ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 820 218815 128073 2026-05-23T04:00:01Z Taranpreet Goswami 2106 218815 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਝਗੜਾ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਕੁਚੱਜੀ ਨਾਰ ਦਾ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1910 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 9to10="-" 1="ਕਵਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} ssxe6q766mm26d23hvw15ap7ft09yqr 252 871 218809 153392 2026-05-23T02:54:58Z Taranpreet Goswami 2106 218809 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=5 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਕਵਰ" 6="2" 40="-" 39="ਕਵਰ" 37to38="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 0w0ycvvs4yfsknd205altfzwfgl97b9 252 880 218810 16150 2026-05-23T02:56:44Z Taranpreet Goswami 2106 218810 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} c6kq8c94ccy51nvdezy74fi7h8mr353 252 884 218827 139874 2026-05-23T05:04:52Z Taranpreet Goswami 2106 218827 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕੇ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year=1921 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਦੋ ਗੱਲਾਂ " 3="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rusul5wr4yoptic8v4xwmzoithjtgec 252 975 218820 21032 2026-05-23T04:18:23Z Taranpreet Goswami 2106 218820 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} aev032owyxnx1adepdx5ttkj97rr7f2 252 2515 218888 61729 2026-05-23T09:07:42Z Taranpreet Goswami 2106 218888 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="2" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3ay6hc79dkqa11hrf32s8jq91ep3wt6 252 7170 218887 24347 2026-05-23T09:04:31Z Taranpreet Goswami 2106 218887 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਦੀ ਬੇੜੀ |Language=pa |Volume= |Author=ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ |Address=ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਇੱਕ ਗੱਲ " 3="5" 102to103="-" 104="104" 110to111="-" 112="110" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 7c42w4oysy9zyv9vaadteztlzlnmiwb 252 7775 218818 25971 2026-05-23T04:08:26Z Taranpreet Goswami 2106 218818 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to2="ਟਾਈਟਲ" 3="ਤਤਕਰਾ" 4="ਭੂਮਿਕਾ " 5="1" 203="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} hxrytwlfrwpmd561i3q32xlv1e4n8ic 252 7776 218816 160746 2026-05-23T04:04:32Z Taranpreet Goswami 2106 218816 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=[[ਜੌਹਰ ਖਾਲਸਾ]] |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to3="ਸਮਰਪਣ" 4="4" 5="ਤਸਵੀਰ" 6="5" 191to192="-" 193="190" 280="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3glgu0b55xed79du1nko9guonhs243u 252 7777 218814 133906 2026-05-23T03:58:44Z Taranpreet Goswami 2106 218814 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q110726098 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=ਕਵਰ 2=ਲੇਖ-ਸੂਚੀ 3=1 130=- /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 68b6m8srtn8onduihefjoi43oevly38 252 12838 218836 42132 2026-05-23T05:25:34Z Taranpreet Goswami 2106 218836 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=The Fables of Æsop |Language=pa |Volume= |Author=Joseph Jacobs |Translator= |Editor= |Illustrator=Richard Heighway |School= |Publisher=Macmillan |Address=London |Year=1922 |Key=Fables of Æsop (Jacobs) |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 253to258="-" 1="ਕਵਰ" 2to4="ਕੋਲੋਫੋਨ" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="-" 8="ਤਸਵੀਰ" 9="ਕਵਰ" 10="ਕੋਲੋਫੋਨ" 11="ਸਮਰਪਣ" 12="-" 13="preface" 14="10" 14to16="roman" 17="ਤਤਕਰਾ" 18to19="ਤਸਵੀਰ" 20="16" 20to26="roman" 27to29="ਤਤਕਰਾ" 30="ਤਸਵੀਰ" 31="ਟਾਈਟਲ" 32="2" 251to252="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} ruevzwa0tx22v1seff010swfmn3atlf 252 12839 218819 115146 2026-05-23T04:09:57Z Taranpreet Goswami 2106 218819 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=Mumu and the Diary of a Superfluous Man |Language=en |Volume= |Author=Ivan Sergeevich Turgenev |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=New York : Funk & Wagnalls |Address= |Year=1884 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=djvu |Image=7 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to6="-" 7="ਟਾਈਟਲ" 8="ਕੋਲੋਫੋਨ" 9="ਹਾਫ-ਟਾਈਟਲ" 10="-" 11="5" 18="-" 151to156="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} khxybsynyclg52b2ak0sw394ubjzi7t 252 13140 218865 218158 2026-05-23T06:35:59Z Taranpreet Goswami 2106 218865 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q110655664 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=6 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="-" 2to3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4to5="-" 6="ਕਵਰ" 7="-" 8to13="ਤਤਕਰਾ" 14="1" 28="ਟਾਈਟਲ" 29="ਸਮਰਪਣ" 30="ਟਾਈਟਲ" 31="-" 32="1" 211="180" 221to223="ਕੋਲੋਫੋਨ" 224to225="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rwduw4z67z9d6ho35tn847lm1046qyp 252 13150 218862 158034 2026-05-23T06:27:24Z Taranpreet Goswami 2106 218862 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=[[ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ]] |Language=pa |Volume= |Author=ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ |Address=ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Year=1946 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=7 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਕਵਰ" 8="ਕੋਲੋਫੋਨ" 9="5" 368="363" 367="363" 369to372="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rgv1itnawmooqnyytx75yljbkk8pgvx 252 13393 218808 43394 2026-05-23T02:52:31Z Taranpreet Goswami 2106 218808 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=Folk-tales of Bengal |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to4=- 5=Half-title 6=Colophon 7="—" 8=Img 9=Caption 10="—" 11=Title 12to22=roman 12=4 13= 14=- 15=7 22=14 23="—" 24=Img 25=1 32=8 33="—" 34=Img 35=Caption 36="—" 37=9 50=22 51="—" 52=Caption 53=Img 54="—" 55=23 74=42 75="—" 76=Img 77=Caption 78="—" 79=43 92=56 93="—" 94=Caption 95=Img 96="—" 97=57 102=62 103="—" 104=Img 105=Caption 106="—" 107=63 120=76 121="—" 122=Caption 123=Img 124="—" 125=77 138=90 139="—" 140=Caption 141=Img 142="—" 143=91 146=94 147="—" 148=Img 149=Caption 150="—" 151=95 162=106 163="—" 164=Caption 165=Img 166="—" 167=107 176=116 177="—" 178=Img 179=Caption 180="—" 181=117 186=122 187="—" 188=Img 189=Caption 190="—" 191=123 206=138 207="—" 208=Caption 209=Img 210="—" 211=139 212=140 213="—" 214=Img 215=Caption 216="—" 217=141 220=144 221="—" 222=Img 223=Caption 224="—" 225=145 242=162 243="—" 244=Caption 245=Img 246="—" 247=163 254=170 255=Caption 256="—" 257="—" 258=Caption 259=Img 260="—" 261=171 264=174 265="—" 266=Caption 267=Img 268="—" 269=175 274=180 275="—" 276=Img 277=Caption 278="—" 279=181 286=188 287="—" 288="—" 289="—" 290="—" 291=189 296=194 297="—" 298="—" 299="—" 300="—" 301=195 316=210 317="—" 318=Caption 319=Img 320="—" 321=211 324=214 325="—" 326=Caption 327=Img 328="—" 329=215 330=216 331="—" 332=Caption 333=Img 334="—" 335=217 336=218 337="—" 338=Caption 339=Img 340="—" 341=219 358=236 359="—" 360=Img 361=Caption 362="—" 363=237 364=238 365="—" 366=Caption 367=Img 368="—" 369=239 378=248 379="—" 380=Caption 381=Img 382="—" 383=249 392=258 393="—" 394=Img 395=Caption 396="—" 397=259 404=266 405="—" 406=Caption 407=Img 408="—" 409=267 412=270 413="—" 414=Img 415=Caption 416="—" 417=271 421to422=Advert 423to426=- /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 8ifwk7fn8mu75drgxjbex5b9l1u6p4q 250 22264 218790 53373 2026-05-22T12:08:44Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੮}}</noinclude>ਜਲ ਬਿਨੁ ਹੈ ਮਰਤਾ ਤਿਉ ਸਿਖੁ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਮਰਿ ਜਾਈ॥੧੫॥ ਜਿਉ ਧਰਤੀ ਸੋਭ ਕਰੇ ਜਲੁ ਬਰਸੈ ਤਿਉ ਸਿਖੁ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਬਿਗਸਾਈ॥੧੬॥ ਸੇਵਕ ਕਾ ਹੋਇ ਸੇਵਕੁ ਵਰਤਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਬਿਨਉ ਬੁਲਾਈ॥੧੭॥ ਨਾਨਕ ਕੀ ਬੇਨੰਤੀ ਹਰਿ ਪਹਿ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਗੁਰ ਸੁਖੁ ਪਾਈ॥੧੮॥ ਤੂ ਆਪੇ ਗੁਰੁ ਚੇਲਾ ਹੈ ਆਪੇ ਗੁਰ ਵਿਚੁ ਦੇ ਤੁਝਹਿ ਧਿਆਈ॥੧੯॥ ਜੋ ਤੁਧੁ ਸੇਵਹਿ ਸੋ ਤੂਹੈ ਹੋਵਹਿ ਤੁਧੁ ਸੇਵਕ ਪੈਜ ਰਖਾਈ॥੨੦॥ ਭੰਡਾਰ ਭਰੇ ਭਗਤੀ ਹਰਿ ਤੇਰੇ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਦੇਵਾਈ॥੨੧॥ ਜਿਸੁ ਤੂੰ ਦੇਹਿ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਏ ਹੋਰ ਨਿਹਫਲ ਸਭ ਚਤੁਰਾਈ॥੨੨॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਗੁਰੁ ਅਪੁਨਾ ਸੋਇਆ ਮਨੁ ਜਾਗਾਈ॥੨੩॥ ਇਕੁ ਦਾਨੁ ਮੰਗੈ ਨਾਨਕੁ ਵੇਚਾਰਾ ਹਰਿ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸੁ ਕਰਾਈ॥੨੪॥ ਜੇ ਗੁਰੁ ਝਿੜਕੇ ਤ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ ਜੇ ਬਖਸੇ ਤ ਗੁਰ ਵਡਿਆਈ॥੨੫॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੋਲਹਿ ਸੋ ਥਾਇ ਪਾਏ ਮਨਮੁਖਿ ਕਿਛੁ ਥਾਇ ਨ ਪਾਈ॥੨੬॥ ਪਾਲਾ ਕਕਰੁ ਵਰਫ ਵਰਸੈ ਗੁਰਸਿਖੁ ਗੁਰ ਦੇਖਣ ਜਾਈ॥੨੭॥ ਸਭੁ ਦਿਨਸੁ ਰੈਣਿ ਦੇਖਉ ਗੁਰੁ ਅਪੁਨਾ ਵਿਚਿ ਅਖੀ ਗੁਰ ਪੈਰ ਧਰਾਈ॥੨੮॥ ਅਨੇਕ ਉਪਾਵ ਕਰੀ ਗੁਰ ਕਾਰਣਿ ਗੁਰ ਭਾਵੈ ਸੋ ਥਾਇ ਪਾਈ॥੨੯॥ ਰੈਣਿ ਦਿਨਸੁ ਗੁਰ ਚਰਣ ਅਰਾਧੀ ਦਇਆ ਕਰਹੁ ਮੇਰੇ ਸਾਈ॥੩੦॥ ਨਾਨਕ ਕਾ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਗੁਰੂ ਹੈ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਅਘਾਈ॥੩੧॥ ਨਾਨਕ ਕਾ ਪ੍ਰਭੁ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਹੈ ਜਤ ਕਤ ਤਤ ਗੋਸਾਈ॥੩੨॥੧॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੪ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੧੦ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਅੰਦਰਿ ਸਚਾ ਨੇਹੁ ਲਾਇਆ ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਪਣੈ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਹੋਇ ਨਿਹਾਲੁ ਜਾ ਗੁਰੁ ਦੇਖਾ ਸਾਮ੍ਹਣੇ॥੧॥ ਮੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਹੁ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਤੇ ਪਾਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਅਗਮ ਅਥਾਹੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਉ ਸਤਿਗੁਰੁ ਵੇਖਿ ਵਿਗਸੀਆ ਹਰਿ ਨਾਮੇ ਲਗਾ ਪਿਆਰੁ॥ ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਕੈ ਮੇਲਿਅਨੁ ਪਾਇਆ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ॥੨॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਬਿਰਹੀ ਨਾਮ ਕਾ ਜੇ ਮਿਲੈ ਤ ਤਨੁ ਮਨੁ ਦੇਉ॥ ਜੇ ਪੂਰਬਿ ਹੋਵੈ ਲਿਖਿਆ ਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਹਜਿ ਪੀਏਉ॥੩॥ ਸੁਤਿਆ ਗੁਰੁ ਸਾਲਾਹੀਐ ਉਠਦਿਆ ਭੀ ਗੁਰੁ ਆਲਾਉ॥ ਕੋਈ ਐਸਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜੇ ਮਿਲੈ ਹਉ ਤਾ ਕੇ ਧੋਵਾ ਪਾਉ॥੪॥ ਕੋਈ ਐਸਾ ਸਜਣੁ ਲੋੜਿ ਲਹੁ ਮੈ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਦੇਇ ਮਿਲਾਇ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਹਰਿ ਪਾਇਆ<noinclude></noinclude> 1r2fvs80ors5rtp6cv2lx4pmed2lui8 250 22269 218792 53378 2026-05-22T12:16:52Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੯}}</noinclude>ਮਿਲਿਆ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਾਗਰੁ ਗੁਣ ਨਾਮ ਕਾ ਮੈ ਤਿਸੁ ਦੇਖਣ ਕਾ ਚਾਉ॥ ਹਉ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਘੜੀ ਨ ਜੀਵਊ ਬਿਨੁ ਦੇਖੇ ਮਰਿ ਜਾਉ॥੬॥ ਜਿਉ ਮਛੁਲੀ ਵਿਣੁ ਪਾਣੀਐ ਰਹੈ ਨ ਕਿਤੈ ਉਪਾਇ॥ ਤਿਉ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਸੰਤੁ ਨ ਜੀਵਈ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮੈ ਮਰਿ ਜਾਇ॥੭॥ ਮੈ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਤੀ ਪਿਰਹੜੀ ਕਿਉ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਜੀਵਾ ਮਾਉ॥ ਮੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰੁ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਾਗਿ ਰਹਾਉ॥੮॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਤੰਨੁ ਹੈ ਗੁਰੁ ਤੁਠਾ ਦੇਵੈ ਮਾਇ॥ ਮੈ ਧਰ ਸਚੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਰਹਾ ਲਿਵ ਲਾਇ॥੯॥ ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਹਰਿ ਨਾਮੋ ਦੇਇ ਦ੍ਰਿੜਾਇ॥ ਜਿਸੁ ਪਰਾਪਤਿ ਸੋ ਲਹੈ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਲਾਗੈ ਆਇ॥੧੦॥ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਕੋ ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਖੈ ਆਇ॥ ਤਿਸੁ ਦੇਵਾ ਮਨੁ ਆਪਣਾ ਨਿਵਿ ਨਿਵਿ ਲਾਗਾ ਪਾਇ॥੧੧॥ ਸਜਣੁ ਮੇਰਾ ਏਕੁ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਸੁਜਾਣੁ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮੀਤਿ ਮਿਲਾਇਆ ਮੈ ਸਦਾ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਤਾਣੁ॥੧੨॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਨਾ ਆਵੈ ਨਾ ਜਾਇ॥ ਓਹੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪੁਰਖੁ ਹੈ ਸਭ ਮਹਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧੩॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਧਨੁ ਸੰਚਿਆ ਸਾਬਤੁ ਪੂੰਜੀ ਰਾਸਿ॥ ਨਾਨਕ ਦਰਗਹ ਮੰਨਿਆ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਸਾਬਾਸਿ॥੧੪॥੧॥੨॥੧੧॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਅਸਟਪਦੀਆ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਉਰਝਿ ਰਹਿਓ ਬਿਖਿਆ ਕੈ ਸੰਗਾ॥ ਮਨਹਿ ਬਿਆਪਤ ਅਨਿਕ ਤਰੰਗਾ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ॥ ਕਤ ਪਾਈਐ ਪੂਰਨ ਪਰਮੇਸਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੋਹ ਮਗਨ ਮਹਿ ਰਹਿਆ ਬਿਆਪੇ॥ ਅਤਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਬਹੂ ਨਹੀ ਧ੍ਰਾਪੇ॥੨॥ ਬਸਇ ਕਰੋਧੁ ਸਰੀਰਿ ਚੰਡਾਰਾ॥ ਅਗਿਆਨਿ ਨ ਸੂਝੈ ਮਹਾ ਗੁਬਾਰਾ॥੩॥ ਭ੍ਰਮਤ ਬਿਆਪਤ ਜਰੇ ਕਿਵਾਰਾ॥ ਜਾਣੁ ਨ ਪਾਈਐ ਪ੍ਰਭ ਦਰਬਾਰਾ॥੪॥ ਆਸਾ ਅੰਦੇਸਾ ਬੰਧਿ ਪਰਾਨਾ॥ ਮਹਲੁ ਨ ਪਾਵੈ ਫਿਰਤ ਬਿਗਾਨਾ॥੫॥ ਸਗਲ ਬਿਆਧਿ ਕੈ ਵਸਿ ਕਰਿ ਦੀਨਾ॥ ਫਿਰਤ ਪਿਆਸ ਜਿਉ ਜਲ ਬਿਨੁ ਮੀਨਾ॥੬॥ ਕਛੁ ਸਿਆਨਪ ਉਕਤਿ ਨ ਮੋਰੀ॥ ਏਕ ਆਸ ਠਾਕੁਰ ਪ੍ਰਭ ਤੋਰੀ॥੭॥ ਕਰਉ ਬੇਨਤੀ ਸੰਤਨ ਪਾਸੇ॥ ਮੇਲਿ ਲੈਹੁ ਨਾਨਕ ਅਰਦਾਸੇ॥੮॥ ਭਇਓ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਸਾਧਸੰਗੁ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਤ੍ਰਿਪਤੇ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ॥੧॥ਰਹਾਉ ਦੂਜਾ॥੧॥<noinclude></noinclude> 7ppot5fej1u1112b8yplfh8vqad3wqu 218793 218792 2026-05-22T12:17:40Z Kuldip DMW 2077 218793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੫੯}}</noinclude>ਮਿਲਿਆ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਾਗਰੁ ਗੁਣ ਨਾਮ ਕਾ ਮੈ ਤਿਸੁ ਦੇਖਣ ਕਾ ਚਾਉ॥ ਹਉ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਘੜੀ ਨ ਜੀਵਊ ਬਿਨੁ ਦੇਖੇ ਮਰਿ ਜਾਉ॥੬॥ ਜਿਉ ਮਛੁਲੀ ਵਿਣੁ ਪਾਣੀਐ ਰਹੈ ਨ ਕਿਤੈ ਉਪਾਇ॥ ਤਿਉ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਸੰਤੁ ਨ ਜੀਵਈ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮੈ ਮਰਿ ਜਾਇ॥੭॥ ਮੈ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਤੀ ਪਿਰਹੜੀ ਕਿਉ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਜੀਵਾ ਮਾਉ॥ ਮੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰੁ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਾਗਿ ਰਹਾਉ॥੮॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਤੰਨੁ ਹੈ ਗੁਰੁ ਤੁਠਾ ਦੇਵੈ ਮਾਇ॥ ਮੈ ਧਰ ਸਚੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਰਹਾ ਲਿਵ ਲਾਇ॥੯॥ ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਹਰਿ ਨਾਮੋ ਦੇਇ ਦ੍ਰਿੜਾਇ॥ ਜਿਸੁ ਪਰਾਪਤਿ ਸੋ ਲਹੈ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਲਾਗੈ ਆਇ॥੧੦॥ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਕੋ ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਖੈ ਆਇ॥ ਤਿਸੁ ਦੇਵਾ ਮਨੁ ਆਪਣਾ ਨਿਵਿ ਨਿਵਿ ਲਾਗਾ ਪਾਇ॥੧੧॥ ਸਜਣੁ ਮੇਰਾ ਏਕੁ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਸੁਜਾਣੁ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮੀਤਿ ਮਿਲਾਇਆ ਮੈ ਸਦਾ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਤਾਣੁ॥੧੨॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਨਾ ਆਵੈ ਨਾ ਜਾਇ॥ ਓਹੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪੁਰਖੁ ਹੈ ਸਭ ਮਹਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧੩॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਧਨੁ ਸੰਚਿਆ ਸਾਬਤੁ ਪੂੰਜੀ ਰਾਸਿ॥ ਨਾਨਕ ਦਰਗਹ ਮੰਨਿਆ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਸਾਬਾਸਿ॥੧੪॥੧॥੨॥੧੧॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਅਸਟਪਦੀਆ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਉਰਝਿ ਰਹਿਓ ਬਿਖਿਆ ਕੈ ਸੰਗਾ॥ ਮਨਹਿ ਬਿਆਪਤ ਅਨਿਕ ਤਰੰਗਾ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ॥ ਕਤ ਪਾਈਐ ਪੂਰਨ ਪਰਮੇਸਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੋਹ ਮਗਨ ਮਹਿ ਰਹਿਆ ਬਿਆਪੇ॥ ਅਤਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਬਹੂ ਨਹੀ ਧ੍ਰਾਪੇ॥੨॥ ਬਸਇ ਕਰੋਧੁ ਸਰੀਰਿ ਚੰਡਾਰਾ॥ ਅਗਿਆਨਿ ਨ ਸੂਝੈ ਮਹਾ ਗੁਬਾਰਾ॥੩॥ ਭ੍ਰਮਤ ਬਿਆਪਤ ਜਰੇ ਕਿਵਾਰਾ॥ ਜਾਣੁ ਨ ਪਾਈਐ ਪ੍ਰਭ ਦਰਬਾਰਾ॥੪॥ ਆਸਾ ਅੰਦੇਸਾ ਬੰਧਿ ਪਰਾਨਾ॥ ਮਹਲੁ ਨ ਪਾਵੈ ਫਿਰਤ ਬਿਗਾਨਾ॥੫॥ ਸਗਲ ਬਿਆਧਿ ਕੈ ਵਸਿ ਕਰਿ ਦੀਨਾ॥ ਫਿਰਤ ਪਿਆਸ ਜਿਉ ਜਲ ਬਿਨੁ ਮੀਨਾ॥੬॥ ਕਛੁ ਸਿਆਨਪ ਉਕਤਿ ਨ ਮੋਰੀ॥ ਏਕ ਆਸ ਠਾਕੁਰ ਪ੍ਰਭ ਤੋਰੀ॥੭॥ ਕਰਉ ਬੇਨਤੀ ਸੰਤਨ ਪਾਸੇ॥ ਮੇਲਿ ਲੈਹੁ ਨਾਨਕ ਅਰਦਾਸੇ॥੮॥ ਭਇਓ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਸਾਧਸੰਗੁ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਤ੍ਰਿਪਤੇ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ ਦੂਜਾ॥੧॥<noinclude></noinclude> roe7n8fkdt94zg5nkcm030yas2xi63b 250 22274 218794 53383 2026-05-22T12:27:37Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੬੦}}</noinclude>{{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੩ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮਿਥਨ ਮੋਹ ਅਗਨਿ ਸੋਕ ਸਾਗਰ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਉਧਰੁ ਹਰਿ ਨਾਗਰ॥੧॥ ਚਰਣ ਕਮਲ ਸਰਣਾਇ ਨਰਾਇਣ॥ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਭਗਤ ਪਰਾਇਣ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਨਾਥਾ ਨਾਥ ਭਗਤ ਭੈ ਮੇਟਨ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਮਦੂਤ ਨ ਭੇਟਨ॥੨॥ ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ਦਇਆਲਾ॥ ਰਵਣ ਗੁਣਾ ਕਟੀਐ ਜਮ ਜਾਲਾ॥੩॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਰਸਨ ਨਿਤ ਜਾਪੈ॥ ਰੋਗ ਰੂਪ ਮਾਇਆ ਨ ਬਿਆਪੈ॥੪॥ ਜਪਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸੰਗੀ ਸਭਿ ਤਾਰੇ॥ ਪੋਹਤ ਨਾਹੀ ਪੰਚ ਬਟਵਾਰੇ॥੫॥ ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਭੁ ਏਕੁ ਧਿਆਏ॥ ਸਰਬ ਫਲਾ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਏ॥੬॥ ਧਾਰਿ ਅਨੁਗ੍ਰਹੁ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰਭਿ ਕੀਨਾ॥ ਕੇਵਲ ਨਾਮੁ ਭਗਤਿ ਰਸੁ ਦੀਨਾ॥੭॥ ਆਦਿ ਮਧਿ ਅੰਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਈ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥੮॥੧॥੨॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੯ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਜਿਨ ਡਿਠਿਆ ਮਨੁ ਰਹਸੀਐ ਕਿਉ ਪਾਈਐ ਤਿਨ੍ਹ ਸੰਗੁ ਜੀਉ॥ ਸੰਤ ਸਜਨ ਮਨ ਮਿਤ੍ਰ ਸੇ ਲਾਇਨਿ ਪ੍ਰਭ ਸਿਉ ਰੰਗੁ ਜੀਉ॥ ਤਿਨ੍ਹ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਤੁਟਈ ਕਬਹੁ ਨ ਹੋਵੈ ਭੰਗੁ ਜੀਉ॥੧॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਭ ਕਰਿ ਦਇਆ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਤੇਰੇ ਨਿਤ ਜੀਉ॥ ਆਇ ਮਿਲਹੁ ਸੰਤ ਸਜਣਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹ ਮਨ ਮਿਤ ਜੀਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੇਖੈ ਸੁਣੇ ਨ ਜਾਣਈ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿਆ ਅੰਧੁ ਜੀਉ॥ ਕਾਚੀ ਦੇਹਾ ਵਿਣਸਣੀ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵੈ ਧੰਧੁ ਜੀਉ॥ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵਹਿ ਸੇ ਜਿਣਿ ਚਲੇ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਸਨਬੰਧੁ ਜੀਉ॥੨॥ ਹੁਕਮੇ ਜੁਗ ਮਹਿ ਆਇਆ ਚਲਣੁ ਹੁਕਮਿ ਸੰਜੋਗਿ ਜੀਉ॥ ਹੁਕਮੇ ਪਰਪੰਚੁ ਪਸਰਿਆ ਹੁਕਮਿ ਕਰੇ ਰਸ ਭੋਗ ਜੀਉ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕਰਤਾ ਵਿਸਰੈ ਤਿਸਹਿ ਵਿਛੋੜਾ ਸੋਗੁ ਜੀਉ॥੩॥ ਆਪਨੜੇ ਪ੍ਰਭ ਭਾਣਿਆ ਦਰਗਹ ਪੈਧਾ ਜਾਇ ਜੀਉ॥ ਐਥੈ ਸੁਖੁ ਮੁਖੁ ਉਜਲਾ ਇਕੋ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਜੀਉ॥ ਆਦਰੁ ਦਿਤਾ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮਿ ਗੁਰੁ ਸੇਵਿਆ ਸਤ ਭਾਇ ਜੀਉ॥੪॥ ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਸਰਬ ਜੀਆ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਜੀਉ॥ ਸਚੁ ਖਜਾਨਾ ਸੰਚਿਆ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਧਨੁ ਮਾਲ ਜੀਉ॥ ਮਨ ਤੇ ਕਬਹੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਜਾ ਆਪੇ ਹੋਇ<noinclude></noinclude> 51aumc4gnw6d99v0tmv0srus39etdq9 250 22278 218894 53387 2026-05-23T11:27:21Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੬੧}}</noinclude>ਦਇਆਲ ਜੀਉ॥੫॥ ਆਵਣੁ ਜਾਣਾ ਰਹਿ ਗਏ ਮਨਿ ਵੁਠਾ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ਜੀਉ॥ ਤਾ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਈਐ ਊਚਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰੁ ਜੀਉ॥ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਣਾ ਵਿਸਰੈ ਸੋ ਮਰਿ ਜੰਮੈ ਲਖ ਵਾਰ ਜੀਉ॥੬॥ ਸਾਚੁ ਨੇਹੁ ਤਿਨ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਜਿਨ ਮਨਿ ਵੁਠਾ ਆਪਿ ਜੀਉ॥ ਗੁਣ ਸਾਝੀ ਤਿਨ ਸੰਗਿ ਬਸੇ ਆਠ ਪਹਰ ਪ੍ਰਭ ਜਾਪਿ ਜੀਉ॥ ਰੰਗਿ ਰਤੇ ਪਰਮੇਸਰੈ ਬਿਨਸੇ ਸਗਲ ਸੰਤਾਪ ਜੀਉ॥੭॥ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਤੂੰ ਕਰਣਹਾਰੁ ਤੂਹੈ ਏਕੁ ਅਨੇਕ ਜੀਉ॥ ਤੂ ਸਮਰਥੁ ਤੂ ਸਰਬ ਮੈ ਤੂਹੈ ਬੁਧਿ ਬਿਬੇਕ ਜੀਉ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਜਪੀ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕੀ ਟੇਕ ਜੀਉ॥੮॥੧॥੩॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੧੦ ਕਾਫੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਜੇ ਭੁਲੀ ਜੇ ਚੁਕੀ ਸਾਈ ਭੀ ਤਹਿਜੀ ਕਾਢੀਆ॥ ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੇਹੁ ਦੂਜਾਣੇ ਲਗਾ ਝੂਰਿ ਮਰਹੁ ਸੇ ਵਾਢੀਆ॥੧॥ ਹਉ ਨਾ ਛੋਡਉ ਕੰਤ ਪਾਸਰਾ॥ ਸਦਾ ਰੰਗੀਲਾ ਲਾਲੁ ਪਿਆਰਾ ਏਹੁ ਮਹਿੰਜਾ ਆਸਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਜਣੁ ਤੂਹੈ ਸੈਣੁ ਤੂ ਮੈ ਤੁਝ ਉਪਰਿ ਬਹੁ ਮਾਣੀਆ॥ ਜਾ ਤੂ ਅੰਦਰਿ ਤਾ ਸੁਖੇ ਤੂੰ ਨਿਮਾਣੀ ਮਾਣੀਆ॥੨॥ ਜੇ ਤੂ ਤੁਠਾ ਕਿਪਾ ਨਿਧਾਨ ਨਾ ਦੂਜਾ ਵੇਖਾਲਿ॥ ਏਹਾ ਪਾਈ ਮੂ ਦਾਤੜੀ ਨਿਤ ਹਿਰਦੈ ਰਖਾ ਸਮਾਲਿ॥੩॥ ਪਾਵ ਜੁਲਾਈ ਪੰਧ ਤਉ ਨੈਣੀ ਦਰਸੁ ਦਿਖਾਲਿ॥ ਸ੍ਰਵਣੀ ਸੁਣੀ ਕਹਾਣੀਆ ਜੇ ਗੁਰੁ ਥੀਵੈ ਕਿਰਪਾਲਿ॥੪॥ ਕਿਤੀ ਲਖ ਕਰੋੜ ਪਿਰੀਏ ਰੋਮ ਨ ਪੂਜਨਿ ਤੇਰਿਆ॥ ਤੂ ਸਾਹੀ ਹੂ ਸਾਹੁ ਹਉ ਕਹਿ ਨ ਸਕਾ ਗੁਣ ਤੇਰਿਆ॥੫॥ ਸਹੀਆ ਤਊ ਅਸੰਖ ਮੰਵਹੁ ਹਭਿ ਵਧਾਣੀਆ॥ ਹਿਕ ਭੋਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿ ਦੇਹਿ ਦਰਸੁ ਰੰਗੁ ਮਾਣੀਆ॥੬॥ ਜੈ ਡਿਠੇ ਮਨੁ ਧੀਰੀਐ ਕਿਲਵਿਖ ਵੰਵਨ੍ਹਿ ਦੂਰੇ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਵਿਸਰੈ ਮਾਉ ਮੈ ਜੋ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ॥੭॥ ਹੋਇ ਨਿਮਾਣੀ ਢਹਿ ਪਈ ਮਿਲਿਆ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਪਾਇਆ ਨਾਨਕ ਸੰਤ ਸਹਾਇ॥੮॥੧॥੪॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਬੇਦ ਪੁਰਾਣ ਪੁਕਾਰਨਿ ਪੋਥੀਆ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸਭਿ ਕੂੜੁ ਗਾਲ੍ਹੀ ਹੋਛੀਆ॥੧॥ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਅਪਾਰੁ ਭਗਤਾ ਮਨਿ ਵਸੈ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਮੋਹੁ ਦੁਖੁ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਨਸੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੋਹਿ ਬਾਦਿ ਅਹੰਕਾਰਿ ਸਰਪਰ ਗੁੰਨਿਆ॥ ਸੁਖੁ ਨ ਪਾਇਨ੍ਹਿ ਮੂਲਿ ਨਾਮ ਵਿਛੁੰਨਿਆ॥੨॥ ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਧਾਰਿ ਬੰਧਨਿ ਬੰਧਿਆ॥ ਨਰਕਿ ਸੁਰਗਿ ਅਵਤਾਰ ਮਾਇਆ ਧੰਧਿਆ॥੩॥ ਸੋਧਤ ਸੋਧਤ ਸੋਧਿ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰਿਆ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸੁਖੁ ਨਾਹਿ ਸਰਪਰ<noinclude></noinclude> b7iycgp5ilvnyc0z4fg0qwxudg4agoq 250 22283 218897 53392 2026-05-23T11:41:08Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੬੨}}</noinclude>ਹਾਰਿਆ॥੪॥ ਆਵਹਿ ਜਾਹਿ ਅਨੇਕ ਮਰਿ ਮਰਿ ਜਨਮਤੇ॥ ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਸਭੁ ਵਾਦਿ ਜੋਨੀ ਭਰਮਤੇ॥੫॥ ਜਿਨ੍ਹ ਕਉ ਭਏ ਦਇਆਲ ਤਿਨ੍ਹ ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਭਇਆ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਤਿਨ੍ਹੀ ਜਨੀ ਜਪਿ ਲਇਆ॥੬॥ ਖੋਜਹਿ ਕੋਟਿ ਅਸੰਖ ਬਹੁਤੁ ਅਨੰਤ ਕੇ॥ ਜਿਸੁ ਬੁਝਾਏ ਆਪਿ ਨੇੜਾ ਤਿਸੁ ਹੇ॥੭॥ ਵਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਦਾਤਾਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮੁ ਦੇਹੁ॥ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ਨਾਨਕ ਚਾਉ ਏਹੁ॥੮॥੨॥੫॥੧੬॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧ ਕੁਚਜੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮੰਵੁ ਕੁਚਜੀ ਅੰਮਾਵਣਿ ਡੋਸੜੇ ਹਉ ਕਿਉ ਸਹੁ ਰਾਵਣਿ ਜਾਉ ਜੀਉ॥ ਇਕ ਦੂ ਇਕਿ ਚੜੰਦੀਆ ਕਉਣੁ ਜਾਣੈ ਮੇਰਾ ਨਾਉ ਜੀਉ॥ ਜਿਨ੍ਹੀ ਸਖੀ ਸਹੁ ਰਾਵਿਆ ਸੇ ਅੰਬੀ ਛਾਵੜੀਏਹਿ ਜੀਉ॥ ਸੇ ਗੁਣ ਮੰਵੁ ਨ ਆਵਨੀ ਹਉ ਕੈ ਜੀ ਦੋਸ ਧਰੇਉ ਜੀਉ॥ ਕਿਆ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿਥਰਾ ਹਉ ਕਿਆ ਕਿਆ ਘਿਨਾ ਤੇਰਾ ਨਾਉ ਜੀਉ॥ ਇਕਤੁ ਟੋਲਿ ਨ ਅੰਬੜਾ ਹਉ ਸਦ ਕੁਰਬਾਣੈ ਤੇਰੈ ਜਾਉ ਜੀਉ॥ ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ ਰੰਗੁਲਾ ਮੋਤੀ ਤੈ ਮਾਣਿਕੁ ਜੀਉ॥ ਸੇ ਵਸਤੂ ਸਹਿ ਦਿਤੀਆ ਮੈ ਤਿਨ੍ਹ ਸਿਉ ਲਾਇਆ ਚਿਤੁ ਜੀਉ॥ ਮੰਦਰ ਮਿਟੀ ਸੰਦੜੇ ਪਥਰ ਕੀਤੇ ਰਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਹਉ ਏਨੀ ਟੋਲੀ ਭੁਲੀਅਸੁ ਤਿਸੁ ਕੰਤ ਨ ਬੈਠੀ ਪਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਅੰਬਰਿ ਕੂੰਜਾ ਕੁਰਲੀਆ ਬਗ ਬਹਿਠੇ ਆਇ ਜੀਉ॥ ਸਾ ਧਨ ਚਲੀ ਸਾਹੁਰੈ ਕਿਆ ਮੁਹੁ ਦੇਸੀ ਅਗੈ ਜਾਇ ਜੀਉ॥ ਸੁਤੀ ਸੁਤੀ ਝਾਲੁ ਥੀਆ ਭੁਲੀ ਵਾਟੜੀਆਸੁ ਜੀਉ॥ ਤੈ ਸਹ ਨਾਲਹੁ ਮੁਤੀਅਸੁ ਦੁਖਾ ਕੂੰ ਧਰੀਆਸੁ ਜੀਉ॥ ਤੁਧੁ ਗੁਣ ਮੈ ਸਭਿ ਅਵਗਣਾ ਇਕ ਨਾਨਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਸਭਿ ਰਾਤੀ ਸੋਹਾਗਣੀ ਮੈ ਡੋਹਾਗਣਿ ਕਾਈ ਰਾਤਿ ਜੀਉ॥੧॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧ ਸੁਚਜੀ॥ ਜਾ ਤੂ ਤਾ ਮੈ ਸਭੁ ਕੋ ਤੂ ਸਾਹਿਬੁ ਮੇਰੀ ਰਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਤੁਧੁ ਅੰਤਰਿ ਹਉ ਸੁਖਿ ਵਸਾ ਤੂੰ ਅੰਤਰਿ ਸਾਬਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਭਾਣੈ ਤਖਤਿ ਵਡਾਈਆ ਭਾਣੈ ਭੀਖ ਉਦਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਭਾਣੈ ਥਲ ਸਿਰਿ ਸਰੁ ਵਹੈ ਕਮਲੁ ਫੁਲੈ ਆਕਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਭਾਣੈ ਭਵਜਲੁ ਲੰਘੀਐ ਭਾਣੈ ਮੰਝਿ ਭਰੀਆਸਿ ਜੀਉ॥ ਭਾਣੈ ਸੋ ਸਹੁ ਰੰਗੁਲਾ ਸਿਫਤਿ ਰਤਾ ਗੁਣਤਾਸਿ ਜੀਉ॥ ਭਾਣੈ ਸਹੁ ਭੀਹਾਵਲਾ ਹਉ ਆਵਣਿ ਜਾਣਿ ਮੁਈਆਸਿ ਜੀਉ॥ ਤੁ ਸਹੁ ਅਗਮੁ ਅਤੋਲਵਾ ਹਉ ਕਹਿ ਕਹਿ ਢਹਿ ਪਈਆਸਿ ਜੀਉ॥ ਕਿਆ ਮਾਗਉ ਕਿਆ ਕਹਿ ਸੁਣੀ ਮੈ ਦਰਸਨ ਭੂਖ ਪਿਆਸਿ ਜੀਉ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਸਹੁ ਪਾਇਆ ਸਚੁ ਨਾਨਕ ਕੀ<noinclude></noinclude> d4apyueilw4fnha7bdnzuccnzf7mqv0 250 22288 218904 53397 2026-05-23T11:49:22Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੬੩}}</noinclude>ਅਰਦਾਸਿ ਜੀਉ॥੨॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਗੁਣਵੰਤੀ॥ ਜੋ ਦੀਸੈ ਗੁਰਸਿਖੜਾ ਤਿਸੁ ਨਿਵਿ ਨਿਵਿ ਲਾਗਉ ਪਾਇ ਜੀਉ॥ ਆਖਾ ਬਿਰਥਾ ਜੀਅ ਕੀ ਗੁਰੁ ਸਜਣੁ ਦੇਹਿ ਮਿਲਾਇ ਜੀਉ॥ ਸੋਈ ਦਸਿ ਉਪਦੇਸੜਾ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਅਨਤ ਨ ਕਾਹੂ ਜਾਇ ਜੀਉ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਤੈ ਕੂੰ ਡੇਵਸਾ ਮੈ ਮਾਰਗੁ ਦੇਹੁ ਬਤਾਇ ਜੀਉ॥ ਹਉ ਆਇਆ ਦੂਰਹੁ ਚਲਿ ਕੈ ਮੈ ਤਕੀ ਤਉ ਸਰਣਾਇ ਜੀਉ॥ ਮੈ ਆਸਾ ਰਖੀ ਚਿਤਿ ਮਹਿ ਮੇਰਾ ਸਭੋ ਦੁਖੁ ਗਵਾਇ ਜੀਉ॥ ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਚਲੇ ਭਾਈਅੜੇ ਗੁਰੁ ਕਹੈ ਸੁ ਕਾਰ ਕਮਾਇ ਜੀਉ॥ ਤਿਆਗੇਂ ਮਨ ਕੀ ਮਤੜੀ ਵਿਸਾਰੇਂ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਜੀਉ॥ ਇਉ ਪਾਵਹਿ ਹਰਿ ਦਰਸਾਵੜਾ ਨਹ ਲਗੈ ਤਤੀ ਵਾਉ ਜੀਉ॥ ਹਉ ਆਪਹੁ ਬੋਲਿ ਨ ਜਾਣਦਾ ਮੈ ਕਹਿਆ ਸਭੁ ਹੁਕਮਾਉ ਜੀਉ॥ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਖਜਾਨਾ ਬਖਸਿਆ ਗੁਰਿ ਨਾਨਕਿ ਕੀਆ ਪਸਾਉ ਜੀਉ॥ ਮੈ ਬਹੁੜਿ ਨ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੁਖੜੀ ਹਉ ਰਜਾ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਅਘਾਇ ਜੀਉ॥ ਜੋ ਗੁਰ ਦੀਸੈ ਸਿਖੜਾ ਤਿਸੁ ਨਿਵਿ ਨਿਵਿ ਲਾਗਉ ਪਾਇ ਜੀਉ॥੩॥ ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਛੰਤ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਭਰਿ ਜੋਬਨਿ ਮੈ ਮਤ ਪੇਈਅੜੈ ਘਰਿ ਪਾਹੁਣੀ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਮੈਲੀ ਅਵਗਣਿ ਚਿਤਿ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਗੁਣ ਨ ਸਮਾਵਨੀ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਗੁਣ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੀ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਣੀ ਜੋਬਨੁ ਬਾਦਿ ਗਵਾਇਆ॥ ਵਰੁ ਘਰੁ ਦਰੁ ਦਰਸਨੁ ਨਹੀ ਜਾਤਾ ਪਿਰ ਕਾ ਸਹਜੁ ਨ ਭਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਪੂਛਿ ਨ ਮਾਰਗਿ ਚਾਲੀ ਸੂਤੀ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਣੀ॥ ਨਾਨਕ ਬਾਲਤਣਿ ਰਾਡੇਪਾ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਧਨ ਕੁਮਲਾਣੀ॥੧॥ ਬਾਬਾ ਮੈ ਵਰੁ ਦੇਹਿ ਮੈ ਹਰਿ ਵਰੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸ ਕੀ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਜੁਗ ਚਾਰਿ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਬਾਣੀ ਜਿਸ ਕੀ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਕੰਤੁ ਰਵੈ ਸੋਹਾਗਣਿ ਅਵਗਣਵੰਤੀ ਦੂਰੇ॥ ਜੈਸੀ ਆਸਾ ਤੈਸੀ ਮਨਸਾ ਪੂਰਿ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਨਾਰਿ ਸੁ ਸਰਬ ਸੁਹਾਗਣਿ ਰਾਂਡ ਨ ਮੈਲੈ ਵੇਸੇ॥ ਨਾਨਕ ਮੈ ਵਰੁ ਸਾਚਾ ਭਾਵੈ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੈਸੇ॥੨॥ ਬਾਬਾ ਲਗਨੁ ਗਣਾਇ ਹੰ ਭੀ ਵੰਞਾ ਸਾਹੁਰੈ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਸਾਹਾ ਹੁਕਮੁ ਰਜਾਇ ਸੋ ਨ ਟਲੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰੈ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਕਿਰਤੁ ਪਇਆ ਕਰਤੈ ਕਰਿ ਪਾਇਆ ਮੇਟਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਈ॥ ਜਾਵੀ ਨਾਉ ਨਰਹ ਨਿਹਕੇਵਲੁ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਤਿਹੁ ਲੋਈ॥ ਮਾਇ ਨਿਰਾਸੀ ਰੋਇ ਵਿਛੁੰਨੀ ਬਾਲੀ ਬਾਲੈ ਹੇਤੇ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚ<noinclude></noinclude> gwlecao62diiyyunz1xlw1le0ajnsfr 250 22294 218918 53403 2026-05-23T11:58:58Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 218918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੬੪}}</noinclude>ਸਬਦਿ ਸੁਖ ਮਹਲੀ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਪ੍ਰਭੁ ਚੇਤੇ॥੩॥ ਬਾਬੁਲਿ ਦਿਤੜੀ ਦੂਰ ਨਾ ਆਵੈ ਘਰਿ ਪੇਈਐ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਰਹਸੀ ਵੇਖਿ ਹਦੂਰਿ ਪਿਰਿ ਰਾਵੀ ਘਰਿ ਸੋਹੀਐ ਬਲਿ ਰਾਮ ਜੀਉ॥ ਸਾਚੇ ਪਿਰ ਲੋੜੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੋੜੀ ਮਤਿ ਪੂਰੀ ਪਰਧਾਨੇ॥ ਸੰਜੋਗੀ ਮੇਲਾ ਥਾਨਿ ਸੁਹੇਲਾ ਗੁਣਵੰਤੀ ਗੁਰ ਗਿਆਨੇ॥ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਸਦਾ ਸਚੁ ਪਲੈ ਸਚੁ ਬੋਲੈ ਪਿਰ ਭਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਵਿਛੁੜਿ ਨਾ ਦੁਖੁ ਪਾਏ ਗੁਰਮਤਿ ਅੰਕਿ ਸਮਾਏ॥੪॥੧॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧ ਛੰਤੁ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਹਮ ਘਰਿ ਸਾਜਨ ਆਏ॥ ਸਾਚੈ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ॥ ਸਹਜਿ ਮਿਲਾਏ ਹਰਿ ਮਨਿ ਭਾਏ ਪੰਚ ਮਿਲੇ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ॥ ਸਾਈ ਵਸਤੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਈ ਜਿਸੁ ਸੇਤੀ ਮਨੁ ਲਾਇਆ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਮੇਲੁ ਭਇਆ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ਘਰ ਮੰਦਰ ਸੋਹਾਏ॥ ਪੰਚ ਸਬਦ ਧੁਨਿ ਅਨਹਦ ਵਾਜੇ ਹਮ ਘਰਿ ਸਾਜਨ ਆਏ॥੧॥ ਆਵਹੁ ਮੀਤ ਪਿਆਰੇ॥ ਮੰਗਲ ਗਾਵਹੁ ਨਾਰੇ॥ ਸਚੁ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਹੁ ਤਾ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵਹੁ ਸੋਹਿਲੜਾ ਜੁਗ ਚਾਰੇ॥ ਅਪਨੈ ਘਰਿ ਆਇਆ ਥਾਨਿ ਸੁਹਾਇਆ ਕਾਰਜ ਸਬਦਿ ਸਵਾਰੇ॥ ਗਿਆਨ ਮਹਾ ਰਸੁ ਨੇਤ੍ਰੀ ਅੰਜਨੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਰੂਪੁ ਦਿਖਾਇਆ॥ ਸਖੀ ਮਿਲਹੁ ਰਸਿ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਹੁ ਹਮ ਘਰਿ ਸਾਜਨੁ ਆਇਆ॥੨॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤਿ ਭਿੰਨਾ॥ ਅੰਤਰਿ ਪ੍ਰੇਮੁ ਰਤੰਨਾ॥ ਅੰਤਰਿ ਰਤਨੁ ਪਦਾਰਥੁ ਮੇਰੈ ਪਰਮ ਤਤੁ ਵੀਚਾਰੋ॥ ਜੰਤ ਭੇਖ ਤੂ ਸਫਲਿਓ ਦਾਤਾ ਸਿਰਿ ਸਿਰਿ ਦੇਵਣਹਾਰੋ॥ ਤੂ ਜਾਨੁ ਗਿਆਨੀ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਆਪੇ ਕਾਰਣੁ ਕੀਨਾ॥ ਸੁਨਹੁ ਸਖੀ ਮਨੁ ਮੋਹਨਿ ਮੋਹਿਆ ਤਨੁ ਮਨੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤਿ ਭੀਨਾ॥੩॥ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਸੰਸਾਰਾ॥ ਸਾਚਾ ਖੇਲੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ॥ ਸਚੁ ਖੇਲੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ ਤੁਧੁ ਬਿਨੁ ਕਉਣੁ ਬੁਝਾਏ॥ ਸਿਧ ਸਾਧਿਕ ਸਿਆਣੇ ਕੇਤੇ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਕਵਣੁ ਕਹਾਏ॥ ਕਾਲੁ ਬਿਕਾਲੁ ਭਏ ਦੇਵਾਨੇ ਮਨੁ ਰਾਖਿਆ ਗੁਰਿ ਠਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਅਵਗਣ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ ਗੁਣ ਸੰਗਮਿ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਏ॥੪॥੧॥੨॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੩ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਆਵਹੁ ਸਜਣਾ ਹਉ ਦੇਖਾ ਦਰਸਨੁ ਤੇਰਾ ਰਾਮ॥ ਘਰਿ ਆਪਨੜੈ ਖੜੀ ਤਕਾ ਮੈ ਮਨਿ ਚਾਉ ਘਨੇਰਾ ਰਾਮ॥ ਮਨਿ ਚਾਉ ਘਨੇਰਾ ਸੁਣਿ ਪ੍ਰਭ ਮੇਰਾ ਮੈ ਤੇਰਾ ਭਰਵਾਸਾ॥ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਭਈ ਨਿਹਕੇਵਲ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਨਾਸਾ॥<noinclude></noinclude> n7idq4bl3nljupm0u6ou8u5lysxh3yb 252 24681 218839 218757 2026-05-23T05:28:08Z Taranpreet Goswami 2106 218839 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author=[[ਲੇਖਕ:Leo Tolstoy|Leo Tolstoy]] |Translator=Rose Strunsky Lorwin |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1917 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਤਤਕਰਾ" 5="ਟਾਈਟਲ" 25="3" 6to8="ਕਵਰ" 9to24="ਜਾਣ-ਪਛਾਣ" 41="19" 450="ਤਤਕਰਾ" 451to454="-" 39to40="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} bl41iqg2kgb0xrpoizs69w7gr7ohkrr 218840 218839 2026-05-23T05:28:22Z Taranpreet Goswami 2106 218840 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author=[[ਲੇਖਕ:Leo Tolstoy|Leo Tolstoy]] |Translator=Rose Strunsky Lorwin |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1917 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਤਤਕਰਾ" 5="ਟਾਈਟਲ" 25="3" 6to8="ਕਵਰ" 9to24="ਜਾਣ-ਪਛਾਣ" 41="19" 450="ਤਤਕਰਾ" 451to454="-" 39to40="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} tfk0kus1evzloqnbokjgix4x7xgkui5 252 30566 218799 81102 2026-05-22T14:33:10Z Taranpreet Goswami 2106 218799 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਗੁਰਮਤ ਪਰਮਾਣ |Language=en |Volume= |Author=ਭਾਈ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ |Address=ਦਿੱਲੀ |Year=1945 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3to4="ਤਤਕਰਾ" 5="5" 160="ਕਵਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} fp4ytnrss4kjo2rzqfz8bfmjad1td2m 252 31303 218890 81413 2026-05-23T09:15:07Z Taranpreet Goswami 2106 218890 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਚੂੜੇ ਦੀ ਛਣਕਾਰ |Language=en |Volume= |Author=ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਤਰਲੋਕ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਈ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ |Address=ਦਿਲੀ |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਸਮਰਪਣ" 3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4to7="ਤਤਕਰਾ" 8="9" 101to104="-" 105="102" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} gnlcu8lfr7kkympzlva7gmc7cla8cwg 252 31348 218798 80619 2026-05-22T14:29:33Z Taranpreet Goswami 2106 218798 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to2="ਟਾਈਟਲ" 3to4="ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ" 5to8="ਤਤਕਰਾ" 9="1" 111to112="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} o94pk9uxqem4x8jkp9vknh1jce3e8e5 252 31352 218889 81053 2026-05-23T09:10:12Z Taranpreet Goswami 2106 218889 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਟਾਈਟਲ" 3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4="ਸਮਰਪਣ" 5to7="ਤਤਕਰਾ" 8="7" 96="ਤਸਵੀਰ" 97to98="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rm5ge3umbrmfbvagjkm72h8j17c1s42 252 31354 218849 218767 2026-05-23T05:46:59Z Taranpreet Goswami 2106 218849 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q110820776 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to2="ਕਵਰ" 3="ਸਮਰਪਣ" 4="9" 12="-" 13="19" 90="-" 91="99" 108to110="-" 111="119" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ]] 06ho6cx8a7d5cmlu0pfh92dats4v9ma 252 31418 218892 133916 2026-05-23T09:25:26Z Taranpreet Goswami 2106 218892 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q110792530 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=3 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="-" 2="ਕਵਰ" 3="ਟਾਈਟਲ" 21="ਟਾਈਟਲ" 22="ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਤਰ " 23="5" 126="ਕੋਲੋਫੋਨ" 127="ਕਵਰ" 128="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4="ਸਮਰਪਣ" 5to20="ਉਥਾਨਕਾ " /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 6lvqu3vazozxl7h1uf1vqkcvaco1tqa 252 31446 218891 80060 2026-05-23T09:16:24Z Taranpreet Goswami 2106 218891 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 9xrg9oxv4mm0vyy55219ley6u2ad187 252 33710 218800 171902 2026-05-22T14:36:17Z Taranpreet Goswami 2106 218800 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੋਥੀ - ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗਤ |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to2="ਕਵਰ" 3="ਭੂਮਿਕਾ " 4="6" 77to85="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} i6wb39s9f8ohnpvtr5idtbkftaqrewq 252 45935 218791 134107 2026-05-22T12:13:43Z Taranpreet Goswami 2106 218791 