-womens-cricket-team-veda-krishnamurthy-interview|title=My mother encouraged me to play 'boys' sports, says Veda Krishnamurthy|date=2017-07-20|access-date=2017-08-31}}&lt;/ref&gt;

ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਇਰਫਾਨ ਸੈਤ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ। ਅਪੂਰਵ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੁਮਨ ਸ਼ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਕੋਚਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਮਿਤਾਲੀ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੇਦ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਿਤਾਲੀ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;pressreader.com&quot;/&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾ ਮਿਤਾਲੀ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/mithali-raj-the-legend-a-nation-never-cared-for-553613|title=Mithali Raj: The legend a nation never cared for|last=Mukherjee|first=Abhishek|date=2016-12-03|work=Cricket Country|access-date=2017-08-31|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901022334/http://www.cricketcountry.com/articles/mithali-raj-the-legend-a-nation-never-cared-for-553613|archive-date=2017-09-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ==
ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀ-ਗਰੇਡ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ.]] ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Rahane-gets-Grade-A-contract-Raina-demoted-to-Grade-B/articleshow/49724826.cms?|title=Rahane gets Grade A contract, Raina demoted to Grade B|last=PTI|date=10 November 2015|work=The Times of India|access-date=19 July 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ਘਰੇਲੂ ਕਰੀਅਰ ===
ਕਰਨਾਟਕ ਸਟੇਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ -20]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ. ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ ਕੇ.ਐਸ.ਸੀ.ਏ. ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਇਲੈਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/karnataka-takes-first-steps-towards-womens-ipl-heres-how-742925|title=Karnataka takes first step towards Women's IPL; here's how|last=IBTimes|website=International Business Times, India Edition|access-date=2017-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.crictracker.com/india-ready-womens-ipl-says-shantha-rangaswamy/|title=India is ready for Women's IPL, says Shantha Rangaswamy - CricTracker|date=2017-09-21|work=CricTracker|access-date=2017-09-24|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਬਰਟ ਹਰੀਕੇਨਸ ਦੁਆਰਾ 2017–18 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬਾਸ਼ ਲੀਗ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21060414/veda-krishnamurthy-signs-hobart-hurricanes-wbbl|title=Krishnamurthy signs with Hobart Hurricanes for WBBL|date=2017-10-18|work=EspnCricinfo|access-date=2017-10-18}}&lt;/ref&gt;

=== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ===
ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ [[ਡਰਬੀ]] ਵਿਖੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 51 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਉਸਦੀ ਟੀ -20 ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਸੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਬਿਲੇਰੀਕੇਯ ਵਿਖੇ ਨਾਟਵੈਸਟ ਟੀ -20 ਕੁਆਡ੍ਰਾਂਗੂਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/india/womans-era/20171016/281530816298238|title=Indian's Star Player- A chat with Veda Krishnamurthy.|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ [[2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਟੀਮ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਨੌਂ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/series/8584/commentary/1085975/England-Women-vs-India-Women-Final-ICC-Women's-World-Cup-2017 Live commentary: Final, ICC Women's World Cup at London, 23 Jul], ESPNcricinfo, 23 July 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/live/cricket/40035680 World Cup Final], BBC Sport, 23 July 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sum3&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jul/23/england-v-india-womens-world-cup-final-live England v India: Women's World Cup final – live!], ''The Guardian'', 23 July 2017.&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ 229 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਕਟ ਗਵਾਉਣ 'ਤੇ 33 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ 29 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 35 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/couldnt-sleep-entire-night-world-cup-final-loss-veda-krishnamurthy-india-vs-england-4768117/|title=I couldn’t sleep the entire night after the World Cup final loss, says Veda Krishnamurthy|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

[[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 2017 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਆਖਰੀ ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ 37 ਵੇਂ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ। 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਰਨ ਆਊਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ 45 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 70 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਚੌਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਛੱਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/india-vs-new-zealand-mithali-raj-ton-krishnamurthys-quickfire-70-take-india-to-265/7/articleshow/59610269.cms|title=India vs New Zealand: Mithali Raj ton, Krishnamurthy's quickfire 70 take India to 265/7|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://scroll.in/field/843945/the-veda-krishnamurthy-show-that-left-new-zealand-dazed-and-confused|title=The Veda Krishnamurthy show that left New Zealand dazed and confused|last=|first=|date=|work=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਬਿੱਗ ਬਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਲ. ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਹੋਬਾਰਟ ਹਰੀਕੇਨਸ (ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਲ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਹੇਲੇ ਮੈਥਿਉਜ਼ ਅਤੇ ਲੌਰੇਨ ਵਿਨਫੀਲਡ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricket.yahoo.com/news/wbbl-2017-18-veda-krishnamurthy-161511145.html|title=Cricket: News|website=cricket.yahoo.com|language=en|access-date=2017-10-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 ਵਿਚ, ਉਹ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਡਬਲਯੂ.ਡੀ.ਡੀ.ਆਈ. ਦੌਰਾਨ ਡਬਲਯੂ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ 1000 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Krishnamurthy1k&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/report/1123205/|title=Du Preez, Wolvaardt, Ismail deny India ODI whitewash|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 February 2018}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2018 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced|title=Indian Women’s Team for ICC Women’s World Twenty20 announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=28 September 2018|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/863769|title=India Women bank on youth for WT20 campaign|website=International Cricket Council|access-date=28 September 2018}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup|title=Kaur, Mandhana, Verma part of full strength India squad for T20 World Cup|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Facebook|CircleofCricket.VedaKrishnamurthy}} 
* [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/442205.html cricinfo] 
* [https://cricketarchive.com/Players/240/240081/240081.html ਕ੍ਰਿਕਟਆਰਕਾਈਵ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]</text>
      <sha1>jwa03wqxf0x6nrdlwsm1ipb99adsopw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਈਬਰ ਸਟਾਲਕਿੰਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130711</id>
    <revision>
      <id>849963</id>
      <parentid>613183</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3598" sha1="ns7jooo7sax1vdgzwavd0i9rvm39eet" xml:space="preserve">
ਸਾਈਬਰਸਟਾਲਕਿੰਗ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਡਾਂਕਣ ਜਾਂ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;oxford&quot;&gt;{{cite dictionary|title=Cyberstalking|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/cyberstalking|dictionary=Oxford University Press|access-date=2013-12-10|archive-date=2016-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614113108/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/cyberstalking|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿਚ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼, [[ਮਾਨਹਾਨੀ|ਮਾਣਹਾਨੀ]], [[ਮਾਨਹਾਨੀ|ਨਿੰਦਿਆ]] ਅਤੇ [[ਮਾਨਹਾਨੀ|ਹੱਤਕ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਪਛਾਣ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਧਮਕੀਆਂ, ਸੈਕਸ ਲਈ ਬੇਨਤੀ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਮਕੀ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  

ਸਾਈਬਰਸਟਾਲਕਿੰਗ ਅਕਸਰ ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ਜਾਂ ਫੇਰ ਓਫਲਾਇਨ  ਸਟਾਲਕਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;gregorystalk&quot;&gt;{{Cite journal|last=Spitzberg|first=Brian H.|last2=Hoobler|first2=Gregory|date=February 2002|title=Cyberstalking and the technologies of interpersonal terrorism|url=http://www-rohan.sdsu.edu/~bsavatar/articles/Cyberstalking-NM&amp;S02.pdf|journal=New Media &amp; Society|series=1|volume=4|pages=71–92|doi=10.1177/14614440222226271|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114131647/http://www-rohan.sdsu.edu/~bsavatar/articles/Cyberstalking-NM%26S02.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=14 June 2011}}&lt;/ref&gt; ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  &lt;ref name=&quot;digharass&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sgvtribune.com/technology/20160209/tougher-california-laws-protect-victims-of-digital-harassment|title=Tougher California laws protect victims of digital harassment|last=Smith|first=Kevin|date=2 September 2016|access-date=3 July 2017|publisher=San Gabriel Valley Tribune}}&lt;/ref&gt; ਦੋਵੇਂ ਅਪਰਾਧ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਡਰਾਉਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;[http://www.crime-research.org/library/Cyberstalking.htm Cyberstalking] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514172445/http://www.crime-research.org/library/Cyberstalking.htm |date=2019-05-14 }} Crime research&lt;/ref&gt; ਸਟਾਲਕਰ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਮਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ]]</text>
      <sha1>ns7jooo7sax1vdgzwavd0i9rvm39eet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਹਿਤ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132358</id>
    <revision>
      <id>849926</id>
      <parentid>555043</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="sltmjr824w1aomh5zpxuvassb5d4o9s" xml:space="preserve">'''ਰੋਹਿਤ ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ''' ਇਕ ਸੀਨੀਅਰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਦ ਨਾਓ-ਡੀਫੰਕਟ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਪੋਰਟਸਵਰਲਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁਦਰ ਪਥਰਿਆ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਓ ਬ੍ਰਾਇਨ ਵਰਗੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਵੈਬਸਾਈਟ ਲਈ ਆਵਰਤੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦ ਸਪੋਰਟਸ ਸਟਾਰ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਟ੍ਰੇਟ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਮਿੰਟ' ਵਿਚ 'ਗੇਮ ਥਿਊਰੀ' ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਕਾਲਮ ਵੀ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ [[ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਹਿ ਲੇਖਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਏ ਸ਼ਾਟ ਐਟ ਹਿਸਟਰੀ: ਮਾਈ ਓਬਸੇਸਿਵ ਜਰਨੀ ਟੂ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭਾਰਤੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ 'ਹਰਸ਼ਾ ਭੋਗਲੇ' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਬੇਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸਰਾਇਟਰ ਬਾਏ ਏ ਲੋਂਗ ਮਾਰਜਿਨ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3442037.stm ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਦਾ ਕਾਲਮ]
* [https://web.archive.org/web/20190917141424/https://www.gqindia.com/content/magician-words]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>sltmjr824w1aomh5zpxuvassb5d4o9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਸ਼ਮਾ ਗਾਂਧੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134488</id>
    <revision>
      <id>849924</id>
      <parentid>562192</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4142" sha1="bp5q3rh3tb4vw6l18ulrawvs79htwza" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name             = Reshma Gandhi
| female           = true
| image            = 
| country          = India
| fullname         = Reshma Gandhi
| nickname         = 
| birth_date       = {{Birth date and age|1974|12|16|df=yes}}
| birth_place      = [[Ahmednagar]], [[India]]
| heightft         = 
| heightinch       =           
| batting          = Right-hand bat
| bowling          = 
| role             = Wicket-keeper

| international    = true
| odidebutdate     = 26 June
| odidebutyear     = 1999
| odidebutagainst  = Ireland
| odicap           = 54
| lastodidate      = 11 July
| lastodiyear      = 1999
| lastodiagainst   = England
| odishirt         = 

| club1            = 
| year1            = 
| hidedeliveries   = true
| columns          = 1
|             column1 = [[Women's One Day International cricket|WODI]]
|            matches1 = 2
|               runs1 = 122
|	     bat avg1 = 61.00
|           100s/50s1 = 1/0
|          top score1 = 104[[not out|*]]
|         deliveries1 = –
|            wickets1 = –
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 1/1
| date             = 8 May
| year             = 2020
| source           = https://cricketarchive.com/Archive/Players/17/17130/17130.html CricketArchive
}}

'''ਰੇਸ਼ਮਾ ਗਾਂਧੀ''' (ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ 1974 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਨਗਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨ ਡੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/17/17130/17130.html|title=R Gandhi|publisher=CricketArchive|access-date=2009-11-02}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ]] ਹੈ। 

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਦੋ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ ਮੈਚ]] ਖੇਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Cricinfo profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/player/54089.html|title=R Gandhi|publisher=[[Cricinfo]]|access-date=2009-11-02}}&lt;/ref&gt;

ਗਾਂਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੈਬਿਉ ਮੈਚ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਇਹ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ 1999 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਮਿਤਾਲੀ ਰਾਜ]] ਦੇ ਨਾਲ 258 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਅਜੇਤੂ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 104 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਦਕਿ ਰਾਜ ਨੇ ਅਜੇਤੂ 114 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/mithali-raj-37-interesting-facts-about-indias-best-batswoman-510529|title=Mithali Raj: 37 interesting facts about India’s best batswoman|last=Kumar|first=Abhishek|date=2015-12-03|work=Cricket Country|access-date=2017-08-28|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090742/https://www.cricketcountry.com/articles/mithali-raj-37-interesting-facts-about-indias-best-batswoman-510529|archive-date=2023-02-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]</text>
      <sha1>bp5q3rh3tb4vw6l18ulrawvs79htwza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਲਾਸਵਾਮੀ ਵਨੀਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134609</id>
    <revision>
      <id>849942</id>
      <parentid>562826</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8588" sha1="ql9m4khe9j5rvh75i0mje6u4rsqf1r3" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name = ਵੇਲਾਸਵਾਮੀ ਵਨੀਤਾ
| female = true
| image = 
| country = ਭਾਰਤ
| international = true
| fullname = ਵੇਲਾਸਵਾਮੀ ਰਾਮੂ ਵਨੀਤਾ
| birth_date = {{birth date and age|1990|7|19|df=yes}}
| birth_place = [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ
| death_date = 
| death_place = 
| batting = ਸੱਜੇ-ਹੱਥ
| bowling = ਸੱਜੀ-ਬਾਂਹ ਦਰਮਿਆਨੀ
| role = ਬੱਲੇਬਾਜ਼
| club1 = 
| year1 = 
| clubnumber1 = 
| club2 = 
| year2 = 
| clubnumber2 = 

|        odidebutdate = 23 ਜਨਵਰੀ 
|        odidebutyear = 2014
|     odidebutagainst = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ
|              odicap = 111
|         lastodidate = 28 ਨਵੰਬਰ
|         lastodiyear = 2014
|      lastodiagainst = ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ

|       T20Idebutdate = 25 ਜਨਵਰੀ
|       T20Idebutyear = 2014
|    T20Idebutagainst = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ
|             T20Icap = 44
|        lastT20Idate = 22 ਨਵੰਬਰ
|        lastT20Iyear = 2016
|     lastT20Iagainst = ਵੇਸਟਇੰਡੀਜ਼

| columns = 2
| column1 = [[Women's One Day International cricket|WODI]]
| column2 = [[Women's Twenty20 International cricket|WT20I]]
| matches1 = 16
| matches2 = 6
| runs1 = 216
| runs2 = 85
| bat avg1 = 14.40
| bat avg2 = 17.00
| 100s/50s1 = 0/0
| 100s/50s2 = 0/0
| top score1 = 41
| top score2 = 27
| deliveries1 = –
| deliveries2 = –
| wickets1 = –
| wickets2 = –
| bowl avg1 = –
| bowl avg2 = –
| fivefor1 = –
| fivefor2 = –
| tenfor1 = –
| tenfor2 = –
| best bowling1 = –
| best bowling2 = –
| catches/stumpings1 = 5/–
| catches/stumpings2 = 1/–

| date = 20 April 2020
| source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/372242.html Cricinfo
}}

'''ਵੇਲਾਸਵਾਮੀ ਵਨੀਤਾ''' (ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/372242.html|title=Vellaswamy Vanitha|website=ESPN Cricinfo|access-date=6 April 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਮਹਿਲਾ ਵਨ ਡੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ  ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11826/game/707467/india-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-sri-lanka-women-tour-of-india-2013-14|title=Sri Lanka women tour of India 2014, 3rd WODI|website=ESPN Cricinfo|access-date=1 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11826/game/707469/india-women-vs-sri-lanka-women-1st-t20i-sri-lanka-women-tour-of-india-2013-14|title=Sri Lanka women tour of India 2014, 1st WT20I|website=ESPN Cricinfo|access-date=1 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਵਨੀਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਕੋਚਿੰਗ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/how-vellaswamy-vanitha-turned-pastime-into-passion-for-the-love-of-cricket|title=How Vellaswamy Vanitha turned a pastime into passion for the love of cricket|date=9 May 2016|access-date=24 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217|title=Vanitha VR: A rebel who battled the odds|last=Hariharan|first=Shruti|date=29 May 2017|work=Cricket Country|access-date=24 September 2017|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811001639/https://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2023|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHariharan2017&quot;&gt;Hariharan, Shruti (29 May 2017). [http://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217 &quot;Vanitha VR: A rebel who battled the odds&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811001639/https://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217 |date=2023-08-11 }}. ''Cricket Country''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਹ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੁੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://cricfit.com/exclusive-interview-with-vanitha-vr-i-want-to-represent-india-in-all-three-formats/|title=I want to represent India in all three forms|date=20 June 2017|access-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt;

ਵਨੀਤਾ ਨੇ ਸੇਵਨਥ ਡੇ ਐਡਵੈਂਟਿਸਟ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸੀਐਮਆਰ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਐਮਐਸ ਰਮਈਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇਕ ਉੱਦਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਓਰਗੋਬਲੀਸ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217|title=Vanitha VR: A rebel who battled the odds|last=Hariharan|first=Shruti|date=29 May 2017|work=Cricket Country|access-date=24 September 2017|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811001639/https://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਵਨੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਤੋਂ 2006 ਵਿਚ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217|title=Vanitha VR: A rebel who battled the odds|last=Hariharan|first=Shruti|date=29 May 2017|work=Cricket Country|access-date=24 September 2017|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811001639/https://www.cricketcountry.com/articles/vanitha-vr-a-rebel-who-battled-the-odds-611217|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਇਰਫਾਨ ਸੈਤ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਹੁਨਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਦਿਲੀਪ, ਨਸੀਰ, ਅਨੰਤ ਦੰਤੇ ਅਤੇ ਰਜਨੀ ਦੂਸਰੇ ਕੋਚ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricfit.com/exclusive-interview-with-vanitha-vr-i-want-to-represent-india-in-all-three-formats/|title=Exclusive interview with Vanitha VR: I want to represent India in all three formats|last=Cricfit|date=20 June 2017|website=Cricfit|language=en-US|access-date=16 December 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]</text>
      <sha1>ql9m4khe9j5rvh75i0mje6u4rsqf1r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਦੀ ਅਮੀਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137564</id>
    <revision>
      <id>849957</id>
      <parentid>831958</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18636" sha1="hjhy5dq8yluwnrha30fdr43bg73fo3p" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਾਦੀ ਅਮੀਨ''' ({{lang-fa|شادی امین}} ; ਜਨਮ 1964) ਇੱਕ [[ਈਰਾਨ|ਇਰਾਨੀ]] ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। 1980 ਵੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ [[ਈਰਾਨ]] ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/struggleforiran0000debe/page/74|title=The Struggle for Iran|last=De Bellaigue|first=Christopher|publisher=The New York Review of Books|year=2007|isbn=9781590172384|location=New York|pages=[https://archive.org/details/struggleforiran0000debe/page/74 74]}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਈਰਾਨ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://alternatifsiyaset.net/2013/06/05/shadi-amin-seriatin-golgesindeki-kadinlar-toplumsal-yasama-esit-katilamiyor/|title=Shadi Amin: Şeriatın gölgesindeki kadınlar toplumsal yaşama eşit katılamıyor|date=5 June 2013|work=Alternatif Siyaset|access-date=22 September 2015|language=tr|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060745/http://alternatifsiyaset.net/2013/06/05/shadi-amin-seriatin-golgesindeki-kadinlar-toplumsal-yasama-esit-katilamiyor/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Terman|first=Rochelle|date=Spring 2014|title=Trans[ition] in Iran|url=http://wpj.sagepub.com/content/31/1/28.full.pdf+html|journal=World Policy Journal|location=New York, New York|publisher=SAGE Publications|volume=31|issue=1|pages=28–38|doi=10.1177/0740277514529714|access-date=24 September 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਮੀਨ 1979 ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ: ਉਹ [[ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ|ਖ਼ੁਮੈਨੀ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ|ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਲਈ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] ਅਤੇ [[ਬਰਲਿਨ]] ਰਾਹੀਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.faz.net/aktuell/rhein-main/politische-fluechtlinge-in-frankfurt-die-hoffnung-ist-geblieben-12677128.html|title=Die Hoffnung ist geblieben|last=Jaeger|first=Milan|date=22 November 2013|work=Frankfurter Allgemeine Rhein-Main|access-date=22 September 2015|language=de}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ [[ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਐਕਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.stockholmsfria.se/artikel/119084|title=Jag vill användamig av humorn|last=Evans|first=Trausti|date=19 September 2015|access-date=26 September 2015|publisher=Stockholms Fria|location=Stockholm, Sweden|language=sv}}&lt;/ref&gt; ਰਾਹਾ ਬਹਰੇਨੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਡਾਇਗਨੋਜਿੰਗ ਆਈਡੈਂਟੀਜ਼, ਵਾਉਡਿੰਗ ਬੋਡੀਜ਼' ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://76crimes.com/2014/07/31/iran-campaign-seeks-end-to-coerced-lgbt-sex-changes/|title=Iran Campaign Seeks End to Coerced LGBT Sex Changes|last=Stewart|first=Colin|date=31 July 2014|website=Erasing 76 Crimes|access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Diagnosing Identities, Wounding Bodies&quot;&gt;{{Cite news|url=http://en.iranwire.com/features/6712/|title=Forced Sex Changes Must Stop Now|last=Farahani|first=Mansoureh|date=18 August 2015|access-date=26 September 2015|publisher=IranWire|location=London, England|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928081040/http://en.iranwire.com/features/6712/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅਮੀਨ ਨੇ [[ਤੁਰਕੀ]] ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਰਣ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/26929462.asp|title=İranlı eşcinsellerin bekleme salonu Türkiye|last=Mirac|first=Zeynep|date=11 August 2014|work=Hurriyet Kelebek|access-date=22 September 2015|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923102730/http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/26929462.asp|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਈਰਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਨੈਟਵਰਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸ਼ਬਾਕੇਹ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.soginews.com/6rang-talks-iranian-lgbtq-realities/|title=6Rang Talks About Iranian LGBTQ Realities|date=22 August 2014|website=Sogi News|access-date=23 September 2015|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151008205739/http://www.soginews.com/6rang-talks-iranian-lgbtq-realities/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਰਾਨੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨੈਟਵਰਕ (6 ਰੰਗ) ਦੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Terman|first=Rochelle|date=Spring 2014|title=Trans[ition] in Iran|url=http://wpj.sagepub.com/content/31/1/28.full.pdf+html|journal=World Policy Journal|location=New York, New York|publisher=SAGE Publications|volume=31|issue=1|pages=28–38|doi=10.1177/0740277514529714|access-date=24 September 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFTerman2014&quot;&gt;Terman, Rochelle (Spring 2014). [http://wpj.sagepub.com/content/31/1/28.full.pdf+html &quot;Trans&amp;#x5B;ition&amp;#x5D; in Iran&quot;]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''World Policy Journal''. New York, New York: SAGE Publications. '''31''' (1): 28–38. [[ਦੋਈ (ਪਛਾਣਕਰਤਾ)|doi]]:[[doi:10.1177/0740277514529714|10.1177/0740277514529714]]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;24 September&lt;/span&gt; 2015&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 6 ਰੰਗ ਲਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://76crimes.com/2014/11/05/11-nations-blast-irans-record-on-lgbti-rights/|title=11 Nations Blast Iran's Record on LGBTI Rights|last=Stewart|first=Colin|date=5 November 2014|website=Erasing 76 Crimes|access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.soginews.com/justice-iran-delivers-upr-pre-session-statement/|title=Justice For Iran Delivers UPR-Pre Session Statement|date=11 October 2014|access-date=26 September 2015|publisher=Sogi News|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928003235/http://www.soginews.com/justice-iran-delivers-upr-pre-session-statement/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜਸਟਿਸ ਫਾਰ ਈਰਾਨ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।

== ਸਰਗਰਮਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਅਮੀਨ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ [[ਬਰਲਿਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਬਰਲਿਨ ਐਕਸਾਈਜ਼ਡ ਵੂਮਨਜ ਅਗੇਂਸਟ ਫੰਡਮੈਂਟਲਿਜ਼ਮ (ਬੀ.ਈ.ਡਬਲਿਊ.ਆਈ.ਏ.ਐਫ.) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਚੁੱਪ ਨਾਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਬੀ.ਈ.ਡਬਲਿਊ.ਆਈ.ਏ.ਐਫ. ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਜੋ ਇਸਲਾਮਿਕ ਗਣਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਅਰਾ ਸੀ।&quot; ਇਸ ਕਾਰਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=irY4_doVYVYC&amp;pg=PA148|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|location=London and New York|pages=147–148}}&lt;/ref&gt;

ਅਮੀਨ ਨੇ ਗੋਲਰੋਖ ਜਹਾਂਗੀਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 2009 ਦਾ ਹੈਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦੀਅਨ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਫੈਮਿਨਿਸਟ ਪੇਪਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://iwsf.org/conf/2012/awards.html|title=IWSF 2012 Awards|date=2012-04-23|publisher=Iwsf.org|access-date=2014-02-09|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140124080846/http://iwsf.org/conf/2012/awards.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਈਰਾਨੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦਿਅਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wgsi.utoronto.ca/shahidian/|title=Hammed Shahidian Legacy Initiative|publisher=University of Toronto|location=Toronto, Canada|access-date=27 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਮੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1980 ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ''ਦ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਰਜ਼, ਬਿਓਂਡ ਦ ਵਾਲ, ਦਿਵਰਡ''  ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=March 2012|title=The Political Prisoners, Beyond the Wall, the Word|url=http://www.wgsi.utoronto.ca/wp-content/uploads/2010/09/WGSI-Newsletter-2012.pdf|journal=Matters|location=University of Toronto, Toronto, Canada|publisher=Women &amp; Gender Studies Institute|volume=9|issue=1|page=3|access-date=27 September 2015}}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਅਮੀਨ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਅਗੇਂਸਟ ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ, ਬਿਫੋਬੀਆ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ (ਆਈ.ਡੀ.ਏ.ਐਚ.ਓ.) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.demotix.com/news/1219038/lgbt-iranians-speak-out-idaho-event#media-1219037|title=LGBT Iranians Speak Out at IDAHO Event|last=Li|first=See|date=16 May 2012|website=Demotix|access-date=23 September 2015|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215540/http://www.demotix.com/news/1219038/lgbt-iranians-speak-out-idaho-event#media-1219037|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਗੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://womensenews.org/story/lesbian-and-transgender/140703/iranians-move-turkey-press-lgbt-liberation|title=Iranians Move to Turkey to Press LGBT Liberation|last=Bouchoucha|first=Lea|date=7 July 2014|work=Women's eNews|access-date=22 September 2015|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923094802/http://womensenews.org/story/lesbian-and-transgender/140703/iranians-move-turkey-press-lgbt-liberation|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਅਮੀਨ ਨੇ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਪ੍ਰਾਈਡ 2014 ਵਿੱਚ 6 ਰੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਿੰਗ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/iranian-lgbts-hold-panel-in-istanbul-as-a-part-of-pride-week-.aspx?pageID=238&amp;nID=68365&amp;NewsCatID=339|title=Iranian LGBTs hold panel in Istanbul as a part of pride week|date=27 June 2014|access-date=26 September 2015|publisher=Hurriyet Daily News|agency=Doğan News Agency|location=Istanbul, Turkey}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਰਾਹਾ ਬਹਰੇਨੀ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ [[ਸਵੀਡਨ]] ਦੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਪ੍ਰਾਈਡ ਵਿਖੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.soginews.com/6rang-talks-iranian-lgbtq-realities/|title=6Rang Talks About Iranian LGBTQ Realities|date=22 August 2014|website=Sogi News|access-date=23 September 2015|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151008205739/http://www.soginews.com/6rang-talks-iranian-lgbtq-realities/|dead-url=yes}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.soginews.com/6rang-talks-iranian-lgbtq-realities/ &quot;6Rang Talks About Iranian LGBTQ Realities&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035657/http://www.soginews.com/6rang-talks-iranian-lgbtq-realities/ |date=2016-03-04 }}. ''Sogi News''. 22 August 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 September&lt;/span&gt; 2015&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'' ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, &quot;ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੰਚਾਲਨ ਟ੍ਰਾਂਸੈਕਸੁਅਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/nov/02/iranian-film-taboo-subject-transsexuals|title=Iranian Film Shines Spotlight on Taboo Subject of Transsexuals|last=Deghan|first=Saeed Kamali|date=2 November 2012|work=The Guardian|access-date=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==

* 2009, ਹੈਮਦ ਸ਼ਾਹਿਦੀਅਨ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਫੈਮੀਨਿਸਟ ਪੇਪਰ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://iwsf.org/conf/2012/awards.html|title=IWSF 2012 Awards|date=2012-04-23|publisher=Iwsf.org|access-date=2014-02-09|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140124080846/http://iwsf.org/conf/2012/awards.html|dead-url=yes}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://iwsf.org/conf/2012/awards.html &quot;IWSF 2012 Awards&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305012614/http://www.iwsf.org/conf/2012/awards.html |date=2016-03-05 }}. Iwsf.org. 2012-04-23&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2014-02-09&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}} 

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://6rang.org ਈਰਾਨੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਨੈਟਵਰਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130625032735/http://6rang.org/ |date=2013-06-25 }}
* [http://Shabakeh.de, ਈਰਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਨੈਟਵਰਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਸ਼ਬਾਕੇਹ)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]</text>
      <sha1>hjhy5dq8yluwnrha30fdr43bg73fo3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਈਮਨ ਡਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137650</id>
    <revision>
      <id>849964</id>
      <parentid>844717</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15751" sha1="lnpplop547v2n5733yf82ajtjot85yk" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson|name=Simon Dunn|olympics=|league_type=|club=|team=Australian Bobsleigh Team 
Sydney Convicts Rugby Club 
Calgary Canucks 
Kings Cross Steelers London|turnedpro=|coach=|retired=|highestranking=|sport=[[File:Bobsleigh pictogram.svg|25px|alt=|link=]] [[Bobsleigh]][[File:Rugby pictogram.svg|25px|alt=|link=]] [[Rugby football|Rugby]]|pb=|medaltemplates=|module=|module2=|height={{height|m=1.84|precision=0}}|weight={{convert|99|kg|lb|abbr=on}}|league=|country={{flagicon|AUS}} Australia|image=|ethnicity=|image_size=&lt;!-- Use only when absolutely necessary --&gt;|alt=|caption=|birth_name=|fullname=|nationality={{flagicon|AUS}} Australian|citizenship=|website=&lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;|birth_date={{birth date and age|1987|07|27}}|birth_place=[[Goulburn, New South Wales]]|residence=[[Sydney]], Australia|education=|occupation=|years_active=|updated=16 March 2016}}
'''ਸਾਈਮਨ ਡਨ''' (ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1987 ਗੋਲਬੋਰਨ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਡਰ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵੋਲੋਂਗੋਂਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੌਬਸਲੇਡ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.samesame.com.au/features/11611/Australias-first-gay-bobsledder-sleighs-em|title=Australia's first gay bobsledder sleighs 'em|last=Akerston|first=Matt|website=samesame.com.au|access-date=17 November 2014|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123100457/http://www.samesame.com.au/features/11611/Australias-first-gay-bobsledder-sleighs-em|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮਰਦ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੁਣ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-my-battle-with-depression/|title=Simon Dunn Heats Up Winter For DNA Magazine|last=ONLINE|first=DNA|date=22 October 2019|website=dnamagazine.com.au/|access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸਾਈਮਨ ਡਨ ਵੋਲਨਗੋਂਗ ਵਿੱਚ [[ਸਿਡਨੀ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;espn&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/olympics/bobsled/story/_/id/15093387/simon-dunn-endured-terrible-unnecessary-moments-personal-hell|title=Simon Dunn living sports dream only after enduring personal hell|last=Growden|first=Greg|date=30 March 2016|publisher=espn.co.uk|access-date=10 February 2017}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ [http://sydneyconvicts.org ਸਿਡਨੀ ਕਨਵਿਕਟਸ ਰਗਬੀ ਕਲੱਬ ਦਾ] ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;star&quot; /&gt; ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਜਿਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਾਈਮਨ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਹ ਟੀਮ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;espn&quot; /&gt; ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਆਦਮੀ ਬਣਾਇਆ।  ਉਹ ਲੂਕਾਸ ਮਾਟਾ ਲਈ ਬ੍ਰੇਕਮੈਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;star&quot;&gt;Elias Jahshan (Editor) {{Google books|Kw7yCAAAQBAJ|Star Observer Magazine April 2014}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱ ਉਸਨੇ ਬੌਬਸਲੇਹ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;guys&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/boys/simon-dunn-retires/|title=Exclusive Interview: Simon Dunn Reveals Some Shocking News!|last=Guiltenane|first=Christian|date=10 November 2016|publisher=guyslikeu.com|access-date=10 February 2017|archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211075603/http://www.guyslikeu.com/boys/simon-dunn-retires/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਰਾਸ ਸਟੀਲਰਜ਼ ਨਾਲ ਰਗਬੀ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/my-story/kings-cross-steelers-hunk-marc-landon-i-met-my-boyfriend-on-the-team/|title=Kings Cross Steelers Hunk Marc Landon: 'I Met My Boyfriend on the Team!'|last=Guiltenane|first=Christian|date=19 April 2016|publisher=guyslikeu.com|access-date=17 May 2017|archive-date=24 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524161214/http://www.guyslikeu.com/my-story/kings-cross-steelers-hunk-marc-landon-i-met-my-boyfriend-on-the-team/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਾਈਮਨ ਨੂੰ 2018 ਅਤੇ 2019 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਵਾਰਡਸ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.australianlgbtiawards.com.au/holden-australia---sports-personality.html|title=Sports Personality|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303050748/https://www.australianlgbtiawards.com.au/holden-australia---sports-personality.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਐਟੀਟਿਊਡ, ਗੇਅ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਓਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਸਲਾਈਕਯੂ ਅਤੇ ਗੇਜ਼ ਵਿਦ ਕਿਡਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;guys&quot; /&gt;

== ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਕੰਮ ==
ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬੌਬਸਲੇਹ ਟੀਮ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਮਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਯੂ.ਆਈ. ਭਾਈਚਾਰੇ, ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ/ਏਡਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫੋਲੌ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਕਾਈ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.guyslikeu.com/culture/simon-dunn-isreal/|title=SIMON DUNN: &quot;HOMOPHOBIC RUGBY STAR ISRAEL FOLAU SHOULD BE BANNED FOR HIS COMMENTS!|last=Guiltenane|first=Christian|date=27 April 2018|website=guyslikeu.com|access-date=27 April 2018|archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904010824/http://www.guyslikeu.com/culture/simon-dunn-isreal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-talks-hiv-testing-week/|title=Simon Dunn Talks HIV Testing Week|last=ONLINE|first=DNA|date=23 November 2018|website=dnamagazine.com.au|access-date=23 November 2018|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125063101/https://www.dnamagazine.com.au/simon-dunn-talks-hiv-testing-week/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਲਾਈਵ ਓਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਟੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ।

ਸਿਡਨੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਗਿਵਆਉਟ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ+ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਟੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://giveout.org.au/ambassadors|title=We are thrilled to have some amazing representatives from the Australian LGBTIQ+ community on board for GiveOUT Day 2020|last=Day|first=GiveOUT|website=giveout.org.au|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026231959/https://www.giveout.org.au/ambassadors|archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਾਈਮਨ 2020 ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਬੀ.ਜੀ.ਐਫ.) ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਚੈਰਿਟੀ ਹੈ।

== ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ==
ਡਨ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ [https://www.youtube.com/channel/UCmjjAzB7Us_iRlGHWrbhGog ਯੂਟਿਬ ਚੈਨਲ] ਬਣਾਇਆ। ਬਜ਼ਫੀਡ 'ਤੇ ਫ਼ੀਚਰ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਧਿਆਨ 'ਚ ਆਉਣ ਕਾਰਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/jessematheson/meet-the-first-gay-man-of-bobsledding-14ye1#.asZm8VOOo|title=Community Post: Meet Simon Dunn, The First Out Gay Bobsledder|website=BuzzFeed Community|access-date=2016-03-17}}&lt;/ref&gt; ਡਨ ਐਟੀਟਿਉਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਨੇਕਡ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/simon-dunn-the-best-part-of-my-body-is-my-bum/|title=Simon Dunn: Attitude Naked Issue 2015|date=6 February 2015|website=Attitude Magazine|access-date=2016-03-17|archive-date=2016-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104224633/http://attitude.co.uk/simon-dunn-the-best-part-of-my-body-is-my-bum/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਹੌਟ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/meet-attitudes-hot-100-winner-aussie-bobsledder-simon-dunn/|title=Meet Attitude's HOT 100 winner, Aussie bobsledder Simon Dunn|date=21 July 2015|website=Attitude Magazine|access-date=2016-03-17|archive-date=2016-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319025435/http://attitude.co.uk/meet-attitudes-hot-100-winner-aussie-bobsledder-simon-dunn/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2016 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਮਨ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਹਿਰ  ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ, ਓਨਲਾਈਨ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਰਸਾਲਿਆਂ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://globalnews.ca/news/1703535/australian-rugby-player-turns-to-bobsleigh-in-calgary-with-eye-on-2018-olympics/|title=Australian rugby player turns to bobsleigh in Calgary with eye on 2018 Olympics|last=Kennedy|first=John R.|website=Global News|access-date=2016-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://globalnews.ca/news/2128615/calgarys-simon-dunn-named-hottest-man-in-the-world/|title=Calgary's Simon Dunn named hottest man in the world|last=Kennedy|first=John R.|website=Global News|access-date=2016-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.calgarysun.com/2015/07/25/australian-bobsledder-living-in-calgary-named-worlds-hottest-man-by-uk-magazine|title=Australian bobsledder living in Calgary named 'World's Hottest Man' by UK magazine|website=Calgary Sun|access-date=2016-03-25|archive-date=2015-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150819161032/http://www.calgarysun.com/2015/07/25/australian-bobsledder-living-in-calgary-named-worlds-hottest-man-by-uk-magazine|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਕਵਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਟੀਵ ਬ੍ਰੌਕਮੈਨ ਅਤੇ ਨਿਕ ਇਵਾਨਸ ਨਾਲ, ਈਮਨ ਐਸ਼ਟਨ-ਐਟਕਿੰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਟੀਲਰਜ਼: ਦ ਵਰਲਡਜ਼ ਫਸਟ ਗੇ ਰਗਬੀ ਕਲੱਬ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/insider/kings-cross-steelers-film-gay-rugby-club-eammon-ashton-atkinson-b930456.html|title='Finding this community is huge': story of world's first gay rugby team captured on film|last=Smith|first=Mark|date=April 19, 2021|website=[[Evening Standard]]|access-date=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/BySimonDunn/status/1229858055753351169|title=Excited to announce I'm in Steelers Documentary a film on the @KXSteelers|date=February 18, 2020|publisher=[[Twitter]]|access-date=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਗੇਅ ਅਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ==
ਬੇਨ ਕੋਹੇਨ ਅਤੇ ਗੈਰੇਥ ਥਾਮਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਈਮਨ ਡਨ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਮਿਲਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/simon-dunn-i-wish-keegan-and-sam-had-been-there-when-i-was-growing-up/|title=Simon Dunn: 'I wish Keegan and Sam had been there when I was growing up'|date=September 2015|access-date=2016-07-05|archive-date=2016-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911130704/http://attitude.co.uk/simon-dunn-i-wish-keegan-and-sam-had-been-there-when-i-was-growing-up/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]</text>
      <sha1>lnpplop547v2n5733yf82ajtjot85yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਭਾ ਬਖਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138428</id>
    <revision>
      <id>849937</id>
      <parentid>845896</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11893" sha1="ags7v441h2dopys5ytf04duqj4cgq0y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Vibha Bakshi
| image              = Vibha Bakshi Two Time National Film Award Winning Director &amp; Producer.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1970|09|23|df=y}}
| birth_place        = [[Mumbai]], Maharashtra, India
| nationality        = Indian
| education          = [[Bachelor of science degree]]
| alma_mater         = {{unbulleted|[[Boston University]]|[[St Xaviers College]], [[Mumbai]]|[[Convent of Jesus and Mary]]}}
| occupation         = Filmmaker
| years_active       = 
| known_for          = {{Unbulleted|[[Daughters of Mother India]]|[[Son Rise]]}}
| notable_works      = 
| awards             = 4 [[National Film Awards]]
| honours            =
}}

'''ਵਿਭਾ ਬਖਸ਼ੀ''' (ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਡਾਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ'' ਅਤੇ ''ਸਨ ਰਾਈਜ਼'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਤੂਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/We-saw-women-cops-get-emotional/articleshow/45507578.cms|title=We saw women cops get emotional|last=D'Mello|first=Yolande|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=23 October 2018|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004150511/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/We-saw-women-cops-get-emotional/articleshow/45507578.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ  ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਬਖਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1970 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਵੇਦ ਛਾਬੜਾ, ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]] ਦੁਆਰਾ ਚੋਟੀ ਦੇ 100 ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/supplements/specialists-of-a-niche-genre|title=Specialists of a niche genre|last=Chowdhury|first=Farhana|date=23 November 2017|work=[[Khaleej Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gulfnews.com/business/revealed-top-indian-business-leaders-in-arab-world-1.2218991|title=Revealed: Top Indian business leaders in Arab world|last=Maceda|first=Cleofe|work=Gulf News|access-date=9 May 2018}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਗੀਤਾ ਛਾਬੜਾ, ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਬਖਸ਼ੀ ਨੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ &lt;ref name=&quot;Khalijtimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/dont-change-the-world-be-the-change|title='Don't change the world, be the change'|last=Haziq|first=Saman|date=27 October 2017|work=[[Khaleej Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;calgaryherald&quot;&gt;{{Cite news|url=https://calgaryherald.com/entertainment/movies/documentary-daughters-of-mother-india-tackles-horror-with-hope/|title=Documentary Daughters of Mother India tackles horror with hope|last=Volmers|first=Eric|date=26 January 2017|work=[[Calgary Herald]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rediff.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2001/apr/19usspec.htm|title=rediff.com US edition: 'A terrible visa which inherently isolates women'|date=19 April 2001|work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਬਖਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਲੱਸ ਚੈਨਲ, ਮੁੰਬਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀ.ਈ. ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ([[ਭਾਰਤ]]) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/A-world-of-gender-equality/153771|title=A world of gender equality|last=D’Cruz|first=Dolcy|date=20 November 2019|work=Herald Goa|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129181329/https://www.heraldgoa.in/Cafe/A-world-of-gender-equality/153771|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021|access-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2004 ਵਿੱਚ ਬਖਸ਼ੀ ਆਸਕਰ ਜੇਤੂ ਮੈਰੀਅਨ ਡੀਲੀਓ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਟੀਵੀ ਲਈ ''ਟੈਰਰ ਐਟ ਹੋਮ (2005)'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ]] ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ - ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਐਚ.ਬੀ.ਓ. ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਟੂ ਹਾਟ ਨਾਟ ਟੂ ਹੈਂਡਲ (2006)'' ਸੀ, ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/politics/daughters-of-mother-india-vibha-bakshis-documentary-is-an-exploration-of-why-our-society-keeps-failing-women-2660268.html|title=Daughters of Mother India: Vibha Bakshi's documentary is an exploration of why our society keeps failing women|last=Bhandaram|first=Vishnupriya|date=8 March 2016|work=[[Firstpost]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;calgaryherald&quot;/&gt;

ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਹੋਟਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਵੇਲ ਪੈਲੇਸ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=uADqyUN0sUk&amp;t=25s|title=The Enchanting Taj Falaknuma Palace, Hyderabad|work=[[Taj Hotels]]}}&lt;/ref&gt; ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ, ਝੀਲ ਉਦੈਪੁਰ ਪੈਲੇਸ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=qi-8JdveWxo|title=Taj Lake Palace, Udaipur|work=[[Taj Hotels]]}}&lt;/ref&gt; ਉਮੈਦ ਭਵਨ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਰਾਮਬਾਗ ਪੈਲੇਸ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=EBIR0GEtbx0|title=Experience the Life at Rambagh Palace, Jaipur|work=[[Taj Hotels]]}}&lt;/ref&gt;

[[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਟਾਟਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਲਈ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ₹4 ਬਿਲੀਅਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਅਤੇ [[ਰਤਨ ਟਾਟਾ|ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 29 ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ 9 ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ]] ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;business&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/daughters-of-mother-india-in-syllabus-of-200-maharashtra-schools-115042800900_1.html|title='Daughters of Mother India' in syllabus of 200 Maharashtra schools|date=28 April 2015|work=[[Business Standard]]}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਮ ਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਡੌਟਰਜ਼ ਆਫ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨਿਆਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/vibha-bakshis-film-son-rise-is-knocking-down-patriarchy-world-over/|title=Vibha Bakshi’s film 'Son Rise' is knocking down patriarchy world over|date=2020-08-05|website=Lifestyle Asia India|language=en-US|access-date=2021-07-01|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184504/https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/vibha-bakshis-film-son-rise-is-knocking-down-patriarchy-world-over/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਬਖਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਖਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਬਕਾ ਗੋਲਡਮੈਨ ਸਾਕਸ ਹੈੱਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਇੰਡੀਆ &lt;ref name=&quot;Rediff.com&quot;/&gt; ਅਤੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਫਰਮ ਅਵਤਾਰ ਗਰੋਥ ਕੈਪੀਟਲ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/gLqmXUC0REIcZERKwHCCMM/Vishal-Bakshi-quits-Goldman-Sachs-to-set-up-private-equity-b.html|title=Vishal Bakshi quits Goldman Sachs to set up private equity business|last=Balakrishnan|first=Reghu|date=29 June 2016|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵੀਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/supplements/an-attempt-to-change-114012.html|title=An attempt to change|last=Saha|first=Pashupati|date=2 January 2016|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|access-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129181322/https://www.thestatesman.com/supplements/an-attempt-to-change-114012.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.sonrisethefilm.com/ ਵਿਭਾ ਬਖਸ਼ੀ]
* {{IMDb name|id=2258148}}  

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ags7v441h2dopys5ytf04duqj4cgq0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਸ਼ਾ ਵਰਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138590</id>
    <revision>
      <id>849930</id>
      <parentid>832559</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8422" sha1="jrqr0as4278smj7qd5xphvh7uqdo5m4" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| headercolor      = (black)
| name             = Varsha Varman
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| image            =  Varsha Varman.jpg
| image_size       = &lt;!--Only for images narrower than 220 pixels.--&gt;
| caption          = Varsha Varman wins the Gold medal in the International Shotgun Cup, Italy
| birth_name       = 
| fullname         = 
| nickname         = 
| nationality      = Indian
| residence        = 
| birth_date       = {{birth date and age|1994|06|01|df=yes}}
| birth_place      = [[Bhopal]], [[Madhya Pradesh]], India&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhopal girl shoots her way to Asiad bronze|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/madhyapradesh/varsha-varman-of-mp-bags-bronze-medal-at-asian-games/article1-1268240.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140926111846/http://www.hindustantimes.com/india-news/madhyapradesh/varsha-varman-of-mp-bags-bronze-medal-at-asian-games/article1-1268240.aspx|url-status=dead|archive-date=26 September 2014|publisher=Hindustan Times|access-date=1 October 2014}}&lt;/ref&gt;
| death_date       = 
| death_place      = 
| height           = {{height|precision=0|m=1.75}}
| weight           = {{convert|68|kg|lb|0|abbr=on}}
| spouse           =
| life_partner     =
| website          = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
| country          = India
| sport            = [[Shooting sport|Shooting]]
| disability       = 
| disability_class = 
| rank             = 1
| event            = Shotgun Trap Shooting
| collegeteam      = Harvard Shooting Team. 
| universityteam   = 
| club             = [[Shooting in India|Indian Shooting Team]]
| team             = 
| turnedpro        = 2011
| partner          = 
| former_partner   = 
| coach            = Marcello Dradi
| retired          = 
| coaching         = 
| worlds           = 
| regionals        = 
| nationals        = Ranked #1
| olympics         = 
| paralympics      = 
| highestranking   = World Juniors #1
| pb               = 
| medaltemplates   = 
{{MedalSport|Women's [[Shooting sport|shooting]]}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition|[[Asian Games]]}}
{{MedalBronze|2014 Incheon|[[Shooting at the 2014 Asian Games – Women's double trap team|Women's Double Trap team event]]}}
| show-medals      = 
| updated          = 1 October 2014
}}

'''ਵਰਸ਼ਾ ਵਰਮਨ''' (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1994)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/field/890689/asian-games-2018-indian-player-profiles-shotgun-shooting|title=Asian Games 2018, Indian player profiles: Shotgun shooting|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-11-23}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸ਼ਗੁਨ ਚੌਧਰੀ]] ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਅਸੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਡਬਲ ਟਰੈਪ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੰਚੀਓਨ ਵਿਖੇ [[2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2014 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਮਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/2014-asian-games/india/mp-govt-announces-rs-50-lakh-reward-to-medallist-varsha-varman_1476789.html|title=MP govt announces Rs 50 lakh reward to medallist Varsha Varman|publisher=Zee News|access-date=1 October 2014|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006080908/http://zeenews.india.com/sports/2014-asian-games/india/mp-govt-announces-rs-50-lakh-reward-to-medallist-varsha-varman_1476789.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਵਰਸ਼ਾ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕੋ-ਐਡ ਸਕੂਲ, ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਵਰਸ਼ਾ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਜਮੇਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Passion-for-shooting-helped-Bhopals-Varsha-Varman-top-exam/articleshow/13613811.cms|title=Passion for shooting helped Bhopal’s Varsha Varman top exam}}&lt;/ref&gt; ਰੈਂਕ ਅਤੇ 97.2% ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stjosephcoed.org/event.php|title=Meet our topper|access-date=2021-12-04|archive-date=2021-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204073206/http://www.stjosephcoed.org/event.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 2013 ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਏਕਲਵਯ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bhopal/mp-govt-announces-vikram-awards-for-shooter-varsha-varman-karate-player-ajay-yadav/story-cxLljrLmhSwPSIoCUem27K.html/|title=MP govt announces Vikram Award for shooter Varsha Varman|publisher=Hindustan Times|ref=http://www.hindustantimes.com/bhopal/mp-govt-announces-vikram-awards-for-shooter-varsha-varman-karate-player-ajay-yadav/story-cxLljrLmhSwPSIoCUem27K.html/}}&lt;/ref&gt; ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂ.ਕੇ. ਦੀ ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/field/890689/asian-games-2018-indian-player-profiles-shotgun-shooting|title=Asian Games 2018, Indian player profiles: Shotgun shooting|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-11-23}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://essentiallysports.com/education-complements-sport-interview-incheon-bronze-medalist-varsha-varman/|title=Education complements Sport|publisher=EssentiallySports|ref=http://essentiallysports.com/education-complements-sport-interview-incheon-bronze-medalist-varsha-varman/}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://indianshooting.com/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=997&amp;Itemid=1054 ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਗਨਿੰਗ ਮੈਡਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105022511/http://indianshooting.com/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=997&amp;Itemid=1054 |date=2014-11-05 }}
* [http://www.incheon2014.kr/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5123290&amp;lang=en ਇੰਚੀਓਨ 2014 ਵਿਖੇ ਅਥਲੀਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141002013740/http://www.incheon2014.kr/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5123290&amp;lang=en |date=2014-10-02 }}
* [http://results.glasgow2014.com/athlete/cycling_road/1015607/varsha_varman.html ਗਲਾਸਗੋ 2014 ਵਿਖੇ ਅਥਲੀਟ ਜੀਵਨੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305024417/http://results.glasgow2014.com/athlete/cycling_road/1015607/varsha_varman.html |date=2016-03-05 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>jrqr0as4278smj7qd5xphvh7uqdo5m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਲਟੋਹਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139350</id>
    <revision>
      <id>849932</id>
      <parentid>749211</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3933" sha1="0tzbchqi1hq0luxqfhbia3kj6pmtc7w" xml:space="preserve">{{Infobox constituency|name=ਵਲਟੋਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|parl_name=[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]|district=[[ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ]]|state=[[ਪੰਜਾਬ]]|electorate={{formatnum:172431}}&lt;ref name=electors&gt;{{cite web |url=http://ceopunjab.nic.in/English/Elections/SE/VS2017/D03-Electors%20and%20Polling%20Stations%20VS%202017.pdf |title=Electors and Polling Stations - VS 2017 |author=Chief Electoral Officer - Punjab |access-date= 24 June 2021}}&lt;/ref&gt;{{update after|2022|02}}|lok_sabha_constituency=[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]]|year=1977|party=|mla=|reserved=ਕੋਈ ਨਹੀਂ|map4=|map_size=|abolished=2012|constituency_type=ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|region=ਮਾਝਾ|future=-|type=ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|embedded=---|elects_howmany=ਇੱਕ|next=}}

