ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 22189 218507 53296 2026-05-19T12:04:48Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੩}}</noinclude>ਧਾਰਿ ਲੀਨੋ ਲੜਿ ਲਾਇ॥ ਹਰਿ ਚਰਣ ਗਹੇ ਨਾਨਕ ਸਰਣਾਇ॥੪॥੨੨॥੨੮॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਦੀਨੁ ਛਡਾਇ ਦੁਨੀ ਜੋ ਲਾਏ॥ ਦੁਹੀ ਸਰਾਈ ਖੁਨਾਮੀ ਕਹਾਏ॥੧॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤਿ ਆਪੇ ਜਾਣੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਚਾ ਧਰਮੁ ਪੁੰਨੁ ਭਲਾ ਕਰਾਏ॥ ਦੀਨ ਕੈ ਤੋਸੈ ਦੁਨੀ ਨ ਜਾਏ॥੨॥ ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਏਕੋ ਜਾਗੈ॥ ਜਿਤੁ ਜਿਤੁ ਲਾਇਆ ਤਿਤੁ ਤਿਤੁ ਕੋ ਲਾਗੈ॥੩॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਸਚੁ ਸਾਹਿਬੁ ਮੇਰਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਬੋਲਾਇਆ ਤੇਰਾ॥੪॥੨੩॥੨੯॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਉਚਾਰੀ॥ ਈਤ ਊਤ ਕੀ ਓਟ ਸਵਾਰੀ॥੧॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਜਪੀਐ ਹਰਿ ਨਾਮ॥ ਪੂਰਨ ਹੋਵਹਿ ਮਨ ਕੇ ਕਾਮ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਰੈਣਿ ਦਿਨੁ ਗਾਉ॥ ਜੀਵਤ ਮਰਤ ਨਿਹਚਲੁ ਪਾਵਹਿ ਥਾਉ॥੨॥ ਸੋ ਸਾਹੁ ਸੇਵਿ ਜਿਤੁ ਤੋਟਿ ਨ ਆਵੈ॥ ਖਾਤ ਖਰਚਤ ਸੁਖਿ ਅਨਦਿ ਵਿਹਾਵੈ॥੩॥ ਜਗਜੀਵਨ ਪੁਰਖੁ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਾਇਆ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ॥੪॥੨੪॥੩੦॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਜਬ ਭਏ ਦਇਆਲ॥ ਦੁਖ ਬਿਨਸੇ ਪੂਰਨ ਭਈ ਘਾਲ॥੧॥ ਪੇਖਿ ਪੇਖਿ ਜੀਵਾ ਦਰਸੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ॥ ਚਰਣ ਕਮਲ ਜਾਈ ਬਲਿਹਾਰਾ॥ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਠਾਕੁਰ ਕਵਨੁ ਹਮਾਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਣਿ ਆਈ॥ ਪੂਰਬ ਕਰਮਿ ਲਿਖਤ ਧੁਰਿ ਪਾਈ॥੨॥ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅਚਰਜੁ ਪਰਤਾਪ॥ ਜਾਲਿ ਨ ਸਾਕਹਿ ਤੀਨੇ ਤਾਪ॥੩॥ ਨਿਮਖ ਨ ਬਿਸਰਹਿ ਹਰਿ ਚਰਣ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ॥ ਨਾਨਕੁ ਮਾਗੈ ਦਾਨੁ ਪਿਆਰੇ॥੪॥੨੫॥੩੧॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸੇ ਸੰਜੋਗ ਕਰਹੁ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ॥ ਜਿਤੁ ਰਸਨਾ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਉਚਾਰੇ॥੧॥ ਸੁਣਿ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥ ਸਾਧ ਗਾਵਹਿ ਗੁਣ ਸਦਾ ਰਸਾਲਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜੀਵਨ ਰੂਪੁ ਸਿਮਰਣੁ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰਾ॥ ਜਿਸੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹਿ ਬਸਹਿ ਤਿਸੁ ਨੇਰਾ॥੨॥ ਜਨ ਕੀ ਭੂਖ ਤੇਰਾ ਨਾਮੁ ਅਹਾਰੁ॥ ਤੂੰ ਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭ ਦੇਵਣਹਾਰੁ॥੩॥ ਰਾਮ ਰਮਤ ਸੰਤਨ ਸੁਖੁ ਮਾਨਾ॥ ਨਾਨਕ ਦੇਵਨਹਾਰ ਸੁਜਾਨਾ॥੪॥੨੬॥੩੨॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਬਹੁਤੀ ਜਾਤ ਕਦੇ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਨ ਧਾਰਤ॥ ਮਿਥਿਆ ਮੋਹ ਬੰਧਹਿ ਨਿਤ ਪਾਰਚ॥੧॥ ਮਾਧਵੇ ਭਜੁ ਦਿਨ ਨਿਤ ਰੈਣੀ॥ ਜਨਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਜੀਤਿ ਹਰਿ ਸਰਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਤ ਬਿਕਾਰ ਦੋਊ ਕਰ ਝਾਰਤ॥ ਰਾਮ ਰਤਨੁ ਰਿਦ ਤਿਲੁ ਨਹੀ ਧਾਰਤ॥੨॥ ਭਰਣ ਪੋਖਣ ਸੰਗਿ ਅਉਧ ਬਿਹਾਣੀ॥<noinclude></noinclude> t4xbsg5gyov21hrvxv6mnnuloh1b3ob 250 22194 218508 53301 2026-05-19T12:13:34Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੪}}</noinclude>ਜੈ ਜਗਦੀਸ ਕੀ ਗਤਿ ਨਹੀ ਜਾਣੀ॥੩॥ ਸਰਣਿ ਸਮਰਥ ਅਗੋਚਰ ਸੁਆਮੀ॥ ਉਧਰੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਅੰਤਰਜਾਮੀ॥੪॥੨੭॥੩੩॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਤਰੈ ਭੈ ਸਾਗਰੁ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਿਮਰਿ ਰਤਨਾਗਰੁ॥੧॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਜੀਵਾ ਨਾਰਾਇਣ॥ ਦੂਖ ਰੋਗ ਸੋਗ ਸਭਿ ਬਿਨਸੇ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਮਿਲਿ ਪਾਪ ਤਜਾਇਣ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜੀਵਨ ਪਦਵੀ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਉ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸਾਚੁ ਸੁਆਉ॥੨॥ ਆਠ ਪਹਰ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਧਿਆਈਐ॥ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਤੁ ਹੋਇ ਤਾ ਪਾਈਐ॥੩॥ ਸਰਣਿ ਪਏ ਜਪਿ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਜਾਚੈ ਸੰਤ ਰਵਾਲਾ॥੪॥੨੮॥੩੪॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਘਰ ਕਾ ਕਾਜੁ ਨ ਜਾਣੀ ਰੂੜਾ॥ ਝੂਠੈ ਧੰਧੈ ਰਚਿਓ ਮੂੜਾ॥੧॥ ਜਿਤੁ ਤੂੰ ਹੀ ਲਾਵਹਿ ਤਿਤੁ ਤਿਤੁ ਲਗਨਾ॥ ਜਾ ਤੂੰ ਦੇਹਿ ਤੇਰਾ ਨਾਉ ਜਪਨਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਦਾਸ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਰਾਤੇ॥ ਰਾਮ ਰਸਾਇਣਿ ਅਨਦਿਨੁ ਮਾਤੇ॥੨॥ ਬਾਹ ਪਕਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪੇ ਕਾਢੇ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਟੂਟੇ ਗਾਢੇ॥੩॥ ਉਧਰੁ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਹਰਿ ਸਰਣਿ ਦੁਆਰੇ॥੪॥੨੯॥੩੫॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸੰਤ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਿਹਚਲੁ ਘਰੁ ਪਾਇਆ॥ ਸਰਬ ਸੂਖ ਫਿਰਿ ਨਹੀ ਡੋਲਾਇਆ॥੧॥ ਗੁਰੂ ਧਿਆਇ ਹਰਿ ਚਰਨ ਮਨਿ ਚੀਨ੍ਹੇ॥ ਤਾ ਤੇ ਕਰਤੈ ਅਸਥਿਰੁ ਕੀਨ੍ਹੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਣ ਗਾਵਤ ਅਚੁਤ ਅਬਿਨਾਸੀ॥ ਤਾ ਤੇ ਕਾਟੀ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸੀ॥੨॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਲੀਨੇ ਲੜਿ ਲਾਏ॥ ਸਦਾ ਅਨਦੁ ਨਾਨਕ ਗੁਣ ਗਾਏ॥੩॥੩੦॥੩੬॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਸਾਧ ਕੀ ਬਾਣੀ॥ ਜੋ ਜੋ ਜਪੈ ਤਿਸ ਕੀ ਗਤਿ ਹੋਵੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨਿਤ ਰਸਨ ਬਖਾਨੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਲੀ ਕਾਲ ਕੇ ਮਿਟੇ ਕਲੇਸਾ॥ ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਮਨ ਮਹਿ ਪਰਵੇਸਾ॥੧॥ ਸਾਧੂ ਧੂਰਿ ਮੁਖਿ ਮਸਤਕਿ ਲਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਉਧਰੇ ਹਰਿ ਗੁਰ ਸਰਣਾਈ॥੨॥੩੧॥੩੭॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੩॥ ਗੋਬਿੰਦਾ ਗੁਣ ਗਾਉ ਦਇਆਲਾ॥ ਦਰਸਨੁ ਦੇਹੁ ਪੂਰਨ ਕਿਰਪਾਲਾ॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਤੁਮ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭੁ ਤੁਮਰਾ ਮਾਲਾ॥੧॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਚਲੈ ਜਪਿ ਨਾਲਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਜਾਚੈ ਸੰਤ ਰਵਾਲਾ॥੨॥੩੨॥੩੮॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥ ਆਪੇ ਥੰਮੈ ਸਚਾ ਸੋਈ॥੧॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮੇਰਾ ਆਧਾਰੁ॥ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਸਮਰਥੁ ਅਪਾਰੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਭ ਰੋਗ ਮਿਟਾਵੇ ਨਵਾ ਨਿਰੋਆ॥ ਨਾਨਕ ਰਖਾ<noinclude></noinclude> 83mmenuu779mggw57j6m8sy0cmc0dcw 250 22199 218515 53306 2026-05-19T12:24:33Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੫}}</noinclude>ਆਪੇ ਹੋਆ॥੨॥੩੩॥੩੯॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਦਰਸਨ ਕਉ ਲੋਚੈ ਸਭੁ ਕੋਈ॥ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਈ॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਤਜਿ ਨੀਦ ਕਿਉ ਆਈ॥ ਮਹਾ ਮੋਹਨੀ ਦੂਤਾ ਲਾਈ॥੧॥ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਛੋਹਾ ਕਰਤ ਕਸਾਈ॥ ਨਿਰਦੈ ਜੰਤੁ ਤਿਸੁ ਦਇਆ ਨ ਪਾਈ॥੨॥ ਅਨਿਕ ਜਨਮ ਬੀਤੀਅਨ ਭਰਮਾਈ॥ ਘਰਿ ਵਾਸੁ ਨ ਦੇਵੈ ਦੁਤਰ ਮਾਈ॥੩॥ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਅਪਨਾ ਕੀਆ ਪਾਈ॥ ਕਿਸੁ ਦੋਸੁ ਨ ਦੀਜੈ ਕਿਰਤੁ ਭਵਾਈ॥੪॥ ਸੁਣਿ ਸਾਜਨ ਸੰਤ ਜਨ ਭਾਈ॥ ਚਰਣ ਸਰਣ ਨਾਨਕ ਗਤਿ ਪਾਈ॥੫॥੩੪॥੪੦॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੪ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਭਲੀ ਸੁਹਾਵੀ ਛਾਪਰੀ ਜਾ ਮਹਿ ਗੁਨ ਗਾਏ॥ ਕਿਤ ਹੀ ਕਾਮਿ ਨ ਧਉਲਹਰ ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਬਿਸਰਾਏ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਨਦੁ ਗਰੀਬੀ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰਭ ਚਿਤਿ ਆਏ॥ ਜਲਿ ਜਾਉ ਏਹੁ ਬਡਪਨਾ ਮਾਇਆ ਲਪਟਾਏ॥੧॥ ਪੀਸਨੁ ਪੀਸਿ ਓਢਿ ਕਾਮਰੀ ਸੁਖੁ ਮਨੁ ਸੰਤੋਖਾਏ॥ ਐਸੋ ਰਾਜੁ ਨ ਕਿਤੈ ਕਾਜਿ ਜਿਤੁ ਨਹ ਤ੍ਰਿਪਤਾਏ॥੨॥ ਨਗਨ ਫਿਰਤ ਰੰਗਿ ਏਕ ਕੈ ਓਹੁ ਸੋਭਾ ਪਾਏ॥ ਪਾਟ ਪਟੰਬਰ ਬਿਰਥਿਆ ਜਿਹ ਰਚਿ ਲੋਭਾਏ॥੩॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤੁਮ੍ਹਰੈ ਹਾਥਿ ਪ੍ਰਭ ਆਪਿ ਕਰੇ ਕਰਾਏ॥ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਸਿਮਰਤ ਰਹਾ ਨਾਨਕ ਦਾਨੁ ਪਾਏ॥੪॥੧॥੪੧॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਰਿ ਕਾ ਸੰਤੁ ਪਰਾਨ ਧਨ ਤਿਸ ਕਾ ਪਨਿਹਾਰਾ॥ ਭਾਈ ਮੀਤ ਸੁਤ ਸਗਲ ਤੇ ਜੀਅ ਹੂੰ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕੇਸਾ ਕਾ ਕਰਿ ਬੀਜਨਾ ਸੰਤ ਚਉਰੁ ਢੁਲਾਵਉ॥ ਸੀਸੁ ਨਿਹਾਰਉ ਚਰਣ ਤਲਿ ਧੂਰਿ ਮੁਖਿ ਲਾਵਉ॥੧॥ ਮਿਸਟ ਬਚਨ ਬੇਨਤੀ ਕਰਉ ਦੀਨ ਕੀ ਨਿਆਈ॥ ਤਜਿ ਅਭਿਮਾਨੁ ਸਰਣੀ ਪਰਉ ਹਰਿ ਗੁਣ ਨਿਧਿ ਪਾਈ॥੨॥ ਅਵਲੋਕਨ ਪੁਨਹ ਪੁਨਹ ਕਰਉ ਜਨ ਕਾ ਦਰਸਾਰੁ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਮਨ ਮਹਿ ਸਿੰਚਉ ਬੰਦਉ ਬਾਰ ਬਾਰ॥੩॥ ਚਿਤਵਉ ਮਨਿ ਆਸਾ ਕਰਉ ਜਨ ਕਾ ਸੰਗੁ ਮਾਗਉ॥ ਨਾਨਕ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਦਇਆ ਕਰਿ ਦਾਸ ਚਰਣੀ ਲਾਗਉ॥੪॥੨॥੪੨॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਿਨਿ ਮੋਹੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਖੰਡ ਤਾਹੂ ਮਹਿ ਪਾਉ॥ ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਇਹੁ ਬਿਖਈ ਜੀਉ ਦੇਹੁ ਅਪੁਨਾ ਨਾਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਾ ਤੇ ਨਾਹੀ ਕੋ ਸੁਖੀ ਤਾ ਕੈ ਪਾਛੈ ਜਾਉ॥ ਛੋਡਿ ਜਾਹਿ ਜੋ ਸਗਲ ਕਉ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਲਪਟਾਉ॥੧॥ ਕਰਹੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੁਣਾਪਤੇ ਤੇਰੇ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਉ॥ ਨਾਨਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭ<noinclude></noinclude> jyon7c68z82c4lb2us091v5clrmmerr 250 22204 218522 53311 2026-05-19T12:36:15Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੬}}</noinclude>ਬੇਨਤੀ ਸਾਧਸੰਗਿ ਸਮਾਉ॥੨॥੩॥੪੩॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੫ ਪੜਤਾਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ ਮੋਹਨ ਲਾਲਨਾ॥ ਜਪਿ ਮਨ ਗੋਬਿੰਦ ਏਕੈ ਅਵਰੁ ਨਹੀ ਕੋ ਲੇਖੈ ਸੰਤ ਲਾਗੁ ਮਨਹਿ ਛਾਡੁ ਦੁਬਿਧਾ ਕੀ ਕੁਰੀਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਿਰਗੁਨ ਹਰੀਆ ਸਰਗੁਨ ਧਰੀਆ ਅਨਿਕ ਕੋਠਰੀਆ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਿਨ ਕਰੀਆ॥ ਵਿਚਿ ਮਨ ਕੋਟਵਰੀਆ॥ ਨਿਜ ਮੰਦਰਿ ਪਿਰੀਆ॥ ਤਹਾ ਆਨਦ ਕਰੀਆ॥ ਨਹ ਮਰੀਆ ਨਹ ਜਰੀਆ॥੧॥ ਕਿਰਤਨਿ ਜੁਰੀਆ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਫਿਰੀਆ ਪਰ ਕਉ ਹਿਰੀਆ॥ ਬਿਖਨਾ ਘਿਰੀਆ॥ ਅਬ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਪਰੀਆ॥ ਹਰਿ ਦੁਆਰੈ ਖਰੀਆ॥ ਦਰਸਨੁ ਕਰੀਆ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਮਿਰੀਆ॥ ਬਹੁਰਿ ਨ ਫਿਰੀਆ॥੨॥੧॥੪੪॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਰਾਸਿ ਮੰਡਲੁ ਕੀਨੋ ਆਖਾਰਾ॥ ਸਗਲੋ ਸਾਜਿ ਰਖਿਓ ਪਾਸਾਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਰੂਪ ਰੰਗ ਆਪਾਰਾ॥ ਪੇਖੈ ਖੁਸੀ ਭੋਗ ਨਹੀ ਹਾਰਾ॥ ਸਭਿ ਰਸ ਲੈਤ ਬਸਤ ਨਿਰਾਰਾ॥੧॥ ਬਰਨੁ ਚਿਹਨੁ ਨਾਹੀ ਮੁਖੁ ਨ ਮਾਸਾਰਾ॥ ਕਹਨੁ ਨ ਜਾਈ ਖੇਲੁ ਤੁਹਾਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਰੇਣ ਸੰਤ ਚਰਨਾਰਾ॥੨॥੨॥੪੫॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤਉ ਮੈ ਆਇਆ ਸਰਨੀ ਆਇਆ॥ ਭਰੋਸੈ ਆਇਆ ਕਿਰਪਾ ਆਇਆ॥ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਰਾਖਹੁ ਸੁਆਮੀ ਮਾਰਗੁ ਗੁਰਹਿ ਪਠਾਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਹਾ ਦੁਤਰੁ ਮਾਇਆ॥ ਜੈਸੇ ਪਵਨੁ ਝੁਲਾਇਆ॥੧॥ ਸੁਨਿ ਸੁਨਿ ਹੀ ਡਰਾਇਆ॥ ਕਰਰੋ ਧ੍ਰਮਰਾਇਆ॥੨॥ ਗ੍ਰਿਹ ਅੰਧ ਕੂਪਾਇਆ॥ ਪਾਵਕੁ ਸਗਰਾਇਆ॥੩॥ ਗਹੀ ਓਟ ਸਾਧਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ॥ ਅਬ ਮੈ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ॥੪॥੩॥੪੬॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੬ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਸਿ ਬੇਨੰਤੀਆ ਮਿਲੈ ਨਾਮੁ ਆਧਾਰਾ॥ ਤੁਠਾ ਸਚਾ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ਤਾਪੁ ਗਇਆ ਸੰਸਾਰਾ॥੧॥ ਭਗਤਾ ਕੀ ਟੇਕ ਤੂੰ ਸੰਤਾ ਕੀ ਓਟ ਤੂੰ ਸਚਾ ਸਿਰਜਨਹਾਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਚੁ ਤੇਰੀ ਸਾਮਗਰੀ ਸਚੁ ਤੇਰਾ ਦਰਬਾਰਾ॥ ਸਚੁ ਤੇਰੇ ਖਾਜੀਨਿਆ ਸਚੁ ਤੇਰਾ ਪਾਸਾਰਾ॥੨॥ ਤੇਰਾ ਰੂਪੁ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਅਨੂਪੁ ਤੇਰਾ ਦਰਸਾਰਾ॥ ਹਉ<noinclude></noinclude> jkhhzkybaoj4gcqhrjvopeinyh3jdek 250 22209 218525 53316 2026-05-19T12:47:44Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੭}}</noinclude>ਕੁਰਬਾਣੀ ਤੇਰਿਆ ਸੇਵਕਾ ਜਿਨ੍ਹ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਿਆਰਾ॥੩॥ ਸਭੇ ਇਛਾ ਪੂਰੀਆ ਜਾ ਪਾਇਆ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ॥ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕੁ ਮਿਲਿਆ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਤੇਰਿਆ ਚਰਣਾ ਕਉ ਬਲਿਹਾਰਾ॥੪॥੧॥੪੭॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੭ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਤੇਰਾ ਭਾਣਾ ਤੂਹੈ ਮਨਾਇਹਿ ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਹਿ ਦਇਆਲਾ॥ ਸਾਈ ਭਗਤਿ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤੂੰ ਸਰਬ ਜੀਆ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਸੰਤਾ ਟੇਕ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ॥ ਜੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਪਰਵਾਣੁ ਮਨਿ ਤਨਿ ਤੂਹੈ ਅਧਾਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੂੰ ਦਇਆਲੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਿ ਮਨਸਾ ਪੂਰਣਹਾਰਾ॥ ਭਗਤ ਤੇਰੇ ਸਭਿ ਪ੍ਰਾਣਪਤਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੂੰ ਭਗਤਨ ਕਾ ਪਿਆਰਾ॥੨॥ ਤੂ ਅਥਾਹੁ ਅਪਾਰੁ ਅਤਿ ਊਚਾ ਕੋਈ ਅਵਰੁ ਨ ਤੇਰੀ ਭਾਤੇ॥ ਇਹ ਅਰਦਾਸਿ ਹਮਾਰੀ ਸੁਆਮੀ ਵਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਸੁਖਦਾਤੇ॥੩॥ ਦਿਨੁ ਰੈਣਿ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਜੇ ਸੁਆਮੀ ਤੁਧੁ ਭਾਵਾ॥ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਸੁਖੁ ਨਾਨਕੁ ਮਾਗੈ ਸਾਹਿਬ ਤੁਠੈ ਪਾਵਾ॥੪॥੧॥੪੮॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਵਿਸਰਹਿ ਨਾਹੀ ਜਿਤੁ ਤੂ ਕਬਹੁ ਸੋ ਥਾਨੁ ਤੇਰਾ ਕੇਹਾ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਜਿਤੁ ਤੁਧੁ ਧਿਆਈ ਨਿਰਮਲ ਹੋਵੈ ਦੇਹਾ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਹਉ ਸੋ ਥਾਨੁ ਭਾਲਣ ਆਇਆ॥ ਖੋਜਤ ਖੋਜਤ ਭਇਆ ਸਾਧਸੰਗੁ ਤਿਨ੍ਹ ਸਰਣਾਈ ਪਾਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬੇਦ ਪੜੇ ਪੜਿ ਬ੍ਰਹਮੇ ਹਾਰੇ ਇਕੁ ਤਿਲੁ ਨਹੀ ਕੀਮਤਿ ਪਾਈ॥ ਸਾਧਿਕ ਸਿਧ ਫਿਰਹਿ ਬਿਲਲਾਤੇ ਤੇ ਭੀ ਮੋਹੇ ਮਾਈ॥੨॥ ਦਸ ਅਉਤਾਰ ਰਾਜੇ ਹੋਇ ਵਰਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਅਉਧੂਤਾ॥ ਤਿਨ੍ਹ ਭੀ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਓ ਤੇਰਾ ਲਾਇ ਥਕੇ ਬਿਭੂਤਾ॥੩॥ ਸਹਜ ਸੂਖ ਆਨੰਦ ਨਾਮ ਰਸ ਹਰਿ ਸੰਤੀ ਮੰਗਲੁ ਗਾਇਆ॥ ਸਫਲ ਦਰਸਨੁ ਭੇਟਿਓ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਤਾ ਮਨਿ ਤਨਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ॥੪॥੨॥੪੯॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਕਰਮ ਧਰਮ ਪਾਖੰਡ ਜੋ ਦੀਸਹਿ ਤਿਨ ਜਮੁ ਜਾਗਾਤੀ ਲੂਟੈ॥ ਨਿਰਬਾਣ ਕੀਰਤਨੁ ਗਾਵਹੁ ਕਰਤੇ ਕਾ ਨਿਮਖ ਸਿਮਰਤ ਜਿਤੁ ਛੂਟੈ॥੧॥ ਸੰਤਹੁ ਸਾਗਰੁ ਪਾਰਿ ਉਤਰੀਐ॥ ਜੇ ਕੋ ਬਚਨੁ ਕਮਾਵੈ ਸੰਤਨ ਕਾ ਸੋ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਤਰੀਐ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕੋਟਿ ਤੀਰਥ ਮਜਨ ਇਸਨਾਨਾ ਇਸੁ ਕਲਿ ਮਹਿ ਮੈਲੁ ਭਰੀਜੈ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜੋ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਸੋ ਨਿਰਮਲੁ ਕਰਿ ਲੀਜੈ॥੨॥ ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਭਿ ਸਾਸਤ ਇਨ੍ਹ ਪੜਿਆ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ॥ ਏਕੁ ਅਖਰੁ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਪੈ ਤਿਸ ਕੀ ਨਿਰਮਲ ਸੋਈ॥੩॥ ਖਤ੍ਰੀ ਬਾਹਮਣ<noinclude></noinclude> e49wfdm41u02v6o83jknn69lbjpccn3 250 22214 218526 53321 2026-05-19T13:00:34Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੮}}</noinclude>ਸੂਦ ਵੈਸ ਉਪਦੇਸੁ ਚਹੁ ਵਰਨਾ ਕਉ ਸਾਝਾ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪੈ ਉਧਰੈ ਸੋ ਕਲਿ ਮਹਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਨਾਨਕ ਮਾਝਾ॥੪॥੩॥੫੦॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੈ ਸੋਈ ਪ੍ਰਭ ਮਾਨਹਿ ਓਇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ॥ ਤਿਨ੍ਹ ਕੀ ਸੋਭਾ ਸਭਨੀ ਥਾਈ ਜਿਨ੍ਹ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਚਰਣ ਪਰਾਤੇ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਹਰਿ ਸੰਤਾ ਜੇਵਡੁ ਨ ਕੋਈ॥ ਭਗਤਾ ਬਣਿ ਆਈ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਸਿਉ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਸੋਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕੋਟਿ ਅਪ੍ਰਾਧੀ ਸੰਤਸੰਗਿ ਉਧਰੈ ਜਮੁ ਤਾ ਕੈ ਨੇੜਿ ਨ ਆਵੈ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕਾ ਬਿਛੁੜਿਆ ਹੋਵੈ ਤਿਨ੍ਹ ਹਰਿ ਸਿਉ ਆਣਿ ਮਿਲਾਵੈ॥੨॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਭਰਮੁ ਭਉ ਕਾਟੈ ਸੰਤ ਸਰਣਿ ਜੋ ਆਵੈ॥ ਜੇਹਾ ਮਨੋਰਥੁ ਕਰਿ ਆਰਾਧੇ ਸੋ ਸੰਤਨ ਤੇ ਪਾਵੈ॥੩॥ ਜਨ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਕੇਤਕ ਬਰਨਉ ਜੋ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਭਾਣੇ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਜਿਨ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟਿਆ ਸੇ ਸਭ ਤੇ ਭਏ ਨਿਕਾਣੇ ॥੪॥੪॥੫੧॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਹਾ ਅਗਨਿ ਤੇ ਤੁਧੁ ਹਾਥ ਦੇ ਰਾਖੇ ਪਏ ਤੇਰੀ ਸਰਣਾਈ॥ ਤੇਰਾ ਮਾਣੁ ਤਾਣੁ ਰਿਦ ਅੰਤਰਿ ਹੋਰ ਦੂਜੀ ਆਸ ਚੁਕਾਈ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਤੁਧੁ ਚਿਤਿ ਆਇਐ ਉਬਰੇ॥ ਤੇਰੀ ਟੇਕ ਭਰਵਾਸਾ ਤੁਮ੍ਹਰਾ ਜਪਿ ਨਾਮੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਉਧਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅੰਧ ਕੂਪ ਤੇ ਕਾਢਿ ਲੀਏ ਤੁਮ੍ਹ ਆਪਿ ਭਏ ਕਿਰਪਾਲਾ॥ ਸਾਰਿ ਸਮ੍ਹਾਲਿ ਸਰਬ ਸੁਖ ਦੀਏ ਆਪਿ ਕਰੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥੨॥ ਆਪਣੀ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਪਰਮੇਸਰੁ ਬੰਧਨ ਕਾਟਿ ਛਡਾਏ॥ ਆਪਣੀ ਭਗਤਿ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਿ ਕਰਾਈ ਆਪੇ ਸੇਵਾ ਲਾਏ॥੩॥ ਭਰਮੁ ਗਇਆ ਭੈ ਮੋਹ ਬਿਨਾਸੇ ਮਿਟਿਆ ਸਗਲ ਵਿਸੂਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਦਇਆ ਕਰੀ ਸੁਖਦਾਤੈ ਭੇਟਿਆ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੂਰਾ॥੪॥੫॥੫੨॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਬ ਕਛੁ ਨ ਸੀਓ ਤਬ ਕਿਆ ਕਰਤਾ ਕਵਨ ਕਰਮ ਕਰਿ ਆਇਆ॥ ਅਪਨਾ ਖੇਲੁ ਆਪਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਠਾਕੁਰਿ ਰਚਨੁ ਰਚਾਇਆ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਮੁਝ ਤੇ ਕਛੂ ਨ ਹੋਈ॥ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਆਪਿ ਕਰਾਏ ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਸੋਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗਣਤੀ ਗਣੀ ਨ ਛੂਟੈ ਕਤਹੂ ਕਾਚੀ ਦੇਹ ਇਆਣੀ॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹੁ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰਣੈਹਾਰੇ ਤੇਰੀ ਬਖਸ ਨਿਰਾਲੀ॥੨॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਘਟਿ ਘਟਿ ਤੁਹੀ ਧਿਆਈਐ॥ ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਤੂਹੈ ਜਾਣਹਿ ਕੁਦਰਤਿ ਕੀਮ ਨ ਪਾਈਐ॥੩॥ ਨਿਰਗੁਣੁ ਮੁਗਧੁ ਅਜਾਣੁ ਅਗਿਆਨੀ ਕਰਮ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ॥ ਦਇਆ ਕਰਹੁ ਨਾਨਕੁ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਮਿਠਾ ਲਗੈ ਤੇਰਾ ਭਾਣਾ॥੪॥੬॥੫੩॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥<noinclude></noinclude> c2kg7wxequ4h43863lk9smr5jarroeh 250 22219 218604 53326 2026-05-20T11:48:44Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੪੯}}</noinclude>ਭਾਗਠੜੇ ਹਰਿ ਸੰਤ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਜਿਨ ਘਰਿ ਧਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮਾ॥ ਪਰਵਾਣੁ ਗਣੀ ਸੇਈ ਇਹ ਆਏ ਸਫਲ ਤਿਨਾ ਕੇ ਕਾਮਾ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਹਰਿ ਜਨ ਕੈ ਹਉ ਬਲਿ ਜਾਈ॥ ਕੇਸਾ ਕਾ ਕਰਿ ਚਵਰੁ ਢੁਲਾਵਾ ਚਰਣ ਧੂੜਿ ਮੁਖਿ ਲਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਹਹੂ ਮਹਿ ਨਾਹੀ ਜਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਆਏ॥ ਜੀਅ ਦਾਨੁ ਦੇ ਭਗਤੀ ਲਾਇਨਿ ਹਰਿ ਸਿਉ ਲੈਨਿ ਮਿਲਾਏ॥੨॥ ਸਚਾ ਅਮਰੁ ਸਚੀ ਪਾਤਿਸਾਹੀ ਸਚੇ ਸੇਤੀ ਰਾਤੇ॥ ਸਚਾ ਸੁਖੁ ਸਚੀ ਵਡਿਆਈ ਜਿਸ ਕੇ ਸੇ ਤਿਨਿ ਜਾਤੇ॥੩॥ ਪਖਾ ਫੇਰੀ ਪਾਣੀ ਢੋਵਾ ਹਰਿ ਜਨ ਕੈ ਪੀਸਣੁ ਪੀਸਿ ਕਮਾਵਾ॥ ਨਾਨਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭ ਪਾਸਿ ਬੇਨੰਤੀ ਤੇਰੇ ਜਨ ਦੇਖਣੁ ਪਾਵਾ॥੪॥੭॥੫੪॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸਰ ਸਤਿਗੁਰ ਆਪੇ ਕਰਣੈਹਾਰਾ॥ ਚਰਣ ਧੂੜਿ ਤੇਰੀ ਸੇਵਕੁ ਮਾਗੈ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਕਉ ਬਲਿਹਾਰਾ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜਿਉ ਰਾਖਹਿ ਤਿਉ ਰਹੀਐ॥ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵਹਿ ਸੁਖੁ ਤੇਰਾ ਦਿਤਾ ਲਹੀਐ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੁਕਤਿ ਭੁਗਤਿ ਜੁਗਤਿ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਜਿਸੁ ਤੂੰ ਆਪਿ ਕਰਾਇਹਿ॥ ਤਹਾ ਬੈਕੁੰਠੁ ਜਹ ਕੀਰਤਨੁ ਤੇਰਾ ਤੂੰ ਆਪੇ ਸਰਧਾ ਲਾਇਹਿ॥੨॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਨਾਮੁ ਜੀਵਾ ਤਨੁ ਮਨੁ ਹੋਇ ਨਿਹਾਲਾ॥ ਚਰਣ ਕਮਲ ਤੇਰੇ ਧੋਇ ਧੋਇ ਪੀਵਾ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥੩॥ ਕੁਰਬਾਣੁ ਜਾਈ ਉਸੁ ਵੇਲਾ ਸੁਹਾਵੀ ਜਿਤੁ ਤੁਮਰੈ ਦੁਆਰੈ ਆਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਭਏ ਕ੍ਰਿਪਾਲਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ॥੪॥੮॥੫੫॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤੁਧੁ ਚਿਤਿ ਆਏ ਮਹਾ ਅਨੰਦਾ ਜਿਸੁ ਵਿਸਰਹਿ ਸੋ ਮਰਿ ਜਾਏ॥ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵਹਿ ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਕਰਤੇ ਸੋ ਤੁਧੁ ਸਦਾ ਧਿਆਏ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬ ਤੂੰ ਮੈ ਮਾਣੁ ਨਿਮਾਣੀ॥ ਅਰਦਾਸਿ ਕਰੀ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਆਗੈ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਜੀਵਾ ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਚਰਣ ਧੂੜਿ ਤੇਰੇ ਜਨ ਕੀ ਹੋਵਾ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਕਉ ਬਲਿ ਜਾਈ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਰਿਦੈ ਉਰਿ ਧਾਰੀ ਤਉ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਸੰਗੁ ਪਾਈ॥੨॥ ਅੰਤਰ ਕੀ ਗਤਿ ਤੁਧੁ ਪਹਿ ਸਾਰੀ ਤੁਧੁ ਜੇਵਡੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਲਾਇ ਲੈਹਿ ਸੋ ਲਾਗੈ ਭਗਤੁ ਤੁਹਾਰਾ ਸੋਈ॥੩॥ ਦੁਇ ਕਰ ਜੋੜਿ ਮਾਗਉ ਇਕੁ ਦਾਨਾ ਸਾਹਿਬਿ ਤੁਠੈ ਪਾਵਾ॥ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਨਾਨਕੁ ਆਰਾਧੇ ਆਠ ਪਹਰ ਗੁਣ ਗਾਵਾ॥੪॥੯॥੫੬॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਿਸ ਕੇ ਸਿਰ ਊਪਰਿ ਤੂੰ ਸੁਆਮੀ ਸੋ ਦੁਖੁ ਕੈਸਾ ਪਾਵੈ॥ ਬੋਲਿ ਨ ਜਾਣੈ ਮਾਇਆ ਮਦਿ ਮਾਤਾ ਮਰਣਾ ਚੀਤਿ ਨ ਆਵੈ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਤੂੰ ਸੰਤਾ ਕਾ ਸੰਤ ਤੇਰੇ॥<noinclude></noinclude> l4qw8108gtc6m8r6uo0zvqzbcrey3l2 250 30520 218589 85129 2026-05-20T08:05:12Z Harchand Bhinder 2624 218589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=550px|padding=15px|{{Block center|<poem>{{center|{{xxx-larger|'''(ੳ)'''}}}} {{overfloat left|'''ਉਹ ਜਾਣੇ: ਛੱਡੋ ਪਰ੍ਹਾਂ'''}} ਉਹ ਜਾਣੇ, ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਪੈਸੀ।ਛੱਡੋ ਪਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਭੁਗਤੂ) {{overfloat left|'''ਓਹਰਾਂ: ਉਰ੍ਹੇ / ਨੇੜੇ'''}} ਓਹਰਾਂ ਥੀ ਬਾਹਿ ਜ਼ਰਾ, ਗਲ ਤਾਂ ਸੁਣੀਚੇ। (ਜ਼ਰਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ, ਗਲ ਤਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ) {{overfloat left|'''ਉਜਰ/ਉਜ਼ਰ: ਇਤਰਾਜ਼'''}} ਮੈਨੂੰ ਤੈਂਡੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਕਾਈ ਉਜਰ/ਉਜ਼ਰ ਨਾਹੀਂ। (ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ) {{overfloat left|'''ਊਜੰ / ਊਝੰ: ਤੁਹਮਤ'''}} ਪੈਸੇ ਡੇ ਨਾ ਡੇ, ਊੰਜਾਂ/ਊੰਝਾਂ ਤਾਂ ਨਾ ਲਾ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਨਾ ਦੇ, ਤੁਹਮਤਾਂ ਤਾਂ ਨਾ ਲਾ) {{overfloat left|'''ਓਝਰੀ: ਆਂਦਰਾਂ'''}} ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਓਝਰੀ ਕੱਢ ਘਿਨ। (ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਆਂਦਰਾਂ ਖਿੱਚ ਲੈ) {{overfloat left|'''ਉਞੰ: ਹੋਰ'''}} ਉਞੰ ਤੂੰ ਡਸ, ਕਿੱਡੇ ਵੰਞਾਏਂ। ਹੋਰ ਤੂੰ ਦਸ ਕਿੱਧਰ ਚਲੀਏ) {{overfloat left|'''ਉਞੇ: ਐਂਵੇਂ'''}} ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਞੇ ਪੁੱਛ ਘਿੱਧੈ। (ਮੈਂ ਤਾਂ ਐਂਵੇਂ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਉਠ/ਉਠੀਚ: ਉਠ ਖੜ'''}} ਡੀਂਹ ਥੀ ਗਿਐ, ਉਠੀਚ ਵੇ ਨਿਜਸ। (ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਐ, ਉਠ ਖੜ ਵੇ ਆਲਸੀ) {{overfloat left|'''ਉਠਾਅ: ਫੋੜਾ/ਸੋਜਾ'''}} ਕੰਡ ਤੇ ਉਠਾਅ ਹੇ, ਲੇਟਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧਾ। (ਢੂਈ ਤੇ ਫੋੜਾ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਕਿਵੇਂ ਪਵਾਂ) {{overfloat left|'''ਉਡਾ / ਓਡਾ / ਐਡਾ / ਏਡਾ: ਐਨਾ'''}} ਸਿਦਕ ਉਡਾ/ਓਡਾ/ਐਡਾ/ਏਡਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ ਨੂੰ ਢੇਰ ਥੁੱਡੇ ਹਿਨ। (ਸਿਦਕ ਐਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਠੇਡੇ ਹਨ) {{overfloat left|'''ਉਤਾਵਲਾ / ਉਬਾਲ੍ਹਾ: ਕਾਹਲਾ // ਉਤਾਵਲ / ਉਬਾਹਲ: ਕਾਹਲ'''}} ਉਤਾਵਲਾ/ਉਬਾਲ੍ਹਾ ਨਾ ਥੀ, ਕੇਹੀ ਉਬਾਹਲ ਹੋਈ, ਤੈਡੀ ਵਾਰੀ ਆਸੀ। (ਕਾਹਲਾ ਨਾ ਹੋ, ਕਾਹਦੀ ਕਾਹਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆਏਗੀ) {{overfloat left|'''ਉਥਾਈਂ: ਓਥੇ ਹੀ'''}} ਉਥਾਈਂ ਵੈਸੂੰ ਤਾਂ ਡਸੇਸੇਂ (ਓਥੇ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਦਸੇਂਗਾ) {{overfloat left|'''ਉਨ੍ਹਾਲਾ: ਹੁਨਾਲ'''}} ਉਨ੍ਹਾਲੇ ਦੀਆਂ ਲੂਆਂ ਪਿੰਡਾ ਲੂਹਣ। (ਹੁਨਾਲੇ ਦੀਆ ਲੋਆਂ ਪਿੰਡਾ ਮਚਾਉਣ)</poem>}} }}<noinclude>{{center|(17) }}</noinclude> li0veq3m8vt5512uwi5rwbpz02ymdlv 218590 218589 2026-05-20T08:05:43Z Harchand Bhinder 2624 218590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px|{{Block center|<poem>{{center|{{xxx-larger|'''(ੳ)'''}}}} {{overfloat left|'''ਉਹ ਜਾਣੇ: ਛੱਡੋ ਪਰ੍ਹਾਂ'''}} ਉਹ ਜਾਣੇ, ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਪੈਸੀ।ਛੱਡੋ ਪਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਭੁਗਤੂ) {{overfloat left|'''ਓਹਰਾਂ: ਉਰ੍ਹੇ / ਨੇੜੇ'''}} ਓਹਰਾਂ ਥੀ ਬਾਹਿ ਜ਼ਰਾ, ਗਲ ਤਾਂ ਸੁਣੀਚੇ। (ਜ਼ਰਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ, ਗਲ ਤਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ) {{overfloat left|'''ਉਜਰ/ਉਜ਼ਰ: ਇਤਰਾਜ਼'''}} ਮੈਨੂੰ ਤੈਂਡੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਕਾਈ ਉਜਰ/ਉਜ਼ਰ ਨਾਹੀਂ। (ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ) {{overfloat left|'''ਊਜੰ / ਊਝੰ: ਤੁਹਮਤ'''}} ਪੈਸੇ ਡੇ ਨਾ ਡੇ, ਊੰਜਾਂ/ਊੰਝਾਂ ਤਾਂ ਨਾ ਲਾ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਨਾ ਦੇ, ਤੁਹਮਤਾਂ ਤਾਂ ਨਾ ਲਾ) {{overfloat left|'''ਓਝਰੀ: ਆਂਦਰਾਂ'''}} ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਓਝਰੀ ਕੱਢ ਘਿਨ। (ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਆਂਦਰਾਂ ਖਿੱਚ ਲੈ) {{overfloat left|'''ਉਞੰ: ਹੋਰ'''}} ਉਞੰ ਤੂੰ ਡਸ, ਕਿੱਡੇ ਵੰਞਾਏਂ। ਹੋਰ ਤੂੰ ਦਸ ਕਿੱਧਰ ਚਲੀਏ) {{overfloat left|'''ਉਞੇ: ਐਂਵੇਂ'''}} ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਞੇ ਪੁੱਛ ਘਿੱਧੈ। (ਮੈਂ ਤਾਂ ਐਂਵੇਂ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਉਠ/ਉਠੀਚ: ਉਠ ਖੜ'''}} ਡੀਂਹ ਥੀ ਗਿਐ, ਉਠੀਚ ਵੇ ਨਿਜਸ। (ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਐ, ਉਠ ਖੜ ਵੇ ਆਲਸੀ) {{overfloat left|'''ਉਠਾਅ: ਫੋੜਾ/ਸੋਜਾ'''}} ਕੰਡ ਤੇ ਉਠਾਅ ਹੇ, ਲੇਟਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧਾ। (ਢੂਈ ਤੇ ਫੋੜਾ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਕਿਵੇਂ ਪਵਾਂ) {{overfloat left|'''ਉਡਾ / ਓਡਾ / ਐਡਾ / ਏਡਾ: ਐਨਾ'''}} ਸਿਦਕ ਉਡਾ/ਓਡਾ/ਐਡਾ/ਏਡਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ ਨੂੰ ਢੇਰ ਥੁੱਡੇ ਹਿਨ। (ਸਿਦਕ ਐਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ, ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਠੇਡੇ ਹਨ) {{overfloat left|'''ਉਤਾਵਲਾ / ਉਬਾਲ੍ਹਾ: ਕਾਹਲਾ // ਉਤਾਵਲ / ਉਬਾਹਲ: ਕਾਹਲ'''}} ਉਤਾਵਲਾ/ਉਬਾਲ੍ਹਾ ਨਾ ਥੀ, ਕੇਹੀ ਉਬਾਹਲ ਹੋਈ, ਤੈਡੀ ਵਾਰੀ ਆਸੀ। (ਕਾਹਲਾ ਨਾ ਹੋ, ਕਾਹਦੀ ਕਾਹਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆਏਗੀ) {{overfloat left|'''ਉਥਾਈਂ: ਓਥੇ ਹੀ'''}} ਉਥਾਈਂ ਵੈਸੂੰ ਤਾਂ ਡਸੇਸੇਂ (ਓਥੇ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਦਸੇਂਗਾ) {{overfloat left|'''ਉਨ੍ਹਾਲਾ: ਹੁਨਾਲ'''}} ਉਨ੍ਹਾਲੇ ਦੀਆਂ ਲੂਆਂ ਪਿੰਡਾ ਲੂਹਣ। (ਹੁਨਾਲੇ ਦੀਆ ਲੋਆਂ ਪਿੰਡਾ ਮਚਾਉਣ)</poem>}} }}<noinclude>{{center|(17) }}</noinclude> htjtxj7euetmsmdxnk8jqhh4bsfd9d8 250 30521 218591 85146 2026-05-20T08:06:23Z Harchand Bhinder 2624 218591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px| {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਉਪੇਤਾਣਾ / ਪੇਰੂਰਾਹਣਾ: ਪੈਰੋਂ ਨੰਗਾ'''}} ਤਪਿਆ ਟਿੱਬਾ ਤੇ ਉਪੇਤਾਣਾ / ਪੇਰੂਰਾਹਣਾ, ਪੈਰੀਂ ਪੈਸਿਨ ਛਾਲੇ। (ਤਪਿਆ ਟਿੱਬਾ ਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰ, ਛਾਲੇ ਪੈਣਗੇ) {{overfloat left|'''ਉਬੱਸ / ਉਮਸ: ਮੁਸ਼ਕਿਆ'''}} ਕੜਾਹ ਉਬੱਸ / ਉਮਸ ਗਿਆ ਹੈ। (ਕੜਾਹ ਮੁਸ਼ਕਿਆ ਪਿਆ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਉਬੱਕ / ਉਬੱਤ / ਉਭੇਕ ਵਤ ਆਉਣੇ (ਉਲਟੀ ਨੂੰ ਚਿੱਤ)'''}} ਨੀਂਗਰ, ਸਵਾਣੀ ਦੇ ਉਬੱਕਾਂ/ਉਬੱਤਾਂ/ਉਭੇਕਾਂ ਤੇ ਨਾ ਘਬਰਾ। (ਜੁਆਨਾਂ, ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਵਤ ਆਉਣ ਤੇ ਘਬਰਾ ਨਾ) {{overfloat left|'''ਉਬਰ / ਉਬਰਾ: ਬੋਲ / ਬੁਲਾ'''}} ਉਬਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਉਬਰਾ ਡੇਖੋ। (ਬੋਲਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬੁਲਾ ਵੇਖੋ) {{overfloat left|'''ਉਭਰਨਾ: ਚੜ੍ਹਨਾ/ ਉਬਲਣਾ'''}} ਉਭਰਦਾ ਚੰਨ ਡੇਧੀ ਰਹੀਂ, ਡੁੱਧ ਉਭਰ ਗਿਆ। ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਉਬਲ ਗਿਆ) {{overfloat left|'''ਉੱਭਾ: ਉਤੱਰ ਦਿਸ਼ਾ'''}} ਉਭੇ ਤੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਲੰਮੇ ਤੇ ਸਾਗਰ। (ਉਤੱਰ ਵਿਚ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਖਣ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ) {{overfloat left|'''ਉਮੈਂਦ: ਉਮੀਦ'''}} ਏਡੀ ਉਮੈਂਦ ਨਾਹੀ, ਤੂੰ ਪਿੱਠ ਡੇਸੇਂ। (ਐਨੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇਵੇਂਗਾ) {{overfloat left|'''ਉੱਲੀ: ਖਿੱਦੋ'''}} ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਉੱਲੀ ਲਭੋ। (ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਿੱਦੋ ਲਭੋ) {{overfloat left|'''ਉਵੇਂ: ਐਂਵੇ/ ਮੁਫ਼ਤ'''}} ਪੈਸੇ ਕੋਈ ਨਿਮ, ਉਵੇਂ ਡੇ ਚਾ। (ਪੈਸੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਮੁਫ਼ਤ ਦੇਦੇ) {{overfloat left|'''ਊਣ/ ਊਣਾ/ ਊਣਤਾਈ: ਕਮੀ/ਘਟ/ਘਾਟ'''}} ਜੇ ਤ੍ਰਕੜੀ ਊਣਾ ਘਤੇ ਤਾਂ ਊਣ ਉਸ ਦੀ ਨਹੀਂ ਤੋਲੇ ਦੀ ਊਣਤਾਈ ਗਿਣੋ। (ਜੇਕਰ ਤਕੜੀ ਘਟ ਪਾਵੇ ਤਾਂ ਕਮੀ ਉਸ ਦੀ ਨਹੀਂ ਤੋਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ਸਮਝੋ) {{overfloat left|'''ਊਦ ਬਲਾਅ: ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਾਰ'''}} ਦਾਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲਾ ਊਦਬਲਾਅ ਕੈਂ ਡਿੱਠੈ। (ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਾਰ ਕੀਹਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਊਰਾ/ਊਰੀ: ਸੂਤ ਵਲ੍ਹੇਟਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦ'''}} ਮਸ਼ੀਨੀ ਕਪੜੇ ਨੇ ਊਰੇ, ਊਰੀਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ {{overfloat left|'''ਓਮੀ: ਅਨਪੜ੍ਹ'''}} 'ਓਮੀ ਸਾਧ ਨਾ ਮਾਰੀਏ'। (ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ) {{overfloat left|'''ਓੜਕ: ਅੰਤ 'ਓੜਕ ਨਿਬਹੀ ਪ੍ਰੀਤ'।'''}}(ਅੰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਨਿਭਦਾ ਹੈ) </poem>}} }}<noinclude>{{center|(18) }}</noinclude> tmgqg5t9qw35kndo3op73xsw5pogv73 250 30539 218592 85156 2026-05-20T08:06:53Z Harchand Bhinder 2624 218592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px| {{Block center|<poem>{{center|{{xxx-larger|'''(ਅ)'''}}}} {{overfloat left|'''ਅਸਮਤ: ਲਿੰਗਿਕ ਪਵਿਤਰਤਾ / ਇਜ਼ਤ'''}} ਫਿਟੜੀਆਂ ਦੇ ਫੇਟ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। (ਸਿਰੇ ਦੇ ਵਿਗੜੈਲ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ) {{overfloat left|'''ਅਸਾਰ: ਨੀਂਹ ਦੀ ਚੁੜਾਈ'''}} ਵੱਡੇ ਉਸਾਰ ਦਾ ਅਸਾਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੈ। (ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਸਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਤਕੜੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਅਸਾਂ: ਅਸੀਂ'''}} ਅਸਾਂ ਤੈਂਡਾ ਕੇ ਵੰਞਾਏ ਜੋ ਦੀਦੇ ਪਾੜ ਡੇਧੈਂ। (ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਗੁਆਇਆ ਜੋ ਘੂਰ-ਘੂਰ ਦੇਖਦੈਂ) {{overfloat left|'''ਅਕੀਦਾ / ਅਕੀਦਤ: ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ / ਸ਼ਰਧਾ'''}} ਪੱਕਾ ਅਕੀਦਾ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਅਕੀਦਤ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪੁਚਾ ਡੇਵੇ। (ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਸ਼ਰਧਾ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਲਾ ਦੇਣ) {{overfloat left|'''ਅੱਖੜ: ਅੜੀਅਲ'''}} ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖੜ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੂੰਦੈ ਹਿਨ। (ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਅੜੀਅਲ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦੈ) {{overfloat left|'''ਅੱਖਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲਗਣਾ'''}} ਧੁੱਪੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਈਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। (ਧੁੱਪੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲਗ ਪਈਆਂ ਨੇ) {{overfloat left|'''ਅਗੂੰ: ਅਗੇ'''}} ਅਗੂੰ ਕੇ ਕਰੇਸੇਂ-ਕੰਮ ਕਿ ਇਲਮ। (ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ-ਧੰਧਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ) {{overfloat left|'''ਅਗੂੰ ਤੇ: ਅਗੇ ਤੋਂ'''}} ਅਗੂੰ ਤੇ ਇਲਤ ਨਾ ਕਰੇਸੇਂ, ਬਚਨ ਦੇ। (ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ, ਵਾਹਿਦਾ ਕਰ) {{overfloat left|'''ਅੱਘਾਂ: ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ'''}} ਅੱਘਾਂ ਕੂੰ ਤ੍ਰਾਂਘ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਨਾ ਮੁਹੱਡੜਾ। (ਭਵਿੱਖ ਵਲ ਕਦਮ ਵਧਾ, ਬੂਥਾ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਨਾ ਮੋੜ) {{overfloat left|'''ਅਛੋਪਲੇ: ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ'''}} ਅਛੋਪਲੇ ਅੰਦਰ ਵੰਞੂੰ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤਰੁਟ ਵੈਸੀ। (ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾਈਏ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਉ) {{overfloat left|'''ਅਜ਼ਮਤ / ਅਜ਼ੀਮ: ਉਚੱਤਾ / ਉਤਮ'''}} ਇਲਮ ਅਜ਼ੀਮ ਹੇ, ਸ਼ਖਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਮਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। (ਵਿਦਿਆ ਉਤਮ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਚੱਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ) </poem>}} }}<noinclude>{{center|(19) }}</noinclude> q2md1v0cg5twke6vddc0lgybfnuysve 218594 218592 2026-05-20T08:10:07Z Harchand Bhinder 2624 218594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px| {{center|{{xxx-larger|'''(ਅ)'''}}}}{{Block center|<poem> {{overfloat left|'''ਅਸਮਤ: ਲਿੰਗਿਕ ਪਵਿਤਰਤਾ / ਇਜ਼ਤ'''}} ਫਿਟੜੀਆਂ ਦੇ ਫੇਟ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। (ਸਿਰੇ ਦੇ ਵਿਗੜੈਲ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ) {{overfloat left|'''ਅਸਾਰ: ਨੀਂਹ ਦੀ ਚੁੜਾਈ'''}} ਵੱਡੇ ਉਸਾਰ ਦਾ ਅਸਾਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੈ। (ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਸਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਤਕੜੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਅਸਾਂ: ਅਸੀਂ'''}} ਅਸਾਂ ਤੈਂਡਾ ਕੇ ਵੰਞਾਏ ਜੋ ਦੀਦੇ ਪਾੜ ਡੇਧੈਂ। (ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਗੁਆਇਆ ਜੋ ਘੂਰ-ਘੂਰ ਦੇਖਦੈਂ) {{overfloat left|'''ਅਕੀਦਾ / ਅਕੀਦਤ: ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ / ਸ਼ਰਧਾ'''}} ਪੱਕਾ ਅਕੀਦਾ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਅਕੀਦਤ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪੁਚਾ ਡੇਵੇ। (ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਸ਼ਰਧਾ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਲਾ ਦੇਣ) {{overfloat left|'''ਅੱਖੜ: ਅੜੀਅਲ'''}} ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖੜ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੂੰਦੈ ਹਿਨ। (ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਅੜੀਅਲ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦੈ) {{overfloat left|'''ਅੱਖਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲਗਣਾ'''}} ਧੁੱਪੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਈਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। (ਧੁੱਪੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲਗ ਪਈਆਂ ਨੇ) {{overfloat left|'''ਅਗੂੰ: ਅਗੇ'''}} ਅਗੂੰ ਕੇ ਕਰੇਸੇਂ-ਕੰਮ ਕਿ ਇਲਮ। (ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ-ਧੰਧਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ) {{overfloat left|'''ਅਗੂੰ ਤੇ: ਅਗੇ ਤੋਂ'''}} ਅਗੂੰ ਤੇ ਇਲਤ ਨਾ ਕਰੇਸੇਂ, ਬਚਨ ਦੇ। (ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ, ਵਾਹਿਦਾ ਕਰ) {{overfloat left|'''ਅੱਘਾਂ: ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ'''}} ਅੱਘਾਂ ਕੂੰ ਤ੍ਰਾਂਘ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਨਾ ਮੁਹੱਡੜਾ। (ਭਵਿੱਖ ਵਲ ਕਦਮ ਵਧਾ, ਬੂਥਾ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਨਾ ਮੋੜ) {{overfloat left|'''ਅਛੋਪਲੇ: ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ'''}} ਅਛੋਪਲੇ ਅੰਦਰ ਵੰਞੂੰ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤਰੁਟ ਵੈਸੀ। (ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾਈਏ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਉ) {{overfloat left|'''ਅਜ਼ਮਤ / ਅਜ਼ੀਮ: ਉਚੱਤਾ / ਉਤਮ'''}} ਇਲਮ ਅਜ਼ੀਮ ਹੇ, ਸ਼ਖਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਮਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। (ਵਿਦਿਆ ਉਤਮ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਚੱਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ) </poem>}} }}<noinclude>{{center|(19) }}</noinclude> hyslxxzfmu1iz82bsdtkmcq8pjcwm7o 218595 218594 2026-05-20T08:11:28Z Harchand Bhinder 2624 218595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px|{{center|{{xxx-larger|'''(ਅ)'''}}}}{{Block center|<poem> {{overfloat left|'''ਅਸਮਤ: ਲਿੰਗਿਕ ਪਵਿਤਰਤਾ / ਇਜ਼ਤ'''}} ਫਿਟੜੀਆਂ ਦੇ ਫੇਟ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਅਸਮਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। (ਸਿਰੇ ਦੇ ਵਿਗੜੈਲ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ) {{overfloat left|'''ਅਸਾਰ: ਨੀਂਹ ਦੀ ਚੁੜਾਈ'''}} ਵੱਡੇ ਉਸਾਰ ਦਾ ਅਸਾਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੈ। (ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਸਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਤਕੜੀ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਅਸਾਂ: ਅਸੀਂ'''}} ਅਸਾਂ ਤੈਂਡਾ ਕੇ ਵੰਞਾਏ ਜੋ ਦੀਦੇ ਪਾੜ ਡੇਧੈਂ। (ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਗੁਆਇਆ ਜੋ ਘੂਰ-ਘੂਰ ਦੇਖਦੈਂ) {{overfloat left|'''ਅਕੀਦਾ / ਅਕੀਦਤ: ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ / ਸ਼ਰਧਾ'''}} ਪੱਕਾ ਅਕੀਦਾ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਅਕੀਦਤ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪੁਚਾ ਡੇਵੇ। (ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਸ਼ਰਧਾ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਲਾ ਦੇਣ) {{overfloat left|'''ਅੱਖੜ: ਅੜੀਅਲ'''}} ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖੜ ਜਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੂੰਦੈ ਹਿਨ। (ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਅੜੀਅਲ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦੈ) {{overfloat left|'''ਅੱਖਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲਗਣਾ'''}} ਧੁੱਪੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਈਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। (ਧੁੱਪੇ ਫਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲਗ ਪਈਆਂ ਨੇ) {{overfloat left|'''ਅਗੂੰ: ਅਗੇ'''}} ਅਗੂੰ ਕੇ ਕਰੇਸੇਂ-ਕੰਮ ਕਿ ਇਲਮ। (ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰੋਗੇ-ਧੰਧਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ) {{overfloat left|'''ਅਗੂੰ ਤੇ: ਅਗੇ ਤੋਂ'''}} ਅਗੂੰ ਤੇ ਇਲਤ ਨਾ ਕਰੇਸੇਂ, ਬਚਨ ਦੇ। (ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ, ਵਾਹਿਦਾ ਕਰ) {{overfloat left|'''ਅੱਘਾਂ: ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ'''}} ਅੱਘਾਂ ਕੂੰ ਤ੍ਰਾਂਘ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਨਾ ਮੁਹੱਡੜਾ। (ਭਵਿੱਖ ਵਲ ਕਦਮ ਵਧਾ, ਬੂਥਾ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਨਾ ਮੋੜ) {{overfloat left|'''ਅਛੋਪਲੇ: ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ'''}} ਅਛੋਪਲੇ ਅੰਦਰ ਵੰਞੂੰ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤਰੁਟ ਵੈਸੀ। (ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾਈਏ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਉ) {{overfloat left|'''ਅਜ਼ਮਤ / ਅਜ਼ੀਮ: ਉਚੱਤਾ / ਉਤਮ'''}} ਇਲਮ ਅਜ਼ੀਮ ਹੇ, ਸ਼ਖਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਮਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। (ਵਿਦਿਆ ਉਤਮ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਚੱਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ) </poem>}} }}<noinclude>{{center|(19) }}</noinclude> kho5kchwzwmqczjviox73bfr79flc8j 250 30540 218596 85157 2026-05-20T08:11:59Z Harchand Bhinder 2624 218596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px| {{Block center|<poem> {{overfloat left|'''ਅਜ਼ਾਬ ਨਰਕ'''}} ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਲਾਹਨਤ ਅਜ਼ਾਬ ਹੋਊ। (ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਬਦਹਾਲੀ ਨਰਕ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। {{overfloat left|'''ਅਜ਼ਮੈਸ਼: ਪਰਖ'''}} ਸੰਭਲ ਪਉ, ਤੈਡੀ ਅਜ਼ਮੈਸ਼ ਦੀ ਘੜੀ ਹੈ। (ਹੁਸ਼ਿਆਰ, ਤੇਰੀ ਪਰਖ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਅਜ਼ਲ: ਮੁੱਢ'''}} ਅਜ਼ਲ ਤੂ ਡਾਢੇ ਦਾ ਸਤੀ ਵੀਹੀਂ ਸੌ ਰਿਹੈ। (ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਤਕੜੇ ਦੇ ਬੋਲ ਪੁਗਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{overfloat left|'''ਅਞਾਣਾ/ ਅੰਞਾਣਾ: ਨਿਆਣਾ (ਬੇ ਸਮਝ)'''}} ਨੀਂਗਰ ਅਞਾਣਾ / ਅੰਞਾਣਾ ਹੈ, ਸਮਝ ਵੈਸੀ। (ਮੁੰਡਾ ਨਿਆਣਾ ਹੈ, ਸਮਝ ਜਾਊਗਾ) {{overfloat left|'''ਅਟਕਲ: ਜੁਗਤ'''}} ਸ਼ਰੀਕਾ ਮਾਂਘਾ ਪੋਸੀ, ਕਾਈ ਬਈ ਅਟਕਲ ਸੋਚੂੰ। (ਈਰਖਾ ਮਹਿੰਗੀ ਪਊ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੁਗਤ ਸੋਚੀਏ) {{overfloat left|'''ਅੱਟਣ: ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ'''}} ਮੱਥੇ ਦਾ ਮੁੜਕਾ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਅੱਟਣ। ਗ਼ੁਰਬਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਕੱਟਣ। (ਮੱਥੇ ਦਾ ਮੁੜਕਾ ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ, ਗੁਰਬਤ ਕੱਟ ਦੇਵੇ) {{overfloat left|'''ਅੱਟੀ: ਸਿਰੇ ਤਕ ਭਰੀ ਹੋਈ'''}} ਸੇਠ ਦੀ ਹੱਟੀ ਤਾਂ ਅੱਟੀ ਪਈ ਹੈ ਪਰ ਗੱਲਾ ਸੁੰਞਾ ਪਿਐ। (ਸੇਠ ਦੀ ਹੱਟੀ ਤਾਂ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ ਪਰ ਗੱਲਾ ਸੁੰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। {{overfloat left|'''ਅੱਟੀ-ਸੱਟੀ: ਜੋੜ-ਤੋੜ'''}} ਅੱਟੀ-ਸੱਟੀ ਲਾ ਕੇ ਜਮਾਤਾਂ ਚੜ੍ਹੇ ਪਰ ਇਲਮ ਕਿੱਥੇ ਵੇ! (ਜੋੜ-ਤੋੜ ਲਾ ਕੇ ਜਮਾਤਾਂ ਚੜ੍ਹੇ ਪਰ ਲਿਆਕਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ!) {{overfloat left|'''ਅੱਟੀਆਂ: ਢੇਰੇ ਦੀਆਂ ਗਿੱਟੀਆਂ'''}} ਕਿਥੂੰ ਗੋਲਾਂ ਹੁਣ-ਢੇਰੇ, ਅੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕਾਂਬਾਂ। (ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਭਾ ਹੁਣ-ਢੇਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀਆਂ ਕਾਂਬਾਂ) {{overfloat left|'''ਅਟੇਰਣ: ਸੂਤ ਨੂੰ ਅੱਟੀ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਦ'''}} ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਥੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਟੇਰਣ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸੱਟ ਘੱਤ। (ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਟੇਰਣ ਨੂੰ ਪਰੇ-ਸਿੱਟ ਦੇ) {{overfloat left|'''ਅਟੰਕ: ਬੇਪਰਵਾਹ'''}} ਕਮਾਇਆ ਕੈਂਹ ਹੇ, ਲੰਡੂ ਸ਼ਾਹ ਅਟੰਕ ਹੋ ਕੇ ਲੁੱਟਣ ਪਏ। (ਕਮਾਇਆ ਕਿਸੇ ਨੇ, ਉਜੜੇ ਸੇਠ ਬੇਪਰਵਾਹ ਲੁਟਦੇ ਪਏ ਹਨ) </poem>}} }}<noinclude>{{center|(20) }}</noinclude> 8eqbf1xc1bevizzebq9y52hwqnhfact 250 30541 218597 78165 2026-05-20T08:12:50Z Harchand Bhinder 2624 218597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurtej Chauhan" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px| {{Block center|<poem> {{overfloat left|'''ਅੱਡ: ਫੈਲਾ (ਅੱਡਣਾ: ਫੈਲਾਣਾ)'''}} ਹੁਣ ਹੱਥ ਅੱਡਦਾ ਵਦੈ, ਸਾਰੀ ਮੂੜੀ ਵੰਞਾ ਕੇ। (ਹੁਣ ਹੱਥ ਫੈਲਾਂਦਾ ਫਿਰਦੈ, ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਗੁਆ ਕੇ) {{overfloat left|'''ਅੰਡਕੜੀ: ਕੈਂਚੀ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਦਾਅ)'''}} ਸੰਭਲ ਕੇ, ਕੰਨੀਂ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਅੰਡਕੜੀ ਤੂੰ। (ਸੰਭਲ ਕੇ, ਕੰਨੀਂ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਕੈਂਚੀ ਤੋਂ) {{overfloat left|'''ਅੰਦੇ ਪਾਉਣਾ: ਸਿਰੇ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਣਾ'''}} ਡੱਲੇ ਵਿਚਾਲੂ ਡੱਕ ਹੇ, ਅੰਦੇ ਪਾ ਡੇ। (ਮਝਲੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕੱਟ ਹੈ, ਸਿਰੇ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਉਂ ਦੇ) {{overfloat left|'''ਅਣਿਆਈ: ਬੇਵਕਤ'''}} ਜੰਗਾਂ ਤੇ ਝੇੜੇ, ਅਣਿਆਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਸਬਬ। (ਜੰਗਾਂ ਤੇ ਝਗੜੇ, ਬੇਵਕਤ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ) {{overfloat left|'''ਅਦਾਵਤ: ਦੁਸ਼ਮਣੀ'''}} ਟੱਬਰਾਂ ਦੀ ਅਦਾਵਤ ਜੋ ਹੇ, ਸਾਕ ਕਿਵੇਂ ਥੀਸੀ। (ਟੱਬਰਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਜੋ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਊ) {{overfloat left|'''ਅਦੀਬ: ਸਾਹਿਤਕਾਰ'''}} ਅਦੀਬਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਘੀ ਪੋਸੀ। (ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੀ ਪਊ) {{overfloat left|'''ਅਧੋਰਾਣੀ: ਘਸੀ-ਪਿੱਟੀ'''}} ਇਹ ਅਧੋਰਾਣੀ ਸੁਥਣ, ਮਿਹਰਾਣੀ ਵੀ ਨਾ ਚੈਸੀ। (ਇਹ ਘਸੀ-ਪਿੱਟੀ ਸਲਵਾਰ, ਭੰਗਣ ਨੇ ਵੀਂ ਨਹੀਂ ਚੁਕਣੀ) {{overfloat left|'''ਅੱਬਾ / ਅੰਬੜੀ ਬਾਪ / ਅੰਮਾਂ, ਅੰਮੀਂ, ਮਾਂ'''}} ਜਡਣ ਤਾਈਂ ਹੈਂਡਾ ਅੱਬਾ ਤੇ ਅੰਬੜੀ ਬੈਠੇ ਹਿਨ, ਘਰ ਦਾ ਝੋਰਾ ਛਡਦੇ। (ਜਦ ਤਕ ਤੇਰਾ ਬਾਪ ਤੇ ਅੰਮਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਘਰ ਦੀ ਫਿਕਰ ਲਾਹ ਦੇ) {{overfloat left|'''ਅਮੂੰਧਾ: ਪੁੱਠਾ'''}} ਅਮੁੰਧੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਕੈਂ ਇਲਮ ਘਤ ਸੰਗਣੈ। (ਪੱਠੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਲਿਆਕਤ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਅਰਕ / ਅੜਕ: ਕੂਹਣੀ'''}} ਢਾਵਣ ਨਾਲ ਅਰਕ / ਅੜਕ ਛੱਲੀ ਗਈ ਹੇ। ਡਿਗਣ ਕਰਕੇ ਕੂਹਣੀ ਛਿੱਲੀ ਗਈ ਹੈ। {{overfloat left|'''ਅਰਮਾਨ: ਪਛਤਾਵਾ'''}} ਡਾਢਾ ਅਰਮਾਨ ਹੇ, ਤੈਂਡੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਇਓਮ। (ਬੜਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਇਆ) </poem>}} }}<noinclude>{{center| (21) }}</noinclude> 47o002o89phke6x3bukdoyimc5j9zh5 250 30542 218598 78166 2026-05-20T08:13:16Z Harchand Bhinder 2624 218598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurtej Chauhan" />{{center|ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼'}}</noinclude>{{border|maxwidth=500px|padding=15px| {{Block center|<poem> {{overfloat left|'''ਅੱਲ: ਵਲ'''}} ਅੱਲ ਤਾਂ ਹਿੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਤੀਆਂ ਬਹੂੰ ਹਿਨ। (ਵਲ ਤਾਂ ਇਕੋ ਹੈ ਪਰ ਮਤੀਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ) {{overfloat left|'''ਅਲਾਅ ਮਾਰ / ਅਲਾਅ ਡੇ / ਅਲਾਇਸੀ: ਵਾਜ ਮਾਰ/ਵਾਜ ਦੇ/ਬੁਲਾਊ'''}} ਫਰੀਦ ਆਧੈ 'ਸ਼ਹੁ ਅਲਾਇਸੀ, ਮੈਂ ਆਧਾ ਅਲਾਅ ਮਾਰ ਤਾਂ ਅਲਾਅ ਡੇਸੀ। (ਫਰੀਦ ਕਿਹਾ 'ਮਾਲਕ ਬੁਲਾਊ', ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਵਾਜ ਮਾਰੂ ਤਾਂ ਵਾਜ ਦੇਊ) {{overfloat left|'''ਅਲਾਮਤ: ਨਿਸ਼ਾਨੀ'''}} ਦਿਕੱ ਦੀ ਅਲਾਮਤ ਪਿਛੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦੀ ਹੈ। (ਤਪਦਿਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਾਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਗਦੀ ਹੈ। {{overfloat left|'''ਅਵਰਾ ਹੋਰਾ ਨੂੰ'''}} ਆਪਣੇ ਧਿਰ ਡੇਖ, ਅਵਰਾ ਕੂੰ ਕੇ ਡੋਹ। (ਆਪਣੇ ਵਲ ਵੇਖ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੋਸ਼) {{overfloat left|'''ਅਵੱਲੀਨ ਨੰਬਰ ਇਕ'''}} ਇਹ ਵੜ ਅਵੱਲੀਨ ਹੈ, ਕਿਥਾਉਂ ਨਾ ਲਭਸੀ। (ਇਹ ਨਮੂੰਨਾ ਇਕ ਨੰਬਰੀ ਹੈ, ਕਿਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲਭੇਗਾ) {{overfloat left|'''ਅਵਿਆਏ: ਆਇਆ ਜੇ'''}} ਸਾਡਾ ਡੇ ਗਿਐ, ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਅਵਿਆਏ। (ਸੱਦਾ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਆਇਆ ਜੇ) {{overfloat left|'''ਅੱੜ੍ਹ: ਰੁਕਾਵਟ'''}} ਵਿਅੰਮ ਪਿਛੂੰ ਸਵਾ ਮਾਂਹ ਅੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਣੇਪੇ ਬਾਦ ਸਵਾ ਮਹੀਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਅੜਕਣਾ: ਰੁਕਣਾ'''}} ਮਰਗ ਪਿਛੁੰ, ਛੋਹਿਰ ਦੇ ਫੇਰਿਆਂ ਕੁ ਅੜਕਣਾ ਪਿਆ। (ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਫੇਰਿਆਂ ਲਈ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ) {{overfloat left|'''ਆਹਲਾ: ਵਧੀਆ'''}} ਆਹਲਾ ਇਲਮ ਸਿਦਕ ਖੁਣੂੰ ਰਾਹਿ ਵੈਂਦੇ। (ਵਧੀਆ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|'''ਆਜ਼ਮ: ਮੁੱਖ'''}} ਕੱਠੇ ਥੀਵੋ, ਵਜ਼ੀਰੇ ਆਜ਼ਮ ਜੋ ਆਵਣੈ। (ਇਕਤਰ ਹੋਵੋ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਜੋ ਆਉਣੈ) {{overfloat left|'''ਆਠਰਨਾ: ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਣਾ'''}} ਮਲ੍ਹਮ ਨਾਲ ਫਟ ਆਠਰ ਗਏ ਹਨ। (ਮਲ੍ਹਮ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। </poem>}} }}<noinclude>{{center|(22) }}</noinclude> h1pz5j1rvjr3g3xfvya6oqgcbow6fmo 2 32508 218539 217950 2026-05-19T18:17:54Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 218539 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Trilok singh Artist Waris Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |} {{Wikidata list end}} p7cs4jutepuyv0k3nrr3tdjc19ovmfp 4 34296 218540 217694 2026-05-19T18:19:17Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 218540 wikitext text/x-wiki for the list of punjabi authors in public domain, [[d:Wikidata:WikiProject Punjab/Lists/Literature/Punjabi Authors in Public Domain|See Here]] {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in Punjabi Wikisource } |columns=number:#,item:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ,label:ਨਾਂ,p21,P214,p18 |sort=label }} {| class='wikitable sortable' ! # ! ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ ! ਨਾਂ ! ਲਿੰਗ ! ਵੀਆਈਏਐੱਫ ਆਈਡੀ ! ਤਸਵੀਰ |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/97006051 97006051] | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/66477450 66477450] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/41847346 41847346] | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/100165533 100165533]<br/>[https://viaf.org/viaf/100165546 100165546]<br/>[https://viaf.org/viaf/1129154381049930292197 1129154381049930292197]<br/>[https://viaf.org/viaf/12145857061922921707 12145857061922921707]<br/>[https://viaf.org/viaf/125158790747738852812 125158790747738852812]<br/>[https://viaf.org/viaf/217145542717396642205 217145542717396642205]<br/>[https://viaf.org/viaf/248167803564117772612 248167803564117772612]<br/>[https://viaf.org/viaf/269167803564417772623 269167803564417772623]<br/>[https://viaf.org/viaf/2704168049031938410007 2704168049031938410007]<br/>[https://viaf.org/viaf/294159474317527662609 294159474317527662609]<br/>[https://viaf.org/viaf/3543154260822524480009 3543154260822524480009]<br/>[https://viaf.org/viaf/596144647707005091731 596144647707005091731]<br/>[https://viaf.org/viaf/64013451 64013451]<br/>[https://viaf.org/viaf/642159477999227990003 642159477999227990003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/77235706 77235706] | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/100210377 100210377] | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/95216565 95216565] | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/60351476 60351476] | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/46770914 46770914] | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/34464414 34464414] | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/40819928 40819928] | |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/75252074 75252074] | |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/66643146 66643146] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/49228757 49228757] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/45856298 45856298] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/viaf/46758932 46758932] | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/viaf/41843502 41843502] | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/49416501 49416501] | |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/88896061 88896061] | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/1468494 1468494] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/11165917 11165917] | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/59320006 59320006] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/21024361 21024361] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/7403162 7403162] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/27877132 27877132] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/34502973 34502973] | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/42640192 42640192] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/60474856 60474856] | |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/1878155566455313380007 1878155566455313380007]<br/>[https://viaf.org/viaf/46764200 46764200] | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/94873272 94873272] | |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/65344897 65344897] | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/31321911 31321911] | |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/2479184 2479184] | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/95216097 95216097] | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/68928644 68928644] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/56611857 56611857] | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/1351221 1351221] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/44305652 44305652] | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/32800916 32800916] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/212332446 212332446] | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/16150802 16150802] | |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/64805763 64805763] | |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/46770296 46770296] | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/262355054 262355054] | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/95329648 95329648] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/257162664559355002507 257162664559355002507]<br/>[https://viaf.org/viaf/267309460 267309460]<br/>[https://viaf.org/viaf/438159474201427661393 438159474201427661393]<br/>[https://viaf.org/viaf/816937 816937] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/266979474 266979474] | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/16444837 16444837]<br/>[https://viaf.org/viaf/305239133 305239133]<br/>[https://viaf.org/viaf/50566653 50566653]<br/>[https://viaf.org/viaf/53367783 53367783] | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/7429542 7429542] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/96998392 96998392] | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/29537765 29537765] | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/77726034 77726034] | |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/71391324 71391324] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/37715786 37715786] | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/21277389 21277389] | |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/24608356 24608356] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/viaf/38513560 38513560] | |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/118970 118970] | |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/35766333 35766333] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/96987389 96987389] | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/64010465 64010465] | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/29537230 29537230] | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/317144724 317144724] | [[ਤਸਵੀਰ:Trilok singh Artist Waris Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/9847974 9847974] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/96994048 96994048] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/71500079 71500079] | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/51877896 51877896] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/68938788 68938788] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/7396805 7396805] | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/65348016 65348016] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/16110300 16110300]<br/>[https://viaf.org/viaf/259151170880339091378 259151170880339091378] | |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/54328693 54328693] | |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/288593968 288593968] | |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/10154681973647862954 10154681973647862954] | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/4925902 4925902] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/viaf/314845355 314845355] | |} {{Wikidata list end}} 4qfyw7ejfum2gj5c25ly0hgbi5b38ql 250 64090 218572 218463 2026-05-20T06:53:22Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੭)}}</noinclude>ਸਾਰੇ ਚੋਰ ਕਾਲਿਆਂ ਪਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਠੌੜ ਠੌੜ ਉਤੇ ਨੱਚਿਆ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਛੱਡਕੇ ਉਦਾਲੇ ਹੋਯਾ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਭਾਰੀ ਰਚਿਆ॥ ਲੁੱਟ ਖਾਧਾ ਦੇਸ਼ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੰਗਾਲ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਛੱਡਿਆ॥੨੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਮੌੜ ਨੇ ਬਨਾਏ ਚੌੜ ਘਰ ਬਾਰ ਬਨੀ ਹੈ ਲਚਾਰ ਕੇਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਠ ਚੱਲੀਏ॥ ਅਕੇ ਅਜਕਲ ਵਿਚ ਮਾਰੂ ਘਰੀਂ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਕੋਈ ਮੱਲੀਏ॥ ਬਾਜ਼ੇ ਕਹਿਣ ਜਾਲ ਦਾ ਧੰਦਾਲ ਭਾਰੀ ਕੋੜਮੇਂ ਦਾ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਦਬਲੇ ਕੀਕੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੱਲੀਏ॥ ਬਾਜ਼ੇ ਕਹਿਨ ਮਾਰ ਦਈਏ ਜਾਨੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਜਿਥੇ ਹੱਥ ਲੱਗੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਟੱਲੀਏ॥ ੨੯॥ਦੋਹਰਾ॥ ਬਹੁ ਫ਼ਰਯਾਦਾਂ ਗੁਜ਼ਰੀਆਂ ਰੱਯਤ ਹੋਈ ਤੰਗ॥ ਜਿਥੇ ਕਿਥੇ ਦੇਖ ਲੌ ਮਾਰੋ ਮਰੋ ਨਸੰਗ॥੩੦॥ ਨਾਮੀ ਖੱਟੇ ਬਾਣੀਆਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਚੋਰ॥ ਚੋਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਰੀਏ ਜਬਤ ਕਪੜੇ ਨਾ ਗੋਰ॥੩੧॥ਕਬਿੱਤ॥ ਕੀਤੀ ਫੱਬਤਾਂ ਪੁਕਾਰ ਸਰਕਾਰ -ਮਨਜ਼ੂਰ ਭਈ ਲਈ ਲੁੱਟ ਖਲਕਤ ਜੋ ਮੌੜ ਨੇ ਤਮਾਮ ਹੀ॥ ਪਾਯਾ ਜੱਟ ਨੇ ਅੰਧੇਰ ਫੇਰ ਡਰੇ ਨਹੀਂ ਹਾਕਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗੂੰ ਭੈ ਕਰੇ ਦੁਖਾਯਾ ਖ਼ਾਸ ਆਮ ਹੀ॥ ਹੁਕਮ ਲਿਖਾਓ ਵਿਚ ਠਾਣਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਰੋ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੁਛ ਬੋਲਕੇ ਇਨਾਮ ਹੀ॥ ਪੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜੱਟ ਨੇ ਜਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਬਿਲਕੁਲ ਕਰੋ ਸਰਕਾਰ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਹੀ॥੩੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਠਾਣੀ ਰਪਟਾਂ ਜਮ ਗਈਆਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ॥ ਲਏ ਬਰੰਟ ਸਿਪਾਹੀਆਂ<noinclude></noinclude> 1xdjbwlvruxrxj7ii9xr7orzhpki90w 250 64496 218573 181444 2026-05-20T07:01:35Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੮)}}</noinclude>ਮੱਦਤ ਥਾਣੇਦਾਰ॥੩੩॥ ਪੁਲਸ ਫਿਰੇ ਨਿਤ ਢੂੰਡਦੀ ਦੇਸ ਬਦੇਸ ਤਮਾਮ॥ ਪਤਾ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਪਾਵਤੇ ਜੀਉਣੇ ਕਾ ਬਿਸਰਾਮ ॥੩੪॥ ਹਾਰ ਵਿਚਾਰੇ ਥਕ ਰਹੇ ਪਿਆਦੇ ਤੇ ਅਸਵਾਰ॥ ਦੇਸ ਬਦੇਸੀਂ ਫਿਰ ਰਹੇ ਢੂੰਡਨ ਥਾਣੇਦਾਰ॥੩੫॥ ਚੌਪਈ॥ ਕਈ ਸਾਧ ਬਨ ਗਏ ਸਿਪਾਹੀ॥ ਸਿਖ ਰੂਪ ਕੋਈ ਸੁਥਰੇ ਸ਼ਾਹੀ। ੰਦ ਫ਼ਰੇਬ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਕੀਨੇ॥ ਧੋਖੇ ਬਹੁਤ ਪੁਲਸ ਕੇ ਦੀਨੇ॥੩੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਥਾਣੇਦਾਰ ਜੋ ਏਕ ਨੂੰ ਲਾਯਾ ਕਿਨੇ ਸਰਾਗ॥ ਪਾਛੇ ਹੂਯਾ ਖੋਜਕੇ ਫੜ ਘੋੜੇ ਕੀ ਵਾਗ॥੩੭॥ ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਉਪਰ ਥਾਣੇਦਾਰ॥ ਜਹਾਂ ਬਰਾਜਤ ਮੌੜ ਥਾ ਘੇਰ ਲੀਆ ਘਰਬਾਰ॥੩੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਲੀਨਾ ਪਾਇ ਘੇਰ ਫੇਰ ਸਾਰ ਜਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਦੇਰ ਨਾ ਲਗਾਓ ਥਾਣੇ ਦਾਰ ਹੈ ਪੁਕਾਰਦਾ॥ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਗਾਓ ਹੱਥਕੜੀ ਖ਼ੂਬ ਕਰੋ ਨਾ ਵਸਾਹ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਨਾਰ ਦਾ॥ ਸੱਦ ਲੌ ਗਰਾਮ ਨੂੰ ਤਮਾਮ ਇਮਦਾਦ ਕਰੇ ਡਰੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਚੋਰ ਯਾਰ ਦਾ॥ ਕੀਤਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਹਸਬ ਦਸਤੂਰ ਜੋ ਹੈ ਜਾਬਤਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ॥੩੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ਜੜੀ ਹਥਕੜੀ ਮੌੜ ਦੇ ਨਾਭੇ ਪਹੁੰਚੇ ਆਨ॥ ਦੇਖਨ ਕਾਰਨ ਮੌੜ ਦੇ ਆਯਾ ਸਗਲ ਜਹਾਨ॥੪੦॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਹੋਊਗੀ ਖਲਾਸੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਹੇ ਫਾਸੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਊ ਨਾਮੀ ਚੋਰ ਹੈ॥ ਜੈਸਾ ਜੈਸਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਲੀਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਐਸਾ ਹੀ ਸੁਨਾਵੇ ਬਾਤ ਦੂਸਰੀ ਨਾ ਹੋਰ ਹੈ॥ ਹੱਟਾਂ ਉਤੇ ਬਾਣੀਏਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਮੌੜ ਦਾ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਮਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਰੀ<noinclude></noinclude> fvbhc6zfk9ykngs1mcz2ujdod49eoq1 218574 218573 2026-05-20T07:02:05Z Taranpreet Goswami 2106 218574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੮)}}</noinclude>ਮੱਦਤ ਥਾਣੇਦਾਰ॥੩੩॥ ਪੁਲਸ ਫਿਰੇ ਨਿਤ ਢੂੰਡਦੀ ਦੇਸ ਬਦੇਸ ਤਮਾਮ॥ ਪਤਾ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਪਾਵਤੇ ਜੀਉਣੇ ਕਾ ਬਿਸਰਾਮ ॥੩੪॥ ਹਾਰ ਵਿਚਾਰੇ ਥਕ ਰਹੇ ਪਿਆਦੇ ਤੇ ਅਸਵਾਰ॥ ਦੇਸ ਬਦੇਸੀਂ ਫਿਰ ਰਹੇ ਢੂੰਡਨ ਥਾਣੇਦਾਰ॥੩੫॥ ਚੌਪਈ॥ ਕਈ ਸਾਧ ਬਨ ਗਏ ਸਿਪਾਹੀ॥ ਸਿਖ ਰੂਪ ਕੋਈ ਸੁਥਰੇ ਸ਼ਾਹੀ। ਦ ਫ਼ਰੇਬ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਕੀਨੇ॥ ਧੋਖੇ ਬਹੁਤ ਪੁਲਸ ਕੇ ਦੀਨੇ॥੩੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਥਾਣੇਦਾਰ ਜੋ ਏਕ ਨੂੰ ਲਾਯਾ ਕਿਨੇ ਸਰਾਗ॥ ਪਾਛੇ ਹੂਯਾ ਖੋਜਕੇ ਫੜ ਘੋੜੇ ਕੀ ਵਾਗ॥੩੭॥ ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਉਪਰ ਥਾਣੇਦਾਰ॥ ਜਹਾਂ ਬਰਾਜਤ ਮੌੜ ਥਾ ਘੇਰ ਲੀਆ ਘਰਬਾਰ॥੩੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਲੀਨਾ ਪਾਇ ਘੇਰ ਫੇਰ ਸਾਰ ਜਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਦੇਰ ਨਾ ਲਗਾਓ ਥਾਣੇ ਦਾਰ ਹੈ ਪੁਕਾਰਦਾ॥ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਗਾਓ ਹੱਥਕੜੀ ਖ਼ੂਬ ਕਰੋ ਨਾ ਵਸਾਹ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਨਾਰ ਦਾ॥ ਸੱਦ ਲੌ ਗਰਾਮ ਨੂੰ ਤਮਾਮ ਇਮਦਾਦ ਕਰੇ ਡਰੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਚੋਰ ਯਾਰ ਦਾ॥ ਕੀਤਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਹਸਬ ਦਸਤੂਰ ਜੋ ਹੈ ਜਾਬਤਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ॥੩੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ਜੜੀ ਹਥਕੜੀ ਮੌੜ ਦੇ ਨਾਭੇ ਪਹੁੰਚੇ ਆਨ॥ ਦੇਖਨ ਕਾਰਨ ਮੌੜ ਦੇ ਆਯਾ ਸਗਲ ਜਹਾਨ॥੪੦॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਹੋਊਗੀ ਖਲਾਸੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਹੇ ਫਾਸੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਊ ਨਾਮੀ ਚੋਰ ਹੈ॥ ਜੈਸਾ ਜੈਸਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਲੀਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਐਸਾ ਹੀ ਸੁਨਾਵੇ ਬਾਤ ਦੂਸਰੀ ਨਾ ਹੋਰ ਹੈ॥ ਹੱਟਾਂ ਉਤੇ ਬਾਣੀਏਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਮੌੜ ਦਾ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਮਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਰੀ<noinclude></noinclude> n8e5w4ckv7y791k342q2h6fxmat7hax 250 70930 218527 214466 2026-05-19T15:09:37Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਦਿੱਕਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ 40% ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਅੰਗਹੀਣ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ 1 ਅਰਸਬ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਵ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 15% ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਪੰਗਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਲ 1939 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਗਏ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਆ ਬੈਠੇ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ 1981 'ਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅੰਗਹੀਣ ਵਰ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਨੇ 1982 'ਚ ਕੌਮੀ ਵਰ੍ਹਾ ਤੇ ਸਾਰਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 1992 'ਚ ਅੰਗਹੀਣ ਵਰ੍ਹਾ ਐਲਾਨਿਆ ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਤਰੱਕੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੇਫਿਕ ਰੀਜਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿਖੇ 1 ਤੋਂ 5 ਦਸੰਬਰ, 1992 ਤਕ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਹਿੱਤ 1992-2003 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਐਲਾਨਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਐਲਾਨ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ 22 ਦਸੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਭਾਈਵਾਲੀ ਸਬੰਧੀ ਐਕਟ 1995 ਦੇ ਤਹਿਤ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਅੰਗਹੀਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਗੌਰ-ਸਰਕਾਰੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਸੀਟਾਂ ਰਾਖਵੀਆਂ<noinclude>{{rh||4}}</noinclude> rhxkhis4kwhg2ln8oqpe0w62v0141r9 250 72359 218510 217902 2026-05-19T12:14:30Z Harchand Bhinder 2624 218510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ/ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਤੀ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਜਮਾਉਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਉਹ ਇਮਤਿਹਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ਲਤ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਲੈਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਆ ਸਕਦਾ ਸੀ/ਹੈ ? ਇਹੋ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਲਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿਕਮਾ ਅਤੇ ਭੰਡ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡੇ ਹਨ/ਸਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰੇ ਹੀ ਹਨ/ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੋਰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਨਾਮ ਕਮਾਏ ਹਨ। ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ/ਸਨ। ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁੱਲ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਜ਼ਤ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਕਾਬਲ ਹਨ/ਸਨ। ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ/ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਕੰਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਦਫ਼ਤਰ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਨੌਂ ਵਜੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਤੋਫ਼ੀਕ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਗਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਮ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 12}}</noinclude> j0hmzq99r751h2k4kuns7ga6xma32fp 250 72370 218577 218133 2026-05-20T07:09:05Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੯)}}</noinclude>ਸ਼ੋਰ ਹੈ॥ ਹਾਲ ਸਭ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਅੱਗੇ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਹੈ॥੪੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਪਗ ਬੇੜੀ ਹੱਥ ਹਥਕੜੀ ਗਲ ਵਿਚ ਤਬਕ ਜ਼ੰਜੀਰ॥ ਗੱਡੀ ਪਾਯਾ ਧਾੜਵੀ ਕਰ ਖੂੰਨੀ ਤਸਵੀਰ॥ ੪੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਨਾਭੇ ਜਦੋਂ ਆਯਾ ਸੁਣ ਪਾਯਾ ਲੋਕਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਰੰਨ ਮੁੰਡਾ ਉਠਕੇ ਮਹੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਧਾਯਾਹੈ॥ ਕੋਈ ਕਹੇ ਚੋਰ ਹੈ ਇਨਾਮੀ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਏਹ ਕੋਈ ਕਹੇ ਦੇਸ ਏਸ ਬੜਾ ਹੀ ਦੁਖਾਯਾ ਹੈ॥ਕੋਈ ਕਹੇ ਸੂਰਮਾਂ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਘੁਮ ਰਹਿਆ ਕੋਈ ਕਹੇ ਆਵਾਗੌਨ ਕੈਦ ਵਿਚ ਆਯਾ ਹੈ॥ਜੈਸੀ ਜੈਸੀ ਬੱਧੀ ਲੋਗ ਆਖੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਈਸ਼੍ਵਵਰ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਇਹ ਨੇਮੀ ਜਗਤ ਮਾਯਾ ਹੈ॥੪੩॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਬਾਜ਼ੇ੨ ਆਖਦੇ ਵਿਚਾਰਾ ਐਵੇਂ ਆਨਵੰਦਾ ਮਰ ਜਾਊ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਸੁਟਿਆ॥ਬਾਜੇ ਬਾਜੇ ਆਖਣ ਜੋ ਕੈਦ ਬੁਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੁਕ ਜੂ ਤਵੀਤ ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ ਜੋ ਨ ਖੁੱਟਿਆ॥ ਜੇਹਲ ਖ਼ਾਨਾ ਕੱਟ ਨਾ ਮਹਾਲ ਹੋਊ,ਏਸ ਤਾਈਂ ਯਾਦ ਕਰੂ ਤਦੋਂ ਜਦੋਂ ਜੇਹਲ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਟਿਆ॥ ਜੱਗ ਦੀ ਬਲ਼ਾਇ ਵਲ ਜਾਇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਏਸ ਪਾਪੀ ਚੋਰ ਨੇ ਜਹਾਨ ਸੁੰਨਾਂ ਲੁਟਿਆ॥ ੪੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੀਨਾ ਜੀਉਣਾ ਜੇਹਲ ਮੇਂ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰੇ ਪੰਜ ਚਾਰ॥ ਹਸਬ ਜ਼ਾਬਤੇ ਖੂੰਨੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਆ ਸਰਕਾਰ॥ ੪੫॥ਚੌਪਈ॥ ਸਾਥ ਕਰੀ ਜੋ ਗਾਰਦ ਜੰਗੀ॥ ਪਹਿਰਾ ਲਾਓ ਤੇ ਗਹੋਨੰ ਗੀ॥ਨਹੀਂ ਵਸਾਹ ਕਰੋ ਤੁਮ ਜ਼ੱਰਰਾ॥ਦਾਰੋਗੇ ਕਾ ਹੁਕਮ ਮੁਕੱਰਰਾ॥ ੪੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੇ ਸਾਥ ਜੋ ਕੀਨਾ ਪੇਸ਼ ਹਜ਼ੂਰ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜਿਆ<noinclude></noinclude> m3orh10g53sysuz8krrhmoz35xmbmv7 250 72371 218578 218134 2026-05-20T07:14:43Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਵਾਂਗ ਮਜੂਰ॥ ੪੭॥ ਚੌਪਈ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਕੌ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ॥ ਬੜੇ ਅਦਬ ਸੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਯਾ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਕੇ ਹੂਆ ਪੇਸ਼॥ ਜਿਉਂ ਸਾਧੂ ਹੋਵੇ ਦਰਵੇਸ਼॥੪੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਦਸ਼ਾਹੋਂ ਕਾ ਹੋਵਤਾ ਤੇ ਜਘਨਾ ਪਰਤਾਪ॥ਜੀਉਣਾ ਅੱਗੋਂ ਦੇਖਕੇ ਲਜਿਆ ਪਕੜੀ ਆਪ॥੪੯॥ ਮਹਾਰਾਜ ਫ਼ਰਮਾਂਵਦੇ ਸੁਨਹੋ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ॥ ਕੈਦੀ ਕੀਨਾ ਪੁਲਸ ਨੇ ਏਈ ਤੁਮਾਰੀ ਦੌੜ ॥੫੦॥ ਚੌਪਈ॥ ਕਿਆ ਤੁਮਰੀ ਅਬ ਸੂਰਮਤਾਈ॥ ਕੂਕਰ ਵਾਂਗ ਹਥਕੜੀ ਪਾਈ॥ ਰੀਂ ਰੀਂ ਕਰਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਆਗੇ॥ ਰੋਹੀਆਂ ਅੰਦਰ ਫਿਰਨਾ ਭਾਗੇ॥ ਦੁਖ ਦੇ ਨਾ ਦੁਨੀਆਂ ਕੋ ਭਾਰੀ॥ ਵੈਰੀ ਕਰਨਾ ਆਦਮ ਨਾਰੀ॥੫੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੂਰਾ ਸੋ ਸਾਲਾਈਏ ਲੜੇ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ॥ ਪੁਰਜ਼ਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਕਟ ਮਰੇ ਕਬੀ ਨਾ ਹਾਰੇ ਖੇਤ॥੫੨॥ ਚੌਪਈ॥ ਅਬੀ ਸਮਝ ਕੁਛ ਬਿਗੜਾ ਨਾਹੀਂ॥ ਜਾਨ ਬੂਝ ਕ੍ਯੋਂ ਬਣਾਂ ਗੁਨਾਹੀਂ॥ਛੋਡ ਨਿਕਾਰਪਨਾ ਬਨ ਸੂਰ॥ ਸਭ ਬਦਨਾਮੀ ਚਕਨਾ ਚੂਰ॥੫੩॥ ਜੇ ਤੁਮ ਸੂਰ ਬੀਰ ਨਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਪਰ ਨਹੀਂ ਖਲੋਤੇ ॥ਗਰਦਨ ਹੋਇ ਬਲੰਦ ਉਚੇਰੀ॥ ਮਾਨੋ ਨੇਕ ਨਸੀਹਤ ਮੇਰੀ॥ ੫੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰੀ ਨਸੀਹਤ ਨੇਕ॥ਚੁਭੀ ਨ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੇ ਕਿਸੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਏਕ॥੫੫॥ ਚੌਪਈ॥ ਅਬ ਕਿਆ ਏਹ ਤੁਮਾਰੀ ਕਰਤੂਤ॥ ਪਕੜੀ ਫਿਰ ਤੇ ਹੈਂ ਜਮਦੂਤ॥ ਹੈਧਿਰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦਗਾਨੀ॥ ਕਰੇਂ ਆਸ ਹਰਵਕਤ ਬੇਗਾਨੀ॥੫੬॥ ਜੇ ਤੁਮ ਹੋਤੇ ਸੂਬੇਦਾਰ॥ ਕਿਰਚ ਬਾਂਧ ਬਨਤੇ ਸਰਦਾਰ॥ ਬਾਦਸ਼ਾਹੋਂ ਕੋ ਦੇਤਾ ਕਾਮ॥<noinclude></noinclude> 26hubyyg7pxxju2qq1i0mjwkzuyjdfe 218579 218578 2026-05-20T07:15:59Z Taranpreet Goswami 2106 218579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੦)}}</noinclude>ਵਾਂਗ ਮਜੂਰ॥ ੪੭॥ ਚੌਪਈ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਕੌ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ॥ ਬੜੇ ਅਦਬ ਸੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਯਾ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਕੇ ਹੂਆ ਪੇਸ਼॥ ਜਿਉਂ ਸਾਧੂ ਹੋਵੇ ਦਰਵੇਸ਼॥੪੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਦਸ਼ਾਹੋਂ ਕਾ ਹੋਵਤਾ ਤੇ ਜਘਨਾ ਪਰਤਾਪ॥ਜੀਉਣਾ ਅੱਗੋਂ ਦੇਖਕੇ ਲਜਿਆ ਪਕੜੀ ਆਪ॥੪੯॥ ਮਹਾਰਾਜ ਫ਼ਰਮਾਂਵਦੇ ਸੁਨਹੋ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ॥ ਕੈਦੀ ਕੀਨਾ ਪੁਲਸ ਨੇ ਏਈ ਤੁਮਾਰੀ ਦੌੜ ॥੫੦॥ ਚੌਪਈ॥ ਕਿਆ ਤੁਮਰੀ ਅਬ ਸੂਰਮਤਾਈ॥ ਕੂਕਰ ਵਾਂਗ ਹਥਕੜੀ ਪਾਈ॥ ਰੀਂ ਰੀਂ ਕਰਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਆਗੇ॥ ਰੋਹੀਆਂ ਅੰਦਰ ਫਿਰਨਾ ਭਾਗੇ॥ ਦੁਖ ਦੇ ਨਾ ਦੁਨੀਆਂ ਕੋ ਭਾਰੀ॥ ਵੈਰੀ ਕਰਨਾ ਆਦਮ ਨਾਰੀ॥੫੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੂਰਾ ਸੋ ਸਾਲਾਈਏ ਲੜੇ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ॥ ਪੁਰਜ਼ਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਕਟ ਮਰੇ ਕਬੀ ਨਾ ਹਾਰੇ ਖੇਤ॥੫੨॥ ਚੌਪਈ॥ ਅਬੀ ਸਮਝ ਕੁਛ ਬਿਗੜਾ ਨਾਹੀਂ॥ ਜਾਨ ਬੂਝ ਕ੍ਯੋਂ ਬਣਾਂ ਗੁਨਾਹੀਂ॥ਛੋਡ ਨਿਕਾਰਪਨਾ ਬਨ ਸੂਰ॥ ਸਭ ਬਦਨਾਮੀ ਚਕਨਾ ਚੂਰ॥੫੩॥ ਜੇ ਤੁਮ ਸੂਰ ਬੀਰ ਨਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਪਰ ਨਹੀਂ ਖਲੋਤੇ ॥ਗਰਦਨ ਹੋਇ ਬਲੰਦ ਉਚੇਰੀ॥ ਮਾਨੋ ਨੇਕ ਨਸੀਹਤ ਮੇਰੀ॥ ੫੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰੀ ਨਸੀਹਤ ਨੇਕ॥ਚੁਭੀ ਨ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੇ ਕਿਸੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਏਕ॥੫੫॥ ਚੌਪਈ॥ ਅਬ ਕਿਆ ਏਹ ਤੁਮਾਰੀ ਕਰਤੂਤ॥ ਪਕੜੀ ਫਿਰ ਤੇ ਹੈਂ ਜਮਦੂਤ॥ ਹੈਧਿਰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦਗਾਨੀ॥ ਕਰੇਂ ਆਸ ਹਰਵਕਤ ਬੇਗਾਨੀ॥੫੬॥ ਜੇ ਤੁਮ ਹੋਤੇ ਸੂਬੇਦਾਰ॥ ਕਿਰਚ ਬਾਂਧ ਬਨਤੇ ਸਰਦਾਰ॥ ਬਾਦਸ਼ਾਹੋਂ ਕੋ ਦੇਤਾ ਕਾਮ॥<noinclude></noinclude> 0jj6qesrgpcl7jdw8j4eqxjfk7f6oj2 250 72372 218580 218135 2026-05-20T07:21:45Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਬੀਚ ਜਗਤ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨ ਨਾਮ॥ ੫੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਜੀਉਣਾ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੁਣੋ ਰੂਪ ਨਰ ਈਸ॥ ਸੋਊ ਮੁਝ ਪਰ ਬਰਤਨਾ ਕਰਮ ਲਿਖਿਆ ਜਗਦੀਸ॥੫੮॥ ਚੌਪਈ॥ ਮੈਂ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਆ ਕਰਨੇ ਜੋਗ॥ਜ਼ੋਰ ਧਗਾਣੇ ਮਾਰਤ ਲੋਗ॥ਲੂਟ ਪੂਟ ਕੋਊ ਲੇ ਜਾਤਾ॥ਨਾਮ ਸਭੀ ਹਮਰਾ ਹੀ ਪਾਤਾ॥ ੫੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮਹਾਰਾਜ ਤਬ ਬੋਲਤੇ ਅਬ ਜੀਉਣੇ ਤੁਮ ਦੇਖ॥ ਅਬ ਨਹੀਂ ਦੇਤੇ ਭਾਗਣੇ ਆਗੇ ਤੁਮਰੇ ਲੇਖ॥ ੬੦॥ ਚੌਪਈ ॥ ਲੇਜਾਓ ਤਕੜਾਈ ਰਾਖੋ॥ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਮੁਖਸੇ ਨਹੀਂ ਭਾਖੋ॥ ਅਬ ਯੇਹ ਬੰਧੂਆ ਬਨਾ ਬਿਚਾਰਾ॥ਤੁਮ ਆਗੇ ਚਲਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਰਾ॥ ੬੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਲੇ ਆਏ ਤਬ ਸਤਰੀ ਹੁਕਮ ਦੀਆ ਸਰਕਾਰ॥ ਜੇਹਲ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਤਾੜਕੇ ਜੰਦਾ ਦੀ ਨਾ ਮਾਰ ॥੬੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਲਿਖ੍ਯਾ ਧੁਰ ਪਟਿਆਲਿਓਂ ਨਾਭੇ ਪੌਹਚਾ ਆਨ॥ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੋ ਭੇਜਦੋ ਕਰਕੇ ਖੂਬ ਚਾਲਾਨ॥੬੩॥ ਚੌਪਈ॥ ਪਹਿਲੇ ਕੈਦ ਪਟਿਆਲੇ ਪਾਉ॥ ਫਿਰ ਪਾਛੈ ਨਾਭੇ ਆ ਜਾਊ॥ ਡਾਕੇ ਹਮਰੇ ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ॥ ਖੂਨ ਅਨੇਕ ਭਾਂਤ ਕਰ ਭਾਰੇ॥੬੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੁਖੀ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਸੁਖੀ ਨਾ ਰਹਿਆ ਕੋਇ॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੇ ਭਾਗ ਜੋ ਆਗੇ ਹੋਇ ਸੁ ਹੋਇ॥੬੫॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਕੀਤਾ ਨਾਭਿਓਂ ਚਲਾਨ ਸਾਰਾ ਜਾਨਦਾ ਜਹਾਨ ਪਟਿਆਲੇ ਪੁੰਨਾ ਆਨ ਢੋਡੀਂ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ ਕੱਟਕੇ ॥ ਪਹਿਲਾਂ ਸਜ਼ਾ ਏਥੇ ਪਾਉ ਸਭ ਆਖਦੇ ਥੇ ਸਾਊ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਊ ਫੇਰ ਨਾਭੇ ਆਊ ਹਟਕੇ॥ ਬੜੀ ਕੀਤੀ ਤਕੜਾਈ ਬੇੜੀ ਲੱਤੀਂ ਜੰਘੀ ਪਾਈ ਵਿਚ ਬੇਲ ਹੈ ਬੰਧਾਈ ਭੱਜ ਜਾਵੇ<noinclude></noinclude> sfzhc2sezsb910sto10kobinhok2xy3 250 72382 218509 218493 2026-05-19T12:13:41Z Harchand Bhinder 2624 218509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 15 |bSize = 450 |cWidth = 170 |cHeight = 194 |oTop = 20 |oLeft = 135 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> 05pmd9zjzop91sex7ro8clr3r4hd5x8 250 72389 218561 218472 2026-05-20T04:44:25Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 3 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਕਰਕੇ 7 ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਅਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਨਰਸ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੇਖ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਸਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਵਲ ਨੈਣ ਸ਼ਰਮਾ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸਨ। ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਭਰਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਆਸਟਰੀਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੋਹਾਲੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ 70 ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਰਦੀ, ਬੈਗ, ਬੂਟ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਜਰਸੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ 20 ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹਾਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਬਿਓਰੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ 5 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਕਟਰ, ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪਰਸੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜ਼ਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਉਸਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਭਰਨੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ 1971 ਦੀ ਇੰਡੋ ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ 4 ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/22}}</noinclude> 3c7jk32aifqtujfrci4cuxqd5a25exx 250 72390 218562 218471 2026-05-20T04:48:12Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਈ ਰੱਖੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਵਲੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਆਰ.ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ, ਬੀ.ਐਡ. ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 23}}</noinclude> p3dhlcfc5d9b7gviv7a8hlzf6qkf1jt 218563 218562 2026-05-20T04:49:37Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਈ ਰੱਖੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਵਲੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਆਰ.ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ, ਬੀ.ਐਡ. ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 23}}</noinclude> o9msi0rd1vz69sqbmimqwp23dmektdu 218564 218563 2026-05-20T04:50:29Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਈ ਰੱਖੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਵਲੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਆਰ.ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ, ਬੀ.ਐਡ. ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 23}}</noinclude> h1xjwculxbm69t8amylkslr6tma8n8p 250 72391 218565 218470 2026-05-20T04:57:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 24 |bSize = 450 |cWidth = 168 |cHeight = 194 |oTop = 15 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ'''}} {{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਰੋਲੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਸੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1964-65 ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ 1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਿਮਲਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲੂ ਵਿਖੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 24}}</noinclude> ahckk4zdut0gr8xsp0e3djrzq3tayjs 218566 218565 2026-05-20T04:59:05Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 24 |bSize = 450 |cWidth = 168 |cHeight = 194 |oTop = 15 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ'''}} {{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਰੋਲੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਸੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1964-65 ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ 1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਿਮਲਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲੂ ਵਿਖੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 24}}</noinclude> t1cp0gm9awhruex76ptufordea7rhq3 250 72418 218567 218441 2026-05-20T05:02:08Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਨੂੰ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ 1989 ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1931 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੋਂਦਪੁਰ ਜੈਚੰਦ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਚਿੰਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਊਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਡਾ.ਰਾਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ‘ਲਾਈਫ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਊਨਾ' ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਸੁਮਨ ਸ਼ਰਮਾ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੈਡਮਿਸਟਰੈਸ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਬ੍ਰਿਜ ਬਾਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤ ਸ਼ਰਮਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹਿਮਾਚਲ ਹਨ। ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ 27 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਸਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 25}}</noinclude> 9upes9abjtp5joxsr0yfgwoaukjo9wp 250 72419 218511 218443 2026-05-19T12:16:21Z Harchand Bhinder 2624 218511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 186 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''}} {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ| ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> ldpacmpf7c35lo8omh6vqrk741cr7tz 218512 218511 2026-05-19T12:17:27Z Harchand Bhinder 2624 218512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 199 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''}} {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ| ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> f7bneeiinie6fpfbk14efftmeggqymc 250 72421 218568 218468 2026-05-20T05:09:21Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਡਾ.ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪਾਸੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2005 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1997 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ 30 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 28}}</noinclude> qk6tu9g9pnm7er66rfczof3fd2f5d3p 250 72422 218569 218467 2026-05-20T05:20:29Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 29 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 197 |oTop = 15 |oLeft = 144 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ'''}} {{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29}}</noinclude> ftiot6kg89b5l4nbpav8fdcgxwi89rx 250 72423 218570 218465 2026-05-20T05:30:34Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਲੀ ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਏ ਹਿੰਦੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ/ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 1988 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੋਂ ਅਗਾਊਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਘ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਫੀਸਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਪਰਇਨਟੈਨਡੈਂਟ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1971 ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਬੀ.ਐਡ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹੈਡਮਿਸਟਰੇਸ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਹੈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹਰਮੀਤ ਕੌਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜਨਰਲ ਫਿਜੀਸ਼ੀਅਨ ਸਨ, ਉਹ ਐਮ.ਡੀ.(ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ) ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਸਨ। ਡਾ.ਅਤਰ ਸਿੰਘ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਚਰ ਕਿਉਰ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 43 ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ‘ਡਾ.ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਸਮਾਂ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਯੂਨਿਟ ਇਕ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਵੇਰ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ 8 ਵਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੈਂਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਧੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ 21 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 30}}</noinclude> aokmx3vy8divadzpad7dahf5njce9z2 250 72424 218571 218464 2026-05-20T05:38:59Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ'''}} {{center|'''ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''}} {{gap}}ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ' ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੋ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ'<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> nldo1tlnp1cwrqt0og2d1nghoto6wbx 250 72425 218599 218456 2026-05-20T08:18:58Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ‘ਰਾਜਸੀ ਵਕਤ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}1986 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਫਿਰ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1988 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜੈਕਟਿਵ' ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਜਾਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰ ਵਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ 32 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 31 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਟ, ਲਿਟਰੇਚਰ, ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਸਪੋਰਟਸ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੇਡੀਓ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਵੀ 1997 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਪਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਵਾਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਪਗ ਇਕ ਦਰਜਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਟੈਂਡ ਕਰਕੇ ਸਿਖਿਆ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਨੀਸਿਫ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਮੀਡੀਆ ਸਪੋਰਟ ਇਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਡਿਜਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਰੇਡੀਓ ਕਾਰਟੂਨਜ਼, ਕਰੀਏਟਿਵ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼, ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇਨ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ, ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਕਾਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਡਮਨਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕਲਚਰ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ 6 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ, ਜਿਹੜੇ ਕੌਮੀ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 32}}</noinclude> azf2l8ldwflu3jqospfyc9zysfoyeal 250 72426 218601 218457 2026-05-20T08:34:15Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{gap}}ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਖੇ 26 ਅਗਸਤ 1960 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਨੌਰ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ.ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ 10 ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ. ਅਤੇ 10 ਹੀ ਬਲੱਡ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਕੈਂਪ ਅਟੈਂਡ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। {{gap}}ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਵਿਆਹ 1992 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਨੌਰ ਵਿਖੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/33}}</noinclude> mkebyogh6egjmxww0ynrczrn247wisq 250 72427 218513 218492 2026-05-19T12:19:55Z Harchand Bhinder 2624 218513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 34 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 199 |oTop = 17 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ'''}} ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012– 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ । 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 34}}</noinclude> cxv4yqbwkkiafoqpr53k85fb2zapjb6 218514 218513 2026-05-19T12:20:26Z Harchand Bhinder 2624 218514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 34 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 199 |oTop = 17 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ'''}} {{Block center|<poem>ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012– 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ । 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 34}}</noinclude> o6o40f2aroqpudi6yoem1d1p6fyz98h 218602 218514 2026-05-20T08:41:01Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 34 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 199 |oTop = 17 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ'''}} {{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012— 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 34}}</noinclude> 74od5ur2fzgwiq9c9ipcva95d63e9f2 218603 218602 2026-05-20T08:41:55Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 34 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 199 |oTop = 17 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ'''}} {{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012— 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 34}}</noinclude> ahw3svnbo9sq2de2r31g30o0ts6lks3 250 72429 218516 218502 2026-05-19T12:26:54Z Harchand Bhinder 2624 218516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 36 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 191 |oTop = 20 |oLeft = 147 |Location = center |Description = }}{{center| '''ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ'''}} {{center|'''ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36}}</noinclude> laq1eqtg9zhqn1vs51jm16a4g73j691 218517 218516 2026-05-19T12:27:35Z Harchand Bhinder 2624 218517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 36 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 191 |oTop = 20 |oLeft = 147 |Location = center |Description = }}{{center| '''ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ'''}} {{center|'''ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36}}</noinclude> hzccbp6u9ppwigu54wzxhbom5y5flue 218518 218517 2026-05-19T12:29:28Z Harchand Bhinder 2624 218518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 36 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 191 |oTop = 20 |oLeft = 147 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ'''}} {{center|'''ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36}}</noinclude> 4yfmpzpeu7oo2xtrl8x5ypbhdlmjn4a 250 72431 218519 2026-05-19T12:33:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 38 |bSize = 450 |cWidth = 161 |cHeight = 194 |oTop = 9 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|{x-larger|ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ}}}} {{center|'''ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 38 |bSize = 450 |cWidth = 161 |cHeight = 194 |oTop = 9 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|{x-larger|ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ}}}} {{center|'''ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਮਿਹਨਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਬਚਨਵੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖ਼ੁਦ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਓਣ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਉਂ ਵੇਖਣ, ਵਾਚਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਨ ਨਾਲ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜਿਤਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮੁਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣੀਵਾਲ</poem>}}<noinclude>ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 38</noinclude> 4cmbhyxkntxhhujieg73j7r3nb75a5b 218520 218519 2026-05-19T12:34:32Z Harchand Bhinder 2624 218520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 38 |bSize = 450 |cWidth = 161 |cHeight = 194 |oTop = 9 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ'''}} {{center|'''ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਮਿਹਨਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਬਚਨਵੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖ਼ੁਦ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਓਣ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਉਂ ਵੇਖਣ, ਵਾਚਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਨ ਨਾਲ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜਿਤਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮੁਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣੀਵਾਲ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 38}}</noinclude> 6cvk1snyhcn0szd65hm7c1czzyweuna 250 72432 218521 2026-05-19T12:35:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Block center|<poem>ਮੱਲਾਂ ਦਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇਰੀ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮੱਲਾਂ ਦਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲੱਲੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਰਨੀ ਪਈ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1986 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ 1999 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਹਿੰਦੀ 2001 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ 1993 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1994 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ‘ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ’ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਕਿਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ' ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਡੈਜ਼ਰਟੇਸ਼ਨ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਇਨ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ‘ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਣ' ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਵੀ ਡੈਜ਼ਰਟੇਸ਼ਨ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਨੂੰ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਪਾਇਆ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋਕ ਲਹਿਰ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਤੌਰ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ 31 ਮਈ 1991 ਨੂੰ ‘ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਚਲੇ ਗਏ। 1 ਦਸੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਸਨ।ਉਹ ਇਸ ਆਹੁਦੇ 'ਤੇ 14 ਫਰਵਰੀ 2002 ਤੱਕ ਰਹੇ। 15 ਫਰਵਰੀ 2002 ਤੋਂ 30 ਦਸੰਬਰ 2009 ਤੱਕ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। 