ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 22184 218425 53291 2026-05-18T12:16:13Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੨}}</noinclude>ਸੰਤ ਰਵਾਲਾ॥੪॥੧੭॥੨੩॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਜੀਵਾ ਗੁਰ ਤੇਰਾ॥ ਪੂਰਨ ਕਰਮੁ ਹੋਇ ਪ੍ਰਭ ਮੇਰਾ॥੧॥ ਇਹ ਬੇਨੰਤੀ ਸੁਣਿ ਪ੍ਰਭ ਮੇਰੇ॥ ਦੇਹਿ ਨਾਮੁ ਕਰਿ ਅਪਣੇ ਚੇਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਪਣੀ ਸਰਣਿ ਰਾਖੁ ਪ੍ਰਭ ਦਾਤੇ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਿਨੈ ਵਿਰਲੈ ਜਾਤੇ॥੨॥ ਸੁਨਹੁ ਬਿਨਉ ਪ੍ਰਭ ਮੇਰੇ ਮੀਤਾ॥ ਚਰਣ ਕਮਲ ਵਸਹਿ ਮੇਰੈ ਚੀਤਾ॥੩॥ ਨਾਨਕੁ ਏਕ ਕਰੈ ਅਰਦਾਸਿ॥ ਵਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਪੂਰਨ ਗੁਣਤਾਸਿ॥੪॥੧੮॥੨੪॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮੀਤੁ ਸਾਜਨੁ ਸੁਤ ਬੰਧਪ ਭਾਈ॥ ਜਤ ਕਤ ਪੇਖਉ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ਸਹਾਈ॥੧॥ ਜਤਿ ਮੇਰੀ ਪਤਿ ਮੇਰੀ ਧਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ॥ ਸੂਖ ਸਹਜ ਆਨੰਦ ਬਿਸਰਾਮ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਜਪਿ ਪਹਿਰਿ ਸਨਾਹ॥ ਕੋਟਿ ਆਵਧ ਤਿਸੁ ਬੇਧਤ ਨਾਹਿ॥੨॥ ਹਰਿ ਚਰਨ ਸਰਣ ਗੜ ਕੋਟ ਹਮਾਰੈ॥ ਕਾਲੁ ਕੰਟਕੁ ਜਮੁ ਤਿਸੁ ਨ ਬਿਦਾਰੈ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਸਦਾ ਬਲਿਹਾਰੀ॥ ਸੇਵਕ ਸੰਤ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਮੁਰਾਰੀ॥੪॥੧੯॥੨੫॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਗੁਣ ਗੋਪਾਲ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਨਿਤ ਗਾਹਾ॥ ਅਨਦ ਬਿਨੋਦ ਮੰਗਲ ਸੁਖ ਤਾਹਾ॥੧॥ ਚਲੁ ਸਖੀਏ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਵਣ ਜਾਹਾ॥ ਸਾਧ ਜਨਾ ਕੀ ਚਰਣੀ ਪਾਹਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਿ ਬੇਨਤੀ ਜਨ ਧੂਰਿ ਬਾਛਾਹਾ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਵਿਖ ਲਾਹਾਂ॥੨॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਪ੍ਰਾਣ ਜੀਉ ਅਰਪਾਹਾ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਮਾਨੁ ਮੋਹੁ ਕਟਾਹਾਂ॥੩॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਕਰਹੁ ਉਤਸਾਹਾ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਹਰਿ ਸਰਣਿ ਸਮਾਹਾ॥੪॥੨੦॥੨੬॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਬੈਕੁੰਠ ਨਗਰੁ ਜਹਾ ਸੰਤ ਵਾਸਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਚਰਣ ਕਮਲ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਨਿਵਾਸਾ॥੧॥ ਸੁਣਿ ਮਨ ਤਨ ਤੁਝੁ ਸੁਖੁ ਦਿਖਲਾਵਉ॥ ਹਰਿ ਅਨਿਕ ਬਿੰਜਨ ਤੁਝੁ ਭੋਗ ਭੁੰਚਾਵਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਭੁੰਚੁ ਮਨ ਮਾਹੀ॥ ਅਚਰਜ ਸਾਦ ਤਾ ਕੇ ਬਰਨੇ ਨ ਜਾਹੀ॥੨॥ ਲੋਭੁ ਮੂਆ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਬੁਝਿ ਥਾਕੀ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਸਰਣਿ ਜਨ ਤਾਕੀ॥੩॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਭੈ ਮੋਹ ਨਿਵਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੇ॥੪॥੨੧॥੨੭॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਨਿਕ ਬੀਗ ਦਾਸ ਕੇ ਪਰਹਰਿਆ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਅਪਨਾ ਕਰਿਆ॥੧॥ ਤੁਮਹਿ ਛਡਾਇ ਲੀਓ ਜਨੁ ਅਪਨਾ॥ ਉਰਝਿ ਪਰਿਓ ਜਾਲੁ ਜਗੁ ਸੁਪਨਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਰਬਤ ਦੋਖ ਮਹਾ ਬਿਕਰਾਲਾ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਦੂਰਿ ਕੀਏ ਦਇਆਲਾ॥੨॥ ਸੋਗ ਰੋਗ ਬਿਪਤਿ ਅਤਿ ਭਾਰੀ॥ ਦੂਰਿ ਭਈ ਜਪਿ ਨਾਮੁ ਮੁਰਾਰੀ॥੩॥ ਦ੍ਰਿਸਟਿ<noinclude></noinclude> fcdzb8u9cdlq7vr36ennv7np2fxpwrs 250 46986 218478 121661 2026-05-19T08:36:55Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 218478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|4em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਧਨਵੰਤੇ ਦਾ ਬੋਲ ਕੁਬੋਲ ਵੀ ਬਣਦਾ ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਅਰਜ਼ੀ ਮਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਤਰ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਬਕਵਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਦਸਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਘਰ ਨੂੰ ਪਰਤੇ, ਕਰਨ ਸਵਾਗਤ ਜਗਦੇ ਦੀਵੇ, ਜਾਨਕੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਨਵਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਪਿੰਡਾਂ ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੱਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਗਾਉਂਦੇ, ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਨਿੱਘਰ ਚੱਲਿਆ, ਤੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮੀਆਂ ਹੱਥੋਂ, ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਹ ਪਿੰਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਜ਼ਹਿਮਤ ਵਰਗੀ ਲਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਨੌਵੇਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਨਾ ਭੈ ਦੇਣਾ, ਨਾ ਭੈ ਮੰਨਣਾ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਜੇ ਵੀ ਖਹਿੰਦਾ, ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਨਾਰੋਵਾਲ ਤਸੀਲ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਮੈਂ ਸੁਣਿਐਂ ਹੁਣ ਬਦਲ ਗਿਆ ਏ, ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਦੀ ਪੈੜ ਅਜੇ ਵੀ, ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕਾਲੇ ਕਰਮੀ, ਵਿਸ਼ ਵਣਜਾਰੇ, ਜੇਬ ਕਤਰ, ਕਰਤੂਤੀ ਕਾਫ਼ਿਰ, ਧਰਮ, ਰਿਆਸਤ ਵਾਲੀ ਰਹਿਮਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਕੰਡੇ ਬੀਜਣ, ਪਹਿਨਣ ਰੇਸ਼ਮ ਕੂਲੇ ਵਸਤਰ, ਸਾਡੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਹਰ ਵਾਰੀ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਕੁਰਸੀ ਵਾਲੇ ਚੁੰਘੀ ਜਾਂਦੇ, ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਹੀ, ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਧਰਵਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? </poem>}} {{center|●}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 64}}</noinclude> 66eqtl5k46lkdnok1ke2basuxkf6jae 250 46987 218479 121662 2026-05-19T08:38:32Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 218479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|6em}} {{Block center|<poem>ਖ਼੍ਵਾਬ ਨਾ ਖ਼ਿਆਲ, ਕਦੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ। ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਾਨੂੰ ਏਸਰਾਂ ਭੁਲਾਉਣਗੇ। ਧੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਛਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਾਹਵਾਂ ਵਿਚ, ਨੀਂਦਰਾਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਖੀਆਂ ਚੁਰਾਉਣਗੇ। ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਬਗੀਚੜੀ ਨੂੰ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫੁੱਲ ਏਦਾਂ ਮੁਰਝਾਉਣਗੇ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਾਤ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਜਿੰਦੇ ਭਰੀ ਜਾਹ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਤੈਨੂੰ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਗੇ। ਰੋਣ ਵੇਲੇ ਅੱਥਰੂ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਨਾ ਬਹੁੜਨਾ, ਗਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਗੇ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਛਾਵੇਂ ਹੈ ਖਲੋਣਾ ਸਾਨੂੰ ਪੈ ਗਿਆ, ਚੁੱਪ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਅਜ਼ਮਾਉਣਗੇ। ਸੱਜਣਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਸ ਨਾ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਵੈਰੀ ਵਾਂਗੂੰ ਸੂਈ ਵਾਲੇ ਨੱਕੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘਾਉਣਗੇ। </poem>}} {{center|●}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 65}}</noinclude> nmtoi7wkvoygc9xbmsw6jp0a28pjhtg 218480 218479 2026-05-19T08:39:11Z Dugal harpreet 231 218480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|6em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਖ਼੍ਵਾਬ ਨਾ ਖ਼ਿਆਲ, ਕਦੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ। ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਾਨੂੰ ਏਸਰਾਂ ਭੁਲਾਉਣਗੇ। ਧੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਛਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਾਹਵਾਂ ਵਿਚ, ਨੀਂਦਰਾਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਖੀਆਂ ਚੁਰਾਉਣਗੇ। ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਬਗੀਚੜੀ ਨੂੰ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫੁੱਲ ਏਦਾਂ ਮੁਰਝਾਉਣਗੇ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਾਤ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਜਿੰਦੇ ਭਰੀ ਜਾਹ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਤੈਨੂੰ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਗੇ। ਰੋਣ ਵੇਲੇ ਅੱਥਰੂ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਨਾ ਬਹੁੜਨਾ, ਗਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਗੇ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਛਾਵੇਂ ਹੈ ਖਲੋਣਾ ਸਾਨੂੰ ਪੈ ਗਿਆ, ਚੁੱਪ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਅਜ਼ਮਾਉਣਗੇ। ਸੱਜਣਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਸ ਨਾ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਵੈਰੀ ਵਾਂਗੂੰ ਸੂਈ ਵਾਲੇ ਨੱਕੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘਾਉਣਗੇ। </poem>}} {{center|●}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 65}}</noinclude> 5ih2ra8uer12ylownx4pczv0d1lfepj 250 46988 218481 121664 2026-05-19T08:44:14Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 218481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|4em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ’ਚੋਂ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦੈਂ, ਅਰਥ ਅਜੇ ਤੂੰ ਸੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਤੂੰ ਕੀਹ ਜਾਣੇਂ, ਦਰਦ ਅਨੋਖਾ ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਦੇ ਅੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਏਂ, ਉੱਠ ਜਾ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹ ਹੋਇਆ, ਅਗਨ ਸੇਕ ਜੋ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ, ਸੀਨਾ ਚੀਰ ਕੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਆਉਣ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ, ਕਣ ਕਣ ਹੋਣ, ਧਰਤ ਤੇ ਫ਼ੈਲਣ, ਜਿਗਰਾ ਵੇਖ ਤੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਦੇਵ, ਦੇਵੀਆਂ ਹੋਰ ਬੜਾ ਕੁਝ, ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੇ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ, ਬੁੱਤ ਘਾੜੇ ਬਿਨ ਕੌਣ ਪਛਾਣੇ, ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਚੌਰਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਹੈ ਬੀਤ ਰਹੀ, ਨਕਸ਼ ਗੁਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੇ, ਦੋਸ਼ ਭਲਾ ਕੀਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਬੋਲ ਰਹੇ, ਪਰ ਤੋਲ ਰਹੇ ਨੇ, ਨੇਕ ਚੰਦ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ<ref>ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ</ref>, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਵੇਖੀਂ ਜਾ ਕੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ। ਗਰਜ਼ਾਂ ਖਾਤਰ ਫ਼ਰਜ਼ ਭੁਲਾਵੇਂ, ਪਰਬਤ ਤੋੜ ਵਿਛਾ ਦੇਵੇਂ, ਅਪਣਾ ਨਗਰ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ।</poem>}} {{center|● }}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 66}}</noinclude> 54caud3pg0s3a2u8iw9e4r0euqpk27c 250 46989 218482 121665 2026-05-19T08:46:50Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 218482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|6em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਮਾਣ ਤੂੰ ਮਾਤ-ਜ਼ਬਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਅਸਲੀ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਘਰ ਤੋਂ ਲੁਕਦਾ ਫਿਰਦੈਂ, ਵੀਰਾ, ਲੱਭੇਂ ਪਿਆ ਮਕਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਧੰਨੇ ਜੱਟ ਨੇ ਢੂੰਡ ਲਈ ਸੀ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਇਤਰ-ਫੁਲੇਲਾਂ ਭਾਵੇਂ ਮਲਦੈ, ਮਰ ਚੱਲੀ ਇਨਸਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਪਹਿਲੀ ਬਾਰਸ਼, ਧਰਤੀ ਵੰਡੇ, ਅੰਬਰ ਦੇ ਵਰਦਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਮਾਲੀ ਵੀ ਕਿਉਂ ਢੂੰਡ ਰਹੇ ਨੇ, ਨਕਲੀ ਜਹੇ ਗੁਲਦਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਸੰਗ ਮਰਮਰ ਨੇ ਚੂਸ ਲਈ ਹੈ, ਅਸਲੀ ਗੁਰ ਅਸਥਾਨ 'ਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ। </poem>}} {{center|● }}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 67}}</noinclude> 1hqk3nixjv4gdaubh27e9jqrhjf06vd 250 46990 218483 148606 2026-05-19T08:49:21Z Dugal harpreet 231 218483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|□}} ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ, ਪਰਤਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੰਤਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਜੰਮਿਆਂ, ਮੇਰੇ ਪਿੰਡੇ ਲਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਆ ਕੇ ਜੇ ਨਨਕਾਣੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਧਾਹ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਸਤਲੁਜ ਨਾਲ ਬਿਆਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇੱਕੋ ਫਾਂਸੀ, ਇੱਕੋ ਗੋਲੀ, ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ, ਸਰਾਭਾ, ਬਿਸਮਿਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸਾਡਾ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਚੌਂਕ ਚੁਰਸਤੇ, ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਓਹੀ, ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਖਿੱਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਖ਼ਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰੋਂ ਪੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਰ ਵਾਰੀ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੀ, ਅਜਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਵਾਰਸ ਦੇ ਜੰਡਿਆਲੇ ਬੈਠੇ, ਮਸਤ ਔਲੀਆ ਹੀਰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ, ਰਾਂਝਣ ਯਾਰ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ, ਪਿਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ, ਜਦ ਵੀ ਵੇਖਾਂ ਟਾਂਗੇ ਖਿੱਚਦੇ, ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਗੁਆਚਣ ਵਰਗਾ, ਡੰਗ ਰਿਹਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੰਤੀ ਵਰਗਾ, ਮੈਲਾ ਸੂਟ ਅਨਾਇਤਾਂ ਪਾਇਆ, ਪੌਣੀ ਸਦੀ ਗੁਆਚਣ ਮਗਰੋਂ, ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਲਿਬਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ?</poem>}} {{center|●}}<noinclude>{{c|ਗੁਲਨਾਰ- 68}}</noinclude> mqxf7g90med1ze4xmo23uc6mnitndjr 250 56623 218505 201969 2026-05-19T11:09:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 218505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>== https://w.wiki/FC5M == {{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1=ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ}} {{Tree chart| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |B1|P|P|P|P|P|P|P|P|P|B2 |P|P|P|P|P|P|P|P|P|B3 | | | | | | |B1=ਰੂਪ|B2=ਵਿਸ਼ਾ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ)|B3=ਵਸਤੂ}} {{Tree chart| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|.