ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 1524 218661 114748 2026-05-21T10:12:00Z Taranpreet Goswami 2106 218661 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਆਲੋਚਨਾ |Language=pa |Volume=1 |Author=ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਅਕਾਡਮੀ |Address= |Year=1955 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to3="ਤਤਕਰਾ" 4="1" 105to106="-" 107="102" 117="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 1x4kjue1smstluruxpluz33l7ixp8s9 252 1528 218656 114747 2026-05-21T09:43:29Z Taranpreet Goswami 2106 218656 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 46to47="-" 48="44" 69to71="ਕੋਲੋਫੋਨ" 72="ਪ੍ਰ੍ਕਾਸਨਾਂ " 73to74="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 9ydi2wery0lak877s8tybvt7y74o0oo 218658 218656 2026-05-21T09:52:56Z Taranpreet Goswami 2106 218658 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 46to47="-" 48="44" 69to71="ਕੋਲੋਫੋਨ" 72="ਪ੍ਰ੍ਕਾਸਨਾਂ " 73to74="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rwgcg24ug0w5yyhmnmfgvv1e1fvnc30 252 3556 218659 114741 2026-05-21T09:55:49Z Taranpreet Goswami 2106 218659 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 56="ਕੋਲੋਫੋਨ" 55="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 35s1wzz8235kw0h9h1lptdcix3x2ax9 252 3558 218655 114786 2026-05-21T09:30:42Z Taranpreet Goswami 2106 218655 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 56="ਸੂਚਨਾ" 55="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 87jodru29vuxwigjank4dydut6347gp 252 3564 218660 114742 2026-05-21T09:57:51Z Taranpreet Goswami 2106 218660 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 53to54="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 7loq4d4u5y66sdlty38nkqf5lwapm29 252 13559 218664 43662 2026-05-21T10:25:01Z Taranpreet Goswami 2106 218664 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=Alochana Magazine April, May, June 1982 |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="ਤਤਕਰਾ" 5="1" 133="ਤਤਕਰਾ" 134="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} itiu8aalbwko951ijgxf0za03ipk5yh 250 22224 218605 53331 2026-05-20T11:59:07Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੦}}</noinclude>ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਕਉ ਭਉ ਕਿਛੁ ਨਾਹੀ ਜਮੁ ਨਹੀ ਆਵੈ ਨੇਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜੋ ਤੇਰੈ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਸੁਆਮੀ ਤਿਨ੍ਹ ਕਾ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਨਾਸਾ॥ ਤੇਰੀ ਬਖਸ ਨ ਮੇਟੈ ਕੋਈ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਦਿਲਾਸਾ॥੨॥ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਨਿ ਸੁਖ ਫਲ ਵੀ ਪਾਇਨਿ ਆਠ ਪਹਰ ਆਰਾਧਹਿ॥ ਤੇਰੀ ਸਰਣਿ ਤੇਰੈ ਭਰਵਾਸੈ ਪੰਚ ਦੁਸਟ ਲੈ ਸਾਧਹਿ॥੩॥ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਕਿਛੁ ਕਰਮੁ ਨ ਜਾਣਾ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਾ ਤੇਰੀ॥ ਸਭ ਤੇ ਵਡਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਾਨਕੁ ਜਿਨਿ ਕਲ ਰਾਖੀ ਮੇਰੀ॥ ੪॥੧੦॥੫੭॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਗਲ ਤਿਆਗਿ ਗੁਰ ਸਰਣੀ ਆਇਆ ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਨਹਾਰੇ॥ ਜਿਤੁ ਤੁ ਲਾਵਹਿ ਤਿਤੁ ਹਮ ਲਾਗਹ ਕਿਆ ਏਹਿ ਜੰਤ ਵਿਚਾਰੇ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਰਾਮ ਜੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭ ਅੰਤਰਜਾਮੀ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਗੁਰਦੇਵ ਦਇਆਲਾ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਨਿਤ ਸੁਆਮੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨਾ ਧਿਆਈਐ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਭਉ ਤਰੀਐ॥ ਆਪੁ ਤਿਆਗਿ ਹੋਈਐ ਸਭ ਰੇਣਾ ਜੀਵਤਿਆ ਇਉ ਮਰੀਐ॥੨॥ ਸਫਲ ਜਨਮੁ ਤਿਸ ਕਾ ਜਗ ਭੀਤਰਿ ਸਾਧਸੰਗਿ ਨਾਉ ਜਾਪੇ॥ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਤਿਸ ਕੇ ਪੂਰਨ ਜਿਸੁ ਦਇਆ ਕਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪੇ॥੩॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਪ੍ਰਭ ਸੁਆਮੀ ਤੇਰੀ ਸਰਣਿ ਦਇਆਲਾ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪਨਾ ਨਾਮੁ ਦੀਜੈ ਨਾਨਕ ਸਾਧ ਰਵਾਲਾ॥੪॥੧੧॥੫੮॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਅਸਟਪਦੀਆ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਭਿ ਅਵਗਣ ਮੈ ਗੁਣੁ ਨਹੀ ਕੋਈ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਕੰਤ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਈ॥੧॥ ਨਾ ਮੈ ਰੂਪੁ ਨ ਬੰਕੇ ਨੈਣਾ॥ ਨਾ ਕੁਲ ਢੰਗੁ ਨ ਮੀਠੇ ਬੈਣਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਹਜਿ ਸੀਗਾਰ ਕਾਮਣਿ ਕਰਿ ਆਵੈ॥ ਤਾ ਸੋਹਾਗਣਿ ਜਾ ਕੰਤੈ ਭਾਵੈ ॥੨॥ ਨਾ ਤਿਸੁ ਰੂਪੁ ਨ ਰੇਖਿਆ ਕਾਈ॥ ਅੰਤਿ ਨ ਸਾਹਿਬੁ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਈ॥੩॥ ਸੁਰਤਿ ਮਤਿ ਨਾਹੀ ਚਤੁਰਾਈ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਲਾਵਹੁ ਪਾਈ॥੪॥ ਖਰੀ ਸਿਆਣੀ ਕੰਤ ਨ ਭਾਣੀ॥ ਮਾਇਆ ਲਾਗੀ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਣੀ॥੫॥ ਹਉਮੈ ਜਾਈ ਤਾ ਕੰਤ ਸਮਾਈ॥ ਤਉ ਕਾਮਣਿ ਪਿਆਰੇ ਨਵ ਨਿਧਿ ਪਾਈ॥੬॥ ਅਨਿਕ ਜਨਮ ਬਿਛੁਰਤ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ॥ ਕਰੁ ਗਹਿ ਲੇਹੁ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭ ਰਾਇਆ॥੭॥ ਭਣਤਿ ਨਾਨਕੁ ਸਹੁ ਹੈ ਭੀ ਹੋਸੀ॥ ਜੈ ਭਾਵੈ ਪਿਆਰਾ ਤੈ ਰਾਵੇਸੀ॥੮॥੧॥<noinclude></noinclude> 29hja3dvzeigju54swn997ea5fu9h1j 250 22229 218606 53336 2026-05-20T12:09:29Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੧}}</noinclude>{{center|ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੯ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਕਚਾ ਰੰਗੁ ਕਸੁੰਭ ਕਾ ਥੋੜੜਿਆ ਦਿਨ ਚਾਰਿ ਜੀਉ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਭ੍ਰਮਿ ਭੁਲੀਆ ਠਗਿ ਮੁਠੀ ਕੂੜਿਆਰਿ ਜੀਉ॥ ਸਚੇ ਸੇਤੀ ਰਤਿਆ ਜਨਮੁ ਨ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੀਉ॥੧॥ ਰੰਗੇ ਕਾ ਕਿਆ ਰੰਗੀਐ ਜੋ ਰਤੇ ਰੰਗੁ ਲਾਇ ਜੀਉ॥ ਰੰਗਣ ਵਾਲਾ ਸੇਵੀਐ ਸਚੇ ਸਿਉ ਚਿਤੁ ਲਾਇ ਜੀਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਚਾਰੇ ਕੁੰਡਾ ਜੇ ਭਵਹਿ ਬਿਨੁ ਭਾਗਾ ਧਨੁ ਨਾਹਿ ਜੀਉ॥ ਅਵਗਣਿ ਮੁਠੀ ਜੇ ਫਿਰਹਿ ਬਧਿਕ ਥਾਇ ਨ ਪਾਹਿ ਜੀਉ॥ ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਸੇ ਉਬਰੇ ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਮਨ ਮਾਹਿ ਜੀਉ॥੨॥ ਚਿਟੇ ਜਿਨ ਕੇ ਕਪੜੇ ਮੈਲੇ ਚਿਤ ਕਠੋਰ ਜੀਉ॥ ਤਿਨ ਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਨ ਊਪਜੈ ਦੂਜੈ ਵਿਆਪੇ ਚੋਰ ਜੀਉ॥ ਮੂਲੁ ਨ ਬੂਝਹਿ ਆਪਣਾ ਸੇ ਪਸੂਆ ਸੇ ਢੋਰ ਜੀਉ॥੩॥ ਨਿਤ ਨਿਤ ਖੁਸੀਆ ਮਨੁ ਕਰੇ ਨਿਤ ਨਿਤ ਮੰਗੈ ਸੁਖ ਜੀਉ॥ ਕਰਤਾ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਈ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਲਗਹਿ ਦੁਖ ਜੀਉ॥ ਸੁਖ ਦੁਖ ਦਾਤਾ ਮਨਿ ਵਸੈ ਤਿਤੁ ਤਨਿ ਕੈਸੀ ਭੁਖ ਜੀਉ॥੪॥ ਬਾਕੀ ਵਾਲਾ ਤਲਬੀਐ ਸਿਰਿ ਮਾਰੇ ਜੰਦਾਰੁ ਜੀਉ॥ ਲੇਖਾ ਮੰਗੈ ਦੇਵਣਾ ਪੁਛੈ ਕਰਿ ਬੀਚਾਰੁ ਜੀਉ॥ ਸਚੇ ਕੀ ਲਿਵ ਉਬਰੈ ਬਖਸੇ ਬਖਸਣਹਾਰੁ ਜੀਉ॥੫॥ ਅਨ ਕੋ ਕੀਜੈ ਮਿਤੜਾ ਖਾਕੁ ਰਲੈ ਮਰਿ ਜਾਇ ਜੀਉ॥ ਬਹੁ ਰੰਗ ਦੇਖਿ ਭੁਲਾਇਆ ਭੁਲਿ ਭੁਲਿ ਆਵੈ ਜਾਇ ਜੀਉ॥ ਨਦਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਛੁਟੀਐ ਨਦਰੀ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ ਜੀਉ॥੬॥ ਗਾਫਲ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣਿਆ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਭਾਲਿ ਜੀਉ॥ ਖਿੰਚੋਤਾਣਿ ਵਿਗੁਚੀਐ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਦੁਇ ਨਾਲਿ ਜੀਉ॥ ਬਿਨੁ ਸਬਦੈ ਭੈ ਰਤਿਆ ਸਭ ਜੋਹੀ ਜਮਕਾਲਿ ਜੀਉ॥੭॥ ਜਿਨਿ ਕਰਿ ਕਾਰਣੁ ਧਾਰਿਆ ਸਭਸੈ ਦੇਇ ਆਧਾਰੁ ਜੀਉ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰੀਐ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦਾਤਾਰੁ ਜੀਉ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਨਿਧਾਰਾ ਆਧਾਰੁ ਜੀਉ॥੮॥੧॥੨॥ {{center|ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧ ਕਾਫੀ ਘਰੁ ੧੦ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮਾਣਸ ਜਨਮੁ ਦੁਲੰਭੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਇਆ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹੋਇ ਚੁਲੰਭੁ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇਆ॥੧॥ ਚਲੈ ਜਨਮੁ ਸਵਾਰਿ ਵਖਰੁ ਸਚੁ ਲੈ॥ ਪਤਿ ਪਾਏ ਦਰਬਾਰਿ ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦਿ ਭੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਸਚੁ ਸਲਾਹਿ<noinclude></noinclude> 537wtmnaikcytrce5hm9vvked2vaes0 250 22234 218608 53341 2026-05-20T12:17:25Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੨}}</noinclude>ਸਾਚੇ ਮਨਿ ਭਾਇਆ॥ ਲਾਲਿ ਰਤਾ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ॥੨॥ ਹਉ ਜੀਵਾ ਗੁਣ ਸਾਰਿ ਅੰਤਰਿ ਤੂ ਵਸੈ॥ ਤੂੰ ਵਸਹਿ ਮਨ ਮਾਹਿ ਸਹਜੇ ਰਸਿ ਰਸੈ॥੩॥ ਮੂਰਖ ਮਨ ਸਮਝਾਇ ਆਖਉ ਕੇਤੜਾ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਰੰਗਿ ਰੰਗੇਤੜਾ॥੪॥ ਨਿਤ ਨਿਤ ਰਿਦੈ ਸਮਾਲਿ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਆਪਣਾ॥ ਜੇ ਚਲਹਿ ਗੁਣ ਨਾਲਿ ਨਾਹੀ ਦੁਖੁ ਸੰਤਾਪਣਾ॥੫॥ ਮਨਮੁਖ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਣਾ ਨਾ ਤਿਸੁ ਰੰਗੁ ਹੈ॥ ਮਰਸੀ ਹੋਇ ਵਿਡਾਣਾ ਮਨਿ ਤਨਿ ਭੰਗੁ ਹੈ॥੬॥ ਗੁਰ ਕੀ ਕਾਰ ਕਮਾਇ ਲਾਹਾ ਘਰਿ ਆਣਿਆ॥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਿਰਬਾਣੁ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣਿਆ॥੭॥॥ ਇਕ ਨਾਨਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ ਜੇ ਤੁਧੁ ਭਾਵਸੀ॥ ਮੈ ਦੀਜੈ ਨਾਮ ਨਿਵਾਸੁ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵਸੀ॥੮॥੧॥੩॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧॥ ਜਿਉ ਆਰਣਿ ਲੋਹਾ ਪਾਇ ਭੰਨਿ ਘੜਾਈਐ॥ ਤਿਉ ਸਾਕਤੁ ਜੋਨੀ ਪਾਇ ਭਵੈ ਭਵਾਈਐ॥੧॥ ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਸਭੁ ਦੁਖੁ ਦੁਖੁ ਕਮਾਵਣਾ॥ ਹਉਮੈ ਆਵੈ ਜਾਇ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਵਣਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੂੰ ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਖਣਹਾਰੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ॥ ਮੇਲਹਿ ਤੁਝਹਿ ਰਜਾਇ ਸਬਦੁ ਕਮਾਈਐ॥੨॥ ਤੂੰ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖਹਿ ਆਪਿ ਦੇਹਿ ਸੁ ਪਾਈਐ॥ ਤੂ ਦੇਖਹਿ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪਿ ਦਰਿ ਬਾਨਾਈਐ॥੩॥ ਦੇਹੀ ਹੋਵਗਿ ਖਾਕੁ ਪਵਣੁ ਉਡਾਈਐ॥ ਇਹੁ ਕਿਥੈ ਘਰੁ ਅਉਤਾਕੁ ਮਹਲੁ ਨ ਪਾਈਐ॥੪॥ ਦਿਹੁ ਦੀਵੀ ਅੰਧ ਘੋਰੁ ਘਬੁ ਮੁਹਾਈਐ॥ ਗਰਬਿ ਮੁਸੈ ਘਰੁ ਚੋਰੁ ਕਿਸੁ ਰੂਆਈਐ॥੫॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਚੋਰੁ ਨ ਲਾਗਿ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਜਗਾਈਐ॥ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੀ ਆਗਿ ਜੋਤਿ ਦੀਪਾਈਐ॥੬॥ ਲਾਲੁ ਰਤਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਗੁਰਿ ਸੁਰਤਿ ਬੁਝਾਈਐ॥ ਸਦਾ ਰਹੈ ਨਿਹਕਾਮੁ ਜੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪਾਈਐ॥੭॥ ਰਾਤਿ ਦਿਹੈ ਹਰਿ ਨਾਉ ਮੰਨਿ ਵਸਾਈਐ॥ ਨਾਨਕ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ ਜੇ ਤੁਧੁ ਭਾਈਐ॥॥੮॥੨॥੪॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧॥ ਮਨਹੁ ਨ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ ਅਹਿਨਿਸਿ ਧਿਆਈਐ॥ ਜਿਉ ਰਾਖਹਿ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ਤਿਵੈ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ॥੧॥ ਮੈ ਅੰਧੁਲੇ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਲਕੁਟੀ ਟੋਹਣੀ॥ ਰਹਉ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਟੇਕ ਨ ਮੋਹੈ ਮੋਹਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਹ ਦੇਖਉ ਤਹ ਨਾਲਿ ਗੁਰਿ ਦੇਖਾਲਿਆ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਭਾਲਿ ਸਬਦਿ ਨਿਹਾਲਿਆ॥੨॥ ਸੇਵੀ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨਾ॥ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਰਜਾਇ ਭਰਮੁ ਭਉ ਭੰਜਨਾ॥੩॥ ਜਨਮਤ ਹੀ ਦੁਖੁ ਲਾਗੈ ਮਰਣਾ ਆਇ ਕੈ॥ ਜਨਮੁ ਮਰਣੁ ਪਰਵਾਣੁ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਕੈ॥੪॥ ਹਉ ਨਾਹੀ ਤੂ ਹੋਵਹਿ ਤੁਧ ਹੀ<noinclude></noinclude> qz2fgqssp2oswbs5r5d0kkt3f8jlzc6 250 22239 218610 53346 2026-05-20T12:26:21Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੩}}</noinclude>ਸਾਜਿਆ॥ ਆਪੇ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪਿ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਜਿਆ॥੫॥ ਦੇਹੀ ਭਸਮ ਰੁਲਾਇ ਨ ਜਾਪੀ ਕਹ ਗਇਆ॥ ਆਪੇ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ਸੋ ਵਿਸਮਾਦੁ ਭਇਆ॥੬॥ ਤੂੰ ਨਾਹੀ ਪ੍ਰਭ ਦੂਰਿ ਜਾਣਹਿ ਸਭ ਤੂ ਹੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵੇਖਿ ਹਦੂਰਿ ਅੰਤਰਿ ਭੀ ਤੂ ਹੈ॥੭॥ ਮੈ ਦੀਜੈ ਨਾਮ ਨਿਵਾਸੁ ਅੰਤਰਿ ਸਾਂਤਿ ਹੋਇ॥ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਨਾਨਕ ਦਾਸੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਤਿ ਦੇਇ॥੮॥੩॥੫॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੩ ਘਰੁ ੧ ਅਸਟਪਦੀਆ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਨਾਮੈ ਹੀ ਤੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਆ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਮੁ ਨ ਜਾਪੈ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਮੀਠਾ ਬਿਨੁ ਚਾਖੇ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਪੈ॥ ਕਉਡੀ ਬਦਲੈ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ ਚੀਨਸਿ ਨਾਹੀ ਆਪੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਤਾ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ਹਉਮੈ ਦੁਖੁ ਨ ਸੰਤਾਪੈ॥੧॥ ਬਲਿਹਾਰੀ ਗੁਰ ਅਪਣੇ ਵਿਟਹੁ ਜਿਨਿ ਸਾਚੇ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਈ॥ ਸਬਦੁ ਚੀਨ੍ਹਿ ਆਤਮੁ ਪਰਗਾਸਿਆ ਸਹਜੇ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਾਵੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੁ ਬੀਚਾਰੇ॥ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭੁ ਗੁਰ ਤੇ ਉਪਜੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਾਰਜ ਸਵਾਰੇ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਅੰਧਾ ਅੰਧੁ ਕਮਾਵੈ ਬਿਖੁ ਖਟੇ ਸੰਸਾਰੇ॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਸਦਾ ਦੁਖੁ ਪਾਏ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ॥੨॥ ਸੋਈ ਸੇਵਕੁ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵੇ ਚਾਲੈ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਏ॥ ਸਾਚਾ ਸਬਦੁ ਸਿਫਤਿ ਹੈ ਸਾਚੀ ਸਾਚਾ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ॥ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਖੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਹੁ ਜਾਏ॥ ਆਪੇ ਦਾਤਾ ਕਰਮੁ ਹੈ ਸਾਚਾ ਸਾਚਾ ਸਬਦੁ ਸੁਣਾਏ॥੩॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਘਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਖਟੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪਾਏ॥ ਸਦਾ ਅਲਿਪਤੁ ਸਾਚੈ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ ਗੁਰ ਕੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਏ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਸਦ ਹੀ ਕੂੜੋ ਬੋਲੈ ਬਿਖੁ ਬੀਜੈ ਬਿਖੁ ਖਾਏ॥ ਜਮਕਾਲਿ ਬਾਧਾ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦਾਧਾ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਕਵਣੁ ਛਡਾਏ॥੪॥ ਸਚਾ ਤੀਰਥੁ ਜਿਤੁ ਸਤ ਸਰਿ ਨਾਵਣੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ॥ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਦਿਖਾਏ ਤਿਤੁ ਨਾਤੈ ਮਲੁ ਜਾਏ॥ ਸਚਾ ਸਬਦੁ ਸਚਾ ਹੈ ਨਿਰਮਲੁ ਨਾ ਮਲੁ ਲਗੈ ਨ ਲਾਏ॥ ਸਚੀ ਸਿਫਤਿ ਸਚੀ ਸਾਲਾਹ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਏ॥੫॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹਰਿ ਤਿਸੁ ਕੇਰਾ ਦੁਰਮਤਿ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਏ॥ ਹੁਕਮੁ ਹੋਵੈ ਤਾ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਵੈ ਹਉਮੈ ਵਿਚਹੁ ਜਾਏ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਸਾਖੀ ਸਹਜੇ ਚਾਖੀ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਅਗਨਿ ਬੁਝਾਏ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਰਾਤਾ ਸਹਜੇ ਮਾਤਾ ਸਹਜੇ ਰਹਿਆ ਸਮਾਏ<noinclude></noinclude> r1snd2ifx25167ctcss37hplxameu09 250 22244 218611 129889 2026-05-20T12:35:43Z Kuldip DMW 2077 218611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ravinderkap777" />{{c|੭੫੪}}</noinclude>॥੬॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸਤਿ ਕਰਿ ਜਾਣੈ ਗੁਰ ਕੈ ਭਾਇ ਪਿਆਰੇ॥ ਸਚੀ ਵਡਿਆਈ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈ ਸਚੈ ਨਾਇ ਪਿਆਰੇ॥ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸਭ ਮਹਿ ਵਰਤੈ ਵਿਰਲਾ ਕੋ ਵੀਚਾਰੇ॥ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਲਏ ਤਾ ਬਖਸੇ ਸਚੀ ਭਗਤਿ ਸਵਾਰੇ॥੭॥ ਸਭੋ ਸਚੁ ਸਚੁ ਸਚੁ ਵਰਤੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕੋਈ ਜਾਣੈ॥ ਜੰਮਣ ਮਰਣਾ ਹੁਕਮੋ ਵਰਤੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ॥ ਨਾਮੁ ਧਿਆਏ ਤਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭਾਏ ਜੋ ਇਛੈ ਸੋ ਫਲੁ ਪਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਸ ਦਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਵੈ ਜਿ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਏ॥੮॥੧॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੩॥ ਕਾਇਆ ਕਾਮਣਿ ਅਤਿ ਸੁਆਲ੍ਹਿਉ ਪਿਰੁ ਵਸੈ ਜਿਸੁ ਨਾਲੇ॥ ਪਿਰ ਸਚੇ ਤੇ ਸਦਾ ਸੁਹਾਗਣਿ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਸਮ੍ਹਾਲੇ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਸਦਾ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ ਹਉਮੈ ਵਿਚਹੁ ਜਾਲੇ॥੧॥ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਉਪਜੀ ਸਾਚਿ ਸਮਾਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਵਸੈ ਖੰਡ ਮੰਡਲ ਪਾਤਾਲਾ॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਜਗਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਵਸੈ ਸਭਨਾ ਕਰੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥ ਕਾਇਆ ਕਾਮਣਿ ਸਦਾ ਸੁਹੇਲੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਸਮ੍ਹਾਲਾ॥੨॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਆਪੇ ਵਸੈ ਅਲਖੁ ਨ ਲਖਿਆ ਜਾਈ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਮੁਗਧੁ ਬੂਝੈ ਨਾਹੀ ਬਾਹਰਿ ਭਾਲਣਿ ਜਾਈ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਏ ਸਤਿਗੁਰਿ ਅਲਖੁ ਦਿਤਾ ਲਖਾਈ॥੩॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਰਤਨ ਪਦਾਰਥ ਭਗਤਿ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰਾ॥ ਇਸੁ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਨਉ ਖੰਡ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਹਾਟ ਪਟਣ ਬਾਜਾਰਾ॥ ਇਸੁ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਨਾਮੁ ਨਉ ਨਿਧਿ ਪਾਈਐ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰਾ॥੪॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਤੋਲਿ ਤੁਲਾਵੈ ਆਪੇ ਤੋਲਣਹਾਰਾ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਰਤਨੁ ਜਵਾਹਰ ਮਾਣਕੁ ਤਿਸ ਕਾ ਮੋਲੁ ਅਫਾਰਾ॥ ਮੋਲਿ ਕਿਤ ਹੀ ਨਾਮੁ ਪਾਈਐ ਨਾਹੀ ਨਾਮੁ ਪਾਈਐ ਗੁਰ ਬੀਚਾਰਾ॥੫॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਸੁ ਕਾਇਆ ਖੋਜੈ ਹੋਰ ਸਭ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਈ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਦੇਇ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਵੈ ਹੋਰ ਕਿਆ ਕੋ ਕਰੇ ਚਤੁਰਾਈ॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਭਉ ਭਾਉ ਵਸੈ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਪਾਈ॥੬॥ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸਾ ਸਭ ਓਪਤਿ ਜਿਤੁ ਸੰਸਾਰਾ॥ ਸਚੈ ਆਪਣਾ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ ਆਵਾ ਗਉਣੁ ਪਾਸਾਰਾ॥ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰਿ ਆਪਿ ਦਿਖਾਇਆ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਨਿਸਤਾਰਾ॥੭॥ ਸਾ ਕਾਇਆ ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੈ ਸਚੈ ਆਪਿ ਸਵਾਰੀ॥ ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਦਰਿ ਢੋਈ ਨਾਹੀ ਤਾ ਜਮੁ ਕਰੇ ਖੁਆਰੀ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੁ ਵਡਿਆਈ ਪਾਏ ਜਿਸ ਨੋ ਹਰਿ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ॥੮॥੨॥<noinclude></noinclude> rlejvvhyfog2kgprn0252g2jjmti3m0 250 22249 218612 53357 2026-05-20T12:43:56Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੫}}</noinclude>{{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੩ ਘਰੁ ੧੦ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਦੁਨੀਆ ਨ ਸਾਲਾਹਿ ਜੋ ਮਰਿ ਵੰਞਸੀ॥ ਲੋਕਾ ਨ ਸਾਲਾਹਿ ਜੋ ਮਰਿ ਖਾਕੁ ਥੀਈ॥੧॥ ਵਾਹੁ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਾਹੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਲਾਹੀਐ ਸਚਾ ਵੇਪਰਵਾਹੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੁਨੀਆ ਕੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਮਨਮੁਖ ਦਝਿ ਮਰੰਨਿ॥ ਜਮ ਪੁਰਿ ਬਧੇ ਮਾਰੀਅਹਿ ਵੇਲਾ ਨ ਲਾਹੰਨਿ॥੨॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨਮੁ ਸਕਾਰਥਾ ਸਚੈ ਸਬਦਿ ਲਗੰਨਿ॥ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਪ੍ਰਗਾਸਿਆ ਸਹਜੇ ਸੁਖਿ ਰਹੰਨਿ॥੩॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਰਚੰਨਿ॥ ਤਿਸਨਾ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੈ ਅਨਦਿਨੁ ਜਲਤ ਫਿਰੰਨਿ॥੪॥ ਦੁਸਟਾ ਨਾਲਿ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲਿ ਸੰਤਾ ਵੈਰੁ ਕਰੰਨਿ॥ ਆਪਿ ਡੁਬੇ ਕੁਟੰਬ ਸਿਉ ਸਗਲੇ ਕੁਲ ਡੋਬੰਨਿ॥੫॥ ਨਿੰਦਾ ਭਲੀ ਕਿਸੈ ਕੀ ਨਾਹੀ ਮਨਮੁਖ ਮੁਗਧ ਕਰੰਨਿ॥ ਮੁਹ ਕਾਲੇ ਤਿਨ ਨਿੰਦਕਾ ਨਰਕੇ ਘੋਰਿ ਪਵੰਨਿ॥੬॥ ਏ ਮਨ ਜੈਸਾ ਸੇਵਹਿ ਤੈਸਾ ਹੋਵਹਿ ਤੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ॥ ਆਪਿ ਬੀਜਿ ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਵਣਾ ਕਹਣਾ ਕਿਛੂ ਨ ਜਾਇ॥੭॥ ਮਹਾ ਪੁਰਖਾ ਕਾ ਬੋਲਣਾ ਹੋਵੈ ਕਿਤੈ ਪਰਥਾਇ॥ ਓਇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰੇ ਭਰਪੂਰ ਹਹਿ ਓਨਾ ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਇ॥੮॥ ਗੁਣਕਾਰੀ ਗੁਣ ਸੰਘਰੈ ਅਵਰਾ ਉਪਦੇਸੇਨਿ॥ ਸੇ ਵਡਭਾਗੀ ਜਿ ਓਨਾ ਮਿਲਿ ਰਹੇ ਅਨਦਿਨੁ ਨਾਮੁ ਲਏਨਿ॥੯॥ ਦੇਸੀ ਰਿਜਕੁ ਸੰਬਾਹਿ ਜਿਨਿ ਉਪਾਈ ਮੇਦਨੀ॥ ਏਕੋ ਹੈ ਦਾਤਾਰੁ ਸਚਾ ਆਪਿ ਧਣੀ॥੧੦॥ ਸੋ ਸਚੁ ਤੇਰੈ ਨਾਲਿ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿ॥ ਆਪੇ ਬਖਸੇ ਮੇਲਿ ਲਏ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਸਮਾਲਿ॥੧੧॥ ਮਨੁ ਮੈਲਾ ਸਚੁ ਨਿਰਮਲਾ ਕਿਉ ਕਰਿ ਮਿਲਿਆ ਜਾਇ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਮੇਲੇ ਤਾ ਮਿਲਿ ਰਹੈ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਇ॥੧੨॥ ਸੋ ਸਹੁ ਸਚਾ ਵੀਸਰੈ ਧ੍ਰਿਗੁ ਜੀਵਣੁ ਸੰਸਾਰਿ॥ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਨਾ ਵੀਸਰੈ ਗੁਰਮਤੀ ਵੀਚਾਰਿ॥੧੩॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਲੇ ਤਾ ਮਿਲਿ ਰਹਾ ਸਾਚੁ ਰਖਾ ਉਰ ਧਾਰਿ॥ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇ ਨ ਵੀਛੁੜੈ ਗੁਰ ਕੈ ਹੇਤਿ ਪਿਆਰਿ॥੧੪॥ ਪਿਰੁ ਸਾਲਾਹੀ ਆਪਣਾ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰਿ॥ ਮਿਲਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਸੋਭਾਵੰਤੀ ਨਾਰਿ॥੧੫॥ ਮਨਮੁਖ ਮਨੁ ਨ ਭਿਜਈ ਅਤਿ ਮੈਲੇ ਚਿਤਿ ਕਠੋਰ॥ ਸਪੈ ਦੁਧੁ ਪੀਆਈਐ ਅੰਦਰਿ ਵਿਸੁ ਨਿਕੋਰ॥੧੬॥ ਆਪਿ ਕਰੇ ਕਿਸੁ ਆਖੀਐ ਆਪੇ ਬਖਸਣਹਾਰੁ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਮੈਲੁ ਉਤਰੈ ਤਾ ਸਚੁ ਬਣਿਆ ਸੀਗਾਰੁ<noinclude></noinclude> d2u2zgt0x7rqm24f3puhslb3bhq8al1 252 43682 218663 110225 2026-05-21T10:22:26Z Taranpreet Goswami 2106 218663 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਆਲੋਚਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ 1983 |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor=ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1983 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3to5="ਸੰਪਾਦਕੀ" 6="ਤਤਕਰਾ" 7="1" 140to141="ਤਤਕਰਾ" 142="ਕਵਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} i87gq7xjgd34xl8pjdmou7v7p5dnsld 252 43684 218662 110227 2026-05-21T10:17:56Z Taranpreet Goswami 2106 218662 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਆਲੋਚਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ 1976 |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor=ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1976 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 67="ਸਮਰਪਣ" 68="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} mko7iuiizwpkhr08zsaiuq0dawez4s6 252 43687 218665 110230 2026-05-21T10:35:50Z Taranpreet Goswami 2106 218665 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਆਲੋਚਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ 1985 |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor=ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1985 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3to6="ਆਲੋਚਨਾ ਬਾਰੇ " 7to10="ਤਸਵੀਰ" 11="1" 16="8" 112to115="ਤਤਕਰਾ" 116="ਕਵਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 9fu0eyctbd5t15guuybtzqwm1v9xm4n 252 43689 218657 110232 2026-05-21T09:52:09Z Taranpreet Goswami 2106 218657 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਆਲੋਚਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਸਤੰਬਰ 1981 |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor=ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1981 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="ਤਤਕਰਾ" 5="1" 92to93="-" 94="88" 175="ਤਤਕਰਾ" 176="ਕਵਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} gwt7n10i71nr9khyhgdt7jxrkm5re1h 250 56623 218618 218506 2026-05-20T15:37:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਸੋਧਣਾ */ 218618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>{{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1=ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ}} {{Tree chart| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |B1|P|P|P|P|P|P|P|P|P|B2 |P|P|P|P|P|P|P|P|P|B3 | | | | | | |B1=ਰੂਪ|B2=ਵਿਸ਼ਾ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ)|B3=ਵਸਤੂ}} {{Tree chart| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|.| | | |}} {{Tree chart| | |C1 | |C2 | |C3 | | | | | | | | | | | |C4 | | | | | | | |C5 | | | | | | |C1=ਰੂਪਾਕਾਰ|C2=ਭਾਸ਼ਾ|C3=ਸ਼ੈਲੀ|C4=ਆਤਮਪਰਕ (ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ)|C5=ਵਸਤੂਪਰਕ}} {{Tree chart| |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| |}} {{Tree chart|D1 | |D2 | |D3 | |D4 | | | | | |D5 | |D6 | |D7 | |D8 | |D9 |D1=ਭਾਵ-ਵਾਚਕ|D2=ਪਰਾਪਤ|D3=ਯੁਗ ਜਾਂ ਦੀ |D4=ਵਿਅਕਤੀਗਤ|D5=ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ|D6=ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ|D7=ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪੱਧਰ|D8=ਬੌਧਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ|D9=ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਬੰਧ}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|(| | | |!| |}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |E1| |E2| |E3| | |!|E1=ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ|E2=ਵਿਚਾਰ|E3=ਆਦਰਸ਼}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| |}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|(| |}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |F1| |F2|F1=ਉਸਾਰ ਰੂਪੀ (ਸੰਸਥਾਈ ਰੂਪ)|F2=ਆਧਾਰ ਰੂਪੀ (ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ)}} {{Tree chart/end}} {{dhr|2em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> hqclhzphbl5ksgennbmdo3rhfqve19c 250 58479 218607 218440 2026-05-20T12:14:55Z Harchand Bhinder 2624 218607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tulspal" /></noinclude>{{x-larger|{{center|'''ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥'''}}}} {{Block center|<poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਗਣਪਤ ਗੌਰਾਂ ਨੰਦ ਕੋ ਪਗ ਬੰਦਨ ਦਿਨ ਰਾਤ॥ ਕਿੱਸਾ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜਕਾ ਜਗਤ ਕਰੂੰ ਬਿਖਿਆਤ॥੧॥ ਦੋ: ॥ ਨਿਕਟ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਕੋਸੋਂ ਹੀਕੀ ਦੌੜ॥ ਛੋਟਾ ਸਾ ਇਕ ਮਾਜਰਾ ਨਾਮ ਗਾਮ ਕਾ ਮੌੜ॥੨॥ ਇਨ ਮੌੜਾਂ ਕੇ ਬੀਚ ਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ॥ ਨਾਮੀ ਹੂਆ ਧਾੜਵੀ ਸਗਲੀ ਬੀਚ ਰਠੌੜ॥੩॥ ਜਿਸ ਦਿਨ ਜੀਉਣਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀਗਾ ਕਰੜਾ ਵਾਰ॥ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿਤੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਘੋਲ ਪਿਲਾਯਾ ਸਾਰ॥੪॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਸੱਦ ਨਜੂਮੀ ਏਕ॥ ਪੂਛਾ ਕਰਮ ਨਸੀਬ ਦਾ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਨੇਕ॥੫॥ ਖਰਾ ਸਿਆਣਾ ਜੋਤਸ਼ੀ ਵੇਦ ਵਿਧੀ ਭਰਪੂਰ॥ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਮ ਬਿਬਾਕਦਾ ਨਾਮੀ ਜਗ ਮਸ਼ਹੂਰ॥੬॥ ਖਟ ਕਰਮੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਮੈਂ ਪੰਡਤ ਜੀ ਪਰਬੀਨ॥ ਚੌਦਸ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕੇ ਧਨੀ ਗੁਨੀਂ ਗੰਭੀਰ ਅਧੀਨ॥੭॥ ਬੇਦ ਸੋਧ ਕੇ ਅਵਲੋਂ ਜੋਤਸ਼ ਲੀਨਾਂ ਦੇਖ॥ ਸੁਣੋ ਜਵਾਬ ਜੋ ਪੂਛਿਆ ਜੀਉਣ ਮੌੜ ਕੇ ਲੇਖ॥੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਹੋਊਗਾ ਜਵਾਨ ਦੁਖ ਦੇਊਗਾ ਜਹਾਨ ਤਾਈਂ ਠੱਗੀ ਯਾਰੀ ਚੋਰੀ ਸਭ ਪਾਪ ਰੀਤ ਕਰੂਗਾ॥ ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਊ ਭੋਗ ਕਰੂ ਸਾਥ ਕੰਜਰੀ ਦੇ ਰਾਹੀ ਪਾਂਧੀ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਸਭ ਕੋਈ ਡਰੂਗਾ॥ ਖਾਊਗਾ ਹਰਾਮ ਆਠੋਜਾਮ ਜਾਣ ਬੂਝਕਰ ਹੋਇਕੇ ਬੇਦਰਦ ਮਾਲ ਪਾਂਧੀਆਂ ਦਾ ਹਰੂਗਾ॥ ਧਾੜਵੀ ਲੁਟੇਰਾ ਭਾਰੀ ਹੋਊ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪੰਡਤ ਪੁਕਾਰੇ ਅੰਤ ਫਾਂਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮਰੂਗਾ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> nb3s4notkwx9n63ei629esjmbt7f3as 250 64084 218609 178061 2026-05-20T12:18:18Z Harchand Bhinder 2624 218609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਜੀਉਣਾ_ਮੌੜ_-_ਭਗਵਾਨ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 5 |bSize = 404 |cWidth = 81 |cHeight = 90 |oTop = 83 |oLeft = 156 |Location = center |Description = }} {{center|{{xx-larger|ਚਿੱਠਾ}}}} {{center|{{xxxx-larger|'''ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ'''}}}} {{center|{{larger|ਕ੍ਰਿਤ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ}}}} {{center|{{xx-larger|ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ}}}} {{center|{{xx-larger|ਐਂਡ ਸ੍ਨਜ਼}}}} {{center|{{larger|ਮਾਲਕਾਨ ਪੰਜਾਬ ਸੰਟਰਲ ਬੁਕਡਿਪੋ}}}} {{center|{{larger|ਵ ਮੁਫ਼ੀਜ ਆਮ ਪ੍ਰੇਸ ਲਾਹੌਰ ਨੇ}}}} {{center|{{larger|ਲਾਲਾ ਮੋਤੀਰਾਮ ਮੈਨੇਜਰ ਕੇ}}}} {{center|{{larger|ਅਧਿਕਾਰ ਸੇ ਛਪਵਾਇਆ}}}} {{center|{{larger|ਸੰਮਤ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ੪੪੧}}}}<noinclude></noinclude> b5k7jg81oba22j5tru4prbmk8dzg34d 250 64092 218652 218319 2026-05-21T07:13:10Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੬)}}</noinclude>ਦੋਹਰਾ॥ ਕੋਊ ਨਾ ਮੁਖ ਸੇ ਬੋਲਤਾ ਕੋਊ ਨ ਕਰਤਾ ਗੱਲ ਹੂਆ ਜਗਤ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਅਜ ਕੱਲ॥੧੦੧॥ ਅਬ ਕੁਛ ਸੁਨੋ ਪਿਆਰਿਓ ਕਿਸ਼ਨੇ ਕਾ ਅਹਿਵਾਲ॥ ਸਭ ਕੁਛ ਕਰਾਂ ਬਿਆਨ ਅਬ ਜੋ ਗੁਜ਼ਰੀ ਉਸ ਨਾਲ॥੧੦੨॥ {{gap}}ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਭਾਈ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨਰਸ਼ੇਰ॥ ਬਡਾ ਬਹਾਦਰ ਸੂਰਮਾ ਦਿਲ ਸੇ ਅਧਿਕ ਦਲੇਰ॥੧੦੩॥ ਚੌਪਈ ॥ ਬੜੋ ਦਲੇਰ ਸ਼ੇਰ ਨਰ ਕਿਸ਼ਨਾ॥ ਭੂਖ ਪਿਆਸ ਕੀ ਅਤਸੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਪੇਸ਼ਾ ਥਾ ਚੋਰੀ॥ ਬਹੁਤ ਜਗਤ ਸੰਗ ਕਰਤਾ ਜੌਰੀ ॥੧੦੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਖਾਸਕੀ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਜਾਨ॥ ਰਿਹਾ ਊਡ ਸਕੇ ਕੇ ਵਿਖੇ ਰਹਿਤਾ ਸਦਾ ਮਕਾਨ॥ ੧੦੫॥ ਚੌਪਈ॥ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਡਸਕੇ ਵਾਲਾ॥ ਸ਼ੇਰ ਦਲੇਰ ਰਹੇ ਮਤਵਾਲਾ॥ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਹਾਕਮ ਸੇ ਡਰਤਾ॥ ਚੋਰ ਯਾਰ ਕੀ ਮੱਦਤ ਕਰਤਾ॥੧੦੬॥ ਜੋ ਕੋਈ ਧਾੜਾ ਮਾਰ ਲਿਆਵੇ॥ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਪਾਸ ਲੈ ਜਾਵੇ॥ਸਭ ਚੋਰੋਂ ਕਾ ਸਾਂਭੇ ਮਾਲ॥ ਰਹੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ॥੧੦੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਿਸ਼ਨੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ ਰਾਤ ਦਿਨਾਂ ਕਾ ਮੇਲ॥ ਪਲਕ ਵਛੋੜਾ ਨਾ ਸਹੇ ਰਹੇ ਠੇਲ ਅਰ ਪੇਲ॥੧੦੮॥ ਚੌਪਈ॥ ਜੋ ਕਿਸ਼ਨਾ ਕੁਛ ਲੂਟੇ ਮਾਲ॥ ਅਹਿਮਦ ਕੋ ਦੇਤਾ ਸੰਭਾਲ॥ ਦੌਲਤ ਬਹੁਤ ਜਮਾਂ ਜਬ ਹੋਈ॥ ਬਾਤ ਸਹੀ ਜਾਨਤ ਸਭ ਕੋਈ॥ ੧੦੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਅਹਿਮਦ ਕੇ ਮਨ ਉਖ<noinclude></noinclude> 8v7wu6xnnjtv7rwzj7r61a4a4xuqru7 218653 218652 2026-05-21T07:13:50Z Taranpreet Goswami 2106 218653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੬)}}</noinclude>ਦੋਹਰਾ॥ ਕੋਊ ਨਾ ਮੁਖ ਸੇ ਬੋਲਤਾ ਕੋਊ ਨ ਕਰਤਾ ਗੱਲ ਹੂਆ ਜਗਤ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਅਜ ਕੱਲ॥੧੦੧॥ ਅਬ ਕੁਛ ਸੁਨੋ ਪਿਆਰਿਓ ਕਿਸ਼ਨੇ ਕਾ ਅਹਿਵਾਲ॥ ਸਭ ਕੁਛ ਕਰਾਂ ਬਿਆਨ ਅਬ ਜੋ ਗੁਜ਼ਰੀ ਉਸ ਨਾਲ॥੧੦੨॥ {{gap}}ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਭਾਈ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨਰਸ਼ੇਰ॥ ਬਡਾ ਬਹਾਦਰ ਸੂਰਮਾ ਦਿਲ ਸੇ ਅਧਿਕ ਦਲੇਰ॥੧੦੩॥ {{gap}} ਚੌਪਈ{{gap}}॥ ਬੜੋ ਦਲੇਰ ਸ਼ੇਰ ਨਰ ਕਿਸ਼ਨਾ॥ ਭੂਖ ਪਿਆਸ ਕੀ ਅਤਸੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਪੇਸ਼ਾ ਥਾ ਚੋਰੀ॥ ਬਹੁਤ ਜਗਤ ਸੰਗ ਕਰਤਾ ਜੌਰੀ ॥੧੦੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਖਾਸਕੀ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਜਾਨ॥ ਰਿਹਾ ਊਡ ਸਕੇ ਕੇ ਵਿਖੇ ਰਹਿਤਾ ਸਦਾ ਮਕਾਨ॥ ੧੦੫॥ ਚੌਪਈ॥ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਡਸਕੇ ਵਾਲਾ॥ ਸ਼ੇਰ ਦਲੇਰ ਰਹੇ ਮਤਵਾਲਾ॥ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਹਾਕਮ ਸੇ ਡਰਤਾ॥ ਚੋਰ ਯਾਰ ਕੀ ਮੱਦਤ ਕਰਤਾ॥੧੦੬॥{{gap}}ਜੋ ਕੋਈ ਧਾੜਾ ਮਾਰ ਲਿਆਵੇ॥ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਪਾਸ ਲੈ ਜਾਵੇ॥ਸਭ ਚੋਰੋਂ ਕਾ ਸਾਂਭੇ ਮਾਲ॥ ਰਹੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ॥੧੦੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਿਸ਼ਨੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ ਰਾਤ ਦਿਨਾਂ ਕਾ ਮੇਲ॥ ਪਲਕ ਵਛੋੜਾ ਨਾ ਸਹੇ ਰਹੇ ਠੇਲ ਅਰ ਪੇਲ॥੧੦੮॥ ਚੌਪਈ॥ ਜੋ ਕਿਸ਼ਨਾ ਕੁਛ ਲੂਟੇ ਮਾਲ॥ ਅਹਿਮਦ ਕੋ ਦੇਤਾ ਸੰਭਾਲ॥ ਦੌਲਤ ਬਹੁਤ ਜਮਾਂ ਜਬ ਹੋਈ॥ ਬਾਤ ਸਹੀ ਜਾਨਤ ਸਭ ਕੋਈ॥ ੧੦੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਅਹਿਮਦ ਕੇ ਮਨ ਉਖ<noinclude></noinclude> 1hqy54jja4e2wr7eh5iopf3diwdx5jn 250 64093 218649 218176 2026-05-21T07:06:03Z Taranpreet Goswami 2106 218649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਕਹਾਂ ਰਹੂ ਧਨ ਮਾਲ॥ ੯੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਨ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰੇਂ ਮਰਦ ਨਾਰ ਜ਼ੇਵਰ ਸੰਭਾਲੋ ਏਥੇ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਫਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਲੁੱਟ ਹੈ ਮਚਾਈ ਲੋਕ ਰੋਕਦਾ ਨਾ ਕਾਈ ਭਾਈ ਧਾਈ ਕਰੋ ਰਾਤ ਦਿਨ ਲੁੱਟ ਖਾਧਾ ਗਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਬਾਜ਼ੇ ਬਾਜ਼ੇ ਆਖਦੇ ਨਾ ਮੌਤ ਪਾਪੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਯਾ ਨਹੀਂ ਮੂਲ ਏਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਪੀ ਚਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਉਠ ਉੱਤੇ ਲੁਟ ਲੁਟ ਖਾਯਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਮਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਰੱਖਦਾ ਨਾ ਸਿਰਦਾ ਹੈ॥੯੩॥ਦੋਹਰਾ॥ਜੀਉਣਾ ਜੀਉਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਦੇਸ ਬਦੇਸ ਤਮਾਮ॥ ਖੌਫ਼ ਭਯਾ ਨਰ ਨਾਰ ਕੋ ਜ਼ਿਕਰ ਭਯਾ ਕੁਲ ਆਮ ॥੯੪॥ ਚੌਪਈ॥ ਪੰਜ ਚਾਰ ਰਖਦਾ ਅਸਵਾਰ॥ ਪੰਜੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਮਦਕਾਰ॥ਰਾਤ ਦਿਨ ਕੋ ਏਕ ਬਨਾਯਾ॥ ਜਹਾਂ ਦੇਖਾ ਲੂਟਾ ਅਰ ਖਾਯਾ॥੯੫॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਚੈਨ ਨਾ ਪੜਤੀ ਜਗਤ ਕੋ ਨੀਂਦ ਨਾ ਪੜਤੀ ਨੈਨ॥ ਸਿਆਪੇ ਹੁੰਦੇ ਮੌੜ ਦੇ ਘਰ ਘਰ ਪਾਂਦੇ ਵੈਨ॥੯੬॥ ਚੌਪਈ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਪਿੱਟੇ ਅਰ ਰੋਵੇ॥ ਔਰ ਬਾਤ ਕੁਛ ਮੂਲ ਨਾ ਹੋਵੇ॥ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫ਼ਰਯਾਦ ਸੁਨਾਵੇ॥ ਹਾਕਮ ਠਾਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇ॥੯੭॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰੇ ਜਗਤ ਈਸ ਕਾ ਬੈਠੇ ਬੂਹੇ ਜਾਇ॥ ਜੇ ਜਗ ਰਹੀਏ ਜੀਵਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ੇਵਰ ਬਨ ਜਾਇ॥੯੮॥ ਜੀਉਣੇ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਦੋਸ ਹੈ ਮਾੜੇ ਹਮਰੇ ਭਾਗ॥ ਕਿਸਮਤ ਅਪਨੀ ਬਰਤਨੀ ਕਿਆ ਔਰਨ ਕੋ ਲਾਗ॥੯੯॥ਚੌਪਈ॥ ਜੀਉਣੇ ਦੀ ਅੱਜ ਰਾਜ ਦੁਹਾਈ॥ ਏਸ ਦੇਸ ਰੋਕਤ ਨਹੀਂ ਕਾਈ। ਆਦਮ ਨਾਰੀ ਹਾਰ ਸਭ ਭਾਗੇ॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਨਾ ਪਾਛੇ ਲਾਗੇ॥ ੧੦੦॥<noinclude></noinclude> nbkslkg4x83n8xk1j0nidm3w0mvsibt 218650 218649 2026-05-21T07:06:13Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਕਹਾਂ ਰਹੂ ਧਨ ਮਾਲ॥ ੯੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਨ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰੇਂ ਮਰਦ ਨਾਰ ਜ਼ੇਵਰ ਸੰਭਾਲੋ ਏਥੇ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਫਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਲੁੱਟ ਹੈ ਮਚਾਈ ਲੋਕ ਰੋਕਦਾ ਨਾ ਕਾਈ ਭਾਈ ਧਾਈ ਕਰੋ ਰਾਤ ਦਿਨ ਲੁੱਟ ਖਾਧਾ ਗਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਬਾਜ਼ੇ ਬਾਜ਼ੇ ਆਖਦੇ ਨਾ ਮੌਤ ਪਾਪੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਯਾ ਨਹੀਂ ਮੂਲ ਏਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਪੀ ਚਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਉਠ ਉੱਤੇ ਲੁਟ ਲੁਟ ਖਾਯਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਮਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਰੱਖਦਾ ਨਾ ਸਿਰਦਾ ਹੈ॥੯੩॥ਦੋਹਰਾ॥ਜੀਉਣਾ ਜੀਉਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਦੇਸ ਬਦੇਸ ਤਮਾਮ॥ ਖੌਫ਼ ਭਯਾ ਨਰ ਨਾਰ ਕੋ ਜ਼ਿਕਰ ਭਯਾ ਕੁਲ ਆਮ ॥੯੪॥ ਚੌਪਈ॥ ਪੰਜ ਚਾਰ ਰਖਦਾ ਅਸਵਾਰ॥ ਪੰਜੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਮਦਕਾਰ॥ਰਾਤ ਦਿਨ ਕੋ ਏਕ ਬਨਾਯਾ॥ ਜਹਾਂ ਦੇਖਾ ਲੂਟਾ ਅਰ ਖਾਯਾ॥੯੫॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਚੈਨ ਨਾ ਪੜਤੀ ਜਗਤ ਕੋ ਨੀਂਦ ਨਾ ਪੜਤੀ ਨੈਨ॥ ਸਿਆਪੇ ਹੁੰਦੇ ਮੌੜ ਦੇ ਘਰ ਘਰ ਪਾਂਦੇ ਵੈਨ॥੯੬॥ ਚੌਪਈ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਪਿੱਟੇ ਅਰ ਰੋਵੇ॥ ਔਰ ਬਾਤ ਕੁਛ ਮੂਲ ਨਾ ਹੋਵੇ॥ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫ਼ਰਯਾਦ ਸੁਨਾਵੇ॥ ਹਾਕਮ ਠਾਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇ॥੯੭॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰੇ ਜਗਤ ਈਸ ਕਾ ਬੈਠੇ ਬੂਹੇ ਜਾਇ॥ ਜੇ ਜਗ ਰਹੀਏ ਜੀਵਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ੇਵਰ ਬਨ ਜਾਇ॥੯੮॥ ਜੀਉਣੇ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਦੋਸ ਹੈ ਮਾੜੇ ਹਮਰੇ ਭਾਗ॥ ਕਿਸਮਤ ਅਪਨੀ ਬਰਤਨੀ ਕਿਆ ਔਰਨ ਕੋ ਲਾਗ॥੯੯॥ਚੌਪਈ॥ ਜੀਉਣੇ ਦੀ ਅੱਜ ਰਾਜ ਦੁਹਾਈ॥ ਏਸ ਦੇਸ ਰੋਕਤ ਨਹੀਂ ਕਾਈ। ਆਦਮ ਨਾਰੀ ਹਾਰ ਸਭ ਭਾਗੇ॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਨਾ ਪਾਛੇ ਲਾਗੇ॥ ੧੦੦॥<noinclude></noinclude> b5xzk7sd5eyquxmdqvmm56896hq2o8s 218651 218650 2026-05-21T07:06:43Z Taranpreet Goswami 2106 218651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਕਹਾਂ ਰਹੂ ਧਨ ਮਾਲ॥ ੯੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਨ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰੇਂ ਮਰਦ ਨਾਰ ਜ਼ੇਵਰ ਸੰਭਾਲੋ ਏਥੇ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਫਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਲੁੱਟ ਹੈ ਮਚਾਈ ਲੋਕ ਰੋਕਦਾ ਨਾ ਕਾਈ ਭਾਈ ਧਾਈ ਕਰੋ ਰਾਤ ਦਿਨ ਲੁੱਟ ਖਾਧਾ ਗਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਬਾਜ਼ੇ ਬਾਜ਼ੇ ਆਖਦੇ ਨਾ ਮੌਤ ਪਾਪੀ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਯਾ ਨਹੀਂ ਮੂਲ ਏਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਪੀ ਚਿਰਦਾ ਹੈ॥ ਉਠ ਉੱਤੇ ਲੁਟ ਲੁਟ ਖਾਯਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਮਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਰੱਖਦਾ ਨਾ ਸਿਰਦਾ ਹੈ॥੯੩॥ਦੋਹਰਾ॥ਜੀਉਣਾ ਜੀਉਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਦੇਸ ਬਦੇਸ ਤਮਾਮ॥ ਖੌਫ਼ ਭਯਾ ਨਰ ਨਾਰ ਕੋ ਜ਼ਿਕਰ ਭਯਾ ਕੁਲ ਆਮ ॥੯੪॥ ਚੌਪਈ॥ ਪੰਜ ਚਾਰ ਰਖਦਾ ਅਸਵਾਰ॥ ਪੰਜੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਮਦਕਾਰ॥ਰਾਤ ਦਿਨ ਕੋ ਏਕ ਬਨਾਯਾ॥ ਜਹਾਂ ਦੇਖਾ ਲੂਟਾ ਅਰ ਖਾਯਾ॥੯੫॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਚੈਨ ਨਾ ਪੜਤੀ ਜਗਤ ਕੋ ਨੀਂਦ ਨਾ ਪੜਤੀ ਨੈਨ॥ ਸਿਆਪੇ ਹੁੰਦੇ ਮੌੜ ਦੇ ਘਰ ਘਰ ਪਾਂਦੇ ਵੈਨ॥੯੬॥ ਚੌਪਈ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਪਿੱਟੇ ਅਰ ਰੋਵੇ॥ ਔਰ ਬਾਤ ਕੁਛ ਮੂਲ ਨਾ ਹੋਵੇ॥ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫ਼ਰਯਾਦ ਸੁਨਾਵੇ॥ ਹਾਕਮ ਠਾਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇ॥੯੭॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰੇ ਜਗਤ ਈਸ ਕਾ ਬੈਠੇ ਬੂਹੇ ਜਾਇ॥ ਜੇ ਜਗ ਰਹੀਏ ਜੀਵਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ੇਵਰ ਬਨ ਜਾਇ॥੯੮॥ ਜੀਉਣੇ ਕੋ ਕ੍ਯਾ ਦੋਸ ਹੈ ਮਾੜੇ ਹਮਰੇ ਭਾਗ॥ ਕਿਸਮਤ ਅਪਨੀ ਬਰਤਨੀ ਕਿਆ ਔਰਨ ਕੋ ਲਾਗ॥੯੯॥ਚੌਪਈ॥ ਜੀਉਣੇ ਦੀ ਅੱਜ ਰਾਜ ਦੁਹਾਈ॥ ਏਸ ਦੇਸ ਰੋਕਤ ਨਹੀਂ ਕਾਈ॥ ਆਦਮ ਨਾਰੀ ਹਾਰ ਸਭ ਭਾਗੇ॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਨਾ ਪਾਛੇ ਲਾਗੇ॥ ੧੦੦॥<noinclude></noinclude> f1l74tq665cbhw7f5apec4le93mm1uu 250 64471 218654 180990 2026-05-21T07:55:02Z Taranpreet Goswami 2106 218654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Mulkh Singh" /></noinclude>{{center|ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} {{center|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕਰੋ ਸਹੈਤਾ ਆ। ਦਸੋਂ ਗੁਰਾਂ ਕੋ ਸਿਮਰ ਕੇ ਲੀਨੀ ਕਲਮ ਉਠਾ॥</br> ਸਾਕਾ ਹੈ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਦਾ ਸੁਣੋ ਹਮਾਰੇ ਮੀਤ। ਦਿਲ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਦੋ ਘੜੀ ਸੁਣਿਓ ਲਾਕਰ ਪ੍ਰੀਤ।}} {{gap}}{{larger|ਬੈਂਤ-ਗੁਰੂ ਆ ਦੀਦਾਰ ਦੇ ਦਾਸ ਤਾਈਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਕਲਮ ਚਲਾਵਸਾਂ ਮੈਂ। ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋਯਾ ਸਾਕਾ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਵਸਾਂ ਮੈਂ। ਰੈਹਮਾ ਨਾਮ ਜੁਆਨ ਸੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਰਨ ਨਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਤਾਵਸਾਂ ਮੈਂ। ਸੰਨ ਉਨੀ ਸੌ ਬਾਈ ਸੀ ਈਸਵੀ ਜੀ ਰੁਤ ਹਾੜ ਸਿਆਲ ਅਲਾਵਸਾਂ ਮੈਂ। ਨਾਰੀ ਉਮਰ ਸਤਾਰਾਂ ਸੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਪਤੀ ਬਰਸ ਚੌਬੀ ਫੁਰਮਾਵਸਾਂ ਮੈਂ। ਕੰਮ ਵਾਹੀ ਦਾ ਰੇਣ ਗੁਜਰੇਨ ਕਰਦੇ ਸੱਯਦ ਕੌਮ ਉਚੀ ਸੀ ਸੁਣਾਵਸਾਂ ਮੈਂ । ਸੰਨ ਬਾਈ ਦੇ ਵਿਚ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸੋਹਣੀ ਗਾਹਾਂ ਦਿਨ ਮਾੜੇ ਆਏ ਗਾਵਸਾਂ ਮੈਂ ॥ ਨਾਲ ਲੱਗ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਨਾਰ ਬਿਗੜੀ ਕਿੱਸਾ ਓਹਦੀ ਕਰਤੂਤ ਬਣਾਵਸਾ ਮੈਂ॥ ਮਾੜੀ ਨਾਰ ਸੀ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢ ਓਹਦੇ, ਓਹਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਗਾਹਾਂ ਬਤਲਾਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਓਹਦੇ ਨਾਲ ਵਜ਼ੀਰਾ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ ਅਗੇ ਸਾਰਿਆਂ ਖੋਹਲ ਵਖਾਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੋਨੋਂ ਮਸ਼ਾਹੂਰ ਹੋਈਆਂ ਮਚ ਗਈ ਤਰਥੱਲ ਸੁਣਾਵਸਾਂ ਮੈਂ॥}} {{gap}}{{larger|ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ-ਮਮਾ ਰਾਰਾ ਦਦਾ ਅਖਰ ਲਗਾਂਵਦਾ॥ ਨਾਮ ਹੈ ਵਕੀਲ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਵਦਾ। ਰਾਤ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੀ ਰੰਨ ਨੂੰ ਸਖਾਲਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਖੌਤ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜਦੀ। ਨੂਰਮਹਿਲ ਵਿਚ ਮੁੰਡਾ ਸੋਹਣਾ ਵਸਦਾ॥ ਓਸਦਾ ਹਵਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸਦਾ॥ ਉਚੀ ਮੰਡੀ ਨਾਮ ਹੈ ਬਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਦਾ॥ ਹਟੀ ਤੇ ਚੁਬਾਰਾ ਸੋਹਣੇ ਦਾ ਸੁਣਾਂਵਦਾ ॥ ਵਕੀਲਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਚਾੜ੍ਹਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਖੌਤ ਪਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜਦੀ ॥ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਈ ਲੰਘ ਗਏ ਮਹੀਨੇ ਜੀ॥ ਘਰ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਵਸਾਰ ਦੀਨੇ ਜੀ। ਅਸੂ ਦੇ ਨੁਰਾਤਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ॥ ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਵਾਨ ਲਾ ਲਿਆ॥।}}<noinclude></noinclude> lniusrp49ieh9xundtclbiob71ln1t5 252 65179 218635 194477 2026-05-21T05:45:04Z Harchand Bhinder 2624 218635 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=[[ਦੋ ਬਟਾ ਇਕ]] |Language=pa |Volume= |Author=[[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨਜ |Address=ਲੁਧਿਆਣਾ |Year=2020 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2to4="ਤਤਕਰਾ" 5="ਮੁਆਫ਼ੀਨਾਮਾ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="7" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} adzc8lo1u3mp8676d3dimgmpcvs5kvx 250 69866 218622 218201 2026-05-21T03:16:36Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 218622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><poem>ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿਚ ਪਾਤੀ, ਦਿਤੀ ਦੂਤ ਨੇ ਅਰਜ ਗੁਜਾਰ ਆਹਾ। ਅਰਜ ਕਰਦਾ ਰਾਵਣ<ref>(ਨੋਟ: ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਓਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਭ ਲੰਕਾ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਖਿਰਾਜ ਦੇਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤਨ ਪੁਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਭੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਵਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਏਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਵਾਨਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ)</ref> ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਮੈਂ, ਤੁਸਾਂ ਪਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਆਹਾ। ਜਦੋਂ ਭੂਪ ਨੇ ਖੋਲ ਕੇ ਹਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਦੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਆਹਾ। ਰੰਗ ਰਾਗ ਤਮਾਸ਼ੇ ਸਭ ਬੰਦ ਹੋਏ, ਦਿਤਾ ਕਰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਦਰਬਾਰ ਆਹਾ। 'ਸ਼ਾਮ' ਵੇਖਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗ਼ਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਅਰਜ ਕਰਦਾ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਆਹਾ।</poem> {{c|{{larger|'''(ਪਵਨ)'''}}}} <poem>ਦਿਯਾ ਸਿੰਧ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਿਆਲ ਪਿਤਾ, ਪਵਨ ਆਖਦਾ ਹੋ ਅਧੀਨ ਪਿਆਰੇ। ਕਿਸ ਬਾਤ ਦਾ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਗਮ ਖਾਦਾ, ਕਿਸ ਕਾਰਨੇ ਹੋਏ ਗ਼ਮਗੀਨ ਪਿਆਰੇ ਰੰਗ ਰਾਗ ਤਮਾਸ਼ੇ ਕਿਉਂ ਬੰਦ ਹੋਏ, ਪਿਆ ਸੋਂਗ ਅਸਮਾਨ ਜਮੀਨ ਪਿਆਰੇ। 'ਸ਼ਾਮ' ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸ ਦੇਵੇਂ, ਕਿਉਂ ਛੁਟਿਆ ਜੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਪਿਆਰੇ।</poem> {{c|{{larger|'''(ਰਾਜਾ)'''}}}} <poem>ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਦਾ ਰੰਜ ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ, ਫਿਕਰ ਕਰ ਨਾ ਜ਼ਰਾ ਤੂੰ ਡਾਲ ਬੇਟਾ। ਲਖਾਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵਣ, ਐਵੇਂ ਪੈ ਨਾ ਏਸ ਖ਼ਿਆਲ ਬੇਟਾ। ਕਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਕਦੇ ਹੈ ਗ਼ਮ ਹੁੰਦਾ, ਸਮਾਂ ਬਦਲਦਾ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਬੇਟਾ। ਏਹ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਜਹਾਨ ਸਾਰਾ, ਲਖਾਂ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਜੰਜਾਲ ਬੇਟਾ। ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਤੈਨੂੰ, ਬਣੀ ਕੱਟਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬੇਟਾ। 'ਸ਼ਾਮ' ਮੇਰਿਆ ਚਾਨਣਾ ਪੁਛ ਨਾ ਤੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਕਰ ਨਾ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਬੇਟਾ।</poem> {{c|{{larger|'''(ਵਾਕ ਪਵਨ)'''}}}} <poem>ਪਵਨ ਜੋੜ ਕੇ ਹੱਥ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦੇ ਵਲ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਫਰਜ਼ ਪੁਤਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਟਹਿਲ ਕਰਨੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਪੁਤਰ ਸੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰ ਤੇ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਨਾਰੀ ਸੋ ਜੋ ਪਤੀ ਬ੍ਰਤ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ ਵਾਸਤੇ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਵੇ। ਮਿਤਰ ਸੋ ਜੋ ਗ਼ਮ ਗੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਦੁਖ ਸੁਖ ਮੇਂ ਏਕ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਭਾਈ ਸੋਂ ਜੋ ਭਾਈ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰੇ ਖੂਨ ਪੰਘਰੇ ਦੁਖ ਜਦ ਆਨ ਹੋਵੇ।</poem><noinclude>{{rh||'''ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ - 57'''}}</noinclude> gwz02fpuqog8gfm3aua4400wv2wb96l 218623 218622 2026-05-21T03:18:14Z Tamanpreet Kaur 606 218623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><poem>ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿਚ ਪਾਤੀ, ਦਿਤੀ ਦੂਤ ਨੇ ਅਰਜ ਗੁਜਾਰ ਆਹਾ। ਅਰਜ ਕਰਦਾ ਰਾਵਣ<ref>(ਨੋਟ: ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਓਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਭ ਲੰਕਾ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਖਿਰਾਜ ਦੇਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤਨ ਪੁਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਭੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਵਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਏਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਵਾਨਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ)</ref> ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਮੈਂ, ਤੁਸਾਂ ਪਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਆਹਾ। ਜਦੋਂ ਭੂਪ ਨੇ ਖੋਲ ਕੇ ਹਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਦੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਆਹਾ। ਰੰਗ ਰਾਗ ਤਮਾਸ਼ੇ ਸਭ ਬੰਦ ਹੋਏ, ਦਿਤਾ ਕਰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਦਰਬਾਰ ਆਹਾ। 'ਸ਼ਾਮ' ਵੇਖਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗ਼ਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਅਰਜ ਕਰਦਾ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਆਹਾ।</poem> {{c|{{larger|(ਪਵਨ)}}}} <poem>ਦਿਯਾ ਸਿੰਧ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਿਆਲ ਪਿਤਾ, ਪਵਨ ਆਖਦਾ ਹੋ ਅਧੀਨ ਪਿਆਰੇ। ਕਿਸ ਬਾਤ ਦਾ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਗਮ ਖਾਦਾ, ਕਿਸ ਕਾਰਨੇ ਹੋਏ ਗ਼ਮਗੀਨ ਪਿਆਰੇ ਰੰਗ ਰਾਗ ਤਮਾਸ਼ੇ ਕਿਉਂ ਬੰਦ ਹੋਏ, ਪਿਆ ਸੋਂਗ ਅਸਮਾਨ ਜਮੀਨ ਪਿਆਰੇ। 'ਸ਼ਾਮ' ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸ ਦੇਵੇਂ, ਕਿਉਂ ਛੁਟਿਆ ਜੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਪਿਆਰੇ।</poem> {{c|{{larger|(ਰਾਜਾ)}}}} <poem>ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਦਾ ਰੰਜ ਨਾ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ, ਫਿਕਰ ਕਰ ਨਾ ਜ਼ਰਾ ਤੂੰ ਡਾਲ ਬੇਟਾ। ਲਖਾਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵਣ, ਐਵੇਂ ਪੈ ਨਾ ਏਸ ਖ਼ਿਆਲ ਬੇਟਾ। ਕਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਕਦੇ ਹੈ ਗ਼ਮ ਹੁੰਦਾ, ਸਮਾਂ ਬਦਲਦਾ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਬੇਟਾ। ਏਹ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਜਹਾਨ ਸਾਰਾ, ਲਖਾਂ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਜੰਜਾਲ ਬੇਟਾ। ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਤੈਨੂੰ, ਬਣੀ ਕੱਟਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬੇਟਾ। 'ਸ਼ਾਮ' ਮੇਰਿਆ ਚਾਨਣਾ ਪੁਛ ਨਾ ਤੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਕਰ ਨਾ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਬੇਟਾ।</poem> {{c|{{larger|(ਵਾਕ ਪਵਨ)}}}} <poem>ਪਵਨ ਜੋੜ ਕੇ ਹੱਥ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦੇ ਵਲ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ। ਫਰਜ਼ ਪੁਤਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਟਹਿਲ ਕਰਨੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਪੁਤਰ ਸੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰ ਤੇ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਨਾਰੀ ਸੋ ਜੋ ਪਤੀ ਬ੍ਰਤ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ ਵਾਸਤੇ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਵੇ। ਮਿਤਰ ਸੋ ਜੋ ਗ਼ਮ ਗੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਦੁਖ ਸੁਖ ਮੇਂ ਏਕ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ। ਭਾਈ ਸੋਂ ਜੋ ਭਾਈ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰੇ ਖੂਨ ਪੰਘਰੇ ਦੁਖ ਜਦ ਆਨ ਹੋਵੇ।</poem><noinclude>{{rh||'''ਅੰਜਨਾ ਦੇਵੀ - 57'''}}</noinclude> hab0qkzuzagqahawqwx1s0kwanszfsg 2 72088 218617 218504 2026-05-20T15:36:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 218617 wikitext text/x-wiki == https://w.wiki/FC5M == {{Tree chart/start|align=center}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | |A1=ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ}} {{Tree chart| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |B1|P|P|P|P|P|P|P|P|P|B2 |P|P|P|P|P|P|P|P|P|B3 | | | | | | |B1=ਰੂਪ|B2=ਵਿਸ਼ਾ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ)|B3=ਵਸਤੂ}} {{Tree chart| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|.| | | |}} {{Tree chart| | |C1 | |C2 | |C3 | | | | | | | | | | | |C4 | | | | | | | |C5 | | | | | | |C1=ਰੂਪਾਕਾਰ|C2=ਭਾਸ਼ਾ|C3=ਸ਼ੈਲੀ|C4=ਆਤਮਪਰਕ (ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ)|C5=ਵਸਤੂਪਰਕ}} {{Tree chart| |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| |}} {{Tree chart|D1 | |D2 | |D3 | |D4 | | | | | |D5 | |D6 | |D7 | |D8 | |D9 |D1=ਭਾਵ-ਵਾਚਕ|D2=ਪਰਾਪਤ|D3=ਯੁਗ ਜਾਂ ਦੀ |D4=ਵਿਅਕਤੀਗਤ|D5=ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ|D6=ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ|D7=ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪੱਧਰ|D8=ਬੌਧਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ|D9=ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਬੰਧ}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|(| | | |!| |}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |E1| |E2| |E3| | |!|E1=ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ|E2=ਵਿਚਾਰ|E3=ਆਦਰਸ਼}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| |}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|(| |}} {{Tree chart| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |F1| |F2|F1=ਉਸਾਰ ਰੂਪੀ (ਸੰਸਥਾਈ ਰੂਪ)|F2=ਆਧਾਰ ਰੂਪੀ (ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ)}} {{Tree chart/end}} {{dhr|2em}} {{nop}} n6ulcyibutlcjjlvas3rzr0w2jxpzyn 250 72373 218645 218136 2026-05-21T06:30:49Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੨)}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਕੱਟਕੇ॥ ਜੇਹਲਖਾਨੇ ਵਿਚ ਪਾਯਾ ਜੰਦਾ ਕੁੰਡਾ ਖੂਬ ਲਾਯਾ ਪਹਿਰਾ ਉਪਰ ਲਗਾਯਾ ਭਲਾ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਅਟਕੇ॥ ੬੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਨਾ ਗਿਆ ਸੰਸਾਰ ਮੇਂ ਗਿਆ ਭਾਗ ਅਬ ਮੌੜ॥ ਰੂਪ ਸਪਾਹੀ ਕਾ ਬਨਾ ਲੇ ਬੰਦੂਕ ਗਿਆ ਦੌੜ॥ ੬੭॥ ਚੌਪਈ॥ ਬੇਖ਼ਬਰਾ ਪਟਿਆਲਿਓਂ ਧਾਇਆ॥ ਪਤਾ ਕਿਸੀ ਮਾਨਸ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ॥ ਵੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਨੇ ਔਰ॥ਜੀਉਣਾ ਭਾਗ ਗਿਆ ਕਿਸ ਠੌਰ॥ ੬੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਜਬ ਚੜਿਆ ਦਿਨ ਆਨ ਕੇ ਖਬਰ ਭਈ ਸਰਕਾਰ॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੀ ਭਾਲ ਕੋ ਚਾੜ੍ਹਦੀਏ ਅਸਵਾਰ॥ ੬੯॥ ਚੌਪਈ॥ ਸਿਵਲ ਪੁਲਸ ਸਭ ਕੀਨੀ ਦੌੜ॥ ਭਾਗ ਗਿਆ ਅਬ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਮੇਹਜਰ ਜੀਟਨ ਸਭ ਸਰਦਾਰ॥ ਗਏ ਢੂੰਢਨੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ॥੭੦॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਪਲਟਨ ਜੰਗੀ ਭਾਲ ਕੋ ਚੜ੍ਹੀ ਨਗਾਰਾ ਮਾਰ॥ ਜੋ ਤਮਾਮ ਸਭ ਰਜਮਟਾਂ ਬੇੜੇਚੇ ਅਸਵਾਰ॥ ੭੧॥ ਚੌਪਈ॥ ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਕੋ ਪਾਇਆ॥ ਬਹੁਤ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਇਆ॥ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਢੂੰਡਾ ਸਾਰੇ॥ ਓੜਕ ਅੰਤ ਬਿਚਾਰੇ ਹਾਰੇ॥੭੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਭਾਲਕੇ ਮੁੜੀ ਫ਼ੌਜ ਸਰਕਾਰ॥ ਕਿਤੇ ਘਰੋਲੇ ਡਾਰਿਆ ਦੇਖਾ ਸਗਲ ਨਿਹਾਰ॥੭੩॥ ਚੌਪਈ॥ ਗਾਮ ਗਾਮ ਮੈਂ ਪਤਾ ਨਾ ਕੋਈ॥ ਭਾਗ ਗਿਆ ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਜੋਈ॥ ਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਆਦਮੀ ਨਾਰੀ॥ ਏਹ ਬੋਲਤੀ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ॥੭੪॥ਦੋਹਰਾ॥ ਦੇਸ਼ ਮਾਲਵੇ ਮੇਂ ਵੜਾ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਜੋ ਭਾਗ॥ ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ ਨਾ ਰਮਾ ਉਤਰ ਦੱਖਣ ਲਾਗੁ॥੨੫॥ ਚੌਪਈ॥<noinclude></noinclude> 3gcr54m3aahs06uw9mp4us825iq8m8a 250 72374 218646 218137 2026-05-21T06:41:16Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>॥ਕਿਸੀ ਰੋਜ਼ ਜਾ ਵੜੇ ਝਲੇਰੇ॥ ਕਿਸੀ ਰੋਜ਼ ਬਾਈਏ ਕੇ ਨੇਰੇ॥ ਕਬੀ ਕਬੀ ਸਾਬੋਂ ਕੇ ਮਾਹੀਂ॥ ਔਰ ਦੇਸ ਮਧ ਜਾਤਾ ਨਾਹੀਂ॥੭੬॥ ਕਬੀ ਕਬੀ ਬਾਂਗਰ ਕੇ ਧੋਰੈ॥ਕਬੀ ਫਿਰੈ ਸਰਸੈ ਕੀ ਓਰੈ॥ ਨਹੀਂ ਅਰਾਮ ਪਾਵਤਾ ਜ਼ੱਰਾ॥ਹੀ ਤਰੀਕ ਹਮੇਸ਼ ਮੁਕੱਰਾ॥੭੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੋਚ ਕਰੀ ਦਿਲ ਮੌੜਨੇ ਠੀਕ ਬਨਾ ਅਬ ਚੋਰ॥ ਲੂਟੋ ਮਾਰੋ ਜਗਤ ਕੋ ਜੇ ਤੋ ਤੁਮਰੋ ਜੋਰ॥੭੮॥ ਚੌਪਈ॥ ਅਬ ਤੁਮਕੋ ਜਿਸਨੇ ਜਬ ਪਕੜਾ॥ ਬਾਂਧ ਕੈਦ ਕਰ ਡਾਰੇ ਤਕੜਾ॥ ਅਬ ਮਤ ਜਾਨ ਬੂਝ ਕਰ ਹਾਂ ਸੀ॥ ਉਮਰ ਕੈਦ ਯਾ ਦੇਵਨ ਫਾਂਸੀ॥੭੯॥ਦੋਹਰਾ ॥ਅਪਨਾ ਮਰਨਾ ਜਾਨ ਕੇ ਲੂਟ ਮਚਾਈ ਦੇਸ॥ ਆਵਨ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਡਾਕੇ ਪੈਨ ਹਮੇਸ਼ਾ॥ ੮੦॥ ਚੌਪਈ॥ ਕੋਊ ਕਹੇ ਧਾੜਵੀ ਫਿਰਦੇ॥ ਬੀਚ ਝਲੇਰੇ ਇਰਦੇ ਗਿਰਦੇ॥ ਚਾਰ ਓਰ ਮਧ ਲੁੱਟ ਮਚਾਈ॥ ਵਕਤ ਬਵਕਤ ਨਾ ਜਾਤਾ ਕਾਈ॥ ੮੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਜਬ ਦੌੜਤਾ ਰਸਤਾ ਲੇਤਾ ਰੋਕ॥ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਕੋ ਛੋਡਤਾ ਤੰਗ ਭਏ ਸਭ ਲੋਕ॥੮੨॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਬਾਹੀਏ ਝਲੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਯਾ ਧਾੜਵੀ ਨੇ ਲੁੱਟਿਆ ਚੁਫੇਰੇ ਘੇਰਾ ਪਾਇਕੇ ਜਮਾਤ ਨੂੰ॥ ਰੰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਤਮਾਮ ਲਈਆਂ ਘੂਰ ਘੂਰ ਛੱਡਿਆ ਨਾ ਮੂਲ ਕਿਸੇ ਜ਼ਾਤ ਤੇ ਕੁਜ਼ਾਤ ਨੂੰ॥ ਮੁਲਕ ਤਮਾਮ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਹੋਈ ਖ਼ਾਸ ਆਮ ਜੀਉਣ ਮੌੜ ਲੁਟਦਾ ਹੈ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ॥ ਫੌਜ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਜਾਨ ਤੌਂ ਬਗ਼ੈਰ ਕੋਈ ਫੜੇਨਾ ਅਫ਼ਾਤ ਨੂੰ॥ ੮੩॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਪੰਜ ਸਤ ਰਲ ਕੇ ਧਾੜਵੀ<noinclude></noinclude> a57isltt1a0yekk93cx9ekfiv306xpa 250 72375 218647 218138 2026-05-21T06:48:22Z Taranpreet Goswami 2106 218647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੩)}}</noinclude>ਚਾਦਰ ਦੇਨਵਫਾਇ।ਜੋਕੁਛ ਤੁਮਰੇਪਾਸਹੈ ਏਥੇਦੇਹੋ ਪਾਇ॥ ੮੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕੱਢ ਬੰਦੂਕ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਜਾਨ ਪ੍ਰਾਨ . । ਸਾਰਾ ਜ਼ੇਵਰ ਲਾਹਿਕੇ ਅੱਗੇ ਧਰਨ ਜੁਵਾਨ ॥੮੫॥ ਚੌਪਈ ॥ ਰੋਜ਼ ਧਾੜਵੀ ਲੁਟ ਲੁਟ ਖਾਵੇ। ਨਾ ਕੋਈ ਆਗੇ ਹਾਥ ਉਠਾਵੇ।। ਰੱਯਤ ਬਨੀ ਤਮਾਮਲੁਕਾਈ ॥ ਦੇਸਮਾਲਵੇ ਬੀਚ ਦੁਹਾਈ॥੮੬॥ ਚੌਪਈ ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਹੂਆ ਥਰ ਥੱਲਾ। ਜੀਉਣਾਔਡਲੂਟਤਹੈਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸੇ ਭਰਤਾ। ਖ਼ੌਫ਼ ਖੁਦਾਈ ਨਾ ਕੁਛ ਕਰਤਾ ॥੮੭॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਸੁੰਨਾਂ ਮੁਲਕਤਕਾਲੀਆ ਲੂਟ ਮਚਾਈਆਨ।ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਉਡਾਵਤੇ ਉਮਦਾ ਪੀਵਨ ਖਾਨ॥੮੮॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਲੂਟ ਮਚਾਈਕਾਈਬੋਲਦਾ ਨਾਭਾਈਅੱਗੋਂ ਸਗੋਂਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਹੈਂ ਮਾਲ ਜੋ ਫੜਾਉਂਦੇ । ਦਾਦ ਫਰਯਾਦ ਨਾ ਸੁਨਾਵੇਂ ਅੱਗੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਚੁਪ ਹੀ ਚੁਪਾਤੇ ਉਠ ਘਰਾਂ ਵਲ ਆਉਂਦੇ ॥ ਪੁੱਛਨ ਗਵਾਂਡੀ ਜੋ ਸ਼ਿਤਾਬੀ ਮੁੜ ਆਏ ਤੁਸੀ ਚੁਪਚਾਂਦ ਬੈਠੇ ਮੁਖੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬਤਾਉਂਦੇ। ਪੈਗਿਆ ਅੰਧੇਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਜੱਗ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਸਮੇਤ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ॥੮੯॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਹੋਈ ਬੰਦ ਸੌਦਾਗਰੀ ਰਾਹੀ ਤੁਰਨ ਨਾ ਰਾਹ ਦੌਲਤ ਮਾਲ ਅਰ ਜਾਨ ਕਾਕੋਊ ਨਾ ਕਰਤ ਬਿਸਾਹ॥੯੦॥ ਚੌਪਈ ॥ ਬੰਦ ਬਰਾਤ ਗਾਮ ਸੇ ਹੋਈ।ਪੰਧ ਨਾ ਪਰਤ ਅਕੇਲਾ ਕੋਈ॥ ਐਸੀ ਲੁਟਮਚੀ ਅਬਭਾਰੀ ॥ ਖ਼ਲਕਤ ਕਾਂਪ ਉਡੀ ਕੁਲ ਸਾਰੀ॥੯੧॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਦੁਨੀਆਂ ਸਗਲ ਪੁਕਾਰਤੀ ਕਿਆਅਬਹੋਊਹਾਲ।ਜੀਉਣੇਮੌੜਦੇ ਜੀਉਂਦਿਆਂ<noinclude></noinclude> 3yzke5my9z4sxiy6n5p5z0zfb84cx8z 218648 218647 2026-05-21T07:00:29Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 218648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧ ੪)}}</noinclude>ਚਾਦਰ ਦੇਨ ਵਛਾਇ॥ ਜੋ ਕੁਛ ਤੁਮਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਏਥੇ ਦੇਹੋ ਪਾਇ॥ ੮੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕੱਢ ਬੰਦੂਕ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਜਾਨ ਪ੍ਰਾਨ . ॥ਸਾਰਾ ਜ਼ੇਵਰ ਲਾਹਿ ਕੇ ਅੱਗੇ ਧਰਨ ਜੁਵਾਨ॥੮੫॥ ਚੌਪਈ॥ ਰੋਜ਼ ਧਾੜਵੀ ਲੁਟ ਲੁਟ ਖਾਵੇ॥ ਨਾ ਕੋਈ ਆਗੇ ਹਾਥ ਉਠਾਵੇ॥ ਰੱਯਤ ਬਨੀ ਤਮਾਮ ਲੁਕਾਈ॥ ਦੇਸ ਮਾਲਵੇ ਬੀਚ ਦੁਹਾਈ॥੮੬॥ ਚੌਪਈ॥ ਚਾਰ ਚੱਕ ਹੂਆ ਥਰ ਥੱਲਾ॥ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ ਲੂਟਤ ਹੈ ਕੱਲਾ॥ ਨਹੀਂ ਕਿਸੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸੇ ਡਰਤਾ॥ ਖ਼ੌਫ਼ ਖੁਦਾਈ ਨਾ ਕੁਛ ਕਰਤਾ॥੮੭॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਸੁੰਨਾਂ ਮੁਲਕਤ ਕਾਲੀਆ ਲੂਟ ਮਚਾਈ ਆਨ॥ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਉਡਾਵਤੇ ਉਮਦਾ ਪੀਵਨ ਖਾਨ॥੮੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਲੂਟ ਮਚਾਈ ਕਾਈ ਬੋਲਦਾ ਨਾ ਭਾਈ ਅੱਗੋਂ ਸਗੋਂ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਹੈਂ ਮਾਲ ਜੋ ਫੜਾਉਂਦੇ॥ ਦਾਦ ਫਰਯਾਦ ਨਾ ਸੁਨਾਵੇਂ ਅੱਗੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਚੁਪ ਹੀ ਚੁਪਾਤੇ ਉਠ ਘਰਾਂ ਵਲ ਆਉਂਦੇ॥ ਪੁੱਛਨ ਗਵਾਂਡੀ ਜੋ ਸ਼ਿਤਾਬੀ ਮੁੜ ਆਏ ਤੁਸੀ ਚੁਪਚਾਂਦ ਬੈਠੇ ਮੁਖੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬਤਾਉਂਦੇ॥ ਪੈ ਗਿਆ ਅੰਧੇਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਜੱਗ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਸਮੇਤ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ॥੮੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹੋਈ ਬੰਦ ਸੌਦਾਗਰੀ ਰਾਹੀ ਤੁਰਨ ਨਾ ਰਾਹ ਦੌਲਤ ਮਾਲ ਅਰ ਜਾਨ ਕਾ ਕੋਊ ਨਾ ਕਰਤ ਬਿਸਾਹ॥੯੦॥ ਚੌਪਈ॥ ਬੰਦ ਬਰਾਤ ਗਾਮ ਸੇ ਹੋਈ॥ਪੰਧ ਨਾ ਪਰਤ ਅਕੇਲਾ ਕੋਈ॥ ਐਸੀ ਲੁਟਮਚੀ ਅਬਭਾਰੀ॥ ਖ਼ਲਕਤ ਕਾਂਪ ਉਡੀ ਕੁਲ ਸਾਰੀ॥੯੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੁਨੀਆਂ ਸਗਲ ਪੁਕਾਰਤੀ ਕਿਆ ਅਬ ਹੋਊ ਹਾਲ॥ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦੇ ਜੀਉਂਦਿਆਂ<noinclude></noinclude> qaswzqnwdvlowsfar6h4qg31ptrfza1 250 72445 218636 218541 2026-05-21T05:49:17Z Harchand Bhinder 2624 218636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਵਣ ਕੰਬਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਰਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰਗ (ਬੀਰ ਰਸੀ), ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸੂਰਜੀ ਸੌਗਾਤ ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋ ਨਾਵਲ ਕੋਸੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ, ਜੀਵਨੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਮੇਜਰ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ। ਹਸਰਤ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਖੋਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਦਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੱਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ‘ਜਾਗ੍ਰਤੀ’ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪ੍ਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਫਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖਾਨੋਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 109 ਵਿੱਚ 27 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਊਧੋ ਨੰਗਲ ਬਾਸਰਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ.ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਲੜਕੇ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ, 42}}</noinclude> 4865dhwm7dz49limwarry5mj55oafy0 218637 218636 2026-05-21T05:49:36Z Harchand Bhinder 2624 218637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਵਣ ਕੰਬਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਰਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰਗ (ਬੀਰ ਰਸੀ), ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸੂਰਜੀ ਸੌਗਾਤ ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋ ਨਾਵਲ ਕੋਸੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ, ਜੀਵਨੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਮੇਜਰ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ। ਹਸਰਤ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਖੋਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਦਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੱਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ‘ਜਾਗ੍ਰਤੀ’ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪ੍ਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਫਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖਾਨੋਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 109 ਵਿੱਚ 27 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਊਧੋ ਨੰਗਲ ਬਾਸਰਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ.ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਲੜਕੇ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ, 42}}</noinclude> k6k47t3xsn7tk5ioyfyupeguhx77gmg 250 72446 218638 218542 2026-05-21T05:51:11Z Harchand Bhinder 2624 218638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਹਸਰਤ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਦੋਵੇਂ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਇਕ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1995 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 43}}</noinclude> sxyr5377gzjx1y62me4rj1qs2cnzraw 250 72447 218639 218543 2026-05-21T05:55:18Z Harchand Bhinder 2624 218639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 164 |cHeight = 191 |oTop = 12 |oLeft = 143 |Location = center |Description = }} {{center|{{x-larger|'''ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.)'''}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਚੁਣੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ ਡਵੀਜਨਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਸ ਟੂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗੀਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 44}}</noinclude> lln6yegdhgwptid1wz5c7v9u16ildq2 218640 218639 2026-05-21T05:56:00Z Harchand Bhinder 2624 218640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 164 |cHeight = 191 |oTop = 12 |oLeft = 143 |Location = center |Description = }} {{center|{{x-larger|''ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.)''}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਚੁਣੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ ਡਵੀਜਨਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਸ ਟੂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗੀਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 44}}</noinclude> p718qoj7gyo2y56bhawa9m14tvz0tiy 218641 218640 2026-05-21T05:56:32Z Harchand Bhinder 2624 218641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 164 |cHeight = 191 |oTop = 12 |oLeft = 143 |Location = center |Description = }} {{center|{{x-larger|'ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.)'}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਚੁਣੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ ਡਵੀਜਨਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਸ ਟੂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗੀਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 44}}</noinclude> 3wnh3sb2ifkcn3bi0i8wfend7htuv3e 218642 218641 2026-05-21T05:57:40Z Harchand Bhinder 2624 218642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 164 |cHeight = 191 |oTop = 12 |oLeft = 143 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਚੁਣੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ ਡਵੀਜਨਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਸ ਟੂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗੀਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 44}}</noinclude> gb2p8mjjdxr3hu0abbrai616dajq0x8 250 72448 218643 218544 2026-05-21T05:58:45Z Harchand Bhinder 2624 218643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਨ ਲਾਈਨ ਭਾਵ ਡਿਜਟਾਈਜੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਪਨਮੀਡੀਆ ਦੇ ਐਮ.ਡੀ. ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇਨਚਾਰਜ ਸਨ । 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 8 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਨੂੰ 2012 ਦੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਕੇਡਰ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰਿਟੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੇਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡੀ ਵੀ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਦੀਪ ਦੁੱਗਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਅਦਿੱਤਿਆ ਦੁੱਗਲ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 45<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 45}}</noinclude> nsexwyfw3h263fpawzqqriw4s9wt3ab 218644 218643 2026-05-21T05:59:29Z Harchand Bhinder 2624 218644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਨ ਲਾਈਨ ਭਾਵ ਡਿਜਟਾਈਜੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਪਨਮੀਡੀਆ ਦੇ ਐਮ.ਡੀ. ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇਨਚਾਰਜ ਸਨ । 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 8 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਨੂੰ 2012 ਦੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਕੇਡਰ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰਿਟੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੇਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡੀ ਵੀ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਦੀਪ ਦੁੱਗਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਅਦਿੱਤਿਆ ਦੁੱਗਲ ਹਨ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 45}}</noinclude> 8i7gh3n251b7gam8r8u59mf9k1fq4su 250 72468 218619 218587 2026-05-20T16:08:46Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਸਹਿ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਭਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਦਿਉ। ਮਾਂ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਠੀਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੇਚ ਕੇ ਪੈਸੇ ਨਾ ਉਡਾ ਦੇਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਠੇਕੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਭਰਾ ਦਾ ਝਗੜਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਡੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਂ ਕਰਵਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਾ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿਚੋਂ ਮਾਂ ਛੁਟ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਬਾਪੂ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਪਿੱਛੋਂ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਬਾਹਰ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ 'ਵਕਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੀ ਪਰਾਏ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ' ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਮੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਮਨੋਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਡੇਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਡੇਰੇ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਗੁਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਂਝ ਸੀ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਝੱਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਸੀ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਸ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰ ਗਏ। {{gap}}ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਥੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਟਾਰਚਰ ਹੋਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਘੜ ਸਿਆਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਣਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਵੀ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਕਤ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ 'ਚੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦਫਤਰ ਆ<noinclude>{{rh||56}}</noinclude> arfczdpci54zp67q3xcxu8d6bhx0ips 250 72469 218620 218588 2026-05-20T16:18:18Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਬਾਪੂ ! ਫੇਰ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਫਿਰੋਂਗੇ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਇਓ। ਬਾਪੂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਟਾਰਚਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ 'ਚੋਂ ਦਵਾਈ ਦਿਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ (ਚੰਨਪ੍ਰੀਤ) ਸ਼ਾਇਦ ਨੌਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਉਪਰੰਤ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਪਾਪਾ! ਘਰੇ ਕੌਣ ਆਇਆ?" ਮੈਂ ਕਿਹਾ "ਬੇਟੇ ਤੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨੀਂ? ਤੇਰਾ ਦਾਦੂ ਆਇਐ।" ਤਾਂ ਬੇਟਾ ਕਹਿੰਦਾ "ਮੈਨੂੰ ਨੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਜਲਦੀ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ।" ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਹਾਂ ਬੇਟਾ! ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।" ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਾਪੂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਆ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਕ ਸਾਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੇਕਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਲਉ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਉ ਤਾਂ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਾ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਸੀ? {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਪੁੱਤ ਕਪੁੱਤ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦੈ।" ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਘਰਵਾਲੀ ਕੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਬੇਟਾ! ਕਿਤੇ ਚੋਟ ਤਾਂ ਨੀਂ ਆਈ?” ਮਾਂ ਡੇਰੇ 'ਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਗੱਲ ਕੀ ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਤੋਂ ਚੋਰੀਂ ਉਹ ਘਰੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਭੈਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਿਊਟੀ ਕਰਕੇ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕਾਫੀ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਭਰਾ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆਨੇ-ਬਹਾਨੇ ਲੜਨ ਲਈ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਦਸੋਂ ਰੋਡ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਉਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਘਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਭੈਣ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡ ਚਲਾ<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> 5m78fse2g1w56yksxod1o6as27rxy9f 250 72470 218613 2026-05-20T12:57:28Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਹਾਰ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ}}''' ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਾਰ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲੇ ਸਮੇਂ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ' ਲਿਖ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਭਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ। ਨਿੱਤ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਘਰ ਕੋਈ ਮਿਹਣਾ ਦਿੰਦਾ ਲੰਘਦੀ ਪੌਣ ਮਸ਼ਕਰੀ ਕਰਦੀ ਨਿੱਤ ਹੀ ਉੱਠਦਾ ਧੂੰਆਂ ਜਿਹਾ ਬੁਝੀਆਂ ਮਰਦ-ਛਾਤੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ। ਸਾਡੀ ਹਾਰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿੱਧਰੇ ਛਪੀ ਨਹੀਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੋਚੋ ਤੇ ਸਹੀ ਯਾਰ ਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਲ ਕਦ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆਏ ਹਾਂ ਜੰਗ 'ਚੋਂ ਹਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਵਾਂਗੂੰ ਲਿਆ ਟੰਗੀ ਹੈ ਕੱਚੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਟੁੱਟੀ ਜਿਹੀ ਤਲਵਾਰ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਾਰ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ਹੀ ਲਿਖ ਬੇਦਾਵਾਂ ਦੇ ਆਏ ਹਾ ਭਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 77}}</noinclude> cjsko3tvvsm4z0prfymkiavmb6qrml2 250 72471 218614 2026-05-20T13:00:42Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਅਜੋਕੀ ਕਵਿਤਾ}}''' ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਮਨ 'ਚ ਉੱਠੇ ਉਬਾਲ ਨੂੰ ਮੱਥੇ 'ਚ ਦਗ਼ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪਨਪਦੇ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇਬਾਰਤ 'ਚ। ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਬੇ-ਮੁਹਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ, ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਐਪਰ ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਵਾਚਦਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਇਹ ਮਨ-ਮੇਚ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕਦੇ ਤੱਤੇ, ਕਦੇ ਠੰਡੇ ਕਦੇ ਢਾਹੂ, ਕਦੇ ਉਸਾਰੂ ਕਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੀ ਤਿਉੜੀ ਜਿਹੇ ਕਦੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਨਿਰੀ ਸਿਖਿਆ ਵਰਗੇ ਕਦੇ ਨਿਰੇ ਨਿਮੋਹਰੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ ਜਿਹੇ। ਕਵੀ ਫਿਰ ਸੋਚਦੈ ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਅਰਥ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 78}}</noinclude> 0h7c8hctid0xrje12fn5eunt9v9t35x 250 72472 218615 2026-05-20T14:41:19Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸਹੂਲਤ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਖਾਮੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਦਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਤੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਐਕਟ ਬਣਨ ਦੇ 21 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਅਤੇ 100% ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਰਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ 7 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨਾਪਣ, ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ, ਲੈਪਰੋਸੀ, ਘੱਟ ਸੁਨਣਾ, ਚੱਲਣ ਫਿਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਪਛੜਾਪਨ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰ 2005 ਨੂੰ ਬਣਿਆਂ ਅਜੇ ਲਗਭਗ 12 ਸਾਲ ਹੀ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਮੂਹ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੈ ਕਿ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਿਕਮੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੂਚਨਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ (ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ.), ਸੈਮੀਨਾਰ, ਰੈਲੀਆਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਸੂਚਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਏ.ਪੀ.ਆਈ.ਓ., ਪੀ.ਆਈ.ਓ. ਅਤੇ ਐਪੇਲੇਟ ਅਥਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸੂਚਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਬੋਰਡ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਸਨਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਲਈ ਵੀ ਕਦਮ ਉਠਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਮਜ਼ਾਲ ਐ ਕਿ ਇਹ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਨਾ ਹੋਵੇ ! {{gap}}ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh||6}}</noinclude> 74n03fpd4am0zuby5wjps91nclruuzk 250 72473 218616 2026-05-20T14:50:59Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>21 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: 1. Leprosy Cured Persons 2. Autism Spectrum Disorder 3. Specific Learning Disability 4. Speech and Language Disability 5. Chronic Neurological Conditions 6. Hearing Impairment (deaf and hard of hearing) 7. Multiple Disabilities including Deaf-Blindness 8. Multiple Sclerosis 9. Sickle Cell Disease 10. Parkinson's Disease 11. Intellectual Disability 12. Muscular Dystrophy 13. Acid Attack Victims 14. Locomotor Disability 15. Blindness 16. Dwarfism 17. Low-vision 18. Thalassemia 19. Haemophilia 20. Mental Illness 21. Cerebral Palsy ਉਕਤ ਐਕਟ ਵਿਚ 14 ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਕਾਫੀ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਕ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਕਿਸੇ ਧਾਰਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਨਣ 'ਤੇ<noinclude>{{rh||7}}</noinclude> ewp6h6a361x20ykh9zw9jcts404vqra 250 72474 218621 2026-05-20T16:31:26Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਗਿਆ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਾਂ ਆਮ ਵਾਂਗ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਪੰਜ-ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲਾ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਗੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਰਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ 'ਚ ਚਲੇ ਜਾਓ।" ਮੇਰੀ ਅਣਖੀਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਵੇਂ ਬਰਛੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ ਹੋਣਗੇ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ 9 ਵਜੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਭੈਣ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ (ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮੇਰੀ ਭਾਣਜੀ ਨੂੰ 200/- ਰੁਪਏ ਪਕੜਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪੈਸੇ ਵਗ੍ਹਾ ਕੇ ਪਰ੍ਹੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਅਸੀਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਨੀਂ, ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਈ ਰੱਖੋ।" {{gap}}ਫੇਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਸਜ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਭਰਾ ਇਕ-ਦੋ ਦਿਨ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਘਨੌਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਬੂਟੀ ਲਈ ਥਾਣੇ ਵਿਚ 10000/- ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੋਲ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਤੀਵੀਂ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਸੀ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮੰਗੇ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਰਾ ਤਾਂ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਮਲਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਗੁਆ ਨਾ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਉਤਰ ਕਾਪੀਆਂ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 10-15 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਲੋੜ ਨਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਦੋ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਭਰਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਤੇ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ। ਦਿਨ ਦੇ 10 ਕੁ ਵਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭੈਣ ਡਿਊਟੀ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਭੈਣ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਦੱਸਿਓ, ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਰ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਪਤਾ ਕਰ ਹੀ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨੱਕ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਹੀ ਖੂਨ ਅਤੇ ਭੈਣ ਘਬਰਾ ਗਈ।<noinclude>{{rh||58}}</noinclude> o4ok1z1abcg1mge4t9oxeosex6buq5v 250 72475 218624 2026-05-21T05:16:21Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਦਾ ਛੱਪੜ ਲੱਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਚੁਬਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਾ ਆਏ ਸਗੋਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਭੈਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਦਾ ਛੱਪੜ ਲੱਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਚੁਬਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਾ ਆਏ ਸਗੋਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਭੈਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 4-5 ਦਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਝਰਤੀ ਰੱਖਿਆ। ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹਸਪਤਾਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਮ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਤੇ ਫਰੈਕਚਰ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੜੀ ਕਰਲਾਈ। ਖੈਰ ! ਭੈਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਲਸਤਰ ਲਗਵਾ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਫਰੈਕਚਰ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਪਰ ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫਲ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਂ ਲਗਭਗ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਸਿਰ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਗਏ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਘਰੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬੇਘਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਪਰ ਭੇਣ ਕੋਲ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਮਟ ਕਰਵਾ ਕੇ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਲੋਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿਚੋਂ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਊ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੋਨੀ ਵਿਚ 200 ਬਗ ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੈ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੁੰਦਕ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਜਿੱਡਾ ਹੀ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮਕਾਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਸ਼ਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਮਕਾਨ ਬਣਵਾਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਮੇਰੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਨੀਹਾਂ ਪੁਟਵਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭੱਠੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵਧੀਆ ਇੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ 'ਚ ਭਰਾ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ 59<noinclude>{{rh||59}}</noinclude> 08x4rrphsjemhgnqyvq4xwjkcrov19p 218632 218624 2026-05-21T05:27:08Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਦਾ ਛੱਪੜ ਲੱਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਚੁਬਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਾ ਆਏ ਸਗੋਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਭੈਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 4-5 ਦਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਝਰਤੀ ਰੱਖਿਆ। {{gap}}ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹਸਪਤਾਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਮ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਤੇ ਫਰੈਕਚਰ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੜੀ ਕੁਰਲਾਈ। ਖੈਰ ! ਭੈਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਲਸਤਰ ਲਗਵਾ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਫਰੈਕਚਰ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਪਰ ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫਲ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਂ ਲਗਭਗ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਸਿਰ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਗਏ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਘਰੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬੇਘਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਪਰ ਭੇਣ ਕੋਲ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਮਟ ਕਰਵਾ ਕੇ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਲੋਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿਚੋਂ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਊ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੌਨੀ ਵਿਚ 200 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੈ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੁੰਦਕ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਜਿੱਡਾ ਹੀ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮਕਾਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਸ਼ਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਬਣਵਾਇਆ। {{gap}}ਮਕਾਨ ਬਣਵਾਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਮੇਰੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਨੀਹਾਂ ਪੁਟਵਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭੱਠੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵਧੀਆ ਇੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ 'ਚ ਭਰਾ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ<noinclude>{{center|59}}</noinclude> rrewjaon6ruyxynq26s2liro9ivvhe9 218633 218632 2026-05-21T05:27:50Z Marde Sehajpreet kaur 1774 218633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਦਾ ਛੱਪੜ ਲੱਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਚੁਬਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਾ ਆਏ ਸਗੋਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਭੈਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 4-5 ਦਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਝਰਤੀ ਰੱਖਿਆ। {{gap}}ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹਸਪਤਾਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਮ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਤੇ ਫਰੈਕਚਰ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੜੀ ਕੁਰਲਾਈ। ਖੈਰ ! ਭੈਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਲਸਤਰ ਲਗਵਾ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਫਰੈਕਚਰ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਪਰ ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫਲ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਂ ਲਗਭਗ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਸਿਰ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਗਏ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਘਰੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬੇਘਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਪਰ ਭੇਣ ਕੋਲ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਮਟ ਕਰਵਾ ਕੇ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਲੋਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿਚੋਂ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਊ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੌਨੀ ਵਿਚ 200 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੈ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੁੰਦਕ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਜਿੱਡਾ ਹੀ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮਕਾਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਸ਼ਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਬਣਵਾਇਆ। {{gap}}ਮਕਾਨ ਬਣਵਾਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਮੇਰੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਨੀਹਾਂ ਪੁਟਵਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭੱਠੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵਧੀਆ ਇੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ 'ਚ ਭਰਾ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ<noinclude>{{center|59}}</noinclude> fm7psbgffwacqvg9yn594fv6nulkbgd 250 72476 218625 2026-05-21T05:16:43Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਖਹਿੜਾ ਛੁਟੇਗਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬਾਪੂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਬਣ ਕੇ ਬੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ “ਬਾਪੂ ! ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੀ ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆ। ਜੋ ਦੁੱਖ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਖਹਿੜਾ ਛੁਟੇਗਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬਾਪੂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਬਣ ਕੇ ਬੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ “ਬਾਪੂ ! ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੀ ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਆਏ ਨੇ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਆਣਗੇ।” ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇੰਨਾ ਹੌਸਲਾ ਹੀ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਤੱਕ ਮੋਹੇ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਆਉਣ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਲੱਗਣ ਵਰਗਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੀ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ parkinson ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਬਾਪੂ ਵਿਆਹਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀ ਆਦਿ ਡਿੱਗ ਕੇ ਭੈੜਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਬਾਪੂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਆਇਆ। ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਪੂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਹਫ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਕੰਬਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਬਾਪੂ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਗਟ ਗਟ ਕਰਕੇ ਪੀ रे ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਮਨੋਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ‘ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਪਿੰਡ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਕਸਾਈ ਦੇ ਵਸ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਵੇਰਕਾ ਦੇ ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਤਲਾਂ ਪਿਲਾਈਆਂ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ठे ਮੈਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸੀਲੋ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੂਟਰ ਲਗਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਣ ਵਿਚ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਨਾ ਆਵੇ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੀਲੋ ਕੰਪਨੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੱਡੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਗੱਡੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਡੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਗੱਡੀ ਜਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣੇ ਚੌਂਤਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਗੱਡੀ ਖੜੀ ਕਰਕੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦੇਰ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਰੀਟਾਂ ਨਾ ਪਾ ਦੇਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਕਿ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੌਰ ਜਾਪਦੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ 60<noinclude>{{rh||60}}</noinclude> 1i6i3dbcvn4hkqittndi53q22gj2p6v 218634 218625 2026-05-21T05:42:45Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 218634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਖਹਿੜਾ ਛੁਟੇਗਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬਾਪੂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਬਣ ਕੇ ਬੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ “ਬਾਪੂ!ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੀਂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਂ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਆਏ ਨੇ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਆਣਗੇ।” ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇੰਨਾ ਹੌਸਲਾ ਹੀ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਆਉਣ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਲੱਗਣ ਵਰਗਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਬਾਪੂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ਕ ਸੀ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ parkinson ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਬਾਪੂ ਵਿਆਹਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀ ਆਦਿ ਡਿੱਗ ਕੇ ਭੈੜਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਬਾਪੂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਆਇਆ। ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਪੂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਹਫ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਕੰਬਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਬਾਪੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਗਟ ਗਟ ਕਰਕੇ ਪੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਮਨੋਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ "ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਪਿੰਡ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਕਸਾਈ ਦੇ ਵਸ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਵੇਰਕਾ ਦੇ ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਤਲਾਂ ਪਿਲਾਈਆਂ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸੀਲੋ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੂਟਰ ਲਗਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਣ ਵਿਚ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਨਾ ਆਵੇ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੀਲੋ ਕੰਪਨੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੱਡੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਗੱਡੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਡੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਗੱਡੀ ਜਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣੇ ਚੌਂਤਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਗੱਡੀ ਖੜੀ ਕਰਕੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦੇਰ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਰੀਟਾਂ ਨਾ ਪਾ ਦੇਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਕਿ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੌਰ ਜਾਪਦੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ<noinclude>{{center|60}}</noinclude> dt5lu9viy5rxjnm77ytrfukpqhufco8 250 72477 218626 2026-05-21T05:17:02Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਪੁੱਤ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸ਼ਲ ਵੇਚ ਕੇ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿਚ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਪੁੱਤ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸ਼ਲ ਵੇਚ ਕੇ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿਚ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਜ ਦਹੇਜ ਦੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਫਾਰਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਛੱਡਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਰਸਤਾ ਨਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹੂਟਰ ਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਪੂ ਮੂਹਰਲੀ ਸੀਟ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਹੂਟਰ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਬਾਪੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ‘ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੈਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਪਲਾਟ ਤੇ ਕਈ ਕਈ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਿਆ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਆਪ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੈਣ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਮਕਾਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਇਕ ਮੰਜਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਮੰਜਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇਕ-ਦੋ ਰੇਹੜੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੇਹੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਟਪਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਗੈਰ-ਵਾਜ਼ਿਬ ਰੇਟ ਮੰਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੇ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬੱਸ ਦੇ ਉਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਕਮਾਂਡੋ ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ ਭੈਣ ਦਾ ਪਲਾਟ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਪੂ ਉਥੇ ਬੱਸ ਤੋਂ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਕੇ ਛੱਡ ਆਇਆ ਪਰ ਹਫ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਪਲਾਟ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਬਾਪੂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਪੜ-ਲਿਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿਰਕੱਢ ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਵੀ ਗਏ ਤਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਲੜਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ 'ਚ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੈਅ ਖਾਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਘਰ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਬਦਨਾਮੀ ਇੰਨੀ ਹੋ ਗਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ 61<noinclude>{{rh||61}}</noinclude> a1oy24yuew6mhu631oky5wiyyig57ra 250 72478 218627 2026-05-21T05:17:28Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਰੋਲ ਕੇ ਮਾਰੇ ਹਨ, ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਚਲੋ ! ਜੋ ਪਰਮਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਰੋਲ ਕੇ ਮਾਰੇ ਹਨ, ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਚਲੋ ! ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਹੋਣੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਲਦੀ। ਬੁਰਾ ਵਕਤ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਤੇ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਭਾਵ ਪੈਸੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ 2002 ਤੋਂ 2010 ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪੋਸਟਿੰਗ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਮਜ਼ਬੀ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚਰਨਾ ਸੀ, ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਸੇਵਕ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਹੱਥ ਸੁਨੇਹਾ ਲ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਾਪੂ ਨੇ 200 ਰੁਪਏ ਮੰਗਵਾਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ 500 ਦਾ ਨੋਟ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲਿਆ “ਬਾਪੂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 200 ਰੁਪਏ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਲਿਆਈਂ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਪੂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਮੋੜ ਦੇਣੇ ਹਨ।" ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਮੈਂ 200 ਰੁਪਏ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦਫਤਰ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ “ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ?" ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਧੂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ 200 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਏਦਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਮਿਲ ਗਏ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੰਢ ਜਿਹੀ ਪਈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਦੇਣ ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਬੜੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਬਸ ਬੇਟੇ, ਤੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਂ ਲੈ ਲਏ। ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਛ ਦੇਣ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਤੋਂ ਲਵਾਂ ਕਿਉਂ ? ਤੂੰ ਰੱਖ ਲੈ, ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਆਉਣਗੇ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸਕੂਟਰ ਚਲਾਈ ਫਿਰਦੈਂ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਪੈਟਰੋਲ ਪਵਾ ਲਈ।" ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਠੇਕਾ ਆਇਆ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤੇ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਹੁੰਦੇ, ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ ਥੱਲੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਿਦਕ ਲਈ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ 62<noinclude>{{rh||62}}</noinclude> n8a8d2crcox0bu0jztkt81y8vkh6klc 250 72479 218628 2026-05-21T05:17:48Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਹੀ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪੁਗਾ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਈ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਹੀ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪੁਗਾ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਈ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਘਰ ਜਾਂ ਦਫਤਰ ਆਇਆ। ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਝੋਲਾ ਛਾਪ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਰੋਟੀ ਘੱਟ ਵੱਧ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਿਲਕੁਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਪੂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬਾਪੂ ਲਗਭਗ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਬਿਮਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਾਪੂ ਸਿਰਾਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ “ਬਾਪੂ ਥੋਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਵਾਰੀ ਕਿਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਇਆ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਲੈ ਕੇ ਦਿੰਦਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਰਾਮ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਝੋਲਾ ਛਾਪ ਠੱਗ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਦਵਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਲਝ ਕੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ? ..." ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬਾਪੂ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਨਬਜ਼ ਦੀ ਧੜਕਣ ਮਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਬਾਪੂ ਇੰਨਾ ਦਲੇਰ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਪਿੰਡ ਬੰਸ ਲੈ ਕੇ ਭੈਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਹਿਕਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਪੁੱਜਾ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਐਕਸਰੇ ਆਦਿ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਰੈਫ਼ਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਪੂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਕੇ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥਕਾਵਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਚ ਬੈਂਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗਾ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਸਿੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬੈੱਡ ਤੇ ਲਿਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਂ ਲਈ ਲਿਖ ਕੇ ਫਾਈਲ ਦੇ ਕੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਬੈੱਡ ਕੋਲ ਬਾਪੂ ਕੋਲ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਪਿਲਾਇਆ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਐਂ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬਾਪੂ ਹਫ਼ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੈਣ ਫਾਈਲ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਕੋਲ ਬੈਡਾ ਪਏ ਹੋਏ ਬਾਪੂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਧੀਰੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ ਸੰਗਰ"। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਪੰਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਬਾਪੂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ “Sorry, He is no 63<noinclude>{{rh||63}}</noinclude> 3zuyimhl37lmy5bnvvr54sgwkzdamnb 250 72480 218629 2026-05-21T05:18:04Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "more”। ਮੇਰੀਆਂ ਧਾਹਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀ ਰੋਂਦੀ-ਰੋਂਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਰੋ-ਜਾਰ ਰੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>more”। ਮੇਰੀਆਂ ਧਾਹਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀ ਰੋਂਦੀ-ਰੋਂਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਰੋ-ਜਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗੀ। ਅਸੀਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਐਂਬੂਲੇਂਸ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਲੈ ਆਏ। ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਆਪ ਤੁਰ ਕੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹ 12 ਵਜੇ ਤੱਕ ਮਰ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਸਸਕਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਆਏ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਫਤਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। 5 ਵਜੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਹੇਠ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਪਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਅਨਮੋਲ (ਮੇਰੀ ਭਾਣਜੀ) ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾ ਦਿਉ।" ਅਨਮੋਲ ਉਦੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਖੋਸ਼ਣ ਲਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨਮੋਲ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਟਾਫ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੱਚਕ ਆਦਿ ਖੁਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਨਮੋਲ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਮਸਾਨ ਘਾਟ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਲਾਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਹੀ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ। ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਪਰ “ਅਬ ਪਛਤਾਏ ਕਿਆ ਹੋਏ ਜਬ ਚਿੜੀਆ ਚੁਗ ਗਈ ਖੇਤ । ਭਾਵ ਅਸੀਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਸੂਰਵਾਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਓ। ਮਾਂ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਬੇਟਾ ਕਿਤੇ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛ ਲਵੇ “ਪਾਪਾ ! ਕੌਣ ਮਰ ਗਿਆ " ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਘਰ ਆਉਣ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ “ਪਾਪਾ ! ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੌਣ ਆਇਐ ?” ਖੈਰ ! ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਰਸਮ ਲਈ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ। 64<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> 20b0kmp9so9jcozk5uf3znxnr6d3i6x 250 72481 218630 2026-05-21T05:18:26Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬਾਪੂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਭੈਣ ਦੇ ਪਲਾਟ ਦੇ ਬਣ ਰਹੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਲੈਂਟਰ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਸੈਂਟਰ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਅੰਦਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਨਾਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਨਾਲੇ ਭਰਾ ਦੇ ਝਗੜਿਆ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਬਾਪੂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਭੈਣ ਦੇ ਪਲਾਟ ਦੇ ਬਣ ਰਹੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਲੈਂਟਰ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਸੈਂਟਰ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਅੰਦਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਨਾਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਨਾਲੇ ਭਰਾ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਖੈਰ ! ਮਕਾਨ ਰਹਿਣ ਜੋਗਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਣਜੀ ਅਨਮੋਲ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕਾਰਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿਚ ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਸਿਫਟ ਕਰ ਗਏ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਜੋ ਭਰਾ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਗੱਲ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਪੇਟੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਬੱਚਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੇਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਭਰਾ ਆਪੇ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਡਿਊਟੀ ਰੂਟ ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ 8 ਵਜੇ ਘਰ ਵੜਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਕੰਮ ਆਪੇ ਕਰਨੇ ਪੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੁਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਹਾ ਦਿਨ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਗਾਣੇ ਵਜਾਉਣਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੁਆਂਢੀ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਇਸੇ ਗੱਲ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਪਾੜ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ 10 ਵਜੇ ਫੋਨ ਕੀਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪਲਸਤਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਘਨੌਰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਥਾਣੇ 'ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾੜ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਕੁੱਟਿਆ ਦਿਖਾ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਭਰਾ ਨੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਹਲਕੇ ਦੇ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਤੋਂ ਵੀ ਥਾਣੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੇਸ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਸਿਆਸਤ ਜਰੂਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਭਾਣਜੀ ਅਨਮੋਲ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਭਰਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਘਰਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਭੈਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਬਹਾਨੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਆਖਦਾ। ਮਾਂ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੀਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਠੇਕੇ ਦਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 65<noinclude>{{rh||65}}</noinclude> 08gaau4eiogz65gi4lsmwapsfdxe9vp 250 72482 218631 2026-05-21T05:18:46Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦੀ ਭਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਾਂ ਡਰਦੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ।..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਦੀ ਭਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਾਂ ਡਰਦੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਭਰਾ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਾ।ਗੋਟ ਨਾ ਖੋਲਣ ਤੋ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਈ। ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਕਿ ਭਰਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕੁਟਾਈ ਕਰਨਾ।” ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਉਛਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ‘ਓ ਵੀਰ ! ਦੇਖੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਮਾਰੀਂ, ਕਿਤੇ ਕਸੂਤੀ ਸੱਟ ਨਾ ਮਾਰ ਦੇਵੀਂ।” ਖੈਰ ! ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗੋਟ ਦੀ ਚਾਬੀ ਲੈ ਕੇ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਕਰਕੇ ਚਾਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਲਈ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਥੌੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਦੌੜ ਕੇ ਸੜਕ ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਚੌਕੀ 'ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ। ਇਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਘਰ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡੀਆਂ ਲਗਾ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ ਵੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਧਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ, ਵੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ “ਮੇਰੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਫਤਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਵਾਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੈਂਟ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਘਰਵਾਲਾ ਪੇਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਰ ਵੀ ਤੰਗ ਨਾ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੀਂ, ਇਥੇ ਆ ਜਾਵੀਂ ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ।” ਖੈਰ ! ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਘਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ 66<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> d2m33qkhg07jh9jeynkprmq8zxwxm59