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q110907557 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to2="ਕਵਰ" 3="ਸਮਰਪਣ" 4to6="ਤਤਕਰਾ" 7="7" 161="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} bjxjaq5d9xf8n9bmfjmxnw479d9syzl 252 46893 218886 181311 2026-05-23T08:59:18Z Taranpreet Goswami 2106 218886 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=[[ਗੁਲਨਾਰ|ਗੁਲਨਾਰ]] |Language=pa |Volume= |Author=[[ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ |Address=ਪਟਿਆਲਾ |Year=2015 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 8="8" 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਕੋਲੋਫੋਨ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6to7="ਤਤਕਰਾ" 149="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 44jnhcnnzctdr0wklpujk8l5e1srnvl 252 52687 218823 139063 2026-05-23T04:53:25Z Taranpreet Goswami 2106 218823 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=Proofreading Sandbox |Language=fr |Volume= |Author=Wikisource |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=2011 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK=ark:/13960/t3903nz7b |ARC= |DOI= |Source=djvu |Image=[[Image:Historical Lectures and Addresses.djvu|page=7|300px]] |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to6="-" 7="ਕਵਰ" 8="ਕੋਲੋਫੋਨ" 9="3" 9to14="roman" 10="4" 15="1" 252to264="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width=900 |Header= |Footer= |tmplver= }} ovvjt6g480zz8zu22fkxf0q8s7xn0yy 252 53108 218821 206990 2026-05-23T04:36:39Z Taranpreet Goswami 2106 218821 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q136419209 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="-" 8="ਟਾਈਟਲ" 9="ਕੋਲੋਫੋਨ" 10="ਸਮਰਪਣ" 11="-" 12="ਤਤਕਰਾ" 13="ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ" 14to15="ਦੋ ਗੱਲਾਂ" 16="xi" 17="-" 115="ਕਵਰ" 18="ਤਸਵੀਰ" 19="ਟਾਈਟਲ" 20="3" 41to43="-" 42="ਤਸਵੀਰ" 43="ਟਾਈਟਲ" 44="27" 57="ਟਾਈਟਲ" 58="41" 67to69="-" 68="ਤਸਵੀਰ" 69="ਟਾਈਟਲ" 70="53" 74="ਤਸਵੀਰ" 75="ਟਾਈਟਲ" 76="59" 87="ਟਾਈਟਲ" 88="71" 100to101="-" 101="ਟਾਈਟਲ" 102="85" 113to114="-" 104to107="-" 105="ਟਾਈਟਲ" 107="ਟਾਈਟਲ" 108="91" 109="ਟਾਈਟਲ" 110="93" 112="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}} |Footer={{rh||{{{pagenum}}}}} |tmplver= }} lmnka6gw0hxx15uet775tlpfv9dvm93 252 55858 218817 152648 2026-05-23T04:05:41Z Taranpreet Goswami 2106 218817 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਖਪਤਵਾਦ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ |Language=pa |Volume= |Author=ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=2011 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="2" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} cjwerjc8eng4wi2nz6cejhqomp6px0b 250 56912 218789 218788 2026-05-22T12:04:41Z Harchand Bhinder 2624 218789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ}}}} {{center|'''(ਵਾਰਤਕ)'''}} {{center|{{x-larger|ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ}}}} {{center|RARGARI PUNJAB}} {{center|NGO Esld. 2000}} {{center|{{xx-larger|ਪੀਪਲਜ਼ ਫ਼ੋਰਮ}}}} {{center|'''ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ'''}} {{center|www.peoplesforumpunjab.com}}<noinclude></noinclude> 01a6twoxcohqxtf01naq4mglwjakmbg 252 57169 218797 156172 2026-05-22T14:26:35Z Taranpreet Goswami 2106 218797 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਗੁਰਚਰਨਾ ਗਾਡ੍ਹਰ |Language=pa |Volume= |Author=ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher='ਹੁਣ' ਮੈਗਜ਼ੀਨ |Address=ਮੋਹਾਲੀ |Year=2013 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ]] o91ogvbgeahp88c0pj4dyac29flr3dk 252 57902 218893 158278 2026-05-23T09:26:04Z Taranpreet Goswami 2106 218893 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਜਦੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਖੜੋਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਕਹਾਣੀ ਧਾਰਾ |Address= |Year=2022ਲ |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ]] 2wjzqbiqhu7jarcl3og3p4zaipat0ic 252 65177 218807 185719 2026-05-23T02:51:29Z Taranpreet Goswami 2106 218807 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=English Punjabi Vocabulary |Language=pa |Volume= |Author=ਪੰਡਿਤ ਧਨਪਤ ਰਾਏ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1895 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=OCR |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 4="1" 1="ਕਵਰ" 2to3="preface" 43to45="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} nfu1kh9gyf30gx32aaqpq4v8das61un 250 69969 218885 216383 2026-05-23T08:57:06Z Gurjit Chauhan 1821 218885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramankaursroye" />{{center|(82)}}</noinclude> ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ। {{gap}} ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦਾ ਉਲਟ ਫੇਰ ਦੇਖੋ, ਫਿਰਦਾ ਭੌਂਦਾ ਲੈਦਾ ੨ ਨਜ਼ਮ ਭੀ ਓਸੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁਚਾ ਅਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਏਸ ਆਨੰਦ ਮਈ ਸਭਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਸੜ ਮੋਇਆ ਮੁੜਕੇ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਜ਼ਮ ਘਬਰਾਯਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਕੇ ਪੁੱਛਿਆ “ਕਿਉ ਕੀ ਗਲ ਜੋ ਤੂ ਐਸਤਰਾਂ ਘਬਰਾਯਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ ਹੈ? {{gap}}ਨਾਜਮ-ਹੈ ਕੀ? ਓਹ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਸਾਂ ਬਸ ਏਹੋ ਵੇਲ ਚਾਲਾਕੀ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਭੀ ਨਾ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਸਮਝਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ “ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਸੜ ਗਈ।" {{gap}}ਕੂਰ ਸਿੰਘ-ਤੇਰੀ ਗਲ ਕੋਈ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਦੀ ਸਾਫ ਗਲ ਕਹੋ; ਕੀ ਹੈ? {{gap}}ਨਾਜ਼ਮ—ਬਸ ਗਲ ਏਹੋ ਹੈ ਕਿ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਗੀ ਵਿਚ ਚੰਦਕਾਂਤਾ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਮੌਤ ਮੇਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।। {{gap}}ਬਸ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰ ਆ ਗਿਆ ਦੁਨੀਆਂ ਉਦਾਸ ਮਲੂਮ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ, ਪਿਤਾ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਗਮ ਵਿਚ ਸਿਰ ਬਨਾਈ ਬਰਸਾਤੀ ਡੂਡ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇਰਾ ਦਿਨ ਤਕ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦ ਪਰ ਇਸ ਖਬਰ ਨੇ ਓਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿਨ ਦਿਤ ਝਟ ਉਠ ਬੈਠਾ ਅਰ ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਨੰਗਾ ਧੜੰਗਾ ਪੁਠ ਹਾਡੀ ਜਿਹਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਰ ਸਿਘ ਨੂ ਏਸਤਰਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਰ। ਕੂਰ! ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਗ<noinclude></noinclude> bu7wpqnrbeukqpz3102sfwfikwamh4h 250 71811 218873 216381 2026-05-23T07:06:06Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 218873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੪੦)}}</noinclude> ਜਾਵਾਗ॥ {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਯਾ ਪਰ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਦਾ ਜੁਦਾਈ ਵਿਚ ਓਨਾਂ ਨੂ ਕਦ ਭਲਾ ਬੁਰਾ ਸੁਝਦਾ ਸੀ ਇਕ ਨਾ ਮੰਨੀ ਅਰ ਤੁਰਨ ਨੂੰ ਤਿਅਰ ਹੋ ਪਏ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਛਾ ਚਲੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਮਰਜੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਊ ਦੇਖੀ ਜਾਊ? {{gap}}ਸੰਧਯਾਂ ਵੇਲੇ ਏਹ ਟਹਿਲਦੇ ੨ ਤੰਬੂਓ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਰ ਆਪਨੇ ਪਿਆਦਿਆਂ ਨੂ ਕੈਹ ਗਏ, ਕਿ “ਜੇ ਸਾਨੂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰਨਾ।" ਏਹ ਕਹਿਕੇ ਦੋਵੇਂ ਆਦਮੀ ਬਿਜੈ ਗੜ੍ਹ ਨੂ ਤੁਰ ਗਏ ਕੁਝ ਰਾਤ ਗਈ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਤ ਬਾਗ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਸਦਾ ਹਾਲ ਅਸੀਂ ਪਿਛੇ ਲਿਖ ਅਏ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਸੀ ਏਸ ਲਈ ਏਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਔਖਯਾਈ ਨਾ ਹੋਈ, ਪੈਹਰੇ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਅਖ ਬਚਾਕੇ ਕਮੰਦ ਸੁਟੀ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਗਦੇ ਅੰਦਰ ਗਏ ਅਰ ਇਕ ਦਰਖਤ ਦੇ ਪਿਛੇ ਖਲੋਕੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖਨ ਲਗ ਪਏ॥ {{gap}}ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਚਿਕਨੇ ਚਬੂਤਰੇ ਉਤੇ ਮੋਮੀ ਸ਼ਮਾਦਾਨ ਜਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਚਪਲਾ ਅਰ ਚੰਪਾ ਬੈਠੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਚਪਲਾ ਗਲਾਂ ਭੀ ਕਰ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਬੜੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖਦੀ ਪਈ॥ {{gap}}ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਦੇਖਕੇ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਜਬ ਹਾਲ ਹੋਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋਗਿਆ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ<noinclude></noinclude> 347w4rcrkawefwm3f6hcef7mstlmd9d 250 71812 218874 216382 2026-05-23T07:17:44Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 218874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੪੧)}}</noinclude> ( ੪੧) ਗਿਡ ਪਏ, ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖਿਆਈ ਨਾ ਪੇਸ਼ ਆਈ ਝਟ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰੀ ਦੇ ਬਟੂਏ ਵਿਚੋਂ ਲਖਲਖਾ ਕੱਢਕੇ ਸੁੰਘਾਯਾ ਅਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਕੇ ਕਿਹਾ ਦੇਖੋ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਕੇ ਐਮਤਰਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਜਾਈ ਦਾ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲੋ ਅਰ ਏਥੇ ਹੀ ਠਹਰੋਂ ਮੈਂ ਜਾਕੇ ਗਲ ਬਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਫੇਰ ਅਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਏਹ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਦਰਖਤ ਹੇਠਾਂ ਛਡਕੇ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਾ ਜਿਥੇ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ, ਚਪਲਾ ਤੇ ਚੰਪਾ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਬੋਲੀ। ਕਿਉਂ ਜੀ! ੲਨੇ ਦਿਨ ਕਿਥੇ ਰਹੇ? ਏਸਦਾ ਨਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ? ਜੇ ਹੁਣ ਆਏ ਭੀ ਤਾਂ ਕੱਲੇ ਆਏ। ਜਂ ਏਹੋ ਹੈ ਹੀ ਗਲ ਸੀ ਤਾਂ ਵੰਝਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ? ਹਾਏ! ਜੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਏਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਂ ਜੀਉਕੇ ਕੀ ਲਵਾਂਗੀ? ਏਹ ਕਰਕੇ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ ਘਿਗੀ ਬਝ ਗਈ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਓਸਦਾ ਏਹ ਹਾਲ ਦੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਯਾ ਅਰ ਬੋਲਿਆ "ਬਸ ਨਾਦਾਨੀ ਏਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿਦੇ ਹਨ ਅਜੇ ਹਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੁਛਿਅ ਨਹੀਂ ਤੇ ਰੋਣਾਂ ਅਗੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜੇ| ਏਹੋ ਹੀ ਗਲ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ॥" {{gap}}ਏਹ ਕਹਕੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਓਥੇ ਗਿਆ ਓਥੇ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡਗਿਆਂ ਸੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਫੇਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਪਾਸ ਆਇਆ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨੂੰ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਕੇ ਖੂਬ ਰੋਏਂ ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਬਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਡਿਗ ਪਏ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਅਰ ਆਪਸ<noinclude></noinclude> jezw1785qln380mwwkzwhk433elxisu 218884 218874 2026-05-23T08:54:36Z Gurjit Chauhan 1821 218884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੪੧)}}</noinclude> ਗਿਡ ਪਏ, ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖਿਆਈ ਨਾ ਪੇਸ਼ ਆਈ ਝਟ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰੀ ਦੇ ਬਟੂਏ ਵਿਚੋਂ ਲਖਲਖਾ ਕੱਢਕੇ ਸੁੰਘਾਯਾ ਅਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਕੇ ਕਿਹਾ ਦੇਖੋ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਕੇ ਐਸਤਰਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਜਾਈ ਦਾ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲੋ ਅਰ ਏਥੇ ਹੀ ਠਹਰੋਂ ਮੈਂ ਜਾਕੇ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਫੇਰ ਅਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਏਹ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਦਰਖਤ ਹੇਠਾਂ ਛਡਕੇ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਾ ਜਿਥੇ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ, ਚਪਲਾ ਤੇ ਚੰਪਾ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਬੋਲੀ। ਕਿਉਂ ਜੀ! ੲਨੇ ਦਿਨ ਕਿਥੇ ਰਹੇ? ਏਸਦਾ ਨਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ? ਜੇ ਹੁਣ ਆਏ ਭੀ ਤਾਂ ਕੱਲੇ ਆਏ। ਜਂ ਏਹੋ ਹੈ ਹੀ ਗਲ ਸੀ ਤਾਂ ਵੰਝਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ? ਹਾਏ! ਜੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਏਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਂ ਜੀਉਕੇ ਕੀ ਲਵਾਂਗੀ? ਏਹ ਕਰਕੇ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ ਘਿਗੀ ਬਝ ਗਈ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਓਸਦਾ ਏਹ ਹਾਲ ਦੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਯਾ ਅਰ ਬੋਲਿਆ "ਬਸ ਨਾਦਾਨੀ ਏਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿਦੇ ਹਨ ਅਜੇ ਹਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੁਛਿਅ ਨਹੀਂ ਤੇ ਰੋਣਾਂ ਅਗੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜੇ! ਏਹੋ ਹੀ ਗਲ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ॥" {{gap}}ਏਹ ਕਹਕੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਓਥੇ ਗਿਆ ਓਥੇ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡਗਿਆਂ ਸੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਫੇਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਪਾਸ ਆਇਆ, ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨੂੰ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਕੇ ਖੂਬ ਰੋਏਂ ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਬਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਡਿਗ ਪਏ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਅਰ ਆਪਸ<noinclude></noinclude> fzzim7wqp5g1oe6of78b2z26j10d33v 252 72335 218822 217845 2026-05-23T04:43:14Z Taranpreet Goswami 2106 218822 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q123411855 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਤਤਕਰਾ" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="9" 147="-" 148="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer={{rh||-{{{pagenum}}}-}} |tmplver= }} g6205s3w5535pxgxif8dgoc8ny8613u 250 72359 218842 218510 2026-05-23T05:34:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ/ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਤੀ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਜਮਾਉਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਉਹ ਇਮਤਿਹਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ਲਤ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਲੈਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਆ ਸਕਦਾ ਸੀ/ਹੈ ? ਇਹੋ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਲਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿਕਮਾ ਅਤੇ ਭੰਡ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡੇ ਹਨ/ਸਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰੇ ਹੀ ਹਨ/ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੋਰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਨਾਮ ਕਮਾਏ ਹਨ। ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ/ਸਨ। ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁੱਲ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਜ਼ਤ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਕਾਬਲ ਹਨ/ਸਨ। ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ/ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦਫ਼ਤਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਕੰਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ/ਹੈ। ਦਫ਼ਤਰ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਨੌਂ ਵਜੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਤੋਫ਼ੀਕ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਗਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਮ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 12}}</noinclude> sglaaia13shc16bhckssmcv54k5ol45 250 72360 218843 217942 2026-05-23T05:36:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਰਤੀਬ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਤਹਿ- ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਣੀ ਹਾਂ। ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕੰਪੋਜਿੰਗ, ਸੈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢਕੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।</poem>}} {{gap}}ਮਿਤੀ : 30 ਮਈ 2023 {{right|'''ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ'''}}<noinclude></noinclude> at7rqcjyd5dvtqi9h6dl99nf68s2m35 218844 218843 2026-05-23T05:37:02Z Harchand Bhinder 2624 218844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਰਤੀਬ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਤਹਿ- ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਣੀ ਹਾਂ। ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕੰਪੋਜਿੰਗ, ਸੈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢਕੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਮਿਤੀ : 30 ਮਈ 2023 {{right|'''ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ'''}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 5oa8mgwb6kaueid5k2diho9dyngyyhz 218845 218844 2026-05-23T05:37:39Z Harchand Bhinder 2624 218845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਰਤੀਬ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਤਹਿ- ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਣੀ ਹਾਂ। ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕੰਪੋਜਿੰਗ, ਸੈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢਕੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਮਿਤੀ : 30 ਮਈ 2023 {{right|'''ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ'''}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 6cmet32zmpz8pnmfdx6iqxreh41napx 218847 218845 2026-05-23T05:41:14Z Harchand Bhinder 2624 218847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਰਤੀਬ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਤਹਿ- ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਣੀ ਹਾਂ। ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕੰਪੋਜਿੰਗ, ਸੈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢਕੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਮਿਤੀ : 30 ਮਈ 2023 {{right|'''ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ'''}}</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 13}}</noinclude> d3zm8iwhk6nt4qh1ogzrbprkuneq38c 250 72366 218846 217952 2026-05-23T05:39:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ 'ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 52 ਰਤਨ' ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 52 ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 19 ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਆਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਦੋਸਤ ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾ ਸਕਾਂਗਾ । ਇਸ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਵ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਿਖਣ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੂ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਿਤੀ 1 ਨਵੰਬਰ 2025 {{right|ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ}} </poem>}}<noinclude></noinclude> j64js944glnucwn7yhwhgj9qyptiv70 218848 218846 2026-05-23T05:43:52Z Harchand Bhinder 2624 218848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ 'ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 52 ਰਤਨ' ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 52 ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 19 ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਆਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਦੋਸਤ ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾ ਸਕਾਂਗਾ । ਇਸ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਵ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਿਖਣ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੂ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਿਤੀ 1 ਨਵੰਬਰ 2025 {{right|ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ}} </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 14}}</noinclude> 0jx3a7oyw74zl3d1y5v2d9mmbpaxuwa 250 72382 218850 218509 2026-05-23T05:47:51Z Harchand Bhinder 2624 218850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 15 |bSize = 450 |cWidth = 170 |cHeight = 194 |oTop = 20 |oLeft = 135 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> tvkts15c4qp8fj15jewfeazrze5d5p7 218851 218850 2026-05-23T05:48:19Z Harchand Bhinder 2624 218851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 15 |bSize = 450 |cWidth = 170 |cHeight = 194 |oTop = 20 |oLeft = 135 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> 7k8tx033yl62jdvty29rbvbkwfnjtqq 218853 218851 2026-05-23T05:54:23Z Harchand Bhinder 2624 218853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 15 |bSize = 450 |cWidth = 170 |cHeight = 194 |oTop = 20 |oLeft = 135 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> ezf0ytqgxkdaly8sr1qxlu2yix43uch 218910 218853 2026-05-23T11:52:14Z Harchand Bhinder 2624 218910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 15 |bSize = 450 |cWidth = 170 |cHeight = 194 |oTop = 20 |oLeft = 135 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਨਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਤਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਸਦੇਹੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ.ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮਈ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ) ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਆਡੀਟਰ ਦੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਏ., ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀ ਉਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/15}}</noinclude> pyp852e2qi5v30zcuj429fxhpxqonym 250 72383 218852 218485 2026-05-23T05:53:09Z Harchand Bhinder 2624 218852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਸੈਂਸਰ) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸੈਂਸਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਐਡਵਾਂਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰ.ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੀ.ਆਰ.ਓ/ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਏ ਸਨ। ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ ਕਿ ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਊਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 1993 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀਰਭੱਦਰ ਸਿੰਘ ਤੱਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਕੇ ਚੋਣ ਲੜਾਈ। ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਚੋਣ ਜਿੱਤਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। {{gap}}ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀਰਭੱਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਹੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਨੇ ਵਿਧਾਨਕਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਊਨਾ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਕਰਵਾਈ, ਸਕੂਲ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਵਾਈ। ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਐਸਟੀਮੇਟ, ਰੈਵਨਿਊ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਅੰਡਰਟਕਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੁਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਰਤਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਨ। ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਓ.ਪੀ.ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਇੰਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡੀ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/16}}</noinclude> ef9squ7ajbowlmf9h5dg3rn31qyxoi2 250 72384 218854 218488 2026-05-23T05:56:20Z Harchand Bhinder 2624 218854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੜਕਾ ਹਿਤੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਡੈਂਟਲ ਸਰਜਨ (ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ.) ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਆਫੀਸਰ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/17}}</noinclude> 0bs1hgj4ww75qlrg6k491tm09a7mpbu 218855 218854 2026-05-23T05:57:25Z Harchand Bhinder 2624 218855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੜਕਾ ਹਿਤੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਡੈਂਟਲ ਸਰਜਨ (ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ.) ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹਿਮਾਚਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਆਫੀਸਰ ਹੈ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/17}}</noinclude> cuxr50nywxusva9oxneesoap530h60e 250 72385 218856 218498 2026-05-23T06:02:04Z Harchand Bhinder 2624 218856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}} {{Block center|<poem>ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> 60y92kf0k38k59qknimiqpexdduhde3 218909 218856 2026-05-23T11:51:48Z Harchand Bhinder 2624 218909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 18 |bSize = 450 |cWidth = 152 |cHeight = 195 |oTop = 18 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਰਕਾਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ: ਡਾ. ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>ਡਾ.ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ/ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 36 ਸਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਦੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਲੱਡ ਡਿਸਆਰਡਰ ‘ਹੀਮੋਫੀਲੀਆ’ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਾਤਾਰ 15-15 ਘੰਟੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਡਮ ਹੋਈਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਲਗਾਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅੜਚਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਲਾਹ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾ ‘ਤੇ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/18}}</noinclude> b094qvpxtnzczc9b9tveynaxhq5q852 250 72386 218857 218499 2026-05-23T06:07:50Z Harchand Bhinder 2624 218857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਰਦੇ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇ ਸਕੇਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੱਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ, ਬੋਰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਦਰਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਪੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਅਧਾਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ। ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਸਾਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਰਸੂਖ਼ ਨਾਲ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਗਪਗ ਇਕ ਦਹਾਕਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲੇ 'ਐਡਵਾਂਸ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਹਰ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਹੁਦਾ ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 23 ਦਸੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੱਤਰੇਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ 3 ਮਈ 2002 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, 11 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਵਧੀਕ ਡਾਇਰੈਟਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। {{gap}}ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ 1982 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1983-84 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਬੈਚੂਲਰ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 1984-85 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ 2001 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਮ.ਏ. ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ 2003 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 2017 ਵਿੱਚ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਚੇਂਜਿੰਗ ਸਟ੍ਰੈਟਜਿਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਸ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਇਨ ਗੌਰਮਿੰਟ, ਪਬਲਿਕ ਐਂਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗਜ਼:‘ਏ ਕੰਪੈਰੇਟਿਵ ਸਟੱਡੀ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ.ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 19}}</noinclude> n97oni2htjyezka6vnb22811ztq4qe1 250 72387 218858 218500 2026-05-23T06:12:15Z Harchand Bhinder 2624 218858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੀਜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਐਮ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਐਫ.ਸੀ.ਆਈ. ਮਾਡਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਨਯਾ ਨੰਗਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਤੋਂ 1978 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ.ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਡਾ.ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਲਾਂਬਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਵਿੰਡਸਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਿੰਡਸਰ ਰੋਜ਼ੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਰਮੰਡ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਸਿੱਧਾ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਸਮੀਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ-ਅਵੀਰਾ ਕੌਰ ਤੇ ਅਰਾਵੀ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਸਮੀਨ ਕੌਰ ਰਾਇਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿਖੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਓਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ 31 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 20}}</noinclude> 8o8m5leatcqao22i3i35g8e9z7k0yyg 250 72388 218859 218501 2026-05-23T06:16:51Z Harchand Bhinder 2624 218859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 21 |bSize = 480 |cWidth = 169 |cHeight = 205 |oTop = 20 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)(ਕੁਮਾਰੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ 10 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਮੋਹਾਲੀ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮਾਲਵਾ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਫ਼ੇਜ-1 ਮੋਹਾਲੀ, ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿੰਗਜ਼, ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਆਫ਼ੀਸਰਜ਼ ਵੈਲਫ਼ੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 25 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋ ਭਰਜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਜੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਡੀ.ਸੀ.ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 21}}</noinclude> 6ijw41umk93feviomwch5viz367emvx 218908 218859 2026-05-23T11:51:09Z Harchand Bhinder 2624 218908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 21 |bSize = 480 |cWidth = 169 |cHeight = 205 |oTop = 20 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾ.)(ਕੁਮਾਰੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ 10 ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਮੋਹਾਲੀ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਮਾਲਵਾ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਫ਼ੇਜ-1 ਮੋਹਾਲੀ, ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿੰਗਜ਼, ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਆਫ਼ੀਸਰਜ਼ ਵੈਲਫ਼ੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਪਗ 25 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋ ਭਰਜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਜੀਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਡੀ.ਸੀ.ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 21}}</noinclude> iv7i9gs1ie98vozdh6d3r9aaucwu11v 250 72389 218860 218561 2026-05-23T06:23:17Z Harchand Bhinder 2624 218860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 3 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਕਰਕੇ 7 ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਅਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਨਰਸ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੇਖ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਸਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਵਲ ਨੈਣ ਸ਼ਰਮਾ ਮੰਡੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸਨ। ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਭਰਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਆਸਟਰੀਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੋਹਾਲੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ 70 ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਰਦੀ, ਬੈਗ, ਬੂਟ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਜਰਸੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ 20 ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹਾਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਬਿਓਰੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ 5 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਕਟਰ, ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕਰਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਪਰਸੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜ਼ਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਉਸਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਭਰਨੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ 1971 ਦੀ ਇੰਡੋ ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ 4 ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/22}}</noinclude> pwx97imy3u98ocz69chrprytn749lia 250 72390 218861 218564 2026-05-23T06:25:37Z Harchand Bhinder 2624 218861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਲਈ ਰੱਖੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੰਜ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਵਲੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਆਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ.ਐਮ.ਆਰ.ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਜਿਲਕਾ, ਬੀ.ਐਡ. ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਅਬੋਹਰ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 23}}</noinclude> t52jcf1ez9vv4khaftjr221ttz5gqcy 250 72391 218863 218566 2026-05-23T06:30:58Z Harchand Bhinder 2624 218863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 24 |bSize = 450 |cWidth = 168 |cHeight = 194 |oTop = 15 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਰੋਲੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਸੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1964-65 ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ 1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਿਮਲਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲੂ ਵਿਖੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 24}}</noinclude> o93kznxpbatd80ki6j99e546ieng8do 218907 218863 2026-05-23T11:50:41Z Harchand Bhinder 2624 218907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 24 |bSize = 450 |cWidth = 168 |cHeight = 194 |oTop = 15 |oLeft = 146 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ : ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਊਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਰੋਲੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖਗੜ੍ਹ ਸੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। 