| | | |}} {{Tree chart| | |C1 | |C2 | |C3 | | | | | | | | | | | |C4 | | | | | | | |C5 | | | | | | |C1=ਰੂਪਾਕਾਰ|C2=ਭਾਸ਼ਾ|C3=ਸ਼ੈਲੀ|C4=ਆਤਮਪਰਕ (ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ)|C5=ਵਸਤੂਪਰਕ}} {{Tree chart| |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| |}} {{Tree chart|D1 | |D2 | |D3 | |D4 | | | | | |D5 | |D6 | |D7 | |D8 | |D9 |D1=ਭਾਵ-ਵਾਚਕ|D2=ਪਰਾਪਤ|D3=ਯੁਗ ਜਾਂ ਦੀ |D4=ਵਿਅਕਤੀਗਤ|D5=ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ|D6=ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ|D7=ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪੱਧਰ|D8=ਬੌਧਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ|D9=ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਬੰਧ}} {{Tree chart/end}} {{dhr|2em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> kauhhxls3qkidkwip4f57holck7wa95 218506 218505 2026-05-19T11:10:06Z Kuldeepburjbhalaike 1640 218506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1=ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ}} {{Tree chart| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |B1|P|P|P|P|P|P|P|P|P|B2 |P|P|P|P|P|P|P|P|P|B3 | | | | | | |B1=ਰੂਪ|B2=ਵਿਸ਼ਾ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ)|B3=ਵਸਤੂ}} {{Tree chart| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|.| | | |}} {{Tree chart| | |C1 | |C2 | |C3 | | | | | | | | | | | |C4 | | | | | | | |C5 | | | | | | |C1=ਰੂਪਾਕਾਰ|C2=ਭਾਸ਼ਾ|C3=ਸ਼ੈਲੀ|C4=ਆਤਮਪਰਕ (ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ)|C5=ਵਸਤੂਪਰਕ}} {{Tree chart| |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| |}} {{Tree chart|D1 | |D2 | |D3 | |D4 | | | | | |D5 | |D6 | |D7 | |D8 | |D9 |D1=ਭਾਵ-ਵਾਚਕ|D2=ਪਰਾਪਤ|D3=ਯੁਗ ਜਾਂ ਦੀ |D4=ਵਿਅਕਤੀਗਤ|D5=ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ|D6=ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ|D7=ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪੱਧਰ|D8=ਬੌਧਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ|D9=ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਬੰਧ}} {{Tree chart/end}} {{dhr|2em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 318vhy51ad72zye7dg35yqjzcbo2oj5 250 58479 218440 182158 2026-05-19T05:51:31Z Taranpreet Goswami 2106 218440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" /></noinclude>{{x-larger|{{center|'''ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥'''}}}} ਦੋਹਰਾ॥ ਗਣਪਤ ਗੌਰਾਂ ਨੰਦ ਕੋ ਪਗ ਬੰਦਨ ਦਿਨ ਰਾਤ॥ ਕਿੱਸਾ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜਕਾ ਜਗਤ ਕਰੂੰ ਬਿਖਿਆਤ॥੧॥ ਦੋ:॥ ਨਿਕਟ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਕੋਸੋਂ ਹੀਕੀ ਦੌੜ॥ ਛੋਟਾ ਸਾ ਇਕ ਮਾਜਰਾ ਨਾਮ ਗਾਮ ਕਾ ਮੌੜ॥੨॥ ਇਨ ਮੌੜਾਂ ਕੇ ਬੀਚ ਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ॥ ਨਾਮੀ ਹੂਆ ਧਾੜਵੀ ਸਗਲੀ ਬੀਚ ਰਠੌੜ॥੩॥ ਜਿਸ ਦਿਨ ਜੀਉਣਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀਗਾ ਕਰੜਾ ਵਾਰ॥ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿਤੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਘੋਲ ਪਿਲਾਯਾ ਸਾਰ॥੪॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਸੱਦ ਨਜੂਮੀ ਏਕ॥ ਪੂਛਾ ਕਰਮ ਨਸੀਬ ਦਾ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਨੇਕ॥੫॥ ਖਰਾ ਸਿਆਣਾ ਜੋਤਸ਼ੀ ਵੇਦ ਵਿਧੀ ਭਰਪੂਰ॥ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਮ ਬਿਬਾਕ ਦਾ ਨਾਮੀ ਜਗ ਮਸ਼ਹੂਰ॥੬॥ ਖਟ ਕਰਮੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਮੈਂ ਪੰਡਤ ਜੀ ਪਰਬੀਨ॥ ਚੌਦਸ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕੇ ਧਨੀ ਗੁਨੀਂ ਗੰਭੀਰ ਅਧੀਨ॥੭॥ ਬੇਦ ਸੋਧ ਕੇ ਅਵਲੋਂ ਜੋਤਸ਼ ਲੀਨਾਂ ਦੇਖ॥ ਸੁਣੋ ਜਵਾਬ ਜੋ ਪੂਛਿਆ ਜੀਉਣ ਮੌੜ ਕੇ ਲੇਖ॥੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਹੋਊਗਾ ਜਵਾਨ ਦੁਖ ਦੇਊਗਾ ਜਹਾਨ ਤਾਈਂ ਠੱਗੀ ਯਾਰੀ ਚੋਰੀ ਸਭ ਪਾਪ ਰੀਤ ਕਰੂਗਾ॥ ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਊ ਭੋਗ ਕਰੂ ਸਾਥ ਕੰਜਰੀ ਦੇ ਰਾਹੀ ਪਾਂਧੀ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਸਭ ਕੋਈ ਡਰੂਗਾ॥ ਖਾਊਗਾ ਹਰਾਮ ਆਠੋਜਾਮ ਜਾਣ ਬੂਝਕਰ ਹੋਇਕੇ ਬੇਦਰਦ ਮਾਲ ਪਾਂਧੀਆਂ ਦਾ ਹਰੂਗਾ॥ ਧਾੜਵੀ ਲੁਟੇਰਾ ਭਾਰੀ ਹੋਊ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪੰਡਤ ਪੁਕਾਰੇ ਅੰਤ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮਰੂਗਾ॥<noinclude></noinclude> 8ekmjr5wpeobew5co9n4aw5qjynds3w 250 64086 218447 178090 2026-05-19T06:32:04Z Taranpreet Goswami 2106 218447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" />{{center|(੩)}}</noinclude>੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਪੰਡਤ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਕੀਨਾ ਸਗਲ ਬਿਆਨ ॥ਜੀਉਣਾ ਹੋਊ ਧਾੜਵੀ ਅੰਦਰ ਏਸ ਜਹਾਨ॥੧੦॥ ਸਵੈਯਾ ॥ ਪੰਡਤ ਏਕ ਜਵਾਬ ਦੀਆ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੀ ਦੇਸ ਮੇਂ ਹੋਊ ਦੁਹਾਈ॥ ਸ਼ਾਹ ਕੰਗਾਲ ਕਮਾਲ ਡਰੂ ਸੁਖ ਨੀਂਦ ਸੇ ਨੈਨ ਭਰੂ ਜਨਕਾਈ॥ ਅਮਨ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਜਹਾਨ ਬਸੂ ਹਰ ਭੇਖ ਕੇ ਬੀਚ ਰਹੂਗੀ ਅਵਾਈ॥ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਰਹੂ ਜਗ ਭੀਤਰ ਕਾਂਪ ਉਠੇ ਸਭ ਲੋਕ ਲੁਕਾਈ॥੧੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਨ ਪੰਡਤ ਕੇ ਬਚਨ ਕੋ ਬਾਪ ਭਯਾ ਭੈਵਾਨ॥ ਲਗੀ ਉਦਾਸੀ ਚਿਤਵਨੀ ਥਰਥਰ ਕਰਤ ਪਰਾਨ॥ ੧੨॥ ਚੌਪਈ॥ ਜੋ ਬਿਧਨਾ ਨੇ ਬਨਤ ਬਨਾਯਾ॥ ਭਾਗ ਹਮਾਰੇ ਅੰਦਰ ਆਯਾ। ਨਹੀਂ ਦੋਸ ਕਾਹੂ ਕੋ ਦੇਨਾ॥ ਕਰਮ ਅਪਨੇ ਕਾ ਲਿਖਿਆ ਲੇਨਾ॥੧੩॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਹਾਇ ਵਰਲਾਪ ਕਰੇ ਜੀਉਣੇ ਦਾ ਬਾਪ ਸਾਥੋਂ ਹੂਆ ਕੋਈ ਪਾਪ ਭਾਵੀ ਭਈ ਸਿਰ ਰੱਬ ਦੀ॥ਮਾੜੇ ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਜੋ ਉਲਾਦ ਘਰ ਮਾੜੀ ਜੰਮੀ ਸੁਣਕੇ ਨਸੀਬ ਜਾਣੋ ਮੌਤ ਆਵੇ ਝੱਬਦੀ॥ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਕੋਈ ਸਾਧ ਦਲਗੀਰ ਕੀਤਾ ਕੁਛ ਨਾ ਮਲੂਮ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰਬ ਕਰਤੱਬ ਦੀ॥ ਬਣੀ ਉਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਕੌਨ ਤਕਦੀਰ ਮੋੜੇ ਰੱਬ ਦੇ ਸਬੱਬ ਦੀ ॥੧੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਫਿਰ ਜੀਉਣੇ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਪੰਡਤ ਦੀਨਾਤੋਰ॥ ਜੋ ਕੁਛ ਕਰਨੀ ਰੱਬ ਨੇ ਕਰੋ ਕਹਾਨੀ ਹੋਰ॥੧੫॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਰੱਖਕੇ ਪਿਆਰ ਬਾਪ ਖਾਤਰਾਂ ਅਨੇਕ ਕਰੇ ਦੁਧ ਦਹੀ ਨਾਲ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਤਾਈਂ ਪਾਲਿਆ॥ ਪੰਜਾਂ ਛੀਆਂ ਬਰਸਾਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਆਦੀ ਜਗ ਵਲੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਢੱਗੇ ਬੱਛੇ<noinclude></noinclude> 8pfjhi5viw7hr2f6evz9wqs24flemgx 250 64087 218450 182979 2026-05-19T06:38:56Z Taranpreet Goswami 2106 218450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" /></noinclude>{{center|( 8 )}} ਚਾਰਨੇ ਸਿਖਾਲਿਆ॥ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਬਰਸ ਬਸ ਸਭ ਕੁਛ ਜਾਨ ਲੀਤਾ ਘਰਬਾਰ ਟੱਬਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ॥ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਗਿਆ ਜਵਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਿਛਲਾ ਨਸੀਬ ਮੂਲ ਟਲੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ੧੬॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਬੈਠਕ ਬੈਠੇ ਚੰਦਰੀ ਚੋਰਾਂਦੇ ਪਰਸੰਗ॥ ਲੜਦਾ ਭਿੜਦਾ ਰੋਜ਼ ਥਾਂ ਹਰ ਦਮ ਰੱਖੇ ਜੰਗ॥੧੭॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਜਿਥੇ ਜੀਉਣਾ ਜਾਵੇ ਸ਼ੋਰ ਪਾਵੇ ਇਕ ਬਿੰਦ ਵਿਚ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾਂ॥ ਮੰਗਕੇ ਲੜਾਈ ਆਪ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਗੁਵਾਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਰੀਝਦਾ ਨਾ ਰਤੀ ਐਸਾ ਸਖਤ ਭਾਰੀ ਉਰਮਾਂ॥ ਧਾੜਾ ਵਾੜਾ ਮਾਰਕੇ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਸੀ ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਵੇ ਤੇ ਉਡਾਵੇ ਰੋਜ਼ ਚੂਰਮਾਂ॥ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਰੱਖਦਾ ਉਪਾਧੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ ਏਸ ਹੀ ਫਤੂਰਮਾਂ ॥ ੧੮॥ ਦੋਹਰਾ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਨਿਤ ਕਰੇ ਰਹੇ ਕਸੂਤਾ ਤੌਰ ॥ ਕਰਦਾ ਰੋਜ ਉਪਾਧੀਆਂ ਬਾਤ ਨ ਜਾਨੈ ਔਰ ॥੧੯॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਜਾਇਕੇ ਲਗਾਵੇ ਪਾੜ ਪੰਜ ਸਤ ਚੋਰ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਾਮੀ ਰਖਦਾ॥ ਮਾਝਾ ਤੇ ਦਵਾਬਾ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਾਲਵਾ ਪਹਾੜ ਪਾੜ ਲਾਯਾ ਲੱਖ ਲੱਖਦਾ॥ ਜਿਥੇ ਸੁਨੇ ਸਿਲ ਉਥੇ ਇਲ ਵਾਂਗੂੰ ਟੁਟ ਦਾਸੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਿਆਰ ਵਾਂਗ ਭਖਦਾ॥ ਲੱਖ ਕੱਖ ਏਕ ਹੀ ਸਮਾਣ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਲਮੇਂ ਉਡਾਵੇ ਕੌਡੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ॥੨੦॥ ਕਬਿੱਤ ਅੱਧੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਰਾਤਾਂ ਜਾਕੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਪੈਂਦਾ ਉਤੇ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗੂੰ ਗੱਜਕੇ॥ ਜਿਥੇ ਜਾਕੇ ਲੁਟਦਾ ਤਸਾਮ<noinclude>{{left|''Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org''}}</noinclude> 9miryl31sk3hrjehtulvcolxs05beoa 218451 218450 2026-05-19T06:39:34Z Taranpreet Goswami 2106 218451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" />{{center|( 8 )}}</noinclude>ਚਾਰਨੇ ਸਿਖਾਲਿਆ॥ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਬਰਸ ਬਸ ਸਭ ਕੁਛ ਜਾਨ ਲੀਤਾ ਘਰਬਾਰ ਟੱਬਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ॥ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਗਿਆ ਜਵਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਿਛਲਾ ਨਸੀਬ ਮੂਲ ਟਲੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ੧੬॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਬੈਠਕ ਬੈਠੇ ਚੰਦਰੀ ਚੋਰਾਂਦੇ ਪਰਸੰਗ॥ ਲੜਦਾ ਭਿੜਦਾ ਰੋਜ਼ ਥਾਂ ਹਰ ਦਮ ਰੱਖੇ ਜੰਗ॥੧੭॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਜਿਥੇ ਜੀਉਣਾ ਜਾਵੇ ਸ਼ੋਰ ਪਾਵੇ ਇਕ ਬਿੰਦ ਵਿਚ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾਂ॥ ਮੰਗਕੇ ਲੜਾਈ ਆਪ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਗੁਵਾਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਰੀਝਦਾ ਨਾ ਰਤੀ ਐਸਾ ਸਖਤ ਭਾਰੀ ਉਰਮਾਂ॥ ਧਾੜਾ ਵਾੜਾ ਮਾਰਕੇ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਸੀ ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਵੇ ਤੇ ਉਡਾਵੇ ਰੋਜ਼ ਚੂਰਮਾਂ॥ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਰੱਖਦਾ ਉਪਾਧੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ ਏਸ ਹੀ ਫਤੂਰਮਾਂ ॥ ੧੮॥ ਦੋਹਰਾ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਨਿਤ ਕਰੇ ਰਹੇ ਕਸੂਤਾ ਤੌਰ ॥ ਕਰਦਾ ਰੋਜ ਉਪਾਧੀਆਂ ਬਾਤ ਨ ਜਾਨੈ ਔਰ ॥੧੯॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਜਾਇਕੇ ਲਗਾਵੇ ਪਾੜ ਪੰਜ ਸਤ ਚੋਰ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਾਮੀ ਰਖਦਾ॥ ਮਾਝਾ ਤੇ ਦਵਾਬਾ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਾਲਵਾ ਪਹਾੜ ਪਾੜ ਲਾਯਾ ਲੱਖ ਲੱਖਦਾ॥ ਜਿਥੇ ਸੁਨੇ ਸਿਲ ਉਥੇ ਇਲ ਵਾਂਗੂੰ ਟੁਟ ਦਾਸੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਿਆਰ ਵਾਂਗ ਭਖਦਾ॥ ਲੱਖ ਕੱਖ ਏਕ ਹੀ ਸਮਾਣ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਲਮੇਂ ਉਡਾਵੇ ਕੌਡੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ॥੨੦॥ ਕਬਿੱਤ ਅੱਧੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਰਾਤਾਂ ਜਾਕੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਪੈਂਦਾ ਉਤੇ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗੂੰ ਗੱਜਕੇ॥ ਜਿਥੇ ਜਾਕੇ ਲੁਟਦਾ ਤਸਾਮ<noinclude></noinclude> 7ro897y4zwun47bon6ar08bf959el92 218452 218451 2026-05-19T06:39:50Z Taranpreet Goswami 2106 218452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" />{{center|( 8 )}}</noinclude>ਚਾਰਨੇ ਸਿਖਾਲਿਆ॥ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਬਰਸ ਬਸ ਸਭ ਕੁਛ ਜਾਨ ਲੀਤਾ ਘਰਬਾਰ ਟੱਬਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ॥ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਗਿਆ ਜਵਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਿਛਲਾ ਨਸੀਬ ਮੂਲ ਟਲੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ੧੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬੈਠਕ ਬੈਠੇ ਚੰਦਰੀ ਚੋਰਾਂਦੇ ਪਰਸੰਗ॥ ਲੜਦਾ ਭਿੜਦਾ ਰੋਜ਼ ਥਾਂ ਹਰ ਦਮ ਰੱਖੇ ਜੰਗ॥੧੭॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਜਿਥੇ ਜੀਉਣਾ ਜਾਵੇ ਸ਼ੋਰ ਪਾਵੇ ਇਕ ਬਿੰਦ ਵਿਚ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾਂ॥ ਮੰਗਕੇ ਲੜਾਈ ਆਪ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਗੁਵਾਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਰੀਝਦਾ ਨਾ ਰਤੀ ਐਸਾ ਸਖਤ ਭਾਰੀ ਉਰਮਾਂ॥ ਧਾੜਾ ਵਾੜਾ ਮਾਰਕੇ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਸੀ ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਵੇ ਤੇ ਉਡਾਵੇ ਰੋਜ਼ ਚੂਰਮਾਂ॥ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਰੱਖਦਾ ਉਪਾਧੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ ਏਸ ਹੀ ਫਤੂਰਮਾਂ॥ ੧੮॥ ਦੋਹਰਾ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਨਿਤ ਕਰੇ ਰਹੇ ਕਸੂਤਾ ਤੌਰ॥ ਕਰਦਾ ਰੋਜ ਉਪਾਧੀਆਂ ਬਾਤ ਨ ਜਾਨੈ ਔਰ॥੧੯॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਜਾਇਕੇ ਲਗਾਵੇ ਪਾੜ ਪੰਜ ਸਤ ਚੋਰ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਾਮੀ ਰਖਦਾ॥ ਮਾਝਾ ਤੇ ਦਵਾਬਾ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਾਲਵਾ ਪਹਾੜ ਪਾੜ ਲਾਯਾ ਲੱਖ ਲੱਖਦਾ॥ ਜਿਥੇ ਸੁਨੇ ਸਿਲ ਉਥੇ ਇਲ ਵਾਂਗੂੰ ਟੁਟ ਦਾਸੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਿਆਰ ਵਾਂਗ ਭਖਦਾ॥ ਲੱਖ ਕੱਖ ਏਕ ਹੀ ਸਮਾਣ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਲਮੇਂ ਉਡਾਵੇ ਕੌਡੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ॥੨੦॥ ਕਬਿੱਤ ਅੱਧੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਰਾਤਾਂ ਜਾਕੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਪੈਂਦਾ ਉਤੇ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗੂੰ ਗੱਜਕੇ॥ ਜਿਥੇ ਜਾਕੇ ਲੁਟਦਾ ਤਸਾਮ<noinclude></noinclude> e5ykk18klgo6as4zu8ssd7ax9dppt30 218460 218452 2026-05-19T06:59:49Z Taranpreet Goswami 2106 218460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" />{{center|(੪)}}</noinclude>ਚਾਰਨੇ ਸਿਖਾਲਿਆ॥ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਬਰਸ ਬਸ ਸਭ ਕੁਛ ਜਾਨ ਲੀਤਾ ਘਰਬਾਰ ਟੱਬਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ॥ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਗਿਆ ਜਵਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਿਛਲਾ ਨਸੀਬ ਮੂਲ ਟਲੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ੧੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬੈਠਕ ਬੈਠੇ ਚੰਦਰੀ ਚੋਰਾਂਦੇ ਪਰਸੰਗ॥ ਲੜਦਾ ਭਿੜਦਾ ਰੋਜ਼ ਥਾਂ ਹਰ ਦਮ ਰੱਖੇ ਜੰਗ॥੧੭॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਜਿਥੇ ਜੀਉਣਾ ਜਾਵੇ ਸ਼ੋਰ ਪਾਵੇ ਇਕ ਬਿੰਦ ਵਿਚ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾਂ॥ ਮੰਗਕੇ ਲੜਾਈ ਆਪ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਗੁਵਾਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਰੀਝਦਾ ਨਾ ਰਤੀ ਐਸਾ ਸਖਤ ਭਾਰੀ ਉਰਮਾਂ॥ ਧਾੜਾ ਵਾੜਾ ਮਾਰਕੇ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਸੀ ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਵੇ ਤੇ ਉਡਾਵੇ ਰੋਜ਼ ਚੂਰਮਾਂ॥ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਰੱਖਦਾ ਉਪਾਧੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ ਏਸ ਹੀ ਫਤੂਰਮਾਂ॥ ੧੮॥ ਦੋਹਰਾ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਨਿਤ ਕਰੇ ਰਹੇ ਕਸੂਤਾ ਤੌਰ॥ ਕਰਦਾ ਰੋਜ ਉਪਾਧੀਆਂ ਬਾਤ ਨ ਜਾਨੈ ਔਰ॥੧੯॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਜਾਇਕੇ ਲਗਾਵੇ ਪਾੜ ਪੰਜ ਸਤ ਚੋਰ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਾਮੀ ਰਖਦਾ॥ ਮਾਝਾ ਤੇ ਦਵਾਬਾ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਾਲਵਾ ਪਹਾੜ ਪਾੜ ਲਾਯਾ ਲੱਖ ਲੱਖਦਾ॥ ਜਿਥੇ ਸੁਨੇ ਸਿਲ ਉਥੇ ਇਲ ਵਾਂਗੂੰ ਟੁਟ ਦਾਸੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਿਆਰ ਵਾਂਗ ਭਖਦਾ॥ ਲੱਖ ਕੱਖ ਏਕ ਹੀ ਸਮਾਣ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਲਮੇਂ ਉਡਾਵੇ ਕੌਡੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ॥੨੦॥ ਕਬਿੱਤ ਅੱਧੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਰਾਤਾਂ ਜਾਕੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਪੈਂਦਾ ਉਤੇ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗੂੰ ਗੱਜਕੇ॥ ਜਿਥੇ ਜਾਕੇ ਲੁਟਦਾ ਤਸਾਮ<noinclude></noinclude> o3g2smk77uu08u7knx7tsgj9xvvgfa9 250 64088 218458 182984 2026-05-19T06:49:55Z Taranpreet Goswami 2106 218458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" />{{center|( 9 )}}</noinclude>ਜਗਾਂ ਪੁੱਟ ਦੇਂਦਾ ਜੰਦਾ ਕੁੰਡਾ ਭੋਡ ਫੇਰ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ ਰੱਜ ਕੇ॥ ਐਸਾ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਸੀ ਮਲੂਮ ਜੀ ਹੁਣੇ ਮੌੜ ਤਾਈਂ ਮਾਲ ਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਭਾਵੇਂ ਰੱਖੇ ਕੋਈ ਕੱਜਕੇ॥ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੇ ਆਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਮੁੜੇ ਨਾ ਪਿਛਾਹਾਂ ਸਗੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਵੱਜ ਕੇ॥੨੧॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਭੰਜਨ ਗੰਧਾਲੇ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਪਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਚਾਕੂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਜੋ ਬੰਦੂਕ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਦੀ॥ ਊਠ ਘੋੜਾ ਰਖਦਾ ਸੀ ਤੇਜ਼ ਬਾਜ਼ ਪੌਣ ਜੇਹਾ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਦੇ ਅਸਵਾਰ ਦੀ॥ ਊਠ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਸੀ ਦੌੜਦਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਸ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਵੇ ਛਿਨ ਕਾਬਲ ਕੰਧਾਰ ਦੀ॥ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤ ਭਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਤਾਕਤ ਭੁਲਾਵੇ ਪੌਨ ਗੌਨ ਦੇ ਸ਼ੁਮਾਰ ਦੀ॥੨੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਸਾਰੇ ਘਾਤ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਚੋਰੀਆਂ ਦੇ ਭੱਜਦਾ ਮਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੌਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ॥ ਕੱਦ-ਦਰਮਿਆਨਾ ਤੇ ਦਲੇਰ ਭਾਰੀ ਸ਼ੇਰ ਜੇਹਾ ਸਾਵਰਾ ਸਾ ਰੰਗ ਚੰਗਾ ਗੱਭਰੂ ਜੁਵਾਨ ਸੀ॥ਦਿਲ ਦਾ ਧਰੋਹਾ ਨਿਰਮੋਹਾ ਸੀ ਜਹਾਨ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਮਗ਼ਰੂਰ ਭਰਪੂਰ ਜੋਗੁ ਖ਼ਾਨ ਸੀ॥ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਚੁਪਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਚੋਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਜ ਵਿਖੇ ਤੀਰ ਜਿਉਂ ਕਮਾਨ ਸੀ॥੨੩॥ ਕਬਿਤ॥ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਮਾਜਰੇ ਮੁਕਾਏ ਜੀਉਣੇ ਧਾੜਵੀ ਨੇ ਹੋਈ ਮਸ਼ਾਹੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ॥ ਰੌਲਾ ਪਾਯਾ ਪਾਧੀਆਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਉੱਠ ਪਿੱਟਦੇ ਸੀ ਬਾਣੀਏ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ॥ਢਾਲਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ ਰੱਯਤਾਂ ਨੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਾਲ ਰਾਹੀ ਕੀਤੇ ਬੰਦ ਜੋ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ੀ ਬਪਾਰ ਦੇ॥ ਲੁੱਟ ਲੀਤਾ<noinclude></noinclude> b3bmxq3g511plaowav69f531zjn9p4y 218461 218458 2026-05-19T07:00:07Z Taranpreet Goswami 2106 218461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" />{{center|(੫)}}</noinclude>ਜਗਾਂ ਪੁੱਟ ਦੇਂਦਾ ਜੰਦਾ ਕੁੰਡਾ ਭੋਡ ਫੇਰ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ ਰੱਜ ਕੇ॥ ਐਸਾ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਸੀ ਮਲੂਮ ਜੀ ਹੁਣੇ ਮੌੜ ਤਾਈਂ ਮਾਲ ਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਭਾਵੇਂ ਰੱਖੇ ਕੋਈ ਕੱਜਕੇ॥ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੇ ਆਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਮੁੜੇ ਨਾ ਪਿਛਾਹਾਂ ਸਗੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਵੱਜ ਕੇ॥੨੧॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਭੰਜਨ ਗੰਧਾਲੇ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਪਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਚਾਕੂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਜੋ ਬੰਦੂਕ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਦੀ॥ ਊਠ ਘੋੜਾ ਰਖਦਾ ਸੀ ਤੇਜ਼ ਬਾਜ਼ ਪੌਣ ਜੇਹਾ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਦੇ ਅਸਵਾਰ ਦੀ॥ ਊਠ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਸੀ ਦੌੜਦਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਸ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਵੇ ਛਿਨ ਕਾਬਲ ਕੰਧਾਰ ਦੀ॥ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤ ਭਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਤਾਕਤ ਭੁਲਾਵੇ ਪੌਨ ਗੌਨ ਦੇ ਸ਼ੁਮਾਰ ਦੀ॥੨੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਸਾਰੇ ਘਾਤ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਚੋਰੀਆਂ ਦੇ ਭੱਜਦਾ ਮਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੌਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ॥ ਕੱਦ-ਦਰਮਿਆਨਾ ਤੇ ਦਲੇਰ ਭਾਰੀ ਸ਼ੇਰ ਜੇਹਾ ਸਾਵਰਾ ਸਾ ਰੰਗ ਚੰਗਾ ਗੱਭਰੂ ਜੁਵਾਨ ਸੀ॥ਦਿਲ ਦਾ ਧਰੋਹਾ ਨਿਰਮੋਹਾ ਸੀ ਜਹਾਨ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਮਗ਼ਰੂਰ ਭਰਪੂਰ ਜੋਗੁ ਖ਼ਾਨ ਸੀ॥ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਚੁਪਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਚੋਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਜ ਵਿਖੇ ਤੀਰ ਜਿਉਂ ਕਮਾਨ ਸੀ॥੨੩॥ ਕਬਿਤ॥ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਮਾਜਰੇ ਮੁਕਾਏ ਜੀਉਣੇ ਧਾੜਵੀ ਨੇ ਹੋਈ ਮਸ਼ਾਹੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ॥ ਰੌਲਾ ਪਾਯਾ ਪਾਧੀਆਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਉੱਠ ਪਿੱਟਦੇ ਸੀ ਬਾਣੀਏ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ॥ਢਾਲਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ ਰੱਯਤਾਂ ਨੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਾਲ ਰਾਹੀ ਕੀਤੇ ਬੰਦ ਜੋ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ੀ ਬਪਾਰ ਦੇ॥ ਲੁੱਟ ਲੀਤਾ<noinclude></noinclude> e3ve98pe7tvljofwraou0u9z7tif2b1 250 64089 218459 178078 2026-05-19T06:59:12Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(10)}}</noinclude>ਮੁਲਕ ਤਮਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਰਖੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ॥੨੪॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਰੱਯਤ ਨੇ ਜਾਇ ਕੇ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਖਾਧਾ ਦੇਸ ਇਕ ਹੋਯਾ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਹੈ॥ ਛੋਟਾ ਵੱਡਾ ਕਰੇ ਨਾ ਮਲੂਮ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਆਨ ਪੈਂਦਾ ਓਥੇ ਚਾਨਚਕ ਚੌੜ ਹੈ॥ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਲੁਟਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਮਗਰ ਉੱਠਦਾਹੈ ਚਾਰ ਹੀ ਚੁਫੇਰੇ ਓਸ ਧਾੜਵੀ ਦੀ ਦੌੜ ਹੈ॥ ਦਸ ਨੰਬਰ ਪੂਰਾ ਬਦਮਾਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਧਾੜਵੀ ਲੁਟੇਰ ਏਸ ਅੰਦਰ ਰਠੌੜ ਹੈ॥੨੫॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਧਾੜਵੀ ਇਨਾਮੀ ਧਾੜੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਛੱਡਦਾ ਨਾ ਮੂਲ ਭਾਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਡੰਡੀਆਂ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਲੁਟਿਆ ਤਮਾਮ ਘਰ ਬਾਰ ਮੇਰਾ ਛੱਡਿਆ ਛਦਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾਈਆ ਚਾਇ ਵੰਡੀਆਂ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕੱਪੜੇ ਤਮਾਮ ਮੇਰੇ ਖੱਸ ਲੀਤੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ੂਬ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇਜ਼ ਛੰਡੀਆਂ॥ ਮੁਲਕ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸਾਰਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਕੋਈ ਆਖੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬਨਾਈਆਂ ਖ਼ੂਬ ਜੰਡੀਆਂ॥੨੬ ॥ਕਬਿੱਤ॥ ਕਿਨੇਂ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕੀਤੀ ਪਾਪ ਭਾਰੀ ਲਗਿਯਾ ਹੈ ਹਦੇ ਨਾ ਹਟਾਯਾ ਖੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਦਾ॥ ਅੱਜ ਕੱਲ ਵਿੱਚ ਦੇਨਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਧਾੜਵੀ ਨੂੰ ਦੇਊਗਾ ਉਜਾੜ ਨਾਸ ਕਰੂ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦਾ॥ ਚੋਰ ਯਾਰ ਠੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਖ਼ੌਫ਼ ਰਹਿਆ ਜੱਗ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਡਰਾਂਦਾ॥ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਵੈਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਹੋਏ ਹਾਂ ਹੈਰਾਨ ਮਾਨ ਗਿਯਾ ਨਾਰਾਂ ਨਰਾਂ ਦਾ॥੨੭॥ਕਬਿੱਤ॥ ਹਾਲ ਹਾਲ ਕੀਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੋਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਾਰੇ ਮੱਚਿਆ॥ ਅਗਲੇ ਪੁਚਾਏ<noinclude></noinclude> jr5byuqprpf4uact8s4ytcgl8kap4vv 218462 218459 2026-05-19T07:00:23Z Taranpreet Goswami 2106 218462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੬)}}</noinclude>ਮੁਲਕ ਤਮਾਮ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਰਖੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ॥੨੪॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਰੱਯਤ ਨੇ ਜਾਇ ਕੇ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਖਾਧਾ ਦੇਸ ਇਕ ਹੋਯਾ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਹੈ॥ ਛੋਟਾ ਵੱਡਾ ਕਰੇ ਨਾ ਮਲੂਮ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਆਨ ਪੈਂਦਾ ਓਥੇ ਚਾਨਚਕ ਚੌੜ ਹੈ॥ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਲੁਟਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਮਗਰ ਉੱਠਦਾਹੈ ਚਾਰ ਹੀ ਚੁਫੇਰੇ ਓਸ ਧਾੜਵੀ ਦੀ ਦੌੜ ਹੈ॥ ਦਸ ਨੰਬਰ ਪੂਰਾ ਬਦਮਾਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਧਾੜਵੀ ਲੁਟੇਰ ਏਸ ਅੰਦਰ ਰਠੌੜ ਹੈ॥੨੫॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਧਾੜਵੀ ਇਨਾਮੀ ਧਾੜੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਛੱਡਦਾ ਨਾ ਮੂਲ ਭਾਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਡੰਡੀਆਂ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਲੁਟਿਆ ਤਮਾਮ ਘਰ ਬਾਰ ਮੇਰਾ ਛੱਡਿਆ ਛਦਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾਈਆ ਚਾਇ ਵੰਡੀਆਂ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕੱਪੜੇ ਤਮਾਮ ਮੇਰੇ ਖੱਸ ਲੀਤੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ੂਬ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇਜ਼ ਛੰਡੀਆਂ॥ ਮੁਲਕ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸਾਰਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਕੋਈ ਆਖੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬਨਾਈਆਂ ਖ਼ੂਬ ਜੰਡੀਆਂ॥੨੬ ॥ਕਬਿੱਤ॥ ਕਿਨੇਂ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕੀਤੀ ਪਾਪ ਭਾਰੀ ਲਗਿਯਾ ਹੈ ਹਦੇ ਨਾ ਹਟਾਯਾ ਖੌਫ਼ ਨਹੀਂ ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਦਾ॥ ਅੱਜ ਕੱਲ ਵਿੱਚ ਦੇਨਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਧਾੜਵੀ ਨੂੰ ਦੇਊਗਾ ਉਜਾੜ ਨਾਸ ਕਰੂ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦਾ॥ ਚੋਰ ਯਾਰ ਠੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਖ਼ੌਫ਼ ਰਹਿਆ ਜੱਗ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਡਰਾਂਦਾ॥ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਵੈਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਹੋਏ ਹਾਂ ਹੈਰਾਨ ਮਾਨ ਗਿਯਾ ਨਾਰਾਂ ਨਰਾਂ ਦਾ॥੨੭॥ਕਬਿੱਤ॥ ਹਾਲ ਹਾਲ ਕੀਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੋਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਾਰੇ ਮੱਚਿਆ॥ ਅਗਲੇ ਪੁਚਾਏ<noinclude></noinclude> lm3lhrrymz7ckgmku0aqxeo7kpesfz0 250 64090 218463 178079 2026-05-19T07:01:05Z Taranpreet Goswami 2106 218463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੭)}}</noinclude>ਸਾਰੇ ਚੋਰ ਕਾਲਿਆਂ ਪਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜੀਉਣਾ ਔੜ ਦੌੜਠੌੜ ਉਤੇ ਨੱਚਿਆ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਛੱਡਕੇ ਉਦਾਲੇ ਹੋਯਾਮਾਲਵੇਦੇ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਭਾਰੀ ਰਚਿਆ। ਲੁੱਟਖਾਧਾ ਦੇਸ਼ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਭਗਵਾਨਸਿੰਘਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹਕੰਗਾਲ ਬਾਕੀਨਹੀਂ ਕੋਈ ਛੱਡਿਆ॥੨੮॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਤੰਗਕੀਤੇਮੌੜਨੇ ਬਨਾਏ ਚੌੜ ਘਰਬਾਰ ਬਨੀ ਹੈ ਲਚਾਰ ਕੇਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਠ ਚੱਲੀਏ । ਅਕੇ ਅਜਕਲ ਵਿਚ ਮਾਰੂਘਰੀਂ ਬੈਠਿਆਂਨੂੰਨਹੀਂ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਕੋਈ ਮੱਲੀਏ। ਬਾਜ਼ੇ ਕਹਿਣ ਜਾਲਦਾ ਧੰਦਾਲ ਭਾਰੀ ਕੋੜਮੇਂ ਦਾ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਦਬਲੇ ਕੀਕੂੰ ਘਰਾਂਵਿਚੋਂ ਹੱਲੀਏ। ਬਾਜ਼ੇ ਕਹਿਨ ਮਾਰ ਦਈਏ ਜਾਨੋਂਭਗਵਾਨਸਿੰਘਾ ਜਿਥੇ ਹੱਥ ਲੱਗੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਟੱਲੀਏ॥ ੨੯॥ਦੋਹਰਾ॥ ਬਹੁ ਫ਼ਰਯਾਦਾਂ ਗੁਜ਼ਰੀਆਂ ਰੱਯਤ ਹੋਈ ਤੰਗ। ਜਿਥੇ ਕਿ ਦੇਖ ਲੌ ਮਾਰੋ ਮਰੋ ਨਸੰਗ॥੩੦॥ ਨਾਮੀ ਖੱਟੇ ਬਾਣੀਆਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਚੋਰ॥ ਚੋਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਰੀਏ ਜਬਤਕਨੀ ਗੋਰ॥੩੧॥ਕਬਿੱਤ॥ ਕੀਤੀ ਫੱਬਤਾਂ ਪੁਕਾਰੋਂ ਸਰਕਾਰ -- ਮਨਜ਼ੂਰ ਭਈ ਲਈ ਲੁੱਟ ਖਲਕਤ ਜੋ ਮੌੜ ਨੇ ਤਮਾਮ ਹੀ।। ਪਾਯਾ ਜੱਟ ਨੇ ਅੰਧੇਰਫੇਰ ਡਰੇ ਨਹੀਂ ਹਾਕਮਾਂਤੋਂਸ਼ੇਰਵਾਂਗੂੰਭੈ ਕਰੇ ਦੁਖਾਯਾ ਖ਼ਾਸਆਮਹੀ।ਹੁਕਮ ਲਿਖਾਓਵਿਚ ਠਾਣਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਰੋ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੁਛ ਬੋਲਕੇ ਇਨਾਮ ਹੀ ਪੱਟਦਿੱਤਾ ਜੱਟ ਨੇ ਜਹਾਨ ਭਗਵਾਨਸਿੰਘਾ ਬਿਲਕੁਲ ਕਰੋ ਸਰਕਾਰ ਇੰਤਜ਼ਾਮਹੀ॥