'''ਵਲਟੋਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ'''  ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 117 ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 27 ਨੰਬਰ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ceopunjab.nic.in/English/lpac.aspx|title=List of  Parliamentary Constituencies and Assembly Constituencies in the State of Punjab as determined by the delimitation of Parliamentary and Assembly Constituency notification dated 19th June, 2006|author=Chief Electoral Officer - Punjab|date=19 June 2006|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਹਲਕਾ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।

== ਵਿਧਾਇਕ ਸੂਚੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਚੌਣ 
!ਵਿਧਾਇਕ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://resultuniversity.com/election/Valtoha-punjab-assembly-constituency|title=ਵਲਟੋਹਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਨਤੀਜੇ}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |ਪਾਰਟੀ  
!ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ  
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2007|2007]]
|ਵਿਰਸਾ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|52085
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2002|2002]]
|ਗੁਰਚੇਤ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{Indian National Congress/meta/color}}&quot; |
|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|39064
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1997|1997]]
|ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|37733
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1992|1992]]
|ਗੁਰਚੇਤ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{Indian National Congress/meta/color}}&quot; |
|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|20048
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1985|1985]]
|ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|23822
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1980|1980]]
|ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|28020
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1977|1977]]
|ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|20656
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1972|1972]]
|ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=#FF0000|
|ਸੀਪੀਆਈ 
|23748
|}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
[[ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਪੰਨੂਆਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]]</text>
      <sha1>0tzbchqi1hq0luxqfhbia3kj6pmtc7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੋਹੀਆਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139367</id>
    <revision>
      <id>849929</id>
      <parentid>749204</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3710" sha1="shfa8g9dt3pzoztk085k3jwh7t5w1em" xml:space="preserve">{{Infobox constituency|name=ਲੋਹੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|reserved=ਕੋਈ ਨਹੀਂ|district=[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |ਜਲੰਧਰ ]]|state=[[ਪੰਜਾਬ]]|electorate={{formatnum:172431}}&lt;ref name=electors&gt;{{cite web |url=http://ceopunjab.nic.in/English/Elections/SE/VS2017/D03-Electors%20and%20Polling%20Stations%20VS%202017.pdf |title=Electors and Polling Stations - VS 2017 |author=Chief Electoral Officer - Punjab |access-date= 24 June 2021}}&lt;/ref&gt;{{update after|2022|02}}|lok_sabha_constituency=[[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]]|year=1977|party=|mla=|parl_name=[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]|map_size=|map4=|abolished=2012|constituency_type=ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|region=ਦੁਆਬਾ|future=[[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]|type=ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|embedded=---|elects_howmany=ਇੱਕ|next=[[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]]}}

'''ਲੋਹੀਆਂ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 117 ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਿਆ ਵਿੱਚੋਂ 34 ਨੰਬਰ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ceopunjab.nic.in/English/lpac.aspx|title=List of  Parliamentary Constituencies and Assembly Constituencies in the State of Punjab as determined by the delimitation of Parliamentary and Assembly Constituency notification dated 19th June, 2006|author=Chief Electoral Officer - Punjab|date=19 June 2006|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।

== ਵਿਧਾਇਕ ਸੂਚੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਚੌਣ 
!ਵਿਧਾਇਕ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://resultuniversity.com/election/Lohian-punjab-assembly-constituency|title=ਲੋਹੀਆਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਨਤੀਜੇ}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |ਪਾਰਟੀ  
!ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ 
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2007|2007]]
|ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|59642
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2002|2002]]
|ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|48787
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1997|1997]]
|ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|59341
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1992|1992]]
|ਬ੍ਰਿਜ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 
|bgcolor=&quot;{{Indian National Congress/meta/color}}&quot; |
|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
|16036
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1985|1985]]
|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|36479
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1980|1980]]
|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|40577
|-
|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1977|1977]]
|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ
|bgcolor=&quot;{{#026D37}}&quot;|
|[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]
|32694
|}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]]</text>
      <sha1>shfa8g9dt3pzoztk085k3jwh7t5w1em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143188</id>
    <revision>
      <id>849916</id>
      <parentid>789308</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11715" sha1="hngzlkihu275rtysosqya3rns4has4w" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Rana_Nayyar,a_literary_critic,Punjab_,India.jpg|thumb| ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ, ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ 2016, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ]]
'''ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ''' (ਜਨਮ 1957)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-CK1N-oN0DwC&amp;q=%22Rana+Nayar%22+1957&amp;pg=PA196|title=From Across the Shores: Punjabi Short Stories by Asians in Britain|year=2002|isbn=9789694941240|access-date=2015-05-31}}&lt;/ref&gt; [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ [[ਕਵਿਤਾ]] ਅਤੇ ਲਘੂ ਗਲਪ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/br/2006/12/12/stories/2006121200951700.htm|title=Short stories|date=2006-12-12|publisher=Hindu.com|access-date=2015-05-31|archive-date=2012-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110140300/http://www.hindu.com/br/2006/12/12/stories/2006121200951700.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ|ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਨਈਅਰ ਨੇ 1980 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਦੇ ਸੇਂਟ ਬੇਡੇਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.puchd.ac.in/show-biodata.php?qstrempid=309&amp;qstrempdesigcode=8|title=Panjab University - ''Profile of Rana Nayar''|publisher=English.puchd.ac.in|access-date=2015-05-31}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪੀਟਰ ਵਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pwias.ubc.ca/profile/rana-nayar|title=Rana Nayar - Peter Wall Institute|publisher=pwias.ubc.ca|access-date=2021-06-20|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202711/https://pwias.ubc.ca/profile/rana-nayar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਖ ਕੰਮ ==
ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20121111/spectrum/book1.htm|title=The Sunday Tribune Review - ''Gurdial Singh - A Reader''|publisher=Tribuneindia.com|access-date=2015-05-31}}&lt;/ref&gt; ਰਘੁਬੀਰ ਢੰਡ, ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦੇ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ, “ਨਾਇਟ ਆਫ ਦ ਹਾਫ਼-ਮੂਨ” ਅਤੇ “ਪਰਸਾ” ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ 14 ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ‘ਅਰਥੀ ਟੋਨਜ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2002/20021110/spectrum/book1.htm|title=Celebrating the Vision of Gurdial Singh - ''Earthy Tones''|publisher=The Sunday Tribune|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt;

[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]], ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਵਰਗੀਆਂ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀਆਂ ਨਾਮਵਰ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ ਵਰਗੇ ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ [[ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਡੋਗਰੀ]] ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ ਨੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.katha.org/site/book-view?book_isbn=9788189020248|title=Katha Book Review - ''The Survivors'' by Gurdial Singh|publisher=Katha.org|access-date=2015-05-31}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ) ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਬ੍ਰੀਥਿੰਗ ਸਪੇਸਸ'' ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।

== ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ==
ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਐਡਵਰਡ ਐਲਬੀ: ਟੂਵਰਡਸ ਏ ਟਾਇਪੋਲੋਜੀ ਆਫ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ&quot; 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਸਟੀਜ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''&quot;ਮੇਡੀਏਸ਼ਨਜ: ਸੇਲਫ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ&quot;'', ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਅਤੇ ''&quot;ਥਰਡ ਵਰਲਡ ਨੇਰੇਟਿਵ&quot;: ਥਿਊਰੀ ਐਂਡਪ੍ਰੈਕਟਿਸ &quot;'' ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedamsbooks.in/no107698/intersections-essays-on-indian-literatures-translations-popular-consciousness-rana-nayar|title=Inter-sections - ''Essays on Indian Literatures, Translation &amp; Popular Consciousness''|publisher=Vedamsbooks.in|access-date=2015-05-31|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132607/http://www.vedamsbooks.in/no107698/intersections-essays-on-indian-literatures-translations-popular-consciousness-rana-nayar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==
ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਅਤੇ ''ਕਥਾ'' ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਾਰਲਸ ਵੈਲੇਸ (ਇੰਡੀਆ) ਟਰੱਸਟ ਅਵਾਰਡੀ ਰਹੇ ਹਨ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਲੇਕਵਿਊ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lijla.weebly.com/about.html|title=LAKEVIEW Editorial Board|publisher=Lijla.weebly.com|access-date=2015-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212062150/http://lijla.weebly.com/about.html|archive-date=2016-02-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ ==

* ਨਾਇਟ ਆਫ ਦ ਹਾਫ਼ ਮੂਨ, (1996), ਮੈਕਮਿਲਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
* ''ਪਰਸਾ'' (2000), [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ]]
* ''ਫ੍ਰਾਮ ਅਕ੍ਰੋਸ ਦ ਸ਼ੋਰਜ : ਪੰਜਾਬੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ,  ਏਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਇਨ ਬਰਤਾਨੀਆ'' ਦੁਆਰਾ(2002), ਸਟਰਲਿੰਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ , {{ISBN|978-81-207241-4-3}}
* ''ਅਰਥਲੀ ਟੋਨਸ'' (2002), ਫਿਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ
* ''ਦ ਆਈ ਆਫ਼ ਏ ਡੋ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼'' (2003), [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]]
* ''ਮੈਲਟਿੰਗ ਮੋਮੈਂਟਸ'' (2004), ਯੂਨੀਸਟਾਰ
* ''ਟੇਲ ਆਫ਼ ਏ ਕਰਸਡ ਟ੍ਰੀ'' (2004), ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* ''ਦ ਸਰਵਾਈਵਰਜ਼'' (2005), ਕਥਾ
* ''ਸਲਾਈਸ ਆਫ ਲਾਈਫ'' (2005), ਯੂਨੀਸਟਾਰ
* ''ਸ਼ਿਵੋਹਮ'' (2007), ਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ , {{ISBN|978-81-207241-4-3}}
* ''ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ - ਏ ਰੀਡਰ'' (2012), [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] , {{ISBN|978-81-260339-7-3}}
* ਆਲਮਜ ਇਨ ਦ ਨੇਮ ਆਫ ਏ ਬ੍ਲਾਇੰਡ ਹੋਰਸ, ਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ , {{ISBN|978-81-291373-1-9}}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ]]
* [[ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਾ]]
* ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.indianexpress.com/news/read-on/969450/ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ - ''ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਵਿੱਚ ਲੇਖ]
* [https://closeloop.com/blog/professor-rana-nayar-visit-to-closeloop-technologies/ ਕੰਮ-ਜੀਵਨ ਸੰਤੁਲਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ - ਕਲੋਜ਼ਲੂਪ ਇਨਸਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖ]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਲਿਟਰੇਚਰ 2022]]</text>
      <sha1>hngzlkihu275rtysosqya3rns4has4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146171</id>
    <revision>
      <id>849920</id>
      <parentid>835754</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50874" sha1="g24vqx1cfk1ltfxlgs4doyprsuil7l7" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ|image=Rishabh_Pant_(29693622367)_(cropped).jpg|country=ਭਾਰਤ|fullname=ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪੰਤ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1997|10|04}}|birth_place=[[ਰੁੜਕੀ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], ਭਾਰਤ&lt;ref name=&quot;Roorkee&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/content/story/ 1069518.html |title=ਲੋਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੰਤ ਨੂੰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ |access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;|death_date=|death_place=|batting=ਖੱਬੇ ਹੱਥ|role=[[ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼]]|international=ਹਾਂ|testdebutdate=18 ਅਗਸਤ|testdebutyear=2018|testdebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|testcap=291|lasttestdate=1 ਜੁਲਾਈ|lasttestyear=2022|lasttestagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|odidebutdate=21 ਅਕਤੂਬਰ|odidebutyear=2018|odidebutagainst=ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼|odicap=224|odishirt=17|lastodidate=17 ਜੁਲਾਈ|lastodiyear=2022|lastodiagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|T20Idebutdate=1 ਫ਼ਰਵਰੀ|T20Idebutyear=2017|T20Idebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|T20Icap=68|T20Ishirt=17 (formerly 47, 77)|lastT20Idate=10 ਨਵੰਬਰ|lastT20Iyear=2022|lastT20Iagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|club1=[[ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦਿੱਲੀ]]|year1=2015–ਮੌਜੂਦ|club2=[[ਦਿੱਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]]|year2=2016–ਮੌਜੂਦ|clubnumber2=17|hidedeliveries=ਸਹੀ|columns=4|column1=[[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]]|matches1=31|runs1=2,123|bat avg1=43.32|100s/50s1=5/10|top score1=159[[not out|*]]|catches/stumpings1=111/11|column2=[[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ODI]]|matches2=27|runs2=840|bat avg2=36.52|100s/50s2=1/5|top score2=125[[not out|*]]|catches/stumpings2=24/1|column3=[[ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|T20I]]|matches3=62|runs3=961|bat avg3=24.02|100s/50s3=0/3|top score3=65[[not out|*]]|catches/stumpings3=24/8|column4=[[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]]|matches4=55|runs4=3,975|bat avg4=48.47|100s/50s4=10/18|top score4=308|catches/stumpings4=181/18|date=10 November 2022|source=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/931581.html Cricinfo|caption=ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ}}

'''ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪੰਤ''' (ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1997), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਇੱਕ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਾਰੇ ਫਾਰਮੈਟ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਤ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ ਦੀ]] ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/931581.html|title=Rishabh Pant|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 October 2015}}&lt;/ref&gt;  ਉਹ 2016 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;India&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/content/story/954021.html|title=Ishan Kishan to lead India at U19 World Cup|website=ESPNCricinfo|access-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਡੈਬਿਊ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ 2018 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/980940|title=Finch, Macleod, Pant and Williamson named for ICC Player Awards|website=International Cricket Council|access-date=22 January 2019}}&lt;/ref&gt;  ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮਹੀਨਾ ਅਵਾਰਡਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2020104|title=ICC Men's Player of the Month for January 2021: Rishabh Pant|website=International Cricket Council|access-date=8 February 2021}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀ-20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੋਨੀਤ ਕਪਤਾਨ [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਨੂੰ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-sa-t20i-series-injury-puts-kl-rahul-kuldeep-yadav-out-of-south-africa-t20i-series-rishabh-pant-to-lead-india-1318849|title=Injured Rahul and Kuldeep out of South Africa T20I series, Pant to lead India|website=ESPNcricinfo|access-date=2022-06-08}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਰੁੜਕੀ, [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪੰਤ ਅਤੇ ਸਰੋਜ ਪੰਤ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਸੋਨੇਟ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਸਿਨਹਾ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀਕਐਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ [[ਦਿੱਲੀ]] ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਦੇ ਇੱਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/rishabh-pant-cricket-career-journey-wicketkeeper-family-sleding-5556637/|title=Keeping calm and carrying on: The cricketing journey of Rishabh Pant|date=27 January 2019|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/ipl-2017/life-in-gurudwara-to-ipl-success-rishabh-pant-s-story-of-big-sacrifices/story-SJ8wLICdSNQgrRKbggz9VM.html|title=Life in Gurudwara to IPL success, Rishabh Pant's story of big sacrifices|date=10 April 2017|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਪੰਤ ਨੂੰ ਅੰਡਰ-13 ਅਤੇ ਅੰਡਰ-15 ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤਕਨੀਕ]] ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/rishabh-pant-cricket-career-journey-wicketkeeper-family-sleding-5556637/|title=Keeping calm and carrying on: The cricketing journey of Rishabh Pant|date=27 January 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਮੋੜ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਅਸਾਮ]] ਵਿਰੁੱਧ [[ਦਿੱਲੀ]] ਲਈ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 35 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 150 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਰੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ, 2016 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 18 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Fastest50&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/content/story/967879.html|title=Rishabh Pant slams fastest fifty in huge India win|website=ESPNcricinfo|access-date=1 February 2016}}&lt;/ref&gt;

ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/sports/rishabh-pant-suffers-personal-tragedy-ahead-of-delhi-daredevils-ipl-2017-opener/story-lFFUMo9mEqycDgDWkoFlrN.html|title=Rishabh Pant suffers personal tragedy ahead of Delhi Daredevils’ IPL 2017 opener|date=7 April 2017|website=hindustantimes|language=en|access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਪੰਤ ਨੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ 2015-16 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/901763.html|title=Ranji Trophy, Group A: Delhi v Bengal at Delhi, Oct 22-25, 2015|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ 2015-16 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ListA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902075.html|title=Vijay Hazare Trophy, 2nd Quarter-Final: Jharkhand v Delhi at Bangalore, Dec 23, 2015|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 December 2015}}&lt;/ref&gt;

2016-17 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਪੰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 308 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਤੀਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;triple&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/match/1053493.html|title=Ranji Trophy, Group B: Maharashtra v Delhi at Mumbai, Oct 13-16, 2016|website=ESPN Cricinfo|access-date=14 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rishabh&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1061957.html|title=Maharashtra take lead despite Pant's triple ton|date=16 October 2016|access-date=16 October 2016|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

8 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਪੰਤ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ 48 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/content/story/1065212.html|title=Rishabh Pant hits 48-ball hundred|work=ESPN Cricinfo|access-date=9 November 2016}}&lt;/ref&gt; [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/match/1053573.html|title=Ranji Trophy: Delhi v Jharkhand at Thumba, Nov 5-8, 2016|work=ESPN Cricinfo|access-date=9 November 2016}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ 2016-17 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਗੌਤਮ ਗੰਭੀਰ]] ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੋਚ ਭਾਸਕਰ ਪਿੱਲਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਤ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ‘ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ’ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/vijay-hazare-trophy-2016-17/content/story/1081731.html|title=Pant to captain Delhi in Vijay Hazare Trophy|work=ESPN Cricinfo|access-date=9 February 2017}}&lt;/ref&gt;

14 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਕਾਰ 2017-18 ਜ਼ੋਨਲ ਟੀ-20 ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਟੀ-20 ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, 32 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref name=&quot;PantT20100&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8661/report/1130710/|title=Pant wallops 32-ball hundred, the fastest by an Indian|website=ESPN Cricinfo|access-date=14 January 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ==
ਪੰਤ ਨੂੰ [[2016 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2016 ਅੰਡਰ -19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ -19 ਟੀਮ ਲਈ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-rishabh-pant-powers-india-u-19-to-semi-finals-on-his-ipl-pay-day-2174661|title=Rishabh Pant powers India U-19 to semi-finals on his IPL 'Pay Day'|date=6 February 2016|website=DNA India|access-date=7 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਮੈਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਪੰਤ ਨੇ 40 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 69 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਇਨਜ਼]] 'ਤੇ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2016-968923/gujarat-lions-vs-delhi-daredevils-31st-match-980961/match-report|title=Pant, bowlers help Daredevils crush Lions|last=Kalro|first=Nikhil|date=3 May 2016|website=ESPN Cricinfo|access-date=4 January 2022}}&lt;/ref&gt; [[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2017 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 43 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 97 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-lists/pant-samson-and-five-scorching-fifties-from-ipls-teens/209530|title=Pant, Samson and five scorching fifties from IPL's teens|work=Wisden India|access-date=5 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2017/ipl-live-cricket-score-dd-vs-gl-1689637|title=IPL Highlights, DD Vs GL: Samson, Pant Power Delhi To 7-Wicket Win Vs Gujarat|work=Sports NDTV|access-date=5 May 2017|archive-date=4 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504220444/https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2017/ipl-live-cricket-score-dd-vs-gl-1689637|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2018 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਨੇ [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 63 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 128 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਈਪੀਐਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਕੋਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/686216|title=Rishabh Pant rewrites records with 128* off 63 balls|website=International Cricket Council|access-date=11 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1136602/delhi-daredevils-vs-sunrisers-hyderabad-42nd-match-indian-premier-league-2018|title=Rishabh Pant's blistering 128* went in wain as Williamson-Dhawan combo thrashed Delhi Daredevils with a unbroken record stand of 176 runs|website=ESPN Cricinfo|access-date=11 May 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/this-day-that-year-rishabh-pant-smashes-128-goes-in-vain-against-sunrisers-hyderabad-dc-vs-srh-1800773-2021-05-10|title=This day that year: Rishabh Pant sets new record for highest IPL score by an Indian with unbeaten 128 vs SRH|last=Sen|first=Rohan|date=10 May 2021|website=India Today|language=en|access-date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ [[2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਯਮਤ ਕਪਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-rishabh-pant-named-delhi-capitals-captain-1257307|title=Rishabh Pant to lead Delhi Capitals in IPL 2021|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/ipl-2021/story/pragyan-ojha-praises-delhi-capitals-captain-rishabh-pant-ipl-14-1791374-2021-04-15|title=IPL 2021: Rishabh Pant has got the intelligence to be one step ahead of the opponents, says Pragyan Ojha|date=15 April 2021|website=India Today|language=en|access-date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ [[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2022 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ]] ਲਈ ਵੀ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/indian-premier-league-ipl-2022/ipl-2022-i-am-sure-rishabh-pant-will-lead-delhi-capitals-to-their-maiden-title-win-this-year-khaleel-ahmed/|title=IPL 2022: I Am Sure Rishabh Pant Will Lead Delhi Capitals To Their Maiden Title Win This Year- Khaleel Ahmed|last=Staff|first=C. A.|date=31 March 2022|language=en-US|access-date=5 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
'''&lt;big&gt;ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ (2017-19)&lt;/big&gt;'''  
[[ਤਸਵੀਰ:England_v_India,_Trent_Bridge_(44180102251).jpg|left|thumb|ਭਾਰਤ ਬਨਾਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸੀਰੀਜ਼ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ ਵਿਕਟਕੀਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]
ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20ਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndLOI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2016-17/content/story/1075923.html|title=Yuvraj recalled, Kohli named ODI and T20I captain|website=ESPN Cricinfo|access-date=6 January 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1 ਫਰਵਰੀ 2017 ਨੂੰ [[ਐਮ. ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤੀਜੇ T20I ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;T20I&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html|title=England tour of India, 3rd T20I: India v England at Bangalore, Feb 1, 2017|website=ESPN Cricinfo|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt; ਪੰਤ ਭਾਰਤ ਲਈ 19 ਸਾਲ 120 ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੀ-20 ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;youngest&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1080564.html|title=Record bowling figures for India, and a near-record collapse from England|work=ESPN Cricinfo|access-date=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਨਿਦਾਹਾਸ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ T20I ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Nidahas&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17166/rohit-sharma-to-lead-india-in-nidahas-trophy-2018|title=Rohit Sharma to lead India in Nidahas Trophy 2018|date=25 February 2018|website=BCCI Press Release|access-date=25 February 2018|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225211131/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17166/rohit-sharma-to-lead-india-in-nidahas-trophy-2018|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndTestSquad&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24127256/rishabh-pant-kuldeep-yadav-picked-first-three-england-tests-rohit-sharma-dropped|title=Pant, Kuldeep picked for first three England Tests, Rohit dropped|website=ESPN Cricinfo|access-date=18 July 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 18 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119551.html|title=3rd Test, India tour of Ireland and England at Nottingham, Aug 18-22 2018|website=ESPN Cricinfo|access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/virat-kohli-presents-maiden-test-cap-to-20-year-old-rishabh-pant-1317615-2018-08-18|title=20-year-old Rishabh Pant becomes India's 291st Test player|website=India Today|access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਛੱਕਾ ਲਗਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/rishabh-pant-creates-history-on-test-debut-at-trent-bridge-1317928-2018-08-18|title=Rishabh Pant creates history on Test debut at Trent Bridge|website=India Today|access-date=19 August 2018}}&lt;/ref&gt; 11 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਪੰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਹ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ [[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ|ਦਾ ਵਿਕਟਕੀਪਰ]] ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/rishabh-pant-second-youngest-wicketkeeper-to-score-a-test-century-744796|title=Rishabh Pant second-youngest wicketkeeper to score a Test century|website=Cricket Country|access-date=11 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911191823/https://www.cricketcountry.com/news/rishabh-pant-second-youngest-wicketkeeper-to-score-a-test-century-744796|archive-date=11 ਸਤੰਬਰ 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-in-england/india-vs-england-pant-becomes-first-indian-wicketkeeper-to-score-century-in-england/articleshow/65773046.cms|title=India vs England: Pant becomes first Indian wicketkeeper to score century in England - Times of India|work=The Times of India|access-date=14 September 2018}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndODI&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/877679|title=Kohli returns to ODI squad as Pant replaces Karthik|website=International Cricket Council|access-date=11 October 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ [[ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਨਡੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157754.html|title=1st ODI (D/N), West Indies tour of India at Guwahati, Oct 21 2018|website=ESPN Cricinfo|access-date=21 October 2018}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਕੈਚ ਲਏ, ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ।&lt;ref name=&quot;1TestStats&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25497731|title=Stats - India savour a high not felt in 50 years|date=10 December 2018|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=10 December 2018}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਚੌਥੇ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Pant100&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25681103/pant-roars-record-books-second-test-ton|title=Pant roars into record books with second Test ton|website=ESPN Cricinfo|access-date=4 January 2019}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2019 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ [[2019 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟੀਮਾਂ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/26953343/rishabh-pant-join-indian-squad-cover-shikhar-dhawan|title=Rishabh Pant to join Indian squad as cover for Shikhar Dhawan|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1189665.html|title=Shikhar Dhawan ruled out of World Cup, Rishabh Pant confirmed as replacement|website=ESPN Cricinfo|access-date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਨੇ ਪੰਤ ਨੂੰ ਟੀਮ ਦਾ ਉੱਭਰਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1277753|title=CWC19 report card: India|website=International Cricket Council|access-date=12 July 2019}}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰਾ 2019|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ]] ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਆਊਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Pant50&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-west-indies-2nd-test-rishabh-pant-fastest-50-dismissals-surpass-ms-dhoni-1594387-2019-09-02|title=Rishabh Pant overtakes MS Dhoni to fastest 50 dismissals in Test cricket|website=India Today|access-date=4 September 2019}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਚੌਥੇ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਭਾਰਤ ਲਈ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-rishabh-pant-reaches-1000-runs-in-tests-breaks-record-set-by-ms-dhoni-as-india-stay-on-course-for-historic-win-in-brisbane-test-vs-australia-2868987|title=Rishabh Pant notches up 1000 Test runs, breaks MS Dhoni's record as Brisbane Test sees thrilling finale|date=19 January 2021|website=Daily News &amp; Analysis|access-date=19 January 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਔਖਾ ਪੜਾਅ (2019-20) ==
2019-20 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪੰਤ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ms-dhoni-future-plans-indian-cricket-team-head-coach-ravi-shastri-interview-1607407-2019-10-09|title=Whether MS Dhoni wants to come back, that's for him to decide: Ravi Shastri|date=9 October 2019|website=India Today|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ]] ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/sports-news-heres-why-former-india-captain-ms-dhoni-is-making-himself-unavailable-for-national-duty-revealed/339453|title=Here's Why Former India Captain MS Dhoni Is Making Himself Unavailable For National Duty - REVEALED|website=Outlook India|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਕਟਕੀਪਿੰਗ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ms-dhoni-india-bangladesh-series-squad-rishab-pant-6086830/|title=National selectors on Dhoni, to Dhoni: We're moving on|date=25 October 2019|website=The Indian Express|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਆਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਕਟ-ਕੀਪਿੰਗ ਵਿਕਲਪ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-australia-odi-series-virat-kohli-kl-rahul-wicketkeeper-pant-dhoni-1638360-2020-01-20|title=Will continue with KL Rahul as wicketkeeper for a while: Virat Kohli after series win vs Australia|date=20 January 2020|website=India Today|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਦੇ ਉਭਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪੰਤ ਪੈਕਿੰਗ ਆਰਡਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਖਿਸਕ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/the-curious-case-of-rishabh-pant-coaches-feel-he-is-a-long-term-investment/articleshow/79016016.cms|title=Rishabh Pant: The curious case of Rishabh Pant; coaches feel he is 'a long-term investment' {{!}} Cricket News - Times of India|last=Kumar|first=Amit|date=3 November 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;

[[2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2020 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪੰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ 168 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ 1172 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ 113 ਦੇ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ 343 ਦੌੜਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iplt20.com/teams/delhi-capitals/squad/2972/rishabh-pant|title=IPLT20.com - Indian Premier League Official Website|website=www.iplt20.com|language=en|access-date=25 May 2021|archive-date=19 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619030925/https://www.iplt20.com/teams/delhi-capitals/squad/2972/rishabh-pant|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਹ ਸੈਂਕੜਾ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/buzz/rishabh-pant-hit-maiden-fifty-of-ipl-2020-in-final-and-trolls-are-deleting-their-memes-3068279.html|title=Rishabh Pant Hit Maiden Fifty of IPL 2020 in Final and Trolls are 'Deleting' Their Memes|date=11 November 2020|website=www.news18.com|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੰਤ ਨੂੰ 2020-21 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/ind-v-aus-2020-indian-squad-tour-australia|title=Indian squad for the tour of Australia|last=Bala|date=11 November 2020|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੈਸਟ ਟੀਮ 'ਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਪਰ ਐਡੀਲੇਡ 'ਚ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਪਲੇਇੰਗ ਇਲੈਵਨ 'ਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-vs-australia-1st-test-playing-11-players-list-squads-7107095/|title=India vs Australia 1st Test Playing 11: Prithvi Shaw, Wriddhiman Saha to play in Adelaide|date=17 December 2020|website=The Indian Express|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ ਨਾਲ ਘਿਣਾਉਣੀਆਂ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/he-can-never-be-ms-dhoni-gautam-gambhir-has-advice-for-rishabh-pant-asks-media-to-stop-comparing-him-to-msd/story-ypttZUmNtZbyHqud2t4Q7M.html|title='He can never be MS Dhoni': Gautam Gambhir feels Rishabh Pant 'has a lot to improve'|date=6 November 2020|website=Hindustan Times|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-bangladesh-1st-t20i-delhi-rishabh-pant-trolled-ms-dhoni-sanju-samson-1615450-2019-11-04|title='You can't make MS Dhoni': Rishabh Pant trolled for poor showing vs Bangladesh|date=4 November 2019|website=India Today|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਭੀੜ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਨ ''&quot;ਧੋਨੀ!'' ''ਧੋਨੀ!&quot;'' ਜਦੋਂ ਪੰਤ ਨੇ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/not-respectful-to-chant-ms-dhoni-s-name-to-wind-up-rishabh-pant-virat-kohli-1209123|title='Not respectful' to chant MS Dhoni's name to wind up Rishabh Pant - Virat Kohli|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਵਾਧਾ (2021–ਮੌਜੂਦਾ) ==
ਭਾਰਤ ਬਾਰਡਰ ਗਾਵਸਕਰ ਟਰਾਫੀ 2020-21 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 36 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੜ੍ਹਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਹਾਰ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30550761/aus-vs-ind-1st-test-adelaide-stats-india-hit-record-low-36-all-out|title=Stats - India hit record low with 36 all out|date=19 December 2020|website=ESPN|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ ਨੂੰ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਲਈ ਰਿਧੀਮਾਨ ਸਾਹਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/australia-vs-india-2020-21/2nd-test-shubman-gill-rishabh-pant-ravindra-jadeja-in-prithvi-shaw-wriddhiman-saha-dropped-2343447|title=AUS vs IND, Boxing Day Test: Shubman Gill, Mohammed Siraj To Make Debuts; Rishabh Pant, Ravindra Jadeja Also In Playing XI {{!}} Cricket News|website=NDTVSports.com|language=en|access-date=25 May 2021|archive-date=25 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525095321/https://sports.ndtv.com/australia-vs-india-2020-21/2nd-test-shubman-gill-rishabh-pant-ravindra-jadeja-in-prithvi-shaw-wriddhiman-saha-dropped-2343447|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਤ ਨੇ ਮੈਲਬੋਰਨ ਟੈਸਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 29 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/ind-v-aus-how-rishabh-pant-s-breezy-cameo-changed-india-s-momentum-melbourne|title=How Rishabh Pant's breezy cameo swung the momentum in India's favour at Melbourne|last=Mustafi|first=Suvajit|date=28 December 2020|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rishabh-pant-the-spark-that-triggered-india-s-sydney-resistance-101610419174156.html|title=Rishabh Pant: The spark that triggered India's Sydney resistance|date=12 January 2021|website=Hindustan Times|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਬਚਣ ਲਈ 97 ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ 118 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 97 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾਵਰ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ, [[ਚੇਤੇਸ਼ਵਰ ਪੁਜਾਰਾ]] ਨਾਲ 148 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/aus-vs-ind-2020-21-3rd-test-bruised-and-abused-indians-make-their-own-luck-at-the-scg-1247526|title=Bruised and abused, Indians make their own luck at the SCG|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/aus-vs-ind-3rd-test-depleted-india-stretched-further-with-rishabh-pant-and-ravindra-jadeja-injuries-1247165|title=Ravindra Jadeja suffers dislocated left thumb, Rishabh Pant has elbow injury|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;   ਮੈਚ ਆਖਿਰਕਾਰ ਡਰਾਅ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/aus-vs-ind-2020-21-3rd-test-pant-ashwin-pujara-vihari-ajinkya-rahane-draw-at-scg-as-good-as-winning-a-test-match-1247525|title=Ajinkya Rahane: Draw at SCG 'as good as winning a Test match'|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸਨ,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/australia-vs-india-4th-test-bumrah-ashwin-injuries-siraj-bowling-attack-natarajan-shardul-sundar-1759232-2021-01-15|title=Brisbane Test: No Jasprit Bumrah and R Ashwin, Indian bowling attack has total experience of 4 Tests|last=Ramesh|first=Akshay|date=15 January 2021|website=India Today|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/aus-vs-ind-3rd-test-india-s-walking-wounded-jadeja-ruled-out-of-brisbane-test-1247534|title=India's walking wounded - Jadeja ruled out of Brisbane Test|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/australia-vs-india-2020-21/hanuma-vihari-out-of-brisbane-test-unlikely-for-england-series-shardul-thakur-likely-replacement-for-ravindra-jadeja-says-report-2350924|title=AUS vs IND: Hanuma Vihari Out Of Brisbane Test, Unlikely For England Series, Shardul Thakur Likely Replacement For Ravindra Jadeja, Says Report {{!}} Cricket News|website=NDTVSports.com|language=en|access-date=25 May 2021|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023425/https://sports.ndtv.com/australia-vs-india-2020-21/hanuma-vihari-out-of-brisbane-test-unlikely-for-england-series-shardul-thakur-likely-replacement-for-ravindra-jadeja-says-report-2350924|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਡਰਡੌਗ ਸਨ ਜੋ ਦ ਗਾਬਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ 1988 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-australia-2020-21-1223867/australia-vs-india-4th-test-1223872/match-preview|title=An ultimate decider that will test resilience and composure|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=25 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਪੰਤ ਨੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਚੌਥੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 328 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/australia-vs-india-2020-21/rishabh-pant-cheteshwar-pujara-shubman-gill-shine-as-india-win-brisbane-test-series-2-1-2354656|title=AUS vs IND: Rishabh Pant Heroics Help India Conquer Fortress Gabba, Clinch Series 2-1 {{!}} Cricket News|website=NDTVSports.com|language=en|access-date=25 May 2021|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718023417/https://sports.ndtv.com/australia-vs-india-2020-21/rishabh-pant-cheteshwar-pujara-shubman-gill-shine-as-india-win-brisbane-test-series-2-1-2354656|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਨਾਬਾਦ 89 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ 2021 ਆਈਸੀਸੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-s-2021-t20-world-cup-squad-r-ashwin-picked-ms-dhoni-mentor-1276821|title=India's T20 World Cup squad: R Ashwin picked, MS Dhoni mentor|website=ESPN Cricinfo|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਆਈਸੀਸੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ 2021 ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਪੁਰਸ਼ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2451778|title=ICC Men's Test Team of the Year revealed|website=International Cricket Council|access-date=21 January 2022}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ [[ਕਪਿਲ ਦੇਵ]] ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 28 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/sri-lanka-in-india/rishabh-pant-breaks-kapil-devs-record-of-fastest-test-fifty-by-an-indian/articleshow/90187205.cms|title=Rishabh Pant breaks Kapil Dev's record of fastest Test fifty by an Indian|website=Times of India|access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੌਰੇ ਦੀ ਭਾਰਤ 2022 ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਤ ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:52&quot;/&gt; 24 ਸਾਲ ਅਤੇ 248 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਟੀ-20 ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/captain-rishabh-pant-set-to-overtake-virat-kohli-ms-dhoni-in-elite-list-during-1st-t20i-against-suth-africa-article-92090009|title=Captain Rishabh Pant set to overtake Virat Kohli, MS Dhoni in elite list during 1st T20I against South Africa|website=TimesNow|access-date=21 June 2022}}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਪੰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ 125 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਨਾਟ ਆਊਟ ਰਹਿ ਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/england-vs-india-rishabh-pant-hits-maiden-odi-hundred-to-rattle-england-in-manchester-1976733-2022-07-17|title=England vs India: Rishabh Pant hits maiden ODI hundred in 27th match|website=India Today|access-date=17 July 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਹਾਦਸਾ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/cricket/cctv-footage-of-rishabh-pants-car-crash-leaked-watch-2555698.html|title=Rishabh Pant Accident|last=Zee News|date=30 Dec 2022|work=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt; ==
30 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਭ ਪੰਤ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਪਰਤਦੇ ਹੋਏ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਤ ਦੀ ਕਾਰ ਡਿਵਾਈਡਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੰਤ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਖੁਦ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਡੱਬਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਚ ਪੰਤ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।[https://zeenews.india.com/cricket/cctv-footage-of-rishabh-pants-car-crash-leaked-watch-2555698.html]

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{cricinfo|id=931581}}</text>
      <sha1>g24vqx1cfk1ltfxlgs4doyprsuil7l7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੰਜੂ ਸੈਮਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146254</id>
    <revision>
      <id>849978</id>
      <parentid>829019</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116194" sha1="kbalmt67d1i6ygtg2dm7jbfats5kvds" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ਸੰਜੂ ਸੈਮਸਨ|image=|image_size=|alt=|caption=|full_name=ਸੰਜੂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸੈਮਸਨ|birth_date={{Birth date and age|1994|11|11|df=yes}}|birth_place=[[ਪੁਲੂਵੀਲਾ]], [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ| ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲ]]&lt;nowiki&gt;, [ਭਾਰਤ]]&lt;/nowiki&gt;|death_date=|death_place=|nickname=|height=5 ft 7 in&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mpl.live/blog/indian-t20-fantasy-premier-league/sanju-samson/|title=Sanju Samson - India's next big thing?|work=Mobile Premier League|access-date= 6 September 2021|date= 6 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909045737/https://www.mpl.live/blog/indian-t20-fantasy-premier-league/sanju-samson/|archive-date=9 September 2021}}&lt;/ref&gt;|batting=Right-handed|bowling=ਸੱਜੇ ਹੱਥ [[ਔਫ ਸਪਿਨ|ਆਫ ਬਰੇਕ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wisden.com/players/sanju-samson|title=Sanju Samson - Wisden profile|work=Wisden India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906075615/https://wisden.com/players/sanju-samson|url-status=live| Archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2021}}&lt;/ref&gt;|role=[[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ-ਬੈਟਰ]]|family=&lt;!-- only add notable family members --&gt;|website=|international=ਸਹੀ|internationalspan=2015–ਮੌਜੂਦ|country=ਭਾਰਤ|odidebutdate=23 ਜੁਲਾਈ|odidebutyear=2021|odidebutagainst=ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ|odicap=241|lastodidate=11 ਅਕਤੂਬਰ|lastodiyear=2022|lastodiagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ|odishirt=9|T20Icap=55|T20Idebutagainst=ਜਿੰਮਬਾਬਵੇ|T20Idebutdate=19 ਜੁਲਾਈ|T20Idebutyear=2015|lastT20Idate=7 ਅਗਸਤ|lastT20Iyear=2022|lastT20Iagainst=ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼|T20Ishirt=9|club1=[[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ| ਕੇਰਲ]]|year1={{nowrap|2011–present}}|clubnumber1=9|club2=[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]|year2=2013–2015|clubnumber2=8|club3=[[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]]|year3=2016–2017|clubnumber3=8|club4=ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼|year4=2018–ਮੌਜੂਦ|clubnumber4=11|columns=4|column1=[[One Day International|ODI]]|matches1=9|runs1=292|bat avg1=73.00|100s/50s1=0/2|top score1=86*|catches/stumpings1=6/2|column2=[[Twenty20 International|T20I]]|matches2=16|runs2=296|bat avg2=21.14|100s/50s2=0/1|top score2=77|catches/stumpings2=7/2|column3=[[First-class cricket|FC]]|matches3=55|runs3=3,162|bat avg3=37.64|100s/50s3=10/12|top score3=211|catches/stumpings3=73/7|column4=[[Twenty20|T20]]|matches4=220|runs4=5,452|bat avg4=28.69|100s/50s4=3/33|top score4=119|catches/stumpings4=116/21|hidedeliveries=true|source=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/425943.html Cricinfo|date=11 ਅਕਤੂਬਰ|year=2022}}

'''ਸੰਜੂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸੈਮਸਨ''' ( /ˌ s ʌ n dʒ u s æ m s ən / ( &lt;/img&gt; / ) ; ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ]] ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ [[ਵਿਕਟਕੀਪਰ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼|ਦਾ ਵਿਕਟਕੀਪਰ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼]], ਉਹ [[2014 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ]] ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2015 ਦੂਰ T20I]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਜੂਨੀਅਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਲਈ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਈਪੀਐਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉੱਭਰਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।]] ਉਸਨੇ [[2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ|2019-20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 212 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਡਬਲ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸੰਜੂ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1994 &lt;ref name=&quot;bd2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-from-virat-kohli-to-david-miller-cricketers-wish-sanju-samson-happy-birthday-2855884|title=From Virat Kohli to David Miller, cricketers wish Sanju Samson happy birthday|date=11 November 2020|website=DNA India|access-date=11 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜਿੰਜਮ|ਵਿਜਿਨਜਾਮ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪਿੰਡ [[ਪੁਲੁਵਿਲਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ|ਲਾਤੀਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ]] [[ਮਲਿਆਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/may/17/KRLCC-Awards-Announced-613807.html|title=KRLCC Awards Announced|date=17 May 2014|website=New Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211090944/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/may/17/KRLCC-Awards-Announced-613807.html|archive-date=15 September 2021|access-date=15 September 2021}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Cricinfo&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/425943.html|title=Sanju Samson - Cricinfo Profile|last=Karhadkar|first=Amol|date=3 November 2011|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909052208/https://www.espncricinfo.com/player/sanju-samson-425943|archive-date=9 September 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੈਮਸਨ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਪਹਿਲਾਂ [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ ਜੋ [[ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ &lt;ref name=&quot;FindofIPL&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/ipls-new-find-sanju-samson-a-viswanath-in-him|title=IPL's new find Sanju Samson: a Viswanath in him?|date=18 April 2013|website=[[Sportskeeda]]|access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲੀਗੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;indiatoday&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-viswanathan-samson-india-vs-england-odi-coastal-village-celebrates-203006-2014-08-06|title=How Kerala boy Sanju Samson made it to Team India|last=J Binduraj|date=6 August 2014|website=[[India Today]]|access-date=6 August 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੈਲੀ ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਕ੍ਰਿਕਟ &lt;ref name=&quot;SanjuESPN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanju-samson-grabs-his-biggest-chance-to-shine-633829|title=Sanju Samson grabs his biggest chance to shine|last=Karhadkar|first=Amol|date=3 May 2013|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 April 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/182/182684/182684.html|title=Saly Samson|website=Cricket Archive}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਜੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;TIMESOFINDIA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/when-delhis-politics-defeated-sanju-samson/articleshow/82199481.cms|title=When Delhi's politics defeated Sanju Samson|date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ [[ਕਿੰਗਜ਼ਵੇ ਕੈਂਪ|ਜੀਟੀਬੀ ਨਗਰ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ]] ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;TIMESOFINDIA2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/when-delhis-politics-defeated-sanju-samson/articleshow/82199481.cms|title=When Delhi's politics defeated Sanju Samson|date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਡੀਐਲ ਡੀਏਵੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, [[ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ|ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ]] ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਯਸ਼ਪਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;IE&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/ipl-2018-indian-premier-league-sanju-samson-rajasthan-royals-nitish-rana-kolkata-knight-riders-5143213/|title=Sons Sanju Samson and Nitish Rana rivals in Indian Premier League, their fathers old friends|last=Koshie|first=Nihal|date=19 April 2018|website=Indian Express|access-date=26 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਸੰਜੂ ਨੇ ਧਰੁਵ ਪਾਂਡਵ ਟਰਾਫੀ ਲਈ [[ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਅੰਡਰ-13 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ]] ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ; ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਜੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/2006-when-sanju-samson-was-not-good-enough-to-make-delhi-u-13-team/story-eWHparC4k6Eif8oawWL1VL.html|title=2006: When Sanju Samson was not good enough to make Delhi U-13|last=Habib|first=Khurram|date=7 August 2014|website=[[Hindustan Times]]|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;espn&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/862383/the-tale-of-samson|title=The tale of Samson|last=Krishnaswamy|first=Karthik|website=[[The Cricket Monthly]]|publisher=[[ESPN Cricinfo]]|access-date=25 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਗਰਾਊਂਡ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ [[ਬੀਜੂ ਜਾਰਜ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.redbull.com/in-en/best-cricket-academies-in-kerala|title=Six best cricket academies in Kerala|date=21 July 2020|website=Red Bull|access-date=23 September 2021}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2020/jul/31/sanju-samson-will-definitely-perform-in-ipl-have-never-seen-him-more-focused-coach-biju-george-2177282.html|title=Sanju Samson will definitely perform in IPL. Have never seen him more focused - Coach Biju George|date=31 July 2020|website=[[New Indian Express]]|access-date=25 April 2021}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਜੂ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਤੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;mathrubhumi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|title=സഞ്ജുവിന്റെ മനസ്സിൽ ലോകകപ്പ് സ്വപ്നമില്ലാത്തതിന്റെ കാരണം|last=Jayaprasad|first=R|date=4 August 2016|website=[[Mathrubhumi]]|language=ml|trans-title=Here is the reason why Sanju Samson doesn't have a world cup dream|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424012100/https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|archive-date=4 October 2021|access-date=16 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਮਾਰ ਇਵਾਨੀਓਸ ਕਾਲਜ]], [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/cricket-sports/from-college-couples-to-life-partners-a-look-at-the-love-story-of-sanju-samson-and-charulatha-ramesh-ayh-qlqp3m|title=From college couples to life partners: A look at the love story of Sanju Samson and Charulatha Ramesh|date=22 December 2020|website=Asianet News|access-date=28 October 2021}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/cricketer-sanju-samson-likes-to-reflect-on-his-life-and-career-at-a-quiet-corner-at-his-alma-mater-mar-ivanios/article24933873.ece|title=Sanju Samson likes to reflect on his life and career at a quiet corner at his alma mater has Ivanios|last=J. S.|first=Harikumar|date=12 September 2018|website=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਛਾ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਆਈਪੀਐਸ]] ਅਫਸਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;IPS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/beyond-boundaries/article5614392.ece|title=Beyond boundaries|last=Sathyendran|first=Nita|date=24 January 2014|website=The Hindu|access-date=3 November 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
'''&lt;big&gt;ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਰੀਅਰ&lt;/big&gt;'''

ਸੰਜੂ 2007 ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਅੰਡਰ-13 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;indiatoday2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-viswanathan-samson-india-vs-england-odi-coastal-village-celebrates-203006-2014-08-06|title=How Kerala boy Sanju Samson made it to Team India|last=J Binduraj|date=6 August 2014|website=[[India Today]]|access-date=6 August 2014}}&lt;/ref&gt; ਕੇਐਸਸੀਏ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਅੰਡਰ-13 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 108.11 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੇਤ 973 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Events/8/KSCA_Inter-State_Under-13_Tournament_2007-08/Batting_by_Average.html|title=KSCA Inter-State Under-13 Tournament 2007/08|website=Cricket Archive|access-date=15 February 2022}}&lt;/ref&gt; 2008-09 ਵਿਜੇ ਮਰਚੈਂਟ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਅੰਡਰ-15 ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਗੋਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਗੋਆ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/Sanju-Viswanadh-timing-a-dream-run/article60343766.ece/|title=Sanju Viswanadh timing a dream run|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਖਿਲਾਫ 138 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ 498 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Events/11/Vijay_Merchant_Trophy_2008-09/Batting_by_Average.html|title=Batting and Fielding in Vijay Merchant Trophy 2008/09 (Ordered by Average)|website=Cricket Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001225307/http://cricketarchive.com/Archive/Events/11/Vijay_Merchant_Trophy_2008-09/Batting_by_Average.html|archive-date=1 October 2015|access-date=15 February 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;the Hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/sanju-vishwanath-on-a-roll/article945356.ece|title=Sanju Vishwanath on a roll|date=11 December 2010|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214075236/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Sanju-Vishwanath-on-a-roll/article15588844.ece|archive-date=14 December 2021|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ਉਹ U-16 ਅਤੇ U-19 ਪੱਧਰ 'ਚ ਕੇਰਲ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ten-facts-about-sanju-samson-12589.html/page/5|title=Know the 10 facts about Sanju Samson you might not know|date=4 December 2014|website=India TV News|access-date=16 February 2022}}&lt;/ref&gt;