31 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ, ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾਂ ਅਤੇ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 39}}</noinclude> 3m9j4g6h43qir7qi8wbjb4cqglgmnp5 250 72433 218523 2026-05-19T12:37:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Block center|<poem>ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਹ 31 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਹ 31 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਸੰਪਾਦਕੀ ਪੰਨਾ ਤੇ ਮਿਡਲ’, ‘ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਸਮਾਜ ਏਮ ਬਾਜ਼ਾਰ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ-ਲਹਿਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ', ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ’, ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ’ਚ’ ਅਤੇ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਅਵਾਮੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ' ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 2000 ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 40}}</noinclude> tmdpwo1plgpiuzv76qq4zkw5qgj7v5n 250 72434 218524 2026-05-19T12:40:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 41 |bSize = 450 |cWidth = 150 |cHeight = 196 |oTop = 18 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵੀ'''}} {{center|'''ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ'''}} {{Block center|<..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 41 |bSize = 450 |cWidth = 150 |cHeight = 196 |oTop = 18 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵੀ'''}} {{center|'''ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। 1950 ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਬਾਲ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸਰਸਬਜ਼ ਪੱਤਝੜਾਂ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ 1967 –68 ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਦ' ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1972–73 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ' ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ’ ਉਪਰ ‘ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਅਵਾਰਡ' ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀਆਂ 16 ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਸਬਜ ਪੱਤਝੜਾਂ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ, ਕਾਲ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ, ਇਹ ਮਹਿਕ ਸਦੀਵੀ, ਕਾਵਿ ਦਰਸ਼ਨ, ਨੂਰ ਦਾ ਸਾਗਰ, ਪੰਚ-ਤਰਣੀ, </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 41}}</noinclude> qij03t0o6ol1tawzerxb61jdqme4xsv 250 72435 218528 2026-05-19T15:24:33Z ~2026-29858-58 2648 /* ਸੋਧਣਾ */ 218528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="2401:4900:1C70:7F09:39E0:AD01:B979:F91C" /></noinclude>ਕਰਨਾ, ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਵਰਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਸੂਬਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਐਕਟ 1995 ਦੇ ਕੁੱਲ 14 ਚੈਪਟਰਜ਼ ਦੀਆਂ 74 ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਐਕਟ-2016 ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਚੈਪਟਰਜ਼ ਦੀਆਂ 102 ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ। ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਕ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਅੰਗਹੀਣ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹਿਤ ਯੂਨਿਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕੰਮ-ਕਾਰ, ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਯੂਨਾਈਟਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਇਕ ਐਕਟ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਦ ਪਰਸਨਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ (ਸਮਾਨ ਮੌਕੇ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ) ਐਕਟ 1995' ਹੈ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 1996 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਇਹ ਖਾਮੀ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਵੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਗੋਂ ਇਕ ਲਾਈਨ 'ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ' ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ<noinclude>{{rh||5}}</noinclude> 60ovfrspy8gglydzxxnb04fg6r8vay5 218529 218528 2026-05-19T15:26:09Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਕਰਨਾ, ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਵਰਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਸੂਬਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਐਕਟ 1995 ਦੇ ਕੁੱਲ 14 ਚੈਪਟਰਜ਼ ਦੀਆਂ 74 ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਐਕਟ-2016 ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਚੈਪਟਰਜ਼ ਦੀਆਂ 102 ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ। ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਕ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਅੰਗਹੀਣ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹਿਤ ਯੂਨਿਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕੰਮ-ਕਾਰ, ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਯੂਨਾਈਟਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਇਕ ਐਕਟ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਦ ਪਰਸਨਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ (ਸਮਾਨ ਮੌਕੇ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ) ਐਕਟ 1995' ਹੈ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 1996 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਇਹ ਖਾਮੀ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਵੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਗੋਂ ਇਕ ਲਾਈਨ 'ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ' ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ<noinclude>{{rh||5}}</noinclude> mxswqzkyw69skonw2a0a055zuzwxmdv 250 72436 218530 2026-05-19T15:35:36Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਫਿਰ ਇਹ ਐਡਜਸਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਧੀਮੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਤੋਂ ਡੀਮਾਂਡ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। 15 ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਕੋਡ ਆਫ ਕੰਡਕਟ ਲਗ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਖੂੰਹਦੀ ਆਸ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਸੱਟ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਵਾਜ਼ਨ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਘਨੌਰ ਹਲਕੇ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਮੁੰਡੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਉਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਏ ਬਲਕਿ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਅਲਾਟ ਕਰਵਾਏ ਜਿਥੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਤਾਂ ਇਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਦੋ ਨੰਬਰ ਦਾ ਪੈਸਾ ਵਾਧੂ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹੀ ਐਸ.ਐਸ.ਐਸ. ਬੋਰਡ ਹੈ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਲਈ ਟੈਸਟ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਉਦੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ? {{gap}}ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਤਮਾ 'ਚੋਂ ਜੋ ਆਹ ਨਿਕਲੀ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਜਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਕਿ ਕੁਝ ਜ਼ੁਬਾਨੋਂ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ 4G ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ/ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਲ 1999 ਵਿਚ ਪੁੱਡਾ ਵੱਲੋਂ ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ, ਫੇਜ-3 ਵਿਚ ਕੁਝ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਲਈ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਨੋਟਿਸ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਲਾਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁੱਡਾ ਨੇ 1900 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ਼ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਮਤ ਰੱਖੀ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਬੋਲੀ 2500/- ਰੁਪਏ<noinclude>{{rh||51}}</noinclude> tib4fwo6nr0atgp7jz3x0e015x5z32d 250 72437 218531 2026-05-19T15:45:18Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਰੇਟ ਤੇ ਪਲਾਟ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਪੁੱਡਾ ਨੇ ਫੇਜ-3 ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਈਜ਼ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਅ ਵਿਚ 300 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਨੰ. 300 ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਪਲਾਟ ਇਸ ਫੇਜ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਖੀਰ ਤੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਪੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਟਿਆਲਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਪਲਾਟ/ਘਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ 300 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਇਸ ਡਰਾਅ ਵਿਚ ਇਸ ਫੇਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਭਾਵ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਲਾਟ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਲਾਟ ਬਦਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀਆਂ/ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਂ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਘਰੇਲੂ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਬਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਕਸ਼ਾ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇੱਟਾਂ, ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਸੁਟਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਪਲਾਟ ਦੇ 4 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪੁੱਡਾ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪੁੱਡਾ ਨੇ ਇਸ ਫੇਜ਼ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ 1934/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵ:ਗ: ਦੇ ਰੇਟ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਖੇਪ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਫੇਜ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਪਲਾਟ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਗਾਰਡ, ਜਿਸਦਾ ਮੇਰੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਸੀ, ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਕੈਟਾਗਰੀ ਅਧੀਨ 300 ਵ:ਗ: ਦੇ ਪਲਾਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ 200 ਵ:ਗ: ਦੇ ਪਲਾਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਤੇ 300 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਅਪਲਾਈ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। 3-4 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ 48-ਸੀ ਪਲਾਟ ਨੰਬਰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਇਸ ਪਲਾਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਬਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਰਕ, ਸਾਈਡ ਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਬੈਲਟ, ਸਾਹਮਣੇ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬੰਦ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਨੰ. 41-ਸੀ ਵੇਟਿੰਗ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅਲਾਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਹੁਣ ਮਸਲਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਕਦਮ ਦੋਨੋਂ ਪਲਾਟ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਡਾ ਨਿਯਮਾਂ<noinclude>{{rh||52}}</noinclude> 88uv9h0l2rp3pv7ff246353k7amvuka 250 72438 218532 2026-05-19T15:57:02Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਇਕ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰੀ-ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵੇਂ ਪਲਾਟ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਡਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਦੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 25% ਕਟੌਤੀ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਖਰੀਦਿਆ ਪਲਾਟ ਵਾਪਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ (ਸੀ.ਸੀ.), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਈ ਚੱਕਰ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 0.1% ਕਟੌਤੀ ਉਪਰੰਤ ਪਲਾਟ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਲ 2000 ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਫੇਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਅਲਾਟ ਹੋਏ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ 10-12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰੇਟ 15 ਗੁਣਾ ਹੋ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਅਲਾਟ ਹੋਏ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਮਕਾਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਲ 2001 ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੁਆਟਰ ਤੋਂ ਫੇਜ-3 ਵਿਖੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਕਾਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੇ ਰਖਵਾਲੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਨਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫੇਜ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਤੀਜਾ ਮਕਾਨ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਫੇਜ-3 ਰੜਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਮਕਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਇਸ ਫੇਜ਼ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਤਕਰੀਬਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਬਣੀ ਥੜ੍ਹੀ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਫੇਜ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਲਗਭਗ 50-60 ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਪੁੱਛ ਲਓ, ਸਾਰੇ ਪਲਾਟ ਖਾਲੀ ਹਨ।” ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਪਲਾਟ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਪਲਾਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ "ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਰੋੜਪਤੀ/ਅਰਬਾਂਪਤੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਪਲਾਟ ਲੈਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਸਨ। ਜਿਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪਲਾਟ ਨਾਲ ਪਲਾਟ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕੇ ਵੇਖਣ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਬ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਚੇਤੇ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ<noinclude>{{rh||53}}</noinclude> sa7d5g1hc1ule9vyksgzgw56e3hkq7k 250 72439 218533 2026-05-19T16:13:05Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਰਨ}}''' ਇਕ ਦਿਨ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੜਕਿਆ ਕਬਾੜ ਖੋਲ੍ਹੇ ਤਾਂ ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਂ ਦੇਲ਼ੀ ਤੇ ਮੂਧਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ 'ਚ ਤੁਰ ਗਿਆ ਢਾਹ ਗਿਆ ਉਮੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸੱਖਣੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਇੱਕੋ ਉਮੀਦ ਸੀ ਬਾਕੀ ਪੁੱਤ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਜਾਨ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਏ। ਪਰ ਚੰਦਰੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰੇ ਵੀ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੇ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਆਸ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ 'ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੋਣੀ ਬਣ ਕੇ ਆ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਜੀਅ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਬਣ ਜਾਣਗੇ ਇਹ ਮਨਹੂਸ ਦਿਨ। ਲੋਰੀਆਂ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਂ ਨੇ ਜੋ ਸੁਪਨ-ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ ਓਦਣ ਉਹਦਾ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਕੱਚ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਾਂਗ ਜਿੱਦਣ 'ਚਿੱਟੇ' ਨੇ ਉਹਦੀ ਦੁਨੀਆ ਕਾਲੀ-ਸ਼ਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਮਾਂ 'ਵਿਚਾਰੀ' ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਘਰ 'ਚ ਕਲੇਸ਼ ਵਧ ਗਿਆ ਕੁੱਟ ਮਾਰ ਤੇ ਗਾਲਾਂ ਦਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 71}}</noinclude> j8fqnl85t0nc0ze259tj2tz58aqymmp 250 72440 218534 2026-05-19T16:19:08Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਚੱਤੋ ਪਹਿਰ ਮੀਂਹ ਬਰਸਣ ਲੱਗਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੀ ਲਈ ਭਿਅੰਕਰ ਆਫ਼ਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਮਨਹੂਸ ਦਿਨ ਉਹਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਉਹਦਾ ਲਾਡਲਾ ਪੁੱਤ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਪਰ ਲੋਥ ਬਣ ਕੇ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਹੀ ਰਾਤ ਪਸਰ ਗਈ ਕਲਮੂੰਹੀਂ ਕਲਜੋਗਣਾਂ ਬੂਹੇ ਤੇ ਖੜੀਆਂ ਦੰਦੀਆਂ ਕੱਢਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਇਕ ਬੇਵੱਸ ਮਾਂ। ਪੱਥਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਖ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਵੇ ਲੋਕੋ! ਵੇ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਕਮੋ! ਓਏ ਜਨਤਾ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰੋ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਸੋਚੋ, ਸਮਝੋ, ਵਿਚਾਰੋ ਕੀ ਨਿਕਰਮਣ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਇੰਜ ਹੀ ਮਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਘਰ ਇੰਜ ਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 72}}</noinclude> c7ihoc0fmh2icsb2upbegej7h5w9etn 250 72441 218535 2026-05-19T16:23:36Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਕਟ}}''' ਹੁਣ ਸਾਡੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਬੋਲ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਬਿਰਖਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹਨ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਸਤਰਾਂ 'ਚੋਂ। ਇਹ ਵੀ ਅਲੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੇ ਲਾਡਮਈ ਸ਼ਬਦ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਭਰੇ ਬੋਲ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਅਤਰ-ਭਿੱਜੇ ਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਿਲਸਮੀ ਹਰਫ਼ ਸਭ ਸਾਡੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਖਾਰਜ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੋਹ-ਭਰੇ ਅਨੁਭਵੀ ਹਿਜਰ ਵਸਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਬੇਅਰਥੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਅਜੀਬੋ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਲੰਕਾਰ ਘੁੱਟ ਲੈਣਗੇ ਸਹਿਮੀ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹ ਸਰੋਤੇ ਵੀ ਸਰੋਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਰਸੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 73}}</noinclude> d8vn8i2xcdqlijbus2qodk2vofe26fv 250 72442 218536 2026-05-19T16:25:25Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਤਾੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣੀਆਂ ਮੱਥਿਆਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਵੱਜਣਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨੀਰਸ ਸਾਹ-ਸੱਤ ਹੀਣ ਜਿਹੇ ਬਸ ਜੁਗਾਲੀ ਕਰਿਆ ਕਰਨਗੇ ਗੂੰਗਿਆਂ ਬਹਿਰਿਆਂ ਦੀ ਸਜੀ ਸਜਾਈ ਮਹਿਫ਼ਲ ਵਿਚ। ਇਹ ਕੇਹਾ ਸੰਕਟ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਰੱਬ ਕਰੇ! ਇਹ ਦਿਨ ਨਾ ਆਉਣ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 74}}</noinclude> 5rcy22q45ypetssk98df6ow342cwe0b 250 72443 218537 2026-05-19T16:27:54Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਮਨ ਵਿਚਲਾ ਡਰ}}''' ਬੋਲੀ ਦੇ ਬੋਲ ਇਕ ਪਲ ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਮਾਨਵ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਕੁੱਝ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਕੁੱਝ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਉਹ ਬੋਲਣ ਵੀ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਉਸ ਸੁਣੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗਰਜਨ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬਰਸਨ ਤੋਂ ਹਵਾ ਦੇ ਵਗਣ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਖੜਕਣ ਤੋਂ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹਨਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਬਣਨ ਲੱਗੇ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਬਦ ਜੁੜਦੇ ਗਏ ਤੇ ਵਾਕ ਬਣ ਗਏ। </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 75}}</noinclude> 4o9mnm3jnkb0ao1xp4nxyxprpkt9nmn 250 72444 218538 2026-05-19T16:29:53Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਨੂੰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ 'ਚ ਬੀੜਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਜੁੜਨ ਨੇ ਰਚ ਦਿੱਤੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਿਰ ਜੋੜ ਬੈਠੀਆਂ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਣੀ ਇਕ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ ਇਕ ਦਿਨ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਰ ਫਿਰਿਆ ਇਕ ਦਿਨ 'ਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਸ਼ਟ। ਮੈਂ ਡਰ ਵਿਚ ਸਹਿਮ ਗਿਆ ਕਾਸ਼! ਅਜਿਹਾ ਭਿਅੰਕਰ ਪਲ ਕਦੇ ਨਾ ਆਵੇ ਇਹ ਅਣਹੋਣੀ ਕਦੇ ਨਾ ਵਾਪਰੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 76}}</noinclude> 05pftcx5t4fikba5e4q7u317bzh3w9j 250 72445 218541 2026-05-20T04:24:16Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਵਣ ਕੰਬਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਰਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰਗ (ਬੀਰ ਰਸੀ), ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸੂਰਜੀ ਸੌਗਾਤ ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋ ਨਾਵਲ ਕੋਸੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਵਣ ਕੰਬਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਰਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰਗ (ਬੀਰ ਰਸੀ), ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸੂਰਜੀ ਸੌਗਾਤ ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋ ਨਾਵਲ ਕੋਸੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ, ਜੀਵਨੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਮੇਜਰ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ। ਹਸਰਤ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਖੋਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਦਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੱਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ‘ਜਾਗ੍ਰਤੀ’ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪ੍ਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਫਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖਾਨੋਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 109 ਵਿੱਚ 27 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਊਧੋ ਨੰਗਲ ਬਾਸਰਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ.ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਲੜਕੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ, 42<noinclude></noinclude> 4ctj7xg562a0j6axpujjdpb3wncvwjh 250 72446 218542 2026-05-20T04:24:32Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਹਸਰਤ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਦੋਵੇਂ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਇਕ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਹਸਰਤ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਦੋਵੇਂ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਇਕ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1995 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 43<noinclude></noinclude> ncugrwflrc5pmt453d7ijzu6i1mre2q 250 72447 218543 2026-05-20T04:24:48Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.) ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.) ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਚੁਣੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ ਡਵੀਜਨਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਸ ਟੂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗੀਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 44<noinclude></noinclude> 4h855mqrwkwhjhn4dewqfdrojvoq6wh 250 72448 218544 2026-05-20T04:25:04Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਨ ਲਾਈਨ ਭਾਵ ਡਿਜਟਾਈਜੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਪਨਮੀਡੀਆ ਦੇ ਐਮ.ਡੀ. ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇਨਚਾਰਜ ਸਨ । 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 8 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਨੂੰ 2012 ਦੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਕੇਡਰ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰਿਟੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੇਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡੀ ਵੀ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਦੀਪ ਦੁੱਗਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਅਦਿੱਤਿਆ ਦੁੱਗਲ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 45<noinclude></noinclude> gvg47pqnc4s85kk7rsyn3u8fi2xblrw 250 72449 218545 2026-05-20T04:25:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ: ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਸਨ।ਉਹ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ। ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ: ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਸਨ।ਉਹ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ। ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਲਾਤ, ਸਮੁੰਦਰ, ਕਿਰਨਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ, ਰਬਾਬ, ਸੰਖ ਤੇ ਸਿਪੀਆਂ, ਸਰਘੀਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ, ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਇਹਸਾਸ (ਸਾਰੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਅਗੰਮੀ ਨੂਰ, ਗੁਰੂ ਮਿਲਿਓ, ਅਦੁੱਤੀ ਆਦਿ, ਪੰਥ ਸਜਾਇਓ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਤੁਮ ਚੰਦਨ (ਸਾਰੇ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ)। ਤਨ ਤਪਣ ਤੰਦੂਰੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਰਵੀਦਾਸ (ਹਿੰਦੀ)। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਦੁੱਤੀ ਆਦਿ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਗਲ ਭਵਨ ਦੇ ਨਾਇਕ ਜੀਵਨੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 6 ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖ ਉਰਦੂ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਿਅਰ, ਉਰਦੂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ, ਬਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਆਦਿ। ਮੈਂ ਕਪ ਤੇ ਚਾਨਣੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਇਸਤਾ ਹਬੀਬ ਦੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 46<noinclude></noinclude> rcd1y8ll4s146v51iihmc8lnp25f5sv 250 72450 218546 2026-05-20T04:27:01Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "21000 ਰੁਪਏ, ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ, ਅੰਬੇਦਕਰ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਰਵੀਦਾਸ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਐਮ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>21000 ਰੁਪਏ, ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ, ਅੰਬੇਦਕਰ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਰਵੀਦਾਸ ਕੌਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਐਮ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮੁਜਰਿਮ ਦਸੂਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪੇ੍ਰਰਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਲੀ, ਉਲਫ਼ਤ ਬਾਜਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਰਚਨਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਨਾਭਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਮੰਚ ਬਲਾਚੌਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ), ਦੋਆਬਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜਗਰਾਉਂ, ਕਾਫ਼ਲਾ ਇੰਟਰਕੰਟੀਨੈਂਟਲ ਉਦੇਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਛੜ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇੰਜ ਜੇ.ਬੀ. ਕੋਛੜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਠਾਕਰ ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਖ਼ਲੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਸਵੀਂ ਆਰੀਆ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਉਰਦੂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਰਦੂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਅਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ‘ਦੀ ਸਤਲੁਜ' ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕਵੀ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਰਦੂ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1965 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਸਹਾਇਕ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਪਤਾਹਕ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1977 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਪਾਸਬਾਨ (ਉਰਦੂ) ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਐਡਵਾਂਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਦਸੰਬਰ 1992 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗਕੇ 17 ਅਗਸਤ 2025 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 47<noinclude></noinclude> 0lcnunmtjxtlvw27i0wbyvhlve08ir9 250 72451 218547 2026-05-20T04:27:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਮਾਲਕ: ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ 23 ਸਾਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਕਰਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਮਾਲਕ: ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ 23 ਸਾਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਕਰਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਨਿਮਰਤਾ, ਸ਼ਰਾਫ਼ਤ ਅਤੇ ਕਾਰਜ਼ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਹਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 1986 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2009 ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਉਪਕੁਲਪਤੀ ਰਹੇ। ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਹਰ ਉਪਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਬੜੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਧੜੇ ਸਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੰਜੀਵ ਤਿਵਾੜੀ ਦੀ ਸੂਝ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਹਲੀਮੀ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਧੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਉਪਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂਤਾ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਜਗਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ‘ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਿਊਜ਼' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੂਨ 1976 ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 48<noinclude></noinclude> mqg7uidcuwnakn30jx2nswxntngxre2 250 72452 218548 2026-05-20T04:27:40Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਐਡਵਾਂਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸੰਪਾਦਕ, 1984 ਤੋਂ 86 ਤੱਕ ਮੈਨੇਜਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਸਟੇਟ ਇੰਡਸਟੀਅਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੰਡ ਉਦਯੋਗ ਲਿਮਟਿਡ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਮੈਂਬਰ ਐਡਵਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਐਡਵਾਂਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸੰਪਾਦਕ, 1984 ਤੋਂ 86 ਤੱਕ ਮੈਨੇਜਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਸਟੇਟ ਇੰਡਸਟੀਅਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੰਡ ਉਦਯੋਗ ਲਿਮਟਿਡ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਮੈਂਬਰ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਕਮੇਟੀ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ (ਆਈ.ਈ.ਸੀ.) ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਏਡਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਯੂ.ਟੀ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਇਕ ਸਾਲ ਅਕਾਉਂਟ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਫ਼ਾਰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਇਨਟੈਕ) ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਰਨ ਕੁਮਾਰੀ ਤਿਵਾੜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਈਸ਼ਵਰ ਸਵਰੂਪ ਤਿਵਾੜੀ ਦੇ ਘਰ 17 ਸਤੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ. ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਮ.ਏ.ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅੰਜੂ ਤਿਵਾੜੀ (ਡਾ.) ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰੋ.ਅੰਜ ਤਿਵਾੜੀ (ਡਾ.) ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਹਿਸਟਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਲੜਕੀ ਪਰਿਆਮਦਾ ਤਿਵਾੜੀ ਪੀ... ਐਚ.ਡੀ. (ਡਾ.) ਬਾਇਓ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਅਤੇ ਲੜਕਾ ਅਬੀਰ ਤਿਵਾੜੀ ਇੰਜਨੀਅਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਬੀ.ਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 49<noinclude></noinclude> je3cfgweo03gfu7prle2rq2sr9irapd 250 72453 218549 2026-05-20T04:28:00Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ 1952 ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ' ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ 1959 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸਟ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ 1952 ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ' ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ 1959 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸਟੂਡੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰ, ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਯਾਰ, ਸਾਹਿਤਕ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸੀ। ਚਿੱਟੇ ਪੈਂਟ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਗੁਰਗਾਬੀ ਨਾਲ ਇਕ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਕਵੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਇਕ ਸਪਤਾਹਕ ਪਰਚਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਦੋਂ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ‘ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਰਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ‘ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਕੇ ‘ਪੰਜ ਦਰਿਆ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ | ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਦੋਸਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਟੀ ਸਹਾਇਕ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਜੀਵਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਿਵਲ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਦੇ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 50<noinclude></noinclude> r3tj1a96jfmvsbga0pssrn8sanikg05 250 72454 218550 2026-05-20T04:28:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਮਘਟਾ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਚਾਹ ਦੇ ਗੱਫ਼ੇ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਖੁਦ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ।ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ ਅਣਡਿਠ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਮਘਟਾ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਚਾਹ ਦੇ ਗੱਫ਼ੇ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਖੁਦ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ।ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ ਅਣਡਿਠ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਵਣ ਸਪੁੱਤਰ ਬਣਕੇ ਵਿਚਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਾਅ ਉਮਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅੜਿਕਾ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਣਵੇਖੀ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ, ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਪਹਿਨਣਾ ਫ਼ਕਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਫ਼ਕੀਰ ਸੀ। ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਸਫ਼ੈਦ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਰੜਕ ਅਤੇ ਮੜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚਿੱਟੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗੇ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਰ ਦਾ ਫਟਣਾ, ਪੈਂਟ ਦੀ ਕਰੀਜ਼ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਪੱਗ ਦੇ ਲੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਟ ਦਾ ਪੈਣਾ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ‘ਤੇ ਕਦੇ ਭਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣ- ਠਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਹੀ 6 ਵਜੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 22 ਸੈਕਟਰ ਵਿਖੇ ਰਾਈਟਰ ਕਾਰਨਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਣਾ ਉਸਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਰਾਈਟਰ ਕਾਰਨਰ ‘ਤੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ, ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼, ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ, ਰਤਨੀਵ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਮਹਿਫ਼ਲ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਟੀਨ ਸੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਬਾਰੇ ਮਾਹੀ ਲਿਖਦੈ: ਬੜੀ ਹੋਈ ਵਾਹਵਾ ਬੜੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ, ਮੁਹੱਬਤ 'ਚ ਆਖ਼ਰ ਪਈ ਹਾਰ ਪੱਲੇ। ਕਿਵੇਂ ਸਫਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਕਾ ਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਬੜੇ ਜਫਰ ਜਾਲੇ ਬੜੇ ਜ਼ਬਰ ਝੱਲੇ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਈਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। 1962 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟਿਕਟ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਤਿਲਾਂਜ਼ਲੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲੇ ‘ਪਾਸਵਾਨ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਦ ਉਰਦੂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 51<noinclude></noinclude> c9tt7g642w4osbgd2rtwvnigflxj9q5 250 72455 218551 2026-05-20T04:28:44Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ‘ਕੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈ। ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ‘ਕੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈ। ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਮਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੋਅਰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਕਰੋਗੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰੀ, ਬਾਝ ਤੇਰੇ ਬੇਸਹਾਰੀ। ਕੀ ਕਰੋਗੇ ਫੋਲਕੇ, ਹੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪਟਾਰੀ। ਆ ਵੀ ਜਾਓ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਲਕੋ, ਕਰ ਹੀ ਨਾ ਜਾਏ ਤਿਆਰੀ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਸੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹੀ 12 ਨਵੰਬਰ 1985 ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 52<noinclude></noinclude> 641tfo3d0wx9orvrjdkri221i7vjdfh 250 72456 218552 2026-05-20T04:29:04Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦੁਖੀ ਤੋਂ ਸੁਖੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਪਾਂਧੀ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਾਸ਼ਕੇ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਹੜਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੁਖੀ ਤੋਂ ਸੁਖੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਪਾਂਧੀ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਤਾਸ਼ਕੇ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਖੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਤ੍ਰਾਸ਼ਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਗਹਿਣਾ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨੇ ਕਾਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਮੈਰਿਟ ਨੂੰ ਅਣਡਿਠ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਕਚਹਿਰੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਰਿਟ ਨਾਲ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਉਸ ਨੇ ਕਦੀਂ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਨਿਯਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਕੁੱਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਰਨਨਯੋਗ ਹਨ। 1993 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੜ੍ਹ ਆਏ।29 ਜੁਲਾਈ 1993 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਉਚ ਪੱਧਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਪਟਿਆਲਾ ਆਈ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਸਮਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਰਨੇਟੂ ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੜ੍ਹ ਪੀੜ੍ਹਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਖੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 53<noinclude></noinclude> spp4qou51bk6l8ztwzxthtcoyuuhl02 250 72457 218553 2026-05-20T04:29:48Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਨਾ ਸੰਜੀਦਾ ਹੈ। 1997 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਨਾ ਸੰਜੀਦਾ ਹੈ। 1997 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਚੌਕੀਦਾਰ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਖੀ ਆਪੇ ਡਰਾਇਵਰ, ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ, ਮਾਈਕ ਸਰਵਿਸ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੈਸ ਨੋਟ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 15-15 ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, ਦੁਖੀ ਟੱਸ ਤੋਂ ਮਸ ਨਾ ਹੁੰਦਾ| ਇਕ ਵਾਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਕਿਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾ ਵਿਰੁੱਧ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਖੀ ਨਿਯਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਤਾਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਦੁਖੀ ਦਾ ਕੋਰਾ ਜਵਾਬ। ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੌਂਦਾ (ਹੁਣ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ), ਮਿਡਲ ਤੱਕ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੌਂਦਾ ਤੋਂ 1966 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਭੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੇਡ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਰੈਫਰਿਜਨੋਸ਼ਨ ਐਂਡ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਟਰੇਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਟਿਊਸ਼ਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਖ਼ਰਚਾ ਕੱਢਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਦੀ ਭਰਾ 30 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਨੀਆਰਡਰ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। 1969-70 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਦਾ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ 30 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਥੋਂ ਫਿਰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਸ ਅਤੇ ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 6 ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਮਕੈਨਿਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਫਿਰ ਟਿਊਬਵੈਲ ਅਪ੍ਰੇਟਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 54<noinclude></noinclude> oteexybli7iuykbxehrhr1qspw9amug 250 72458 218554 2026-05-20T04:30:31Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਲਈ। ਏਥੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਨੇ ਲਗਪਗ 14 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨੀ, ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਲਈ। ਏਥੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਨੇ ਲਗਪਗ 14 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨੀ, ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਕ ਸਪਤਾਹਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਦਾਲਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੱਤੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਮੈਰਿਟ ਅਣਡਿਠ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆਂ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਸ 1988 ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਸੀ ਪਠਾਣਾ ਸਬ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1992 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲਕੇ ਆ ਗਏ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੋਗਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੋਗਾ, ਮੁਕਤਸਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਉਸ ਕੋਲ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੌਂਦਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਨੂੰ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਐਮ.ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚੋਂ ਸੇਵਾ ਹੋਏ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੀ.ਟੈਕ. ਇੰਜਿਨੀਅਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਮਨਮੀਤ ਕੌਰ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰ, ਤੇਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਐਮ.ਸੀ.ਏ. ਅਤੇ ਹਰਮੀਤ ਕੌਰ ਇਲੈਕਟਰੌਨਿਕ ਇੰਜਨੀਅਰ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 55<noinclude></noinclude> 60qz03u2fhmod9xu2y4mijve0mo0d5n 250 72459 218555 2026-05-20T04:30:59Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਵੱਡਾ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਿਹਨਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਵੱਡਾ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਿਹਨਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੋਨਾਈਜਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਰਾਹੀਂ 30 ਨਵੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤੀ ਰੁਚੀ ਕਰਕੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਨੌਕਰੀ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾ ‘ਤੇ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਠਿਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਵ ਵਿੱਚ ਨਿਖ਼ਾਰ ਆਇਆ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ | ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਮੰਡ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ 1978 ਦਾ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਕਾਂਡ ਆਦਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਬਾਖੂਬੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਪਤਵੰਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਕਸ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੇਖਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ ਨਿਭਾਏ। ਨਲਿਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੈਨਲ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ Changes faces of Terrorism in Punjab ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 56<noinclude></noinclude> 0y0j0y35dxeefoewgmm14x42zcmgcum 250 72460 218556 2026-05-20T04:31:58Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਮਿਸ ਬੈਂਟੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅੰਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਮਿਸ ਬੈਂਟੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨੇਸ਼ਟਾ ਵਿਖੇ 21 ਜਨਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਐਸ.ਡੀ.ਓ ਅਤੇ ਭੈਣ ਗੁਰਵੰਤ ਕੌਰ ਹਨ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ 1969 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਟਾਰੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਬੀ.ਏ.ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 1975 ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ 1977 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। 30 ਨਵੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜਰ ਦੀ ਪੋਸਟ ਤੇ ਸਬ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਟੀ ਵਿੱਖੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋ ਗਈ। 1988 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੋਗਾ, ਫੀਰੋਜਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਵਾਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ ਨਿਭਾਏ। 2001 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਇਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ 14 ਦਸੰਬਰ 1996 ਤੋਂ ਪੀ.ਆਰ.ਓ ਅਤੇ 10 ਫਰਵਰੀ 2009 ਤੋਂ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਉਹ 31 ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 1979 ਵਿੱਚ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਐਮ.ਏ. ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਰਕ ਸਭਿਅਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਵਰਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਲਬੌਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 57<noinclude></noinclude> 84rm1v2c7xxupztm6i2vwx1ohwshbxt 250 72461 218557 2026-05-20T04:32:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ/ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼/ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਭ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ/ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼/ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਜਾਣੂੰ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਕਾਲੀ/ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਚੁੰਝ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੇਬਾਕ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਿੱਟੇ ਤੇ ਗੋਡੇ ਲੱਗੇ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪਰਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਸ ਗਿਆ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੀ ਉਹ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਿਵਲ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਅਕਾਲੀ/ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਕਾਲੀ ਪਰਵਾਰਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜਾਨਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਹ 27 ਸਤੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/58<noinclude></noinclude> fo83mbqclu541k0fs5mqcc73v3xav5o 250 72462 218558 2026-05-20T04:32:42Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਖੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਵਿਖੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀ ਰਾਈਟਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਰਹੇ। ਬਦਲੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ‘ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ' ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਤੌਰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖਾ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੈਪਟਨ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਕੰਮ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਖੂਬ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਜਸਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੰਖੇਪ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਬਿਹਤਰੀਨ ਇਲਾਜ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਜ਼ਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਚਲੇ ਗਏ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀ ਮਿਲਣ ਗਏ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਖੇ 29 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 59<noinclude></noinclude> hn0jhdinh6tzcw2xvooldk0snhiwjkd 250 72463 218559 2026-05-20T04:33:09Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ: ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਬੇਗ਼ਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਦੀਕ ਬੇਗ਼ ਉਰਫ ਬਾਨਾ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਲਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ: ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਬੇਗ਼ਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਦੀਕ ਬੇਗ਼ ਉਰਫ ਬਾਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਨਾ ਸਕੀ। 1948 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਠਾਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਾਹੌਰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ | ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਿਆਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਦੀਕ ਬੇਗ਼ ਉਰਫ ਬਾਨਾ ਰਤਨ ਸਿਨਮਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਨਮਾ ਸੇਠ ਚਰਨ ਦਾਸ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਬਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਸਿਨਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ 1949 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹੱਲਿਆਂ ਭਾਵ 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਚਿਰੰਜੀ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਰਹੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਮਾਪੇ ਨਾਭਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਚਿਰੰਜੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ 60 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚਿਰੰਜੀ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 60<noinclude></noinclude> l6t3xh8oacy3yvtml7g9oalr60881af 250 72464 218560 2026-05-20T04:33:26Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਜੋ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਸਮਝੇਗਾ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਜੋ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਸਮਝੇਗਾ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿਰੰਜੀ ਲਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਚਿਰੰਜੀ ਲਾਲ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ, ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਥੇਟਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾ. ਵਿਸ਼ਵਾ ਨਾਥ ਤਿਵਾੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਕੀਤੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਨਮਕਪਾਰੇ, ਲਾਹੌਰ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ, ਸ਼ਗੂਫ਼ੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸ਼ਾਇਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਥੇਟਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਥੇਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਬਤੌਰ ਕਲਾਕਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰੋਪੜ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਟੇਜ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿਖਿਆ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ 1977 ਵਿੱਚ ਸਬਜੈਕਟ ਐਕਸਪਰਟ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀਆ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੋ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤਿੰਨ ਧਰਮਾ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ ਸੀ। ਸਾਹਿਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1950 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ 20 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 61<noinclude></noinclude> eavymup5ya57p9jkorj4nbihfk8mq1w 250 72465 218575 2026-05-20T07:04:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|68}} {{Multicol}}ਉਪ, ਉਪਸਰੀ, Preposition ਅ: ਅਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ, ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਸਫੋ, ਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ,..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|68}} {{Multicol}}ਉਪ, ਉਪਸਰੀ, Preposition ਅ: ਅਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ, ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਸਫੋ, ਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁ. ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਕਲ, Onomatopœia. ਅਰਹੰਤਾਵ, ਅਹੰਤ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਆਸਾ, ਆਸਾ ਰਾਗ, ਏ. ਡੀ. A. D. ਈਸਵੀ ਸਨ. ਅੰ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ. ਸਲੋਕ, ਸਹਸ, ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਸਨ. ਈਸਵੀ ਸਨ (ਸਾਲ). ਸਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਮੁਥਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਸਰਵ, ਸਰਵਨਾਮ, ਪੜਨਾਉਂ, Pronoun, ਸਲੋਹ, ਸਰਵਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਵਾ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਾਰ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ, ਸਵੈਯੇ ੩੩ ਤੇਤੀ ਸਵੈਯੇ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੰਧੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੂਹੀ, ਸੂਹੀ ਰਾਗ, ਸੂਰਜਾਵ, ਸੂਰਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸੋਰ, ਸੋਰਠ ਰਾਗ, ਸੰ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਯਾ, ਨਾਮ, Noun ਸੰਮਤ, ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਹੀ, ਹੀਬ (Hebrew) ਭਾਸ਼ਾ, ਇਬਰਾਨੀ, ਕੱਸਪਾਵ ਕਸ਼ਯਪ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕੱਛਾਵ, ਕੱਛਪ ਅਵਤਾਰ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਕੀ, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਿ, ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ, ਕਵਿ ੫੨. ਬਾਵਨ ਕਵਿ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਕਾਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, | ਕਾਨ, ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ, ਕੇਦਾ, ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ, ਕਿ. ਕਿਯਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ, Verb. ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਕਿ. ਵਿ-ਕਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, Adverb. ਖ਼ਾ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਖਾਮ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਗਉ, ਗਉੜੀ ਰਾਗ, ਗੁਜ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, | ਗੁê. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼). ਗੁਰੂਪਦ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਵਿ ੬, ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੁਵਿ ੧੦ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੂਜ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ, ਗੌਂਡ, ਗੌਂਡ ਰਾਗ, ਯਾਨ, ਯਾਨਪ੍ਰਬੋਧ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚਉ, ਚਉਬੋਲੇ, ਚਰਿਤ੍ਰ . ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਬੀਸਾਵ, ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੧. ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ਰ ਵਡਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੨, ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ ਛੋਟਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਹਕਾਯਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ੧੧ ਚੰਡੀ ੩, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਹਕਾਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਜਾਰੇ ੧੦. ਹਜਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਹਨੂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ, ਦਯਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਚੰਦ੍ਰਾਵ, ਚੰਦ੍ਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਬਾ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜ, ਜਨਮ, ਜਸਭਾਮ, ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ{{Multicol-end}}<noinclude></noinclude> mvtn1ocqmxpzdm0mzatgqyihilg6wu3 218576 218575 2026-05-20T07:07:24Z Harchand Bhinder 2624 218576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|68}} {{Multicol|1}}ਉਪ, ਉਪਸਰੀ, Preposition ਅ: ਅਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ, ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਸਫੋ, ਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁ. ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਕਲ, Onomatopœia. ਅਰਹੰਤਾਵ, ਅਹੰਤ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਆਸਾ, ਆਸਾ ਰਾਗ, ਏ. ਡੀ. A. D. ਈਸਵੀ ਸਨ. ਅੰ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ. ਸਲੋਕ, ਸਹਸ, ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਸਨ. ਈਸਵੀ ਸਨ (ਸਾਲ). ਸਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਮੁਥਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਸਰਵ, ਸਰਵਨਾਮ, ਪੜਨਾਉਂ, Pronoun, ਸਲੋਹ, ਸਰਵਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਵਾ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਾਰ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ, ਸਵੈਯੇ ੩੩ ਤੇਤੀ ਸਵੈਯੇ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੰਧੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੂਹੀ, ਸੂਹੀ ਰਾਗ, ਸੂਰਜਾਵ, ਸੂਰਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸੋਰ, ਸੋਰਠ ਰਾਗ, ਸੰ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਯਾ, ਨਾਮ, Noun ਸੰਮਤ, ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਹੀ, ਹੀਬ (Hebrew) ਭਾਸ਼ਾ, ਇਬਰਾਨੀ, ਕੱਸਪਾਵ ਕਸ਼ਯਪ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕੱਛਾਵ, ਕੱਛਪ ਅਵਤਾਰ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਕੀ, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਿ, ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ, ਕਵਿ ੫੨. ਬਾਵਨ ਕਵਿ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਕਾਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, | ਕਾਨ, ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ, ਕੇਦਾ, ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ, ਕਿ. ਕਿਯਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ, Verb. ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਕਿ. ਵਿ-ਕਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, Adverb. ਖ਼ਾ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਖਾਮ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਗਉ, ਗਉੜੀ ਰਾਗ, ਗੁਜ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, | ਗੁê. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼). ਗੁਰੂਪਦ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਵਿ ੬, ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੁਵਿ ੧੦ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੂਜ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ, ਗੌਂਡ, ਗੌਂਡ ਰਾਗ, ਯਾਨ, ਯਾਨਪ੍ਰਬੋਧ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚਉ, ਚਉਬੋਲੇ, ਚਰਿਤ੍ਰ . ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਬੀਸਾਵ, ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੧. ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ਰ ਵਡਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੨, ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ ਛੋਟਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਹਕਾਯਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ੧੧ ਚੰਡੀ ੩, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਹਕਾਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਜਾਰੇ ੧੦. ਹਜਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਹਨੂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ, ਦਯਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਚੰਦ੍ਰਾਵ, ਚੰਦ੍ਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਬਾ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜ, ਜਨਮ, ਜਸਭਾਮ, ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ{{Multicol-end}}<noinclude></noinclude> b8kn0ms36e2vt3i5b0175uf0qjcsvkg 218581 218576 2026-05-20T07:27:56Z Harchand Bhinder 2624 218581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|68}} {{Multicol|}}<poem>ਉਪ, ਉਪਸਰੀ, Preposition ਅ: ਅਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ, ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਸਫੋ, ਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁ. ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਕਲ, Onomatopœia. ਅਰਹੰਤਾਵ, ਅਹੰਤ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਆਸਾ, ਆਸਾ ਰਾਗ, ਏ. ਡੀ. A. D. ਈਸਵੀ ਸਨ. ਅੰ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ. ਸਲੋਕ, ਸਹਸ, ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਸਨ. ਈਸਵੀ ਸਨ (ਸਾਲ). ਸਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਮੁਥਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਸਰਵ, ਸਰਵਨਾਮ, ਪੜਨਾਉਂ, Pronoun, ਸਲੋਹ, ਸਰਵਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਵਾ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਾਰ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ, ਸਵੈਯੇ ੩੩ ਤੇਤੀ ਸਵੈਯੇ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੰਧੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੂਹੀ, ਸੂਹੀ ਰਾਗ, ਸੂਰਜਾਵ, ਸੂਰਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸੋਰ, ਸੋਰਠ ਰਾਗ, ਸੰ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਯਾ, ਨਾਮ, Noun ਸੰਮਤ, ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਹਕਾਯਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ੧੧ ਚੰਡੀ ੩, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, {{gap}}ਹਕਾਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਜਾਰੇ ੧੦. ਹਜਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਹਨੂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ, ਦਯਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ,</poem> |<poem>ਹੀ, ਹੀਬ (Hebrew) ਭਾਸ਼ਾ, ਇਬਰਾਨੀ, ਕੱਸਪਾਵ ਕਸ਼ਯਪ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕੱਛਾਵ, ਕੱਛਪ ਅਵਤਾਰ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਕੀ, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਿ, ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ, ਕਵਿ ੫੨. ਬਾਵਨ ਕਵਿ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਕਾਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਨ, ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ, ਕੇਦਾ, ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ, ਕਿ. ਕਿਯਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ, Verb. ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਕਿ. ਵਿ-ਕਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, Adverb. ਖ਼ਾ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਖਾਮ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਗਉ, ਗਉੜੀ ਰਾਗ, ਗੁਜ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਗੁê. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼). ਗੁਰੂਪਦ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਵਿ ੬, ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੁਵਿ ੧੦ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੂਜ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ, ਗੌਂਡ, ਗੌਂਡ ਰਾਗ, ਯਾਨ, ਯਾਨਪ੍ਰਬੋਧ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚਉ, ਚਉਬੋਲੇ, ਚਰਿਤ੍ਰ . ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਬੀਸਾਵ, ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੧. ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ਰ ਵਡਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੨, ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ ਛੋਟਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਦ੍ਰਾਵ, ਚੰਦ੍ਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਬਾ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜ, ਜਨਮ, ਜਸਭਾਮ, ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ</poem>{{Multicol-end}}<noinclude></noinclude> mte7xirxsjfi8sincevu7h1v5s7p995 218582 218581 2026-05-20T07:30:43Z Harchand Bhinder 2624 218582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|38}} {{Multicol|}}<poem>ਉਪ, ਉਪਸਰੀ, Preposition ਅ: ਅਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ, ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਸਫੋ, ਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁ. ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਕਲ, Onomatopœia. ਅਰਹੰਤਾਵ, ਅਹੰਤ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਆਸਾ, ਆਸਾ ਰਾਗ, ਏ. ਡੀ. A. D. ਈਸਵੀ ਸਨ. ਅੰ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ. ਸਲੋਕ, ਸਹਸ, ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਸਨ. ਈਸਵੀ ਸਨ (ਸਾਲ). ਸਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਮੁਥਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਸਰਵ, ਸਰਵਨਾਮ, ਪੜਨਾਉਂ, Pronoun, ਸਲੋਹ, ਸਰਵਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਵਾ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਾਰ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ, ਸਵੈਯੇ ੩੩ ਤੇਤੀ ਸਵੈਯੇ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੰਧੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੂਹੀ, ਸੂਹੀ ਰਾਗ, ਸੂਰਜਾਵ, ਸੂਰਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸੋਰ, ਸੋਰਠ ਰਾਗ, ਸੰ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਯਾ, ਨਾਮ, Noun ਸੰਮਤ, ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਹਕਾਯਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ੧੧ ਚੰਡੀ ੩, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, {{gap}}ਹਕਾਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਜਾਰੇ ੧੦. ਹਜਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਹਨੂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ, ਦਯਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ,</poem> |<poem>ਹੀ, ਹੀਬ (Hebrew) ਭਾਸ਼ਾ, ਇਬਰਾਨੀ, ਕੱਸਪਾਵ ਕਸ਼ਯਪ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕੱਛਾਵ, ਕੱਛਪ ਅਵਤਾਰ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਕੀ, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਿ, ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ, ਕਵਿ ੫੨. ਬਾਵਨ ਕਵਿ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਕਾਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਨ, ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ, ਕੇਦਾ, ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ, ਕਿ. ਕਿਯਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ, Verb. ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਕਿ. ਵਿ-ਕਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, Adverb. ਖ਼ਾ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਖਾਮ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਗਉ, ਗਉੜੀ ਰਾਗ, ਗੁਜ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਗੁê. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼). ਗੁਰੂਪਦ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਵਿ ੬, ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੁਵਿ ੧੦ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੂਜ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ, ਗੌਂਡ, ਗੌਂਡ ਰਾਗ, ਯਾਨ, ਯਾਨਪ੍ਰਬੋਧ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚਉ, ਚਉਬੋਲੇ, ਚਰਿਤ੍ਰ . ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਬੀਸਾਵ, ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੧. ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ਰ ਵਡਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੨, ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ ਛੋਟਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਦ੍ਰਾਵ, ਚੰਦ੍ਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਬਾ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜ, ਜਨਮ, ਜਸਭਾਮ, ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ</poem>{{Multicol-end}}<noinclude></noinclude> 9ike2druegecurnyosrh560ipefl084 218583 218582 2026-05-20T07:32:36Z Harchand Bhinder 2624 218583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|38}} {{Multicol|}}<poem>ਉਪ, ਉਪਸਰੀ, Preposition ਅ: ਅਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ, ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਸਫੋ, ਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁ. ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਕਲ, Onomatopœia. ਅਰਹੰਤਾਵ, ਅਹੰਤ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਆਸਾ, ਆਸਾ ਰਾਗ, ਏ. ਡੀ. A. D. ਈਸਵੀ ਸਨ. ਅੰ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ. ਸਲੋਕ, ਸਹਸ, ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਸਨ. ਈਸਵੀ ਸਨ (ਸਾਲ). ਸਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਮੁਥਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਸਰਵ, ਸਰਵਨਾਮ, ਪੜਨਾਉਂ, Pronoun, ਸਲੋਹ, ਸਰਵਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਵਾ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਾਰ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ, ਸਵੈਯੇ ੩੩ ਤੇਤੀ ਸਵੈਯੇ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੰਧੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੂਹੀ, ਸੂਹੀ ਰਾਗ, ਸੂਰਜਾਵ, ਸੂਰਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸੋਰ, ਸੋਰਠ ਰਾਗ, ਸੰ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਯਾ, ਨਾਮ, Noun ਸੰਮਤ, ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਹਕਾਯਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ੧੧ ਚੰਡੀ ੩, ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, {{gap}}ਹਕਾਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਜਾਰੇ ੧੦. ਹਜਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਹਨੂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ, ਦਯਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ,</poem> |<poem>ਹੀ, ਹੀਬ (Hebrew) ਭਾਸ਼ਾ, ਇਬਰਾਨੀ, ਕੱਸਪਾਵ ਕਸ਼ਯਪ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕੱਛਾਵ, ਕੱਛਪ ਅਵਤਾਰ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਕੀ, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਿ, ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ, ਕਵਿ ੫੨. ਬਾਵਨ ਕਵਿ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਕਾਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਨ, ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ, ਕੇਦਾ, ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ, ਕਿ. ਕਿਯਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ, Verb. ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਕਿ. ਵਿ-ਕਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, Adverb. ਖ਼ਾ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਖਾਮ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਗਉ, ਗਉੜੀ ਰਾਗ, ਗੁਜ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਗੁê. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼). ਗੁਰੂਪਦ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਵਿ ੬, ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੁਵਿ ੧੦ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੂਜ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ, ਗੌਂਡ, ਗੌਂਡ ਰਾਗ, ਯਾਨ, ਯਾਨਪ੍ਰਬੋਧ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚਉ, ਚਉਬੋਲੇ, ਚਰਿਤ੍ਰ . ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਬੀਸਾਵ, ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੧. ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ਰ ਵਡਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੨, ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ ਛੋਟਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਦ੍ਰਾਵ, ਚੰਦ੍ਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਬਾ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜ, ਜਨਮ, ਜਸਭਾਮ, ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ</poem>{{Multicol-end}}<noinclude></noinclude> dyegdyscjk5h1nfmaenqim40j2a9i9y 218584 218583 2026-05-20T07:46:02Z Harchand Bhinder 2624 218584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਪਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ}}}} {{bar|38}} {{Multicol|}}<poem>ਉਪ, ਉਪਸ੍ਰਗ, Preposition ਅ: ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਾਯ. ਅ, ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ. ਅਸਫੋ, ਸਫੋਟਕ ਕਬਿੱਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲਉਸਤਤਿ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਅਜ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ, ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁ. ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਕਲ, Onomatopœia. ਅਰਹੰਤਾਵ, ਅਹੰਤ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਆਸਾ, ਆਸਾ ਰਾਗ, ਏ. ਡੀ. A. D. ਈਸਵੀ ਸਨ. ਅੰ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ. ਸਲੋਕ, ਸਹਸ, ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਲੋਕ, ਸਨ. ਈਸਵੀ ਸਨ (ਸਾਲ). ਸਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਮੁਦ੍ਰਥਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਰਿੜਕਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਸਰਵ, ਸਰਵਨਾਮ, ਪੜਨਾਉਂ, Pronoun, ਸਲੋਹ, ਸਰਵਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਵਾ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਵੈਯੇ ੩੩ ਤੇਤੀ ਸਵੈਯੇ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸਾਰ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ, ਸਿੰਧੀ, ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੂਹੀ, ਸੂਹੀ ਰਾਗ, ਸੂਰਜਾਵ, ਸੂਰਯ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਸੋਰ, ਸੋਰਠ ਰਾਗ, ਸੰ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਯਾ, ਨਾਮ, Noun ਸੰਮਤ, ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ, ਹਕਾਯਤ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ੧੧ {{gap}}ਹਕਾਇਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਹਜਾਰੇ ੧੦. ਹਜਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਹਨੂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ, ਦਯਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ,</poem> |<poem>ਹੀ, ਹੀਬ (Hebrew) ਭਾਸ਼ਾ, ਇਬਰਾਨੀ, ਕੱਸਪਾਵ ਕਸ਼ਯਪ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕੱਛਾਵ, ਕੱਛਪ ਅਵਤਾਰ,ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਕੀ, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਕਲਿ, ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ, ਕਵਿ ੫੨. ਬਾਵਨ ਕਵਿ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਕਾਸ਼, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਨ, ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ, ਕੇਦਾ, ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ, ਕਿ. ਕਿਯਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ, Verb. ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ. ਕਿ. ਵਿ-ਕਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, Adverb. ਖ਼ਾ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਖਾਮ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਗਉ, ਗਉੜੀ ਰਾਗ, ਗੁਜ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਗੁਪ੍ਰਸੂ. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼). ਗੁਰੂਪਦ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗੁਵਿ ੬, ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੁਵਿ ੧੦ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ, ਗੂਜ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ, ਗੌਂਡ, ਗੌਂਡ ਰਾਗ, ਗਯਾਨ, ਯਾਨਪ੍ਰਬੋਧ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚਉ, ਚਉਬੋਲੇ, ਚਰਿਤ੍ਰ . ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੌਬੀਸਾਵ, ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ {{gap}}ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੧. ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ਰ ਵਡਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਡੀ ੨, ਚੰਡੀਚਰਿਤ੍ ਛੋਟਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਦ੍ਰਾਵ, ਚੰਦ੍ਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ, ਚੰਬਾ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜ, ਜਨਮ, ਜਸਭਾਮ, ਜਨਮਸਾਖੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ</poem>{{Multicol-end}}<noinclude></noinclude> secvmkhaap9344b6tkxh49gzuq3bqzn 250 72466 218585 2026-05-20T07:49:19Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਐਸੀ ਐਸੀ ਮਾਧਉ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਰੇਇ, ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਚਮਾਰਾ, ਮੇਰੋ ਮਾਥੇ ਪੈ ਛਤਰ ਧਰੇਇ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ posh ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਐਸੀ ਐਸੀ ਮਾਧਉ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਰੇਇ, ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਚਮਾਰਾ, ਮੇਰੋ ਮਾਥੇ ਪੈ ਛਤਰ ਧਰੇਇ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ posh ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਜੇ ਕੁਆਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੌਨੀ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਂਟ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਂਟ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਤੇ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਮੈਟਰੀਮੋਨੀਅਲ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੰਡਾ ਨਾਭੇ ਕੋਲ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਪ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਕਾ ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਈ.ਟੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਮਾਂ ਘਰੇਲੂ ਸੀ। ਇਕ ਭੈਣ 10+2 ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰੇ ਵਿਹਲੀ ਸੀ। ਇਕ ਕਿੱਲਾ ਕੁ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਭੈਣ ਕੋਲ ਦਫਤਰ ਆਏ ਅਤੇ ਦੇਖ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਮੋਹੇ ਵਾਹ ਵਾਹ ਜੋਹ ਦੇਣ ਤੇ ਉਨਾਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕੋਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੈਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ, ਢਾਈ ਤੋਂ ਦੋ, ਦੋ ਤੋਂ ਡੇਢ, ਡੇਢ ਤੋਂ ਇਕ, ਇਕ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਸਿੱਧਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਦੇ ਲਾਲਚੀ ਹਨ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੋਂ ਤੋਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗੂੰ ਕਿਸੇ ਲੇਡੀ ਨੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਘਰ ਭੈਣ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਮਾੜਾ-ਚੰਗਾ ਬੋਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਰਦਾ-ਪੁਜਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਪਿੰਡ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਭੈਣ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੂੰਹ ਮੰਗੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸੌਦਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਕਦੇ ਸੱਸ ਨੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ, ਕਦੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰ ਦੇਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੈਣ ਨੂੰ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਥੇ ਬੱਸ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਲੈਣ ਲਈ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਦਿ ਅਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਜਣੇਪੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। 2003 54<noinclude>{{rh||54}}</noinclude> b2ylfp0y5o3ng6hotjmcmhgo7qbkzv9 218593 218585 2026-05-20T08:08:17Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ "ਐਸੀ ਐਸੀ ਮਾਧਉ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਰੇਇ, ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਚਮਾਰਾ, ਮੇਰੋ ਮਾਥੇ ਪੈ ਛਤਰ ਧਰੇਇ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ posh ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਜੇ ਕੁਆਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੌਨੀ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਤੇ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਮੈਟਰੀਮੋਨੀਅਲ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੰਡਾ ਨਾਭੇ ਕੋਲ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਪ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਕਾ ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਈ.ਟੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਮਾਂ ਘਰੇਲੂ ਸੀ। ਇਕ ਭੈਣ 10+2 ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰੇ ਵਿਹਲੀ ਸੀ। ਇਕ ਕਿੱਲਾ ਕੁ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਭੈਣ ਕੋਲ ਦਫਤਰ ਆਏ ਅਤੇ ਦੇਖ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਉਨਾਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕੈਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੈਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ, ਢਾਈ ਤੋਂ ਦੋ, ਦੋ ਤੋਂ ਡੇਢ, ਡੇਢ ਤੋਂ ਇਕ, ਇਕ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਸਿੱਧਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਦੇ ਲਾਲਚੀ ਹਨ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੋਂ ਤੋਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗੂੰ ਕਿਸੇ ਲੇਡੀ ਨੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਘਰ ਭੈਣ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਮਾੜਾ-ਚੰਗਾ ਬੋਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਰਦਾ-ਪੁਜਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਪਿੰਡ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਭੈਣ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੂੰਹ ਮੰਗੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸੌਦਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਕਦੇ ਸੱਸ ਨੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ, ਕਦੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰ ਦੇਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੈਣ ਨੂੰ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਥੇ ਬੱਸ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਲੈਣ ਲਈ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਦਿ ਅਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਜਣੇਪੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। 2003<noinclude>{{rh||54}}</noinclude> rusxe169cdltuol5o4rp50mtxxova0v 250 72467 218586 2026-05-20T07:52:51Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬੇਟੀ (ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਿਰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੱਗਾ ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬੇਟੀ (ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਿਰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਨੋਂ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਤਲਾਕ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਪੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਘਰ ਲਿਆਇਆ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਅਧੀਨ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ। ਖੈਰ ! ਟਾਈਮ ਤਾਂ ਕੱਢਣਾ ਈ ਐ, ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਨੀ ਜਾਂਦਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬਾਪ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਗਾਵਾਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਅਨੇ ਮਿਹਣੇ ਮਾਰਨੇ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਚਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਬਾਪੂ ठे ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਭੁੱਕੀ ਦੀ ਫੱਕੀ ਮਾਰਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਭਰਾ ਸੀ ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਰਚਰ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਭਰਾ ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਰਹੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਾ-ਬਾਪ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸਤ ਵੱਸ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਘਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਬੇਟੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪੌੜੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਾ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਵੱਧ ਘੱਟ ਬੋਲ ਕਬੋਲ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਝਗੜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਨਾਲ। ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਦੀ 55<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> 98ihtsevx2jgd45tsj3a3heswehcuzx 218600 218586 2026-05-20T08:19:37Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬੇਟੀ (ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਿਰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਨੋਂ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਤਲਾਕ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਪੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਘਰ ਲਿਆਇਆ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਅਧੀਨ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ। ਖੈਰ ! ਟਾਈਮ ਤਾਂ ਕੱਢਣਾ ਈ ਐ, ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਨੀ ਜਾਂਦਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਭਰਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬਾਪ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਡਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਅਨੇ ਮਿਹਣੇ ਮਾਰਨੇ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਚਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਭੁੱਕੀ ਦੀ ਫੱਕੀ ਮਾਰਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਭਰਾ ਸੀ ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਰਚਰ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। {{gap}}ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਭਰਾ ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਰਹੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਾ-ਬਾਪ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸਤ ਵੱਸ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਘਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਬੇਟੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪੌੜੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਾ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਵੱਧ ਘੱਟ ਬੋਲ ਕਬੋਲ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਝਗੜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਨਾਲ। ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਵੀ<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> gs72swx6kvq949yzwdnubxu4jvr43qd 250 72468 218587 2026-05-20T08:00:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਹਿ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਦਿਉ। ਮਾਂ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਸਹਿ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਦਿਉ। ਮਾਂ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਠੀਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੇਚ ਕੇ ਪੈਸੇ ਨਾ ਉਡਾ ਦੇਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਠੇਕੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਭਰਾ ਦਾ ਝਗੜਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਡੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਂ ਕਰਵਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਾ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿਚੋਂ ਮਾਂ ਛੁਟ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਬਾਪੂ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਪਿੱਛੋਂ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਬਾਹਰ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਵਕਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੀ ਪਰਾਏ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਮੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਮਨੋਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਡੇਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਡੇਰੇ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਗੁਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਂਝ ਸੀ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਝੱਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਸੀ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਸ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰ ਗਏ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਥੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਟਾਰਚਰ ਪੈਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਘੜ ਸਿਆਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਣਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਵੀ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਕਤ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ 'ਚੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦਫਤਰ ਆ 56<noinclude>{{rh||56}}</noinclude> aguhotuaiqhg75r7d0nobzyf42iu555 250 72469 218588 2026-05-20T08:00:46Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਬਾਪੂ ! ਫੇਰ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਫਿਰੋਂਗੇ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਇਓ। ਬਾਪੂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਬਾਪੂ ! ਫੇਰ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਫਿਰੋਂਗੇ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਇਓ। ਬਾਪੂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਟਾਰਚਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ 'ਚੋਂ ਦਵਾਈ ਦਿਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ (ਚੰਨਪ੍ਰੀਤ) ਸ਼ਾਇਦ ਨੌਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਉਪਰੰਤ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ “ਪਾਪਾ! ਘਰੇ ਕੌਣ ਆਇਆ ਮੈਂ ਕਿਹਾ “ਬੇਟੇ ਤੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨੀਂ ? ਤੇਰਾ ਦਾਦੂ ਆਇਐ।" ਤਾਂ ਬੇਟਾ ਕਹਿੰਦਾ “ਮੈਨੂੰ ਨੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਜਲਦੀ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ।” ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ “ਹਾਂ ਬੇਟਾ ! ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।” ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਾਪੂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਆ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਕ ਸਾਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੇਕਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਲਉ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਉ ਤਾਂ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਾ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਸੀ ? ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਪੁੱਤ ਕਪੁੱਤ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦੈ।” ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਘਰਵਾਲੀ ਕੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਬੇਟਾ ! ਕਿਤੇ ਚੋਟ ਤਾਂ ਨੀਂ ਆਈ ?” ਮਾਂ ਡੇਰੇ 'ਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?” ਗੱਲ ਕੀ ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਤੋਂ ਚੋਰੀਂ ਉਹ ਘਰੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਭੈਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਿਊਟੀ ਕਰਕੇ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕਾਫੀ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਭਰਾ ਸ਼ੇਰੋ ਵਿਚ ਵੀ ਆਨੇ-ਬਹਾਨੇ ਲੜਨ ਲਈ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਦਸੋਂ ਰੋਡ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਘਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਭੈਣ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡ ਚਲਾ 57<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> jl3rs470ygswsxiyxortn767t1wufz8