੩੨॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਠਾਣੀਰਪਟਾਂਜਮ ਗਈਆਂ ਲਿਖੇ ਗਏਇਸ਼ਤਿਹਾਰ। ਲਏ ਬਰੰਟ ਸਿਪਾਹੀਆਂ<noinclude></noinclude> cp9axlc6cg38fxb35r13jubxs58hiul 250 68775 218476 205435 2026-05-19T08:29:17Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 218476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਫਿਰ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ। ਮੋਟਰ ਲਾਰੀ ਵਿਚ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਅਰਸੇ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਮਿੱਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਅਸੀਂ ਮਨ ਦੀ ਖਿੱਚੜੀ ਪਕਾ ਰਹੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸੋਚਦੇ ਸਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜਾਬ ਜਾਈਏ ਤੇ ਫਿਰ ਏਥੇ ਆਈਏ। ਪਰ ਸਾਡੀ ਲਾਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਰਾਜ’ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅੰਡੇਮਾਨ ਯਾਨੀ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਾਤਰ ਭੂਮੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਯਾਨੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 13 ਸਾਲ ਲਈ ਵਿਛੜ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਪਲੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਧੂੜ ਵਿਚ ਲੇਟੇ ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੇ-ਮੁੱਖ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਚਰਣ ਕੰਵਲ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਪਿਆਰੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੋਏ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੀ ਇਕ ਸਾਧ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਅਭਿਲਾਖਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਰੱਖਾ ਮੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਥਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣਗੇ। ਸੋ, 22 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ਾਂਤ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪਾਣੀ ਦੀ 850 ਮੀਲ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੜੇ ਹੀ ਉਤਾਵਲੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਓਦਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੇ ਸਾਡੀ। ਏਥੇ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਬੀ. ਕਲਾਸ ਦੇ ਅਤੇ 24 ਸੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਨੀਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗੰਭੀਰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉੱਪਰੋਂ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਨੰਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਸੱਭਿਆ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਸਾਫ ਕੀਤੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਕੈਦੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਤੇ ਕੁਝ ਵਪਾਰੀ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਅਜੇ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਠੀਕ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਜੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਡਾ. ਗਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਸ੍ਰੀ ਬੀ.ਕੇ.ਦੱਤ, ਬਾਈ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਜੀ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਥ ਤਿਵਾੜੀ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀ ਮਦਰਾਸ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ’ਤੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 3/4 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਬੰਗਾਲ ਸੂਬੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੂਜਣ ਯੋਗ, ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਘਣਘੋਰ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੰਡਰਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਖ਼ਤ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਪਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਸ਼ਟਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁੱਖ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਸ਼ਟ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਸੁੱਖ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਹੈ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਜਿਥੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹੀਆਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਰ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਜਾਂ ਸਾਡੀ ਪਿਆਰੀ<noinclude>{{c|''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ/334''}}</noinclude> pcaqg5k077eqdhbawjxa4a3sldvp4io 250 68965 218477 206070 2026-05-19T08:33:34Z Dugal harpreet 231 /* ਤਸਦੀਕ */ 218477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਭੂਆ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਿਓ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੂਰਵਕ ਆਨੰਦਤ ਰਹੋ। {{gap}}ਪਿਆਰੇ ਵੀਰ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਣਾ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵੈਦ ਹੀ ਬਣਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦੇਣਾ ਸਗੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਵੀ ਦੱਸਿਓ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਆਲਸ ਤੇ ਆਰਾਮ ਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਰਤਘਣ ਨਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਰਹੇ। ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ, ਚੰਗੇ ਸਾਫ ਖਾਣੇ ਤੇ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ, ਪੜ੍ਹਨ (ਅਧਿਐਨ) ਨਾਲ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ। ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਮ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਤੰਗ ਦਿਲ, ਸਵਾਰਥੀ ਤੇ ਬੇ-ਇਨਸਾਫ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਿਰਫ ਇਕ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੱਲ ਫ਼ਰਜ਼, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਭੇਦ ਦੇ। ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਬੇਟੀ ਸਰੋਜਨੀ ਨੂੰ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੂਜਣ ਯੋਗ, ਅੱਜ ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਅਭਾਗਾ ਮੈਂ ਹੀ ਐਸਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਭੈਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਤੰਗ-ਦਿਲੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੂਸਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਏਦਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਵੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਝ ਆਸ਼ਾ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੂਜਨੀਕ ਜੀਆਂ ਮਹਿਤਾਬ ਕੁੰਵਰ ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਮੇਰਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਕਹਿ ਦੇਣਾ। ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਘ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਾਦਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਹਿਣਾ। ਧਨ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਣਾ। ਚਾਚਾ ਜੀ ਤੇ ਸਭ ਮਾਵਾਂ (ਯਾਨੀ ਚਾਚੀਆਂ, ਤਾਈਆਂ) ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਤੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਤੇ। ਪੂਜਨੀਕ ਭੂਆ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਰਿਣਾਮ। ਲਲੀ, ਦੋਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ, ਮੁਨਸ਼ਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਤੇ।</br> {{gap}}ਭਾਣਜੇ ਭਤੀਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ। {{right|ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਪਤੀ}} {{gap}}ਖ਼ਤ ਛੇਤੀ ਲਿਖਣਾ</br> {{gap}}ਪਤਾ: ਮਹਾਂਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੀ.ਆਈ. 68</br> {{gap}}ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ (ਅੰਡੇਮਾਨ) {{right|ਆਪ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ,</br> '''ਮਹਾਂਬੀਰ'''।}} {{center|{{x-larger|☆ ☆ ☆}}}} {{nop}}<noinclude>{{c|''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ/335''}}</noinclude> ggj7tys1p1myyf8d6ekuy72bb2if5eo 250 70928 218429 214464 2026-05-18T14:12:41Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ - ਹੱਥ ਪੈਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਰੇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਆਦਮੀ 'ਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਭਾ/ਹੁਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ/ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਚਿਤ ਮੌਕਾ, ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਗਹੀਣ ਵਰਗ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕੇ। {{gap}}ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਅੰਗਹੀਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਿਰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅੰਗਹੀਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਹਨ - ਲੂਈ ਬ੍ਰੇਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰੇਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ; ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰਿੜ੍ਹ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੀ. ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ, ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਖੋਜੀ ਮਾਰਕੋਨੀ, ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬੋਲੇ ਸਨ; ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਅੰਜਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (ਇਹ ਵੀ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬੋਲੇ ਸਨ); ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਯੂਰੀ' ਦੀ ਹੀਰੋਇਨ ਸੁਧਾ ਚੰਦ੍ਰਨ, ਜਿਸਦੀ ਇਕ ਲੱਤ ਨਕਲੀ ਹੈ, ਆਦਿ। ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੈਰਤਅੰਗੇਜ਼ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਕ ਗੂੰਗੇ-ਬੋਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਈ.ਟੀ. ਚੈਲੇਂਜ ਫਾਰ ਯੂਥ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀਜ਼ 2017 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||2}}</noinclude> h6jwwktwk85p90ndlovbv0qiaqasdlu 250 70929 218430 214465 2026-05-18T14:15:58Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 7 |bSize = 548 |cWidth = 441 |cHeight = 591 |oTop = 8 |oLeft = 5 |Location = center |Description = }} {{center|ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 23 ਜੁਲਾਈ, 2017}} {{gap}}ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਪੈਮਾਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਦਫਤਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਸਬੰਧੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 40% ਅਪੰਗਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ ਭਾਵ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤਾਂ 40% ਅਪੰਗਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਬੇਤੁਕੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ ਦਾ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਕਾਰਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ<noinclude>{{rh||3}}</noinclude> maeekubuu313jq6g15qcu4i3ue60q42 2 72088 218504 217026 2026-05-19T11:07:59Z Kuldeepburjbhalaike 1640 218504 wikitext text/x-wiki == https://w.wiki/FC5M == {{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1=ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ}} {{Tree chart| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |B1|P|P|P|P|P|P|P|P|P|B2 |P|P|P|P|P|P|P|P|P|B3 | | | | | | |B1=ਰੂਪ|B2=ਵਿਸ਼ਾ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ)|B3=ਵਸਤੂ}} {{Tree chart| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|.| | | |}} {{Tree chart| | |C1 | |C2 | |C3 | | | | | | | | | | | |C4 | | | | | | | |C5 | | | | | | |C1=ਰੂਪਾਕਾਰ|C2=ਭਾਸ਼ਾ|C3=ਸ਼ੈਲੀ|C4=ਆਤਮਪਰਕ (ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ)|C5=ਵਸਤੂਪਰਕ}} {{Tree chart| |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| |}} {{Tree chart|D1 | |D2 | |D3 | |D4 | | | | | |D5 | |D6 | |D7 | |D8 | |D9 |D1=ਭਾਵ-ਵਾਚਕ|D2=ਪਰਾਪਤ|D3=ਯੁਗ ਜਾਂ ਦੀ |D4=ਵਿਅਕਤੀਗਤ|D5=ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ|D6=ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ|D7=ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪੱਧਰ|D8=ਬੌਧਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ|D9=ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਬੰਧ}} {{Tree chart/end}} {{dhr|2em}} {{nop}} m0hhvolvbkqazdj2n6x7uurv6cm3r6m 250 72382 218484 218183 2026-05-19T09:19:43Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> mf9qonqrb7wlg7228kquflc7l1ob1a8 218489 218484 2026-05-19T09:32:48Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> n5cbmn6bl8yeemf8e7z0ool32if064r 218493 218489 2026-05-19T09:35:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude> {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> mebvxzk16wrac9iq2ebc3xyhlmiq3gh 250 72383 218485 218184 2026-05-19T09:28:47Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਸੈਂਸਰ) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸੈਂਸਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਐਡਵਾਂਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰ.ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰ.ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੀ.ਆਰ.ਓ/ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਏ ਸਨ। ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ ਕਿ ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 1993 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀਰਭੱਦਰ ਸਿੰਘ ਤੱਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਚੋਣ ਲੜਾਈ ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਚੋਣ ਜਿੱਤਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। {{gap}}ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀਰਭੱਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਹੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਨੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਊਨਾ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਕਰਵਾਈ, ਸਕੂਲ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਵਾਈ। ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਐਸਟੀਮੇਟ, ਰੈਵਨਿਊ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਅੰਡਰਟਕਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੁਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਰਤਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਨ। ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡੀ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/16}}</noinclude> gygtxuclwt2g64pqaueexonzvyqy3x9 250 72384 218486 218185 2026-05-19T09:30:24Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੜਕਾ ਹਿਤੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਡੈਂਟਲ ਸਰਜਨ (ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ.) ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਆਫੀਸਰ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰ/17}}</noinclude> mek0t9xngra6zgemmah17g62zxe6zwb 218487 218486 2026-05-19T09:30:52Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੜਕਾ ਹਿਤੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਡੈਂਟਲ ਸਰਜਨ (ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ.) ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਆਫੀਸਰ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰ/17}}</noinclude> 4h7arxl63rvhut63tem8873upscg1vc 218488 218487 2026-05-19T09:31:22Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੜਕਾ ਹਿਤੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਡੈਂਟਲ ਸਰਜਨ (ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ.) ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਆਫੀਸਰ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰ/17}}</noinclude> 50y8dj4eijoht4vjl7snee834uzsxbc 250 72385 218475 218186 2026-05-19T08:14:21Z Harchand Bhinder 2624 218475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} {{Block center|<poem>ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ।ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 18}}</noinclude> 8ttsrg55d3vzj4annh8640lh7c8cxkk 218494 218475 2026-05-19T09:40:57Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> s5el44c4da1bfvp19kkib5l4fyrsqhr 218495 218494 2026-05-19T09:41:26Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> t76hwlsrpsicwiyo0bi4pz57q921g5w 218496 218495 2026-05-19T09:42:04Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> nbhsfb7ad4p0xqbsxrmzdxz0ygzzr2w 218497 218496 2026-05-19T09:42:31Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> rjca9pqydg38lkk4195bdr1xpqtwv32 218498 218497 2026-05-19T09:43:08Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> nkd9zz1y5pq8m6uukro195oh8jpox2z 250 72386 218499 218187 2026-05-19T09:54:42Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇ ਸਕੇਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੱਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ, ਬੋਰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਦਰਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਪੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਅਧਾਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ। ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਸਾਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਰਸੂਖ਼ ਨਾਲ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਗਪਗ ਇਕ ਦਹਾਕਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲੇ 'ਐਡਵਾਂਸ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਹਰ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਹੁਦਾ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 23 ਦਸੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੱਤਰੇਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ 3 ਮਈ 2002 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, 11 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਵਧੀਕ ਡਾਇਰੈਟਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। {{gap}}ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ 1982 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1983-84 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਬੈਚੂਲਰ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 1984-85 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ 2001 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਮ.ਏ. ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ 2003 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 2017 ਵਿੱਚ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਚੇਂਜਿੰਗ ਸਟ੍ਰੈਟਜਿਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਸ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਇਨ ਗੌਰਮਿੰਟ, ਪਬਲਿਕ ਐਂਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗਜ਼:‘ਏ ਕੰਪੈਰੇਟਿਵ ਸਟੱਡੀ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ.ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰ/ 19}}</noinclude> rg4hh71qto9zakkyb0fkw23vp96q5oj 250 72387 218500 218399 2026-05-19T09:59:27Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੀਜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਐਮ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਐਫ.ਸੀ.ਆਈ. ਮਾਡਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਤੋਂ 1978 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ.ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਡਾ.ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਲਾਂਬਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵਿੰਡਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿੰਡਸਰ ਰੋਜ਼ੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਰਮੰਡ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਸਿੱਧਾ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਸਮੀਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ-ਅਵੀਰਾ ਕੌਰ ਤੇ ਅਰਾਵੀ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਸਮੀਨ ਕੌਰ ਰਾਇਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿਖੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ 31 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 20}}</noinclude> ek6jl0x8pogvfdin8qz25zocimp6sgy 250 72388 218473 218189 2026-05-19T08:10:11Z Harchand Bhinder 2624 218473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 21 |bSize = 480 |cWidth = 169 |cHeight = 205 |oTop = 20 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)'''}} {{gap}}ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.) (ਕੁਮਾਰੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ 10 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਮੋਹਾਲੀ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮਾਲਵਾ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਫ਼ੇਜ-1 ਮੋਹਾਲੀ, ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿੰਗਜ਼, ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਆਫ਼ੀਸਰਜ਼ ਵੈਲਫ਼ੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 25 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋ ਭਰਜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਜੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਡੀ.ਸੀ.ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 21}}</noinclude> 83cqra862yxflctt1envhxciiy8sye0 218474 218473 2026-05-19T08:10:41Z Harchand Bhinder 2624 218474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 21 |bSize = 480 |cWidth = 169 |cHeight = 205 |oTop = 20 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.) (ਕੁਮਾਰੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ 10 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਮੋਹਾਲੀ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮਾਲਵਾ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਫ਼ੇਜ-1 ਮੋਹਾਲੀ, ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿੰਗਜ਼, ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਆਫ਼ੀਸਰਜ਼ ਵੈਲਫ਼ੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 25 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋ ਭਰਜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਜੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਡੀ.ਸੀ.ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 21}}</noinclude> 92x9zas83ufiq7iq64vmtbna8xyfs5o 218501 218474 2026-05-19T10:08:27Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 21 |bSize = 480 |cWidth = 169 |cHeight = 205 |oTop = 20 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)'''}} {{gap}}ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)(ਕੁਮਾਰੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ 10 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਮੋਹਾਲੀ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਡਾ.ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮਾਲਵਾ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਫ਼ੇਜ-1 ਮੋਹਾਲੀ, ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿੰਗਜ਼, ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਆਫ਼ੀਸਰਜ਼ ਵੈਲਫ਼ੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 25 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋ ਭਰਜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਜੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਡੀ.ਸੀ.ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 21}}</noinclude> hnaor9ru0fwi392ln267cs7ds0uq7re 250 72389 218472 218190 2026-05-19T08:02:37Z Harchand Bhinder 2624 218472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 3 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਕਰਕੇ 7 ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਅਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਨਰਸ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੇਖ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਸਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਵਲ ਨੈਣ ਸ਼ਰਮਾ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸਨ। ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਭਰਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਆਸਟਰੀਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੋਹਾਲੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ 70 ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਰਦੀ, ਬੈਗ, ਬੂਟ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਜਰਸੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਗੋ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ 20 ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹਾਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਬਿਓਰੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ 5 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਕਟਰ, ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪਰਸੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜ਼ਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਉਸਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਭਰਨੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ 1971 ਦੀ ਇੰਡੋ ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ 4 ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 22}}</noinclude> 6sty1pxhov6ysz0u16imyqjkfswoehc 250 72390 218471 218191 2026-05-19T08:01:14Z Harchand Bhinder 2624 218471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਈ ਰੱਖੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਵਲੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਆਸਫਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਆਰ. ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ, ਬੀ.ਐਡ. ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 23}}</noinclude> d06jqaissc33a7me57a0zgan0476eh1 250 72391 218469 218192 2026-05-19T07:59:39Z Harchand Bhinder 2624 218469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 24 |bSize = 450 |cWidth = 168 |cHeight = 194 |oTop = 15 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਰੋਲੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਸੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1964-65 ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ 1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਿਮਲਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲ ਵਿਖੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 24 </poem>}}<noinclude></noinclude> bd5r3zqmj81dijhk16mlt49feq8asmo 218470 218469 2026-05-19T08:00:17Z Harchand Bhinder 2624 218470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 24 |bSize = 450 |cWidth = 168 |cHeight = 194 |oTop = 15 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਰੋਲੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਸੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1964-65 ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ 1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਿਮਲਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲ ਵਿਖੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 24}}</noinclude> tq2r0dnksb8zida8n3p7dqfjnzphknh 250 72404 218422 218421 2026-05-18T12:01:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{dhr|3em}}{{xx-larger|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ'''}}}} {{center|{{dhr|8em}}'''{{x-larger|ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ}}'''}} {{dhr|9em}}{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 3 |bSize = 450 |cWidth = 204 |cHeight = 191 |oTop = 505 |oLeft = 105 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> jfyeepzh12dwflxr7ey1a8honguvva5 250 72405 218423 2026-05-18T12:13:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{xx-larger|Lok Sampark Punjab de Heere}} {{center|by}} {{center|Ujagar Singh}} {{center|3078, phase-2, Urban Estate,}} {{center|Patiala-147002}} {{center|Email: ujagarsingh48@yahoo.com}} {{center|Mob.:94178-13072}} {{center|ISBN: 978-93-7407-416-9}} {{center|{{center|Edition: 2025}} © Author}} {{center|Published by}} {{center|Saptrishi Publication}} {{center|Plot No. 25/6, Industrial Area, Phase-2,}} {{center|Near Tribune Chowk, Cha..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|Lok Sampark Punjab de Heere}} {{center|by}} {{center|Ujagar Singh}} {{center|3078, phase-2, Urban Estate,}} {{center|Patiala-147002}} {{center|Email: ujagarsingh48@yahoo.com}} {{center|Mob.:94178-13072}} {{center|ISBN: 978-93-7407-416-9}} {{center|{{center|Edition: 2025}} © Author}} {{center|Published by}} {{center|Saptrishi Publication}} {{center|Plot No. 25/6, Industrial Area, Phase-2,}} {{center|Near Tribune Chowk, Chandigarh.}} {{center|E-mail-sapatrishi94@gmail.com}} {{center|Visit us at: www.saptrishipublication.com}} {{center|94638-36591, 77174-65715}} {{center|All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Publisher and Author}} {{center|'''Printed at Saptrishi Printers'''}}}}<noinclude></noinclude> o9besyb2m5hgm7bnbxz33tl3uwmrzgf 218424 218423 2026-05-18T12:15:22Z Harchand Bhinder 2624 218424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|Lok Sampark Punjab de Heere}} {{center|by}} {{center|{{x-larger|Ujagar Singh}}}} {{center|3078, phase-2, Urban Estate,}} {{center|Patiala-147002}} {{center|Email: ujagarsingh48@yahoo.com}} {{center|Mob.:94178-13072}} {{center|ISBN: 978-93-7407-416-9}} {{center|{{center|Edition: 2025}} © Author}} {{center|Published by}} {{center|Saptrishi Publication}} {{center|Plot No. 25/6, Industrial Area, Phase-2,}} {{center|Near Tribune Chowk, Chandigarh.}} {{center|E-mail-sapatrishi94@gmail.com}} {{center|Visit us at: www.saptrishipublication.com}} {{center|94638-36591, 77174-65715}} {{center|All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Publisher and Author}} {{center|'''Printed at Saptrishi Printers'''}}}}<noinclude></noinclude> ary104i4iirk75gvc5edkmudwbd9h5j 250 72406 218426 2026-05-18T12:17:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{bar|3}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{Block center|{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}}}}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{bar|3}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{Block center|{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}}}}<noinclude></noinclude> 27klb1z365pogvg3u10he1ue7z4g0e3 250 72407 218427 2026-05-18T12:23:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}}}} {{Block left|<poem>ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ : ਓ.ਪੀ ਰਤਨ ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ 18 ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.) 21 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}}}} {{Block left|<poem>ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ : ਓ.ਪੀ ਰਤਨ ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ 18 ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.) 21 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ 24 ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ 26 ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ 29 ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ 31 ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ : 36 ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ (ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ) ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ: ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਮਾਲਕ: ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਦੁਖੀ ਤੋਂ ਸੁਖੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਪਾਂਧੀ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ: ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੋ ਗਾਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼: ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਤਸੱਵਰ (ਡਾ.) </poem>}}<noinclude></noinclude> b61vdhovkyi5s75sc8yl3crbsj97z07 250 72408 218428 2026-05-18T12:40:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{x-larger|ਚਿੰਤਨ}}}} ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੇ John Milton ਦੇ Paradise Lost ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋਂ ਰਮਾਇਣ (ਤੁਲਸੀ) ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਭਾਰਤ (ਵੇਦ-ਵਿਆਸ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਚਿੰਤਨ}}}} ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੇ John Milton ਦੇ Paradise Lost ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋਂ ਰਮਾਇਣ (ਤੁਲਸੀ) ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਭਾਰਤ (ਵੇਦ-ਵਿਆਸ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਹਾਂ-ਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਨਾਟਕ ‘ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ’ ਵੀ ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਏਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਂ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਚੀਨੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਬਣਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ‘ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ' ਲਿਖ ਕੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਜ ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਗਿਣੀ ਜਾਣ ਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਲਾਲਾ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਦਾ ‘ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ‘ਏਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਚਾਨਣ’ ਦੋਨੇ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ Lady of the Lake (ਲਾਰਡ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ) ਅਤੇ Light of Asia (ਐਡਵਿਨ ਆਰਨਾਲਡ) ਦੇ ਲਗਪਗ ਅਨੁਵਾਦ ਹੀ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੁ ਹੋਰ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮੱਲ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਵਲੀ ਨੇ ‘ਲੂਣਾਂ’ ਲਿਖ ਕੇ ਮਾਰੀ, ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰੁਸਕਾਰਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਕੁਝ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਲੂਣਾਂ’ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਪੰਜਾਬੀ’ ਦੀ ਇਕ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂ-ਕਵੀ ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਡਾ: ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਛਾਇਆ ਅਨੁਵਾਦ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ‘ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ’ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿਚ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਦੇ 1. ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ (ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ) ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ (ਰਾਗ ਗਉੜੀ) ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ॥10॥<noinclude></noinclude> dfb1uzcic7kdlpk8iw6k5gxtiv3k46x 250 72409 218431 2026-05-18T14:23:14Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕੜਕੇ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਡਰ ਡਰ ਉੱਠੇ ਰੂਹ ਦਾ ਬਾਲ। ਸੌਣ ਸਤਾਵੇ ਸੰਸਾ ਖਾਵੇ ਮੈਂ ਤੱਤੜੀ ਦਾ ਇਹ ਕੇਹਾ ਹਾਲ। *****</poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 68}}</noinclude> pfi37jb55ri6svchcaunudf3puu7i2d 250 72410 218432 2026-05-18T14:31:59Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੋਗੀ ਗੀਤ}}''' ਰੰਗਲੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਕਲ-ਕਲ ਕਰਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਲਾਂ ਕੋਇਲਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸਾਂਝ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਚਾਵਾਂ-ਮੱਤੇ ਗਿੱਧੇ ਭੰਗੜੇ ਤੇਰੀ ਆਈ ਮੈਂ ਮਰਜਾਂ ਜਿਹੀ ਆਪਾ-ਵਾਰੂ ਬਿਰਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਡੋਰੀ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਇਆ ਚੁਪਾਸੀਂ ਧਾਂਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਮੌਤ ਰੂਪੀ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਦੀ। ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਖੁਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖੁਸਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਕੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਤਲਗਾਹ ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਇਹ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਹੋਣੀ। </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 69}}</noinclude> a3i241uim1u8n94u4lfm2d9pfbcq28c 250 72411 218433 2026-05-18T14:34:30Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਵੱਡੇ ਘਰ ਅਛੋਪਲੇ ਜਿਹੇ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਛੋਟੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਚੁੱਕੀ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਢਾਹ ਰਹੇ ਹਨ ਬਲਦੇ ਦੀਵੇ ਬੁਝਾ ਰਹੇ ਹਨ 'ਤੇ ਸਰਦੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਰਹੇ ਨੇ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜੋ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਸਦਾ ਖੇੜਿਆਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੁਣ ਪੰਜ ਦਰਿਆਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੋਗੀ-ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਾਂ *****</poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 70}}</noinclude> 7zzvdi0371drpowoje9puv10m7jgcrl 250 72412 218434 2026-05-18T15:14:53Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{gap}}ਖੈਰ ! ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਨਕੋਦਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ੋਰ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਈਏ। ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਏਦਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਕਿਰਾਇਆਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਸਾਮਾਨ ਚੁੱਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਐ, ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਐ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ" ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬੋਲੀ ਠੀਕ ਹੈ ! ਤੁਸੀਂ ਐਂ ਕਰੋ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿਉ ਪਰ ਮੈਂ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਰੋਕਿਆ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਜਾਣ ਵਿਚ ਵੀ ਘਰ ਦਾ ਜਲੂਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਅਖੀਰ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋਪੜ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੁਆਟਰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਟਰੱਕ ਵਿਚ ਲੱਦ ਕੇ ਰੋਪੜ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ ਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਖੈਰ ! ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਭੈਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਮਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ ਸੀ। ਰੋਪੜ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪਤਨੀ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ "ਬੇਟਾ ਕਾਫੀ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਰੋਪੜ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬੇਟੇ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਪਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਰਿਜ਼ਕ ਨੂੰ ਲੱਤ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਫੇਰ ਸਮਾਂ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ-ਸਮਝੀ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਤਿਆ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰੈਗੂਲਰ ਹੋ ਕੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਬਣ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਸਾਰੇ ਐਸ.ਪੀ.ਓਜ਼ 4-5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਜ ਏ.ਐਸ.ਆਈ. ਬਣੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਆਪ ਅੱਜ ਵੀ ਚਪੜਾਸੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh||46}}</noinclude> qa9taxq89g4403ufi982ub6vj1phwkt 250 72413 218435 2026-05-18T15:24:22Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਉਸ ਵਿਚ ਮਮਤਾ ਹੀ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸੌਖੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਠਾ ਤਾਂ ਓਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਜਿੰਨਾ ਗੁੜ੍ਹ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਭਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਸ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਠਣ-ਬੈਠਣ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ "ਧਿਆਨੋਂ ਕੀ ਐ, ਐਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਐ।" ਇਹ ਤੀਵੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਚੌਥੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤਾਂ ਛੁਡਵਾਈਏ। ਮਾਂ ਭੋਲੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ "ਠੀਕ ਐ ਪੁੱਤ ! ਜੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਔਖੀ ਲਗਦੀ ਐ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜੂ, ਅਜੇ ਕਿਹੜਾ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋਈ ਐ, ਕੁਛ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਖੇਤੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇਈਂ।" ਕਈ ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾੜੇ ਅਤੇ ਨਾਸਮਝੀ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ "ਧਿਆਨੋ ਤੇਰੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ, ਸਾਡੇ .... ਦਾ ਕੀ ਬਣੂੰ।" ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਸਿਆਸਤੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤਾਂ ਮਿਲਟਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਸੌਖੀ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਖੜੇ ਫੌਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਰਨ ਦਾ ਡਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਭਰਾ ਜਿਥੇ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕਰਦਾ, ਸਿਫਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਅਤੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਟੇਲੈਂਟ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ ਵਰਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ<noinclude>{{rh||47}}</noinclude> jlsxzn45l2pdyvxc3uqd3omqanxzzqw 250 72414 218436 2026-05-18T15:40:50Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ। ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ 12-12 ਘੰਟੇ ਸਖਤ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਗਾਰਡ ਦੀ ਰਖਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}1997 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੁਬਾਰਡੀਨੇਟ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਘਨੌਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਬੜਾ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸੀ। ਪਰ ਹਰੇਕ ਚੇਅਰਮੈਨ/ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕੇ। ਐਸ.ਐਸ.ਐਸ. ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਬੜੀ ਵੱਕਾਰੀ ਪਦਵੀ ਹੈ। 1999 ਵਿਚ ਬੋਰਡ ਨੇ ਲਗਭਗ 1100 ਕਲਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨਾਂ ਲਈ ਭਰਾ ਨੇ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਆਈ ਤਾਂ ਭਰਾ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਵੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਹਰ ਹਫਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਦੀ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਕਾਪੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਤੋਂ ਤਸਦੀਕ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਡਾ 'ਆਪਣੀ' ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਸ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਟੈਸਟ ਵੀ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟੀ ਕਮਾਈ ਲਈ ਮਹਿਕਮਾ ਵੀ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਅਲਾਟ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਿਕਮਾ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮੈਰਿਟ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੱਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਦੋ ਕੁ ਵਾਰ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਭਰਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਨਾਲ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਹਾਂ ਪੱਖੀ' ਜਵਾਬ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ (ਤੱਕੜੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਫਲਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਟਾਈਪ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਖ ਲਉ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।" ਮੈਂ ਸਰਸਰੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ<noinclude>{{rh||48}}</noinclude> h81cyniowzjf9pavsu1354cu7oqo94v 250 72415 218437 2026-05-18T16:39:19Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਵਿਚ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ "ਇਸ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਫਰੀ ਟਾਈਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਸੇ ਲਏ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।" {{gap}}ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਕਹਾਣੀ ਉਲਟ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਜਾਇਆ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਫਲਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੋਂ ਟਾਈਪ ਦੇ ਪੈਸੇ ਲਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਥੋਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਟਾਈਪ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸ, ਵੀਹ ਜਾਂ ਪੰਜਾਹ ਪੰਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਫਰੀ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਸੌ ਪੰਨੇ ਕੋਈ ਫਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਇਕ ਅਪੰਗ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਕੰਮ ਫਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਬੇਵਕੂਫ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅਪੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਵੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ-ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਹਰ ਹਫਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਐ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਐ।" {{gap}}ਖੈਰ ! ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸੀ। ਮਾਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਬਦ-ਦੁਆ ਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਲੈ ਲਈ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਜਿਗਰੇ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਸ ਬਦਲੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੰਮ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ।" ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਦ-ਦੁਆ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਦੀ ਹੈ", ਉਹ ਵੀ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ, ਜਿਸਨੇ ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫਾਂ, ਕਸ਼ਟ ਝੱਲ ਕੇ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਰੱਬ ਨੇ ਅਤਿ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੀ। ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਤੜਫ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਦੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੁਣ ਕੰਮ ਨਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਫੇਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਲਿਸਟ<noinclude>{{rh||49}}</noinclude> om6ofybv36f0hgnpkcijlwvjgsv1gco 250 72416 218438 2026-05-18T16:48:11Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਫਾਈਨਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਉ। ਜੇਕਰ ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾ ਦਿਉ।" ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਕੈਸਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬੰਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਵਜ਼ਾਨਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਿੰਨੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਸਿਰਫ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੱਦ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 50% ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਰੱਬ ਦੀ ਕਰਨੀ ! ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਗੋਲੀ ਦਾ ਵਾਰ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੜਫ਼ਦੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਅ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।" ਹਫ਼ਤੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਨੇੜੇ ਇਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ 'ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ।' ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਕਿੰਨੀ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਇਕ-ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਉਹ ਲਟਕ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਂਹ-ਨੁੱਕਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਕਾਰਨ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਕਈ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੈ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਉ।" ਕੋਈ ਕਹੇ "ਇੰਨੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਓ ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਥੋਡਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਦੇਈਏ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਹੁੰ ਖਵਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ "ਕੌਣ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਾਂ ?" ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਇਕ ਲੇਡੀ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਸੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨੀਂ ਕਰਨਾ ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਨ।" ਲੀਡਰ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਜੋ ਝੂਠਾ-ਸੱਚਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਮਨ ਮਾਰ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਅਖੀਰ 2002 ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਕਲਰਕਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਦਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿਚ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਸੀ ਪਰ ਮੈਰਿਟ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿੱਛੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਤੀਜੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ<noinclude>{{rh||50}}</noinclude> bnphljg8i0njnm81q6d0kx2d4pfkxv4 250 72417 218439 2026-05-19T00:50:53Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|'''ਦੋ ਸ਼ਬਦ'''}} {{gap}}ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1948 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਲੋਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|'''ਦੋ ਸ਼ਬਦ'''}} {{gap}}ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1948 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਲਾਹੌਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰ.ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1919 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸ੍ਰ. ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੁਲਾਰਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਕੈਰੋਂ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੀਡਬੈਕ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਵਧਦੀ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰਕੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੰਗਠਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ। ਸ੍ਰ.ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਵਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਟੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।ਉਹ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਇਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਮਿਨਿਸ਼ੰਗ ਕੇਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਪਗ ਅੱਧੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 33 ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਈ.ਏ.ਐਸ., ਪੀ.ਸੀ.ਐਸ., ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 11}}</noinclude> 14bgqhwcn59awalhw2dzalz8j08jzru 250 72418 218441 2026-05-19T06:06:17Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਨੂੰ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ 1989 ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1931 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੋਂਦਪੁਰ ਜੈਚੰਦ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਚਿੰਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਊਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਡਾ.ਰਾਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ‘ਲਾਈਫ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਊਨਾ' ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਸੁਮਨ ਸ਼ਰਮਾ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੈਡਮਿਸਟਰੈਸ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਬ੍ਰਿਜ ਬਾਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤ ਸ਼ਰਮਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹਿਮਾਚਲ ਹਨ। ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ 27 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਸਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 25}}</noinclude> i1605ezns785bdbztipc0qug9gg1sxr 250 72419 218442 2026-05-19T06:07:00Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ| ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ ਟਿਯੂਬ ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26<noinclude></noinclude> fsbfsetpt8686zh7afxhtqct3i8y4ti 218443 218442 2026-05-19T06:15:02Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{center|{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''}} {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ| ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> euvpmlmpnz9onrulfj2j9dzhhmx6kjq 250 72420 218444 2026-05-19T06:15:24Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵੱਡੀ ਤੇ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਟਕੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤੀਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਵਿ ਚਿਤਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੂੰ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਦੂਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰਾ ਭਵਿਖ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੇਲੈਂਟ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ‘ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਚੀਸ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਹਮਦਰਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਜਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਲ-ਦੇ-ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਕਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਤਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਰਿਜ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਹੀਂ ਵੱਖ ਕਿਉਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਾਂ ਹੋਵੇ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਵੀ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ- ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ, ਮੁੜ ਸਾਜਿਸ਼ ਅੱਜ ਰਚਾਈ ਹੈ। ਕਣਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਦੀ, ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਭਰੂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ। ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਵਿਓਪਾਰਾਂ ਦੀ। ਸਭ ਰੱਬਾਂ ਦੀ ਸਭ ਪੱਗਾਂ ਦੀ, ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਨਵੀਂਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਵੱਸੇ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਦੀ, ਕੋਠੜੀਏ ਲੁਕੇ ਮੀਸਣ ਦੀ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਈ ਸੰਜੀਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਬੜਾ ਗਹਿਰਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 27<noinclude></noinclude> nmg82uet8vvi92rj8ndqol276at8fmv 218445 218444 2026-05-19T06:28:03Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵੱਡੀ ਤੇ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਟਕੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤੀਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਵਿ ਚਿਤਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੂੰ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਦੂਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰਾ ਭਵਿਖ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੇਲੈਂਟ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ‘ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਚੀਸ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਹਮਦਰਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{center|{{gap}}''ਸਿਜਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਲ-ਦੇ-ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਕਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਤਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ।'' {{gap}}''ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਰਿਜ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਹੀਂ ਵੱਖ ਕਿਉਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਾਂ ਹੋਵੇ।''}} {{gap}}ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਵੀ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ- {{center|{{gap}}''ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ, ਮੁੜ ਸਾਜਿਸ਼ ਅੱਜ ਰਚਾਈ ਹੈ! {{gap}}''ਕਣਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਦੀ, ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੈ!''}} {{gap}}ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਭਰੂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। {{center|{{gap}}''ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਵਿਓਪਾਰਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਸਭ ਰੱਬਾਂ ਦੀ ਸਭ ਪੱਗਾਂ ਦੀ, ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਨਵੀਂਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਦਹਿਲੀਜ਼ ਵੱਸੇ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਦੀ, ਕੋਠੜੀਏ ਲੁਕੇ ਮੀਸਣ ਦੀ।''}} {{gap}}ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਈ ਸੰਜੀਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਬੜਾ ਗਹਿਰਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/27}}</noinclude> iz5v4hgsgnga7yd8xm63vr7rq5isvc6 250 72421 218446 2026-05-19T06:28:51Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਡਾ.ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪਾਸੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2005 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1997 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 30 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 28<noinclude></noinclude> iqwb1dbisq8uuwuoks22lkcl6cgmr0u 218448 218446 2026-05-19T06:34:52Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਡਾ.ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪਾਸੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2005 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1997 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ 30 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 28}}</noinclude> bbk99d6fipcrnb108czyw88ujdjslx1 218468 218448 2026-05-19T07:54:52Z Harchand Bhinder 2624 218468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਡਾ.ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪਾਸੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2005 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1997 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ 30 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 28}}</noinclude> 5yqp7vtbpbyumz27elxarp10gdicb1s 250 72422 218449 2026-05-19T06:35:31Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ| ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ| ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29<noinclude></noinclude> auraj571lnkh8ka0fpt9onbhgitomt9 218453 218449 2026-05-19T06:43:48Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{center|'''ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ'''}} {{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29}}</noinclude> 8f2rtw0f9gjjrgs8qfh2qlirl5b0jjg 218466 218453 2026-05-19T07:45:48Z Harchand Bhinder 2624 218466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 29 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 197 |oTop = 15 |oLeft = 144 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29}}</noinclude> 0qi5sb7v0wvvyt6l41yj0hildccyjjt 218467 218466 2026-05-19T07:49:48Z Harchand Bhinder 2624 218467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 29 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 197 |oTop = 15 |oLeft = 144 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29}}</noinclude> ayo7b3klsjrv3a33rh4wzcehkcoagly 250 72423 218454 2026-05-19T06:44:54Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਲੀ ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਏ ਹਿੰਦੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ/ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 1988 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੋਂ ਅਗਾਊਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੋ ਲਗਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਘ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਫੀਸਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਪਰਇਨਟੈਨਡੈਂਟ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1971 ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਬੀ.ਐਡ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹੈਡਮਿਸਟਰੇਸ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਹੈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹਰਮੀਤ ਕੌਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਜਨਰਲ ਫਿਜੀਸ਼ੀਅਨ ਸਨ, ਉਹ ਐਮ.ਡੀ.ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ) ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਸਨ। ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਚਰ ਕਿਉਰ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 43 ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ‘ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਸਮਾਂ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਯੂਨਿਟ ਇਕ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਵੇਰ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ 8 ਵਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੈਂਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਧੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ 21 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 30<noinclude></noinclude> 7ocrrmj362eweejjt9q4zcfxxjsp5hs 218465 218454 2026-05-19T07:43:41Z Harchand Bhinder 2624 218465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਲੀ ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਏ ਹਿੰਦੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ/ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 1988 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੋਂ ਅਗਾਊਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੋ ਲਗਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਘ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਫੀਸਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਪਰਇਨਟੈਨਡੈਂਟ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1971 ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਬੀ.ਐਡ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹੈਡਮਿਸਟਰੇਸ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਹੈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹਰਮੀਤ ਕੌਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਜਨਰਲ ਫਿਜੀਸ਼ੀਅਨ ਸਨ, ਉਹ ਐਮ.ਡੀ.ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ) ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਸਨ। ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਚਰ ਕਿਉਰ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 43 ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ‘ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਸਮਾਂ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਯੂਨਿਟ ਇਕ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਵੇਰ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ 8 ਵਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੈਂਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਧੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ 21 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 30}}</noinclude> 96p499vxxc5g7336f3nl73tk7wvrcc3 250 72424 218455 2026-05-19T06:45:12Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ” ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੇ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31<noinclude></noinclude> 5aisznznitcsbgdvkjmgi2wwkansmr8 218464 218455 2026-05-19T07:41:57Z Harchand Bhinder 2624 218464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''</poem>}} {{Block center|<poem>ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ” ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੇ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> 9chwqe6v6ynx9fbhmotlnesklpn5dpp 250 72425 218456 2026-05-19T06:45:29Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ‘ਰਾਜਸੀ ਵਕਤ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ' 1986 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਫਿਰ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1988 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜੈਕਟਿਵ' ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਜਾਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰ ਵਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ 32 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 31 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਟ, ਲਿਟਰੇਚਰ', ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਸਪੋਰਟਸ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੇਡੀਓ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਵੀ 1997 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਪਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਵਾਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਪਗ ਇਕ ਦਰਜਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਟੈਂਡ ਕਰਕੇ ਸਿਖਿਆ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸਿਫ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਮੀਡੀਆ ਸਪੋਰਟ ਇਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਡਿਜਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਰੇਡੀਓ ਕਾਰਟੂਨਜ਼, ਕਰੀਏਟਿਵ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼, ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇਨ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ, ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਕਾਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਡਮਨਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕਲਚਰ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ 6 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ, ਜਿਹੜੇ ਕੌਮੀ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 32<noinclude></noinclude> 4sbx7esdz3uogkul4ja7c0yibu2bms0 250 72426 218457 2026-05-19T06:45:47Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਖੇ 26 ਅਗਸਤ 1960 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਖੇ 26 ਅਗਸਤ 1960 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਨੌਰ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ.ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ 10 ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ. ਅਤੇ 10 ਹੀ ਬਲੱਡ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਕੈਂਪ ਅਟੈਂਡ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਵਿਆਹ 1992 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਨੌਰ ਵਿਖੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 33<noinclude></noinclude> ar95yzf56seqxesph1pb98rz4xau8hu 250 72427 218490 2026-05-19T09:34:06Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012– 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ । 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 34<noinclude></noinclude> rbhgybkx0aksov6kx03ru7f9qnkqtba 218492 218490 2026-05-19T09:34:50Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012– 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ । 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 34<noinclude></noinclude> 346a8n2pnuxbnsfs2m6rt4s4x7s8fj7 250 72428 218491 2026-05-19T09:34:25Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ‘ਪੰਜਾਬ ਈਕੋ ਫ਼ਰੈਂਡਲੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਉਸਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਅਮਨਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ‘ਪੰਜਾਬ ਈਕੋ ਫ਼ਰੈਂਡਲੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਉਸਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਬਾਲ ਜੋਤ ਲਈ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭੇਜਦਾ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋਈਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਇਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਫਸਟ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਤੇ ਐਮ.ਏ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਜਲੰਧਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਖ਼ਬਰਾਂ ਭੇਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੌਣੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ‘ਕੇਬਲ ਓਪੇਰਾ ਚੈਨਲ' ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਦੀਂ-ਕਦੀਂ ਉਹ ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੇ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਅੰਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜੱਗਬਾਣੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਐਫ਼ ਐਮ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਟਿਆਲਾ ਲਈ ਲਗਪਗ ਪੌਣੇ ਦੋ ਸਾਲ ਯੁਵ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਐਂਕਰਿੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ.ਚੈਨਲ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਿਸਚਤ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ-ਨਾ-ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/35<noinclude></noinclude> djtjf39q719sowllkotisffykn1gj9t 250 72429 218502 2026-05-19T10:08:58Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ) ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ) ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36<noinclude></noinclude> sp2rga3la0iklr2q3syw7ix8rdj7na8 250 72430 218503 2026-05-19T10:09:16Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ.ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 17 ਸਾਲ ਇਸ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ 123 ਨਿਊਜ ਗੋਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ.ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 17 ਸਾਲ ਇਸ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ 123 ਨਿਊਜ ਗੋਲਜ਼ ਅਤੇ 20 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਐਂਡ ਨਿਊਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 8 ਸਿਨਮਾ ਘਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ 6 ਲੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੀ ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਰੇਡੀਓ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਸਿਨਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਈਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਆਪ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਿਨਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ’ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਪੇਂਟਰ’ ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਜਨਵਰੀ 1988 ਵਿੱਚ ਤਿਰਵੰਦਰਮ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/37<noinclude></noinclude> fghz8mjneqelpbbs8szl5inybmaufwh