2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1961-62 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। 1964-65 ਤੱਕ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ 1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ। 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਿਮਲਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1967 ਵਿੱਚ ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲੂ ਵਿਖੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 24}}</noinclude> s6jgjs6363ib84v9jedh37jrb909p4r 250 72405 218828 218424 2026-05-23T05:14:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|Lok Sampark Punjab de Heere}} {{center|by}} {{center|{{x-larger|Ujagar Singh}}}} {{center|3078, phase-2, Urban Estate,}} {{center|Patiala-147002}} {{center|Email: ujagarsingh48@yahoo.com}} {{center|Mob.:94178-13072}} {{center|ISBN: 978-93-7407-416-9}} {{center|{{center|Edition: 2025}} © Author}} {{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 4 |bSize = 450 |cWidth = 80 |cHeight = 66 |oTop = 387 |oLeft = 177 |Location = center |Description = }} {{center|Published by}} {{center|Saptrishi Publication}} {{center|Plot No. 25/6, Industrial Area, Phase-2,}} {{center|Near Tribune Chowk, Chandigarh.}} {{center|E-mail-sapatrishi94@gmail.com}} {{center|Visit us at: www.saptrishipublication.com}} {{center|94638-36591, 77174-65715}} {{center|All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Publisher and Author}} {{center|'''Printed at Saptrishi Printers'''}}}}<noinclude></noinclude> 197j4x2y7i92xp35g0xlbl18xcc8edi 250 72406 218829 218426 2026-05-23T05:16:25Z Harchand Bhinder 2624 218829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{Block center|{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}}}}<noinclude></noinclude> nbhtruxlrbg0nfk0ykpekyjdle4j9bo 218830 218829 2026-05-23T05:17:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|8em}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{Block center|<poem>{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}} </poem>}}<noinclude></noinclude> 6zqew927ttrigq0qg45074cqqump6cy 218831 218830 2026-05-23T05:18:25Z Harchand Bhinder 2624 218831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|8em}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{center|<poem>{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 1ufiuqvujw4zuutu39k3boub8pqk5oj 218832 218831 2026-05-23T05:18:51Z Harchand Bhinder 2624 218832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|10em}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{center|<poem>{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> naec8x2ocjpg3jd99oyv68dbi4f8aaz 218833 218832 2026-05-23T05:19:27Z Harchand Bhinder 2624 218833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|11em}}{{center|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{center|<poem>{{x-larger|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> fdxd2ey2jdhiglu8hjqoqjj09gzfkb1 250 72417 218841 218439 2026-05-23T05:34:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਦੋ ਸ਼ਬਦ}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1948 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਲਾਹੌਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰ.ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1919 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸ੍ਰ. ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੁਲਾਰਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਕੈਰੋਂ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੀਡਬੈਕ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਵਧਦੀ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰਕੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੰਗਠਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ। ਸ੍ਰ.ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸ੍ਰ.ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਵਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਟੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।ਉਹ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਇਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਮਿਨਿਸ਼ੰਗ ਕੇਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਪਗ ਅੱਧੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 33 ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਈ.ਏ.ਐਸ., ਪੀ.ਸੀ.ਐਸ., ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 11}}</noinclude> g4a04nktfg1p9t1f12hgfl2n2r4wp1w 250 72418 218864 218567 2026-05-23T06:33:41Z Harchand Bhinder 2624 218864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਨੂੰ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ 1989 ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਉਂਕਾਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1931 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੋਂਦਪੁਰ ਜੈਚੰਦ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਚਿੰਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਊਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਊਨਾ ਵਿਖੇ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਊਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ, ਡਾ.ਰਾਕੇਸ਼ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ‘ਲਾਈਫ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਊਨਾ' ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਸੁਮਨ ਸ਼ਰਮਾ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੈਡਮਿਸਟਰੈਸ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਬ੍ਰਿਜ ਬਾਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਸਿਮਰਤ ਸ਼ਰਮਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹਿਮਾਚਲ ਹਨ। ਉਂਕਾਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ 27 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਸਨ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 25}}</noinclude> fdy4pirtkct8cummbww4m9n4kd2ljm0 250 72419 218866 218512 2026-05-23T06:36:54Z Harchand Bhinder 2624 218866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 199 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> rh1r9ct1i7t8kquuwmy4mnavw4yrmzd 218867 218866 2026-05-23T06:37:38Z Harchand Bhinder 2624 218867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 199 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> g2a5p902089a3fjkf185qd6tgwuqur1 218868 218867 2026-05-23T06:38:37Z Harchand Bhinder 2624 218868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 199 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ'''}} {{center|{{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> jywz4ecwj40arziqfb96k0golvhj3bc 218869 218868 2026-05-23T06:40:29Z Harchand Bhinder 2624 218869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 199 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''</poem>}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> tnnp6jwt0npozq7zir28j3qokrkmj33 218906 218869 2026-05-23T11:50:14Z Harchand Bhinder 2624 218906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 26 |bSize = 450 |cWidth = 155 |cHeight = 199 |oTop = 15 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>{{gap}}'''ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ''' {{gap}}'''ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.)'''</poem>}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ.ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਕਚਰਾਰ-ਕਮ-ਸੰਪਾਦਕ ਫੀਚਰ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗ ਗਏ, ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਜਨਾ ਫੀਚਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਕਟੋਰੀਅਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪੜਚੋਲਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਨੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਅਜੀਤ ਹਮਦਰਦ ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂ.ਟਿਯੂਬ.ਚੈਨਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਇਸ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 26}}</noinclude> 38330c2jgngnn3m2wlj5b3hxh35x5we 250 72420 218870 218445 2026-05-23T06:43:46Z Harchand Bhinder 2624 218870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵੱਡੀ ਤੇ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਟਕੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤੀਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਵਿ ਚਿਤਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੂੰ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਦੂਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰਾ ਭਵਿਖ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੇਲੈਂਟ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ‘ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਚੀਸ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਹਮਦਰਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{center|{{gap}}''ਸਿਜਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਲ-ਦੇ-ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਕਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਤਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ।'' {{gap}}''ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਰਿਜ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਹੀਂ ਵੱਖ ਕਿਉਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਾਂ ਹੋਵੇ।''}} {{gap}}ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਵੀ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ- {{center|{{gap}}''ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ, ਮੁੜ ਸਾਜਿਸ਼ ਅੱਜ ਰਚਾਈ ਹੈ! {{gap}}''ਕਣਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਦੀ, ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੈ!''}} {{gap}}ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਭਰੂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। {{center|{{gap}}''ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਵਿਓਪਾਰਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਸਭ ਰੱਬਾਂ ਦੀ ਸਭ ਪੱਗਾਂ ਦੀ, ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਨਵੀਂਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਦਹਿਲੀਜ਼ ਵੱਸੇ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਦੀ, ਕੋਠੜੀਏ ਲੁਕੇ ਮੀਸਣ ਦੀ।''}} {{gap}}ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਈ ਸੰਜੀਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਬੜਾ ਗਹਿਰਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/27}}</noinclude> 5l1v1r9qtcfsw0yyeagxc15amnnwh97 218871 218870 2026-05-23T06:44:43Z Harchand Bhinder 2624 218871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ (ਡਾ.) ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵੱਡੀ ਤੇ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਟਕੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤੀਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਵਿ ਚਿਤਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੂੰ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਦੂਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰਾ ਭਵਿਖ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੇਲੈਂਟ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਜਾਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ‘ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਚੀਸ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਹਮਦਰਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{center|{{gap}}''ਸਿਜਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਲ-ਦੇ-ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ, ਉਕਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਤਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ।'' {{gap}}''ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਰਿਜ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਹੀਂ ਵੱਖ ਕਿਉਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਾਂ ਹੋਵੇ।''}} {{gap}}ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਕਰਕੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਵੀ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ- {{center|{{gap}}''ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ, ਮੁੜ ਸਾਜਿਸ਼ ਅੱਜ ਰਚਾਈ ਹੈ! {{gap}}''ਕਣਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਦੀ, ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੈ!''}} {{gap}}ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੌਣ ਭਰੂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। {{center|{{gap}}''ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾਂ ਦੀ, ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਵਿਓਪਾਰਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਸਭ ਰੱਬਾਂ ਦੀ ਸਭ ਪੱਗਾਂ ਦੀ, ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਨਵੀਂਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦੀ।'' {{gap}}''ਦਹਿਲੀਜ਼ ਵੱਸੇ ਨੂੰ ਪੀਸਣ ਦੀ, ਕੋਠੜੀਏ ਲੁਕੇ ਮੀਸਣ ਦੀ।''}} {{gap}}ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਈ ਸੰਜੀਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਬੜਾ ਗਹਿਰਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/27}}</noinclude> 827y2ejiuqx1r6r6l0u8s5ajp2n8hye 250 72421 218872 218568 2026-05-23T06:49:54Z Harchand Bhinder 2624 218872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਡਾ.ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪਾਸੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2005 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੀਤ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1997 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਜਾ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਪੁੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ 30 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 28}}</noinclude> ejdzcod8ffk737btxp1vl1g96wmvoem 250 72422 218875 218569 2026-05-23T07:34:52Z Harchand Bhinder 2624 218875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 29 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 197 |oTop = 15 |oLeft = 144 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29}}</noinclude> 1xc4b84m54itvxhb5zx16p9kcbqpcc7 218905 218875 2026-05-23T11:49:40Z Harchand Bhinder 2624 218905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 29 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 197 |oTop = 15 |oLeft = 144 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ : ਅਤਰ ਸਿੰਘ'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਭੇਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਡੋਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਅਜੇ 40 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਵਚਾਉਂਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਯੋਲ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਪੁਰੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਸੇਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਦੱਸ ਕੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 29}}</noinclude> 84f8f9klgkoq1uexb18wvetg2usew0l 250 72423 218876 218570 2026-05-23T07:40:21Z Harchand Bhinder 2624 218876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਲੀ ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਏ ਹਿੰਦੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ/ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 1988 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੋਂ ਅਗਾਊਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਘ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਫੀਸਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਪਰਇਨਟੈਨਡੈਂਟ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1971 ਵਿੱਚ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਬੀ.ਐਡ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਹੈਡਮਿਸਟਰੇਸ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਬੀ.ਡੀ.ਐਸ. ਹੈ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹਰਮੀਤ ਕੌਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਜਨਰਲ ਫਿਜੀਸ਼ੀਅਨ ਸਨ, ਉਹ ਐਮ.ਡੀ.(ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ) ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਸਨ। ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਚਰ ਕਿਉਰ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ 43 ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ‘ਡਾ.ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਐਕੂਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ' ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਗਾਊਂ ਸਮਾਂ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਯੂਨਿਟ ਇਕ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਵੇਰ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ 8 ਵਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੈਂਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਧੀ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ 21 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 30}}</noinclude> 8evpf79d8cvvcz0iiulr703laloep25 250 72424 218877 218571 2026-05-23T07:44:31Z Harchand Bhinder 2624 218877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ''' '''ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''</poem>}} {{center|<poem>{{gap}}ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ' ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੋ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> 0yd5rappgr2pyi7p5ygb900kalc4zye 218878 218877 2026-05-23T07:47:02Z Harchand Bhinder 2624 218878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{{left|<poem>'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ''' '''ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''</poem>}} {{Block center|<poem>ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ' ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੋ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> hyhbjvnk0wgw2nxhzu2qz4ohkd2cd3p 218879 218878 2026-05-23T07:47:48Z Harchand Bhinder 2624 218879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{{center|<poem>'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ''' '''ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''</poem>}} {{Block center|<poem>ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ' ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੋ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> qvuz1uacync6f6w5kvv0f820uf2rm32 218880 218879 2026-05-23T07:48:08Z Harchand Bhinder 2624 218880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ''' '''ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''</poem>}} {{Block center|<poem>ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ' ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੋ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> h6xkpceyxzt9gou0y7i2hibqzmmvcfb 218903 218880 2026-05-23T11:49:12Z Harchand Bhinder 2624 218903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 31 |bSize = 450 |cWidth = 156 |cHeight = 189 |oTop = 17 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ''' '''ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ'''</poem>}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਰੁਪ ਐਡੀਟਰ ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀ.ਵੀ.ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਡੀ 5, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5 ਡੀ ਚੈਨਲ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੈਬ ਸਾਈਟ ਲਈ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਰਟੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਮੋਨੀਟਰੀਅਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਏ' ਅਤੇ ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣੋ' ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੜੈਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ (ਚਲੰਤ ਮਸਲੇ) ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸੀਦ' </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/31}}</noinclude> 8je3d2xy05ys7nc7vadw9g2cpq02p1h 250 72425 218881 218599 2026-05-23T07:53:05Z Harchand Bhinder 2624 218881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>(ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ‘ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ‘ਰਾਜਸੀ ਵਕਤ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}1986 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਫਿਰ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1988 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜੈਕਟਿਵ' ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਜਾਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰ ਵਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ 32 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 31 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਰਟ, ਲਿਟਰੇਚਰ, ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਸਪੋਰਟਸ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੇਡੀਓ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਵੀ 1997 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਪਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਵਾਕੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਪਗ ਇਕ ਦਰਜਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਟੈਂਡ ਕਰਕੇ ਸਿਖਿਆ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਨੀਸਿਫ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਮੀਡੀਆ ਸਪੋਰਟ ਇਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰ, ਡਿਜਾਸਟਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਰੇਡੀਓ ਕਾਰਟੂਨਜ਼, ਕਰੀਏਟਿਵ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼, ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇਨ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ, ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਕਾਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਡਮਨਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕਲਚਰ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ 6 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ, ਜਿਹੜੇ ਕੌਮੀ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 32}}</noinclude> p7bna0v18tfuwzvvsf68czh3u598wm2 250 72426 218882 218601 2026-05-23T07:56:03Z Harchand Bhinder 2624 218882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{gap}}ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਖੇ 26 ਅਗਸਤ 1960 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਨੌਰ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ.ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ 10 ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ. ਅਤੇ 10 ਹੀ ਬਲੱਡ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਕੈਂਪ ਅਟੈਂਡ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। {{gap}}ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦਾ ਵਿਆਹ 1992 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਨੌਰ ਵਿਖੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/33}}</noinclude> 2klsi3celhkpoxhm6qumrd25g8e5wp6 250 72427 218883 218603 2026-05-23T07:59:44Z Harchand Bhinder 2624 218883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 34 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 199 |oTop = 17 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012— 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 34}}</noinclude> aud563ri6vii7n8546k0bmqdixwpnm2 218902 218883 2026-05-23T11:48:41Z Harchand Bhinder 2624 218902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 34 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 199 |oTop = 17 |oLeft = 149 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਲਗਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕਿ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੇ ਬਾਹਰਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012— 13 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ 2013-14 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ 2020 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 2020 ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਫਿਰ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਤੱਕ ਸੰਗਰੂਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਲਮ ‘ਅਲਵਿਦਾ ਪਾਪਾ ਜੀ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ' ਫੇਸ ਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 34}}</noinclude> pn33j7i6lyidvkcnxdcy6cy1egy28f0 250 72428 218895 218491 2026-05-23T11:39:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ‘ਪੰਜਾਬ ਈਕੋ ਫ਼ਰੈਂਡਲੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਉਸਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। {{gap}}ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਬਾਲ ਜੋਤ ਲਈ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭੇਜਦਾ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋਈਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਬੀ.ਏ.ਆਨਰਜ਼ ਇਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਫਸਟ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਤੇ ਐਮ.ਏ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਜਲੰਧਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਖ਼ਬਰਾਂ ਭੇਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੌਣੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ‘ਕੇਬਲ ਓਪੇਰਾ ਚੈਨਲ' ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਦੀਂ-ਕਦੀਂ ਉਹ ਇਸ ਚੈਨਲ ਦੇ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਅੰਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਘਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜੱਗਬਾਣੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਐਫ਼ ਐਮ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਟਿਆਲਾ ਲਈ ਲਗਪਗ ਪੌਣੇ ਦੋ ਸਾਲ ਯੁਵ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਐਂਕਰਿੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ.ਚੈਨਲ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਿਸਚਤ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ-ਨਾ-ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/35}}</noinclude> 8leojbyycloxjet1puajl5u53i134r9 250 72429 218896 218518 2026-05-23T11:40:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 36 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 191 |oTop = 20 |oLeft = 147 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ'''}} {{center|'''ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ)'''}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36}}</noinclude> 7nxrlvm8wrjh3hnhu2vif74klv5r2wr 218898 218896 2026-05-23T11:41:25Z Harchand Bhinder 2624 218898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 36 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 191 |oTop = 20 |oLeft = 147 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ''' '''ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ)'''</poem>}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36}}</noinclude> 7txqd8uk8p81ap9nff3plz34pk0kbd6 218901 218898 2026-05-23T11:48:10Z Harchand Bhinder 2624 218901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 36 |bSize = 450 |cWidth = 141 |cHeight = 191 |oTop = 20 |oLeft = 147 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨਿਊਜ਼ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ''' '''ਨਿਰਮਾਤਾ: ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ( ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ)'''</poem>}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਐਸ.ਬੀ.ਦਰਗਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇਨਫ਼ਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ਼ ਰਿਲੀਜਨ ਫ਼ਾਰ ਪੀਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਯੂ.ਐਨ.ਓ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਣਤ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਰਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦਰ ਦੁਰਗਾ ਜਿਹੜੇ ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਆਡੀਓ ਵਿਜੂਅਲ ਏਡਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੌਕਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। 1972 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ/ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 36}}</noinclude> 3r91a6i1eva03p70yd76ht9tc0d5yar 250 72430 218899 218503 2026-05-23T11:44:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ.ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ 17 ਸਾਲ ਇਸ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ 123 ਨਿਊਜ ਗੋਲਜ਼ ਅਤੇ 20 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਐਂਡ ਨਿਊਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 8 ਸਿਨਮਾ ਘਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ 6 ਲੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੀ ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਰੇਡੀਓ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਸਿਨਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਈਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਆਪ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਿਨਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਐਸ.ਬੀ.ਦੁਰਗਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ’ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਪੇਂਟਰ’ ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਜਨਵਰੀ 1988 ਵਿੱਚ ਤਿਰਵੰਦਰਮ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/37}}</noinclude> h2tr7ohfat6gdr5d4pz1c9cvo18erzy 250 72431 218900 218520 2026-05-23T11:46:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 38 |bSize = 450 |cWidth = 161 |cHeight = 194 |oTop = 9 |oLeft = 137 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ''' '''ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ'''</poem>}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਮਿਹਨਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਬਚਨਵੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖ਼ੁਦ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਓਣ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ। ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਉਂ ਵੇਖਣ, ਵਾਚਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਨ ਨਾਲ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜਿਤਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮੁਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣੀਵਾਲ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 38}}</noinclude> 6xoibh9iwoylgsr2kjav0k8qm3guc93 250 72432 218911 218521 2026-05-23T11:53:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮੱਲਾਂ ਦਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲੱਲੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਰਨੀ ਪਈ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1986 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ 1999 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਹਿੰਦੀ 2001 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ 1993 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1994 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਇਨ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ‘ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ’ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਕਿਰਤੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ' ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਡੈਜ਼ਰਟੇਸ਼ਨ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਜਰਨਿਲਿਜ਼ਮ ਇਨ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ‘ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਣ' ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਵੀ ਡੈਜ਼ਰਟੇਸ਼ਨ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਨੂੰ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਪਾਇਆ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। {{gap}}ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋਕ ਲਹਿਰ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਤੌਰ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ 31 ਮਈ 1991 ਨੂੰ ‘ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਚਲੇ ਗਏ। 1 ਦਸੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ‘ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਡੀਟਰ ਸਨ।ਉਹ ਇਸ ਆਹੁਦੇ 'ਤੇ 14 ਫਰਵਰੀ 2002 ਤੱਕ ਰਹੇ। 15 ਫਰਵਰੀ 2002 ਤੋਂ 30 ਦਸੰਬਰ 2009 ਤੱਕ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। 31 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ, ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਬਤੌਰ ਸੂਚਨਾਂ ਅਤੇ</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 39}}</noinclude> 6vpqc5nsdru22lr32ak1yzgnc01v7yr 250 72433 218912 218523 2026-05-23T11:54:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਹ 31 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਸੰਪਾਦਕੀ ਪੰਨਾ ਤੇ ਮਿਡਲ’, ‘ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਸਮਾਜ ਏਮ ਬਾਜ਼ਾਰ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ-ਲਹਿਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ', ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ’, ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ’ਚ’ ਅਤੇ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ-ਅਵਾਮੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ' ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲੇਖ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 2000 ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 40}}</noinclude> e8vrs28d1ous6uiinibfkf43sqzv0c6 250 72434 218913 218524 2026-05-23T11:55:35Z Harchand Bhinder 2624 218913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 41 |bSize = 450 |cWidth = 150 |cHeight = 196 |oTop = 18 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵੀ''' '''ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ'''</poem>}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। 1950 ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਬਾਲ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸਰਸਬਜ਼ ਪੱਤਝੜਾਂ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ 1967 –68 ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਦ' ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1972–73 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ' ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ’ ਉਪਰ ‘ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਅਵਾਰਡ' ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀਆਂ 16 ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਸਬਜ ਪੱਤਝੜਾਂ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ, ਕਾਲ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ, ਇਹ ਮਹਿਕ ਸਦੀਵੀ, ਕਾਵਿ ਦਰਸ਼ਨ, ਨੂਰ ਦਾ ਸਾਗਰ, ਪੰਚ-ਤਰਣੀ,</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 41}}</noinclude> deeg95hw5vnzhsn6ckubynzezlztlzr 218914 218913 2026-05-23T11:55:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 41 |bSize = 450 |cWidth = 150 |cHeight = 196 |oTop = 18 |oLeft = 141 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>'''ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵੀ''' '''ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ'''</poem>}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। 