2010-11 [[ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਟਰਾਫੀ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Events/13/Cooch_Behar_Trophy_2010-11/Batting_by_Average.html|title=Batting and Fielding in Cooch Behar Trophy 2010/11 (Ordered by Average)|website=Cricket Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004140410/http://cricketarchive.com/Archive/Events/13/Cooch_Behar_Trophy_2010-11/Batting_by_Average.html|archive-date=4 October 2015|access-date=15 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਨੇ ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[ਏਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਕੱਪ|2012 ACC ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਖੇਡਿਆ]] ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Cricinfo2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/425943.html|title=Sanju Samson - Cricinfo Profile|last=Karhadkar|first=Amol|date=3 November 2011|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909052208/https://www.espncricinfo.com/player/sanju-samson-425943|archive-date=9 September 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/567245.html|title=Sandipan Das, Sanju Samson in India U-19 Asia Cup squad|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[2012 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2012 ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/under-19-world-cup-2012-prashant-chopra-in-india-u-19-world-cup-squad-570921|title=Prashant Chopra in India U-19 World Cup squad|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਨ 2013 [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2013 ਸਿਖਰਲੀ ਅੰਤ ਅੰਡਰ-19 ਸੀਰੀਜ਼|ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2013 ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਅੰਡਰ-19 ਸੀਰੀਜ਼]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;U19TS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/642365.html|title=Zol to captain India U-19s in Australia tri-series|date=15 June 2013|website=ESPN Crincinfo|access-date=17 June 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2013 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਅੰਡਰ-19 ਦੀ ਯੁਵਾ ਟੈਸਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=8255;type=series|title=Records / India Under-19s in Sri Lanka Youth Test Series, 2013 / Most runs|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; UAE ਵਿੱਚ 2013 ACC ਅੰਡਰ 19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੱਪ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8616/report/690617/india-under-19s-vs-pakistan-under-19s-final-asian-cricket-council-under-19s-asia-cup-2013-14|title=Zol, Samson help India claim Asia Cup|website=ESPN Cricinfo|language=en|access-date=2019-11-06}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/179128|title=Zol, Samson star in Asia Cup victory|date=10 January 2014|website=International cricket council}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਬੀਸੀਸੀਆਈ]] ਨੇ ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[2014 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/atit-sheth-back-in-india-squad-for-u-19-world-cup-709601|title=Atit Sheth back in India squad for U-19 world cup|date=13 January 2014|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=8909;team=1854;type=tournament|title=Records / ICC Under-19 Worldcup, 2013/14 - India Under-19s (Young Cricketers) / Most Runs|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਨੇ [[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ]] ਵਿਰੁੱਧ 45 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 85 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8368/scorecard/700377/india-under-19s-vs-papua-new-guinea-under-19s-23rd-match-group-a-icc-under-19-world-cup-2013-14|title=3rd Match, Group A, ICC Under-19 World Cup at Sharjah, Feb 19, 2014|date=19 February 2014|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
2008-09 ਵਿਜੇ ਮਰਚੈਂਟ ਟਰਾਫੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/sanju-samson-is-no-ordinary-batsman-says-tinu-yohannan-168452|title=Sanju Samson is no ordinary batsman, says Tinu Yohannan|date=8 August 2014|website=Cricket Country|access-date=16 February 2022|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216042104/https://www.cricketcountry.com/news/sanju-samson-is-no-ordinary-batsman-says-tinu-yohannan-168452|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨੇ [[2009-10 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਲਈ ਕੇਰਲ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/c/content/squad/429173.html|title=Ranji Trophy Plate League 2009/10 {{!}} Kerala Squad|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੇਰਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;CP&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/oct/11/enter-keralas-cricket-prodigy-91706.html|title=Enter Kerala’s cricket prodigy|date=11 October 2009|website=New Indian Express|access-date=8 August 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ [[2009-10 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] ਲਈ ਕੇਰਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/425998.html|title=2009-10 Syed Mushtaq Ali Trophy {{!}} Kerala Squad (announced on 21 September 2009)|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ [[ਵਿਦਰਭ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵਿਦਰਭ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[2011-12 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-plate-league-2011-12-522927/vidarbha-vs-kerala-group-a-522990/full-scorecard|title=Group A, Nagpur, Nov 3 - 6 2011, Ranji Trophy Plate League|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[2011-12 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/syed-mushtaq-ali-trophy-2011-12-526256/hyderabad-india-vs-kerala-south-zone-526261/full-scorecard|title=2011-12 Syed Mushtaq Ali Trophy {{!}} Hyderabad vs Kerala {{!}} Full scorecard|website=espncricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ [[2011-12 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/vijay-hazare-trophy-2011/content/squad/554153.html|title=2011-12 Vijay Hazare Trophy, Kerala squad|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 23 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ-ਏ ਦੀ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2011-12-526258/andhra-vs-kerala-south-zone-526339/full-scorecard|title=Southzone, Kerala vs Andhra Pradesh- Vijay Hazare Trophy 2011-12 Full scorecard|website=espncricinfo|access-date=23 February 2012}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[2012-13 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=7546;team=1912;type=tournament|title=Records / Vijay Hazare Trophy, 2012/13 - Kerala / Batting and bowling averages|website=ESPN Cricinfo|access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/dominant-delhi-kerala-make-last-four-622849|title=Dominant Delhi, Kerala make last four|website=ESPN Cricinfo|access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[2012-13 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/keralas-sanju-v-samson-scored-his-maiden-first-class-century-in-the-ranji-trophy-match-against-himachal-pradesh-at-amtar-on-friday/articleshow/17063280.cms|title=Kerala's Sanju V Samson scored his maiden first-class century|date=2 November 2012|website=The Times of India|access-date=16 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਸਟ ਕਲਾਸ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ 207 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 127 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2012-13-574010/himachal-pradesh-vs-kerala-group-c-574030/full-scorecard|title=Group C, Nadaun, Nov 2 - 5 2012, Ranji Trophy|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 February 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ 2013–14|2013-14 ਦੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 58.88 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 530 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਕੇਰਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=8307;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2013/14 - Kerala / Records / Batting and bowling averages|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; [[ਅਸਾਮ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਾਮ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2013-14 ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ 211 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/content/story/683671.html|title=Double centuries for Zol, Samson|date=29 October 2013|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 281 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 115 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 51 [[ਨਾਟ-ਆਊਟ|*]] ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/content/story/686545.html|title=Samson century props up Kerala|date=8 November 2021|website=ESPN cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/content/story/687327.html|title=Hardeep, Beigh lead J&amp;K to opening win|date=10 November 2021|website=ESPN cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ [[2013-14 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ [[ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ]] ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/deodhar-trophy-2013-14-649121/south-zone-squad-726509/series-squads|title=South Zone Squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=8 May 2022}}&lt;/ref&gt; [[2014 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਏ ਟੀਮ ਚਤੁਰਭੁਜ ਲੜੀ|2014 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਟੀਮ ਦੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸੀਰੀਜ਼]] 'ਤੇ, ਉਹ 81.33 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਸੱਤ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 244 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਏ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/766817.html|title='Learnt how to bat in middle order' - Samson|last=Kalra|first=Gaurav|last2=Balachandran|first2=Kanishkaa|date=4 August 2014|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ 2014–15|2014-15 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲਾ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2014-15-775441/kerala-vs-services-group-c-775831/live-cricket-score|title=Group C, Kannur, Jan 29 - Feb 1 2015, Ranji Trophy|website=[[ESPN Cricinfo]]|access-date=20 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ [[2014-15 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ [[ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ]] ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/deodhar-trophy-2014-15-775449/south-zone-squad-802261/series-squads|title=South Zone Squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=11 February 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਅਸੰਗਤ ਮੌਸਮ ==
ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[2015-16 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2015-16-sanju-samsons-litmus-test-as-kerala-captain-333536|title=Ranji Trophy 2015-16: Sanju Samson's litmus Test as Kerala captain|date=28 September 2015|website=Cricket Country|access-date=19 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119070502/https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2015-16-sanju-samsons-litmus-test-as-kerala-captain-333536|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/922761.html|title=Kerala squad for 2015/16 Ranji Trophy|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਰਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/topic/sanju-samson/ampdefault|title=Sanju Samson|website=The Times of India|access-date=29 January 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਟਨ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/top-stories/ranji-trophy-sachin-baby-sanju-samson-hit-tons-as-kerala-take-big-lead/articleshow/49207628.cms|title=Ranji Trophy: Sachin Baby, Sanju Samson hit tons as Kerala take big lead|date=3 October 2015|website=Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2015-16-901105/jammu-kashmir-vs-kerala-group-c-901709/full-scorecard|title=Group C, Ranji Trophy 2015/16 at Srinagar on 1 October 2015|website=ESPNcricinfo|access-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਫਲ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2015-16/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=10281;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2015/16 - Kerala / Records / Most Runs|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[2016-17 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ|ਅਗਲੇ]] ਰਣਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] &lt;ref name=&quot;jk&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/content/story/1060644.html|title=Samson 129* steers Kerala out of trouble|date=6 October 2016|access-date=6 October 2016|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2016-17-1053433/kerala-vs-jammu-kashmir-group-c-1053477/full-scorecard|title=Group C, Ranji Trophy 2016/17 at Kalyani on 6 October 2016|date=6 October 2016|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਖਿਲਾਫ 154 ਦਾ ਸਕੋਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/as-sanju-samson-grows-so-will-kerala-cricket-the-changing-fortunes-that-a-changed-approach-dav-whatmore-brought-4235945.html/amp|title=Sanju Samson's rise from the rut is also the story of Kerala cricket finding its feet, finally|website=First Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=11519;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2016/17 - Kerala / Records / Highest Averages|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਦੀਆਂ ਕਥਿਤ ਹਰਕਤਾਂ ਲਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/the-kerala-cricket-association-issues-sanju-samson-show-cause-notice-1069983|title=KCA issues show-cause notice to Samson|last=Venugopal|first=Arun|date=1 December 2016|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਓ ==
ਸੰਜੂ [[2017-18 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਲਈ ਸੱਤ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 627 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12014;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2017/18: Kerala batting and bowling averages|access-date=3 April 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; [[ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 68 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 180 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 175 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 309 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/99378/ranji-trophy-2017-18-top-performances-cricket-rajneesh-gurbani-mayank-agarwal-vinay-kumar-sanju-samson-cricbuzzcom|title=Ranji Trophy 2017-18: Top Performances|last=Sarkar|first=Akash|date=4 January 2018|website=Cricbuzz|access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espn.com.au/cricket/series/8050/game/1118676/kerala-vs-saurashtra-group-b-ranji-trophy-2017-18|title=Group B, Ranji Trophy at Thiruvananthapuram, Nov 17-20 2017|website=ESPN|access-date=17 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਕੇਰਲ ਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਸੈਮਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;five&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21596813/kerala-play-their-first-ranji-knockout-vidarbha|title=Kerala to play their first Ranji knockout against Vidarbha|date=28 November 2017|access-date=28 November 2017|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2017/11/21/ranji-trophy-kerala-whatmore-sanju-samson-jalaj-saxena-sijomon-kc-akshay.html|title=Kerala reaping the fruits of aggressive cricket|last=Paul Abraham K|date=21 November 2021|website=On Manorama|access-date=27 January 2022}}&lt;/ref&gt;

ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰ ਮੈਚ ਲਈ ਜ਼ਖਮੀ [[ਨਮਨ ਓਝਾ]] ਦੀ ਥਾਂ, [[ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਲੈਵਨ (ਭਾਰਤ)|ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਇਲੈਵਨ ਦਾ]] ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/sri-lanka-in-india/sanju-samson-to-lead-board-presidents-xi-against-sri-lanka/articleshow/61582404.cms|title=Sanju Samson to lead Board President's XI against Sri Lanka|date=9 November 2017|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜ ਕੇ ਮੈਚ ਡਰਾਅ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keralacricketassociation.com/sanju-samson-board-presidents-xi-draw-with-sri-lanka|title=Sanju Samson hundred leads Board President's XI draw with Sri Lanka|website=Kerala Cricket Association}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕਪਤਾਨ, [[ਸਚਿਨ ਬੇਬੀ]] ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24533211/sanju-samson-13-players-sanctioned-kerala|title=Sanju Samson among 13 players sanctioned by Kerala|website=ESPN Cricinfo|access-date=31 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਏ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਏ ਟੀਮ]] ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਸਟ-ਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 48 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 91 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ-ਆਫ-ਦ-ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/india-a-vs-south-africa-a-5th-unofficial-odi-sanju-samsons-91-leads-india-a-to-204-4-888568|title=India A Vs South Africa A 5th unofficial ODI: Sanju Samson's 91 leads India A to 204-4|website=cricketcountry|access-date=6 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207234544/https://www.cricketcountry.com/news/india-a-vs-south-africa-a-5th-unofficial-odi-sanju-samsons-91-leads-india-a-to-204-4-888568|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19458/report/1197424/india-a-vs-south-africa-a-5th-unofficial-odi-sa-a-tour-of-india-2019|title=Sanju Samson, Shardul Thakur sparkle as India A wrap up series 4-1|date=6 September 2019|website=ESPN Cricinfo|access-date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਅਤੇ [[ਗੋਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਗੋਆ]] ਵਿਚਕਾਰ [[2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਲਿਸਟ-ਏ ਸੈਂਕੜਾ ਦੁੱਗਣਾ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/sanju-samson-smashes-record-breaking-double-hundred-against-goa-2343089.html|title=Sanju Samson Smashes Record-breaking Double Hundred Against Goa|website=Network18 Media and Investments Ltd|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;KerVsGoa1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2019-20-1196774/goa-vs-kerala-elite-group-a-1200750/match-report|title=Sanju Samson makes Vijay Hazare Trophy history with unbeaten 212|date=12 October 2019|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116161727/https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2019-20-1196774/goa-vs-kerala-elite-group-a-1200750/match-report|archive-date=15 November 2021|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ &lt;ref name=&quot;KerVsGoa2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/sanju-samson-hits-double-century-in-vijay-hazare-trophy/articleshow/71553872.cms|title=Sanju Samson hits 212*, highest List-A score in Indian domestic cricket|date=12 October 2019|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116162021/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/sanju-samson-hits-double-century-in-vijay-hazare-trophy/articleshow/71553872.cms|archive-date=15 November 2021|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sanju-samson-breaks-shikhar-dhawan-s-record-hits-fastest-double-hundred-by-an-indian-in-list-a-cricket-in-vijay-hazare-trophy/story-nHZB05KbSrObuK2JII1H1K.html|title=Sanju Samson smashes fastest double hundred by an Indian in 50-overs cricket in Vijay Hazare Trophy match|website=Hindustan Times|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਲਿਸਟ-ਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਵੱਲੋਂ 129 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 212 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਕੋਰ ਵੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-vijay-hazare-trophy-maiden-double-hundred-1608611-2019-10-12|title=Vijay Hazare Trophy: Sanju Samson sets international record with maiden double hundred|website=India Today|access-date=12 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਪਤਾਨ [[ਸਚਿਨ ਬੇਬੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ 338 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਲਿਸਟ-ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283615.html|title=Records / List A Matches / Partnership Records / Highest Partnerships by Wicket|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/110495/sanju-samson-shivam-dube-picked-for-bangladesh-t20is-virat-kohli-rested-india-vs-bangladesh|title=Samson, Dube picked for Bangladesh T20Is; Kohli rested|website=Cricbuzz|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-bangladesh-sanju-samson-hints-at-possible-return-in-playing-xi-with-cryptic-tweet/story-YomYgFZolj3lA1fqpu1uBO.html|title=India vs Bangladesh: Sanju Samson hints at possible return in playing XI with cryptic Tweet|date=7 November 2019|website=Hindustan Times|access-date=6 January 2022}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੂੰ [[2020-21 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/sanju-named-kerala-skipper-sreesanth-returns/articleshow/80029637.cms|title=Sanju Samson named Kerala skipper, Sreesanth returns|website=timesofindia}}&lt;/ref&gt; ਕੇਰਲ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[2021-22 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidesport.in/syed-mushtaq-ali-trophy-azharuddeen-samson-half-centuries-led-kerala-to-quarterfinals-as-they-beat-himachal-pradesh-in-pre-quarters/|title=Syed Mushtaq Ali Trophy: Azharuddeen, Samson half centuries led Kerala to quarterfinals as they beat Himachal Pradesh in pre-quarters|website=Inside Sport|access-date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[2021-22 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਖੇਡੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2021/12/14/vijay-hazare-trophy-sachin-baby-on-song-as-kerala-enter-quarterfinals.html|title=Hazare Trophy: Sachin Baby on song as Kerala enter quarterfinals|date=14 December 2021|website=On Manorama|access-date=6 January 2022}}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 3 ਵਨਡੇ-ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ [[ਭਾਰਤ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਏ]] ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-a-squad-for-new-zealand-a-series-sanju-samson-named-captain-u19-world-cup-star-raj-bawa-included-8155208/|title=India A squad for New Zealand A series: Sanju Samson named captain, U19 World Cup star Raj Bawa included|website=Indian Express|access-date=21 September 2022}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ [[ਵ੍ਹਾਈਟਵਾਸ਼ (ਖੇਡ)|ਵ੍ਹਾਈਟਵਾਸ਼]] ਕੀਤਾ, ਸੈਮਸਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2022/09/27/sanju-samson-ends-up-as-highest-run-getter-as-india-a-sweep-series.html|title=Sanju Samson ends up as highest run-getter, India A sweep series|date=27 September 2022|website=On Manorama|access-date=27 September 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ==
'''&lt;big&gt;ਪਹਿਲੀ ਕਾਲਅਪ ਅਤੇ ਡੈਬਿਊ (2014-15)&lt;/big&gt;'''

ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ, ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ 5 ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀ-20 ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ 17-ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/england-v-india-2014/content/story/767007.html|title=Sanju Samson, Karn Sharma get India call-up|website=ESPNCricinfo|access-date=6 August 2014}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਗਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ]] ਦਾ ਬੈਕਅੱਪ ਕੀਪਰ ਰਿਹਾ। &lt;ref name=&quot;Zimbabwe&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150715/sports-cricket/article/will-sanju-samson-get-play-zimbabwe|title=Will Sanju Samson get to play Zimbabwe?|website=Deccan Chronicles|access-date=25 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2014-15 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕਲਾ ਟੀ]] -20 ਖੇਡਣ ਲਈ ਟਵੰਟੀ20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2014-15/content/story/789149.html|title=Akshar Patel included for remaining WI ODIs|date=14 October 2014|publisher=ESPNcricinfo (ESPN Sports Media)|access-date=14 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/west-indies-tour-of-india-called-off-199831|title=West Indies tour of India called off|website=Cricket Country|access-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111065039/https://www.cricketcountry.com/news/west-indies-tour-of-india-called-off-199831|archive-date=11 ਨਵੰਬਰ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ 30 ਮੈਂਬਰੀ ਸੰਭਾਵੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/seniors-left-out-in-probables-list-for-2015-world-cup/articleshow/45372608.cms|title=Seniors left out in probables list for 2015 World Cup|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਅੰਬਾਤੀ ਰਾਇਡੂ]] ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਦੋ ਟੀ-20 ਮੈਚਾਂ ਲਈ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-india-2015/content/story/898091.html|title=Rayudu out of Zimbabwe series; Samson called in|website=ESPNCricinfo|access-date=7 November 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 19 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ [[ਹਰਾਰੇ]] ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਆਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;T20I&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-885971/full-scorecard|title=2nd T20I, Harare, Jul 19 2015, India tour of Zimbabwe|date=19 July 2015|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116161011/https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-885971/full-scorecard|archive-date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt; ਸਿਖਰਲੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਸਟੂਅਰਟ ਬਿੰਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਛੇਵੇਂ ਵਿਕਟ ਵਿੱਚ 36 ਦੌੜਾਂ ਜੋੜੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਆਖਿਰਕਾਰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੈਚ 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-885971/match-report|title=Chibhabha, Cremer set up maiden T20 win over India|last=Venugopal|first=Arun|date=19 July 2015|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 July 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਪ-ਸਟਾਰਟ ਕਰੀਅਰ (2019-21) ==
ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2019-20 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਲੜੀ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|T20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27917393/virat-kohli-rested,-shivam-dube-gets-maiden-india-call-bangladesh-t20is|title=Virat Kohli rested, Shivam Dube gets maiden India call-up for Bangladesh T20Is|website=ESPN Cricinfo|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-west-indies-team-selection-bhuvneshwar-kumar-kuldeep-yadav-return-for-t20is-deepak-chahar-included-for-odis/story-zlUA3N9wQTX56EoRykcRQO.html|title=India vs West Indies team selection: Bhuvneshwar, Shami return as India fall back on tried and tested for West Indies series|website=Hindustan Times|access-date=21 November 2019}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] ਦੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀ-20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1208233.html|title=Samson replaces injured Dhawan for West Indies T20Is|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡਣ ਲਈ 20 20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28358758/bumrah,-dhawan-return-home-series-sri-lanka-australia|title=Jasprit Bumrah, Shikhar Dhawan return for home series against Sri Lanka and Australia|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਤੀਜੇ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਛੱਕਾ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mykhel.com/cricket/india-vs-sri-lanka-3rd-t20i-sanju-samson-makes-india-comeback-135544.html|title=India Vs Sri Lanka 3rd T20I: Sanju Samson makes India comeback after waiting for 1637 days, fails to impress|last=Sharma|first=Avinash|date=10 January 2020|website=My Khel}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28530612/dhawan-replaced-shaw-samson-new-zealand-tour|title=Dhawan replaced by Shaw and Samson for New Zealand tour|website=ESPN Cricinfo|access-date=21 January 2020}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਥਾਂ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਦੌਰੇ ਦੀ ਟੀ-20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket-india-vs-new-zealand-5th-t20i-sanju-samson-s-flop-show-continues-in-mount-maunganui-585255|title=India vs New Zealand 5th T20I: Sanju Samson's flop show continues in Mount Maunganui|website=India TV News|access-date=2 February 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2020-sanju-samsons-challenge-is-to-stay-consistent/articleshow/78280587.cms|title=Sanju Samson's challenge is to stay consistent|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2021/feb/21/sanju-samson-droppedsuryakumar-yadav-rahul-tewatia-picked-for-england-t20-series-check-indias-f-2266772.html|title=Sanju Samson dropped; Suryakumar Yadav, Rahul Tewatia picked for England T20 series, check India's full squad here|website=New Indian Express}}&lt;/ref&gt;{{Quote box
| width = 35%
| align = ਸੱਜੇ
| quoted = 1
| quote = &quot;ਸੰਜੂ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਨਿਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ&quot;।
| salign = ਖੱਬਾ
| source = ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਤੇ ਸੈਮਸਨ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ। —&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2020/jan/31/virat-kohli-thought-of-sending-fearless-sanju-samson-for-super-over-but-kl-rahul-oppose-2097194.html|title=Virat Kohli ਸੁਪਰਓਵਰ ਲਈ ਨਿਡਰ ਸੰਜੂ ਸੈਮਸਨ ਭੇਜਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ|ਕਰਮ=ਦਿ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
}}

ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2020-21 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|T20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30196657/rishabh-pant-omitted-india-white-ball-squads,-varun-chakravarthy-t20i-squad|title=Rishabh Pant omitted from India's white-ball squads, Varun Chakravarthy in T20I squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 October 2020}}&lt;/ref&gt; 9 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਵੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30284064/virat-kohli-play-only-one-test-australia,-rohit-sharma-added-squad|title=Virat Kohli to return after first Test in Australia, Rohit Sharma added to squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=9 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਟੀ-20 ਖੇਡੇ ਪਰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/i-showed-the-selflessness-sanju-samson-satisfied-despite-low-scores-in-australia/|title=Sanju Samson on low scores in Australia|website=Cricket Addictor}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;News18&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/india-vs-australia-2020-brilliance-talent-cant-be-a-cover-for-sanju-samsons-inconsistency-3161369.html|title=India vs Australia 2020: Talent can't be a cover for Sanju Samson's inconsistency|website=News 18}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ [[2020-21 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਅਗਲੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2021 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20ਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-vs-india-2021-shikhar-dhawan-to-captain-india-on-limited-overs-tour-of-sri-lanka-1265911|title=Shikhar Dhawan to captain India on limited-overs tour of Sri Lanka|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 June 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 23 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਨਡੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262757.html|title=3rd ODI (D/N), Colombo (RPS), Jul 23 2021, India tour of Sri Lanka|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116162516/https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-sri-lanka-2021-1262739/sri-lanka-vs-india-3rd-odi-1262757/full-scorecard|archive-date=16 November 2021|access-date=23 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਟੀ-20 ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-tour-of-sri-lanka-sanju-samson-flatters-to-deceive-t20-world-cup-chances-7429331/|title=India tour of Sri Lanka: Sanju Samson flatters to deceive, T20 World Cup chances hang by a thread|last=Sadhu|first=Rahul|date=30 July 2021|website=Indian Express|access-date=30 July 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/india-vs-sri-lanka-3rd-t20-ruturaj-gaikwad-devdutt-padikkal-sanju-samson-fail-again-as-indian-middle-order-collapse/|title=India vs Sri Lanka, 3rd T20: Ruturaj Gaikwad, Devdutt Padikkal, Sanju Samson fail again as Indian middle-order collapse|last=Kharade|first=Akash|date=July 29, 2021|website=Inside Sport|access-date=30 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[2021 ICC ਪੁਰਸ਼ T20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2021 ICC ਪੁਰਸ਼ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/it-was-very-disappointing-to-not-be-selected-sanju-samson-on-missing-out-on-indias-t20-world-cup-squad/|title=It Was Very Disappointing To Not Be Selected: Sanju Samson On Missing Out On India’s T20 World Cup Squad|last=Gautam|first=Sonanchal|date=20 September 2021|website=Cricket Addictor|access-date=9 November 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ (2022-ਮੌਜੂਦਾ) ==
ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2021-22 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀ-20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ravindra-jadeja-sanju-samson-back-in-india-squad-for-sri-lanka-t20is-1301954|title=Ravindra Jadeja, Sanju Samson back in India squad for Sri Lanka T20Is|website=ESPN Cricinfo|access-date=19 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 39 ਅਤੇ 18 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/sanju-samson-should-have-played-more-matches-for-india-says-shoaib-akhtar/|title=Sanju Samson should have played more matches for India: Shoaib Akhtar|website=Cricket Addictor|access-date=10 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ|ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ T20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ire-vs-india-hardik-pandya-to-captain-india-in-ireland-t20is-rahul-tripathi-gets-maiden-call-up-1320109|title=Hardik Pandya to captain India in Ireland T20Is; Rahul Tripathi gets maiden call-up|website=ESPN Cricinfo|access-date=15 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 42 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 77 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-ireland-sanju-samson-hits-maiden-t20i-fifty-in-comeback-match-in-dublin-1967852-2022-06-28|title=India vs Ireland: Sanju Samson hits maiden T20I fifty in comeback match in Dublin|date=28 June 2022|website=India Today|language=en|access-date=28 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ [[ਦੀਪਕ ਹੁੱਡਾ]] ਦੇ ਨਾਲ 176 ਦੌੜਾਂ ਦੀ [[ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀ-20I ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਕਟ ਲਈ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਕਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸੀ]] । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/deepak-hooda-sanju-samson-register-highest-t20i-partnership-for-india-7997088/|title=Deepak Hooda, Sanju Samson register highest T20I partnership for India|date=28 June 2022|website=Indian Express|language=en|access-date=28 June 2022}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ|ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ T20I ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-eng-2022-rohit-returns-as-captain-for-t20is-and-odis-against-england-1322566|title=Rohit to return as captain for limited-overs series against England|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ind-vs-eng-1st-t20i-fans-unhappy-after-sanju-samson-ignored-for-series-opener-against-england-5512165.html|title=IND vs ENG 1st T20I: Fans Unhappy After Sanju Samson Ignored For Series Opener Against England|website=News18|access-date=7 August 2022}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wi-vs-ind-odi-series-2022-shikhar-dhawan-to-lead-india-in-west-indies-odis-ravindra-jadeja-named-vice-captain-1323376|title=Shikhar Dhawan to lead India in West Indies ODIs|website=ESPN Cricinfo|access-date=6 July 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। ਚੌਥੇ ਵਿਕਟ 'ਚ [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ 99 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-west-indies-2022-1317885/west-indies-vs-india-2nd-odi-1317901/match-report|title=Axar Patel leaves jaws on the floor as India win cliffhanger|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 July 2022}}&lt;/ref&gt; 29 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਦੇ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20I) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/123265/sanju-samson-replaces-kl-rahul-for-west-indies-t20is|title=Sanju Samson replaces KL Rahul for West Indies T20Is|date=29 July 2022|website=Cricbuzz|access-date=29 July 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zim-vs-ind-2022-deepak-chahar-returns-after-injury-layoff-for-india-s-odi-series-in-zimbabwe-1326910|title=Deepak Chahar returns after long injury layoff for ODI series in Zimbabwe|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 July 2022}}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਜੇਤੂ 43 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੈਚ ਲਏ ਅਤੇ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/field/1030942/watch-zimbabwe-vs-india-sanju-samsons-unbeaten-43-secures-odi-series-win-for-india|title=Watch, Zimbabwe vs India: Sanju Samson’s unbeaten 43 secures ODI series win for India|date=21 August 2022|website=Scroll.in|language=en|access-date=25 August 2022}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2022-23 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਰੁੱਧ]] ਤਿੰਨ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555935/india-s-squad-for-odi-series-against-sa-announced|title=India’s squad for ODI series against SA announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=3 October 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ 63 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਦ 86 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-india-2022-23-1327499/india-vs-south-africa-1st-odi-1327509/match-report|title=Miller, Klaasen, seamers help South Africa earn crucial World Cup Super League points|website=ESPN Cricinfo|access-date=14 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ==
[[ਤਸਵੀਰ:IPL_2014_RR_vs_RCB_11th_May_2014_(14179698641)_cropped.jpg|left|thumb|ਸੈਮਸਨ ਨੇ [[2014 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2014 ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ]]]]
ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਨੇ [[2009 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਲੇਅਰ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cricketnext.in.com/news/kkr-sign-four-domestic-players-for-ipl5/64198-13.html|title=KKR sign four domestic players for IPL-5 : Cricketnext|date=1 March 2012|publisher=Cricketnext.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304052611/http://cricketnext.in.com/news/kkr-sign-four-domestic-players-for-ipl5/64198-13.html|archive-date=4 March 2012|access-date=26 May 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ [[2012 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2012-kolkata-knight-riders-sign-four-new-players-555912|title=Kolkata Knight Riders sign four new players|date=1 March 2012|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=22 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ [[2013 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2013 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;11Jan2014&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/talent-and-temperament-aplenty-in-teenaged-samson-708857|title=Talent and temperament a plenty in teenaged Samson|last=Gollapudi|first=Nagraj|date=11 January 2014|website=ESPN Cricinfo|access-date=11 January 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.com/news/sanju-v-samson-signs-for-rajasthan-royals/articleshow/18356431.cms|title=Sanju V Samson signs for Rajasthan Royals|last=MV|first=Vijesh|date=5 February 2013|website=[[Times of India]]|access-date=22 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਈ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼|ਕਿੰਗਜ਼ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਈਪੀਐਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਨਿਯਮਤ ਵਿਕਟਕੀਪਰ [[ਦਿਸ਼ਾਂਤ ਯਾਗਨਿਕ|ਦਿਸ਼ਾ ਯਾਗਨਿਕ]] ਸੱਟ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2013-586733/rajasthan-royals-vs-kings-xi-punjab-18th-match-598014/full-scorecard|title=18th match (N), Jaipur, Apr 14 2013, Indian Premier League|date=14 April 2013|website=[[ESPN Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 41 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 63 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-stats-sanju-samson-youngest-player-to-score-an-ipl-fifty-1537389|title=IPL Stats: Sanju Samson youngest player to score an IPL fifty|date=29 April 2013|website=NDTV Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618002530/https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-stats-sanju-samson-youngest-player-to-score-an-ipl-fifty-1537389|archive-date=8 February 2022|access-date=8 February 2022}}&lt;/ref&gt; [Note 1] ਉਸਨੇ 10 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 206 ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਸਟੰਪਿੰਗਾਂ ਨਾਲ 2013 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-2013-sanju-samson-saves-kerala-pride-as-sreesanth-stays-behind-bars-1536035|title=IPL 2013: Sanju Samson saves Kerala pride as Sreesanth stays behind bars|date=27 May 2013|website=NDTV Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208061810/https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-2013-sanju-samson-saves-kerala-pride-as-sreesanth-stays-behind-bars-1536035|archive-date=8 February 2022|access-date=8 February 2022}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਜੂ ਨੇ 21 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਸ]] ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਟੀ-20]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/champions-league-twenty20-2013-14-629521/rajasthan-royals-vs-mumbai-indians-1st-match-group-a-654341/full-scorecard|title=1st Match, Group A (N), Jaipur, Sep 21 2013, Champions League Twenty20|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 47 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 54 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਸੀਐਲਟੀ20 ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/champions-league-twenty20-2013-14-629521/rajasthan-royals-vs-mumbai-indians-1st-match-group-a-654341/match-report|title=Royals keep home streak going with comfortable win|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2014 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;rr&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2014/content/story/708569.html|title=Royals retain Samson, Binny, Rahane, Watson, Faulkner|last=Gollapudi|first=Nagraj|date=10 January 2014|work=Cricinfo|access-date=10 January 2014|publisher=ESPN}}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]] ਨੇ ਸੰਜੂ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2016/content/story/969473.html|title=List of players sold and unsold at IPL auction 2016|work=ESPNcricinfo|access-date=19 April 2016}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-33517583|title=IPL scandal: Chennai Super Kings and Rajasthan Royals suspended|date=14 May 2015|publisher=[[BBC News]]|access-date=18 July 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੌਰਾਨ [[ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟਸ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। &lt;ref name=&quot;Samson100&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2017/content/story/1091719.html|title=Samson's maiden ton razes Rising Pune|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 April 2017}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; float:right; clear:right; text-align:center; margin-left:15px&quot;
!ਸੀਜ਼ਨ
!ਟੀਮ
!ਮੈਚ
!ਚੱਲਦਾ ਹੈ
|-
|[[2013 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2013]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]
|11
|206
|-
|[[2014 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2014]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|13
|339
|-
|[[2015 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2015]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|14
|204
|-
|[[2016 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2016]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]]
|14
|291
|-
|[[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2017]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼
|14
|386
|-
|[[2018 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2018]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|15
|441
|-
|[[2019 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2019]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|12
|342
|-
|[[2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2020]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|14
|375
|-
|[[2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2021]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|14
|484
|-
|[[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2022]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼
|17
|458
|-
!ਕੁੱਲ
!
!138
!3526
|-
| colspan=&quot;4&quot; |{{updated|30 May 2022}} – Source: IPL T20&lt;ref name=&quot;IPLT20&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.iplt20.com/teams/rajasthan-royals/squad-details/258/2022/8|work=IPL T20|title=Rajasthan Royals squad - Sanju Samson}}&lt;/ref&gt;
|}
ਉਹ [[2018 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ|2018 ਦੀ ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ &lt;ref name=&quot;IPL2018&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22218394/ipl-2018-player-auction-list-sold-unsold-players|title=List of sold and unsold players|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 January 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[2019 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿਰੁੱਧ ਅਜੇਤੂ 102* ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਆਈਪੀਐਲ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1175363/sunrisers-hyderabad-vs-rajasthan-royals-8th-match-indian-premier-league-2019|title=Samson ton in vain after Warner-Bairstow fireworks|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; 2020 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੂ ਨੇ [[ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 32 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 74 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1216496/rajasthan-royals-vs-chennai-super-kings-4th-match-indian-premier-league-2020-21|title=Sanju Samson, Steven Smith, Jofra Archer help Rajasthan Royals win battle of sixes|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-12-04}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼|ਕਿੰਗਜ਼ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਰੁੱਧ 42 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 85 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ IPL ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1216527/rajasthan-royals-vs-kings-xi-punjab-9th-match-indian-premier-league-2020-21|title=Rahul Tewatia and Sanju Samson pull off a record chase in stunning Rajasthan Royals win|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-12-04}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ 100ਵਾਂ ਆਈਪੀਐਲ ਮੈਚ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.jagran.com/cricket/ipl-2020-sanju-samson-becomes-secondyoungest-player-after-virat-kohli-to-achieve-this-feat-in-ipl-10018045|title=IPL2020- Sanju Samson becomes second-youngest player after Virat Kohli to achieve this feat in IPL|date=11 October 2020|website=jagran}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/ipl-2021/story/sanju-samson-completes-3000-ipl-runs-and-takes-orange-cap-from-shikhar-dhawan-srh-vs-rr-match-40-1857944-2021-09-27|title=SRH vs RR: Sanju Samson 19th batsman to complete 3000 IPL runs, tops list of highest scorers in 2021 season|last=Sen|first=Rohan|date=27 September 2021|website=India Today|access-date=27 September 2021}}&lt;/ref&gt;

{{Quote box
| width = 33%
| align = left
| quoted = 1
| quote = &quot;ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਪਤਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ&quot;।
| salign = left
| source = — Sanju Samson on an interview with [[ESPN Cricinfo]] before [[2021 Indian Premier League|IPL 2021]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-sanju-samson-you-re-a-captain-when-you-re-fielding-not-when-you-re-batting-1258096|publisher=ESPN Cricinfo|title=IPL 2021: Sanju Samson &quot;You're a captain when you're fielding, not when you're batting&quot;}}&lt;/ref&gt;
}}ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Captain&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanju-samson-named-rajasthan-royals-captain-for-ipl-2021-1248625|title=Sanju Samson named Rajasthan Royals captain for IPL 2021|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2021-01-20}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਪੀਐਲ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2021-1249214/rajasthan-royals-vs-punjab-kings-4th-match-1254061/match-report|title=Punjab Kings snatch thrilling victory as KL Rahul 91 trumps Sanju Samson 119|website=ESPN Cricinfo|language=en|access-date=12 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ 3000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। 

ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-ms-dhoni-virat-kohli-rohit-sharma-jasprit-bumrah-andre-russell-retained-kl-rahul-rashid-khan-leave-1291747|title=Dhoni, Kohli, Rohit, Bumrah, Russell retained; Rahul, Rashid opt to go into auction pool|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; ਸੰਜੂ ਨੇ [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/sport/ipl-2022-sanju-samson-now-highest-run-scorer-for-rajasthan-royals/970739/|title=IPL 2022: Sanju Samson now highest run-scorer for Rajasthan Royals|date=25 May 2022|website=The Print|access-date=30 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-final-2022-gt-vs-rr-rajasthan-royals-captain-sanju-samson-proud-of-his-team-despite-losing-title-to-gujarat-titans/articleshow/91884353.cms|title=IPL Final 2022, GT vs RR: Rajasthan Royals captain Sanju Samson 'proud' of his team despite losing title to Gujarat Titans|date=30 May 2022|website=The Times of India|access-date=30 May 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ==
ਸੰਜੂ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ &lt;ref name=&quot;InExpress&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/sanju-samson-rajasthan-royals-vs-punjab-kings-ipl-2021-7271532/|title=Explained: What makes Sanju Samson a dangerous T20 batsman?|last=Menon|first=Vishal|date=15 April 2021|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-rcb-vs-rr-the-thing-that-makes-sanju-samson-special-1316814|title=The thing that makes Sanju Samson special|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 May 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/gorgeous-batsman-and-a-gritty-calm-leader-dreamy-ipl-season-accelerates-evolution-of-sanju-samson-7943283/|title=Gorgeous batsman and a gritty calm leader: Dreamy IPL season accelerates evolution of Sanju Samson|website=Indian Express|access-date=30 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਦੀ ਚੰਗੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਵਿਕਟ ਕੀਪਿੰਗ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Cricbuzz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.cricbuzz.com/profiles/8271/sanju-samson|title=Sanju Samson|website=Cricbuzz|access-date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/who-after-ms-dhoni-kl-rahul-first-choice-wicketkeeper-ishan-kishan-sanju-samson-give-tough-competition-to-rishabh-pant-3074381.html|title=Who After MS Dhoni? KL Rahul First-Choice WicketKeeper, Ishan Kishan, Sanju Samson Give Tough Competition to Rishabh Pant|date=13 November 2020|website=News18|access-date=11 June 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬੱਲੇ ਨੂੰ ਹੈਂਡਲ 'ਤੇ ਉੱਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢਿੱਲਾ ਮੋਢਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, &lt;ref name=&quot;INdExpress&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-miss-a-trick-sanju-samson-was-the-best-no-5-option-for-t20-world-cup-8196851/|title=India miss a trick, Sanju Samson was the best No.5 option for T20 World Cup|website=Indian Express|access-date=9 October 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੱਥਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;InExpress&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;espn2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/862383/the-tale-of-samson|title=The tale of Samson|last=Krishnaswamy|first=Karthik|website=[[The Cricket Monthly]]|publisher=[[ESPN Cricinfo]]|access-date=25 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਗੇਂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟਾਈਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ &lt;ref name=&quot;SIFY&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sify.com/sports/samson-gets-ahead-in-rivalry-with-pant-but-bias-accusations-are-exaggerated---news-cricket-ujys68hfiijhi.html|title=Samson gets ahead in rivalry with Pant but bias accusations are exaggerated|last=Srivastava|first=Prateek|date=25 September 2020|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924234344/https://www.sify.com/sports/samson-gets-ahead-in-rivalry-with-pant-but-bias-accusations-are-exaggerated---news-cricket-ujys68hfiijhi.html|archive-date=24 September 2020|access-date=27 June 2021}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਫੀਲਡਿੰਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕਵਰ]] ਅਤੇ [[ਫੀਲਡਿੰਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਫਾਈਨ-ਲੇਗ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰੇਂਜ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/ipl/express-ipl/2021/apr/14/sanjus-big-bang-theory-2289795.html|title=Sanju Samson’s big bang theory|last=Venkata Krishna B|date=14 April 2021|website=Express News Service}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕ੍ਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਘੱਟ ਹੀ ਟਰੈਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;InExpress&quot; /&gt; ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਮਾਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;InExpress&quot; /&gt; ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾਏ ਹਵਾਈ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;SIFY&quot; /&gt;{{Quote box
| width = 33%
| align = right
| quoted = 1
| quote = &quot;ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ - ਕੇਵਲ ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਸਹੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;
| salign = left
| source = — [[Akash Chopra]] analysing Samson's batting.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketaddictor.com/south-africa-tour-of-india-2022/ind-vs-sa-sanju-samson-has-fans-everywhere-makes-batting-look-so-easy-aakash-chopra/|publisher=Cricket Addictor|title=IND vs SA: “Sanju Samson Has Fans Everywhere, Makes Batting Look So Easy”- Aakash Chopra }}&lt;/ref&gt;
}}

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਏਬੀ ਡਿਵਿਲੀਅਰਸ]] ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਟ੍ਰੋਕ-ਮੇਕਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/field/973823/ipl-2020-time-for-sanju-samson-to-convert-his-spark-into-a-season-of-brilliance|title=Time for Sanju Samson to convert his spark into a season of brilliance|last=Chaturvedi|first=Aditya|date=23 September 2020|website=scroll.in|access-date=23 September 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ &quot;ਨਿਡਰ&quot; ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2020/01/31/new-zealand-india-t20i-sanju-samson-virat-kohli.html|title=Sanju was fearless, should back himself: Kohli|website=onmanorama|access-date=31 January 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/sanju-samson-reckless-or-selfless/|title=Sanju Samson- reckless or selfless|date=7 December 2020|website=Crictracker}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wisden.com/series-stories/india-v-england/sanju-samsons-omission-from-the-t20i-side-is-a-step-backwards|title=Sanju Samson’s omission from the T20I side is a step backwards|date=21 February 2021|website=Wisden|access-date=19 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182000/https://wisden.com/series-stories/india-v-england/sanju-samsons-omission-from-the-t20i-side-is-a-step-backwards|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੋਟੇਟਿੰਗ ਸਟ੍ਰਾਈਕ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;INdExpress2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-miss-a-trick-sanju-samson-was-the-best-no-5-option-for-t20-world-cup-8196851/|title=India miss a trick, Sanju Samson was the best No.5 option for T20 World Cup|website=Indian Express|access-date=9 October 2022}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਇੱਕ ਐਥਲੈਟਿਕ ਫੀਲਡਰ ਵੀ ਹੈ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/buzz-sanju-samson-fielding-ind-vs-aus-3rd-t20i-fans-cant-get-enough-of-sanju-samsons-sensational-fielding-effort-3157094.html|title=Fans can't get enough of Sanju Samson's sensational fielding effort|date=8 December 2020|website=news18|access-date=8 December 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-new-zealand-sanju-samson-saves-certain-six-with-spectacular-fielding-effort-watch/story-xIRiBtsAwidsf2SykCukQM.html|title=India vs New Zealand: Sanju Samson saves certain six with spectacular fielding effort – WATCH|website=Hindustani Times|access-date=3 February 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/sports/india-vs-australia-3rd-t20i-superman-sanju-samson-wows-fans-with-flying-effort-4252364/|title=3rd T20: Superman Sanju Samson wows fans with flying effort again|date=8 December 2020|website=India.com}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਊਟਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/5-wicketkeepers-who-are-also-great-outfielders|title=5 wicketkeepers who are also great outfielders|date=1 November 2017|website=Sports Keeda}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rediff.com/cricket/report/india-australia-superman-sanju-saves-a-six/20201208.htm|title=Superman Sanju saves a six|last=Kotian|first=Harish|date=8 December 2020|website=Rediff.com|access-date=18 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਗਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;News182&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/india-vs-australia-2020-brilliance-talent-cant-be-a-cover-for-sanju-samsons-inconsistency-3161369.html|title=India vs Australia 2020: Talent can't be a cover for Sanju Samson's inconsistency|website=News 18}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://caughtatpoint.com/2020/10/08/problems-challenges-sanju-samson-batsman/|title=When Will It Be The Year Or Season Of Sanju Samson?|last=Jain|first=Sahil|date=8 October 2020|website=caughtatpoint|access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਟ ਚੋਣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/sanju-samson-needs-to-give-himself-more-time-says-sunil-gavaskar/articleshow/86426994.cms|title=Sanju Samson needs to give himself more time, says Sunil Gavaskar|date=22 September 2021|website=The Times of India|access-date=3 November 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;InExpress2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/sanju-samson-rajasthan-royals-vs-punjab-kings-ipl-2021-7271532/|title=Explained: What makes Sanju Samson a dangerous T20 batsman?|last=Menon|first=Vishal|date=15 April 2021|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportsadda.com/cricket/opinions/inconsistent-sanju-samson-needs-to-develop-temperament-indian-t20-league-rajasthan|title=Sanju Samson needs to develop temperament|last=Shankar|first=Rohit|date=10 October 2020|website=sportsadda|access-date=10 October 2020|archive-date=16 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516181833/https://www.sportsadda.com/cricket/opinions/inconsistent-sanju-samson-needs-to-develop-temperament-indian-t20-league-rajasthan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanju-samson-finally-begins-to-fan-his-spark-into-a-flame-1143404|title=Sanju Samson finally begins to fan his spark into a flame|last=Shah|first=Sreshth|date=16 April 2018|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 June 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Cricbuzz2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.cricbuzz.com/profiles/8271/sanju-samson|title=Sanju Samson|website=Cricbuzz|access-date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ==
2016 ਤੱਕ, ਸੰਜੂ [[ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ]], [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;mathrubhumi2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|title=സഞ്ജുവിന്റെ മനസ്സിൽ ലോകകപ്പ് സ്വപ്നമില്ലാത്തതിന്റെ കാരണം|last=Jayaprasad|first=R|date=4 August 2016|website=[[Mathrubhumi]]|language=ml|trans-title=Here is the reason why Sanju Samson doesn't have a world cup dream|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424012100/https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|archive-date=4 October 2021|access-date=16 April 2021}}&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ &quot;ਸਿਕਸ ਗਨਜ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ&quot; ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket/sanju-samson-sports-academy/|title=Sanju Samson opens new sports academy in Thiruvananthapuram|last=Tahir Ibn Manzoor|date=2 March 2018|website=Cricket Addictor|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203632/https://cricketaddictor.com/cricket/sanju-samson-sports-academy/|archive-date=17 November 2021|access-date=5 May 2019}}&lt;/ref&gt; [[2021 ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ|2021 ਦੀਆਂ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਰਾਜ ਚੋਣ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=505601&amp;u|title=EC asks to remove E Sreedharan's photo from posters, Sanju Samson will replace him|date=8 March 2021|website=Kerala Kaumudi|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117034714/https://keralakaumudi.com/en/news/news-amp.php?id=505601&amp;u=|archive-date=17 November 2021|access-date=8 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ 8 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਚਾਰੁਲਥਾ ਰੇਮੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-marriage-charu-college-classmate-1335873-2018-09-09|title=Sanju Samson announce marriage with classmate Charulatha|date=9 September 2018|website=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923040121/https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-marriage-charu-college-classmate-1335873-2018-09-09|archive-date=17 November 2021|access-date=9 September 2018}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਜੋੜਾ [[ਮਾਰ ਇਵਾਨੀਓਸ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sanju-is-all-set-to-open-marital-innings-with-charu/articleshow/65755055.cms|title=Sanju is all set to open martial innings with Charu|last=U.R|first=Arya|date=11 September 2018|website=[[Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117035121/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sanju-is-all-set-to-open-marital-innings-with-charu/articleshow/65755055.cms|archive-date=17 November 2021|access-date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਆਹ 22 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ [[ਕੋਵਲਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-wedding-pics-marriage-photos-charulatha-1415228-2018-12-22|title=Sanju Samson and Charulatha's breathtaking Kovalam wedding: See photos|date=22 December 2018|work=[[India Today]]|access-date=11 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਵਿਆਹ ਦਾ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਉਸੇ ਦਿਨ [[ਨਾਲਨਚੀਰਾ|ਨਲਾਂਚਿਰਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਜੂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ [[ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਾਵਿੜ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/photos-sanju-samson-wedding-reception-kerala-cm-pinarayi-vijayan-5505521/|title=PHOTOS: Kerala Chief Minister Pinarayi Vijayan, Rahul Dravid attend Sanju Samson's wedding reception|date=22 December 2018|website=[[Indian Express]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117035407/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/photos-sanju-samson-wedding-reception-kerala-cm-pinarayi-vijayan-5505521/|archive-date=17 November 2021|access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਵਪਾਰਕ ਸਮਰਥਨ ==
ਸੈਮਸਨ ਨੂੰ [[MRF (ਕੰਪਨੀ)|MRF]] (2014-2015), &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/top-9-cricket-bat-manufacturers-in-the-world|title=Top 9 cricket bat manufacturers|date=17 January 2019|website=Sports Keeda}}&lt;/ref&gt; [[ਕੂਕਾਬੂਰਾ ਸਪੋਰਟ|ਕੂਕਾਬੂਰਾ]] (2019-2020), &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/sanju-samson-signs-as-brand-ambassador-for-kookaburra/|title=Sanju Samson signs as brand ambassador for Kookaburra|date=8 April 2019|website=insidesport}}&lt;/ref&gt; [[ਸਰੀਨ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼|SS]] (2016-2019; 2020–2021) &lt;ref name=&quot;crictracker2021&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/ipl-2021-net-worth-of-all-eight-captains/2/|title=IPL 2021: Net worth of all eight captains|website=Crictracker|access-date=9 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[Sanspareils Greenlands|SG]] (2021–ਮੌਜੂਦਾ) ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/ipl-2022-net-worth-of-all-10-captains/4/|title=IPL 2022: Net Worth of all 10 captains|website=Crictracker|access-date=9 May 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਭਾਰਤਪੇ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessworld.in/article/BharatPe-Launches-Brand-Campaign-with-record-11-Cricket-Stars-as-Brand-Ambassadors/10-10-2020-330003/|title=BharatPe Launches Brand Campaign with record 11 Cricket Stars as Brand Ambassadors|date=10 October 2020|website=BW Business World|access-date=4 March 2020}}&lt;/ref&gt; ਮਾਈਫੈਬ11, &lt;ref name=&quot;crictracker2021&quot; /&gt; [[ਬੇਸਲਾਈਨ ਵੈਂਚਰਸ|ਬੇਸਲਾਈਨ ਵੈਂਚਰਜ਼]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/ruturaj-gaikwad-ties-up-with-baseline-ventures/articleshow/79058057.cms|title=Ruturaj Gaikwad ties up with Baseline Ventures|website=Times of India}}&lt;/ref&gt; [[ਕਲੱਬ ਮਹਿੰਦਰਾ ਛੁੱਟੀਆਂ|ਕਲੱਬ ਮਹਿੰਦਰਾ]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/spotlight/indias-top-cricketers-enter-a-new-challenge-meet-their-teams-at-family-premier-league/articleshow/79304180.cms|title=India's top cricketers enter a new challenge; Meet their teams at Family Premier League|website=Times of India}}&lt;/ref&gt; ਹੇਲ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/sanju-samson-signs-as-brand-ambassador-for-ayurvedic-wellness-brand-haeal/|title=Sanju Samson signs as brand ambassador for ayurvedic wellness brand haeal|last=Rachit|date=19 November 2020|website=insidesport|access-date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਜਿਲੇਟ]] ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aninews.in/news/business/business/gillette-india-launches-new-mach3-grooming-range-a-20-year-iconic-legacy-redefined20210908171734/?amp=1|title=Gillette India launches new MACH3 grooming range, a 20-year iconic legacy redefined|date=8 September 2021|website=ANI|access-date=25 September 2021|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925041559/https://aninews.in/news/business/business/gillette-india-launches-new-mach3-grooming-range-a-20-year-iconic-legacy-redefined20210908171734/?amp=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨੋਟਸ ==

# [[ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[2019 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ|੨੦੧੯ ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ]] ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। [137]

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://twitter.com/IamSanjuSamson Sanju Samson on Twitter]
* [https://www.espncricinfo.com/player/sanju-samson-425943 Sanju Samson at ESPNcricinfo]
* [https://wisden.com/players/sanju-samson Sanju Samson at Wisden India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210906075615/https://wisden.com/players/sanju-samson |date=2021-09-06 }}

{{Portal|Cricket|India}}{{Portal|Cricket|India}}</text>
      <sha1>kbalmt67d1i6ygtg2dm7jbfats5kvds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146700</id>
    <revision>
      <id>849950</id>
      <parentid>624411</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2380" sha1="1icm0amhklus22gpz4c78edq75sgm91" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਰਮਾ''' ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ [[ਹਿੰਦੂ]] ਉਪਨਾਮ ਹੈ। [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੇ ਸਟੈਮ ṣárman- ( ਨਾਮ. sarma ) ਦਾ ਅਰਥ 'ਅਨੰਦ', 'ਆਰਾਮ', 'ਖੁਸ਼ੀ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/A_Sanskrit_English_Dictionary/dLUKaou4KcMC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1058|title=A Sanskrit-English Dictionary: Etymological and Philologically Arranged with Special Reference to Cognate Indo-European Languages|last=Williams|first=Sir Monier|publisher=Asian Educational Services|year=1999|isbn=9788120603691|pages=1058}}&lt;/ref&gt; '''ਸਰਮਾ''' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਪੈਲਿੰਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਸਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ '''ਸਰਮਾ''' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;lii001&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.languageinindia.com/april2003/assamesemalenames.html|title=Assamese Surnames|date=4 April 2003|website=Languageinindia.com|access-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20240405235235/http://www.languageinindia.com/april2003/assamesemalenames.html|archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ 'ਗੋਤਰਾ' ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਯਾਦਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਲੋਕ ==
'''ਸ਼ਰਮਾ''', '''ਸਰਮਾ''' ਜਾਂ '''ਸਰਮਾ''' ਉਪਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪਨਾਮ]]</text>
      <sha1>1icm0amhklus22gpz4c78edq75sgm91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਈਬਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146778</id>
    <revision>
      <id>849933</id>
      <parentid>849282</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55994" sha1="g7waurwqjkz98v7xaw3fh9kcwlmsnfr" xml:space="preserve">{{Infobox software|name=ਵਾਈਬਰ|logo=Rakuten Viber logo 2020.svg|logo size=300px|author=ਟੈਲਮਨ ਮਾਰਕੋ, ਇਗੋਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ|developer=ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ ([[ਰਾਕੁਟੇਨ|ਰਾਕੁਟੇਨ ਇੰਕ.]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ)|released={{start date and age|2010|12|2}}|ver layout=stacked|programming language=[[ਸੀ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਸੀ]]/[[ਸੀ++]]/[[ਪਾਈਥਨ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਪਾਈਥਨ]] (ਡੈਸਕਟਾਪ, ਐਸਆਈਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਊਟੀ ਫਰੇਮਵਰਕ), ਓਬਜੈਕਟਿਵ-C (ਆਈਓਐਸ), [[ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਜਾਵਾ]] (ਐਂਡਰਾਇਡ)|operating system=ਕਰਾਸ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ|genre=ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਕਲਾਇੰਟ, VoIP|license=|website={{URL|viber.com}}}}'''ਵਾਈਬਰ''', ਜਾਂ '''ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ''', ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੌਇਸ ਓਵਰ ਆਈਪੀ (VoIP) ਅਤੇ ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ (IM) ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਜਾਪਾਨੀ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀ ਰਾਕੁਟੇਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੂਗਲ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰਾਇਡ]],[[ਆਈਓਐਸ]], [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼]], ਐਪਲ [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਅਤੇ [[ਲੀਨਕਸ]] ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਫ੍ਰੀਵੇਅਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lifewire.com/viber-app-review-3426625|title=Viber App Review – Free Voice and Video Calls and Messaging|last1=Unuth|first1=Nadeem|website=Lifewire}}&lt;/ref&gt;  ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੈਲੂਲਰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਨੰਬਰ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੇਵਾ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡੈਸਕਟੌਪ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਦਾਇਗੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਕਾਲਿੰਗ ਸੇਵਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lifewire.com/viber-out-review-3426597|title=Viber Out Review – How Good Is Viber for Paid Calling?|last1=Unuth|first1=Nadeem|website=Lifewire}}&lt;/ref&gt; 2018 ਤੱਕ, ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/316414/viber-messenger-registered-users/|title=Viber: number of registered users 2018|website=Statista}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/about/|title=About|website=Viber}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ]] ਸਥਿਤ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://businessideaslab.com/viber-founders-start-up-story/|title=What Is Viber's Start Up Story? How Talmon Marco and Igor Magazinik Founded The Company|date=9 September 2016|website=Business Ideas lab|language=en-US|access-date=2021-05-13|archive-date=2025-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250112154325/https://businessideaslab.com/viber-founders-start-up-story/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਕੁਟੇਨ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਤੋਂ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨਾਮ ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/terms/dmca/|title=Viber DMCA POLICY|publisher=Viber|access-date=18 February 2018|archive-date=23 ਅਗਸਤ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823070453/https://www.viber.com/terms/dmca/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ [[ਲੰਡਨ]], [[ਮਨੀਲਾ]], [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਪੈਰਿਸ]], [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਟੋਕੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Official&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/blog/2017-05-29/think-global-cultivating-global-team-culture/|title=Think Global: Cultivating a Global Team Culture|date=29 May 2017|website=Viber|access-date=22 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;minskoffice&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.intellinews.com/viber-closes-its-office-in-minsk-190227/|title=Viber closes its office in Minsk|date=23 August 2020|publisher=Intellinews|language=en|accessdate=2022-05-27}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Rakuten_Viber_new_2017_logo.png|thumb|ਵਾਈਬਰ ਲੋਗੋ 2017–2018]]

=== ਸਥਾਪਨਾ (2010) ===
ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2010 ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਟੈਲਮਨ ਮਾਰਕੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;yourtechstory.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.yourtechstory.com/2019/05/17/talmon-marco-the-co-founder-instant-messaging-software-application-viber/|title=Talmon Marco – The Co-Founder of Instant Messaging Software Application 'Viber'|date=2019-05-17|website=Your Tech Story|language=en-US|access-date=13 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਰਹਿਣਾ ਪਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਫ਼ੋਨ ਬਿੱਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਰਕੋ ਇੱਕ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਇਗੋਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ।&lt;ref name=&quot;yourtechstory.com&quot; /&gt;

ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਾਰਕੋ ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਵੀਵ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ&lt;ref&gt;Henry Mance. [https://www.ft.com/content/6bc24706-9555-11e3-8371-00144feab7de Six things to know about Viber]. ''[[Financial Times]]''. 14 February 2014.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ, ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;The Skype Killers of Belarus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-08-23/the-skype-killers-of-belarus|title=The Skype Killers of Belarus|author=Brett Forrest|date=23 August 2012|website=Bloomberg|access-date=2022-12-07|archive-date=2012-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824154748/http://www.businessweek.com/articles/2012-08-23/the-skype-killers-of-belarus|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕੋ ਅਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਿਕ ਪੀ2ਪੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਾਈਲ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਕਲਾਇੰਟ ਆਈਮੈਸ਼ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.linkedin.com/in/talmonmarco|title=Talmon Marco's profile on LinkedIn|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਲਾਰੂਸ ਨੂੰ ਆਊਟਸੋਰਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;The Skype Killers of Belarus&quot; /&gt; ਇਹ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਸਾਨੀ ਮਰੋਲੀ ਅਤੇ ਓਫਰ ਸਮੋਚਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.betaboston.com/news/2015/10/16/messaging-app-viber-names-boston-its-us-headquarters/|title=Messaging app Viber names Boston its US headquarters|author=Jessica Geller|date=16 October 2015|work=[[The Boston Globe]]|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108112307/http://www.betaboston.com/news/2015/10/16/messaging-app-viber-names-boston-its-us-headquarters/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;calcalist.co.il&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.calcalist.co.il/internet/articles/0,7340,L-3624299,00.html|title=אקזיט ענק: רקוטן היפנית רוכשת את וייבר תמורת כ-900 מיליון דולר|author=Assaf Gilad|date=14 February 2014|work=כלכליסט - Calcalist|language=he|trans-title=A huge exit: Japanese Rakuten buys Weaver for $ 900 million|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globes.co.il/en/article-viber-sold-for-900m-1000917259|title=Viber sold for $900m|author=Hillel Koren|date=14 February 2014|work=Globes|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221221250/http://www.globes.co.il/en/article-viber-sold-for-900m-1000917259|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://viber.com/dmca.html|title=DMCA Policy|work=Viber|publisher=Rakuten|access-date=16 May 2015|archive-date=1 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301141710/http://www.viber.com/dmca.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foursquare.com/v/viber/4fd5cd0be4b0352ac5282b1f|title=Viber Media|work=Foursquare|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://israel21c.org/technology/top-10-iphone-apps-from-israel/|title=Top 10 iPhone apps from Israel|author=Brian Blum|date=24 March 2011|work=Israel21c|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕੋ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਾਈਬਰ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲ ਕਾਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਡੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਾ ਸੈੱਲ ਨੰਬਰ ਹੈ, ਸਕਾਈਪ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ &quot;ਬੱਡੀ ਸੂਚੀ&quot; ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://social.techcrunch.com/2010/12/02/viber-iphone/|title=Viber For iPhone Aims To Rival Skype's App, Is Amazingly Amazing|website=TechCrunch}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਦਰੀਕਰਨ (2013) ===
ਇਸਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ ਵੌਇਸ ਕਾਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਈਬਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ &quot;ਸਟਿੱਕਰ ਮਾਰਕੀਟ&quot; ਲਈ ਉਪਭੋਗਤਾ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕੋ ਦੁਆਰਾ &quot;ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ&quot; ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;theguardian&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/aug/30/viber-founder-talmon-marco-privacy|title=Viber founder: 'People should be concerned about privacy'|author=Juliette Garside|date=30 August 2013|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ $20 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 120 ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਨ। {{asof|2013|May|lc=y}}.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/parmyolson/2013/05/07/free-calling-app-viber-jumps-to-desktop-hits-200-million-users/|title=Free-Calling App Viber Jumps To Desktop, Hits 200 Million Users|author=Parmy Olson|date=7 May 2013|work=Forbes|access-date=16 May 2015}}&lt;/ref&gt;

24 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ, ਸੀਰੀਅਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਆਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://techcrunch.com/2013/07/23/viber-attacked-by-syrian-electronic-army/|title=Viber Attacked By Syrian Electronic Army|last=Crook|first=Jordan|date=23 July 2013|access-date=2019-03-08|website=[[TechCrunch]]}}&lt;/ref&gt;

=== ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ (2014) ===
13 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਰਾਕੁਟੇਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ $900 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://techcrunch.com/2014/02/13/japanese-internet-giant-rakuten-acquires-viber-for-900m/|title=Japanese Internet Giant Rakuten Acquires Viber For $900M|date=13 February 2014|work=TechCrunch|access-date=14 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20140213006561/en/Rakuten-Acquires-Viber-900-million|title=Rakuten Acquires Viber for $900 million|date=14 February 2014}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੇ ਸ਼ਬਤਾਈ ਪਰਿਵਾਰ (ਬੈਨੀ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਗਿਲਾਡ, ਅਤੇ ਗਿਲਾਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਓਫਰ) ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 55.2% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ $500 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.forbes.co.il/news/new.aspx?Pn6VQ=EG&amp;0r9VQ=EDFMI|title=בני שבתאי את הונו מעבודה בקזינו בסווזילנדהעצום - כל הדרךכוכב שבתאי: כך בנה איש העסקים|date=6 June 2014|newspaper=Forbes|language=he|trans-title=The Star of Shabtai: This is How the Businessman Benny Shabtai Has Amassed His Huge Fortune|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929102949/http://www.forbes.co.il/news/new.aspx?Pn6VQ=EG&amp;0r9VQ=EDFMI|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.globes.co.il/en/article-shabtai-family-rakes-in-500m-from-viber-sale-1000917512|title=Most of Viber's owners are based abroad including the Shabtais with a 55.2% stake|date=16 February 2014|newspaper=Globes|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230231807/http://www.globes.co.il/en/article-shabtai-family-rakes-in-500m-from-viber-sale-1000917512|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਵਿਕਰੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ, ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ 30 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;calcalist.co.il&quot; /&gt;

ਜਮੇਲ ਅਗੌਆ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸੀਈਓ ਬਣੇ, ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਾਰਕੋ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2017/02/02/viber-new-ceo-talmon-marco-replaced-by-djamel-agaoua/|title=Viber appoints former AdTech chief to lead the company after more than a year without a CEO|author=Paul Sawers|date=2 February 2017|website=VentureBeat|access-date=18 February 2018|archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902052536/https://venturebeat.com/2017/02/02/viber-new-ceo-talmon-marco-replaced-by-djamel-agaoua/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰਾਕੁਟੇਨ ਵਾਈਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਰਡਮਾਰਕ ਲੋਗੋ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2017/07/20/viber-acquires-chatter-commerce-maker-of-mobile-shopping-keyboard-shopchat/|title=Viber acquires Chatter Commerce, maker of mobile shopping keyboard ShopChat|author=Paul Sawers|date=20 July 2017|website=VentureBeat|access-date=18 February 2018|archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930005226/https://venturebeat.com/2017/07/20/viber-acquires-chatter-commerce-maker-of-mobile-shopping-keyboard-shopchat/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ ਵਾਈਬਰ ਮੀਡੀਆ, S.à r.l. ਲਕਸਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ।

== ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ==
{{As of|2016|12}}, ਵਾਈਬਰ ਦੇ 800 ਮਿਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;techcrunch.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/09/viber-follows-messenger-with-the-launch-of-public-accounts-for-businesses-and-brands/|title=Viber follows Messenger, launches Public Accounts for businesses and brands|last=Lunden|first=Ingrid|publisher=TechCrunch|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; [[ਸਟੈਟਿਸਟਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/258749/most-popular-global-mobile-messenger-apps/|title=Most popular messaging apps 2019|website=Statista}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਮੈਸੇਂਜਰ [[ਗ੍ਰੀਸ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/corp/blog/research/market-research/worldwide-messaging-apps/|title=The Most Popular Messaging App in Every Country}}&lt;/ref&gt;[[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]], [[ਰੂਸ]], [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]], ਅਤੇ ਕੁਝ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://en.globes.co.il/en/article-viber-taking-on-the-global-giants-1001213439|title=Viber taking on the global giants|date=27 November 2017|access-date=2019-03-17|language=he|website=Globes}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2014 ਤੱਕ ਭਾਰਤ 33 ਮਿਲੀਅਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਈਬਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਂਜਰ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 30 ਮਿਲੀਅਨ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ 28 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lighthouseinsights.in/viber-india-product-and-marketing-efforts.html/|title=How India Became The Largest Market For This Instant Messaging VoIP App|last=Naidu|first=Prasant|date=1 December 2014|access-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007092718/http://lighthouseinsights.in/viber-india-product-and-marketing-efforts.html/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, 2016 ਤੱਕ ਬੇਲਾਰੂਸ, ਮੋਲਡੋਵਾ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੌਇਡ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਹੈ। ਇਹ [[ਇਰਾਕ]], [[ਲੀਬੀਆ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/business/.premium-the-whatsapp-of-greece-ukraine-and-iraq-1.5399266|title=The Israeli Answer to WhatsApp Is Big in Eastern Europe - and Iraq|last1=Orpaz|first1=Inbal|date=22 June 2016|newspaper=Haaretz|last2=Rubin|first2=Eliran}}&lt;/ref&gt;

2018 ਤੱਕ, CIS ਅਤੇ CEE ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਰ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://social.techcrunch.com/2018/02/28/viber-with-1b-registered-uses-is-launching-viber-community-a-group-chat-for-up-to-1b-users/|title=Viber is launching Viber Communities, group chats for up to 1B users}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਰੂਸ ===
ਵਾਈਬਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਸੇਂਜਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://viber.softok.info/|title=Viber of Russia|publisher=Viber.com|access-date=2017-06-06|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216034436/https://viber.softok.info/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.softhome.ru/article/programmy-dlya-tekstovogo-i-golosovogo-obshcheniya-v-igrah-rezhim-konferencii|title=Viber Рейтинг|publisher=Viber.com|access-date=2017-06-06}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 50 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ WhatsApp ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://appleapple.top/viber-surpassed-whatsapp-in-russia|title=Viber surpassed WhatsApp in Russia|date=18 January 2016|publisher=appleapple.top|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303051731/http://appleapple.top/viber-surpassed-whatsapp-in-russia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2015 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ; ਇਹ 66 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://actualapple.com/in-russia-the-growing-popularity-of-the-viber-messenger/|title=In Russia, the growing popularity of the Viber messenger {{!}} ActualApple.com|language=en-US|access-date=2019-03-17|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402014801/http://actualapple.com/in-russia-the-growing-popularity-of-the-viber-messenger/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2018 ਤੱਕ, ਵਾਈਬਰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://expandedramblings.com/index.php/viber-stats|title=26 Interesting Viber Stats and Facts (February 2018)|date=17 February 2018|publisher=expandedramblings.com|access-date=2 March 2018|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105855/https://expandedramblings.com/index.php/viber-stats/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2017 ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸੀ ਆਈਐਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਾਈਬਰ ਜਾਂ ਵਟਸਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://seoheronews.com/whatsapp-viber|title=The most popular instant messengers in Russia is WhatsApp and Viber - SEO Hero|website=seoheronews.com|access-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207053058/https://seoheronews.com/whatsapp-viber|archive-date=2022-12-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਸੰਘੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਿਕੋਲੇ ਨਿਕੀਫੋਰੋਵ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੰਬਰ 241-FZ (ਜੋ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਚੈਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਵਾਈਬਰ 'ਤੇ।&lt;ref name=&quot;ruscen&quot;&gt;{{Cite news|url=https://torrentfreak.com/russia-blocks-50-vpns-anonymizers-in-telegram-crackdown-viber-next-180504|title=Russia Blocks 50 VPNs &amp; Anonymizers in Telegram Crackdown, Viber Next - TorrentFreak|date=2018-05-04|work=TorrentFreak|access-date=2018-10-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ਯੂਕਰੇਨ ===
2020 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਮੈਸੇਂਜਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਈਐਮ ਸੀ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨਾਂ ਦੇ 97% 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;656663VKo&quot;&gt;{{in lang|uk}} [https://www.epravda.com.ua/news/2020/02/4/656663/ Japanese Viber owners open a research center in Kiev ], [[Ukrayinska Pravda|Economisna Pravda]] (4 February 2020)&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2021 ਤੱਕ, ਵਾਈਬਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 97.7% ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 20% ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ 97.5 ਬਿਲੀਅਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/ukr/tech/ukrajinci-vidpravili-cherez-viber-ponad-97-mlrd-povidomlen-za-rik-novini-ukrajini-50208027.html|title=Українці відправили у Viber 97,5 млрд повідомлень за рік — це 20% від усіх надісланих повідомлень у месенджері|website=biz.nv.ua|language=uk|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

=== ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ===

==== ਬੁਲਗਾਰੀਆ ====
ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 90% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ। ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 2021 ਵਿੱਚ 11% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਭਗ 530 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਔਸਤਨ 400 ਸੁਨੇਹੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://seenews.com/news/viber-grows-market-share-in-bulgaria-to-focus-on-dedicated-business-space-in-2022-770066|title=Viber grows market share in Bulgaria, to focus on dedicated business space in 2022|website=seenews.com|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਗ੍ਰੀਸ ====
2021 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨਾਂ 'ਤੇ ਵਾਈਬਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneyreview.gr/business-and-finance/64856/viber-1-dis-kliseis-stin-ellada-to-2021/|title=Viber: 1 δισ. κλήσεις στην Ελλάδα το 2021 {{!}} Moneyreview.gr|last=Newsroom|website=www.moneyreview.gr|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt; 1 ਬਿਲੀਅਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਸਰਵ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਐਪ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 20% ਅਤੇ 15% ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneyreview.gr/business-and-finance/64856/viber-1-dis-kliseis-stin-ellada-to-2021/|title=Viber: 1 δισ. κλήσεις στην Ελλάδα το 2021 {{!}} Moneyreview.gr|last=Newsroom|website=www.moneyreview.gr|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਸਰਬੀਆ ====
2021 ਵਿੱਚ 1.2 ਬਿਲੀਅਨ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਈਬਰ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਮੈਸੇਂਜਰ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 12% ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਤੱਕ, 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਬੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਵਾਈਬਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ 1000 ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arpress.net/viber-u-srbiji-2021/|title=Viber u Srbiji 2021. – Ar PRESS Informativni portal – Aranđelovac|last=Petrovic|first=Mija|language=sr-RS|access-date=2022-06-19|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522171851/https://arpress.net/viber-u-srbiji-2021/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਐਪ ==

=== ਪਲੇਟਫਾਰਮ ===
ਵਾਈਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਆਈਫ਼ੋਨ|ਆਈਫੋਨ]] ਲਈ 2 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, [[ਸਕਾਈਪ]] ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ [[ਬਲੈਕਬੇਰੀ]] ਅਤੇ [[ਵਿੰਡੋਜ਼ ਫੋਨ]] 'ਤੇ 8 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timescolonist.com/business/Viber+BlackBerry+Windows+Phone+Available/6583826/story.html|title=Viber for BlackBerry and Windows Phone 7 Now Available|work=Times Colonist|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512004406/http://www.timescolonist.com/business/Viber+BlackBerry+Windows+Phone+Available/6583826/story.html|archive-date=12 May 2012|agency=Business Wire|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 19 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਐਂਡਰੌਇਡ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਨੋਕੀਆ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ 40, ਸਿੰਬੀਅਨ ਅਤੇ ਸੈਮਸੰਗ ਦਾ ਬਾਡਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ 90 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://store.ovi.com/content/310695?clickSource=search&amp;pos=2|title=Nokia Store: Download Viber and many other games, wallpaper, ringtones and mobile apps on your Nokia phone|publisher=Store.ovi.com|access-date=2013-06-06|archive-date=2013-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312073042/http://store.ovi.com/content/310695?clickSource=search&amp;pos=2|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://store.ovi.com/content/306686?clickSource=search&amp;pos=1|title=Nokia Store: Download Viber and many other games, wallpaper, ringtones and mobile apps on your Nokia phone|publisher=Store.ovi.com|access-date=2013-06-06|archive-date=2013-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603144128/http://store.ovi.com/content/306686?clickSource=search&amp;pos=1|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/products/bada/|title=Viber for Bada - Free messages on Samsung Bada|publisher=Viber.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530170133/http://viber.com/products/bada/|archive-date=2013-05-30|access-date=2013-06-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ 3.0 ਦੇ ਨਾਲ, [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਵਿੰਡੋਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਸਕਟੌਪ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.engadget.com/2013/05/07/viber-desktop-and-ios-android-updates/|title=Viber announces new desktop app, revamps Android and iOS versions|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ, ਲੀਨਕਸ ਲਈ ਵਾਈਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬੀਟਾ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webupd8.org/2013/08/popular-mobile-im-voip-app-viber.html|title=Popular mobile IM/VoIP app 'Viber' available for Linux|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=26 August 2013|website=WebUpd8|access-date=12 October 2013}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਰਣ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTc2NTc|title=Viber 4.2 Finally Released For Linux|website=phoronix}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਵਿੰਡੋਜ਼ 10 ਲਈ ਇੱਕ UWP-ਅਧਾਰਿਤ ਡੈਸਕਟੌਪ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/blog/2016-07-19/viber-windows-10-beta-no-longer/|title=Viber for Windows 10 - Beta No Longer - Viber|date=19 July 2016|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਡੈਸਕਟੌਪ ਸੰਸਕਰਣ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਾਈਬਰ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.techworld.com/download/internet-tools/viber-desktop-104054-3329172/|title=Viber for Desktop 10.4.0.54 - Software Downloads|last=Peers|first=Nick|website=Techworld|access-date=2022-12-07|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401230944/https://www.techworld.com/download/internet-tools/viber-desktop-104054-3329172/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਆਈਪੈਡ ਟੈਬਲੇਟ ਅਤੇ ਐਪਲ ਵਾਚ ਸਮਾਰਟਵਾਚ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.redmondpie.com/viber-app-launches-on-ipad-download-it-from-here/|title=Viber App Launches On iPad, Download It From Here|last=Haslam|first=Oliver|date=30 June 2015|website=Readmond Pie}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.redmondpie.com/viber-app-for-apple-watch-released/|title=Viber App For Apple Watch Released|last=Rehman|first=Zayed|date=28 October 2015|website=Readmond Pie}}&lt;/ref&gt;

=== ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ===
ਵਾਈਬਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੌਇਸ ਕਾਲਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ VoIP ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 31 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ, ਵਾਈਬਰ 2.0 ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ (ਆਈਐਮ) ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://social.techcrunch.com/2011/03/31/skype-challenger-releases-viber-2-0-free-text-messages-and-more/|title=Skype Challenger Releases Viber 2.0: Free Text Messages And More}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਚਡੀ ਵੌਇਸ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਐਂਡਰੌਇਡ ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ ਦੋਵਾਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.engadget.com/2012/09/11/viber-symbian-lumia-upgrade/|title=Viber comes to Symbian, S40 and Bada, adds HD voice calling and group messaging to Nokia Lumia handsets|last=Cooper|first=Daniel|date=11 September 2012|newspaper=Engadget|access-date=13 February 2013}}&lt;/ref&gt;ਅੱਜ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਫੋਟੋਆਂ, ਵੀਡੀਓ, ਗਿਫ਼, ਫਾਈਲਾਂ, ਆਡੀਓ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਫਾਈਲਾਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viber.com/en/features/|title=Features|website=Viber|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਸਟਿੱਕਰ ====
ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 'ਸਟਿੱਕਰ' ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ 4.0 ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਿੱਕਰ 'ਮਾਰਕੀਟ' ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਾਈਬਰ ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵੇਚੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thenextweb.com/apps/2013/10/01/viber-becomes-latest-messaging-service-to-sell-stickers-as-it-aims-to-begin-making-money/|title=Viber Begins Selling Stickers|last=Russell|first=Jon|date=1 October 2013|access-date=18 February 2018}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੇਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ SM ਮਾਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.licenseglobal.com/new-mediasocial/viber-makes-first-licensing-move|title=Viber Makes First Licensing Move {{!}} licenseglobal.com|website=www.licenseglobal.com|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਵਾਈਬਰ ਆਊਟ ====
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਰਜਨ 4.0 ਨੇ ਪੁਸ਼-ਟੂ-ਟਾਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ VoIP ਰਾਹੀਂ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਨੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.idownloadblog.com/2013/11/12/viber-4-0/|title=Viber 4.0 arrives with push-to-talk, Viber Out, Sticker Market, tweaks and more|last=Zibreg|first=Christian|date=12 November 2013|publisher=iDownloadBlog.com}}&lt;/ref&gt; ਟਾਈਫੂਨ ਹੈਯਾਨ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਈਬਰ ਆਉਟ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rappler.com//move-ph/issues/disasters/typhoon-yolanda/43421-viber-expands-free-call-service-for-haiyan-relief|title=Viber expands free call service for PH Haiyan relief|last=Barreiro|first=Victor Jr.|date=11 November 2013|website=Rappler}}&lt;/ref&gt;

==== ਜਨਤਕ ਖਾਤੇ, ਚੈਟਬੋਟਸ, ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀਜ਼ ====
ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 6.5 ਨੇ ਦ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ, ਯਾਂਡੇਕਸ ਅਤੇ ਦ ਵੇਦਰ ਚੈਨਲ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪਬਲਿਕ ਅਕਾਊਂਟਸ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;techcrunch.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rakuten.today/blog/viber-public-accounts.html|title=Viber introduces Public Accounts: A new way to reach brands|date=7 December 2016|website=Rakuten Today}}&lt;/ref&gt; ਐਪ CRM ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਨਾਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੈਟਬੋਟ API ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;techcrunch.com&quot; /&gt; ਵਾਈਬਰ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਇੱਕ ਵਧੀ ਹੋਈ ਗਰੁੱਪ ਚੈਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.viber.com/blog/2018-02-27/introducing-viber-communities/|title=Introducing Viber Communities|date=27 February 2018|website=Viber}}&lt;/ref&gt; ਗਰੁੱਪ ਕਾਲਿੰਗ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 10 ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਕਾਲਿੰਗ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 10 ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.digitaltrends.com/mobile/viber-10-redesign-news/|title=Viber is Finally Getting Group Calling and a Slick New Design|author=Christian de Looper|date=2019-02-04|publisher=Digital Trends|access-date=2019-04-01}}&lt;/ref&gt; ਸਮੂਹ ਚੈਟਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 250 ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wersm.com/viber-launches-communities/|title=Viber Launches 'Communities' – Group Chats With Up To One Billion Members|date=2018-03-06|website=WeRSM - We are Social Media|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt; ਵਾਈਬਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਆਪਣੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਪਰ ਐਡਮਿਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜੋ ਮੈਂਬਰ ਨਿੱਜੀ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://respond.io/blog/viber-community|title=Viber Community: How to Use Viber Communities for Business|website=respond.io|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਇਨਸਾਈਟਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਝੇਵੇਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viber.com/en/blog/2020-10-28/community-masters-get-smart-about-views-shares-clicks-and-more-in-your-community/|title=Community Masters: Get Smart About Views, Shares, Clicks and More in Your Community|date=2020-10-28|website=Viber|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

ਅੱਜ, ਐਪ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੈਟਬੋਟਸ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਕਵਿਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/world/who-and-viber-fight-covid19-misinformation-with-interactive-chatbot-in-multiple-latest-tweet-by-world-health-organization-3341573.html|title=WHO and @Viber Fight #COVID19 Misinformation with Interactive Chatbot in Multiple ... - Latest Tweet by World Health Organization {{!}} 🌎 LatestLY|date=2022-02-08|website=LatestLY|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://island.lk/rakuten-viber-launches-valentines-day-chatbot-and-lenses/|title=Rakuten Viber launches Valentine’s Day chatbot and Lenses|last=Weerasooriya|first=Sahan|language=en-US|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਸੁਨੇਹਾ ਸੰਪਾਦਨ ====
ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੰਪਾਦਨ ਫੀਚਰ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ। ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://betanews.com/2018/11/03/edit-viber-messages/|title=Now you can edit sent messages in Viber|date=2018-11-03|website=BetaNews|language=en|access-date=2022-06-19}}&lt;/ref&gt;

==== ਗਰੁੱਪ ਕਾਲ ====
ਗਰੁੱਪ ਕਾਲਿੰਗ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵਰਜਨ 10 ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ausdroid.net/2019/02/07/vibers-version-10-update-brings-redesigned-ui-group-calls/|title=Viber’s version 10 update brings a redesigned UI, group calls and more|last=Dennis|first=Alex|date=7 February 2019|website=ausdroid|access-date=19 June 2022|url-status=dead|archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717173729/http://ausdroid.net/2019/02/07/vibers-version-10-update-brings-redesigned-ui-group-calls/}}&lt;/ref&gt;ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ 20 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wersm.com/viber-launches-group-video-calls/|title=Viber Launches Group Video Calls|date=2020-05-14|website=WeRSM - We are Social Media|language=en-US|access-date=2022-06-19|archive-date=2022-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619102550/https://wersm.com/viber-launches-group-video-calls/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸੰਸਕਰਣ 15.2 ਲਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਸਮੂਹ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 30 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 16.8 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸੰਖਿਆ 35 ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.dhakatribune.com/business/2021/04/26/viber-updates-group-video-call-participant-limit-to-30|title=Viber expands group video call participant limit to 30|date=26 April 2021|access-date=19 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਸਕਰਣ 15.2 ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ 'ਤੇ ਗਰਿੱਡ ਵਿਊ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਛੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://smartlife.mondo.rs/tech/platforme/a27498/viber-grid-view-video-pozivi-kako-se-koristi-30-ucesnika-odjednom-aplikacija-rakuten-viber-kako-foto.html|title=VIBER UVEO GRID VIEW: Šta je to i kako se koristi nova opcija|date=26 April 2021|access-date=19 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ====
ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 16 ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਚੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imore.com/messaging-app-viber-brings-disappearing-messages-group-chats-first-time|title=Messaging app Viber brings disappearing messages to group chats for the first time|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤੋਂ ਵਨ-ਟੂ-ਵਨ ਚੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.talkandroid.com/351978-viber-disappearing-messages/|title=Viber messaging app boosts privacy with disappearing messages in regular chats|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 10 ਸਕਿੰਟ, 1 ਮਿੰਟ, 1 ਘੰਟਾ ਜਾਂ 1 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀਕਰੇਟ ਚੈਟਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2017/03/13/viber-snapchat-secret-chat/|title=Viber is the latest messaging app to clone Snapchat with new ‘Secret Chat’ feature|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ 16.8 ਲਈ, ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਡੈਸਕਟਾਪ ਐਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.talkandroid.com/351978-viber-disappearing-messages/|title=Viber messaging app boosts privacy with disappearing messages in regular chats|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ਸੁਨੇਹਾ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ====
ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ, ਵਾਈਬਰ ਸੰਸਕਰਣ 13.6 ਲਈ, ਗਰੁੱਪ ਚੈਟਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bizenglish.adaderana.lk/viber-expands-your-expressive-palette-with-new-reactions-feature-in-communities/|title=Viber expands your expressive palette with new Reactions feature in communities|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਇਮੋਜੀ ਨਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਵਨ-ਟੂ-ਵਨ ਚੈਟਸ ਤੱਕ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://globalhappenings.com/technology/76677.html|title=VIBER ADDED REACTIONS IN ONE-TO-ONE CHATS: WHAT ELSE HAS BEEN UPDATED|url-status=dead|access-date=2022-12-07|archive-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207053055/https://globalhappenings.com/technology/76677.html}}&lt;/ref&gt;

ਵਾਈਬਰ 13.8 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੋਲ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਕਵਿਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.apkmirror.com/apk/viber-media-s-a-r-l/viber/viber-13-8-3-2-release/|title=Viber - Safe Chats And Calls 13.8.3.2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ਵਾਈਬਰ ਲੈਂਸ ====
ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਕਰਣ 15.5 ਲਈ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੈਮਰਾ ਕਿੱਟ ਨੂੰ ਮੈਸੇਂਜਰ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ Snap ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.adweek.com/media/viber-lenses-powered-by-snap-debut/|title=Viber Lenses Powered by Snap Debut|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਈਬਰ ਨੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ AR ਫਿਲਟਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਈਬਰ ਲੈਂਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bworldonline.com/viber-launches-in-app-ar-filters-with-lens/|title=Viber launches in-app AR filters with Lens|url-status=live}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ, ਡਬਲਯੂਐਚਓ, ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ ਸਮੇਤ ਵਾਈਬਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਸੀਮਤ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲੈਂਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੈਸੇਂਜਰ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dhakatribune.com/business/2022/01/04/viber-unveils-viber-lens-user-stats|title=Viber unveils ‘Viber Lens’ user stats|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Official website|https://www.viber.com/}}</text>
      <sha1>g7waurwqjkz98v7xaw3fh9kcwlmsnfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੀਤਾ ਕੁੰਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150748</id>
    <revision>
      <id>849968</id>
      <parentid>848074</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10019" sha1="kqf46jgv4w6j7hlxszh3uzgzh1ladin" xml:space="preserve">'''ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ, ਜਾਨਕੀ ਮੰਦਰ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾਮੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ 5 ਸਥਿਤ ਹੈ&amp;nbsp;[[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।

'''ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ ਜਾਨਕੀ ਮੰਦਰ''' [[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ [[ਸੀਤਾ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਰ ਸਾਲ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

'''ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ''' ਲਗਭਗ 5 ਹੈ&amp;nbsp;[[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]] ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਇਥੇ ਸੰਤ ਪੁੰਡਰਿਕ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। '''ਸੀਤਾ-ਕੁੰਡ''' ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ, [[ਸੀਤਾ]] ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

ਮਹਾਵੀਰ ਮੰਦਰ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਵੀਰ ਸਥਾਨ ਨਿਆਸ ਸਮਿਤੀ (ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਵੀਰ ਸਥਾਨ ਨੈਸ ਕਮੇਟੀ) ਨੇ 27 ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੋਂ ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ '''ਸੀਤਾ ਰਸੋਈ''' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸੀਤਾਮੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗਏ ਸਨ।

ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ ਤੋਂ ਹਲੇਸ਼ਵਰ ਸਥਾਨ, [[Panthpakar|ਪੰਥਪਕਰ]] ਅਤੇ ਜਨਕਪੁਰ ਮੰਦਿਰ ਨੇਪਾਲ ਤੱਕ ਸਵੇਰੇ ਮਹਾਵੀਰ ਮੰਦਰ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ ਵਿਖੇ ਵਾਪਸ ਚਲਦੀ ਹੈ।

== ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ ==
ਸੀਤਾ ਕੁੰਡ ਆਪਣੇ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੇ ਅਗਨੀ ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਘ ਦੀ ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;govt bihar&quot;&gt;{{Cite web |title=Sita Kund |url=https://munger.nic.in/tourist-place/sita-kund/ |access-date=19 February 2021 |publisher=Government of Bihar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sk:hsom&quot;&gt;{{Cite web |title=Sita Kund: Holy Site of Munger |url=https://im-bihar.in/2020/05/10/sita-kund-the-holy-site-of-munger/ |access-date=19 February 2021 |publisher=Im:Bihar |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303115415/https://im-bihar.in/2020/05/10/sita-kund-the-holy-site-of-munger/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ==
[[ਪਟਨਾ]] ਏਅਰਪੋਰਟ, ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਪਟਨਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਲਗਭਗ ਹੈ. 150&amp;nbsp;ਪਟਨਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traveling to Sita Kund |url=http://www.india9.com/i9show/Sita-Kund-Temple-55481.htm |access-date=2017-02-17}}&lt;/ref&gt; ਪਟਨਾ, ਗੁਲਜ਼ਾਰਬਾਗ, ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਸਿਟੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਬੱਸ, ਟੈਕਸੀ ਆਦਿ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sita-Kund History |url=http://bihardarpan.blogspot.com/2017/10/Sita-Kund.html |access-date=2017-02-17}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ, [[ਦਰਭੰਗਾ]], ਮਧੂਬਨੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੰਦਰ ਲਗਭਗ ਹੈ. 70-80&amp;nbsp;ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ/ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, [[ਦਰਭੰਗਾ]] ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ/ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਧੂਬਨੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ/ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਤੀਹਾਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ/ਬੱਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।

== ਸੀਤਾਮੜੀ ==
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 1934 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

[[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]] (ਲਗਭਗ 140) ਹੈ&amp;nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਸੀਤਾਮੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਕਸਬਾ ਹੈ।

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:Janaki kund, Sitamarhi, Bihar.jpg|ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ, ਸੀਤਾਮੜੀ
ਤਸਵੀਰ:Bagahi Math Sitamarhi, Bihar.jpg|ਬਗਹਿ ਮਠ ਸੀਤਾਮੜੀ
ਤਸਵੀਰ:Janakpur, Nepal.jpg|ਜਨਕਪੁਰ
ਤਸਵੀਰ:Damamis.jpg|ਦਮਾਮਿਸ
&lt;/gallery&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]]
* ਮੁੰਗੇਰ ਦਾ ਕਿਲਾ
* '''ਸੀਤਾ ਕੁੰਡ''', ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਗਰਮ ਝਰਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਝਰਨਾ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.5-minutecrafts.com/search?updated-max=2018-10-31T11%3A50%3A00-07%3A00&amp;max-results=6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207070607/http://www.5-minutecrafts.com/search/?updated-max=2018-10-31T11:50:00-07:00&amp;max-results=6 |date=2023-02-07 }} ਤਰੁਣ ਪਟੇਲ, [https://web.archive.org/web/20181125162500/https://www.5-minutecrafts.com/2018/10/secrets-of-ramayan-ramayan-ke-rahasy.html] ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* [https://web.archive.org/web/20181125162500/https://www.5-minutecrafts.com/2018/10/secrets-of-ramayan-ramayan-ke-rahasy.html] ਸੀਤਾਮੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ https://www.5-minutecrafts.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125162500/https://www.5-minutecrafts.com/2018/10/secrets-of-ramayan-ramayan-ke-rahasy.html |date=2018-11-25 }}
* [https://www.5-minutecrafts.com/2018/10/blog-post28-kyo-hoti-hai-shivling-ki-pooja.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207072106/https://www.5-minutecrafts.com/2018/10/blog-post28-kyo-hoti-hai-shivling-ki-pooja.html |date=2023-02-07 }}
* [http://www.google.co.in/maps/place/Punaura+Dham+-+Birth+Place+of+Goddess+Sita,+NH+104,+Punaura,+Sitamarhi,+Bihar+843302/@26.5864797,85.466754,17z/data=!4m2!3m1!1s0x39ecf1173c42d859:0x9a5fdbb839fa5de4?hl=en-IN/ googlemap - ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ]
* [https://m.facebook.com/PunauraDham/?rf=606194936096183/ ਫੇਸਬੁੱਕ - ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ]
* [https://m..youtube.com/watch?v=bmUVhTpw_3A&amp;app=desktop/ YouTube -ਪੁਨੌਰਾ ਧਾਮ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://m.facebook.com/Realigious-Place-Panthpakar-Dham-1058857130873093/ ਫੇਸਬੁੱਕ - ਪੰਥਪਦਾਰ ਧਾਮ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=higxb5JtG28/ YouTube - ਪੰਥਪ੍ਰਸਤ ਧਾਮ]
* [https://m.facebook.com/?_rdr#!/profile.php?id=100011511077012&amp;fref=ts/ ਫੇਸਬੁੱਕ-ਅੰਹਾਰੀ ਧਾਮ]
* [http://www.bihartourism.gov.in/districts/Sitamarhi/Haleshwar%20Sthan.html/ ਵੈੱਬਸਾਈਟ - ਹਲੇਸ਼ਵਰ ਸਥਾਨ]
* [https://web.archive.org/web/20171114011157/http://sitamarhi.bih.nic.in/Documents/Tourism.htm ਵੈੱਬਸਾਈਟ - ਸੀਤਾਮੜੀ ਟੂਰਿਜ਼ਮ]
* [http://bstdc.bih.nic.in/Sitamarhi.htm/ ਵੈੱਬਸਾਈਟ - ਸੀਤਾਮੜੀ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118090609/http://bstdc.bih.nic.in/Sitamarhi.htm |date=2017-11-18 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ]]</text>
      <sha1>kqf46jgv4w6j7hlxszh3uzgzh1ladin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੋਭਾ ਕਪੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151392</id>
    <revision>
      <id>849960</id>
      <parentid>652146</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9946" sha1="exocjguy196da2snn03znn21awgm22z" xml:space="preserve">
'''ਸ਼ੋਭਾ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1949) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shobha Kapoor |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shobha-Kapoor}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/20768335.cms Shobha Kapoor: The backbone of Balaji Telefilms]&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਏਅਰਹੋਸਟੇਸ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਤਿੰਦਰ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] (ਜਨਮ 1975), ਜੋ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ]] (ਜਨਮ 1976), ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://www.bollywoodshaadis.com/amp-articles/women-in-jeetendras-life-9281 When Jeetendra almost married Hema Malini before meeting Shobha Kapoor!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/entertainment/ekta-kapoors-hilarious-message-for-jeetendra-and-shobha-kapoor-on-their-44th-wedding-anniversary-1940559?amp=1&amp;akamai-rum=off Producer Ekta Kapoor has a hilarious message for mother Shobha Kapoor and father Jeetendra]&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ) ==
ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਬੈਨਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kyaa-Kool-Hain-Hum-3-motion-poster-Tusshar-Kapoor-andAftab-Shivdasani-are-naughtier-beyond-imagination/articleshow/50183957.cms|title=‘Kyaa Kool Hain Hum 3’ motion poster: Tusshar Kapoor and Aftab Shivdasani are naughtier beyond imagination|work=The Times of India|access-date=3 July 2018}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਿਰਲੇਖ
! ਸਾਲ
|-
| ''ਕਿਓ ਕੀ.'' ''.'' ''.'' ''ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ''
| 2001
|-
| ''ਕੁਛ ਤੋ ਹੈ''
| 2003
|-
| ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਟੇਜ''
| 2004
|-
| ''ਕਯਾ ਕੂਲ ਹੈ ਹਮ''
| 2005
|-
| ''ਕੋਇ ਆਪ ਸਾ''
| 2005
|-
| ''ਲੋਖੰਡਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ''
| 2007
|-
| ''ਮਿਸ਼ਨ ਇਸਤਾਂਬੁਲ''
| 2008
|-
| ''C Kcompany''
| 2008
|-
| ''EMI - ਲਿਆ ਹੈ ਤੋ ਚੁਕਨਾ ਪਰੇਗਾ''
| 2008
|-
| ''ਲਵ ਸੈਕਸ ਔਰ ਧੋਖਾ''
| 2010
|-
| ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ''
| 2010
|-
| ''ਤਰਿਯੰਚ ਬੇਤ''
| 2011
|-
| ''ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰ''
| 2011
|-
| ''ਰਾਗਿਨੀ ਐੱਮ.ਐੱਮ.ਐੱਸ''
| 2011
|-
| ''[[ਦਾ ਡਰਟੀ ਪਿਚਰ|ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ]]''
| 2011
|-
| ''ਕਯਾ ਸੁਪਰ ਕੂਲ ਹੈ ਹਮ''
| 2012
|-
| ''ਏਕ ਥੀ ਦਯਾਨ''
| 2013
|-
| ''ਵਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ''
| 2013
|-
| ''ਲੁਟੇਰਾ''
| 2013
|-
| ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ ਦੋਬਾਰਾ''
| 2013
|-
| ''ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ''
| 2014
|-
| ''ਰਾਗਿਨੀ MMS 2''
| 2014
|-
| ''ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀਰੋ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ekta Kapoor brings David and Varun Dhawan together - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ekta-Kapoor-brings-David-and-Varun-Dhawan-together/articleshow/17925186.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| 2014
|-
| ''ਕੁਕੂ ਮਾਥੁਰ ਕੀ ਝੰਡ ਹੋ ਗਈ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 2, 2014 |title=Ekta Kapoor's next film titled Kuku Mathur Ki Jhandh Ho Gayi |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ekta-kapoor-kuku-mathur-ki-jhand-ho-gayi-187257-2014-04-02 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;
| 2014
|-
| ''ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ - ਹਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=30 May 2014 |title=Ek Villain makers deny similarity with I Saw The Devil |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ek-villain-makers-deny-similarity-with-i-saw-the-devil/ |publisher=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
| 2014
|-
| ''[[ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ 3|ਕਯਾ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ ॥੩॥]]''
| 2016
|-
| ''ਅਜ਼ਹਰ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Will Emraan play Mohammed Azharuddin in Ekta Kapoor's next? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Will-Emraan-Hashmi-play-Mohammed-Azharuddin-in-Ekta-Kapoors-next/articleshow/33910229.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''[[ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ]]''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 March 2015 |title=Ekta Kapoor’s Balaji Motion Pictures acquires Shahid Kapoor starrer ‘Udta Punjab’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-acquires-udta-punjab/}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''ਗ੍ਰੇਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਸਤੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 March 2015 |title=Balaji Motion Pictures to co-produce ‘Masti’ triquel, titled ‘Great Grand Masti’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-to-co-produce-masti-triquel-titled-great-grand-masti/}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''ਇੱਕ ਫਲਾਇੰਗ ਜੱਟ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2015 |title=Tiger Shroff signs Ekta Kapoor and Remo D'souza's next film Turbanator |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator-476246/ |website=Bollywood Life |access-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210112410/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator-476246/ |archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''ਹਾਫ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mohit Suri, Ekta Kapoor and Chetan Bhagat join hands for ‘Half Girlfriend’. - Planet Bollywood News |url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n092914040704 |website=www.planetbollywood.com}}&lt;/ref&gt;
| 2017
|-
| ''[[ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ]]''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=17 January 2017 |title=Diljit Dosanjh to star in Ekta Kapoor’s maiden Punjabi production Super Singh |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/diljit-dosanjh-star-ekta-kapoors-maiden-punjabi-production-super-singh/ |publisher=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
| 2017
|-
| ''ਵੀਰੇ ਦੀ ਵੈਡਿੰਗ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Veere Di Wedding: Producer Ekta Kapoor to do this for the first time in 8 years |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/veere-di-wedding-producer-ekta-kapoor-to-do-this-for-the-first-time-in-8-years/231132 |website=www.timesnownews.com}}&lt;/ref&gt;
| 2018
|-
| ''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imtiaz Ali and Ekta Kapoor collaborate to recreate the love story of Laila Majnu |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/imtiaz-ali-and-ekta-kapoor-collaborate-to-recreate-the-love-story-of-laila-majnu-26596.html |website=filmfare.com}}&lt;/ref&gt;
| 2018
|-
| ''ਨਿਰਣਾ ਹੈ ਕਿਆ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kangana Ranaut's thriller film titled Mental Hai Kya? |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/kangana-ranauts-thriller-film-titled-mental-hai-kya-399884 |website=PINKVILLA |access-date=2023-02-10 |archive-date=2021-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623114853/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/kangana-ranauts-thriller-film-titled-mental-hai-kya-399884 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2019
|-
| ''ਜਬਾਰੀਆ ਜੋੜੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rakshit |first=Nayandeep |date=9 April 2018 |title=Sidharth Malhotra’s a thug! |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-sidharth-malhotra-s-a-thug-2602464 |website=DNA India}}&lt;/ref&gt;
| 2019
|-
| ''ਡਰੀਮ ਗਰਲ''
| 2019
|-
| ''ਡੌਲੀ ਕਿਟੀ ਔਰ ਵੋ ਚਮਕਤੇ ਸਿਤਾਰੇ''
| 2019
|-
| ''ਏਕ ਵਿਲੇਨ ਰਿਟਰਨ''
| 2022
|-
| ਅਲਵਿਦਾ
| 2022
|-
| ''ਕਥਲ''
| 2023
|-
| ਡਰੀਮ ਗਰਲ 2
| 2023
|-
|}

=== ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; width=&quot;60%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਪਲੇਟਫਾਰਮ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਰੈਫ.
|-
| 2020
| ਹੂ ਇਜ ਯੂਰ ਡੈਡੀ
| ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|nm0438506}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>exocjguy196da2snn03znn21awgm22z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849961</id>
      <parentid>849960</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s</comment>
      <origin>849961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9942" sha1="azttfiroc3x5feoegaaykgn5yatc4iv" xml:space="preserve">
'''ਸ਼ੋਭਾ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1949) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shobha Kapoor |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shobha-Kapoor}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/20768335.cms Shobha Kapoor: The backbone of Balaji Telefilms]&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਏਅਰਹੋਸਟੇਸ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਤਿੰਦਰ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] (ਜਨਮ 1975), ਜੋ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ]] (ਜਨਮ 1976), ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://www.bollywoodshaadis.com/articles/women-in-jeetendras-life-9281 When Jeetendra almost married Hema Malini before meeting Shobha Kapoor!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/entertainment/ekta-kapoors-hilarious-message-for-jeetendra-and-shobha-kapoor-on-their-44th-wedding-anniversary-1940559?amp=1&amp;akamai-rum=off Producer Ekta Kapoor has a hilarious message for mother Shobha Kapoor and father Jeetendra]&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ) ==
ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਬੈਨਰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kyaa-Kool-Hain-Hum-3-motion-poster-Tusshar-Kapoor-andAftab-Shivdasani-are-naughtier-beyond-imagination/articleshow/50183957.cms|title=‘Kyaa Kool Hain Hum 3’ motion poster: Tusshar Kapoor and Aftab Shivdasani are naughtier beyond imagination|work=The Times of India|access-date=3 July 2018}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਿਰਲੇਖ
! ਸਾਲ
|-
| ''ਕਿਓ ਕੀ.'' ''.'' ''.'' ''ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ''
| 2001
|-
| ''ਕੁਛ ਤੋ ਹੈ''
| 2003
|-
| ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਟੇਜ''
| 2004
|-
| ''ਕਯਾ ਕੂਲ ਹੈ ਹਮ''
| 2005
|-
| ''ਕੋਇ ਆਪ ਸਾ''
| 2005
|-
| ''ਲੋਖੰਡਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ''
| 2007
|-
| ''ਮਿਸ਼ਨ ਇਸਤਾਂਬੁਲ''
| 2008
|-
| ''C Kcompany''
| 2008
|-
| ''EMI - ਲਿਆ ਹੈ ਤੋ ਚੁਕਨਾ ਪਰੇਗਾ''
| 2008
|-
| ''ਲਵ ਸੈਕਸ ਔਰ ਧੋਖਾ''
| 2010
|-
| ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ''
| 2010
|-
| ''ਤਰਿਯੰਚ ਬੇਤ''
| 2011
|-
| ''ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰ''
| 2011
|-
| ''ਰਾਗਿਨੀ ਐੱਮ.ਐੱਮ.ਐੱਸ''
| 2011
|-
| ''[[ਦਾ ਡਰਟੀ ਪਿਚਰ|ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ]]''
| 2011
|-
| ''ਕਯਾ ਸੁਪਰ ਕੂਲ ਹੈ ਹਮ''
| 2012
|-
| ''ਏਕ ਥੀ ਦਯਾਨ''
| 2013
|-
| ''ਵਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ''
| 2013
|-
| ''ਲੁਟੇਰਾ''
| 2013
|-
| ''ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ ਦੋਬਾਰਾ''
| 2013
|-
| ''ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ''
| 2014
|-
| ''ਰਾਗਿਨੀ MMS 2''
| 2014
|-
| ''ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੀਰੋ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ekta Kapoor brings David and Varun Dhawan together - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ekta-Kapoor-brings-David-and-Varun-Dhawan-together/articleshow/17925186.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| 2014
|-
| ''ਕੁਕੂ ਮਾਥੁਰ ਕੀ ਝੰਡ ਹੋ ਗਈ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 2, 2014 |title=Ekta Kapoor's next film titled Kuku Mathur Ki Jhandh Ho Gayi |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ekta-kapoor-kuku-mathur-ki-jhand-ho-gayi-187257-2014-04-02 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;
| 2014
|-
| ''ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ - ਹਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=30 May 2014 |title=Ek Villain makers deny similarity with I Saw The Devil |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ek-villain-makers-deny-similarity-with-i-saw-the-devil/ |publisher=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
| 2014
|-
| ''[[ਕਿਆ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ 3|ਕਯਾ ਕੂਲ ਹੈਂ ਹਮ ॥੩॥]]''
| 2016
|-
| ''ਅਜ਼ਹਰ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Will Emraan play Mohammed Azharuddin in Ekta Kapoor's next? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Will-Emraan-Hashmi-play-Mohammed-Azharuddin-in-Ekta-Kapoors-next/articleshow/33910229.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''[[ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ]]''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 March 2015 |title=Ekta Kapoor’s Balaji Motion Pictures acquires Shahid Kapoor starrer ‘Udta Punjab’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-acquires-udta-punjab/}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''ਗ੍ਰੇਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਸਤੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 March 2015 |title=Balaji Motion Pictures to co-produce ‘Masti’ triquel, titled ‘Great Grand Masti’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-to-co-produce-masti-triquel-titled-great-grand-masti/}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''ਇੱਕ ਫਲਾਇੰਗ ਜੱਟ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2015 |title=Tiger Shroff signs Ekta Kapoor and Remo D'souza's next film Turbanator |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator-476246/ |website=Bollywood Life |access-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210112410/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator-476246/ |archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 2016
|-
| ''ਹਾਫ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mohit Suri, Ekta Kapoor and Chetan Bhagat join hands for ‘Half Girlfriend’. - Planet Bollywood News |url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n092914040704 |website=www.planetbollywood.com}}&lt;/ref&gt;
| 2017
|-
| ''[[ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ]]''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=17 January 2017 |title=Diljit Dosanjh to star in Ekta Kapoor’s maiden Punjabi production Super Singh |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/diljit-dosanjh-star-ekta-kapoors-maiden-punjabi-production-super-singh/ |publisher=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
| 2017
|-
| ''ਵੀਰੇ ਦੀ ਵੈਡਿੰਗ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Veere Di Wedding: Producer Ekta Kapoor to do this for the first time in 8 years |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/veere-di-wedding-producer-ekta-kapoor-to-do-this-for-the-first-time-in-8-years/231132 |website=www.timesnownews.com}}&lt;/ref&gt;
| 2018
|-
| ''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imtiaz Ali and Ekta Kapoor collaborate to recreate the love story of Laila Majnu |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/imtiaz-ali-and-ekta-kapoor-collaborate-to-recreate-the-love-story-of-laila-majnu-26596.html |website=filmfare.com}}&lt;/ref&gt;
| 2018
|-
| ''ਨਿਰਣਾ ਹੈ ਕਿਆ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kangana Ranaut's thriller film titled Mental Hai Kya? |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/kangana-ranauts-thriller-film-titled-mental-hai-kya-399884 |website=PINKVILLA |access-date=2023-02-10 |archive-date=2021-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623114853/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/kangana-ranauts-thriller-film-titled-mental-hai-kya-399884 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2019
|-
| ''ਜਬਾਰੀਆ ਜੋੜੀ''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rakshit |first=Nayandeep |date=9 April 2018 |title=Sidharth Malhotra’s a thug! |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-sidharth-malhotra-s-a-thug-2602464 |website=DNA India}}&lt;/ref&gt;
| 2019
|-
| ''ਡਰੀਮ ਗਰਲ''
| 2019
|-
| ''ਡੌਲੀ ਕਿਟੀ ਔਰ ਵੋ ਚਮਕਤੇ ਸਿਤਾਰੇ''
| 2019
|-
| ''ਏਕ ਵਿਲੇਨ ਰਿਟਰਨ''
| 2022
|-
| ਅਲਵਿਦਾ
| 2022
|-
| ''ਕਥਲ''
| 2023
|-
| ਡਰੀਮ ਗਰਲ 2
| 2023
|-
|}

=== ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; width=&quot;60%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਪਲੇਟਫਾਰਮ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਰੈਫ.
|-
| 2020
| ਹੂ ਇਜ ਯੂਰ ਡੈਡੀ
| ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|nm0438506}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>azttfiroc3x5feoegaaykgn5yatc4iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਹਾਨੀ ਭੈਣਾਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151711</id>
    <revision>
      <id>849923</id>
      <parentid>828941</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13813" sha1="dn09jrzb7puidghtwpnwgmmc0rxjq4b" xml:space="preserve">'''ਰੂਹਾਨੀ ਸਿਸਟਰਸ''' ({{ਹਿੰਦੀ|रूहानी सिस्टर्स}}), &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meet The Roohani Sisters |url=https://www.hotfridaytalks.com/music/meet-the-roohani-sisters-the-magical-sufi-jugalbandi/ |access-date=2 February 2022 |website=www.hotfridaytalks.com |publisher=hotfridaytalks, 02 June, 2018 |archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203102439/https://www.hotfridaytalks.com/music/meet-the-roohani-sisters-the-magical-sufi-jugalbandi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; '''ਡਾ. ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲੂਥਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨਾ''' ਅਤੇ '''ਡਾ. ਨੀਤਾ ਪਾਂਡੇ ਨੇਗੀ''', [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫ਼ੀ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Sufi night to remember for Banarasis |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/varanasi/a-sufi-night-to-remember-for-banarasis/articleshow/71739006.cms |access-date=3 February 2022 |website=www.timesofindia.indiatimes.com |publisher=TNN, 25 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜੋੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ( [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]], [[ਕਾਫ਼ੀ]], [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ), ਸੁਗਮ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਗਮ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਭਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਜਨ, ਸ਼ਿਵ ਭਜਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭਜਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]], [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]], [[ਰੂਮੀ]] ਅਤੇ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]] ਵਰਗੇ ਸੰਤ ਦੇ ਕਈ ਸੂਫੀਆਨਾ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਡਾ: ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲੂਥਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਕਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਰਚਿਆ ਜੋ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।

== ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ==
ਰੂਹਾਨੀ ਭੈਣਾਂ ਨੇ [[ਕਬੀਰ]], ਰਾਮਦਾਸ ਅਤੇ [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾਬਾਈ]] ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ - ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟਤਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮੰਦਰ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਸੀ।

ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਜਨ ਅਤੇ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਡਾ: ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਨੀਤਾ [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਪਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਡਾ: ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ: ਨੀਟਾ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਤੋਂ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਰਾਗਦਾਰੀ ਤਾਲੀਮ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਡਾ. ਕਿਰਨਾ ਘਰਾਣਾ ਤੋਂ ਕੇਤਕੀ ਬੈਨਰਜੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਰਿਤੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਪੀ.ਟੀ. [[ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ|ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ । ਉਹ ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਸਵਾਨ ਘਰਾਣੇ ਦੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ]] ਭੂਸ਼ਣ ਉਸਤਾਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੀ ਪੋਤੀ, ਉਸਤਾਦ ਸਖਾਵਤ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਹਿਰਦ ਚੇਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਹਾਂ-ਏ-ਖੁਸਰੋ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sufi Call For Peace |url=https://www.speakingtree.in/article/sufi-call-for-peace |access-date=2 March 2022 |website=www.speakingtree.in |publisher=Speakingtree, 15 March, 2019}}&lt;/ref&gt; ਵਿਖੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]] ਦੀ ਬਰਸੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

* 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਸਵਾਸਥਮ ਗਲੋਬਲ ਵੈਲਨੈਸ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Spirituality' made the listeners feel divine! |url=https://www.esakal.com/pune/todays-latest-marathi-news-pne22h15393-txt-pune-today-20221210054549 |access-date=14 December 2022 |website=www.esakal.com |publisher=Sakal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swasthyam 2022 : 'Scientifically proved the power of music' |url=https://www.esakal.com/health/swasthyam-2022-ruhani-sisters-power-of-music-is-also-proven-scientifically-pjp78 |access-date=14 December 2022 |website=www.esakal.com |publisher=Sakal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swasthyam 2022: Rouhani Sisters Reveal Bond With God Through Music |url=https://www.esakal.com/image-story/roohani-sisters-attended-swasthyam-2022-story-anu97 |access-date=14 December 2022 |website=www.esakal.com |publisher=Sakal}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
* 2022 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁੱਲੂ ਦੁਸਹਿਰਾ ਫੈਸਟੀਵਲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cultural Evening Of Kullu Dussehra Festival, Spiritual Sisters Singing Won The Hearts Of The Audience, Kumar Sahil Also Created A Ruckus |url=https://www.bhaskar.com/local/himachal/kullu/news/cultural-evening-of-kullu-dussehra-festival-spiritual-sisters-singing-won-the-hearts-of-the-audience-kumar-sahil-also-created-a-ruckus-130405222.html |access-date=2 November 2022 |website=www.bhaskar.com |publisher=Danik Bhaskar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Kullu Dussehra Festival, Will Start From October 5, Famous Artists Like Ruhani Sister, Sabri Brothers, Maninder Bhuttar Will Create A Blast |url=https://www.bhaskar.com/local/himachal/kullu/news/abvps-3-day-province-conference-in-solan-will-start-from-october-5-famous-artists-like-ruhani-sister-sabri-brothers-maninder-bhuttar-will-create-a-blast-130395140.html |access-date=2 November 2022 |website=www.bhaskar.com |publisher=Danik Bhaskar}}&lt;/ref&gt; [[ਕੁੱਲੂ]] [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
* 2022 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਫੇਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ 26ਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The tone of the 26th edition of the Sacred Music Festival is set |url=https://morocco.detailzero.com/news/10038/The-tone-of-the-26th-edition-of-the-Sacred-Music-Festival-is-set.html |access-date=16 June 2022 |website=www.morocco.detailzero.com/ |publisher=Morocco Detail Zero |archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212112514/https://morocco.detailzero.com/news/10038/The-tone-of-the-26th-edition-of-the-Sacred-Music-Festival-is-set.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fez Festival of World Sacred Music 2022 |url=https://moroccoshinydays.com/fez-festival-of-world-sacred-music/ |access-date=16 June 2022 |website=www.moroccoshinydays.com |publisher=Morocco Shiny Days}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fez World Festival of Sacred Music To Return in June |url=https://www.moroccoworldnews.com/2022/04/348417/fez-world-festival-of-sacred-music-to-return-in-june |access-date=16 June 2022 |website=www.moroccoworldnews.com |publisher=Morocco World News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A second Sufi evening at the Festival of Sacred Music in Fez |url=https://toutelaculture.com/musique/une-deuxieme-soiree-soufie-au-festival-des-musiques-sacrees-de-fes/ |access-date=18 June 2022 |website=www.toutelaculture.com |publisher=toute La Culture |archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703180816/https://toutelaculture.com/musique/une-deuxieme-soiree-soufie-au-festival-des-musiques-sacrees-de-fes/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Roohani Sisters ,Ariana Vafadari and Rinku Bhattacharya Das/Sufi music from North India |url=https://fesfestival.com/2020/en/evenement/the-roohani-sisters-ariana-vafadari-et-rinku-bhattacharya-das-musique-soufie-dinde-du-nord-inde/ |access-date=14 July 2022 |website=www.fesfestival.com |publisher=Fes Festival |archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212112510/https://fesfestival.com/2020/en/evenement/the-roohani-sisters-ariana-vafadari-et-rinku-bhattacharya-das-musique-soufie-dinde-du-nord-inde/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Annual Festivals Of Fez, Essaouira, Casablanca Restart In 2022, And Reinforce The ‘Soft Power’ Of Morocco |url=https://chillyarticles.com/the-annual-festivals-of-fez-essaouira-casablanca-restart-in-2022-and-reinforce-the-soft-power-of-morocco/ |access-date=14 July 2022 |website=www.chillyarticles.com |publisher=Chilly Articles |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714100642/https://chillyarticles.com/the-annual-festivals-of-fez-essaouira-casablanca-restart-in-2022-and-reinforce-the-soft-power-of-morocco/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Morocco: Ibrahim Maalouf, Senny Camara and The Roohani Sisters headlining the 26th Fez Festival |url=https://www.jeuneafrique.com/1352452/culture/maroc-ibrahim-maalouf-senny-camara-ou-encore-the-roohani-sisters-a-laffiche-du-26e-festival-de-fes/ |access-date=14 July 2022 |website=www.jeuneafrique.com |publisher=jeuneafrique}}&lt;/ref&gt;[[ਮਰਾਕਿਸ਼|ਮੋਰੋਕੋ]] ।
* ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ [https://www.youtube.com/channel/UCJr72g_C8W4KE41gV16PTrw ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ '] ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਗੀਤ &quot;ਕਰਮ ਫਰਮਾ ਦੇ ਮੌਲਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮਾਵਾਂ ਲਭਦੀਆਂ ਨਈ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ।
* 2021 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ [https://www.youtube.com/watch?v=dhbUeTiQwaA ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2012 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲੂਥਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਨੇ ਸ਼. ਰਾਜੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਸਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਨੀਤਾ ਪਾਂਡੇ ਨੇਗੀ ਨੇ ਸ਼. ਰਜਨੀਸ਼ ਨੇਗੀ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਐਡਟੈਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ [https://web.archive.org/web/20240405002720/https://pmtindialearning.com/ PMT ਇੰਡੀਆ ਲਰਨਿੰਗ] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲੇ ਗਏ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.roohanisisters.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* {{ਟਵਿਟਰ|SistersRoohani}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>dn09jrzb7puidghtwpnwgmmc0rxjq4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153456</id>
    <revision>
      <id>849949</id>
      <parentid>843421</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32163" sha1="87u91n0w8i27c4833g20meqz59wyadk" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ|title=[[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਪਤਨੀ]]|image=Bairam Khan's widow and child are escorted to Ahmedabad, Akbarnama.jpg|caption=ਸਲੀਮਾ ਬੇਗਮ ਅਤੇ [[ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖਾਨ-ਏ-ਖਾਨਾ|ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ]] ਨੂੰ 1561 ਵਿੱਚ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।|succession=|reign=|birth_date=23 ਫਰਵਰੀ 1539|birth_place=|death_date={{death date and age|1613|1|2|1539|2|23|df=y}}|death_place=[[ਆਗਰਾ]], [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ]]|burial_date=|burial_place=ਮੰਦਾਰਕਰ ਗਾਰਡਨ, ਆਗਰਾ|consort=yes|spouse={{Unbulleted list|{{Marriage|[[ਬੈਰਮ ਖਾਨ]]|7 december 1557|31 january 1561|end={{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}
|{{Marriage|[[ਅਕਬਰ]]|7 may 1561|27 october 1605|end={{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}}}|issue=|house=[[ਤਿਮੁਰਿਦ ਵੰਸ਼|ਤਿਮੁਰਿਦ]] ''(ਵਿਆਹ ਤੋਂ)''|father=ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਖਵਾਜ਼ਾ ਦਾ ਨੂਰੁਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ|mother=ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ|religion=[[ਇਸਲਾਮ]]|signature=}}

'''ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ''' (23 ਫਰਵਰੀ 1539 – 2 ਜਨਵਰੀ 1613)&lt;ref name=&quot;Tuzuk&quot;&gt;{{cite book|title=The Tūzuk-i-Jahāngīrī or Memoirs of Jāhāngīr|last1=Jahangir|date=1968|publisher=Munshiram Manoharlal|page=232|author-link=Jahangir}}&lt;/ref&gt; ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਅਕਬਰ]] ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ&lt;ref name=&quot;Burke&quot;&gt;{{cite book|title=Akbar: The Greatest Mogul|last1=Burke|first1=S. M.|date=1989|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|page=143|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਬਾਬਰ]] ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ।

ਸਲੀਮਾ ਅਕਬਰ ਦੀ ਭੂਆ, ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਕਨੌਜ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਨਰੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ, [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਦੁਆਰਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੁਲਹਨ ਸ਼ਾਇਦ ਬੈਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1557 ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਤਰ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ 1561 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਲੀਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਔਲਾਦ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਰਾਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ।

ਸਲੀਮਾ ਅਕਬਰ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Asiatic&quot;&gt;{{cite journal|author=Henry Beveridge|author-link=Henry Beveridge (1837–1929)|date=26 March 1906|title=Journal &amp; Proceedings of the Asiatic Society of Bengal|language=en|location=Calcutta|publisher=Asiatic Society.|volume=II|pages=509–510}}&lt;/ref&gt; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਨਰੀ ਬੇਵਰਿਜ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹਰਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠਕ, ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮਖਫੀ ({{lit|Hidden One}}) ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮਾਫੀ ਲਈ ਅਕਬਰ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਖਦੀਜਾ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ({{lit|[[Khadija]] of the Age}}) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Visible histories, disappearing women producing Muslim womanhood in late colonial Bengal|url=https://archive.org/details/visiblehistories0000sark|last1=Sarkar|first1=Mahua|date=2008|publisher=Duke University Press|isbn=9780822389033|location=Durham|page=[https://archive.org/details/visiblehistories0000sark/page/73 73]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ==

ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਕਨੌਜ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਨਰੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 270&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 270&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਖਵਾਜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਸਨ,&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|last1=transl.|last2=ed.|last3=Thackston|first3=annot. by Wheeler M.|date=1999|publisher=Oxford Univ. Press|isbn=978-0195127188|location=New York [u.a.]|page=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/140 140]}}&lt;/ref&gt; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਤੈਮੂਰਦ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਬੂ ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Expanding frontiers in South Asian and world history: essays in honor of John F. Richards|last1=Kumar|first1=edited by Richard M. Eaton, Munis D. Faruqui, David Gilmartin, Sunil|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107034280|location=Cambridge|page=145}}&lt;/ref&gt;

ਸਲੀਮਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ, ਪਹਿਲੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਲੀਹਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਬਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ [[ਬਾਬਰਨਾਮਾ|ਬਾਬਰਨਾਮੇ]] ਜਾਂ ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ [[ਹੁਮਾਯੂੰਨਾਮਾ|ਹੁਮਾਯੂੰ-ਨਾਮੇ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਂਦ 'ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲਦਾਰ ਬੇਗਮ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਲੀਹਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਵਰਗੀ ਔਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 276&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 276&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 277&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 277&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਲਰੁਖ ਦੂਜੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਦਿਲਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਤਾਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਿੰਦਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਭਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Bose&quot; /&gt;

ਇਸ ਲਈ ਸਲੀਮਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;Bose&quot; /&gt; ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Nath&quot;&gt;{{cite book|title=Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D.|last1=Nath|first1=Renuka|date=1990|publisher=Inter-India Publ.|isbn=9788121002417|edition=1. publ. in India.|location=New Delhi|page=55}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==

ਸਲੀਮਾ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਔਰਤ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{cite book|title=Advanced Study in the History of Medieval India|last1=Mehta|first1=Jaswant Lal|date=1986|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=9788120710153|page=198|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Findly, p. 20&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refFindly|Findly]], p. 20&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ&lt;ref&gt;{{cite book|title=Indo-Central Asian relations: from early times to medieval period|last1=Haidar|first1=Mansura|date=2004|publisher=Manohar|isbn=9788173045080|location=New Delhi|pages=296, 323}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eraly07&quot; /&gt; ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਦ੍ੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Asiatic&quot; /&gt; ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ,&lt;ref name=&quot;Findly, p. 112&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refFindly|Findly]], p. 112&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਖਫੀ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ, ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ-ਪੜਪੋਤੀ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Findly, p. 113&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refFindly|Findly]], p. 113&lt;/ref&gt; ਸਲੀਮਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;RNath&quot;&gt;{{cite book|title=Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D.|last1=Nath|first1=Renuka|date=1990|publisher=Inter-India Publ.|isbn=9788121002417|edition=1. publ. in India.|location=New Delhi|pages=58, 63}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਬਲਕਿ ਅਕਬਰ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।{{citation needed|date=October 2022}} ਮਾਸਿਰ ਅਲ-ਉਮਾਰਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਬਦੁਸ ਹੇਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:

{{blockquote|ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤਾਲੇ ਨੂੰ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਧਾਗਾ' ਕਿਹਾ&lt;br&gt;ਮੈਂ ਜੰਗਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ&lt;ref name=&quot;Sharma16&quot;&gt;{{cite book|last1=Sharma|first1=Sudha|title=The Status of Muslim Women in Medieval India|url=https://archive.org/details/statusofmuslimwo0000shar|date=2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=978-9351505679|page=[https://archive.org/details/statusofmuslimwo0000shar/page/208 209]}}&lt;/ref&gt;}}

ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਬਦਾਉਨੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁੰਤਖਬ-ਉਤ-ਤਵਾਰੀਖ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਸਲੀਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;RNath&quot; /&gt; ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ: &quot;ਖਿਰਾਦ-ਅਫਜ਼ਾ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [ਅਕਬਰ] ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭੱਤਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।&quot; ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੂਲ ਫਜ਼ਲ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਖੰਡਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਅਜੀਬ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਲੀਮਾ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 76&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 76&lt;/ref&gt;

== ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ (1557-1561) ==
[[ਤਸਵੀਰ:Bairam_Khan_is_assassinated_by_an_Afghan_at_Patan,_1561,_Akbarnama.jpg|right|thumb|238x238px|Bairam Khan is assassinated by an Afghan at Patan, 1561]]
18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸਲੀਮਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਵਿਆਹ 7 ਦਸੰਬਰ 1557 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ (ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਹਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Eraly07&quot;&gt;{{cite book|title=Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Moghuls|last1=Eraly|first1=Abraham|date=2007|publisher=Penguin UK|isbn=9789351180937|quote=And Biram Khan, who was then in his fifties, married another young cousin of Akbar, the richly talented Salima Begum, daughter of Humayun's sister Gulrukh.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 57&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 57&lt;/ref&gt; ਬੈਰਾਮ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਲੀਮਾ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਹੁਮਾਯੂੰ, ਨੇ ਬੈਰਾਮ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਤੀਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ (ਜੋ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ)। ਦੁਲਹਨ ਸ਼ਾਇਦ ਬੈਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਨੇ ਮੁਗਲ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Advanced Study in the History of Medieval India|last1=Mehta|first1=Jaswant Lal|date=1986|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-8120710153|page=198}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ. ਇਸਨੇ ਅਲੀ ਸ਼ੁਕਰ ਬੇਗ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ, ਯਾਨੀ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਲੈਕਸ਼ੀਪ ਤੁਰਕੋਮਾਨ ਅਤੇ ਸਲੀਮਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੈਮੂਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਲੀਮਾ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ, ਅਤੇ ਮਹਿਮੂਦ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੈਮੂਰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 278&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 278&lt;/ref&gt; ਸਲੀਮਾ ਬੈਰਾਮ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/34|title=The empire of the Great Mughals : history, art and culture; translated by Corinne Attwood ; edited by Burzine K. Waghmar ;|last1=Robinson|first1=Annemarie Schimmel|date=2005|publisher=Sang-E-Meel Pub.|isbn=9781861891853|edition=Revised|location=Lahore|page=[https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/34 34]}}&lt;/ref&gt; ਮੇਵਾਤ ਦੇ ਜਮਾਲ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Chandra05&quot; /&gt; ਸਲੀਮਾ ਅਤੇ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Asiatic&quot; /&gt;

1561 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਕਾਰੀ ਅਹੁਦਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖਾਨ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ, ਬੈਰਾਮ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਿਕਲਪ ਦਿੱਤੇ: ਕਾਲਪੀ ਅਤੇ ਚੰਦੇਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਜਾਗੀਰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ, ਅਤੇ ਮੱਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ। ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Chandra05&quot;&gt;{{cite book|title=Medieval India: from Sultanat to the Mughals|last1=Chandra|first1=Satish|date=2005|publisher=Har-Anand Publications|isbn=9788124110669|edition=Revised|location=New Delhi|page=97}}&lt;/ref&gt;

== ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ (1561-1605) ==
[[ਮੱਕਾ]] ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੈਰਮ ਖਾਨ 'ਤੇ 31 ਜਨਵਰੀ 1561 ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੁਆਰਾ ਪਾਟਨ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੁਬਾਰਕ ਖਾਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ 1555 ਵਿੱਚ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬੈਰਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਦਿਆਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Edwardes&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Advanced Study in the History of Medieval India|last1=Mehta|first1=Jaswant Lal|date=1986|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-8120710153|page=207}}&lt;/ref&gt; ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਵਿਧਵਾ, ਸਲੀਮਾ ਬੇਗਮ, ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਪੁੱਤਰ, ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ (ਉਮਰ ਚਾਰ ਸਾਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲ ਕੇ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਲੀਮਾ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਖੁਦ 7 ਮਈ 1561 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਚੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;RNath&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Edwardes&quot;&gt;{{cite book|title=Mughal rule in India|last1=Edwardes|first1=S. M.|last2=Garrett|first2=H. L. O.|date=1995|publisher=Atlantic Publishers and Distributors|isbn=9788171565511|location=New Delhi|page=27}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Burke&quot; /&gt; 

ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸਲੀਮਾ ਰੁਕਈਆ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਕਬਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਨਾਨਕੀ ਵੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਸਲੀਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਬਰ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Bose&quot;&gt;{{cite book|title=Faces of the feminine in ancient, medieval, and modern India|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195352771|editor-last1=Bose|editor-first1=Mandakranta|location=New York|page=207}}&lt;/ref&gt; ਸਲੀਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਬੇਔਲਾਦ ਰਹੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਰਾਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Cambridge Shorter History of India|date=1934|publisher=Cambridge University Press|editor1-last=Dodwell|editor1-first=H. H.|page=352}}&lt;/ref&gt; ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਾਦ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Thackston&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|last1=transl.|last2=ed.|last3=Thackston|first3=annot. by Wheeler M.|date=1999|publisher=Oxford Univ. Press|isbn=9780195127188|location=New York [u.a.]|page=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/37 37]}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਮਰਿਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਨੂੰ ਮੁਰਾਦ ਦੀ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮਾ ਬੇਗਮ 1575 ਵਿੱਚ ਹੱਜ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਸੀ।

ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਾਠਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਸਮਰਾਟ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲੀਮਾ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1575 ਵਿੱਚ, ਸਲੀਮਾ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ, ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਮੂਰਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਜ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਕਾ ਗਈ। ਉਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Domesticity and power in the early Mughal world|url=https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr|last1=Lal|first1=Ruby|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521850223|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr/page/210 210]}}&lt;/ref&gt; ਅਕਬਰ ਖੁਦ ਅਬੂਲ ਫਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Mughal empire|last1=Richards|first1=J.F.|date=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521566032|edition=Transferred to digital print.|location=Cambridge, Eng.|page=31}}&lt;/ref&gt; ਅਕਬਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਦਲ ਨੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1575 ਨੂੰ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਇਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1576 ਨੂੰ ਮੱਕਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤੀ। ਅੱਧਾ ਸਾਲ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਹੱਜ ਕੀਤਾ, ਮਾਰਚ 1582 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Findly, p. 121&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refFindly|Findly]], p. 121&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==

ਸਲੀਮਾ ਦੀ ਮੌਤ 1613 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਮਤਰੇਆ ਪੁੱਤਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ, ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਦੇ ਮੰਦਾਰਕਰ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 279&quot;&gt;[[ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ#refGulbadan|Gulbadan]], p. 279&lt;/ref&gt;

ਜਹਾਂਗੀਰ ਸਲੀਮਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ &quot;ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਇਹ ਡਿਗਰੀ ਘੱਟ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Tuzuk&quot; /&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਛਾਪਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Gulbadan, p. 279&quot; /&gt;

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==

* ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਇੰਦੂ ਸੁੰਦਰੇਸਨ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਦ ਟਵੈਂਟੀਥ ਵਾਈਫ (2002) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/twentiethwife00sund_0|title=Twentieth wife : a novel|last1=Sundaresan|first1=Indu|date=2002|publisher=Washington Square Press|isbn=978-0743428187|edition=Paperback|location=New York}}&lt;/ref&gt;
* ਸਲੀਮਾ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਡਰਾਮੇ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ ਮਨੀਸ਼ਾ ਯਾਦਵ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Talreja |first1=Vinod |date=19 June 2014 |title=Jodha Akbar: Rajat Tokas earns the title of Akbar! |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/jodha-akbar-rajat-tokas-earns-the-title-of-akbar/ |accessdate=19 February 2017 |website=Bollywoodlife.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220024106/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/jodha-akbar-rajat-tokas-earns-the-title-of-akbar/ |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 May 2014 |title=In pics: Meet Manisha Yadav aka Salima Begum of Jodha Akbar in real life |url=http://daily.bhaskar.com/news/ent-tv-meet-manisha-yadav-aka-salima-begum-of-jodha-akbar-in-real-life-4611311-pho.html |accessdate=19 February 2017 |website=Dailybhaskar.com |archive-date=31 ਮਾਰਚ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331031431/http://daily.bhaskar.com/news/ent-tv-meet-manisha-yadav-aka-salima-begum-of-jodha-akbar-in-real-life-4611311-pho.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਰੀਆ ਦੀਪਸੀ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਭਾਰਤ ਕਾ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ - ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Riya-Deepsi-to-enter-Bharat-Ka-Veer-Putra-Maharana-Pratap/articleshow/46098199.cms|title=Riya Deepsi to enter 'Bharat Ka Veer Putra – Maharana Pratap' – Times of India|last1=IANS|date=2 February 2015|work=The Times of India|accessdate=19 February 2017}}&lt;/ref&gt;
* ਪਾਰਵਤੀ ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਡਰਾਮੇ ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

{{Reflist|30em}}

== Bibliography ==

* &lt;cite id=&quot;refGulbadan&quot;&gt;[[Gulbadan Begum|Begum, Gulbadan]] (1902). ''The History of Humayun (Humayun-Nama)''. Royal Asiatic Society. {{ISBN|8187570997}}.&lt;/cite&gt;</text>
      <sha1>87u91n0w8i27c4833g20meqz59wyadk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ (ਅਦਾਕਾਰਾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154550</id>
    <revision>
      <id>849965</id>
      <parentid>644545</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9541" sha1="3y1mpqjycciah2drafccd0qk1s4yakj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;759&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;448&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;373&quot; resource=&quot;./File:Sakshi_Malik.jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Sakshi_Malik.jpg/220px-Sakshi_Malik.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Sakshi_Malik.jpg/330px-Sakshi_Malik.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Sakshi_Malik.jpg/440px-Sakshi_Malik.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Sakshi_Malik.jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ
| class=&quot;infobox-data&quot; | 21 ਜਨਵਰੀ 1997&lt;br /&gt;[[ਕਾਨਪੁਰ]], ਭਾਰਤ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਕੌਮੀਅਤ
| class=&quot;infobox-data category&quot; | ਭਾਰਤੀ
|- class=&quot;infobox-data category&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਕਿੱਤੇ 
| class=&quot;infobox-data role&quot; |ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ
|}
'''ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sakshi Malik''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਫਿਟਨੈਸ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਅਤੇ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਹੈ, ਜੋ ਫਿਲਮ ''ਸੋਨੂੰ ਕੇ ਟੀਟੂ ਕੀ ਸਵੀਟੀ'' ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੀਤ, &quot; ਬੌਮ ਡਿਗੀ ਡਿਗੀ&quot; ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सिर्फ इस लड़की की वजह से धूम मचा रहा यह गाना, प्रिया प्रकाश के बाद इस पर फिदा हुए लोग |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/bom-diggy-diggy-girl-sakshi-malik-takes-the-internet-by-storm |access-date=2021-06-05 |website=Amar Ujala |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aayushi Malik Photos: 'बम डिगी डिगी' गर्ल साक्षी मलिक की बहन भी हैं उन्हीं की तरह ग्लैमरस, देखें बिकिनी फोटोज |url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/fashion/photo-gallery/bom-diggy-diggy-actress-sakshi-malik-sister-aayushi-malik-turns-up-the-heat-in-these-bikini-photos/267267 |access-date=2021-06-05 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sakshi Malik to make her Sandalwood debut? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sakshi-malik-to-make-her-sandalwood-debut/articleshow/70839864.cms |access-date=2021-06-05 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Help Actress Sakshi Malik Decide Her Next Vacation Destination |url=https://www.ndtv.com/entertainment/help-actress-sakshi-malik-decide-her-next-vacation-destination-2363686 |access-date=2021-06-05 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਾਨਪੁਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=upadhyay |first=sujeet kumar |title=अभिनेत्री साक्षी मलिक ने इंस्टाग्राम शेयर की ऐसी तस्वीरें, देखकर आप कहेंगे... |url=https://www.india.com/hindi-news/gallery-hindi/actress-sakshi-malik-instagram-photos-like-this-look-is-attractive-3918027/ |access-date=2021-06-05 |website=India News, Breaking News {{!}} India.com |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-01-08 |title=Actress Sakshi Malik makes heads turn with her latest Instagram photos - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/actress-sakshi-malik-makes-heads-turn-with-her-latest-instagram-photos/ |access-date=2021-06-05 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਜੈਪੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, [[ਨੋਇਡਾ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Social Media sensation, Sakshi Malik's HOT and BOLD bikini pictures are simply stunning |url=https://www.bollywoodlife.com/photos/specials-social-media-sensation-sakshi-maliks-hot-and-bold-bikini-pictures-are-simply-stunning-1557903/ |access-date=2021-06-05 |website=www.bollywoodlife.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607131219/https://www.bollywoodlife.com/photos/specials-social-media-sensation-sakshi-maliks-hot-and-bold-bikini-pictures-are-simply-stunning-1557903/ |archive-date=2021-06-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਲਿਕ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨੈਕਾ ਅਤੇ ਪੀਸੀ ਜਵੈਲਰ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਸੋਨੂੰ ਕੇ ਟੀਟੂ ਕੀ ਸਵੀਟੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਉਸਦਾ ਗੀਤ, &quot;ਬੌਮ ਡਿਗੀ ਡਿਗੀ&quot; '','' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Sensation&quot;&gt;References which say she became internet sensation:
&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਅਰਮਾਨ ਮਲਿਕ]] ਦੇ ਸਿੰਗਲ &quot;ਵੇਹਮ&quot; ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Veham&quot;&gt;Sources which say she acted in Veham:
&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਫੋਟੋ 2020 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ V ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵਪਾਰਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]] ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sakshi Malik files defamation suit against filmmakers for using her photograph without permission in Nani, Sudheer Babu starrer V - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/sakshi-malik-files-defamation-suit-against-filmmakers-for-using-her-photograph-without-permission-in-nani-sudheer-babu-starrer-v/articleshow/81309471.cms |access-date=2021-06-07 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Bombay HC asks Amazon Prime to take down Telugu film with actor Sakshi Malik's photo as a sex worker |url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/bombay-hc-asks-amazon-prime-to-take-down-telugu-film-with-actor-sakshi-maliks-photo-as-a-sex-worker |access-date=2021-06-05 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-03-03 |title=Bombay HC asks Amazon Prime to take down Telugu film for using actor's pic without her consent |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/bombay-hc-asks-amazon-to-take-down-nani-v-over-a-defamation-case-7212634/ |access-date=2021-06-05 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Joshi |first=Neha |title=&quot;Using private image without consent entirely illegal:&quot; Bombay High Court orders Amazon Prime to take down Telugu movie until image is removed |url=https://www.barandbench.com/news/litigation/bombay-high-court-order-amazon-to-take-down-telugu-movie-defamation-sakshi-malik |access-date=2021-06-07 |website=Bar and Bench - Indian Legal news |language=en}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਫੋਟੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ &quot;ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਅਯੋਗ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ&quot;; ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;delete&quot;&gt;Sources which mention the order:
&lt;/ref&gt; ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=After HC nudge, actor and producer settle their disputes - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/after-hc-nudge-actor-and-producer-settle-their-disputes/articleshow/82261170.cms |access-date=2021-06-05 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]]</text>
      <sha1>3y1mpqjycciah2drafccd0qk1s4yakj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਲਮਲੀ ਦੇਸਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157738</id>
    <revision>
      <id>849953</id>
      <parentid>652129</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5958" sha1="6bm8tju2z368wzo448mzpxr8q1ti0gz" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਲਮਲੀ ਦੇਸਾਈ
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_place        = ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ
| nationality        = 
| education          = ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ)&lt;br /&gt;ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ)
| occupation         = {{hlist|[[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ}}
| years_active       = 2007–ਮੌਜੂਦ
| spouse             = {{marriage|ਅਵਿਨਾਸ਼ ਸਚਦੇਵ|2015|2017|reason=ਤਲਾਕ}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸ਼ਲਮਲੀ ਦੇਸਾਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shalmalee Desai,''' ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''[[ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ|ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਯਾ ਨਾਮ ਦੂ?]]'' ਵਿੱਚ ਸੋਜਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iss Pyaar Ko... cast reunite at Geetanjali's 'house warming' party |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/iss-pyaar-ko-cast-reunite-geetanjalis-house-warming-party-150806 |access-date=8 August 2015 |website=Tellychakkar}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਟੀਵੀ ਸਟਾਰਜ਼ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ &quot;''ਲਕਸ ਦ ਚੋਜ਼ਨ ਵਨ&quot;'' ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Winner&quot;&gt;{{Cite web |title=Palatial pleasures |url=http://archive.indianexpress.com/news/palatial-pleasures/987820/1 |access-date=8 August 2015 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
[[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਲਮਲੀ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਵੇਲਿੰਗਕਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]] ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਲਮਲੀ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਕਥਕ]] ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲਫਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Cat Deeley&quot;&gt;{{Cite web |title=I idolise Cat Deeley |url=http://www.punemirror.in/entertainment/bollywood/I-idolise-Cat-Deeley/articleshow/31655486.cms |access-date=8 August 2015 |website=Mumbai Mirror}}&lt;/ref&gt;

2012 ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਲਕਸ ਦ ਚੋਜ਼ਨ ਵਨ'' ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਾਲ 2013 ਲਈ ਯੂਟੀਵੀ ਸਟਾਰਜ਼ ਚੈਨਲ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''[[ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ|ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਯਾ ਨਾਮ ਦੂ?]]'' ''[[ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ|ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰਿ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਸਲਿੰਗ ਵੁਡਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਸਕਰੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ''ਥਪਕੀ ਪਿਆਰ ਕੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/actress-shalmalee-desai-turns-writer-170107|title=Actress Shalmalee Desai turns writer|last=Team|first=Tellychakkar|work=Tellychakkar.com|access-date=2017-01-07}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2015 ਵਿੱਚ, ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ''[[ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ|ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂ?]]'' ''[[ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ|ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ]]'' ਦੇ ਕੋ-ਸਟਾਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਸਚਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Celeb' Hush Hush Wedding |url=http://photogallery.indiatimes.com/articleshow/47704119.cms |access-date=8 August 2015 |website=TIO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Avinash Sachdev and Shalmalee Desai’s wedding diaries |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/avinash-sachdev-and-shalmalee-desais-wedding-diaries-view-pics/ |access-date=8 August 2015 |website=Bollywood life}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਜੋੜੇ ਦਾ 2017 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Avinash Sachdev and Shalmalee Desai are officially divorced - Shocking break-ups of TV actors, here's the list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/shocking-break-ups-of-tv-actors-here-the-list/avinash-sachdev-and-shalmalee-desai-are-officially-divorced/photostory/62135839.cms |access-date=2019-08-28 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]</text>
      <sha1>6bm8tju2z368wzo448mzpxr8q1ti0gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਕਸ਼ਯਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157931</id>
    <revision>
      <id>849958</id>
      <parentid>819030</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T21:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9794" sha1="d3w8qcaefmofnu4mgndcnydcd1e6jhl" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਕਸ਼ਯਪ
| image              = Shibani Kashyap at the Miss &amp; Mrs Tiara 2018 contest.jpg
| image_size         = 
| alt                = ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਕਸ਼ਯਪ
| caption            = ਮਿਸ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਟਾਇਰਾ 2018 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਯਪ
| other_names        = 
| birth_name         = ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਕਸ਼ਯਪ
| birth_date         = 
| birth_place        = ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
| death_date         = 
| death_place        = 
| alma_mater         = ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ
| spouse             = ਰਾਜੀਵ ਰੋਡਾ (2013–ਮੌਜੂਦਾ)
| module             = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸ਼ਿਬਾਨੀ ਕਸ਼ਯਪ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸਿੰਗਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ''ਬਾਥਰੂਮ ਸਿੰਗਰ ਨੂੰ'' ਜੱਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=528258|title=Singing sensation Shibani Kashyap to visit Manipal in November|work=www.daijiworld.com|access-date=11 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/berlins-clubs-to-indias-folk-singers-this-lockdown-heres-whom-to-see-perform-live-online/article31257400.ece|title=Berlin's clubs to India's folk singers: this lockdown, here's whom to see perform live online|last=Majumdar|first=Meghna|date=4 April 2020|work=The Hindu|access-date=11 August 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/shibani-kashyap-singer-wanna-be-free-watch-video-5055057/|title=Shibani Kashyap: I can't keep singing the same genre of music all the time|date=7 February 2018|work=The Indian Express|access-date=11 August 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਅਤੇ [[ਅਮੁਲ]] ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਏਆਈਆਰ ਐਫਐਮ ਚੈਨਲ ਦੀ ਸਿਗਨੇਚਰ ਟਿਊਨ ਗਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਸ਼ਯਪ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਫੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।


2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸੀਰੀਅਲ ''ਮੁਹੱਬਤ ਜੈ ਭਰ ਮੇਂ'' ਲਈ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ [[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|''ਵੀਰਾ'']] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੇਘਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 2020 |title=Singer Shibani Kashyap talks about her acting experience in Ek Veer Ki Ardaas: Veera [Exclusive] |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/singer-shibani-kashyap-talks-about-her-acting-experience-in-ek-veer-ki-ardaas-veera-1657411/ |access-date=11 August 2020 |website=Bollywood Life |language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.shibanikashyap.com Female Bollywood Playback Singer and Performer]. Shibani Kashyap. Retrieved 21 July 2017.&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਸਲੇਡ ਬੈਂਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਇੱਕ ਚੈਨਲ, AIRFM ਦੀ ਸਿਗਨੇਚਰ ਟਿਊਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਅਮੂਲ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸੁਬਾਹ ਸਾਵੇਰੇ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਜਿੰਗਲਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌਪ ਐਲਬਮ ''ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤ'' (1998) ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਚੈਨਲ ਵੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/shibani-kashyap-lockdown-coronavirus-outbreak-song-making-music-6342515/|title=Shibani Kashyap on lockdown anxiety: Meditation music can calm your senses|date=6 April 2020|work=The Indian Express|access-date=11 August 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 1999 ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਅਜ਼ੀਆ ਡਾਈਸੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਨਗਮਾਗੀ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।

ਕਸ਼ਯਪ ਨਿਚਿਰੇਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-08-29 |title=Chanting: Prayer or meditation? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/shibanikashyaps-blog/chanting-prayer-or-meditation/?frmapp=yes |access-date=2021-12-11 |website=Times of India Blog |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Buddhism makes for a happy celeb! |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-buddhism-makes-for-a-happy-celeb-1752910 |access-date=2021-12-11 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dnaindia.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Why celebrities are turning to Buddhism |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-why-celebrities-are-turning-to-buddhism-1533869 |access-date=2021-12-11 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ]] ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ &lt;nowiki&gt;'ਇਨਕਲਾਬ' ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਫਲਸਫੇ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=July 14, 2011|title=Shibani Kashyap|url=https://www.indiatoday.in/good-housekeeping/story/shibani-kashyap-137510-2011-07-14|magazine=India Today|language=en|access-date=2021-12-11}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2005 ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ ''ਨਜ਼ਾਕਤ'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/singer-of-the-week/shibani-kashyap/biography/articleshow/7521980.cms|title=Biography - Times of India|work=The Times of India|access-date=11 August 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mgmh.net/artists/shibanikashyap/#:~:text=Artists,Awards%20held%20in%20San%20Francisco.|title=Shibani Kashyap|date=1 March 2014|access-date=11 August 2020|archive-date=16 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316171613/http://mgmh.net/artists/shibanikashyap/#:~:text=Artists,Awards%20held%20in%20San%20Francisco.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਅਕੇਲਾ'' ਲਈ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਆ। ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਫਿਲਮੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਬਾਥਰੂਮ ਸਿੰਗਰ'' ਦੀ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਮੁਹੱਬਤ ਜੈ ਭਰ ਮੇਂ'' ਲਈ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਸੀ।

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ''ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤ'' (1998)

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>d3w8qcaefmofnu4mgndcnydcd1e6jhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਦਾਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159045</id>
    <revision>
      <id>849972</id>
      <parentid>655679</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9958" sha1="ljmr8h3pm0ra1bb84oc4r2iwkwojc04" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ਸੁਦਾਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ
| image               = 
| birth_date          = 
| birth_place         = 
| office              = ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
| constituency        = ਤਰਾੜੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)
| termstart           = 2015
| predecessor         = ਸੁਨੀਲ ਪਾਂਡੇ
| party               = ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ
| nationality         = ਭਾਰਤੀ
}}

'''ਸੁਦਾਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sudama Prasad''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਤਰੇੜੀ ਹਲਕੇ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਾਦ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਿਸਟ-ਲੈਨਿਨਿਸਟ)-ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

== ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਪ੍ਰਸਾਦ 1997 ਤੋਂ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਪਿਛੜੇ ਵਰਗ (ਓਬੀਸੀ) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chaudhary |first=Pranava Kumar |date=17 October 2015 |title=‘Leftist’ Tarari talks more of caste than communism - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/bihar-elections-2015/news/Leftist-Tarari-talks-more-of-caste-than-communism/articleshow/49420526.cms |access-date=2020-10-06 |website=[[The Times of India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਝੂਠੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ashirwad Mahaprashasta |first=Ajoy |date=29 June 2012 |title=Back to Bathani Tola |url=https://frontline.thehindu.com/social-issues/article30166128.ece |access-date=2020-10-08 |website=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |publisher=[[The Hindu]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2015|2015 ਦੀਆਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਰੜੀ ਹਲਕੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bihar 2015 |url=https://eci.gov.in/files/file/3904-bihar-2015/ |website=[[Election Commission of India]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਮਰਥਕ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਹੇਠ ਆ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.navhindtimes.in/significant-show-by-cpiml-in-bihar/|title=Significant show by CPI(ML) in Bihar|last=Srivastava|first=Arun|date=November 18, 2015|work=[[Navhind Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415004424/http://www.navhindtimes.in/significant-show-by-cpiml-in-bihar/|archive-date=15 April 2017}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2017 ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵਡਗਾਮ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਵਡਗਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਲਈ ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਜਿਗਨੇਸ਼ ਮੇਵਾਨੀ]] ਦੀ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/the-bjp-has-divided-the-nation-my-job-is-to-sew-it-up-200868|title='The BJP has divided the nation, my job is to sew it up'|last=Swamy|first=V. Kumara|date=14 January 2020|work=[[Telegraph India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312145802/https://www.telegraphindia.com/india/the-bjp-has-divided-the-nation-my-job-is-to-sew-it-up-200868|archive-date=12 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-08-17 |title=Should BJP be worried about Gujarat? |url=https://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/the-orderly-patidars-and-disorderly-dalits-how-worried-should-bjp-be-about-protests-in-gujarat-2978889/ |website=[[The Indian Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ''ਮੱਕਾ'' (ਮੱਕੀ) ਦੇ ਉਚਿਤ ਭਾਅ ਦੀ ਮੰਗ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tirkey |first=Anil |date=2018-03-19 |title=विधानसभा में राजद और माले का हंगामा |trans-title=Agitations by RJD and ML in the legislative assembly |url=http://www.ranchiexpress.com/category/rashtriya/bihar-news/--563348 |access-date=2020-10-07 |website=Ranchi Express |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117075702/http://www.ranchiexpress.com/category/rashtriya/bihar-news/--563348 |archive-date=2019-11-17 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦਲਿਤ ਅਸਮਿਤਾ ਯਾਤਰਾ 2016 ਊਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋੜੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jha |first=Satish |date=2016-08-12 |title=Dalit Asmita Yatra: Crowds brave rain, new leaders take centrestage |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/dalit-asmita-yatra-crowds-brave-rain-new-leaders-take-centrestage-2969601/ |access-date=2020-10-07 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਬ ਲਿੰਚਿੰਗ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khan |first=Mohd. Imran |date=2019-07-22 |title=Protests by MLAs and MLCs in Bihar Assembly Over Mob Lynchings |url=https://www.newsclick.in/protests-MLAs-MLCs-bihar-assembly-mob-lynchings |access-date=2020-10-07 |website=NewsClick |language=en}}&lt;/ref&gt; 2019 ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=बाढ़ पीड़ितों का दर्द : जिस आशियाने से उनकी वर्षों की यादें जुड़ी थी, वो जमींदोज हो चुकी है |trans-title=Flood victims' pain: The land which their years of memories were attached have become worthless |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/gopalgunj/bihar-flood-latest-updates-the-house-to-which-his-years-of-memories-were-attached-has-become-grounded-in-gopalganj-know-about-rain-realted-latets-news-in-hindi-bhadh-2020 |access-date=2020-10-07 |website=[[Prabhat Khabar]] |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ 18-24 ਜੁਲਾਈ ਦਰਮਿਆਨ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/bihar-floods-death-toll-reaches-67-water-levels-recede-but-more-areas-affected/1647574/|title=Bihar floods: Death toll reaches 67; water levels recede but more areas affected|date=17 July 2019|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ [[ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-07-18 |title=‘Misplaced priorities’: Sushil Modi draws flak for meeting Hrithik Roshan as Bihar grapples with floods |url=https://www.financialexpress.com/india-news/misplaced-priorities-sushil-modi-draws-flak-for-meeting-hrithik-roshan-as-bihar-grapples-with-floods/1648493/ |website=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ljmr8h3pm0ra1bb84oc4r2iwkwojc04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਬਿਤਾ ਇੰਦਰਾ ਰੈਡੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160158</id>
    <revision>
      <id>849946</id>
      <parentid>849299</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14007" sha1="7ytckg82jmq37n628jz9sin60ziw2hg" xml:space="preserve">'''ਪਤਲੋਲਾ ਸਬਿਤਾ ਇੰਦਰਾ ਰੈਡੀ''' (ਜਨਮ 5 ਮਈ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 2019 ਤੋਂ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਰਾਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/sabita-reddy-all-set-to-join-telangana-rashtra-samithi/article26528678.ece|title=Sabita Reddy all set to join Telangana Rashtra Samithi|last=Rahul|first=N.|date=14 March 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107235715/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/sabita-reddy-all-set-to-join-telangana-rashtra-samithi/article26528678.ece|archive-date=7 November 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਰੈੱਡੀ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] ਬਣੀ, 2014 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ&lt;ref name=&quot;toi-20090526&quot;&gt;{{Cite web |date=26 May 2009 |title=Sabita Reddy to be first woman home minister of Andhra |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabita-reddy-to-be-first-woman-home-minister-of-andhra/articleshow/4579269.cms |access-date=12 July 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ 2004 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਰੈੱਡੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਦੋ ਵਾਰ 2000 ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਚੇਵੇਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ 2009 ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰਮ ਹਲਕੇ ਤੋਂ। 2018 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰਮ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਬਿਤਾ ਇੰਦਰਾ ਰੈੱਡੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1963 ਨੂੰ ਮੇਡਕ ਵਿੱਚ ਮਹੀਪਾਲ ਰੈੱਡੀ ਅਤੇ ਵੈਂਕਟੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਪੀ. ਇੰਦਰਾ ਰੈਡੀ (ਮੌਤ 2000) ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ 3 ਪੁੱਤਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Member's Profile: SMT. PATLOLLA SABITHA INDRA REDDY |url=https://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-assembly/members-information?p_p_id=AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_javax.portlet.action=getMemberDetails&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_const_id=50&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_mem_id=3435&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_term_id=15&amp;p_auth=hcUxaNvv |access-date=2022-02-09 |website=[[Telangana Legislature]] |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209152835/https://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-assembly/members-information?p_p_id=AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_javax.portlet.action=getMemberDetails&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_const_id=50&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_mem_id=3435&amp;_AssemblyMemberInfo_TGPortlet_INSTANCE_cL1L4gtn8MxA_term_id=15&amp;p_auth=hcUxaNvv |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਬਿਤਾ ਪਿਛਲੀ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਖਾਨ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;toi-200905262&quot;&gt;{{Cite web |date=26 May 2009 |title=Sabita Reddy to be first woman home minister of Andhra |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabita-reddy-to-be-first-woman-home-minister-of-andhra/articleshow/4579269.cms |access-date=12 July 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Hindu27May2009&quot;&gt;{{Cite web |date=27 May 2009 |title=Sabitha, first A.P. woman Home Minister |url=http://www.hindu.com/2009/05/27/stories/2009052754580600.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110063458/http://www.hindu.com/2009/05/27/stories/2009052754580600.htm |archive-date=10 November 2012 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਵਾਰ ਚੇਵੇਲਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰਮ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।

2011 ਵਿੱਚ, [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]] ਨੇ ਓਬੂਲਾਪੁਰਮ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦੋਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੀ.ਡੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਅਤੇ ਵਾਈ. ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 November 2011 |title=Sri Lakshmi arrested in illegal mining case |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/sri-lakshmi-arrested-in-illegal-mining-case/article2669618.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929093433/https://www.thehindu.com/todays-paper/sri-lakshmi-arrested-in-illegal-mining-case/article2669618.ece |archive-date=29 September 2013 |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 December 2011 |title=Rajagopal has role in 'benami' mining: CBI |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/rajagopal-has-role-in-benami-mining-cbi/article2713127.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929105706/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/rajagopal-has-role-in-benami-mining-cbi/article2713127.ece |archive-date=29 September 2013 |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 December 2011 |title=Srilakshmi sent to Chanchalguda jail |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/srilakshmi-sent-to-chanchalguda-jail/article2678413.ece |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 November 2011 |title=Rajagopal, Sri Lakshmi accused of fraud |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/rajagopal-sri-lakshmi-accused-of-fraud/article2654668.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929101110/https://www.thehindu.com/todays-paper/rajagopal-sri-lakshmi-accused-of-fraud/article2654668.ece |archive-date=29 September 2013 |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਨੰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਕੈਪਟਿਵ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲਈ ਸੀ, ਭਾਵ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਨਨ ਵਾਲੇ ਧਾਤ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲਕਸ਼ਮੀ 'ਤੇ ਓਬੂਲਾਪੁਰਮ ਨੂੰ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ &quot;ਕੈਪਟਿਵ ਮਾਈਨਿੰਗ&quot; ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ।

ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੰਤਰੀ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rahul |first=N. |date=2 December 2011 |title=CBI defends Sabita |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/cbi-defends-sabita/article2679567.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929093723/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/cbi-defends-sabita/article2679567.ece |archive-date=29 September 2013 |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਤੱਕ, ਸਬਿਤਾ ਇੰਦਰਾ ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਵਾਈਐਸ ਜਗਨ ਮੋਹਨ ਰੈੱਡੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਬਨਿਟ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫਾ ਪੱਤਰ ਸੌਂਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ragunathan |first=Daya |last2=Srinivas |first2=N. Vamsi |date=9 April 2013 |title=CBI names Sabita in Jagan-Dalmia case |url=https://www.deccanchronicle.com/130409/news-politics/article/cbi-names-sabita-jagan-dalmia-case |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204162114/https://www.deccanchronicle.com/130409/news-politics/article/cbi-names-sabita-jagan-dalmia-case |archive-date=4 December 2013 |access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 2000 ਉਪ ਚੋਣਾਂ ===
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਚੋਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚੇਵੇਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਕੇ.ਐਲ.ਆਰ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ, ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਸਨੇ 29,909 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jafri |first=Syed Amin |date=29 May 2000 |title=Cong, TDP pocket one seat each in by-polls |url=https://www.rediff.com/news/2000/may/29ap1.htm |access-date=12 July 2021 |website=[[Rediff]]}}&lt;/ref&gt;

=== 2004 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ===
ਇਸ ਚੋਣ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਚੇਵੇਲਾ]] ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਟੀਡੀਪੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ 41,585 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, YSR ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2004 |title=Chevella Assembly Constituency Election Result |url=https://resultuniversity.com/election/chevella-andhra-pradesh-assembly-constituency |access-date=12 July 2021 |website=Result University |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712062053/https://resultuniversity.com/election/chevella-andhra-pradesh-assembly-constituency |archive-date=12 ਜੁਲਾਈ 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ===
ਇਹ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਦੇ ਗੜ੍ਹ ਚੇਵੇਲਾ ਹਲਕੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਸੀ-ਰਾਖਵੇਂ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰਮ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਚੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੇਂ ਹਲਕੇ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਦਿੱਗਜ ਤੇਗਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੈੱਡੀ ਨੂੰ 8000 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 November 2009 |title=Maheshwaram Assembly Constituency Election Result |url=https://resultuniversity.com/election/maheshwaram-andhra-pradesh-assembly-constituency |access-date=12 July 2021 |website=Result University}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>7ytckg82jmq37n628jz9sin60ziw2hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮੀਕਸ਼ਾ ਬਟਨਾਗਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160303</id>
    <revision>
      <id>849948</id>
      <parentid>838395</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7870" sha1="hyo7w7l5o26will26yv8fft7q3t3ohq" xml:space="preserve">
'''ਸਮੀਕਸ਼ਾ ਬਟਨਾਗਰ'''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/samiksha-bhatnagar-is-now-samikssha-batnagar-243931|title=Samiksha Bhatnagar is now Samikssha Batnagar|date=25 April 2021|work=Tribune India}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 2014 ਤੱਕ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੀ ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/spotted-madhur-bhandarkar-and-samiksha-bhatnagar-on-the-sets-of-calendar-girls/15562170|title=Samiksha Bhatnagar &amp; Madhur Bhandarkar. Sets of Calendar Girls|work=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ''ਪੋਸਟਰ ਬੁਆਏਜ਼'' ਵਿੱਚ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/heres-everything-know-bobby-deols-love-interest-samiksha-bhatnagar-poster-boys/|title=Samiksha Bhatnagar Poster Boys|work=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/bobby-deol-tv-actress-samiksha-bhatnagar-spotted-poster-boys-sets-photo-bollywood-news/18511160|title=Samiksha Bhatnagar &amp; Bobby Deol. Sets of Poster Boys|work=Mid-Day|access-date=2023-03-30|archive-date=2020-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615020823/https://www.mid-day.com/articles/bobby-deol-tv-actress-samiksha-bhatnagar-spotted-poster-boys-sets-photo-bollywood-news/18511160|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ===
ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ [[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|''ਏਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ..ਵੀਰਾ'']] ''( [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] )'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ''ਉਤਰਨ'' ([[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]]),&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/tvtags/colors-tv/uttaran-samiksha-bhatnagar-play-pakistani-woman|title=Samiksha Bhatnagar Uttaran|work=PINKVILLA|access-date=2023-03-30|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320042803/https://www.pinkvilla.com/tvtags/colors-tv/uttaran-samiksha-bhatnagar-play-pakistani-woman|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾਦੇਵ'' ( ਲਾਈਫ ਓਕੇ), ''ਬਾਲ ਵੀਰ'' (ਸਬ ਟੀਵੀ), ''ਕੁਮ ਕੁਮ ਭਾਗਿਆ'' ( [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] )&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Swati-Anurag-to-replace-Samiksha-Amit-in-Kumkum-Bhagya/articleshow/35847581.cms|title=Samiksha Kum Kum Bhagya|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਰੀਅਲ।

=== ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ===
ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੀ ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਟਨਾਗਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ''ਪੋਸਟਰ ਬੁਆਏਜ਼'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖਤਮ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਖੁਦ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ 8 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/poster-boys-entire-dynamics-of-filmmaking-has-failed-says-sunny-deol/story-oSkeglt12DCd8eFHMWXQIO.html|title=Poster Boys|work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; 2021 ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ, ਬਟਨਾਗਰ ''[[Black Rose (2021 film)|ਬਲੈਕ ਰੋਜ਼]]'', ''ਧੂਪ ਛਾਂ'' ਅਤੇ ''ਅੰਤ ਦ ਐਂਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ''ਐਂਥ ਦ ਐਂਡ'',&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/anth-the-end-movie-review-divya-dutta-mukul-dev-starrer-rivets-you-with-suspense-enthuses-you-with-thrill-entertainment-news-2241484/|title=Anth The End|work=Bollywoodlife|archive-url=https://web.archive.org/web/20240922100831/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/anth-the-end-movie-review-divya-dutta-mukul-dev-starrer-rivets-you-with-suspense-enthuses-you-with-thrill-entertainment-news-2241484/|archive-date=2024-09-22|access-date=2023-03-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਧੂਪ ਛਾਂ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/dhoop-chhaon/movie-review/95305903.cms/|title=Dhoop Chhaon Movie Review : An over-the-top hodgepodge of subplots|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20221104161951/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/dhoop-chhaon/movie-review/95305903.cms|archive-date=4 November 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਦਿਖਾਓ
|-
| 2011-12
| ''ਬਾਲ ਵੀਰ''
|-
| 2011-13
| ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|ਏਕ ਵੀਰ ਕੀ ਅਰਦਾਸ।]]'' ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|.]]'' ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|.]]'' ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|ਵੀਰਾ]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2013-14
| ''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ।'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾਦੇਵ''
|-
| ''ਉਤਰਨ''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014
| ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ''
|-
| ''ਸਾਵਧਾਨ ਭਾਰਤ''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2014-15
| ''ਯਮ ਹੈਂ ਹਮ''
|-
| ''ਪੀਟਰਸਨ ਹਿੱਲ''
|-
| ''ਸਤ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ''
|-
| 2015-16
| ''ਜਾਨੇ ਕਿਆ ਹੋਗਾ ਰਾਮ ਰੇ ॥''
|-
| 2016
| ''ਗੁਪਚੁਪ''
|-
| 2021-22
| ''[[Tera Chhalaava|ਤੇਰਾ ਛਲਾਵਾ]]''
|-
| 2022
| ''ਧਾਰਾਵੀ ਬੈਂਕ''
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>hyo7w7l5o26will26yv8fft7q3t3ohq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁੰਬਲ ਤੌਕੀਰ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160495</id>
    <revision>
      <id>849975</id>
      <parentid>836226</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6949" sha1="15bttl69fofrwpw9p0zxuaiapge05sb" xml:space="preserve">'''ਸੁੰਬਲ ਤੌਕੀਰ ਖਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਤੌਕੀਰ ਹਾਨ ਖਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਸਾਨੀਆ ਤੌਕੀਰ ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Finally! Fahmaan Khan and Sumbul Touqeer Khan confirm that they are in a relationship? |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/finally-fahmaan-khan-and-sumbul-touqeer-khan-confirm-they-are-relationship-230310 |access-date=2023-03-27 |website=Tellychakkar.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸੁੰਬਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕਟਨੀ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-03-21 |title=Sumbul Touqeer recalls facing discrimination for her ‘dark skin’, calls it demeaning and insulting |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/sumbul-touqeer-recalls-facing-discrimination-for-her-dark-skin-calls-it-demeaning-and-insulting-101679381021417.html |access-date=2023-03-27 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਐਨ.ਟੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਲਾਡ ਵੈਸਟ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Indo-Asian News |date=2023-02-27 |title=Sumbul Touqeer Khan buys house in Mumbai at 19 |url=https://www.siasat.com/sumbul-touqeer-khan-buys-house-in-mumbai-at-19-2535973/ |access-date=2023-03-27 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਸੁੰਬਲ ਤੌਕੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/tu-itni-special-hai-they-want-to-be-like-you-sajid-khan-praises-sumbul-touqeer-23251588&lt;/ref&gt;

ਸੁੰਬਲ ਨੇ ਮੋਨਿਕਾ ਵਰਮਾ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਹਿਜਮੁਦਰਾ ਐਕਟਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ) ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.indiaforums.com/article/sumbul-touqeer-khan-i-am-satisfied-with-my-bigg-boss-journey-as-i-was-real-inside-the-house_194896&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bollywoodmdb.com/tv-news-adda/imlie-actress-seerat-kapoor-reveals-about-her-first-interaction-with-sumbul-touqeer-khan |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509105506/https://www.bollywoodmdb.com/tv-news-adda/imlie-actress-seerat-kapoor-reveals-about-her-first-interaction-with-sumbul-touqeer-khan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾਬ (ਅਕਬਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://teqip.in/sumbul-touqeer-khan-biography.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327073925/https://teqip.in/sumbul-touqeer-khan-biography.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਦਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ [[ਆਰਟੀਕਲ 15 (ਫਿਲਮ)|ਆਰਟੀਕਲ 15]] ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/holi-2023-videos-of-sumbul-touqeer-khan-dancing-with-fahmaan-khan-and-priyanka-chahar-choudhary-at-the-party-are-going-viral-and-how-entertainment-news-latest-tv-updates-2362487/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024703/https://www.bollywoodlife.com/tv/holi-2023-videos-of-sumbul-touqeer-khan-dancing-with-fahmaan-khan-and-priyanka-chahar-choudhary-at-the-party-are-going-viral-and-how-entertainment-news-latest-tv-updates-2362487/ |archive-date=2023-03-30 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ &quot; ਇਮਲੀ &quot; ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਸੀਜ਼ਨ 16 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ&lt;ref&gt;https://www.timesnownews.com/entertainment-news/exclusive-fahmaan-khan-clears-the-air-on-rift-rumours-with-sumbul-touqeer-khan-kuch-sulah-karne-ke-liye-tv-news-article-98955151&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/exclusive-sumbul-touqeer-khan-breaks-her-silence-doing-the-next-season-of-naagin-and&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-16-sumbul-touqeer-priyanka-choudhary-and-gori-nagori-get-nominated-101667977798463.html&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>15bttl69fofrwpw9p0zxuaiapge05sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਮੁਖਰਜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161644</id>
    <revision>
      <id>849971</id>
      <parentid>846526</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6689" sha1="64cy78xzrh9qkjv68bdshzqtbfml7xf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਮੁਖਰਜੀ
| image              = Suzanna Mukherjee at a promotional event.jpg
| caption            = ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮੁਖਰਜੀ
| birth_place        = [[ਯੂਕਰੇਨ]]
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years_active       = 2001–2017
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਮੁਖਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suzanna Mukherjee''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮੁਖਰਜੀ ਅੱਧੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅੱਧੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਬੁਟੀਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]], [[ਤੱਬੂ|ਤੱਬੂ ਨੂੰ]] ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2015 |title=Meet Suzanna Mukherjee who features in Badmashiyaan &amp;#124; Oye! Times |url=http://www.oyetimes.com/cinema/masala/78910-meet-suzanna-mukherjee-who-features-in-badmashiyaan |access-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250227210321/https://www.oyetimes.com/cinema/masala/78910-meet-suzanna-mukherjee-who-features-in-badmashiyaan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲ ਆਈਕਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonam Kapoor inspires Suzanna Mukherjee |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonam-Kapoor-inspires-Suzanna-Mukherjee/articleshow/46198499.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Subash K |first=Jha |title=Bollywood has a new face |url=http://www.asianage.com/bollywood/bollywood-has-new-face-775 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090741/http://www.asianage.com/bollywood/bollywood-has-new-face-775 |archive-date=2 April 2015 |website=[[The Asian Age]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਪੂਨੇ]] ਤੋਂ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੂਕਰੇਨੀ, ਰੂਸੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮਰਾਠੀ ਸਮੇਤ ਕਈ [[ਭਾਸ਼ਾ|ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਜਾਣਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;lang&quot;&gt;{{Cite web |title=Initially, I thought Barun was rude: Suzanna Mukherjee |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Initially-I-thought-Barun-was-rude-Suzanna-Mukherjee/articleshow/22120895.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਜ਼ ਹੈਲ ਡਾਊਨ ਅੰਡਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ ਪਰ ਉਹ 6ਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। [[ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਸ|ਰੋਡੀਜ਼]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਅਤਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 February 2015 |title=Suzanna Mukherjee : Biography, age, wiki, height, profile, movies |url=https://www.cinetalkers.com/suzanna-mukherjee-2/}}&lt;/ref&gt;

=== ਫ਼ਿਲਮ ===
[[ਫ਼ਿਲਮ|ਫਿਲਮ]] ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ਼ ਰੀਬੂਟ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਾ]] [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ਼ 4 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਰਾਉਣੀ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਕਿਸ਼ਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2016 |title=Raaz Reboot gets a new face - Suzanna Mukherjee! |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/raaz-reboot-gets-a-new-face-suzanna-mukherjee/ |access-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180719063650/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/raaz-reboot-gets-a-new-face-suzanna-mukherjee/ |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ===
21 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ Sony LIV ਅਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube ']] ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮੈਰਿਡ ਵੂਮੈਨ ਡਾਇਰੀਜ਼ ''' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;mwd&quot;&gt;{{Cite web |last=Ltd |first=Sony Pictures Networks India Pvt. |title=Sony LIV |url=http://www.sonyliv.com/details/episodes/5304316954001/ |access-date=2017-02-10 |website=www.sonyliv.com |archive-date=2017-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081100/http://www.sonyliv.com/details/episodes/5304316954001/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>64cy78xzrh9qkjv68bdshzqtbfml7xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਬੀਨਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162194</id>
    <revision>
      <id>849921</id>
      <parentid>807735</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8047" sha1="tjemv5hjvj9qdsy19biq5bnszhwtlik" xml:space="preserve">
'''ਰੁਬੀਨਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਡੇਲੀ ਸੋਪ ''ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ'' ਵਿੱਚ &quot;ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਿਮਰਨ ਕੌਸ਼ਿਕ&quot; ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ''ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੀ ਪੰਚ ਬਹੁਈਂ'', ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ੋਅ ਬਣ ਗਿਆ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.zeetv.com/news-media/gossip-trivia/your-beloved-zee-tv-stars-talk-about-their-most-memorable-raksha-bandhan.html|title=Zee TV Stars talk about their most memorable Raksha Bandhan}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਸੈਕਟਰ 31 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਮਸੀਐਮ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://daily.bhaskar.com/article/CHD-meet-rubina-shergill-a-chandigarh-girl-who-is-the-star-of-zee-tv-mrs-kaushik-2283296.html|title=Meet Rubina Shergill: A Chandigarh girl who is the star of Zee TV's 'Mrs Kaushik'|access-date=2023-04-08|archive-date=2013-04-10|archive-url=https://archive.today/20130410153049/http://daily.bhaskar.com/article/CHD-meet-rubina-shergill-a-chandigarh-girl-who-is-the-star-of-zee-tv-mrs-kaushik-2283296.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕਾ ਬਣਨ ਲਈ ਸਬਕ ਲਏ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗਾਉਣਾ ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-01/tv/29837848_1_kailash-kher-crew-soap|title=Rubina Shergill: Real life cry baby|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117090207/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-01/tv/29837848_1_kailash-kher-crew-soap|archive-date=2012-01-17}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕੈਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਿੰਗ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rion of colour |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110722/ttlife1.htm |access-date=2 March 2012 |website=The Tribune |location=Chandigarh}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110809/ttlife1.htm|title=HAIR AND HOW, Mrs Kaushik's bahu Rubina Shergill}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ''ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਇਮੇਜਿਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਰੀਅਲ 'ਤੇ ''ਰਹਿਨਾ ਹੈ ਤੇਰੀ ਪਲਕੋਂ ਕੀ ਛਾਂ ਮੈਂ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੀ ਪੰਚ ਬਹੁਈਂ'' 2011 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ 'ਤੇ। ਉਸਨੇ &quot;ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਿਮਰਨ ਕੌਸ਼ਿਕ&quot; ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, &quot;ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕ&quot; ( [[ਵਿਭਾ ਛਿੱਬਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਤੀਜੀ ਨੂੰਹ। ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੂੰਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ&quot;।

== ਮੌਤ ==
ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੂੰ 23 ਦਸੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜ ਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ''ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੀ ਪੰਚ ਬਹੂਈਨ'' ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੌਰਾਨ ਦਮੇ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tellychakkar.com/news/rubina-shergill-resting-easy-gods-arms|title=Rubina Shergill is resting easy in God's arms|access-date=2023-04-08|archive-date=2012-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423124931/http://www.tellychakkar.com/news/rubina-shergill-resting-easy-gods-arms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਦਮੇ ਦਾ ਪੰਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਬ੍ਰੇਨ ਹੈਮਰੇਜ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਜਾਰੀ ਹੋਈਆਂ। ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਫਿਸਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਸੀ। 12 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਅੰਧੇਰੀ ਵੈਸਟ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਕੋਕਿਲਾਬੇਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131021043609/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-12/tv/30619370_1_ventilation-support-coma-brave-cop &quot;Rubina Shergill passes away&quot;], [[The Times of India]], 12 Jan. 2012.&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਸਸਕਾਰ 13 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਓਸ਼ੀਵਾਰਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2012 |title=TV actor Rubina Shergill passes away &amp;#124; News &amp; Gossip |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tv-actor-rubina-shergill-passes-away/ |access-date=15 March 2012 |website=bollywoodlife.com |publisher=Bollywoodlife.com |quote=Kokilaben Hospital in Andheri West, Mumbai}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]]</text>
      <sha1>tjemv5hjvj9qdsy19biq5bnszhwtlik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163389</id>
    <revision>
      <id>849980</id>
      <parentid>667667</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5767" sha1="3w7pngi85yufkwdvb34edtguihwgzc9" xml:space="preserve">'''ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ''' '''ਗਾਂਧੀ''' (ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ। ਉਹ ''ਛੱਲ-ਸ਼ੇਹ ਔਰ ਮਾਤ'',&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/hunar-hali-admires-kajols-versatility_108890.html Hunar Hali admires Kajol's versatility]&lt;/ref&gt; ਲਾਈਫ ਓਕੇ 'ਤੇ ''ਏਕ ਬੂੰਦ ਇਸ਼ਕ'',&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/30777928.cms Hunar to marry transgender Kalawati in Ek Boond Ishq]&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਨੀ ਅਤੇ ''ਥਪਕੀ ਪਿਆਰ ਕੀ'' ਵਿੱਚ ਲਵਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਹੇਲ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਿਆਲੀ ਹੈ। ਹਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਸਕੂਲ, ਆਨੰਦ ਨਿਕੇਤਨ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ (BMM) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਿਕਰਮ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 14 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਹੇਲ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ]] ਸ਼ੋਅ ''ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;[http://www.mid-day.com/articles/why-hunar-hali-never-celebrates-valentines-day/201043 Why Hunar Hali never celebrates Valentine's Day]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] 'ਤੇ ਸੋਨੀ ਖੁਰਾਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ'' ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Need-to-be-prominent-for-Bigg-Boss-Hunar-Hali/articleshow/17019897.cms Need to be prominent for Bigg Boss: Hunar Hali]&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ' ਤੇ 'ਥਪਕੀ ਪਿਆਰ ਕੀ' ਵਿੱਚ ਲਵਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.mid-day.com/articles/hunar-hali-upset-about-her-tv-shows-end/185045 Hunar Hali upset about her TV show's end]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hunar-hale-to-replace-jigyasa-singh-on-colors-thapki-pyaar-ki/|title=Hunar Hale to replace Jigyasa Singh on Colors' Thapki Pyaar Ki|last=Mahesh|first=Shweta|access-date=2017-07-10|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030090525/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hunar-hale-to-replace-jigyasa-singh-on-colors-thapki-pyaar-ki/|archive-date=2018-10-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਸਸੁਰਾਲ ਗੇਂਦਾ ਫੂਲ, ਮੁਕਤੀ ਬੰਧਨ, ਦਹਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਏਕ ਬੂੰਦ ਇਸ਼ਕ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਲੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਛੱਲ-ਸ਼ੇਹ ਔਰ ਮਾਤ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਬੌਸ'' ਵਿੱਚ ਡਿੰਪਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Mayank-Gandhi-Hunar-Gandhi-attend-10th-anniversary-bash-of-Viacom-18-Motion-Pictures.jpg|right|thumb|360x360px| 2017 ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਮਯੰਕ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਹਾਲੀ]]
ਹਾਲੀ ਨੇ 28 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਯੰਕ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਯੰਕ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਕਾ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਕਟੇਲ ਪਾਰਟੀ, ਇਹ ਸਭ 26 ਅਤੇ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸਾਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>3w7pngi85yufkwdvb34edtguihwgzc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕੁੱਬਾ, ਪੰਜਾਬ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165103</id>
    <revision>
      <id>849983</id>
      <parentid>675147</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3817" sha1="mut8vxx6g6204ku38luvy2ikpt51g4q" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = 
| nickname = 
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| pushpin_map =।ndia Punjab
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
|coordinates            = {{coord|30.833127|76.090990|type:village|display=inline,title}}
| subdivision_type =ਦੇਸ਼
| subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1 =ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = [[ਸਮਰਾਲਾ]]
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 
| population_as_of = 
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code = 
| registration_plate = 
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਸਮਰਾਲਾ]]
| website = 
| footnotes = 
}}
'''ਕੁੱਬਾ ਪਿੰਡ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ [[ਸਮਰਾਲਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kubba {{!}} Village {{!}} GeoIQ |url=https://geoiq.io/places/Kubba/Village |access-date=2023-01-28 |website=geoiq.io }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਕੁੱਬਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,157 ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਬਾਦੀ 590 ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 567 ਹੈ। ਇਹ ਨਹਿਰ ਸਰਹਿੰਦ ਕੰਢੇ, ਦੋਰਾਹਾ ਅਤੇ ਨੀਲੋਂ ਪੁਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

==ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ==
ਪਿੰਡ ਕੁੱਬੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 11 ਪੋਹ 1761 ਬਿਕਰਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਛੀਵਾੜਾ, ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਲੱਲ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਏਥੇ ਰੁਕੇ ਸਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>mut8vxx6g6204ku38luvy2ikpt51g4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167807</id>
    <revision>
      <id>849962</id>
      <parentid>840460</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7726" sha1="du19fyhfaj68bumeansbekyxqje06qd" xml:space="preserve">{{short description|Indian cricketer (born 1994)}}
{{Use Indian English|date=January 2026}}
{{Use dmy dates|date=January 2026}}

{{Infobox cricketer|name=ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ|image=Shreyas Iyer snapped at the airport.jpg|batting=ਸੱਜੇ ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਲੇਗ ਸਪਿਨ|role=ਟਾਪ ਆਰਡਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼|heightft=5|heightcm=178|heightinch=10|full_name=ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਸੰਤੋਸ਼ ਅਈਅਰ|caption=ਅਈਅਰ 2025 ਵਿਚ|birth_date={{birth date and age|1994|12|6}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|nickname=ਸਰਪੰਚ ਸਾਬ੍ਹ}}

'''ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਸੰਤੋਸ਼ ਅਈਅਰ''' (ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਾਰੇ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਈਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1st Test, Kanpur, Nov 25 - 29 2021, New Zealand tour of India |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278674.html |access-date=25 November 2021 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/india-vs-new-zealand-2021/shreyas-iyer-becomes-16th-indian-to-score-a-century-on-test-debut-2625354|title=IND vs NZ: Shreyas Iyer 16th Indian To Score Century On Test Debut|date=26 November 2021|work=ndtv.com|access-date=15 ਮਈ 2023|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230920203647/https://sports.ndtv.com/india-vs-new-zealand-2021/shreyas-iyer-becomes-16th-indian-to-score-a-century-on-test-debut-2625354|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਈਅਰ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ICC Under-19 World Cup / India Under-19s Squad |url=http://www.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2014/content/squad/709629.html |access-date=29 December 2014 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

2025 ਦੇ ਆਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਹਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਸਰਪੰਚ ਸਾਬ੍ਹ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ==
ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1994 ਨੂੰ ਚੇਂਬੂਰ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਮਿਲੀਅਨ]] ਪਿਤਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰੋਹਿਨੀ ਅਈਅਰ ਇੱਕ ਤੁਲੁਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ, [[ਕੇਰਲ]] ਤੋਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/shreyas-iyer-ranji-trophy-mumbai-record-runs-stats/|title=Shreyas Iyer: The monk who cruises in his Ferrari|date=29 February 2016|work=The Indian Express|access-date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/531492/change-track-bore-fruit.html|title=Change in track that bore fruit|date=28 February 2016|work=Deccan Herald|access-date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/will-play-for-india-soon-shreyas-iyer/article7359272.ece|title=Will play for India soon: Shreyas Iyer|last=Dinakar|first=S.|date=27 June 2015|work=The Hindu|access-date=22 December 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਡੌਨ ਬੋਸਕੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮਾਟੁੰਗਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Notable Alumni {{!}} Don Bosco High School |url=https://donboscomatunga.com/alumni/notable-alumni/ |access-date=15 August 2020 |website=donboscomatunga.com |archive-date=17 ਅਗਸਤ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817202648/https://donboscomatunga.com/alumni/notable-alumni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਰਾਮਨਿਰੰਜਨ ਆਨੰਦੀਲਾਲ ਪੋਦਾਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪਾਰਕ ਜਿਮਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਅਮਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਮਰੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 September 2013 |title=Shreyas Iyer: . A promising young sensation making his mark for India Under-19 |url=http://www.cricketcountry.com/articles/shreyas-iyer-a-promising-young-sensation-making-his-mark-for-india-under-19-31537 |access-date=24 April 2015 |publisher=Cricket Country}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਈਅਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਵਿਰੇਂਦਰ ਸਹਿਵਾਗ|ਵੀਰੇਂਦਰ ਸਹਿਵਾਗ]] ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 September 2013 |title=Shreyas Iyer: The Virender Sehwag of India Under-19 |url=http://www.dnaindia.com/india/report-shreyas-iyer-the-virender-sehwag-of-india-under-19-1895294 |access-date=29 December 2014 |publisher=DNA India}}&lt;/ref&gt; ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪੋਦਾਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਅਈਅਰ ਨੇ ਕੁਝ ਟਰਾਫੀਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਟੀਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/despite-injury-shreyas-claims-six-in-podars-win/155910|title=Despite injury, Shreyas claims six in Podar's win|last=Iyer|first=Sundari|date=23 March 2012|work=MiD Day|access-date=13 April 2015}}&lt;/ref&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]</text>
      <sha1>du19fyhfaj68bumeansbekyxqje06qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169811</id>
    <revision>
      <id>850000</id>
      <parentid>848930</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>61668</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RaviRaval3006 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ]] ਨੂੰ [[ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Updating the Panjabi spelling of the company name for consistency with reliable sources.</comment>
      <origin>848926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6104" sha1="8xp1zi87qj5p2txacjkrku2jyx6rkxs" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ
| logo = Jindal Steel Limited Logo.png|
| image = Jindal Centre Raigarh.png
| type = [[ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ|ਜਨਤਕ]]
| traded_as = {{ubl|{{BSE|532286}}|{{NSE|JINDALSTEL}}}}
| founder = [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿੰਦਲ]]
| location = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx|title=Jindal Steel Power &amp;#124;&amp;#124; Home|access-date=24 September 2010|archive-date=22 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222145400/http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_served = ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ
| key_people = [[ਨਵੀਨ ਜਿੰਦਲ]] ([[ਚੇਅਰਮੈਨ]])&lt;ref name=MgmtDetails&gt;{{cite web |url=https://www.jindalsteelpower.com/key-management-personnel.html |title=Management Details |publisher=Jindal Steel and Power |access-date=June 5, 2020 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512100918/https://jindalsteelpower.com/key-management-personnel.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{nowrap|ਬਿਮਲੇਂਦਰ ਝਾ&lt;ref name=MgmtDetails/&gt; (ਐੱਮਡੀ)}}
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE749A01030}}
| industry = [[ਇਸਪਾਤ]], ਊਰਜਾ
| products = [[ਇਸਪਾਤ]], [[ਲੋਹਾ]], ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵੰਡ
| revenue = {{increase}} {{INRConvert|52768.23|c}} (2023)&lt;ref name=&quot;Financials&quot;&gt;{{cite web |url= https://archives.nseindia.com/corporate/stx1605223_16052023174913.pdf |title= Jindal Steel and Power Ltd. Financial Statements |website= jindalsteelpower.com |access-date= 16 May 2023 |archive-date= 16 ਮਈ 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230516191049/https://archives.nseindia.com/corporate/stx1605223_16052023174913.pdf |url-status= bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{Decrease}} {{INRConvert|4485.49|c}} (2023)
| net_income = {{Decrease}} {{INRConvert|3974.09|c}} (2023)
| assets = {{Decrease}} {{INRConvert|69427.23|c}} (2023)
| equity = {{Decrease}} {{INRConvert|39019.03|c}} (2023)
| num_employees = 21,000 (2022)
| parent = [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿੰਦਲ ਗਰੁੱਪ]]
| subsid = 
| homepage = {{URL|https://www.jindalsteel.in/|jindalsteel.in}}
| footnotes = 
}}

'''ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ''' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਇਸਪਾਤ|ਸਟੀਲ]] ਕੰਪਨੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/ |title=Jindal Steel &amp; Power on the Forbes Global 2000 List |work=Forbes |date=31 May 2013 |access-date=1 December 2013 |archive-date=2 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235620/http://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ਜੇ.ਐਸ.ਐਲ. ਓਪੀ ਜਿੰਦਲ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |url= https://businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl |title= Amazing turnaround of JSPL |author= Mgazine Feature |date= 28 June 2021 |work= businessindia.co |access-date= 29 June 2022 |archive-date= 19 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220519075546/https://www.businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl |url-status= live }}&lt;/ref&gt; 

ਟਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿੱਜੀ ਸਟੀਲ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਾਤਰ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਸਪੰਜ ਆਇਰਨ, ਹਲਕੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਸਲੈਬਾਂ, ਰੇਲਾਂ, ਹਲਕੇ ਸਟੀਲ, ਢਾਂਚਾਗਤ, ਗਰਮ ਰੋਲਡ ਪਲੇਟਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵੇਚਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|title = Jindal Steel &amp; Power Ltd|newspaper = Business Standard India|access-date = 9 February 2022|archive-date = 9 February 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220209120005/https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|url-status = live}}&lt;/ref&gt; ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੇ ਅੰਗੁਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਖੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੋਲਾ-ਗੈਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਆਧਾਰਿਤ ਡੀਆਰਆਈ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਉੱਚ-ਐਸ਼ ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਥੇਸਿਸ ਗੈਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਯਾਤ ਕੋਕ-ਅਮੀਰ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ। JSL ਦੀ ਕੋਲਾ ਗੈਸ-ਅਧਾਰਤ ਸਟੀਲ ਤਕਨੀਕ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸ ਅਧਿਐਨ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html | title=JSPL's coal gas-based steel tech in Harvard case study | newspaper=Business Standard India | date=18 January 2015 | agency=Press Trust of India | access-date=29 June 2022 | archive-date=8 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220608040109/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਟੀਲ ਕੰਪਨੀਆਂ]]</text>
      <sha1>8xp1zi87qj5p2txacjkrku2jyx6rkxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੀਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕੇਟਰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172669</id>
    <revision>
      <id>849969</id>
      <parentid>752600</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22175" sha1="cs62j8v8ytucchzxffv831hxep2v5w8" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = ਸੀਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼
|               image =
|             caption = 
|             country = ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ
|            fullname = ਸੀਨ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼
|          birth_date = {{Birth date and age|1986|9|26|df=yes}}
|         birth_place = [[ਬੁਲਾਵਯੋ]], [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]]
|             batting = ਖੱਬੇ-ਹੱਥ
|             bowling = ਖੱਬੇ-ਹੱਥ
|                role = [[ਆਲ-ਰਾਉਂਡਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਆਲ-ਰਾਉਂਡਰ]]
|              family = [[ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] (ਪਿਤਾ)&lt;br /&gt; ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਮੈਕਕਿਲੋਪ (ਮਾਂ)
|       international = true
|   internationalspan = 2005–ਵਰਤਮਾਨ
|       testdebutdate = 20 ਮਾਰਚ
|       testdebutyear = 2013
|    testdebutagainst = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼
|             testcap = 61
|        lasttestdate = 10 ਮਾਰਚ
|        lasttestyear = 2021
|     lasttestagainst = ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ

|        odidebutdate = 25 ਫਰਵਰੀ
|        odidebutyear = 2005
|     odidebutagainst = ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ
|              odicap = 86
|            odishirt = 14
|         lastodidate = 26 ਜੂਨ
|         lastodiyear = 2023
|      lastodiagainst = ਅਮਰੀਕਾ

|       T20Idebutdate = 28 ਨਵੰਬਰ
|       T20Idebutyear = 2006
|    T20Idebutagainst = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
|             T20Icap = 11
|        lastT20Idate = 14 ਜਨਵਰੀ
|        lastT20Iyear = 2023 
|     lastT20Iagainst = ਆਇਰਲੈਂਡ
|           T20Ishirt = 14
|               club1 = ਮੈਟਾਬੇਲਲੈਂਡ ਟਸਕਰਸ
|               year1 = 2004–ਵਰਤਮਾਨ
|               club2 = ਵੈਸਟਰਨ
|               year2 = 2006–2009
|             columns = 4
|             column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]]
|            matches1 = 14
|               runs1 = 1,034
|            bat avg1 = 41.36
|           100s/50s1 = 4/3
|          top score1 = 151[[ਨਾਟ ਆਊਟ|*]]
|         deliveries1 = 2,025
|            wickets1 = 21
|           bowl avg1 = 51.04
|            fivefor1 = 0
|             tenfor1 = 0
|       best bowling1 = 3/20
|  catches/stumpings1 = 13/–
|             column2 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]]
|            matches2 = 151
|               runs2 = 4776
|            bat avg2 = 35.90
|           100s/50s2 = 7/34
|          top score2 = 180[[ਨਾਟ ਆਊਟ|*]] 
|         deliveries2 = 4,666
|            wickets2 = 80
|           bowl avg2 = 48.05
|            fivefor2 = 0
|             tenfor2 = 0
|       best bowling2 = 4/43
|  catches/stumpings2 = 57/–
|             column3 = [[ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਟੀ20ਆਈ]]
|            matches3 = 68
|               runs3 = 1482
|            bat avg3 = 24.29
|           100s/50s3 = 0/10
|          top score3 = 66
|         deliveries3 = 1,098
|            wickets3 = 43
|           bowl avg3 = 36.06
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 3/15
|  catches/stumpings3 = 23/–
|             column4 = [[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]]
|            matches4 = 67
|               runs4 = 5,080
|            bat avg4 = 44.95
|           100s/50s4 = 10/44
|          top score4 = 178
|         deliveries4 = 5,986
|            wickets4 = 91
|           bowl avg4 = 36.06
|            fivefor4 = 1
|             tenfor4 = 0
|       best bowling4 = 6/47
|  catches/stumpings4 = 95/–
|                date = 18 ਜੂਨ 2023
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55870.html ESPNCricInfo
}}
'''ਸੀਨ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼''' ਦਾ (ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1986) ਹੋਇਆ ਓਹ ਇੱਕ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਵਜੋਂ ਸਾਰੇ ਫਾਰਮੈਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਹੈਮਿਲਟਨ ਮਸਾਕਾਦਜ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ [[ਨੇਪਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2019-20 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਟ੍ਰਾਈ-ਨੈਸ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।

== ਅੰਡਰ-19 ਕਰੀਅਰ ==
2004 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 31.40 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 157 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਟੀਮ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

== ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਟੀ-20 ਕਰੀਅਰ ==
ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਮੈਟਾਬੇਲੇਲੈਂਡ ਟਸਕਰਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2006-07 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਵੈਸਟਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਘਰੇਲੂ ਰਨ ਬਣਾਏ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 77 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ 76 ਅਤੇ 129 ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਨ ਬਣਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Westerns v Centrals 2006–07 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/120/120426.html |access-date=1 August 2016 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

2018 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਾਨਸੀ ਸੁਪਰ ਲੀਗ T20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਈ Tshwane Spartans ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mzansi Super League - full squad lists |url=https://www.sport24.co.za/Cricket/live-mzansi-super-league-player-draft-20181017 |access-date=17 October 2018 |website=Sport24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mzansi Super League Player Draft: The story so far |url=https://www.iol.co.za/sport/cricket/domestic/mzansi-super-league-player-draft-the-story-so-far-17521199 |access-date=17 October 2018 |website=Independent Online}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2020-21 ਲੋਗਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਟਸਕਰਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
2004 ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਚ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ]] ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਸੀਨ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸੈਟਲ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲ ਲਿਆ, ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਔਨ-ਆਫ ਫਾਰਰਾਗੋ 2008 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਕਰਾਰ ਨਾਮੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਰਫ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ।

ਸ਼ੇਨ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼  ਨੇ 2010-11 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ XI ਲਈ 178 ਰਨ ਬਣਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zimbabwe XI v Ireland 2010–11 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/266/266113.html |access-date=1 August 2016 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

ਅੰਗੂਠੇ ਵਿਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2011 ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sean Williams, ICC World Cup 2011 |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/03/sibanda-joins-as-sean-williams-ruled.html |publisher=Cricket Archives}}&lt;/ref&gt;

2013 ਵਿੱਚ, [[ਰੋਜ਼ੋ|ਰੋਸੋ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, 31 ਅਤੇ 6 ਰਨ ਬਣਾਏ।

ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਕਾਰਨ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਣਉਪਲਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੀਤੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ।

19 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਦੇ ਵਿਰੁਧ [[2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 76 ਰਨ ਬਣਾਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕ੍ਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ 177/5 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ 'ਚ ਸੀ। ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 65 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਚੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੱਕੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 76 ਰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਵਲ੍ਹ ਤੋਰਿਆ।

ਸ਼ੇਨ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਵਾਯੋ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 148 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 119 ਰਨ ਬਣਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zimbabwe v New Zealand 2016 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/994/994509.html |access-date=1 August 2016 |website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fastest test century by Zimbabwean |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2016/content/story/1041039.html |access-date=1 August 2016 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਨ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਵਨਡੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਸੈਂਕੜਾ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਸੈਂਕੜਾ 75 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dominant Zimbabwe aim for clean sweep |url=https://www.icc-cricket.com/news/1179287 |access-date=15 April 2019 |website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Match Preview Zimbabwe vs Sri Lanka, 1st Test 2020 {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/19724/preview/1212541/zimbabwe-vs-sri-lanka-1st-test-sri-lanka-in-zimbabwe-2019-20 |access-date=2020-02-12 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਡਰਾਅ ਹੋਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯਾ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲਡ  ਆਉਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 107 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, 2017 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਘਰੇਲੂ ਡਰਾਅ ਹੈ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Recent Match Report - Zimbabwe vs Sri Lanka 2nd Test 2020 {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/19724/report/1212542/day/1/zimbabwe-vs-sri-lanka-2nd-test-sri-lanka-in-zimbabwe-2019-20 |access-date=2020-02-12 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zimbabwe vs Sri Lanka: Zimbabwe 'have to enjoy' first home Test since 2017 - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/zimbabwe-vs-sri-lanka-zimbabwe-have-to-enjoy-first-home-test-since-2017/articleshow/73353912.cms |access-date=2020-02-12 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ 1-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Recent Match Report - Zimbabwe vs Sri Lanka 2nd Test 2020 {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/19724/report/1212542/day/5/zimbabwe-vs-sri-lanka-2nd-test-sri-lanka-in-zimbabwe-2019-20 |access-date=2020-02-12 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਨਡੇ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਜੋ ਸਿਰਫ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ [[ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ]] ਦੁਆਰਾ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;https://www.icc-cricket.com/news/3546048#:~:text=But%20Raza's%20batting%20efforts%20trumped,ton%20off%20just%2054%20balls&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 101 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 174 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 408 ਦੌੜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਯੂਐਸਏ 104 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਲ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, &lt;ref&gt;https://inshorts.com/en/news/zimbabwe-record-their-highestever-total-in-odi-cricket-history-1687778138137#:~:text=Zimbabwe%20record%20their%20highest%2Dever%20total%20in%20ODI%20cricket%20history&amp;text=Zimbabwe%20on%20Monday%20recorded%20their,174%20runs%20off%20101%20deliveries&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੇ ਇਹ ਮੈਚ 304 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;https://sportstar.thehindu.com/cricket/zimbabwe-beats-usa-304-runs-second-biggest-odi-win-world-cup-qualifiers-2023/article67011852.ece#:~:text=Zimbabwe%20beat%20USA%20by%20304,Sri%20Lanka%20in%20January%202023.&amp;text=Zimbabwe%20beat%20the%20United%20States,Harare%20Sports%20Club%20on%20Monday&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਐਸੀਗੋਦਿਨੀ ਵਿੱਚ ਫਾਲਕਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਬੁਲਾਵੇਓ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲਿਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਕੋਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਾਈ ਮੈਥਿਊ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਮੈਟਾਬੇਲੇਲੈਂਡ ਟਸਕਰਜ਼ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dailynews.co.zw/articles/2012/12/10/she-powered-zim-to-olympics-glory|title=She powered Zim to Olympics glory|work=DailyNews Live|access-date=23 January 2018|archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124005805/https://www.dailynews.co.zw/articles/2012/12/10/she-powered-zim-to-olympics-glory|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪੈਟਰੀਸੀਆ ਮੈਕਕਿਲੋਪ, ਇੱਕ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[1980 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1980 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ &lt;ref name=&quot;Sunday News&quot;&gt;{{Cite web |title=Golden Girl Buckle on Moscow 1980 |url=http://www.sundaynews.co.zw/golden-girl-buckle-on-moscow-1980/ |access-date=2016-11-05 |website=The Sunday News |publisher=Zimpapers (1980) LTD}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;The Zimbabwe Daily&quot;&gt;{{Cite web |title=Willaims’ Olympic pain |url=http://www.thezimbabwedaily.com/sports/41574-willaims-olympic-pain.html |access-date=2016-11-05 |publisher=Zimbabwe Daily |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106061805/http://www.thezimbabwedaily.com/sports/41574-willaims-olympic-pain.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਮਤਰੇਆ ਭਾਈ, ਮਾਈਕਲ ਮੈਕਕਿਲੋਪ ਵੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਜੋ ਮੈਟਾਬੇਲੇਲੈਂਡ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;B24&quot;&gt;{{Cite news|url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-local-byo-65880.html|title=Sean Williams to tie the knot in Bulawayo|date=11 April 2015|work=Bulawayo24 News|access-date=23 January 2018|language=en-GB|archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124072409/https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-local-byo-65880.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/sean-williams-8-interesting-things-to-know-about-the-zimbabwean-508666|title=Sean Williams: 8 interesting things to know about the Zimbabwean|last=Kumar|first=Abhishek|date=2015-09-26|work=Cricket Country|access-date=23 January 2018|language=en-us}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਵਯੋ ਵਿੱਚ ਚੈਨਟੇਲ ਡੇਕਸਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ &lt;ref name=&quot;B24&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]</text>
      <sha1>cs62j8v8ytucchzxffv831hxep2v5w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179310</id>
    <revision>
      <id>849984</id>
      <parentid>729475</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>849984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5390" sha1="3fs1ilgngljdvm6k5fgypz5vhwwm3i0" xml:space="preserve">{{Infobox athlete
| name =ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ 
| image = 
| imagesize = 
| caption = 
| fullname =
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]
| sport = ਕਬੱਡੀ 
| event = ਸਰਕਲ ਕਬੱਡੀ 
| club = 
| collegeteam = 
| birth_place = [[ਕੁੱਬਾ, ਪੰਜਾਬ|ਕੁੱਬਾ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
| residence = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| retired= 
| death_place = ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
| height =
| weight =
| Honours = 
| country = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| medaltemplates=
|nickname=
|birth_date={{birth date|df=yes|1947|12|2}}
|death_date={{death date and age|2024|01|16|1947|12|2|df=yes}}
| module = 
| embed             = 
| allegiance        = 
| branch            = 
| serviceyears      = 
| rank              = 
| unit              = 
| awards            = 
}}
'''ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ''' (2 ਦਸੰਬਰ 1947 - 16 ਜਨਵਰੀ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਬੱਡੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 'ਮਾਂ ਖੇਡ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਸੱਭਰਵਾਲ |first=ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ |date=2024-01-17 |title=ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ, ਕਬੱਡੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ 'ਚ ਕੀਤਾ ਮਸ਼ਹੂਰ |url=https://punjabi.abplive.com/sports/international-kabaddi-coach-and-kabaddi-player-devi-dayal-sharma-passed-away-at-the-age-of-76-771946 |access-date=2026-10-13 |website=ABP Sanjha |language=pa}}&lt;/ref&gt; 

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਦਿਆਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਕੁੱਬਾ, ਪੰਜਾਬ|ਕੁੱਬਾ]] ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਪਿੰਡ ਕੁੱਬੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, [[ਘੁਲਾਲ]] ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐਮ. ਏ. ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ 1970 ਈ. ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਖੇਡ ਪਰੀਸਦ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਕੋਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ। ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ 2005 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਅਫਸਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-01-17 |title=ਦਿੱਗਜ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਾਂਤ, ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ ਮੀਤ ਹੇਅਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/state/chandigarh-pb/sports-minister-punjab-expressed-grief-over-the-demise-of-legendary-kabaddi-player-and-coach-devi-dayal/pb20240117195347705705369 |access-date=2026-10-13 |website=ETV Bharat News |language=pa}}&lt;/ref&gt; 

==ਕਬੱਡੀ==
ਦਿਆਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਡੀ. ਏ. ਵੀ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਟੀਮ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕਬੱਡੀ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਰਿਹਾ। 1974 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਬੱਡੀ ਟੀਮ ਇੰਗਲੈਡ ਗਈ ਅਤੇ ਦਿਆਲ ਟੀਮ ਦਾ ਮੀਤ ਕਪਤਾਨ ਸੀ।

== ਮੌਤ ==
14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੂਗਰ ਵਧ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-16 |title=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਬੱਡੀ ਕੋਚ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਹਾਂਤ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/sports/news/international-kabaddi-coach-and-kabaddi-player-devi-dayal-sharma-passed-away---1460179 |access-date=2026-10-13 |website=jagbani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-16 |title=Devi Dayal Sharma: ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.rozanaspokesman.in/news/sports/160124/international-kabaddi-player-and-coach-devi-dayal-sharma-passed-away.html |access-date=2026-10-13 |website=Rozana Spokesman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-18 |title=Chandigarh: Kabaddi coach Devi Dayal’s death mourned |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/chandigarh-coachs-death-mourned-582220/ |access-date=2026-10-13 |website=The Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>3fs1ilgngljdvm6k5fgypz5vhwwm3i0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849985</id>
      <parentid>849984</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>849985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5395" sha1="8g267rkwj36t8enswsj1a4f0m0wq6pl" xml:space="preserve">{{Infobox athlete
| name =ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ 
| image = 
| imagesize = 
| caption = 
| fullname =
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]
| sport = ਕਬੱਡੀ 
| event = ਸਰਕਲ ਕਬੱਡੀ 
| club = 
| collegeteam = 
| birth_place = [[ਕੁੱਬਾ, ਪੰਜਾਬ|ਕੁੱਬਾ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
| residence = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| retired= 
| death_place = ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
| height =
| weight =
| Honours = 
| country = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}}
| medaltemplates=
|nickname=
|birth_date={{birth date|df=yes|1947|12|2}}
|death_date={{death date and age|2024|01|16|1947|12|2|df=yes}}
| module = 
| embed             = 
| allegiance        = 
| branch            = 
| serviceyears      = 
| rank              = 
| unit              = 
| awards            = 
}}
'''ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ''' (2 ਦਸੰਬਰ 1947 - 16 ਜਨਵਰੀ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਬੱਡੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 'ਮਾਂ ਖੇਡ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਸੱਭਰਵਾਲ |first=ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ |date=2024-01-17 |title=ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ, ਕਬੱਡੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ 'ਚ ਕੀਤਾ ਮਸ਼ਹੂਰ |url=https://punjabi.abplive.com/sports/international-kabaddi-coach-and-kabaddi-player-devi-dayal-sharma-passed-away-at-the-age-of-76-771946 |access-date=2026-10-13 |website=ABP Sanjha |language=pa}}&lt;/ref&gt; 

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਦਿਆਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਕੁੱਬਾ, ਪੰਜਾਬ|ਕੁੱਬਾ]] ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਪਿੰਡ ਕੁੱਬੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, [[ਘੁਲਾਲ]] ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐਮ. ਏ. ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ 1970 ਈ. ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਖੇਡ ਪਰੀਸਦ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਕੋਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ। ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ 2005 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਅਫਸਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-01-17 |title=ਦਿੱਗਜ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਾਂਤ, ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ ਮੀਤ ਹੇਅਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/state/chandigarh-pb/sports-minister-punjab-expressed-grief-over-the-demise-of-legendary-kabaddi-player-and-coach-devi-dayal/pb20240117195347705705369 |access-date=2026-10-13 |website=ETV Bharat News |language=pa}}&lt;/ref&gt; 

==ਕਬੱਡੀ==
ਦਿਆਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਡੀ. ਏ. ਵੀ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਟੀਮ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕਬੱਡੀ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਰਿਹਾ। 1974 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਬੱਡੀ ਟੀਮ ਇੰਗਲੈਡ ਗਈ ਅਤੇ ਦਿਆਲ ਟੀਮ ਦਾ ਮੀਤ ਕਪਤਾਨ ਸੀ।

== ਮੌਤ ==
14 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੂਗਰ ਵਧ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-16 |title=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਬੱਡੀ ਕੋਚ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਹਾਂਤ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/sports/news/international-kabaddi-coach-and-kabaddi-player-devi-dayal-sharma-passed-away---1460179 |access-date=2026-10-13 |website=jagbani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-16 |title=Devi Dayal Sharma: ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ |url=https://www.rozanaspokesman.in/news/sports/160124/international-kabaddi-player-and-coach-devi-dayal-sharma-passed-away.html |access-date=2026-10-13 |website=Rozana Spokesman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-01-18 |title=Chandigarh: Kabaddi coach Devi Dayal’s death mourned |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/chandigarh-coachs-death-mourned-582220/ |access-date=2026-10-13 |website=The Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>8g267rkwj36t8enswsj1a4f0m0wq6pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181671</id>
    <revision>
      <id>849976</id>
      <parentid>843230</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19789" sha1="duob5hbv191wlbvu7j2aq4g1opyqg8f" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ
| honorific_suffix   = 
| image              = Sonam Wangchuk, 2017 (cropped).jpg
| image_size         = &lt;!-- DISCOURAGED per WP:IMGSIZE. Use image_upright. --&gt;
| alt                = 
| caption            = ਵਾਂਗਚੁਕ  2017 ਵਿਚ
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| other_names        = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}}
| birth_place        = [[ਆਲਚੀ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] (ਹੁਣ [[ਲੱਦਾਖ]]), ਭਾਰਤ)
| education          = {{ubl|ਬੀ.ਟੈੱਕ (ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ)|ਡੀ.ਐਸ.ਏ (ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਸਤੂਕਲਾ)}}
| alma_mater         = {{ubl|ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਕ੍ਰੇਟਰ, ਫ਼ਰਾਂਸ}}
| occupation         = [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]], [[ਸਿੱਖਿਅਕ]]
| years_active       = 
| era                = 
| employer           = 
| organization       = [[ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲਹਿਰ]]
| known_for          = [[ਆਈਸ ਸਤੂਪਾ]], ਸੈਕਮੋਲ, ਲਾਡਗਸ ਮੇਲੋਂਗ
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot; --&gt;
| style              = 
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot;  or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| spouse             = &lt;!-- Use article title or common name --&gt;
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children           = 
| parents            = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother             = ਤਸੇਰਿੰਗ ਵਾਗਮੋ
| father             = ਸੋਨਮ ਵੰਗਿਆਲ
| family             = 
| callsign           = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}
'''ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ''' (ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1966)  ਭਾਰਤੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|last=Griffin|first=Peter|date=29 December 2014|work=[[Forbes India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|title=The best solar device is timing|last=Varghese|first=Shiny|date=22 December 2016|publisher=[[Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-the-real-life-phunsukh-wangdu-from-3-idiots/articleshow/55472657.cms|title=Meet the real life 'Phunsukh Wangdu' from '3 Idiots'|date=18 November 2016|publisher=[[The Economic Times]]|access-date=17 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804165939/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-the-real-life-phunsukh-wangdu-from-3-idiots/articleshow/55472657.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bhaskar.com/news/jk-omc-jam-success-story-of-sonam-wangchuk-5007736-pho.html|title=3 Idiots pato के असली फुनसुक वांगडू, फेल छात्र भी इनसे पढ़कर बनते हैं वैज्ञानिक|date=30 May 2015|publisher=[[Daily Bhaskar]]|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|last=Khattar|first=Sakshi|date=26 July 2008|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116154957/http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|archive-date=16 November 2016|publisher=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-here-s-what-sonam-wangchuk-plans-to-do-to-solve-ladakh-s-water-woes-2078092|title=Here's what Sonam Wangchuk plans to do to solve Ladakh's water woes|last=Mascarenhas|first=Josceline|date=16 April 2015|publisher=[[DNA India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/there-is-greater-need-for-basic-intelligence-than-artificial-intelligence-says-sonam-wangchuk/story-yy2CHfUNLb0gyO5cLijlnN.html|title=There is greater need for basic intelligence than artificial intelligence, says Sonam Wangchuk|last=Khanna|first=Aastha|date=24 November 2019|work=[[Hindustan Times]]|access-date=19 December 2022}}&lt;/ref&gt;  ਇਹ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ਼ [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] (ਐਸਈਸੀਐਮਓਐਲ) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1988 ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਲੱਦਾਖ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਪਰਦੇਸੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ 'ਸ਼ਿਕਾਰ' ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਥੋਪੀ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/hindi/india/zee-jankari-sonam-wangchuk-is-ray-of-hope-for-children-in-laddakh/315967|title=लद्दाख में बच्चों के लिए उम्मीद की नई किरण हैं 'सोनम वांगचुक'|date=18 January 2017|publisher=[[Zee News]]|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/In-the-land-of-little-rain/article16777599.ece|title=In the land of little rain|last=Ranjendra|first=Ranjani|date=8 December 2016|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-new-delhi-edition/20161126/281981787191805|title=From Leh comes a mountain of ideas|date=26 November 2016|work=[[The Times of India]]|location=[[Delhi]]}}&lt;/ref&gt; ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੂੰ SECMOL ਕੈਂਪਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਪਸ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਹੀਟਿੰਗ ਲਈ ਕੋਈ [[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ|ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

== ਲੱਦਾਖ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵਿਰੋਧ == 
26 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ ਖਾਰਦੁੰਗਲਾ ਲਾ ਪਾਸ 'ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਖਾਰਦੁੰਗਲਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਰਦੁੰਗ ਲਾ ਪਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਪਮਾਨ -40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਘੱਟ, ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 January 2023 |title=Ladakhi innovator Sonam Wangchuk says he's under house arrest, police deny charge |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/ladakhi-innovator-sonam-wangchuk-says-hes-under-house-arrest-police-deny-charge/article66445976.ece |access-date=30 January 2023}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ HIAL ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਵਾਂਗਚੁਕ ਨੇ HIAL ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਰਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sadhwani |first1=Karina |title=Explained {{!}} Ladakhi Climate Activist Sonam Wangchuk’s 21-Day-Hunger Strike for ‘Truth, Environment, &amp; Democracy’ |url=https://www.thequint.com/climate-change/sonam-wangchuk-hunger-strike-climate-fast-ladakh-protest |access-date=23 March 2024 |work=[[The Quint]] |date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ 21 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤੇਜ਼ ਭੁੱਖ-ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sonam Wangchuk (Phunsukh Wangdu of 3 Idiots) is on 21 days hunger strike (Day 21) |url=https://www.brutimes.com/news/politics/sonam-wangchuk-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-is-on-21-days-hunger-strike-day-21 |website=Bru Times News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Climate fast: Why is Sonam Wangchuk protesting in Ladakh? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/climate-fast-why-is-sonam-wangchuk-protesting-in-ladakh/photostory/108749321.cms |website=The Times of India |language=en |date=24 March 2024}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ.
!ਸਿਰਲੇਖ
|-
|2018
|[[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਰੇਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/two-indians-bharat-vatwani-and-sonam-wangchuk-receive-this-years-ramon-magsaysay-award-1909529|title=Two Indians, Bharat Vatwani and Sonam Wangchuk, Receive Magsaysay Award|access-date=1 September 2018|publisher=ndtv.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Innovator Sonam Wangchuk Awarded Honorary D.Litt Degree |url=http://bweducation.businessworld.in/article/Innovator-Sonam-Wangchuk-Awarded-Honorary-D-Litt-Degree/24-10-2018-162828 |access-date=2020-06-03 |website=BW Education |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124017/http://bweducation.businessworld.in/article/Innovator-Sonam-Wangchuk-Awarded-Honorary-D-Litt-Degree/24-10-2018-162828/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ D.Litt
|-
|2018
|ਆਈ. ਆਈ. ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Change the way students are picked for IITs: Global Awardee |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/change-the-way-students-are-picked-for-iits-global-awardee/581592.html |access-date=April 30, 2018 |publisher=Tribune |archive-date=ਮਈ 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503123842/http://www.tribuneindia.com/news/himachal/change-the-way-students-are-picked-for-iits-global-awardee/581592.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਫਾਰ ਕਲੈਕਟਿਵ ਐਕਸ਼ਨ (ਆਈ. ਸੀ. ਏ.) ਆਨਰ ਅਵਾਰਡ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਸੀਏ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonam Wangchuk to receive the Global Award for Sustainable Architecture 2017 |url=http://www.scoonews.com/news/sonam-wangchuk-to-receive-the-global-award-for-sustainable-architecture-2017-1736 |access-date=May 15, 2017 |publisher=ScooNews |archive-date=ਮਈ 19, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519221015/http://www.scoonews.com/news/sonam-wangchuk-to-receive-the-global-award-for-sustainable-architecture-2017-1736 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|ਜੀਕਿਊ ਮੈਨ ਆਫ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=GQ Awards: Men of the Year 2017 Winners |url=https://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-year-2017-winners/#zorawar-kalra-restaurateur-of-the-year |access-date=Sep 23, 2017 |publisher=GQ India}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|ਟਿਕਾਊ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh |url=https://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html |access-date=Aug 12, 2017 |publisher=FirstPost}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਲਈ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.greaterkashmir.com/news/kashmir/story/239746.html|title=31 get state award|date=27 January 2017|publisher=[[Greater Kashmir]]|location=Srinagar}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਰੋਲੇਕਸ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livehindustan.com/news/entertainment/article1-sonam-wangchuk-who-inspired-aamir-3-idiots-character-wins-rolex-award-for-enterprise-605155.html|title=3 IDIOTS में जिनसे प्रेरित था आमिर का किरदार, उन्हे मिला ये AWARD|date=19 November 2016|publisher=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|ਸਰਬੋਤਮ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਰਾ ਅਵਾਰਡ &lt;ref name=&quot;ST&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.statetimes.in/secmol-wins-international-terra-award-best-building/|title=SECMOL wins International Terra Award for best building|date=16 July 2016|publisher=[[State Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|ਯੂਨੈਸਕੋ ਚੇਅਰ ਮਿੱਟੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਕ੍ਰੈਟਰ ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonam Wangchuk |url=https://www.european-environment-foundation.eu/en-en/environetwork/profiles/wangchuk-sonam |publisher=Environment Netoerk |access-date=2024-03-17 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819224325/https://www.european-environment-foundation.eu/en-en/environetwork/profiles/wangchuk-sonam |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|ਸੀਐਨਐਨ-ਆਈਬੀਐਨ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼ ਅਵਾਰਡ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4fGBgAAQBAJ&amp;q=sonam+wangchuk+Real+Heroes+Award+2008&amp;pg=PT15|title=Real Heroes: Ordinary People Extraordinary Service|last=Nita Ambani|last2=Rajdeep Sardesai|date=August 2011|publisher=Roli Books Private Limited|isbn=-93-5194-0-57-8|author-link=Nita Ambani|author-link2=Rajdeep Sardesai}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|ਸੈਂਚੁਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀਚਰ ਅਵਾਰਡ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1 January 2005|title=Honour for green warriors|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2201/stories/20050114001608100.htm|journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|volume=22|issue=1}}&lt;/ref&gt;
|-
|2002
|ਅਸ਼ੋਕ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਟਰਪ੍ਰੈਨਯੋਰਸ਼ਿਪ, ਅਸ਼ੋਕ ਯੂ. ਐੱਸ. ਏ. ਦੁਆਰਾ &lt;ref name=&quot;ashoka&quot;&gt;{{Cite news|url=http://india.ashoka.org/fellow/sonam-wangchuk|title=Sonam Wangchuk's Introduction|access-date=30 June 2017|publisher=[[Ashoka (non-profit organization)]]|archive-date=28 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628132146/http://india.ashoka.org/fellow/sonam-wangchuk|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001
|ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਬਾਈ ਦ ਵੀਕ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Foundation Day Lecture by Sonam Wangchuk |url=http://www.iitd.ac.in/content/foundation-day-lecture-sonam-wangchuk?page=4 |access-date=January 27, 2016 |publisher=Indian Institute of Technology Delhi}}&lt;/ref&gt;
|-
|1996
|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਗਵਰਨਰ ਮੈਡਲ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.reachladakh.com/archive_details.php?pID=1774|title=Chief Judicial Magistrate acquits Sonam Wangchuk in 6-year old case|date=19 July 2013|publisher=ReachLadakh|access-date=17 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=20 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120173926/https://www.reachladakh.com/archive_details.php?pID=1774|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|3}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [https://www.secmol.org/ Official website]
*[https://web.archive.org/web/20260715071141/https://www.gqindia.com/magazine-story/sonam-wangchuk-saving-world-one-ice-stupa-time/ Sonam Wangchuk is saving the world one ice stupa at a time], at ''[[GQ (Indian edition)]]''
*[http://www.newsnation.in/article/154990-watch-live-exclusive-meet-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-sonam-wangchuk.html Sonam Wangchuk's Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425165923/http://www.newsnation.in/article/154990-watch-live-exclusive-meet-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-sonam-wangchuk.html |date=2019-04-25 }} at ''[[News Nation]]''
*[http://www.tedxgateway.com/portfolio/sonam-wangchuk/ Education in India: Are students failing or the system?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621041605/http://www.tedxgateway.com/portfolio/sonam-wangchuk/ |date=2017-06-21 }}, '''ਟੈਡ ਟਾਕ''' ਉੱਤੇ

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ]]</text>
      <sha1>duob5hbv191wlbvu7j2aq4g1opyqg8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੰਗਾ ਗੀਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188369</id>
    <revision>
      <id>849943</id>
      <parentid>763029</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T19:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7839" sha1="mb0ashtfcm75p0jaxxvelonjn51pc7d" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder||
| name                = ਵੰਗਾ ਗੀਤਾ
| birth_name          = 
| caption             = Vanga Geetha in 2019
| image               = Vanga Geetha Lok Sabha MP (cropped).jpg
| birth_date          = {{birth date and age|1964|3|1|df=yes}}
| birth_place         = [[Kakinada]], [[East Godavari district]], Andhra Pradesh, [[India]] (now [[Kakinada district]], [[Andhra Pradesh]], India)
| death_date          = 
| death_place         = 
| office              = [[Member of Parliament, Lok Sabha]]&lt;ref&gt;https://resultuniversity.com/election/kakinada-lok-sabha {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| constituency        = [[Kakinada (Lok Sabha constituency)|Kakinada]]
| term_start          = 17 ਜੂਨ 2019
| predecessor         = [[Thota Narasimham]]
| successor           = [[Tangella Uday Srinivas]]
| office1             = [[Andhra Pradesh Legislative Assembly|Member of Legislative Assembly&lt;br&gt; Andhra Pradesh]]&lt;ref&gt;https://resultuniversity.com/election/pithapuram-andhra-pradesh-assembly-constituency&lt;/ref&gt;
| constituency1       = [[Pithapuram (Assembly constituency)|Pithapuram]]
| termstart1          = 16 May 2009
| termend1            = 15 May 2014
| predecessor1        = [[Dorababu Pendem]]
| successor1          = [[SVSN Varma]]
| office2             = [[Member of Parliament, Rajya Sabha]]
| termstart2          = 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2000
| termend2            = 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006
| 1blankname2         = ਚੇਅਰਮੈਨ
| 1namedata2          = * [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੰਤ]]&lt;br/&gt;(2000-2002)
* [[ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖ਼ਾਵਤ]]&lt;br/&gt;(2002-2006)
| 2blankname2         = Leader of the House
| 2namedata2          = * [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]]&lt;br/&gt;(2000-2004)
* [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]]&lt;br/&gt;(2004-2006)
| predecessor2        = [[ਮੋਹਨ ਬਾਬੂ]]
| successor2          = [[M. V. Mysura Reddy]]
| party               = [[YSR Congress Party]]&lt;br/&gt;(2019-present)
| otherparty          = *[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]&lt;br/&gt;(2011-2014)
*[[Praja Rajyam Party]]&lt;br/&gt;(2008-2011)
*[[Telugu Desam Party]]&lt;br/&gt;(1983-2008)
| spouse              = ਕਾਸੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਮ 
| children            = 
| residence           = [[Kakinada district]], [[Andhra Pradesh]]
| alma_mater          = * ASD Govt Degree College for Women,&lt;ref&gt;&gt;https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/geetha-viswanath-vanga&lt;/ref&gt; [[Kakinada]]
* [[Master of Arts|MA (Political Science, Public Administration and Sociology)]]&lt;ref&gt;https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/geetha-viswanath-vanga&lt;/ref&gt; from [[Andhra University]]
* [[Master of Psychology|MSc Psychology]]&lt;ref&gt;https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/geetha-viswanath-vanga&lt;/ref&gt; from [[University of Madras]]
*[[Bachelor of Laws|Law]]&lt;ref&gt;https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/geetha-viswanath-vanga&lt;/ref&gt; from GSKM Law College, Rajamundry of [[Andhra University]]
*[[Master of Laws]]&lt;ref&gt;https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/geetha-viswanath-vanga&lt;/ref&gt; from [[Rashtrasant Tukadoji Maharaj Nagpur University|University of Nagapur]]
| profession          = * [[ਵਕੀਲ]] 
*[[Politician]]
| website             = 
| footnotes           = 
| date                = 
| year                = 
| source              = https://loksabha.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5093
| term_end            = ਜੂਨ 2024
}}

'''ਵੰਗਾ ਗੀਤਾ''' (ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1964) ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vanga Geetha |url=https://indianexpress.com/about/vanga-geetha/ |access-date=2024-03-20 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਾਈਐੱਸਆਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 May 2019 |title=17th Lok Sabha will see 76 women MPs, maximum so far |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/24/17th-lok-sabha-will-see-76-women-mps-maximum-so-far-1981127.html |access-date=24 May 2019 |publisher=New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/battle-equally-poised-in-port-town/article26646430.ece|title=Battle equally poised in port town Kakinada|last=Sankarkakinada|first=K. n Murali|date=26 March 2019|work=The Hindu|access-date=24 May 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ [[ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ|ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajya Sabha Members Biographical Sketches 1952–2003 |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/v.pdf |access-date=23 December 2017 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women Members of Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Women_Members_Rajya%20Sabha.pdf |access-date=23 December 2017 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/Vanga-Geetha-quits-Telugu-Desam/article15284779.ece|title=Vanga Geetha quits Telugu Desam|date=19 August 2008|work=The Hindu|access-date=23 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tAINAQAAMAAJ|title=Parliamentary Debates: Official Report|last=India. Parliament. Rajya Sabha|publisher=Council of States Secretariat|year=2006|page=16|access-date=23 December 2017}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਵੀ. ਐਸ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਓ ਅਤੇ ਪੀ. ਬਰਮਰੰਬਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://theleaderspage.com/vanga-geetha/&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਵੰਗਾ ਕਾਸੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੀ. ਐੱਸ. ਕੇ. ਕਾਲਜ, ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ. ਐੱਲ. ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vanga Geetha |url=https://indianexpress.com/about/vanga-geetha/ |access-date=2024-03-20 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://indianexpress.com/about/vanga-geetha/ &quot;Vanga Geetha&quot;]. ''The Indian Express''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>mb0ashtfcm75p0jaxxvelonjn51pc7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193872</id>
    <revision>
      <id>849915</id>
      <parentid>787702</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15226" sha1="7yop6jsa3m4dg93hbfcslt1tw4qyzjc" xml:space="preserve">

{{Infobox cricketer|name=ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ|birth_date={{Birth date|1937|11|18|df=yes}}|birth_place=[[ਦਿੱਲੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]|death_date={{Death date and age|2018|05|09|1937|11|18|df=yes}}|death_place=[[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਉਤਰਾਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]]|image=|caption=|batting=ਸੱਜੂ|bowling=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮੱਧਮ ਤੇਜ਼|columns=2|column1=ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|matches1=1|runs1=6|bat avg1=6.00|100s/50s1=0/0|top score1=3|deliveries1=78|wickets1=0|bowl avg1=&amp;nbsp;–|fivefor1=&amp;nbsp;–|tenfor1=&amp;nbsp;–|best bowling1=&amp;nbsp;–|catches/stumpings1=0/-|column2=ਫ੍ਰ੍ਸਟ ਕਲਾਸ|matches2=98|runs2=1046|bat avg2=11.12|100s/50s2=0/0|top score2=45|deliveries2=14826|wickets2=337|bowl avg2=21.89|fivefor2=23|tenfor2=2|best bowling2=8/27|catches/stumpings2=49/-|international=true|onetest=yes|country=ਭਾਰਤ |testdebutfor=ਭਾਰਤ|testcap=107|testdebutagainst=England|testdebutdate=21 January|testdebutyear=1964|lasttestdate=21 January|lasttestfor=ਭਾਰਤ|lasttestagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|lasttestyear=1964|source=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/33028.html Cricinfo|date=|year=}}

'''ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ''' &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sportskeeda |author-link=Sportskeeda |date=10 May 2018 |title=Former Test cricketer Rajinder Pal passes away |url=https://www.sportskeeda.com/athletics/former-test-cricketer-rajinder-pal-passes-away |access-date=10 May 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former Test cricketer Rajinder Pal passes away |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/former-test-cricketer-rajinder-pal-passes-away/articleshow/64106701.cms |access-date=2018-05-10 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;  ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] ਸੀ। '''ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ''' ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1954 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਖੇਡੀ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ 1954-55 ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Delhi v Services 1954-55 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/21/21363.html |access-date=10 October 2022 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਸਨੇ 1955-56 ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਾਲਿਆਂ]] ਅਤੇ 1959-60 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਰੋਹਿੰਟਨ ਬਾਰੀਆ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਜਦੋਂ 1959-60 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Delhi University v Bombay University 1959-60 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/137/137856.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 1959-60 ਵਿੱਚ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿੱਲੀ ਲਈ 54 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 8 ਅਤੇ 125 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ 1960-61 ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Delhi v Railways 1959-60 |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1950S/1959-60/IND_LOCAL/RANJI/NORTH/DELHI_I-RLYS_RJI-N_18-20FEB1960.html |access-date=10 October 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 3 ਵਿਕਟਾਂ ਦੇ ਕੇ 6 ਅਤੇ 17 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 3 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jammu and Kashmir v Delhi 1960-61 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/24/24479.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

1961-62 ਵਿੱਚ ਪਾਲ ਨੂੰ [[ਮੇਰੀਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ|ਐਮਸੀਸੀ ਦੇ]] ਖਿਲਾਫ ਇੰਡੀਅਨ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਇਲੈਵਨ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੈੱਡ ਡੇਕਸਟਰ ਦੀਆਂ 3 ਵਿਕਟਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Board President's XI v MCC 1961-62 |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/25/25217.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1963-64 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

== 1963-64 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ==
1963-64 ਦੀ ਲੜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੀਮੀ ਪਿੱਚਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਟੈਸਟ ਡਰਾਅ ਹੋਏ ਸਨ। ''ਵਿਜ਼ਡਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਈਐਮ ਵੈਲਿੰਗਸ ਨੇ ਪਿੱਚਾਂ ਨੂੰ 'ਇੰਨੀਆਂ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਯੋਗ ਕਾਰੀਗਰ ਝਾੜੂ ਦੇ ਹੈਂਡਲ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ... ਮੈਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰਾਅ ਹੋਣੇ ਤੈਅ ਸਨ।'  ਇਆਨ ਵੂਲਡ੍ਰਿਜ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ 'ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਣਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।'  ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਸੰਤ ਰੰਜਨੇ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਕਟ ਲਈ।

ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਰੰਜਨੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਅਤੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 13 ਓਵਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 22 ਦੌੜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਿਕਟ ਨਹੀਂ ਲਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2nd Test, Mumbai (BS), Jan 21 – 26 1964, England tour of India |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-india-1963-64-61794/india-vs-england-2nd-test-62940/full-scorecard |access-date=28 October 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਵੂਲਡ੍ਰਿਜ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਪਿਨਰ ਜੌਨੀ ਮਾਰਟਿਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਉਛਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, 'ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।'  ਅਗਲੇ ਦੋ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਰਮਾਕਾਂਤ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਟੈਸਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਿਡਾਇਆ। 

== ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ 1965-66 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ 1966-67 ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1968-69 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਟੀਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1969-70 ਵਿੱਚ ਮਲਹੋਤਰਾ ਚਮਨਲਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ। ਉਹ 1971-72 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ 1972-73 ਅਤੇ 1973-74 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।

21.89 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 337 ਵਿਕਟਾਂ ਦਾ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਮਜ਼ੋਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 12 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 9.53 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 60 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Home of CricketArchive |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1222/f_Bowling_by_Opponent.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਪਰ [[ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਉਸਨੇ 10 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 41.87 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 16 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Home of CricketArchive |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1222/f_Bowling_by_Team.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਰਵਿੰਦਰ ਪਾਲ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Home of CricketArchive |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/40/40654/40654.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਕੁਝ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1964-65 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਕੱਠੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1965-66 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 15 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Home of CricketArchive |url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/27/27912.html |access-date=10 May 2018 |publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾ ਕੇ ਕੋਚ ਬਣ ਗਿਆ। 1979 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਪਿਲ ਦੇਵ|ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਨੇ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਿਤਾਇਆ 

ਜਦੋਂ 2004 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਨੇ]] ਸਾਬਕਾ ਟੈਸਟ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 'ਭਵਿੱਖ ਦੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ|ਉੱਤਰਾਂਚਲ]] ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ' ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਕਮ ਦਾਨ ਕਰਨਗੇ। &lt;ref&gt;[http://www.thatscricket.com/news/2004/05/22/2205kapil.html &quot;Kapil Dev donates his pension to orphanage&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304060017/http://www.thatscricket.com/news/2004/05/22/2205kapil.html|date=4 March 2016}} Retrieved 11 July 2013&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਦਾ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ 9 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 May 2018 |title=Former Test cricketer Rajinder Pal passes away |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket-former-test-cricketer-rajinder-pal-passes-away-441582 |access-date=23 May 2018 |publisher=India TV}}&lt;/ref&gt; ਐਮਪੀ ਪਾਂਡਵ ਜੋ ਕਿ ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਦੇ ਖੇਡ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MP Pandove condoles death of Rajinder Pal |url=http://www.uniindia.com/mp-pandove-condoles-death-of-rajinder-pal/sports/news/1227155.html |access-date=23 May 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1222/1222.html ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿਖੇ]
* [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/33028.html ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕ੍ਰਿਕਇੰਫੋ 'ਤੇ]
* [http://www.cricketcountry.com/articles/rajinder-pal-a-seamer-lost-in-an-era-of-spin-209200 ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ: ਸਪਿਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>7yop6jsa3m4dg93hbfcslt1tw4qyzjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਦੂਸ਼ੀ ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194706</id>
    <revision>
      <id>849936</id>
      <parentid>838972</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13232" sha1="gif5fk92vsju8xl9umn3oh57msir8vx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = [[Vidushi]]
| name               = Neela Ramgopal
| image              = Neela Ramgopal interview.jpg
| image_size         = 
| caption            = Ramgopal in 2022
| native_name        = நீலா ராம்கோபால்
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|5|25}}
| birth_place        = [[Kumbakonam]], [[Madras Presidency]], British&amp;nbsp;India
| death_date         = {{death date and age|df=yes|2023|3|1|1935|5|25}}
| death_place        = [[Bengaluru]], Karnataka, India
| occupation         = {{cslist|Singer|music teacher}}
| spouse             = 
| parents            = 
| awards             = {{ubl|[[Sangeet Natak Akademi Award]]|Sangita Kala Acharya}}
| website            = 
| module             = {{Infobox musical artist
| embed               = yes
| background          = solo singer
| genre               = [[Carnatic music]]
| instrument          = Vocals
| label               =
| years_active        = 1965–2023
}}
}}

'''ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ''' (25 ਮਈ 1935-1 ਮਾਰਚ 2023) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ।{{Efn|Ramgopal was also referred to as Vidushi Neela Ramgopal with honorific title [[Vidushi]] for [[Carnatic music]] scholars.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2023 |title=Vidushi Neela Ramgopal passes away |url=https://starofmysore.com/vidushi-neela-ramgopal-passes-away/ |access-date=5 March 2023 |website=Star of Mysore |language=en-US}}&lt;/ref&gt;}} ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਤਮੀਜ਼ ਇਨਬਾਮ'', ''ਰਾਮ ਉਪਾਸਨਾ'' ਅਤੇ ''ਨਾਰਾਇਣ ਐਨੀਰੋ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਆਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਚੂਡ਼ਾਮਣਿ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਮਈ 1935 ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਕੁੰਬਕੋਣਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਅਈਅਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਜਮੀਂਦਾਰ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਤਿਆਗਰਾਜਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸਣੇ ਆਪਣੀ ਪੜਾਈ ਤਿਰੂਵਿਦੈਮਰੁਦੁਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ।&lt;ref name=&quot;harmony&quot;&gt;{{Cite web |title=A late bloomer « Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-late-bloomer/}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਿਰਫ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;silver&quot;&gt;{{Cite web |title=Neela Ramgopal: Music Should Touch The Heart – Silver Talkies |url=https://silvertalkies.com/neela-ramgopal-music-should-touch-the-heart/ |website=silvertalkies.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਬਕੋਣਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਤਾਲੀਮ [[N. M. Narayanan|ਐੱਨ. ਐੱਮ. ਨਾਰਾਇਣਨ]], [[T. K. Rangachary|ਟੀ. ਕੇ. ਰੰਗਾਚਾਰੀ]] ਅਤੇ ਐੱਮ&lt;ref name=&quot;sruti&quot;&gt;{{Cite web |date=May 2018 |title=Neela Ramgopal |url=https://www.sruti.com/index.php/artist/neela-ramgopal |website=The Sruti Foundation}}&lt;/ref&gt;ਕੋਲੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ I

ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਨੇ 1965 (ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਆਇਆ ਸੀ) ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ।&lt;ref name=&quot;silver&quot;/&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ &quot;ਏ ਟੌਪ&quot; ਗ੍ਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TEEPOI |url=https://www.teepoi.com/visage-5-neela-ramgopal |access-date=5 March 2023 |website=www.teepoi.com |language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕੰਨਡ਼ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 50 ਤਮਿਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;SMA&quot;&gt;{{Cite web |title=Guru Kripa Awards |url=https://www.shankarmahadevanacademy.com/guru-kripa-awards/ |website=www.shankarmahadevanacademy.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ 72 ਮੇਲਕਾਰਤਾਂ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਡੀਓ ਸੀ. ਡੀ. ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;SMA&quot; /&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਇਨਬਾਮ, ''ਰਾਮ ਉਪਾਸਨਾ'' ਅਤੇ ''ਨਾਰਾਇਣ ਐਨੀਰੋ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;harmony&quot;/&gt;

ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਓਂਕੀ  ਉਸ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਪਾਠ ਆਨਲਾਈਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=1 March 2023 |title=A paean to Neela Mami |url=https://www.deccanherald.com/opinion/right-in-the-middle/a-paean-to-neela-mami-1196330.html |access-date=5 March 2023 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਆਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਚੂਡ਼ਾਮਣਿ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=2 March 2023 |title=Vidushi Neela Ramgopal passes away |url=https://starofmysore.com/vidushi-neela-ramgopal-passes-away/ |access-date=5 March 2023 |website=Star of Mysore |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਮਗੋਪਾਲ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਪਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਚਲੀ ਗਈ I ਜੇ. ਪੀ. ਨਗਰ 'ਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਹ ਬਸਵਨਗੁਡੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Neela Ramgopal |url=https://www.teepoi.com/visage-5-neela-ramgopal#v5storyD |website=www.teepoi.com |language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;silver&quot;/&gt; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;harmony&quot;/&gt; ਉਹ ਤਮਿਲ, [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਮਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋ। ਉਹ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ  ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ 87 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==

ਵਿਦੂਸ਼ੀ ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਸ਼ਹਿਰ ਬੰਗਲੌਰ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜੇ. ਪੀ. ਨਗਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਵਨਗੁਡੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Neela Ramgopal |url=https://www.teepoi.com/visage-5-neela-ramgopal#v5storyD |website=www.teepoi.com |language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;silver&quot;/&gt; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;harmony&quot;/&gt; ਉਹ ਤਮਿਲ, [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਮਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/in-her-own-style/article7282511.ece|title=In her own style…|last=Ganesh|first=Deepa|date=4 June 2015|work=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

ਵਿਦੂਸ਼ੀ ਨੀਲਾ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/noted-carnatic-vocalist-and-guru-neela-ramgopal-passes-away/article66569007.ece|title=Noted Carnatic vocalist and guru Neela Ramgopal passes away|date=1 March 2023|work=The Hindu|access-date=5 March 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
== ਕਿਤਾਬਾਂ ==

*  &lt;ref name=&quot;harmony&quot;/&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 2016 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=President of India to confer tomorrow Sangeet Natak Akademi Fellowships and Awards for 2016 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1516849 |website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* ਗੁਰੂਕ੍ਰਿਪਾ ਅਵਾਰਡ 2017 &lt;ref name=&quot;SMA&quot;/&gt;
* ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾ ਆਚਾਰੀਆ ਅਵਾਰਡ 2011 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sangita Kala Acharya |url=https://musicacademymadras.in/awards/sangita-kala-acharya/ |publisher=Madras Music Academy |access-date=2025-03-01 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318092545/https://www.musicacademymadras.in/awards/sangita-kala-acharya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਕੰਚਨਾ ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਕੰਚਨਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿਰਲੇਖ 2018 
* ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;sruti&quot;/&gt;
* ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;sruti&quot; /&gt;
* ਨਗਰਕੋਇਲ ਟਰੱਸਟ ਤੋਂ ਗਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;sruti&quot; /&gt;
* ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਣ ਸਭਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾ ਸਮਰਾਗਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;sruti&quot; /&gt;
* ਰਾਮ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਾ ਚੂਡ਼ਾਮਣਿ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;sruti&quot; /&gt;
* ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਸੰਗੀਤਾ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਸਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;sruti&quot; /&gt;

== ਨੋਟਸ ==
{{Notelist}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>gif5fk92vsju8xl9umn3oh57msir8vx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਰਸੀ ਭਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195285</id>
    <revision>
      <id>849935</id>
      <parentid>841434</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6447" sha1="nmbnf1uzyily46t8whrooav7b1ent02" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = Warsi Brothers
| image              = 
| birth_name         = Nazeer Ahmad Khan Warsi and Naseer Ahmad Khan Warsi
| birth_place        = [[Hyderabad]], [[Telangana]], [[India]]
| occupation         = [[Qawwali]] singing group
| awards             = Sangeet Natak Akademi Award (2014)
}}

ਵਾਰਸੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲੀ]] ਸੰਗੀਤਕ ਗਰੁਪ  ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ(ਕੱਵਾਲ) ਆਪਣੇ ਅਠ ਸਾਥੀਆਂ(ਹਮਨਵਾ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ)ਹਨ। ਉਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

== ਕੱਵਾਲਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ==
ਨਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਜ਼ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਰਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਾਰਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਖਾਨ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] [[ਦਰਬਾਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸਨ। 1857 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]] ਲਈ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਖਾਨ [[ਤਾਨਰਸ ਖਾਨ|ਤਨਰੁਸ ਖਾਨ]] ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।

== ਕੱਵਾਲਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ==

ਨਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਜ਼ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜ਼ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਰਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਾਰਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਖਾਨ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] [[ਦਰਬਾਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸਨ। 1857 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]] ਲਈ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਖਾਨ [[ਤਾਨਰਸ ਖਾਨ|ਤਨਰੁਸ ਖਾਨ]] ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/wah-this-hyderabadi-family-has-been-carrying-foward-the-legacy-of-qawwali-for-over-900-years/articleshow/59239321.cms|title=Wah! This Hyderabadi family has been carrying forward the legacy of qawwali for over 900 years|last=Papri Paul|date=21 June 2017|work=The Times of India|access-date=11 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625140027/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/wah-this-hyderabadi-family-has-been-carrying-foward-the-legacy-of-qawwali-for-over-900-years/articleshow/59239321.cms|archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaToday&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/swarutsav/story/warsi-brothers-226221-2014-11-07|title=Warsi Brothers|date=7 November 2014|work=India Today (newspaper)|access-date=3 March 2021}}&lt;/ref&gt;
== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਵਾਰਸੀ ਭਰਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੇ  ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]] ਦੀਆਂ ਕਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਾਹਕ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੂਫੀਆਨਾ ਕਵਾਲੀ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਠੁਮਰੀ, ਭਜਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;TheHindu&quot; /&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==
ਵਾਰਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲੀ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndiaToday&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UoH&quot;&gt;{{Cite web |date=26 November 2021 |title=Sufiyana Qawwali by Warsi Brothers at University of Hyderabad |url=http://herald.uohyd.ac.in/sufiyana-qawwali-by-warsi-brothers-at-uoh/ |access-date=2 April 2022 |website=University of Hyderabad Herald website}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਅਤੇ ਨਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਵਾਰਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;UoH&quot; /&gt;

ਉਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਮਪੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਈਦ ਸ਼ਾਹ ਯੂਸਫ਼ੂਦੀਨ ਦੀ [[ਦਰਗਾਹ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}</text>
      <sha1>nmbnf1uzyily46t8whrooav7b1ent02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196205</id>
    <revision>
      <id>849934</id>
      <parentid>822887</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7281" sha1="q35jm8hxnw9n40zil95idnslq648kyz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ
| image              = Vanhlupuii.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = {{birth date|1946|6|02|df=y}}
| birth_place        = ਡਾਵਰਪੁਈ, ਆਈਜ਼ੌਲ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| death_date         = {{death date and age|2024|03|30|1946|6|02|df=y}}
| death_place        = ਆਈਜ਼ੌਲ
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| occupation         = {{ubl|ਗਾਇਕ | ਇੰਜੀਲ ਗਾਇਕ}}
| years_active       = 
| known_for          = ਮਿਜ਼ੋ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਤੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ (ਏਆਈਆਰ) ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਉੱਚ ਗ੍ਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 3
| parents            = 
| awards             = 1978 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ
| website            = 
}}

'''ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Vanhlupuii;''' 2 ਜੁਲਾਈ 1946 - 30 ਮਾਰਚ 2024) ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਿਜ਼ੋ ਗਾਇਕ ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] (ਏ.ਆਈ.ਆਰ.)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual list of Mizo Music Artist |url=https://prasarbharati.gov.in/music_artists/airaizawl.pdf |access-date=31 March 2024 |website=prasarbharati.gov.in}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚ ਗ੍ਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vanhlupuii a liam ta |url=https://zalen.in/detail/vanhlupuii-a-liam-ta |website=zalen}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਦਾਵਰਪੁਈ, [[ਆਈਜ਼ੋਲ|ਆਇਜ਼ੌਲ]], [[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਂਖਮਾ ਅਤੇ ਲਾਲਡੇਂਗੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਿਜ਼ੋ ਪਾਦਰੀ ਵਾਂਛੂੰਗਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਜ਼ੋ ਔਰਤ ਸੀ। ਬੀ ਲਾਲਜ਼ੇਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਈਜ਼ੌਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਏਆਈਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ 1957 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1969 ਵਿੱਚ 'ਏ' ਗ੍ਰੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਗ੍ਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋ ਗੀਤਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ &quot;ਦ ਬਿਗਨਰਸ&quot; ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ &quot;ਵੈਨਜ਼&quot; ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Music – A Channel of Peace Contributed by Vanhlupuii |url=https://theindiapost.com/nation/north-east-post/music-%E2%80%93-a-channel-of-peace-contributed-by-vanhlupuii/ |access-date=31 March 2024 |website=theindiapost.com |archive-date=31 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331053436/https://theindiapost.com/nation/north-east-post/music-%E2%80%93-a-channel-of-peace-contributed-by-vanhlupuii/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਉਟਰੇਕਟ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਐਡਵੈਂਟਿਸਟ ਚਰਚ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
ਵਨਹਲੁਪੁਈ ਨੇ ਲਾਲਥੁਆਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 30 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vanhlupuii kan chan ta |url=https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/4289/Vanhlupuii+kan+chan+ta |access-date=31 March 2024 |website=bengvarna |archive-date=31 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331050437/https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/4289/Vanhlupuii+kan+chan+ta |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mizoram mourns the loss of singer Vanlalhlupuii |url=https://www.indiatodayne.in/mizoram/story/mizoram-mourns-the-loss-of-singer-vanlalhlupuii-944937-2024-03-30 |access-date=31 March 2024 |website=indiatodayne.in}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==

* 1980 LG ਟਰਾਫੀ
* 1978 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਲੇਲਟੇ ਵੀਲੀ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ
* ਸਦੀ ਦਾ ਜ਼ੋਲੇਂਟੂ ਗਾਇਕ
* 1999 ਏਆਈਆਰ, ਟਾਪ ਗ੍ਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Only Mizo Top Grade Artist Of Akashvani Vanhlupuii Passes Away At 77 |url=https://newsonair.gov.in/only-mizo-top-grade-artist-of-akashvani-vanhlupuii-passes-away-at-77/ |access-date=31 March 2024 |website=newsonair.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* 1966, 67, 68 ਥਲਫਾਵਾਂਗ ਕੁਟ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mizo rimawi khawvel tana mi hlu Vanhlupuii a liam ta |url=https://www.vanglaini.org/ |access-date=1 April 2024 |website=Vanglaini.org}}&lt;/ref&gt;

# ਥਲਾਈ ਹੁਏਸਨ (ਓਟੋ ਆਈਜ਼ੌਲ), 1984
# ਆਈ ਹੁਨ ਟਿਥਿਆਂਗਲਿਮ ਲਾ (ਅਮਰੀਕਾ), 1985
# ਵੈਨਖਾਮਾ ਹਲੇਟ (ਓਟੋ ਆਈਜ਼ੌਲ), 1991

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਮਿਜ਼ੋ ਸੰਗੀਤ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]]</text>
      <sha1>q35jm8hxnw9n40zil95idnslq648kyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197424</id>
    <revision>
      <id>849967</id>
      <parentid>804541</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5565" sha1="0qu8pwz5w8ttr3q566z6zy96b9k2rm7" xml:space="preserve">
'''''ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕ''''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀ ਹੈ ਜੋ 26 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਤੋਂ 18 ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ ਐਂਡ ਟੀ. ਵੀ. ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਡ਼ੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੱਟ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਮੇਮਾਨੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਫਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਥਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਅਰਧਾਂਗਿਨੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Neha Saxena returns to TV with Siddhi Vinayak which will take up the Santoshi Maa slot on &amp;TV |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/neha-saxena-returns-to-tv-with-siddhi-vinayak-which-will-take-up-the-santoshi-maa-slot-on-tv/ |access-date=12 September 2017 |website=BollywoodLife.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912115207/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/neha-saxena-returns-to-tv-with-siddhi-vinayak-which-will-take-up-the-santoshi-maa-slot-on-tv/ |archive-date=12 ਸਤੰਬਰ 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=India-West |first=R. M. VIJAYAKAR, Special to |title=&amp;TV's New Show 'Siddhivinayak' Presents a Passionate Hate Story |url=https://www.indiawest.com/entertainment/television/tv-s-new-show-siddhivinayak-presents-a-passionate-hate-story/article_736ad63e-bd98-11e7-8f14-23c05fbac0a5.html |access-date=2019-08-30 |website=India West |language=en |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830235604/https://www.indiawest.com/entertainment/television/tv-s-new-show-siddhivinayak-presents-a-passionate-hate-story/article_736ad63e-bd98-11e7-8f14-23c05fbac0a5.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸੀਜ਼ਨ ==
ਇਹ ਲੜੀ ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ &amp;TV 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੀਜ਼ਨ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2017 - ਫਰਵਰੀ 2018 ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੇਹਾ ਸਕਸੈਨਾ ਅਤੇ ਨਿਤਿਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕ (ਸੀਜ਼ਨ 1) ਇੱਕ ਛਾਲ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਰਨਾਜ਼ ਸ਼ੈੱਟੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸਨੇ ਨੇਹਾ ਸਕਸੈਨਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਤਿਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ।

ਸੀਜ਼ਨ 1 ਆਪਣੇ ਚੱਲਣ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਡਰਾਮਾ ਸੀ। ਸੀਜ਼ਨ 2 ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬਦਲਾ ਡਰਾਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਫਲ ਰਿਹਾ; ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਆਪਣੇ ਚੱਲਣ ਦੌਰਾਨ &amp;TV UK ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੋਅ ਬਣ ਗਿਆ।

== ਕਹਾਣੀ ==
ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕ ਸਿੱਧੀ ਜੋਸ਼ੀ (ਨੇਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰੋੜਾ), ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਡਾਂਸਰ, ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ &quot;ਵਿਨ&quot; ਕੁੰਦਰਾ (ਨਿਤਿਨ ਗੋਸਵਾਮੀ), ਇੱਕ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਇਕੱਠੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਇੱਕ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਨ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਹਾਦਸੇ ਲਈ ਉਸ 'ਤੇ ਵਰ੍ਹਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਨ ਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਨ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਫਸਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ]]</text>
      <sha1>0qu8pwz5w8ttr3q566z6zy96b9k2rm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਦਰਾਕਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197749</id>
    <revision>
      <id>849918</id>
      <parentid>809317</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54938-73</username>
        <id>62459</id>
      </contributor>
      <origin>849918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6595" sha1="suxvwcyow5gcz44h7ntsvna5t585a2r" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:RudrakshaTree.jpg|right|thumb|300x300px| ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਰੁੱਖ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Rudraksha_beads.jpg|right|thumb|281x281px| ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ]]
'''ਰੁਦਰਾਕਸ਼''' ਇੱਕ ਫਲ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਰੁਦਰਾਕਸ਼ (IAST: Rudrakṣa, ਦੇਵਨਾਗਰੀ: रुपक, ਤੇਲਗੂ: రుద్రాక్ష &lt;ref&gt;{{Cite web |title=तेलुगू में रुद्राक्ष का उपयोग |url=https://isha.sadhguru.org/in/te/wisdom/article/rudraksha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802051313/https://isha.sadhguru.org/in/te/wisdom/article/rudraksha |archive-date=2 अगस्त 2018 |access-date=१८जुलाई २०१८ |publisher=isha.sadhguru.org}}&lt;/ref&gt;, ਤਾਮਿਲ: ருத்ராட்ச &lt;ref&gt;{{Cite web |title=तमिल में रुद्राक्ष का उपयोग |url=https://tamil.boldsky.com/insync/life/2014/interesting-facts-about-rudraksha-005498.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613040831/https://tamil.boldsky.com/insync/life/2014/interesting-facts-about-rudraksha-005498.html |archive-date=13 जून 2018 |access-date=१८जुलाई २०१८ |publisher=tamil.boldsky.com}}&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਏ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=स्टटले |first=एम. |title=शिव के साथ नृत्य |url=https://www.himalayanacademy.com/media/books/dancing-with-siva/web/ch10_12.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180405214529/https://www.himalayanacademy.com/media/books/dancing-with-siva/web/ch10_12.html |archive-date=5 अप्रैल 2018 |access-date=१८जुलाई २०१८ |publisher=हिमालयआँकडेमी |6=}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਬੀਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅਰਧ-ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

== ਸ਼ਬਦ - ਮਾਧਿਅਮ ==
ਰੁਦਰਕਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: रूप) ਅਤੇ ਅਕਸ਼ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਅਕਸ਼) ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|}}&lt;/ref&gt; &quot;ਰੁਦਰ&quot; ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ &quot;ਅਕਸ਼&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਅੱਥਰੂ' ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹੰਝੂ।

== ਮਹੱਤਵ ==
[[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੈਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਮਣਕੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[ਭਗਵਾਨ]] ਸ਼ਿਵ ਖੁਦ ਰੁਦਰਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁਦਰਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ [https://sanatanpragati.com/om-namah-shivay-mantra-jaap-ke-fayde/ ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਏ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419184616/https://sanatanpragati.com/om-namah-shivay-mantra-jaap-ke-fayde/ |date=2025-04-19 }} ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮਣਕੇ ਪਹਿਨਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਹਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦਿਓ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: मुखी) ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਚਿਹਰਾ ਇਸ ਲਈ ਮੁਖੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਏਕਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਇੱਕ ਖੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼, 4 ਮੁੱਖੀ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 4 ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼। ਰੁਦਰਾਕਸ਼ 1 ਤੋਂ 21 ਮੂੰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ekarudraksha.com|title=ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਮਣਕਾ|publisher=ਇੱਕ ਰੁਦਰਾਕਸ਼}}&lt;/ref&gt;


[[File:Rudraksha Fruit - Rudraksh Fruit - Buah Jenitri (Elaeocarpus ganitrus).jpg|thumb|ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਫਲ - ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਫਲ - ਬੁਆਹ ਜੇਨਿਤਰੀ (ਇਲਾਓਕਾਰਪਸ ਗੈਨਿਟ੍ਰਸ)]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ]]</text>
      <sha1>suxvwcyow5gcz44h7ntsvna5t585a2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿਊਕ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203648</id>
    <revision>
      <id>849927</id>
      <parentid>844680</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28684" sha1="1h0ikxoj7wyznifg4jq1kne65jox0xo" xml:space="preserve">
{{Infobox football biography
| name = ਲਿਊਕ ਸਿੰਘ
| image = Luke Singh, FC Edmonton.jpg
| upright = 0.8
| alt = ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਖਿਡਾਰੀ
| caption = ਲੂਕ ਸਿੰਘ 2022 ਵਿੱਚ &quot;FC ਐਡਮੰਟਨ&quot; ਨਾਲ
| full_name = ਲਿਊਕ ਐਡਮ ਸਿੰਘ
| birth_date = {{Birth date and age|2000|9|12|df=y}}
| birth_place = ਬ੍ਰੈਂਪਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ
| height = 1.88 ਮੀਟਰ
| position = [[ਡਿਫੈਂਡਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|ਡਿਫੈਂਡਰ]]
| currentclub = ਇੰਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ
| clubnumber = 3
| youthyears1 = {{0|0000}}–2015
| youthclubs1 = ਉੱਤਰੀ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸ.ਸੀ.
| youthyears2 = 2015
| youthclubs2 = ਬਰੈਂਪਟਨ ਯੂਥ ਐਸ.ਸੀ.
| youthyears3 = 2016
| youthclubs3 = ਵੌਘਨ ਅਜ਼ੂਰੀ
| youthyears4 = 2017–2020
| youthclubs4 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ
| youthyears5 = 2019
| youthclubs5 = ਬ੍ਰੌਂਡਬੀ ਆਈਐਫ
| years1 = 2018
| clubs1 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ III
| caps1 = 10
| goals1 = 1
| years2 = 2019–2021
| clubs2 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ II
| caps2 = 0
| goals2 = 0
| years3 = 2019
| clubs3 = 
| caps3 = 
| goals3 = 
| years4 = 2021
| clubs4 = → ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ (loan)
| caps4 = 0
| goals4 = 0
| years5 = 2021–2024
| clubs5 = ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ
| caps5 = 6
| goals5 = 1
| years6 = 2021
| clubs6 = →ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ (ਲੋਨ ਤੇ)
| caps6 = 7
| goals6 = 2
| years7 = 2022
| clubs7 = → ਐਫਸੀ ਐਡਮੰਟਨ (ਲੋਨ ਤੇ)
| caps7 = 23
| goals7 = 0
| years8 = 2023
| clubs8 = → ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ (ਲੋਨ ਤੇ)
| caps8 = 25
| goals8 = 1
| years9 = 2024
| clubs9 = → ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ (ਲੋਨ ਤੇ)
| caps9 = 19
| goals9 = 0
| years10 = 2025–
| clubs10 = 
| caps10 = 
| goals10 = 
| nationalyears1 = 2016
| nationalteam1 = ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-17 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ
| nationalcaps1 = 2
| nationalgoals1 = 0
| nationalyears2 = 2018
| nationalteam2 = ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-20 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ
| nationalcaps2 = 3
| nationalgoals2 = 0
| nationalteam3 = ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ
| nationalcaps3 = 2 &lt;!--update date below if you update this--&gt;
| nationalgoals3 = 0
| nationalyears3 = 2023–
| club-update = ਅਕਤੂਬਰ 27, 2025
| nationalteam-update = ਜੁਲਾਈ 3, 2023
}}

'''ਲੂਕ ਐਡਮ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Luke Adam Singh;''' ਜਨਮ 12 ਸਤੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਇੰਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਲਈ [[ਡਿਫੈਂਡਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|ਡਿਫੈਂਡਰ]] ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਰਥ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਂਪਟਨ ਯੂਥ ਐਸਸੀ ਨਾਲ ਯੂਥ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luke Singh profile |url=https://www.canadasoccer.com/fr/profil/?id=5725&amp;teamId=2073 |website=[[Canadian Soccer Association]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਓਨਟਾਰੀਓ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 11, 2015 |title=Ontario Players Compete against Quebec in Provincial teams Competition |url=https://www.ontariosoccer.net/news_article/show/741613-ontario-players-compete-against-quebec-in-provincial-teams-competition |website=[[Ontario Soccer Association]]}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।

== ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ ==
ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਸੈਮੀ-ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ 1 ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ III ਲਈ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨੌਰਥ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਐਸਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cheng |first=Jonathan |date=August 27, 2018 |title=TFC III Remains Top Of Table After 4–1 Result Over North Miss |url=https://www.league1ontario.com/news_article/show/944995 |website=[[League1 Ontario]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2019 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਡੈਨਿਸ਼ ਕਲੱਬ ਬ੍ਰੌਂਡਬੀ ਨਾਲ ਟ੍ਰਾਇਲ 'ਤੇ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thorsen |first=Gisle |date=January 9, 2019 |title=Brøndby giver 'Mini Valderrama' chancen: Sådan scorede han aftalen |trans-title=Brøndby gives 'Mini Valderrama' the chance: This is how he scored the agreement |url=https://ekstrabladet.dk/sport/fodbold/dansk_fodbold/superligaen/broendby/broendby-giver-mini-valderrama-chancen-saadan-scorede-han-aftalen/7466670 |website=[[Ekstra Bladet]] |language=Danish}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 25, 2019 |title=Skadet Luke Singh rejser hjem fra træningslejren |trans-title=Injured Luke Singh travels home from training camp |url=https://3point.dk/nyheder/skadet-luke-singh-rejser-hjem-fra-traeningslejren |website=3 Point |language=Danish}}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ USL ਲੀਗ ਵਨ ਦੇ ਟੋਰਾਂਟੋ FC II ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 5, 2019 |title=Toronto FC II signs Luke Singh and Ralph Priso |url=https://www.torontofc.ca/post/2019/03/05/toronto-fc-ii-signs-luke-singh-and-ralph-priso |website=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਲੋਨ 'ਤੇ ਡੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਲੀਗਾ ਵਿੱਚ Brøndby IF ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 2019 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;brond&quot;&gt;{{Cite web |date=January 31, 2019 |title=Brøndby IF lejer Luke Singh |trans-title=Brøndby IF hires Luke Singh |url=https://brondby.com/nyhed/2019/01/31/broendby-if-lejer-luke-singh |website=[[Brøndby IF]] |language=Danish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 31, 2020 |title=Officielt: Brøndby IF lejer Luke Singh |trans-title=Official: Brøndby IF hires Luke Singh |url=https://3point.dk/nyheder/officielt-brondby-if-lejer-luke-singh |website=3 Point |language=Danish}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 24 ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ U19 ਟੀਮ ਨਾਲ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 24, 2019 |title=Luke Singh efter et halvt år i Brøndby: Jeg har lært meget |trans-title=Luke Singh after half a year in Brøndby: I have learned a lot |url=https://3point.dk/nyheder/luke-singh-efter-et-halvt-aar-i-brondby-jeg-har-laert-meget |website=3 Point |language=Danish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;again&quot;&gt;{{Cite web |last=Lindsay |first=Ryan |last2=Singh |first2=Michael |date=April 13, 2021 |title=Toronto FC (once again) add Luke Singh to CONCACAF Champions League roster |url=https://www.wakingthered.com/2021/4/13/22382475/toronto-fc-once-again-add-luke-singh-to-concacaf-champions-league-roster |website=Waking the Red |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409203926/https://www.wakingthered.com/2021/4/13/22382475/toronto-fc-once-again-add-luke-singh-to-concacaf-champions-league-roster |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 11, 2019 |title=Luke Singh færdig i Brøndby – Bekræfter retur til Toronto |trans-title=Luke Singh finished in Brøndby – Confirms return to Toronto |url=https://3point.dk/nyheder/luke-singh-faerdig-i-brondby-bekraefter-retur-til-toronto |website=3 Point |language=Danish}}&lt;/ref&gt;

ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ II ਦੇ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਕਾਰਨ 2020 ਯੂਐਸਐਲ ਲੀਗ ਵਨ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kloke |first=Joshua |date=November 24, 2020 |title=Greg Vanney unplugged: On a 'most difficult' season and what he's learned about TFC |url=https://www.nytimes.com/athletic/2218361/2020/11/24/tfc-vanney-interview/ |website=[[The Athletic]]}}&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਟੀਮ ਲਿਓਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਲੱਬ ਦੇ CONCACAF ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਮੈਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੈਰ-MLS ਲੋਨ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://torontosun.com/sports/short-handed-reds-sign-tfc-ii-star-luke-singh-to-round-out-roster|title=Short-handed Reds sign TFC II star Luke Singh to round out roster|last=Buffery|first=Steve|date=April 7, 2021|work=[[Toronto Sun]]|access-date=April 8, 2021|publisher=[[Postmedia Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pollard |first=Matt |date=June 20, 2016 |title=MLS 3.0: USL-to-MLS Short Term Loans and Integrity of USL Competition |url=https://lastwordonsports.com/2016/06/20/mls-3-0-usl-mls-short-term-loans-exist/ |website=Last Word on Sports}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=April 7, 2021|title=Toronto FC holds Mexico's Club Leon to 1–1 draw in CONCACAF Champions League play|url=https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/04/07/toronto-fc-signs-defender-luke-singh-to-short-term-deal-ahead-of-match-n-mexico.html|journal=[[Toronto Star]]|access-date=April 8, 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਲਿਓਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਚਾਰ-ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ,&lt;ref name=&quot;again&quot; /&gt; ਮੈਕਸੀਕਨ ਟੀਮ 'ਤੇ 2-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 14, 2021 |title=Toronto FC dispatches Club Leon in CONCACAF Champions League play |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/toronto-fc-dispatches-club-leon-concacaf-champions-league-play/ |website=[[Sportsnet]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਸੌਦੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 16, 2021 |title=Toronto FC sign defender Luke Singh |url=https://www.torontofc.ca/post/2021/04/16/toronto-fc-sign-defender-luke-singh |website=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵ੍ਹਾਈਟਕੈਪਸ ਐਫਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀਐਫਸੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mood |first=Abbie |date=April 24, 2021 |title=Recap: Toronto FC 2, Vancouver Whitecaps FC 2 |url=https://www.mlssoccer.com/news/recap-toronto-fc-2-vancouver-whitecaps-fc-2 |website=[[Major League Soccer]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਦੂਜੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 16, 2021 |title=Toronto FC loan Luke Singh to Toronto FC II |url=https://www.torontofc.ca/post/2021/06/16/toronto-fc-loan-luke-singh-toronto-fc-ii |website=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਦੇ ਲੁਕਾਸ ਮੈਕਨੌਟਨ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਸੌਦੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ ਟੀਮ ਪੈਸੀਫਿਕ ਐਫਸੀ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=O'Connor-Clarke |first=Charlie |date=25 January 2022 |title=Lukas MacNaughton joins MLS side Toronto FC; Pacific receives Luke Singh on loan |url=https://canpl.ca/article/lukas-macnaughton-joins-mls-side-toronto-fc-pacific-receives-luke-singh-on-loan |access-date=25 January 2022 |publisher=[[Canadian Premier League]]}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਲੱਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਜ਼ਾ ਆਖਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jacques |first=John |date=February 4, 2022 |title=Luke Singh's Loan To Be Called Off |url=https://northerntribune.ca/pacific-fc-luke-singh-loan-cancel/ |website=Northern Tribune}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੰਘ 2022 ਦੇ ਸੀਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਐਫਸੀ ਐਡਮੰਟਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2022 |title=Toronto FC loan Luke Singh to FC Edmonton |url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-fc-loan-luke-singh-to-fc-edmonton |website=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੈਲੋਰ ਐਫਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀਜ਼ਨ-ਓਪਨਰ ਵਿੱਚ ਐਡਮੰਟਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khoury |first=Anthony |date=April 11, 2022 |title=Loan Watch: Luke Singh and Andreas Vaikla debut for FC Edmonton |url=https://www.wakingthered.com/2022/4/11/23020522/loan-watch-luke-singh-and-andreas-vaikla-debut-for-fc-edmonton |website=Waking the Red |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 25, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025100234/https://www.wakingthered.com/2022/4/11/23020522/loan-watch-luke-singh-and-andreas-vaikla-debut-for-fc-edmonton |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰਚ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://torontosun.com/sports/soccer/mls/atletico-ottawa/atletico-ottawa-gets-toronto-fc-centre-back-singh-on-loan|title=Atletico Ottawa gets Toronto FC centre-back Singh on loan|date=March 2, 2023|work=[[Toronto Sun]]}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 March 2024 |title=Atlético Ottawa Welcomes Luke Singh Back on Loan from Toronto FC |url=https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-welcomes-luke-singh-back-on-loan-from-toronto-fc |access-date=25 March 2024 |website=atleticoottawa.canpl.ca |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415131428/https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-welcomes-luke-singh-back-on-loan-from-toronto-fc |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2024 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫਸੀ ਨੇ 2025 ਲਈ ਉਸਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cortes |first=Oscar |date=November 27, 2024 |title=Toronto FC Begins Overhaul: Prince Owusu and Luke Singh Depart |url=https://torontoreds.com/toronto-fc-begins-overhaul-prince-owusu-and-luke-singh-depart-01jdqckzqy76 |website=Toronto Reds}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Molinaro |first=John |date=November 27, 2024 |title=Transaction tracker: TFC moves on from Owusu, Singh |url=https://www.tfcrepublic.ca/november-27-toronto-fc-owusu/ |website=TFC Republic}}&lt;/ref&gt;

22 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਯੌਰਕ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਐਫਸੀ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 January 2025 |title=York United FC announce signing of Canadian defender Luke Singh |url=https://yorkunitedfc.canpl.ca/article/york-united-fc-announce-signing-of-canadian-defender-luke-singh |access-date=22 January 2025 |website=York United FC press release |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122202429/https://yorkunitedfc.canpl.ca/article/york-united-fc-announce-signing-of-canadian-defender-luke-singh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਦੀ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simon |first=Nigel |date=May 6, 2020 |title=T&amp;T USL players get green light for non-contact training |url=https://www.guardian.co.tt/sports/tt-usl-players-get-green-light-for-noncontact-training-6.2.1111935.e5a9e32aac |website=[[Trinidad and Tobago Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 27, 2019 |title=Stort interview med Luke Singh: Om to landshold, Radosevic og parykker på Sydsiden |trans-title=Great interview with Luke Singh: About two national teams, Radosevic and wigs on the South Side |url=https://3point.dk/nyheder/stort-interview-med-luke-singh-om-to-landshold-radosevic-og-parykker-paa-sydsiden |website=3 Point |language=Danish}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ U15 ਪਛਾਣ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luke Singh Profile |url=https://www.canadasoccer.com/fr/profil/?id=5725&amp;teamId=2073 |website=[[Canadian Soccer Association]]}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2017 CONCACAF U-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ U17 ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਮੈਚ ਖੇਡੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Walcott |first=Roneil |date=September 17, 2016 |title=Haiti overcome Immigration issues and weary legs to defeat T&amp;T U-17s in World Cup qualifier |url=https://wired868.com/2016/09/17/haiti-overcome-immigration-issues-and-weary-legs-to-defeat-tt-u-20s-2-0-in-couva/ |website=Wired 868}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Walcott |first=Roneil |date=September 21, 2016 |title=Jamaica dashes TT's under-17 CFU dreams… but there's still CONCACAF |url=https://wired868.com/2016/09/21/jamaica-dashes-tts-under-17-cfu-dreams-but-theres-still-concacaf/ |website=Wired 868}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2018 CONCACAF U-20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ U20 ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Krueger |first=Adam |date=October 24, 2018 |title=Toronto FC well represented at CONCACAF U-20 Championship |url=https://www.torontofc.ca/post/2018/10/24/toronto-fc-well-represented-concacaf-u-20-championship |website=[[Toronto FC]]}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੰਘ ਨੂੰ 28 ਮਈ, 2021 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੰਡੋ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramnanansingh |first=John |date=May 28, 2021 |title=Trinidad and Tobago football coach Terry Fenwick names 28-man squad for World Cup qualifiers |url=https://newsday.co.tt/2021/05/28/trinidad-and-tobago-football-coach-terry-fenwick-names-28-man-squad-for-world-cup-qualifiers/ |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605114607/https://newsday.co.tt/2021/05/28/trinidad-and-tobago-football-coach-terry-fenwick-names-28-man-squad-for-world-cup-qualifiers/ |archive-date=ਜੂਨ 5, 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Michael |date=May 31, 2021 |title=Ayo Akinola among 6 Toronto FC players named to 'extended' Canada squad |url=https://www.wakingthered.com/2021/5/31/22462192/ayo-akinola-among-6-toronto-fc-players-named-to-extended-canada-squad |website=Waking the Red |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਅਗਸਤ 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830111944/https://www.wakingthered.com/2021/5/31/22462192/ayo-akinola-among-6-toronto-fc-players-named-to-extended-canada-squad |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ਉਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liburd |first=Lasana |date=May 31, 2021 |title=A tale of two countries: Singh agrees to train with Canada, before he joins Soca Warriors |url=https://wired868.com/2021/05/31/a-tale-of-two-countries-singh-agrees-to-train-with-canada-before-he-joins-soca-warriors/ |website=Wired 868}}&lt;/ref&gt; ਪਰ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸੋਕਾ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liburd |first=Lasana |date=June 7, 2021 |title=Frenderup, Jomal, and Singh ruled out of T&amp;T's final WCQ against St Kitts and Nevis tomorrow |url=https://wired868.com/2021/06/07/frenderup-jomal-and-singh-ruled-out-of-tts-final-wcq-against-st-kitts-tomorrow/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liburd |first=Lasana |date=June 4, 2021 |title=Salaries are here, but some players are not; Fenwick selects 22-man squad for Bahamas clash |url=https://wired868.com/2021/06/04/salaries-are-here-but-some-players-are-not-fenwick-selects-23-man-squad-for-bahamas-clash/ |website=Wired 868}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2023 ਕੌਨਕਾਕੈਫ ਗੋਲਡ ਕੱਪ ਲਈ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਦੇ ਰੋਸਟਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 22, 2023 |title=Luke Singh called up to Trinidad &amp; Tobago National Team for upcoming 2023 Gold Cup |url=https://atleticoottawa.canpl.ca/article/luke-singh-called-up-to-trinidad-tobago-national-team-for-upcoming-2023-gold-cup |website=[[Atlético Ottawa]] |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਜੂਨ 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625102135/https://atleticoottawa.canpl.ca/article/luke-singh-called-up-to-trinidad-tobago-national-team-for-upcoming-2023-gold-cup |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 25 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਅਤੇ ਨੇਵਿਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 27, 2023 |title=Atlético Ottawa duo Malcolm Shaw, Luke Singh make international debuts as Trinidad and Tobago win Gold Cup Opener |url=https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-duo-malcolm-shaw-luke-singh-make-international-debuts-as-trinidad-and-tobago-win-gold-cup-opener |website=[[Atlético Ottawa]] |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 28, 2026 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111230358/https://atleticoottawa.canpl.ca/article/atletico-ottawa-duo-malcolm-shaw-luke-singh-make-international-debuts-as-trinidad-and-tobago-win-gold-cup-opener |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ਕਲੱਬ, ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੋਲ
! rowspan=&quot;2&quot; |ਕਲੱਬ
! rowspan=&quot;2&quot; |ਸੀਜ਼ਨ
! colspan=&quot;3&quot; |ਲੀਗ
! colspan=&quot;2&quot; |ਪਲੇਆਫ
! colspan=&quot;2&quot; |ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੱਪ
! colspan=&quot;2&quot; |ਮਹਾਂਦੀਪੀ
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੁੱਲ
|-
!ਡਵੀਜ਼ਨ
!ਗੇਮਾਂ
!ਗੋਲ
!ਗੇਮਾਂ
!ਗੋਲ
!ਗੇਮਾਂ
!ਗੋਲ
!ਗੇਮਾਂ
!ਗੋਲ
!ਗੇਮਾਂ
!ਗੋਲ
|-
|ਟੋਰਾਂਟੋ FC III
|2018&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luke Singh 2018 Stats |url=https://www.league1ontario.com/roster_players/24253627 |website=[[League1 Ontario]] |access-date=2026-02-28 |archive-date=2021-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606232541/https://www.league1ontario.com/roster_players/24253627 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|ਲੀਗ1 ਓਨਟਾਰੀਓ
|10
|1
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|10
|1
|-
|ਟੋਰਾਂਟੋ FC II
|2019
|ਯੂਐਸਐਲ ਲੀਗ ਵਨ
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|0
|0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ਬ੍ਰੌਂਡਬੀ (ਲੋਨ ਤੇ)
|2018–19
|ਡੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਲੀਗਾ
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |–
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2019–20
|ਡੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਲੀਗਾ
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |–
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੁੱਲ
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
|-
|ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ
|2021
|ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸੌਕਰ
|6
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|2
|0
|8
|1
|-
|ਟੋਰਾਂਟੋ FC II (ਲੋਨ ਤੇ)
|2021
|ਯੂਐਸਐਲ ਲੀਗ ਵਨ
|7
|2
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|7
|2
|-
|ਐਫਸੀ ਐਡਮੰਟਨ (ਲੋਨ ਤੇ)
|2022
|ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
|23
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|24
|0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ਐਟਲੇਟਿਕੋ ਓਟਾਵਾ (ਲੋਨ ਤੇ)
|2023
|ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
|25
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|27
|1
|-
|2024
|ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
|19
|0
|0
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|22
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ਕੁੱਲ
!44
!1
!0
!0
!5
!0
!0
!0
!49
!1
|-
|ਇੰਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਐਫ.ਸੀ
|2025
|ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
|24
|0
|2
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|29
|0
|-
! colspan=&quot;3&quot; |ਕੁੱਲ
!114
!5
!2
!0
!9
!0
!2
!0
!127
!5
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1h0ikxoj7wyznifg4jq1kne65jox0xo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>205286</id>
    <revision>
      <id>850002</id>
      <parentid>848932</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>61668</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RaviRaval3006 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Updating the Panjabi spelling of the company name for consistency with reliable sources.</comment>
      <origin>848927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="567" sha1="l8dlwqtlmgxnb6h1ernwphsg2aijwka" xml:space="preserve">== ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਐਂਡ ਪਾਵਰ  to ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ ==
I would like to request a correction to the Punjabi name of the company from '''“ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਐਂਡ ਪਾਵਰ”''' to '''“ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ”''', reflecting the company's current name '''Jindal Steel Limited'''. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:RaviRaval3006|RaviRaval3006]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:RaviRaval3006|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:26, 1 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l8dlwqtlmgxnb6h1ernwphsg2aijwka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਸੀ ਰਾਣੀ ਰਥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205350</id>
    <revision>
      <id>849979</id>
      <parentid>849678</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>849979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="5u02u4ynr76ulpbipc1kkb29q9ntd04" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ਹਸੀ ਰਾਣੀ ਰਥ
| party               = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]
| office              = [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ
| term_start          = 9 ਅਕਤੂਬਰ 2026
| term_end            = 
| predecessor         = [[ਸੁਵੇਂਦੂ ਅਧਿਕਾਰੀ]]
| constituency        = [[ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ]]
| profession          = ਸਿਆਸਤਦਾਨ
| children            = ਚੰਦਰਨਾਥ ਰਥ
| birth_date          = 1966
| birth_place         = 
}}

'''ਹਸੀ ਰਾਣੀ ਰਥ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਹਲਕੇ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maiti |first=Subhendu |date=2026-10-02 |title=BJP heads for landslide victory in West Bengal’s Nandigram, Rejinagar bypolls |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/09/bjp-heads-for-landslide-victory-in-west-bengals-nandigram-rejinagar-bypolls |access-date=2026-10-09 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-23 |title=Hasirani Rath |url=https://www.newindianexpress.com/topic/hasirani-rath |access-date=2026-10-09 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/hasirani-rath-mother-of-suvendu-adhikaris-ex-aide-is-face-of-bjps-nandigram-gamble-west-bengal-politics-12048823|title=Mother Of Suvendu Adhikari's Ex-Aide Is Face Of BJP's Nandigram Gamble|work=NDTV|access-date=2026-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924114216/https://www.ndtv.com/india-news/hasirani-rath-mother-of-suvendu-adhikaris-ex-aide-is-face-of-bjps-nandigram-gamble-west-bengal-politics-12048823|archive-date=2026-09-24|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hasirani Rath(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- NANDIGRAM : BYE ELECTION ON 06-10-2026(PURBO MEDINIPUR) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=2985 |access-date=2026-10-09 |website=www.myneta.info}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਹ ਸਵਰਗੀ [[ਚੰਦਰਨਾਥ ਰਥ]] ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਸੁਵੇਂਦੂ ਅਧਿਕਾਰੀ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BJP set to sweep West Bengal bypolls; Hasirani Rath's lead crosses 1 lakh in Nandigram |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/10/09/bjp-set-to-sweep-west-bengal-bypolls-hasirani-raths-lead-crosses-1-lakh-in-nandigram.html |access-date=2026-10-09 |website=@theweek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chatterjee |first=Shrabana |date=2026-09-23 |title=Academic qualifications of Nandigram BJP candidate predate her birth; Congress moves court |url=https://www.thehindu.com/news/national/west-bengal/academic-qualifications-of-nandigram-bjp-candidate-predate-her-birth-congress-moves-court/article71500268.ece |access-date=2026-10-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]]</text>
      <sha1>5u02u4ynr76ulpbipc1kkb29q9ntd04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਨ ਕਾਰਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205380</id>
    <revision>
      <id>849982</id>
      <timestamp>2026-10-13T04:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ</username>
        <id>12797</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379980912|Anne Carson]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="dqvsyurrzq0ffluc0mrpqpk3p2guded" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Distinguish|ਐਨ ਕਾਰਸਨ|ਐਨ ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕਾਰਸਨ}}

{{Infobox writer
| name             = Anne Carson
| honorific_suffix = [[Order of Canada|CM]]
| image            = Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg
| caption          = Carson in 2024
| birth_name       = Anne Patricia Carson
| birth_date       = {{birth date and age|1950|6|21}}
| birth_place      = [[Toronto]], Ontario, Canada
| death_date       = 
| death_place      = 
| citizenship      = {{hlist |Canada |Iceland}}
| education        = [[University of Toronto]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])
| occupation       = {{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}
| spouse           = Robert Currie
| period           = 1979–present
| genre            = {{hlist |Poetry |essay |translation}}
| notable_works    = {{ubl |''[[Eros the Bittersweet]]'' (1986) |''[[Autobiography of Red]]'' (1998) |''[[Men in the Off Hours]]'' (2000) |''[[The Beauty of the Husband]]'' (2001) |''[[Red Doc|Red Doc&gt;]]'' (2013)}}
| awards           = {{ubl |[[Lannan Literary Award]] (1996) |[[Guggenheim Fellowship]] (1998) |[[MacArthur Fellowship]] (2000) |[[Griffin Poetry Prize]] (2001, 2013) |[[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Award]] (2001) |[[T. S. Eliot Prize]] (2001) |Member of the [[Order of Canada]] (2005) |[[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] (2020) |[[PEN/Nabokov Award]] (2021) |[[Nobel Prize in Literature]] ([[2026 Nobel Prize in Literature|2026]])}}
}}
ਐਨੀ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਾਰਸਨ (ਜਨਮ 21 ਜੂਨ, 1950) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morra-2014&quot;&gt;{{Cite web |last=Morra |first=Linda |date=September 8, 2014 |title=Anne Carson |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |archive-date=May 12, 2023 |access-date=May 21, 2023 |website=[[The Canadian Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt; ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸ ਨੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1979 ਤੋਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸਿਕ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>dqvsyurrzq0ffluc0mrpqpk3p2guded</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਨੀ ਕਾਰਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205381</id>
    <revision>
      <id>849986</id>
      <timestamp>2026-10-13T04:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ</username>
        <id>12797</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379980912|Anne Carson]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="fllmgi44ouossd25gvbbw3kdqim98ds" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Distinguish|ਐਨੀ ਕਾਰਸਨ|ਐਨ ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕਾਰਸਨ}}

{{Infobox writer
| name             = Anne Carson
| honorific_suffix = [[Order of Canada|CM]]
| image            = Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg
| caption          = Carson in 2024
| birth_name       = Anne Patricia Carson
| birth_date       = {{birth date and age|1950|6|21}}
| birth_place      = [[Toronto]], Ontario, Canada
| death_date       = 
| death_place      = 
| citizenship      = {{hlist |Canada |Iceland}}
| education        = [[University of Toronto]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])
| occupation       = {{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}
| spouse           = Robert Currie
| period           = 1979–present
| genre            = {{hlist |Poetry |essay |translation}}
| notable_works    = {{ubl |''[[Eros the Bittersweet]]'' (1986) |''[[Autobiography of Red]]'' (1998) |''[[Men in the Off Hours]]'' (2000) |''[[The Beauty of the Husband]]'' (2001) |''[[Red Doc|Red Doc&gt;]]'' (2013)}}
| awards           = {{ubl |[[Lannan Literary Award]] (1996) |[[Guggenheim Fellowship]] (1998) |[[MacArthur Fellowship]] (2000) |[[Griffin Poetry Prize]] (2001, 2013) |[[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Award]] (2001) |[[T. S. Eliot Prize]] (2001) |Member of the [[Order of Canada]] (2005) |[[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] (2020) |[[PEN/Nabokov Award]] (2021) |[[Nobel Prize in Literature]] ([[2026 Nobel Prize in Literature|2026]])}}
}}
ਐਨੀ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਾਰਸਨ (ਜਨਮ 21 ਜੂਨ, 1950) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morra-2014&quot;&gt;{{Cite web |last=Morra |first=Linda |date=September 8, 2014 |title=Anne Carson |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |archive-date=May 12, 2023 |access-date=May 21, 2023 |website=[[The Canadian Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1979 ਤੋਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ  ਕਲਾਸਿਕ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

=== ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਨਮਾਨ ===
ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ 2026 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ &quot;ਉਸ ਦੇ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਕਾਢਕਾਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;NobelPrize.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Nobel Prize in Literature 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |access-date=October 8, 2026 |website=NobelPrize.org |publisher=[[Nobel Foundation]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Youngs-2026&quot;&gt;{{Cite web |last=Youngs |first=Ian |date=October 8, 2026 |title='Bold and inventive' Canadian poet Anne Carson wins Nobel Literature Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |archive-date=October 8, 2026 |access-date=October 8, 2026 |website=[[BBC News Online|BBC News]] |language=}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>fllmgi44ouossd25gvbbw3kdqim98ds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849987</id>
      <parentid>849986</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ</username>
        <id>12797</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379980912|Anne Carson]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>849987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="d3gvdl141n0nyxfdz8y1rctowvusatu" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Distinguish|ਐਨੀ ਕਾਰਸਨ|ਐਨ ਅਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕਾਰਸਨ}}

{{Infobox writer
| name             = ਐਨੀ ਕਾਰਸਨ
| honorific_suffix = [[Order of Canada|CM]]
| image            = ਐਨੀ ਕਾਰਸਨ, ਕਵੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ 2024.jpg
| caption          = ਕਾਰਸਨ 2024  ਵਿਚ
| birth_name       = ਐਨੀ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਾਰਸਨ
| birth_date       = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1950|6|21}}
| birth_place      = [[Toronto]], Ontario, Canada
| death_date       = 
| death_place      = 
| citizenship      = {{hlist |ਕਨੇਡਾ |ਆਇਸਲੈਂਡ}}
| education        = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ([[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਬੀਏ]], [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਐ੍ੱਮਏ]], [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਫ਼ੀ|ਪੀਐੱਚ.ਡੀ]])
| occupation       = {{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}
| spouse           = ਰਾਬਰਟ ਕਿਊਰੀ
| period           = 1979–ਵਰਤਮਾਨ
| genre            = {{hlist |ਕਵਿਤਾ |ਲੇਖ |ਅਨੁਵਾਦ}}
| notable_works    = {{ubl |''[[ਇਰੋਜ਼ ਦਾ ਬਿਟਰਵੀਟਜ਼]]'' (1986) |''[[ਆਟੋਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਆਫ਼ ਰੈੱਡ]]'' (1998) |''[[ਮੈਨ ਇਨ ਦੀ ਆਫ਼ ਆਰ'ਜ਼]]'' (2000) |''[[ਦ ਬਿਊਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਹੈੱਸਬੈਂਡ]]'' (2001) |''[[ਰੈੱਡ ਡੋਕ|ਰੈੱਡ ਡੋਕc&gt;]]'' (2013)}}
| awards           = &lt;nowiki&gt;{{ubl |&lt;/nowiki&gt;[[ਲਾਨਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ]] (1996) {{!}}[[ਗਗਨਹੀਮ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ]] (1998) {{!}}[[ਮੈਕਆਰਥਰ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ]] (2000) {{!}}[[ਗ੍ਰਿਫਨ ਪੋਇਟਰੀ ਪ੍ਰਾਇਜ਼]] (2001, 2013) {{!}}[[ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਆਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ ਪੋਇਟਰੀ|ਗਵਰਨਰ ਜਰਨਲ ਅਵਾਰਡ]] (2001) {{!}}[[ਟੀ.ਐੱਸ ਈਲੀਅਟ ਪ੍ਰਾਇਜ਼]]&lt;nowiki&gt; (2001) |ਮੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਦ [[ਆਰਡ ਆਫ਼ ਕਨੇਡਾ] (2005) |&lt;/nowiki&gt;[[ਪ੍ਰਿੰਸਜ਼ ਆਫ਼ ਓਸਟੋਰੀਅਸ ਅਵਾਰਡ|ਪ੍ਰਿੰਸਜ਼ ਆਫ਼ ਓਸਟੋਰੀਅਸ ਅਵਾਰਡ]] (2020) {{!}}[[ਪੀਈਐੱਨ/ਨਾਬਕੋਵ ਅਵਾਰਡ]] (2021) {{!}}[[ਨੋਬਲ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਇਨ ਲਿਟਰੇੇਚਰ]] ([[2026 ਨੋਬਲ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਇਨ ਲਿਟਰੇੇਚਰ|2026]]&lt;nowiki&gt;)}}&lt;/nowiki&gt;
}}

ਐਨੀ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਾਰਸਨ (ਜਨਮ 21 ਜੂਨ, 1950) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morra-2014&quot;&gt;{{Cite web |last=Morra |first=Linda |date=September 8, 2014 |title=Anne Carson |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |archive-date=May 12, 2023 |access-date=May 21, 2023 |website=[[The Canadian Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1979 ਤੋਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ  ਕਲਾਸਿਕ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਕੈਲਗਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

=== ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਨਮਾਨ ===
ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ 2026 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ &quot;ਉਸ ਦੇ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਕਾਢਕਾਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;NobelPrize.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Nobel Prize in Literature 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |access-date=October 8, 2026 |website=NobelPrize.org |publisher=[[Nobel Foundation]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Youngs-2026&quot;&gt;{{Cite web |last=Youngs |first=Ian |date=October 8, 2026 |title='Bold and inventive' Canadian poet Anne Carson wins Nobel Literature Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |archive-date=October 8, 2026 |access-date=October 8, 2026 |website=[[BBC News Online|BBC News]] |language=}}&lt;/ref&gt;{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>d3gvdl141n0nyxfdz8y1rctowvusatu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205382</id>
    <revision>
      <id>849988</id>
      <timestamp>2026-10-13T05:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>849988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="dwofbmkk0gnk5sdgtsbpot0h5pfsfzu" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:26, 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dwofbmkk0gnk5sdgtsbpot0h5pfsfzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਓ ਸੀ ਆਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205383</id>
    <revision>
      <id>849989</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehak begum</username>
        <id>62367</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;1.OCR (Optical Character Recognition) ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ OCR ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Optical Character Recognition ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਟੀਕਲ ਕੈਰੈਕਟਰ ਰਿਕਗਨੀਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸਕੈਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>849989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6757" sha1="cv6s6xge9nu48iqb6othrgacj5plnyk" xml:space="preserve">1.OCR (Optical Character Recognition) ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ
OCR ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Optical Character Recognition ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਟੀਕਲ ਕੈਰੈਕਟਰ ਰਿਕਗਨੀਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ PDF ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ (Editable) ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1. OCR ਕੀ ਹੈ?
OCR ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅੱਖਰਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ OCR ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਟੈਕਸਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀ ਅਤੇ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2. OCR ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
OCR ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
1.	ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ: ਸਕੈਨਰ, ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ PDF ਰਾਹੀਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.	ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ: ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲਾਪਣ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.	ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ: ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4.	ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ: ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.	ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੋਧ: ਗਲਤ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3. OCR ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ
•	ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਨੋਟਸ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ।
•	ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ PDF ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੈਕਸਟ ਕੱਢਣਾ।
•	ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਬਣਾਉਣਾ।
•	ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ।
•	ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਬਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੱਢਣਾ।
•	ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੈਕਸਟ ਪਛਾਣਨਾ।
4. OCR ਦੇ ਫਾਇਦੇ
•	ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•	ਹੱਥ ਨਾਲ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
•	ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ, ਕਾਪੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੋਧਣਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
•	ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
•	ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5. OCR ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ
•	ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
•	ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
•	ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫੌਂਟਾਂ ਅਤੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
•	ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ OCR ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6. OCR ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ
•	Google Lens — ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੈਕਸਟ ਕੱਢਣ ਲਈ।
•	Google Drive / Google Docs — ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਟੈਕਸਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ।
•	Adobe Acrobat — PDF ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ OCR ਕਰਨ ਲਈ।
•	Tesseract OCR — ਇੱਕ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ OCR ਇੰਜਣ।
•	Microsoft OneNote — ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੈਕਸਟ ਪਛਾਣਨ ਲਈ।
7. OCR ਅਤੇ ਆਮ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ
ਆਮ ਸਕੈਨਿੰਗ	OCR
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।	ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਖਤ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।
ਟੈਕਸਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।	ਟੈਕਸਟ ਕਾਪੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।	ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਜਯੋਗ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
OCR ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਛਪੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਬੈਂਕਿੰਗ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

''''''ਮੋਟੀ ਲਿਖਤ''''''ਮੋਟੀ ਲਿਖਤ'''''''''''ਟੇਢੀ ਲਿਖਤ''</text>
      <sha1>cv6s6xge9nu48iqb6othrgacj5plnyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849992</id>
      <parentid>849989</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehak begum</username>
        <id>62367</id>
      </contributor>
      <origin>849992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6798" sha1="6jtxln49rymz9w6orx4iq0yintw6i95" xml:space="preserve">1.OCR (Optical Character Recognition) ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ

OCR ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Optical Character Recognition ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਟੀਕਲ ਕੈਰੈਕਟਰ ਰਿਕਗਨੀਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ PDF ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ (Editable) ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1. OCR ਕੀ ਹੈ?

OCR ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਅੱਖਰਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ OCR ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਟੈਕਸਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀ ਅਤੇ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

2. OCR ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?

OCR ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

1.	ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ: ਸਕੈਨਰ, ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ PDF ਰਾਹੀਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2.	ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ: ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲਾਪਣ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3.	ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ: ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4.	ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ: ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5.	ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸੋਧ: ਗਲਤ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. OCR ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਪਯੋਗ

•	ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਨੋਟਸ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ।

•	ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ PDF ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੈਕਸਟ ਕੱਢਣਾ।

•	ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਬਣਾਉਣਾ।

•	ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੈੱਕਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ।

•	ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਬਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੱਢਣਾ।

•	ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੈਕਸਟ ਪਛਾਣਨਾ।

4. OCR ਦੇ ਫਾਇਦੇ

•	ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

•	ਹੱਥ ਨਾਲ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

•	ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ, ਕਾਪੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੋਧਣਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

•	ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

•	ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

5. OCR ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ

•	ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

•	ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

•	ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫੌਂਟਾਂ ਅਤੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

•	ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ OCR ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

6. OCR ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ

•	Google Lens — ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੈਕਸਟ ਕੱਢਣ ਲਈ।

•	Google Drive / Google Docs — ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਟੈਕਸਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ।

•	Adobe Acrobat — PDF ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ OCR ਕਰਨ ਲਈ।

•	Tesseract OCR — ਇੱਕ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ OCR ਇੰਜਣ।

•	Microsoft OneNote — ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟੈਕਸਟ ਪਛਾਣਨ ਲਈ।

7. OCR ਅਤੇ ਆਮ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ

ਆਮ ਸਕੈਨਿੰਗ	OCR

ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।	ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਖਤ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।

ਟੈਕਸਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।	ਟੈਕਸਟ ਕਾਪੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।	ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਜਯੋਗ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ

OCR ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਛਪੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਬੈਂਕਿੰਗ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

''''''ਮੋਟੀ ਲਿਖਤ''''''ਮੋਟੀ ਲਿਖਤ'''''''''''ਟੇਢੀ ਲਿਖਤ''</text>
      <sha1>6jtxln49rymz9w6orx4iq0yintw6i95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BoardGamesN3Dprint</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205384</id>
    <revision>
      <id>849991</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>849991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="1mkxzm35k9zg9ctnf2neh5or6mo5iq3" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=BoardGamesN3Dprint}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:22, 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1mkxzm35k9zg9ctnf2neh5or6mo5iq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Anamika kamlia</title>
    <ns>3</ns>
    <id>205385</id>
    <revision>
      <id>849993</id>
      <timestamp>2026-10-13T08:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>849993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="g26nxmz3vl13rmm2g38hu3qcr2rbhbn" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Anamika kamlia}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:47, 13 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>g26nxmz3vl13rmm2g38hu3qcr2rbhbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਆਈਐੱਸਬੀਐੱਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205386</id>
    <revision>
      <id>849994</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anamika kamlia</username>
        <id>62472</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ਆਈ.ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਨ. (ISBN''')   ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ' ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੰਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਤਾਬ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>849994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5029" sha1="d28viuo4ugyf1xlvbbzkjtcacjbsdd7" xml:space="preserve">'''ਆਈ.ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਨ. (ISBN''')

 ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ' ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੰਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਉਸਦੇ ਹਰ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਪਰਬੈਕ, ਹਾਰਡਕਵਰ ਜਾਂ ਈ-ਬੁੱਕ) ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ISBN ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗੀ ਦੂਜੀ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਉਸੇ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਸਾਲ 2007 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ISBN ਨੰਬਰ 10 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ 13 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 13 ਅੰਕ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਖਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਫਿਕਸ (ਜਿਵੇਂ 978 ਜਾਂ 979) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ (ਪਬਲਿਸ਼ਰ) ਦਾ ਕੋਡ, ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਖਾਸ ਸਿਰਲੇਖ ਕੋਡ ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਅੰਕ (ਚੈੱਕ ਡਿਜਿਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸੰਰਚਨਾ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ISBN ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੰਬਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ) 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਬੇਹੱਦ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੰਬਰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਰਕੋਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਬਿਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਨੰਬਰ ਲੈਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡੇ ਵਿਤਰਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ISBN ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ 'ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀ' ਵੱਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖਕ ਆਨਲਾਈਨ ਅਪਲਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਇਹ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਈ.ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਨ. ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।</text>
      <sha1>d28viuo4ugyf1xlvbbzkjtcacjbsdd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205387</id>
    <revision>
      <id>849995</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehak begum</username>
        <id>62367</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ (Google Forms) ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ'''  ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>849995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="n92hnte40fjy1t6v2cxmguc48ufrfdh" xml:space="preserve">'''ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ (Google Forms) ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ'''

ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਫਾਰਮ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ Google Forms ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੂਗਲ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖਾਲੀ ਫਾਰਮ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਟੈਂਪਲੇਟ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ, ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ, ਲੰਬੇ ਉੱਤਰ, ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਚੈੱਕਬਾਕਸ, ਡ੍ਰੌਪਡਾਊਨ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਰਗੇ ਵਿਕਲਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਰੰਗ, ਥੀਮ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਜਵਾਬਾਂ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਦੇ ਰਿਸਪਾਂਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ Google Sheets ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਕਲਾਸ ਟੈਸਟ, ਹੋਮਵਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਜਾਣਨ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਫੀਡਬੈਕ ਲੈਣ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹਾਂ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲਾਭ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਾਰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ, ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।</text>
      <sha1>n92hnte40fjy1t6v2cxmguc48ufrfdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਟਾਸਕਬਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205388</id>
    <revision>
      <id>849996</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54942-97</username>
        <id>62474</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''&lt;u&gt;ਟਾਸਕਬਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ&lt;/u&gt;'''  ਟਾਸਕਬਾਰ (Taskbar) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>849996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1840" sha1="iyvztmimib9tfnjfkfe3x2zmlf5v4x5" xml:space="preserve">'''&lt;u&gt;ਟਾਸਕਬਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ&lt;/u&gt;'''

ਟਾਸਕਬਾਰ (Taskbar) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
[[ਤਸਵੀਰ:Taskbar Windows 11.jpg|thumb|350x350px]]
&lt;u&gt;''ਟਾਸਕਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ'':&lt;/u&gt; 


&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Start Button'': ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Search'': ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਭਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''App Icons'': ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Date and Time'': ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Notification Area:'' ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇਖਣ ਲਈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ MS Word ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਈਕਨ ਟਾਸਕਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਟਾਸਕਬਾਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।</text>
      <sha1>iyvztmimib9tfnjfkfe3x2zmlf5v4x5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>849999</id>
      <parentid>849996</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54942-97</username>
        <id>62474</id>
      </contributor>
      <origin>849999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1852" sha1="jb36tw5dleusqq5h584xq6fhxggrzpr" xml:space="preserve">'''&lt;u&gt;ਟਾਸਕਬਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ&lt;/u&gt;'''

ਟਾਸਕਬਾਰ (Taskbar) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
[[ਤਸਵੀਰ:Taskbar Windows 11.jpg|thumb|350x350px]]
&lt;u&gt;'''''ਟਾਸਕਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ'':'''&lt;/u&gt; 


&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Start Button'': ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Search'': ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਭਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''App Icons'': ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Date and Time'': ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ''Notification Area:'' ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇਖਣ ਲਈ।

'''ਉਦਾਹਰਨ''': ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ MS Word ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਈਕਨ ਟਾਸਕਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਟਾਸਕਬਾਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।</text>
      <sha1>jb36tw5dleusqq5h584xq6fhxggrzpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੇਲ ਮਰਜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205389</id>
    <revision>
      <id>849997</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehak begum</username>
        <id>62367</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Mail Merge (ਮੇਲ ਮਰਜ) ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ'''  '''1. Mail Merge ਕੀ ਹੈ?'''  '''Mail Merge MS Word ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤ ਹੈ''', ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਫਾਰਮੈਟ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪੱਤਰ, ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ, ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਈਮੇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>849997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6831" sha1="q06qu2r9ixwjyzejh0nfvzc11cllt3u" xml:space="preserve">'''Mail Merge (ਮੇਲ ਮਰਜ) ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ'''

'''1. Mail Merge ਕੀ ਹੈ?'''

'''Mail Merge MS Word ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤ ਹੈ''', ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਫਾਰਮੈਟ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪੱਤਰ, ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ, ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਨੇ 500 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਪੱਤਰ ਵੱਖਰਾ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ Mail Merge ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

'''2. Mail Merge ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ'''

'''1. Main Document (ਮੁੱਖ ਦਸਤਾਵੇਜ਼)'''

ਉਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਜਾਂ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਪੱਤਰ।

'''2. Data Source (ਡਾਟਾ ਸਰੋਤ)'''

ਉਹ ਫ਼ਾਈਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਪਤੇ, ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ Excel ਜਾਂ Word ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

'''3. Merge Fields (ਮਰਜ ਫੀਲਡ)'''

ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਫੀਲਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ Name, Address ਅਤੇ City, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

'''3. Mail Merge ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ'''

·        '''Letters:''' ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ।

·        '''E-mail Messages:''' ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਈਮੇਲ ਭੇਜਣਾ।

·        '''Envelopes:''' ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਤੇ ਛਾਪਣਾ।

·        '''Labels:''' ਪਾਰਸਲਾਂ, ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਜਾਂ ਡਾਕ ਲਈ ਲੇਬਲ ਬਣਾਉਣਾ।

·        '''Directory:''' ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ।

'''4. MS Word ਵਿੱਚ Mail Merge ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ'''

'''ਕਦਮ 1: ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਖੋਲ੍ਹੋ'''

MS Word ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਨਵਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰ ਟਾਈਪ ਕਰੋ।

'''ਕਦਮ 2: Mailings ਟੈਬ ਚੁਣੋ'''

ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ Ribbon ਵਿੱਚੋਂ '''Mailings''' ਟੈਬ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।

'''ਕਦਮ 3: Start Mail Merge'''

'''Start Mail Merge''' ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ Letters ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ।

'''ਕਦਮ 4: Select Recipients'''

Excel ਫ਼ਾਈਲ ਚੁਣੋ ਜਾਂ '''Type a New List''' ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਸੂਚੀ ਬਣਾਓ।

'''ਕਦਮ 5: Insert Merge Field'''

ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ, ਪਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਫੀਲਡ ਜੋੜੋ।

'''ਕਦਮ 6: Preview Results ਅਤੇ Finish &amp; Merge'''

ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ ਅਤੇ '''Finish &amp; Merge''' ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰੋ।

'''5. Mail Merge ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ'''

ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਸਕੂਲ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੀਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣਾ ਹੈ।

'''Data Source (Excel ਸੂਚੀ)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''Name'''
| valign=&quot;top&quot; |'''Class'''
| valign=&quot;top&quot; |'''Fee'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |ਰਮਨ
| valign=&quot;top&quot; |10ਵੀਂ
| valign=&quot;top&quot; |₹2,000
|-
| valign=&quot;top&quot; |ਅਮਨ
| valign=&quot;top&quot; |9ਵੀਂ
| valign=&quot;top&quot; |₹1,500
|-
| valign=&quot;top&quot; |ਸੋਨੀਆ
| valign=&quot;top&quot; |10ਵੀਂ
| valign=&quot;top&quot; |₹2,000
|}
'''Main Document (ਮੁੱਖ ਪੱਤਰ)'''

ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ «Name» ਜੀ,

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਮਾਤ «Class» ਦੀ ਫੀਸ ₹«Fee» ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣੀ ਹੈ।

ਧੰਨਵਾਦ।

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ

Mail Merge ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੇ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਫੀਸ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।

'''6. Mail Merge ਦੇ ਫਾਇਦੇ'''

1.   ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

2.   ਇੱਕੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟਾਈਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ।

3.   ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

4.   ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

5.   ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

'''7. Mail Merge ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਸੀਮਾਵਾਂ'''

·        Data Source ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੱਤਰ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

·        Merge Fields ਸਹੀ ਥਾਂ ਲਗਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

·        ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

·        ਈਮੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਸਹੀ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਈਮੇਲ ਸੈਟਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

'''8. ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''

'''1. Mail Merge ਕੀ ਹੈ?'''

'''2. Mail Merge ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?'''

'''3. Data Source ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?'''

'''4. Finish &amp; Merge ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ?'''

'''5. Mail Merge ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਰਤੋਂ ਦੱਸੋ।'''</text>
      <sha1>q06qu2r9ixwjyzejh0nfvzc11cllt3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਲਾਇਡ ਸ਼ੋਅ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205390</id>
    <revision>
      <id>849998</id>
      <timestamp>2026-10-13T09:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55082-09</username>
        <id>62475</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ (PowerPoਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ Microsoft PowerPoint ਦਾ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਲਾਈਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੜ੍...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>849998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="mpsjfvcwwvpnek3889u8hjgyckm6g3z" xml:space="preserve">ਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ (PowerPoਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ Microsoft PowerPoint ਦਾ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਲਾਈਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਪੂਰੀ ਸਕ੍ਰੀਨ: ਸਲਾਈਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ (Animation): ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨ (Transition): ਇੱਕ ਸਲਾਈਡ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਸਲਾਈਡ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ: ਸਲਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਚਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸਲਾਈਡ ਸ਼ੋਅ: ਸਲਾਈਡਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹint Slide Show)</text>
      <sha1>mpsjfvcwwvpnek3889u8hjgyckm6g3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205391</id>
    <redirect title="ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ" />
    <revision>
      <id>850001</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>61668</id>
      </contributor>
      <comment>RaviRaval3006 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ]] ਨੂੰ [[ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Updating the Panjabi spelling of the company name for consistency with reliable sources.</comment>
      <origin>850001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="buskd4k26smzyu5iceqgyfak83akmxh" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ]]</text>
      <sha1>buskd4k26smzyu5iceqgyfak83akmxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>205392</id>
    <redirect title="ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ" />
    <revision>
      <id>850003</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>61668</id>
      </contributor>
      <comment>RaviRaval3006 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Updating the Panjabi spelling of the company name for consistency with reliable sources.</comment>
      <origin>850003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="1spqjwcnc2yb4gs8uaaa3rdq0y5nbju" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਜਿੰਦਲ ਸਟੀਲ ਲਿਮਿਟੇਡ]]</text>
      <sha1>1spqjwcnc2yb4gs8uaaa3rdq0y5nbju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪੇਸਬਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205393</id>
    <revision>
      <id>850004</id>
      <timestamp>2026-10-13T10:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54942-97</username>
        <id>62474</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ਸਪੇਸਬਾਰ''' '''(Spacebar)'''   ਸਪੇਸਬਾਰ ਕੀਬੋਰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਕੁੰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ (Space) ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  '''ਉਦਾਹਰਨ''': ਜੇ ਅਸੀਂ `MyName` ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਬਾਰ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>850004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="pjxgszhh6ogayxghoxu7h3a3g79qmtm" xml:space="preserve">'''ਸਪੇਸਬਾਰ''' '''(Spacebar)''' 

ਸਪੇਸਬਾਰ ਕੀਬੋਰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਕੁੰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ (Space) ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

'''ਉਦਾਹਰਨ''': ਜੇ ਅਸੀਂ `MyName` ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਬਾਰ ਦਬਾ ਕੇ `My Name` ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਸਪੇਸਬਾਰ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।</text>
      <sha1>pjxgszhh6ogayxghoxu7h3a3g79qmtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>850005</id>
      <parentid>850004</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54942-97</username>
        <id>62474</id>
      </contributor>
      <origin>850005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="siy1pyw7261rvze6d8fsr4joc0pkom6" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Leertaste.jpg|thumb|297x297px]]
'''ਸਪੇਸਬਾਰ''' '''(Spacebar)''' 

ਸਪੇਸਬਾਰ ਕੀਬੋਰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਕੁੰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ (Space) ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

'''ਉਦਾਹਰਨ''': ਜੇ ਅਸੀਂ `MyName` ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਬਾਰ ਦਬਾ ਕੇ `My Name` ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਸਪੇਸਬਾਰ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।</text>
      <sha1>siy1pyw7261rvze6d8fsr4joc0pkom6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਡ ਆਰਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205394</id>
    <revision>
      <id>850006</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehak begum</username>
        <id>62367</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''1.'''  '''ਵਰਡ ਆਰਟ (WordArt) ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ'''  '''ਵਰਡ ਆਰਟ ਕੀ ਹੈ?'''  ਵਰਡ ਆਰਟ (WordArt) Microsoft Word ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>850006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5046" sha1="tt73jykhi0u3mod98fr46q0tdd5uthm" xml:space="preserve">'''1.'''  '''ਵਰਡ ਆਰਟ (WordArt) ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ'''

'''ਵਰਡ ਆਰਟ ਕੀ ਹੈ?'''

ਵਰਡ ਆਰਟ (WordArt) Microsoft Word ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਆਕਾਰ, ਬਾਰਡਰ, ਸ਼ੈਡੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

'''1. ਵਰਡ ਆਰਟ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ'''

·        '''ਰੰਗ (Color):''' ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਭਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

·        '''ਆਕਾਰ (Size):''' ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

·        '''ਸ਼ੈਡੋ (Shadow):''' ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

·        '''ਆਊਟਲਾਈਨ (Outline):''' ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

·        '''ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ (Reflection):''' ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

·        '''ਟੈਕਸਟ ਇਫੈਕਟਸ (Text Effects):''' ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਮੋੜਿਆ, ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂ ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ (3D) ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

'''2. MS Word ਵਿੱਚ WordArt ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ'''

'''ਕਦਮ 1: Insert ਟੈਬ ਖੋਲ੍ਹੋ'''

Microsoft Word ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ Insert ਟੈਬ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।

'''ਕਦਮ 2: WordArt ਚੁਣੋ'''

Text ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ WordArt ਵਿਕਲਪ ’ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਸਟਾਈਲ ਚੁਣੋ।

'''ਕਦਮ 3: ਟੈਕਸਟ ਲਿਖੋ'''

ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸਟ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਲਿਖੋ।

'''ਕਦਮ 4: ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਦਲੋ'''

Shape Format ਜਾਂ WordArt Format ਟੈਬ ਵਿੱਚੋਂ ਰੰਗ, ਆਊਟਲਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚੁਣੋ।

'''3. WordArt ਦੇ ਫਾਇਦੇ'''

7.     ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

8.     ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

9.     ਪੋਸਟਰ, ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10. ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵੱਲ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

11. ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

'''4. WordArt ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?'''

·        ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ

·        ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ

·        ਪੋਸਟਰ ਅਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਵਿੱਚ

·        ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ

·        ਪ੍ਰਜ਼ੈਂਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ

'''5. WordArt ਅਤੇ ਆਮ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''ਆਮ ਟੈਕਸਟ (Text)'''
| valign=&quot;top&quot; |'''ਵਰਡ ਆਰਟ (WordArt)'''
|-
| valign=&quot;top&quot; |ਸਧਾਰਨ ਲਿਖਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
| valign=&quot;top&quot; |ਸਜਾਵਟੀ ਲਿਖਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
|-
| valign=&quot;top&quot; |ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫੌਂਟ ਅਤੇ ਰੰਗ ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
| valign=&quot;top&quot; |ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੈਕਸਟ ਇਫੈਕਟਸ ਵੀ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
|-
| valign=&quot;top&quot; |ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਲਿਖਤ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ।
| valign=&quot;top&quot; |ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਉਚਿਤ ਹੈ।
|}
'''ਸਿੱਟਾ:''' WordArt Microsoft Word ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗੀ ਟੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸਜਾਵਟੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।</text>
      <sha1>tt73jykhi0u3mod98fr46q0tdd5uthm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>