1950 ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਬਾਲ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀ.ਏ.ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸਰਸਬਜ਼ ਪੱਤਝੜਾਂ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ 1967 –68 ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਦ' ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1972–73 ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ' ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ’ ਉਪਰ ‘ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਅਵਾਰਡ' ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀਆਂ 16 ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਸਬਜ ਪੱਤਝੜਾਂ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ, ਕਾਲ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ, ਇਹ ਮਹਿਕ ਸਦੀਵੀ, ਕਾਵਿ ਦਰਸ਼ਨ, ਨੂਰ ਦਾ ਸਾਗਰ, ਪੰਚ-ਤਰਣੀ,</poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 41}}</noinclude> 20nbyhglyr4ww8po17mq59qexlshyva 250 72445 218915 218637 2026-05-23T11:57:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ, ਵਣ ਕੰਬਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਰਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰਗ (ਬੀਰ ਰਸੀ), ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸੂਰਜੀ ਸੌਗਾਤ ਅਤੇ ਹਸਰਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੋ ਨਾਵਲ ਕੋਸੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ: ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ, ਜੀਵਨੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਮੇਜਰ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਮਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ। ਹਸਰਤ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਖੋਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਦਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੂੰ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੱਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ‘ਜਾਗ੍ਰਤੀ’ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪ੍ਚਾਰ ਸਮਗਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਫਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖਾਨੋਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 109 ਵਿੱਚ 27 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਊਧੋ ਨੰਗਲ ਬਾਸਰਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ.ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਲੜਕੇ </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ, 42}}</noinclude> 8f7764b3zgsprxzf1hkskb79xma1uqf 250 72446 218916 218638 2026-05-23T11:57:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਹਸਰਤ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਦੋਵੇਂ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਇਕ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 1995 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 43}}</noinclude> 5vnskufh208bddvgrt1v61zbznqrclj 250 72447 218917 218642 2026-05-23T11:58:39Z Harchand Bhinder 2624 218917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਸੰਪਰਕ_ਪੰਜਾਬ_ਦੇ_ਹੀਰੇ_ਉਜਾਗਰ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 44 |bSize = 450 |cWidth = 164 |cHeight = 191 |oTop = 12 |oLeft = 143 |Location = center |Description = }} {{center|'''ਸੰਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਮਾਹਿਰ: ਸੇਨੂੰ ਦੁੱਗਲ (ਡਾ.)'''}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ 1992 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਿਭਾਗੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਚੁਣੀ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ ਡਵੀਜਨਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ।ਸੋਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਪੁਲਸ ਟੂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਡਰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗੀਤਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ.ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 44}}</noinclude> oiilco1wytieamr4moc1qazgioakcfq 250 72482 218803 218631 2026-05-22T17:03:46Z Amritpal Aman 2020 218803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude> ਭਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਾਂ ਡਰਦੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਭਰਾ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ/ਗੇਟ ਨਾ ਖੋਲਣ ਤੋ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਈ। ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਕਿ ਭਰਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕੁਟਾਈ ਕਰਨਾ।” ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਉਛਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ‘ਓ ਵੀਰ ! ਦੇਖੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਮਾਰੀਂ, ਕਿਤੇ ਕਸੂਤੀ ਸੱਟ ਨਾ ਮਾਰ ਦੇਵੀਂ।” ਖੈਰ ! ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗੋਟ ਦੀ ਚਾਬੀ ਲੈ ਕੇ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਕਰਕੇ ਚਾਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਲਈ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਥੌੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਦੌੜ ਕੇ ਸੜਕ ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਚੌਕੀ 'ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ। ਇਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਘਰ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡੀਆਂ ਲਗਾ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ ਵੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਧਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ, ਵੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ “ਮੇਰੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਫਤਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਵਾਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੈਂਟ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਘਰਵਾਲਾ ਪੇਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਰ ਵੀ ਤੰਗ ਨਾ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੀਂ, ਇਥੇ ਆ ਜਾਵੀਂ ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ।” ਖੈਰ ! ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਘਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ 66<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> hkna77a6hkg517a7ms76214f9s3obwi 218806 218803 2026-05-23T01:41:26Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 218806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਭਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਾਂ ਡਰਦੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਭਰਾ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ/ਗੇਟ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਈ। ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਕਿ "ਭਰਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕੁਟਾਈ ਕਰਨਾ।" ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਉਛਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ "ਓ ਵੀਰ ! ਦੇਖੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਮਾਰੀਂ, ਕਿਤੇ ਕਸੂਤੀ ਸੱਟ ਨਾ ਮਾਰ ਦੇਵੀਂ।" ਖੈਰ ! ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗੇਟ ਦੀ ਚਾਬੀ ਲੈ ਕੇ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਕਰਕੇ ਚਾਬੀ ਵਾਪਸ ਲਈ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਥੌੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਦੌੜ ਕੇ ਸੜਕ ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਚੌਕੀ 'ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ। {{gap}}ਇਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਘਰ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡੀਆਂ ਲਗਾ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ ਵੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਧਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ, ਵੱਟੈ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ "ਮੇਰੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਫਤਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਵਾਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਘਰਵਾਲਾ ਪੇਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਫਿਰ ਵੀ ਤੰਗ ਨਾ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੀਂ, ਇਥੇ ਆ ਜਾਵੀਂ ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ।" ਖੈਰ ! ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਘਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> qb2k7qxrmg94t9o2bgu4daocl0x4nsk 250 72489 218795 2026-05-22T13:28:07Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫ਼ਜ਼}} ''' ਲੈ ਸੁਣ ਤੇਰੇ ਉਲਾਂਭਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲ 'ਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਮੋਹ-ਭਿੱਜੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਲੀ। ਕਿ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਰੂਹ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਇਹ ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫਜ਼ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਗਏ। *****</poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 81}}</noinclude> j8a1035xr3uhcllocjx6uusru8mah84 218804 218795 2026-05-22T19:52:57Z Satdeep Gill 13 218804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫ਼ਜ਼}} ''' ਲੈ ਸੁਣ ਤੇਰੇ ਉਲਾਂਭਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲ 'ਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਮੋਹ-ਭਿੱਜੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਲੀ। ਕਿ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਰੂਹ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਇਹ ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫਜ਼ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਗਏ। ●●●●● </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 81}}</noinclude> 24q0vvzuuf7mjmzdve81u6038g4smlf 218805 218804 2026-05-22T19:53:22Z Satdeep Gill 13 /* ਤਸਦੀਕ */ 218805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫ਼ਜ਼}} ''' ਲੈ ਸੁਣ ਤੇਰੇ ਉਲਾਂਭਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲ 'ਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਮੋਹ-ਭਿੱਜੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਲੀ। ਕਿ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਰੂਹ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਇਹ ਮੋਹ ਭਿੱਜੇ ਲਫਜ਼ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਗਏ। ●●●●● </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 81}}</noinclude> oc3988xczmyekfhwpy65h65ydg9p1sd 250 72490 218796 2026-05-22T13:36:37Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 218796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ}}''' ਤੇਰਾ ਬੁਲਾਵਾ ਮੇਰਾ ਦਰ ਠਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ। ਮੇਰੇ ਮੀਤ ! ਮੈਂ ਵੀ ਕਾਹਲਾ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਵੀ ਭਿੱਜ ਲਵਾਂਗਾ ਚਿੱਕੜ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗਾ ਦੂਰੀਆਂ ਕੱਛਣ ਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਲੰਘੇ ਨੇ ਬਰਫ਼ਾਂ ਵੀ ਮਿੱਧੀਆਂ ਨੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਨੇ ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਪੈਰਾਂ ਸੰਗ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬੱਸ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚਲੀ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਹਰਫ਼ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬੇਵਸ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਜਖ਼ਮੀ ਅੰਗੂਠੇ 'ਤੇ ਹੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਠੋਹਕਰ ਲਗਦੀ ਹੈ </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 82}}</noinclude> sq504hk79mhsw37bhlzmbbhlf0dn5cw 250 72491 218801 2026-05-22T14:55:30Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਹੁੰਦੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 50% ਅੰਗਹੀਣ ਕੁਆਰੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਭੋਗ ਕੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਸ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਧੂ ਚੀਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਗਹੀਣ ਨਰਕ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭੋਗ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣਕੇ ਮੰਗਣ ਲਈ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਬ੍ਰਿਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਾਕੀ 50% ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਇਕ 'ਵਿਆਹ' ਨਹੀਂ 'ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ' ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿਤੇ ਦੋਨੋਂ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਤੇ ਲੜਕੀ ਅਤਿ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚੋਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਤੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਸ਼ੇੜੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵਿਧਵਾ/ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ (ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ), ਕਿਤੇ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ.. ਆਦਿ। {{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੋਚ, ਦਾਜ ਦੀ ਲਾਹਣਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਮਰਦਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਘਟ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ ਅੰਗਹੀਣ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਾ ਵਿਆਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰੀਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਘਰੇਲੂ ਆਦਿ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੋਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੜਕੀ ਅੰਗਹੀਣ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਲਈ ਨਾਮਾਤਰ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਅਖਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਸ਼ਤਿਆਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਭਗ<noinclude>{{rh||10}}</noinclude> 53o16d9g12roz9zgcwzjf3vqrlky6sz 250 72492 218802 2026-05-22T15:01:39Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 218802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>35 ਤੋਂ 45 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਬਦ+ਕਾਲਮ ਚਾਰਜਿਜ਼ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਣ ਦੇ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜੇਕਰ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫਤ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮਾਮੂਲੀ ਰੇਟ ਤੇ ਛਾਪਣ ਲਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ। ਸ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਪੰਗਤਾ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸੁਖ-ਆਰਾਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅਕਸਰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਅੰਗਹੀਣ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਜੰਗ ਲੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪਰ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੰਗ ਲੜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗਹੀਣ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਦਦ ਜਾਂ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੂਰ ਦੀ ਰਹੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਮਦਦ ਜਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅੰਗਹੀਣ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਜਨਵਰੀ ਜਾਂ 15 ਅਗਸਤ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਵੰਡਣ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੰਚਾਇਤ ਤੋਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਤੱਕ ਹਰ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਸੰਵਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।<noinclude>{{rh||11}}</noinclude> 16xllgwgcvgsqxbxa0zg5go2777raiw 250 72493 218811 2026-05-23T03:00:25Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੬੩ ) ਮੈਂ—ਏਧਰ ਭੀ ਤਾਂ ਕੁਛ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਇਧਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਰਘੁਬਰ ਸਿੰਘ-ਨਹੀਂ ੨ ਆਪ ਪੱਛਮ ਵਲ ਚਲੋ ਏਧਰ ੨ ਇਕ ਕੰਮ ਹੋਰ ਹੋਜਾਵੇਗਾ। ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਇਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਢਾਲ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੬੩ ) ਮੈਂ—ਏਧਰ ਭੀ ਤਾਂ ਕੁਛ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਇਧਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਰਘੁਬਰ ਸਿੰਘ-ਨਹੀਂ ੨ ਆਪ ਪੱਛਮ ਵਲ ਚਲੋ ਏਧਰ ੨ ਇਕ ਕੰਮ ਹੋਰ ਹੋਜਾਵੇਗਾ। ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਇਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਢਾਲ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਫਲਾਣੀ ਥਾਂ ਠਹਿਰੋਂ ਅਸੀਂ ਓਧਰ ਹੀ ਆਵਾਂਗੇ ਸੋ ਓਹ ਜਰੂਰ ਓਥੇ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਡੀਕ ਦੇ ਹੋਣਗੇ । ਮੈਂ—ਜੇ ਏਹੋ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਤਾਂ ਦਰੋਗਾ ਜੀ ਭੀ ਇਧਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਕੱਠੇ ਚਲੇ ਚਲਦੇ। ਰਘੁਬਰ—ਹਫਾ ਹੁਣ ਕੀ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ ਆਪਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਉਨਾਂ ਵਲ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਏ। ਮੈਂ-ਮੈਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਜਾਂਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ । ਹਾਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਸਾਡਾ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤਕ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਮੈਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਏਹ ਪੱਛਮ ਵਲ ਜਾਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਾ ਪੂਰਬ ਗਏ ਨਾ ਪੱਛਮ, ਮੁੜਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਆਏ। ਇਹ ਗਲ ਰਘੂਬਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਲਗੀ ਅਰ ਓਹ ਮੂੰਹ ਸੁਜਾ ਕੇ ਕੜਦਾ ਹੋਇਆ ਅਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਦਿਹਾਲਿਹਾ ਸੰਦੇਹ ਭੀ ਮਿਟ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰਦੀਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਹ ਉਤਾਵਲੀ ਲਗ ਗਈ ਕਿ ਹਰਦੀਨਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਕੜ ਮੈਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਇਕਾਂਤ<noinclude></noinclude> 19z7ycvy4olifasl2l9wiqrih0bgcj3 250 72494 218812 2026-05-23T03:00:39Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(£8) ਹਰਦੀਨ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਪਛਿਆ-ਹਰਦੀਨ ਤੇਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ । ਓਸਨੇ ਪੱਛਮ ਵਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਿਹਾ ਪਰ ਮੈਂ ਓਸਦੀ ਇਕ ਨਾ ਬਣੀ। ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾ ਹਰਦੀਨ-ਆਪਨੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾ ਹਨੇਰ ਮੈਂ-ਅੱਛ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(£8) ਹਰਦੀਨ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਪਛਿਆ-ਹਰਦੀਨ ਤੇਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ । ਓਸਨੇ ਪੱਛਮ ਵਲ ਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਿਹਾ ਪਰ ਮੈਂ ਓਸਦੀ ਇਕ ਨਾ ਬਣੀ। ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾ ਹਰਦੀਨ-ਆਪਨੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾ ਹਨੇਰ ਮੈਂ-ਅੱਛ ਏਹ ਦਸ ਕਿ ਓਹ ਅੱਢਣ ਚੇਤ ਮੇਰਾ ਵੰਡੀ ਕਿਉਂ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਓਹ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਨੂੰ ਹਰਦੀਨ-ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਓਹ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੁਲ ਤੇ ਬੜਾ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਛੇਤ ਦੱਸ ਦਿਤਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਲਗਾ ਸੀ ਪਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਹੀ ਚੌੜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।ਉਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਓਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਸਕੇ ਦਰੋਗੇ ਤੇ ਰਘੁਬਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਓਹ ਇਸ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ · ਸਾਡੇ ਮਹਾਰਾਜ (ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਸ ਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮਢ ਮੁਕਾਯਾ ਹੈ। ਮੈਂ-ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਬੜੀਆਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਹਰਦੀਨ—ਪਰ ਆਪ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਖਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ ਨਹੀਂ ਤਾਆਪਨੂੰ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ | ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਆਪ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ<noinclude></noinclude> pltp80tiylhbms109yodg43x42w0l7e 250 72495 218813 2026-05-23T03:00:51Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(. Eu ) ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਛਡ ਦੇਵੋ ਅਰ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਦੇਵੋ ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਆਪਦੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹਨ -- ਮੈਂ- ਜਿਸਤਰਾਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਹੁਛਾ ਇਹ ਦਸ ਕਿ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਤੇ ਬਲਵੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੀ ਕਿ ਹਾਲ ਹੈ ਨੂੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(. Eu ) ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਛਡ ਦੇਵੋ ਅਰ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਦੇਵੋ ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਆਪਦੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹਨ -- ਮੈਂ- ਜਿਸਤਰਾਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਹੁਛਾ ਇਹ ਦਸ ਕਿ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਤੇ ਬਲਵੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੀ ਕਿ ਹਾਲ ਹੈ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਹਰਦੀਨ-ਓਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਕਿਤੇ ਕੈਦ ਕਰ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿਛੋਂ ਦਾ ਕੁਛ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੋਯਾ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਰ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ । ਹਾਂ ਉਸ ਗਦਾਧੜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਏਯਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇਰ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਉਂ ਰਘਬਰ ਸਿੰਘ ਰਖ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਕਰਕੇ ਏਥੋਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੱਜਾ ਹੈ, ਓਸਨੇ ਇਸ ਰਘੁਬਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਬੜਾ ਖਪਾਯਾ ਹੈ । ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਬਾਬਤ,ਏਨਾਂ ਦੀ ਹੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੋ ਚਿਠੀ ਚਪਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਉਤਾਰਾ ਗੁਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਯਾਰ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਓਸਨੇ ਕੀਤਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ੋਂਕ ਕਿ ਚੁਪਯੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆਕੇ ਗੰਧਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸਗੱਲ ਨੂੰ ਲੁਟਾ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਪਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਹਨ ਇਸ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਜਰੂਰੀ ਗਵਾਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਵੀ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨਾਂ ਚਿਠੀਆਂ ਦੇ ਉਤਾਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਓਹ ਬਿਠੀਆਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਕਾਲ<noinclude></noinclude> eig9skz6o2lnpgbv3tjr362ygtgobi3 250 72496 218824 2026-05-23T04:58:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 218824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|'''ਇਸੇ ਕਲਮ ਤੋਂ:-'''}} {{left|•ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਰੰਗ{{gap}} (ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਮਸੀਹਾ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤੇ ਪਤਵੰਤੇ{{gap}} (ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪਿੰਡ ਕੱਦ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੰਗ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਬੂਤੇ ਕਦਮੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਕਤਲ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਚ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|• ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 52 ਰਤਨ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•Beant Singh The untold story of his Assassination}} {{left|•ਕੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ {{gap}}(ਕਵਿਤਾ) {{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ}}) {{left|•ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ{{gap}} (ਵਾਰਤਕ){{gap}} (ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|•ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਸਲੇ (ਵਾਰਤਕ){{gap}} (ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|• V.P. Prabhakar The Gentleman Journalist}}<noinclude></noinclude> 3lfler1cwqmi5omiyel1g8ct0rotzwa 218825 218824 2026-05-23T05:01:52Z Harchand Bhinder 2624 218825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|'''ਇਸੇ ਕਲਮ ਤੋਂ:-'''}} {{left|•ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਰੰਗ{{gap}} (ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਮਸੀਹਾ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤੇ ਪਤਵੰਤੇ{{gap}} (ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪਿੰਡ ਕੱਦ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੰਗ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਬੂਤੇ ਕਦਮੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਕਤਲ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਚ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|• ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 52 ਰਤਨ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•Beant Singh The untold story of his Assassination}} {{left|•ਕੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ{{gap}}(ਕਵਿਤਾ){{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|•ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ){{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|•ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਸਲੇ (ਵਾਰਤਕ){{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|• V.P. Prabhakar The Gentleman Journalist}}<noinclude></noinclude> pqu9iec70nf1qbbvi8k78eb23pfgerg 218826 218825 2026-05-23T05:04:21Z Harchand Bhinder 2624 218826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|'''ਇਸੇ ਕਲਮ ਤੋਂ:-'''}} {{left|•ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਰੰਗ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਮਸੀਹਾ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤੇ ਪਤਵੰਤੇ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਪਿੰਡ ਕੱਦੋਂ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੰਗ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਸਬੂਤੇ ਕਦਮੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ {{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਕਤਲ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਚ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|• ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 52 ਰਤਨ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ)}} {{left|•Beant Singh The untold story of his Assassination}} {{left|•ਕੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ{{gap}}(ਕਵਿਤਾ){{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|•ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ{{gap}}(ਵਾਰਤਕ){{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|•ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਸਲੇ (ਵਾਰਤਕ){{gap}}(ਸੰਪਾਦਨਾ)}} {{left|• V.P. Prabhakar The Gentleman Journalist}}<noinclude></noinclude> cd5pdgrt5okwp7c2fc9krj3acwckshv 250 72497 218834 2026-05-23T05:20:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 218834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 250 72498 218835 2026-05-23T05:23:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " * ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਤੇ ਗੱਤਕਾ ਕਲਾ ਦਾ ਮੁੱਦਈ: ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ * ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ: ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ * ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ: ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ * ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> * ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਤੇ ਗੱਤਕਾ ਕਲਾ ਦਾ ਮੁੱਦਈ: ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ * ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ: ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ * ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ: ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ * ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਜਾਇੰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ * ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਰੱਤੂ * ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ: ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ * ਸਰਬਾਂਗੀ ਲੇਖਕ: ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ * ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗਕਾਰ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.) * ਵੈਟਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਕੈਪ.) * ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਬੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ) * ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਝੱਖੜਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ * ਅਲਗੋਜ਼ਾ ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ * ਵਿੰਗੇ ਟੇਡੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ: ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ * ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ * ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਆਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ: ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ * ਅਣਥੱਕ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਇਨਸਾਨ: ਜੀ, ਆਰ, ਕੁਮਰਾ * ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੌਦਾਈ: ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧਰਾ * ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਜਰਨੈਲ: ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ * ਫ਼ਰਜ਼ਸਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਫਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ: ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ * ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਨੇਕ ਇਨਸਾਨ: ਜਗਮੋਹਨ ਭਨੋਟ * ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਜੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਸ਼ਿਯਪ * ਜੋੜ-ਤੋੜ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ: ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ * ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਤੇ ਗਾਇਕ: ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ * ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੇ ਐਂਕਰਿੰਗ ਦਾ ਧਨੀ: ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ * ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ: ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ * ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ: ਨਰਾਤਾ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ * ਵਿਦਵਤਾ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਸੰਗਮ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਿੱਠਾ * ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਗਿਆਤਾ: ਪਾਲ ਸਿੰਘ * ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਹਸਤਾਖ਼ਰ * ਪਾਲੀ ਦੇਤਵਾਲੀਆ (ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ) * ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ ਨੱਥੋਵਾਲ<noinclude></noinclude> jh1qbp07ngacad5zsn2bkogwyxx71ll 250 72499 218837 2026-05-23T05:26:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "* ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਛਤਰ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੂਪਾਲ * ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ: ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਜ * ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ: ਫੂਲ ਚੰਦ ਮਾਨਵ * ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ: ਭਾਗ ਸਿੰਘ * ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 218837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>* ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਛਤਰ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੂਪਾਲ * ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ: ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਜ * ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ: ਫੂਲ ਚੰਦ ਮਾਨਵ * ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ: ਭਾਗ ਸਿੰਘ * ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਭਰਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ * ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਦਲੇਰ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਭੂਪੇਸ਼ ਚੱਠਾ * ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ: ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ * ਕੁਸ਼ਲ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਮਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ * ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ: ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ (ਡਾ.) * ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਮੇਘਾ ਮਾਨ * ਦੋ-ਗਾਣਿਆਂ ਦਾ ਬੇਤਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ: ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ * ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਉਭਰਦਾ ਕਵੀ: ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ * ਲੋਕਪੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰ: ਰਾਜਿੰਦਰ ਭੋਗਲ * ਬੇਬਾਕ ਤੇ ਫ਼ੱਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਰਿਪੁਦਮਨ ਸ਼ਰਮਾ * ਨਿਪੁੰਨ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ: ਆਰ. ਸੀ. ਬਾਲੀ (ਰਤਨ ਚੰਦ ਬਾਲੀ) * ਮਿਹਨਤੀ, ਨਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ: ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸੈਣੀ 179 * ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ: ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਢੋਟੀਆਂ * ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ: ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ * ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਸਿਨਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਸਰਬਾਂਗੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ * ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ: ਪੰਡਿਤ ਜੱਗੀ (ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੱਗੀ) 190 * ਨੇਕ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਇਨਸਾਨ: ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ<noinclude></noinclude> ily4kmn8b7kokoy3y1xxxsg6fjis14h 250 72500 218838 2026-05-23T05:26:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 218838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi