ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 2514 219863 114818 2026-05-28T07:36:35Z Taranpreet Goswami 2106 219863 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="1" 69to70="-" 71="68" 101to102="-" 103="98" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} c7qcny382a4b3rcwszfgh9g1dht65k7 252 13142 219837 43057 2026-05-28T04:59:52Z Taranpreet Goswami 2106 219837 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ |Language=en |Volume= |Author=ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1942 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਸਮਰਪਣ" 8="ਤਤਕਰਾ" 9="ਭੂਮਿਕਾ" 10="ਅ" 11="ੲ" 12="ਸ" 13="ਹ" 14="ਕ" 15="1" 85to88="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} ijtr9f03uhpwce6c8r113jzfg6ao441 219838 219837 2026-05-28T05:00:06Z Taranpreet Goswami 2106 219838 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ |Language=en |Volume= |Author=ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1942 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਸਮਰਪਣ" 8="ਤਤਕਰਾ" 9="ਭੂਮਿਕਾ" 10="ਅ" 11="ੲ" 12="ਸ" 13="ਹ" 14="ਕ" 15="1" 85to88="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rvv2zl2kxa2qo2kxmlae0tqcvdg597q 250 22374 219878 53485 2026-05-28T11:26:22Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 219878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੮੧}}</noinclude>ਨੇਰ ਹੂ ਤੇ ਨੇਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਕੀਜੈ ਨੇਤ੍ਰ ਦੇਖਹਿ ਦਰਸੁ ਤੇਰਾ॥੧॥ ਕੋਟਿ ਕਰਨ ਦੀਜਹਿ ਪ੍ਰਭ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਰਿ ਗੁਣ ਸੁਣੀਅਹਿ ਅਬਿਨਾਸੀ ਰਾਮ॥ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਇਹੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਵੈ ਕਟੀਐ ਕਾਲ ਕੀ ਫਾਸੀ ਰਾਮ॥ ਕਟੀਐ ਜਮ ਫਾਸੀ ਸਿਮਰਿ ਅਬਿਨਾਸੀ ਸਗਲ ਮੰਗਲ ਸੁਗਿਆਨਾ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੁ ਜਪੀਐ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਲਾਗੈ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨਾ॥ ਕਲਮਲ ਦੁਖ ਜਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਿਤਾਰੇ ਮਨ ਕੀ ਦੁਰਮਤਿ ਨਾਸੀ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਕੀਜੈ ਹਰਿ ਗੁਣ ਸੁਣੀਅਹਿ ਅਵਿਨਾਸੀ॥੨॥ ਕਰੋੜਿ ਹਸਤ ਤੇਰੀ ਟਹਲ ਕਮਾਵਹਿ ਚਰਣ ਚਲਹਿ ਪ੍ਰਭ ਮਾਰਗਿ ਰਾਮ॥॥ ਭਵ ਸਾਗਰ ਨਾਵ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਜੋ ਚੜੈ ਤਿਸੁ ਤਾਰਗਿ ਰਾਮ॥ ਭਵਜਲੁ ਤਰਿਆ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰਿਆ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ॥ ਮਹਾ ਬਿਕਾਰ ਗਏ ਸੁਖ ਉਪਜੇ ਬਾਜੇ ਅਨਹਦ ਤੂਰੇ॥ ਮਨ ਬਾਂਛਤ ਫਲ ਪਾਏ ਸਗਲੇ ਕੁਦਰਤਿ ਕੀਮ ਅਪਾਰਗਿ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਕੀਜੈ ਮਨੁ ਸਦਾ ਚਲੈ ਤੇਰੈ ਮਾਰਗਿ॥੩॥ ਏਹੋ ਵਰੁ ਏਹਾ ਵਡਿਆਈ ਇਹੁ ਧਨੁ ਹੋਇ ਵਡਭਾਗਾ ਰਾਮ॥ ਏਹੋ ਰੰਗੁ ਏਹੋ ਰਸ ਭੋਗਾ ਹਰਿ ਚਰਣੀ ਮਨੁ ਲਾਗਾ ਰਾਮ॥ ਮਨੁ ਲਾਗਾ ਚਰਣੇ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਰਣੇ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਗੋਪਾਲਾ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤੇਰਾ ਤੂ ਪ੍ਰਭੁ ਮੇਰਾ ਮੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥ ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਣ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਸੰਤਸੰਗਿ ਮਨੁ ਜਾਗਾ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭਿ ਕਿਰਪਾ ਕੀਨ੍ਹੀ ਚਰਣ ਕਮਲ ਮਨੁ ਲਾਗਾ॥੪॥ ੩॥੬॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਰਿ ਜਪੇ ਹਰਿ ਮੰਦਰੁ ਸਾਜਿਆ ਸੰਤ ਭਗਤ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ ਰਾਮ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨਾ ਸਗਲੇ ਪਾਪ ਤਜਾਵਹਿ ਰਾਮ॥ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਊਤਮ ਬਾਣੀ॥ ਸਹਜ ਕਥਾ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਅਤਿ ਮੀਠੀ ਕਥੀ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ॥ ਭਲਾ ਸੰਜੋਗੁ ਮੂਰਤੁ ਪਲੁ ਸਾਚਾ ਅਬਿਚਲ ਨੀਵ ਰਖਾਈ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਭਏ ਦਇਆਲਾ ਸਰਬ ਕਲਾ ਬਣਿ ਆਈ॥੧॥ ਆਨੰਦਾ ਵਜਹਿ ਨਿਤ ਵਾਜੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਮਨਿ ਵੂਠਾ ਰਾਮ॥ ਗੁਰਮੁਖੇ ਸਚੁ ਕਰਣੀ ਸਾਰੀ ਬਿਨਸੇ ਭ੍ਰਮ ਭੈ ਝੂਠਾ ਰਾਮ॥ ਅਨਹਦ ਬਾਣੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਖਾਣੀ ਜਸੁ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰਿਆ॥ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਤਿਸ ਹੀ ਬਣਿ ਆਏ ਜੋ ਪ੍ਰਭਿ ਅਪਨਾ ਕਰਿਆ॥ ਘਰ ਮਹਿ ਨਵ ਨਿਧਿ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰਾ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਰੰਗੁ ਲਾਗਾ॥ ਨਾਨਕ ਜਨ ਪ੍ਰਭੁ ਕਦੇ ਨ ਵਿਸਰੈ ਪੂਰਨ ਜਾ ਕੇ ਭਾਗਾ॥੨॥ ਛਾਇਆ ਪ੍ਰਭਿ ਛਤ੍ਰਪਤਿ ਕੀਨ੍ਹੀ ਸਗਲੀ ਤਪਤਿ ਬਿਨਾਸੀ ਰਾਮ॥ ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਡੇਰਾ ਢਾਠਾ ਕਾਰਜੁ ਆਇਆ ਰਾਸੀ ਰਾਮ॥ ਹਰਿ<noinclude></noinclude> qckpsrmd63u1zj2tie5urdhkl2qhey9 250 22378 219880 53489 2026-05-28T11:36:44Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 219880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੮੨}}</noinclude>ਪ੍ਰਭਿ ਫੁਰਮਾਇਆ ਮਿਟੀ ਬਲਾਇਆ ਸਾਚੁ ਧਰਮੁ ਪੁੰਨ ਫਲਿਆ॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪੁਨਾ ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ਸੋਵਤ ਬੈਸਤ ਖਲਿਆ॥ ਗੁਣ ਨਿਧਾਨ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਸੁਆਮੀ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਸੋਈ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਰਣਾਈ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥੩॥ ਮੇਰਾ ਘਰੁ ਬਨਿਆ ਬਨੁ ਤਾਲੁ ਬਨਿਆ ਪ੍ਰਭ ਪਰਸੇ ਹਰਿ ਰਾਇਆ ਰਾਮ॥ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਸੋਹਿਆ ਮੀਤ ਸਾਜਨ ਸਰਸੇ ਗੁਣ ਮੰਗਲ ਹਰਿ ਗਾਇਆ ਰਾਮ॥ ਗੁਣ ਗਾਇ ਪ੍ਰਭੁ ਧਿਆਇ ਸਾਚਾ ਸਗਲ ਇਛਾ ਪਾਈਆ॥ ਗੁਰ ਚਰਣ ਲਾਗੇ ਸਦਾ ਜਾਗੇ ਮਨਿ ਵਜੀਆ ਵਾਧਾਈਆ॥ ਕਰੀ ਨਦਰਿ ਸੁਆਮੀ ਸੁਖਹ ਗਾਮੀ ਹਲਤੁ ਪਲਤੁ ਸਵਾਰਿਆ॥ ਬਿਨਵੰਤਿ ਨਾਨਕ ਨਿਤ ਨਾਮੁ ਜਪੀਐ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਜਿਨਿ ਧਾਰਿਆ॥੪॥੪॥੭॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਭੈ ਸਾਗਰੋ ਭੈ ਸਾਗਰੁ ਤਰਿਆ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਏ ਰਾਮ॥ ਬੋਹਿਥੜਾ ਹਰਿ ਚਰਣ ਅਰਾਧੇ ਮਿਲਿ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਰਿ ਲਘਾਏ ਰਾਮ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਤਰੀਐ ਬਹੁੜਿ ਨ ਮਰੀਐ ਚੂਕੈ ਆਵਣ ਜਾਣਾ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੈ ਸੋਈ ਭਲ ਮਾਨਉ ਤਾ ਮਨੁ ਸਹਜਿ ਸਮਾਣਾ॥ ਦੂਖ ਨ ਭੂਖ ਨ ਰੋਗੁ ਨ ਬਿਆਪੈ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਸਰਣੀ ਪਾਏ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਨਾਨਕ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ ਮਨ ਕੀ ਚਿੰਤ ਮਿਟਾਏ॥੧॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਹਰਿ ਮੰਤ੍ਰੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਹਰਿ ਸਾਜਨ ਵਸਗਤਿ ਕੀਨੇ ਰਾਮ॥ ਆਪਨੜਾ ਮਨੁ ਆਗੈ ਧਰਿਆ ਸਰਬਸੁ ਠਾਕੁਰਿ ਦੀਨੇ ਰਾਮ॥ ਕਰਿ ਅਪੁਨੀ ਦਾਸੀ ਮਿਟੀ ਉਦਾਸੀ ਹਰਿ ਮੰਦਰਿ ਥਿਤਿ ਪਾਈ॥ ਅਨਦ ਬਿਨੋਦ ਸਿਮਰਹੁ ਪ੍ਰਭੁ ਸਾਚਾ ਵਿਛੁੜਿ ਕਬਹੂ ਨ ਜਾਈ॥ ਸਾ ਵਡਭਾਗਣਿ ਸਦਾ ਸੋਹਾਗਣਿ ਰਾਮ ਨਾਮ ਗੁਣ ਚੀਨ੍ਹੇ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਰਵਹਿ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਮਹਾ ਰਸਿ ਭੀਨੇ॥੨॥ ਅਨਦ ਬਿਨੋਦ ਭਏ ਨਿਤ ਸਖੀਏ ਮੰਗਲ ਸਦਾ ਹਮਾਰੈ ਰਾਮ॥ ਆਪਨੜੈ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਿ ਸੀਗਾਰੀ ਸੋਭਾਵੰਤੀ ਨਾਰੇ ਰਾਮ॥ ਸਹਜ ਸੁਭਾਇ ਭਏ ਕਿਰਪਾਲਾ ਗੁਣ ਅਵਗਣ ਨ ਬੀਚਾਰਿਆ॥ ਕੰਠਿ ਲਗਾਇ ਲੀਏ ਜਨ ਅਪੁਨੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਉਰਿ ਧਾਰਿਆ॥ ਮਾਨ ਮੋਹ ਮਦ ਸਗਲ ਬਿਆਪੀ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਆਪਿ ਨਿਵਾਰੇ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭੈ ਸਾਗਰੁ ਤਰਿਆ ਪੂਰਨ ਕਾਜ ਹਮਾਰੇ॥੩॥ ਗੁਣ ਗੋਪਾਲ ਗਾਵਹੁ ਨਿਤ ਸਖੀਹੋ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪਾਏ ਰਾਮ॥ ਸਫਲ ਜਨਮੁ ਹੋਆ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਏਕੰਕਾਰੁ ਧਿਆਏ ਰਾਮ॥ ਜਪਿ ਏਕ ਪ੍ਰਭੂ ਅਨੇਕ ਰਵਿਆ ਸਰਬ ਮੰਡਲਿ ਛਾਇਆ॥ ਬ੍ਰਹਮੋ ਪਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੁ ਪਸਰਿਆ ਸਭੁ ਬ੍ਰਹਮੁ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਇਆ॥ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਪੂਰਿ ਪੂਰਨ ਤਿਸੁ ਬਿਨਾ ਨਹੀ<noinclude></noinclude> fknfua2s6fxlatk7cc8lrevdvijuqrn 250 22382 219881 53493 2026-05-28T11:45:05Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 219881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੮੩}}</noinclude>ਜਾਏ॥ ਪੇਖਿ ਦਰਸਨੁ ਨਾਨਕ ਬਿਗਸੇ ਆਪਿ ਲਏ ਮਿਲਾਏ॥੪॥੫॥੮॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਬਿਚਲ ਨਗਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਰਾਮ॥ ਮਨ ਇਛੇ ਸੇਈ ਫਲ ਪਾਏ ਕਰਤੈ ਆਪਿ ਵਸਾਇਆ ਰਾਮ॥ ਕਰਤੈ ਆਪਿ ਵਸਾਇਆ ਸਰਬ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਪੁਤ ਭਾਈ ਸਿਖ ਬਿਗਾਸੇ॥ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ ਪੂਰਨ ਪਰਮੇਸੁਰ ਕਾਰਜੁ ਆਇਆ ਰਾਸੇ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ਸੁਆਮੀ ਆਪੇ ਰਖਾ ਆਪਿ ਪਿਤਾ ਆਪਿ ਮਾਇਆ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰ ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਿਨਿ ਏਹੁ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਇਆ॥੧॥ ਘਰ ਮੰਦਰ ਹਟਨਾਲੇ ਸੋਹੇ ਜਿਸੁ ਵਿਚਿ ਨਾਮੁ ਨਿਵਾਸੀ ਰਾਮ॥ ਸੰਤ ਭਗਤ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅਰਾਧਹਿ ਕਟੀਐ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸੀ ਰਾਮ॥ ਕਾਟੀ ਜਮ ਫਾਸੀ ਪ੍ਰਭਿ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਏ॥ ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਪੂਰਨ ਹੋਈ ਮਨ ਇਛੇ ਫਲ ਪਾਏ॥ ਸੰਤ ਸਜਨ ਸੁਖਿ ਮਾਣਹਿ ਰਲੀਆ ਦੂਖ ਦਰਦ ਭ੍ਰਮ ਨਾਸੀ॥ ਸਬਦਿ ਸਵਾਰੇ ਸਤਿਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਨਾਨਕ ਸਦ ਬਲਿ ਜਾਸੀ॥੨॥ ਦਾਤਿ ਖਸਮ ਕੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਨਿਤ ਨਿਤ ਚੜੈ ਸਵਾਈ ਰਾਮ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮਿ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਆ ਜਿਸ ਦੀ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ ਰਾਮ॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਭਗਤਨ ਕਾ ਰਾਖਾ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਭਇਆ ਦਇਆਲਾ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਸੁਖੀ ਵਸਾਏ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪੇ ਕਰਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥ ਦਹ ਦਿਸ ਪੂਰਿ ਰਹਿਆ ਜਸੁ ਸੁਆਮੀ ਕੀਮਤਿ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਈ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰ ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਿਨਿ ਅਬਿਚਲ ਨੀਵ ਰਖਾਈ॥੩॥ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਪੂਰਨ ਪਰਮੇਸੁਰ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਨਿਤ ਸੁਣੀਐ ਰਾਮ॥ ਅਨਹਦ ਚੋਜ ਭਗਤ ਭਵ ਭੰਜਨ ਅਨਹਦ ਵਾਜੇ ਧੁਨੀਐ ਰਾਮ॥ ਅਨਹਦ ਝੁਣਕਾਰੇ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੇ ਸੰਤ ਗੋਸਟਿ ਨਿਤ ਹੋਵੈ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅਰਾਧਹਿ ਮੈਲੁ ਸਭ ਕਾਟਹਿ ਕਿਲਵਿਖ ਸਗਲੇ ਖੋਵੈ॥ ਤਹ ਜਨਮ ਨ ਮਰਣਾ ਆਵਣ ਜਾਣਾ ਬਹੁੜਿ ਨ ਪਾਈਐ ਜੋਨੀਐ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਪਾਇਆ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਇਛ ਪੁਨੀਐ॥੪॥੬॥੯॥ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸੰਤਾ ਕੇ ਕਾਰਜਿ ਆਪਿ ਖਲੋਇਆ ਹਰਿ ਕੰਮੁ ਕਰਾਵਣਿ ਆਇਆ ਰਾਮ॥ ਧਰਤਿ ਸੁਹਾਵੀ ਤਾਲੁ ਸੁਹਾਵਾ ਵਿਚਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲੁ ਛਾਇਆ ਰਾਮ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲੁ ਛਾਇਆ ਪੂਰਨ ਸਾਜੁ ਕਰਾਇਆ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ॥ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰੁ ਭਇਆ ਜਗ ਅੰਤਰਿ ਲਾਥੇ ਸਗਲ ਵਿਸੂਰੇ॥ ਪੂਰਨ ਪੁਰਖ ਅਚੁਤ ਅਬਿਨਾਸੀ ਜਸੁ ਵੇਦ ਪੁਰਾਣੀ ਗਾਇਆ॥ ਅਪਨਾ ਬਿਰਦੁ ਰਖਿਆ ਪਰਮੇਸਰਿ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ॥੧॥ ਨਵ ਨਿਧਿ ਸਿਧਿ ਰਿਧਿ ਦੀਨੇ ਕਰਤੇ ਤੋਟਿ<noinclude></noinclude> 2pmb15w2wou86b8dtnyrlyavbk6ohul 250 22386 219882 53497 2026-05-28T11:55:52Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 219882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੭੮੪}}</noinclude>ਨ ਆਵੈ ਕਾਈ ਰਾਮ॥ ਖਾਤ ਖਰਚਤ ਬਿਲਛਤ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਕਰਤੇ ਕੀ ਦਾਤਿ ਸਵਾਈ ਰਾਮ॥ ਦਾਤਿ ਸਵਾਈ ਨਿਖੁਟਿ ਨ ਜਾਈ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪਾਇਆ॥ ਕੋਟਿ ਬਿਘਨ ਸਗਲੇ ਉਠਿ ਨਾਠੇ ਦੂਖੁ ਨ ਨੇੜੈ ਆਇਆ॥ ਸਾਂਤਿ ਸਹਜ ਆਨੰਦ ਘਨੇਰੇ ਬਿਨਸੀ ਭੂਖ ਸਬਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ ਸੁਆਮੀ ਕੇ ਅਚਰਜੁ ਜਿਸੁ ਵਡਿਆਈ ਰਾਮ॥੨॥ ਜਿਸ ਕਾ ਕਾਰਜੁ ਤਿਨ ਹੀ ਕੀਆ ਮਾਣਸੁ ਕਿਆ ਵੇਚਾਰਾ ਰਾਮ॥ ਭਗਤ ਸੋਹਨਿ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ ਸਦਾ ਕਰਹਿ ਜੈਕਾਰਾ ਰਾਮ॥ ਗੁਣ ਗਾਇ ਗੋਬਿੰਦ ਅਨਦ ਉਪਜੇ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੰਗਿ ਬਨੀ॥ ਜਿਨਿ ਉਦਮੁ ਕੀਆ ਤਾਲ ਕੇਰਾ ਤਿਸ ਕੀ ਉਪਮਾ ਕਿਆ ਗੁਨੀ॥ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਪੁੰਨ ਕਿਰਿਆ ਮਹਾ ਨਿਰਮਲ ਚਾਰਾ॥ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨੁ ਬਿਰਦੁ ਸੁਆਮੀ ਨਾਨਕ ਸਬਦ ਅਧਾਰਾ॥੩॥ ਗੁਣ ਨਿਧਾਨ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰਤਾ ਉਸਤਤਿ ਕਉਨੁ ਕਰੀਜੈ ਰਾਮ॥ ਸੰਤਾ ਕੀ ਬੇਨੰਤੀ ਸੁਆਮੀ ਨਾਮੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਦੀਜੈ ਰਾਮ॥ ਨਾਮੁ ਦੀਜੈ ਦਾਨੁ ਕੀਜੈ ਬਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਇਕ ਖਿਨੋ॥ ਗੁਣ ਗੋਪਾਲ ਉਚਰੁ ਰਸਨਾ ਸਦਾ ਗਾਈਐ ਅਨਦਿਨੋ॥ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਾਗੀ ਨਾਮ ਸੇਤੀ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੀਜੈ॥ ਬਿਨਵੰਤਿ ਨਾਨਕ ਇਛ ਪੁੰਨੀ ਪੇਖਿ ਦਰਸਨੁ ਜੀਜੈ॥੪॥੭॥੧੦॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਛੰਤ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮਿਠ ਬੋਲੜਾ ਜੀ ਹਰਿ ਸਜਣੁ ਸੁਆਮੀ ਮੋਰਾ॥ ਹਉ ਸੰਮਲਿ ਥਕੀ ਜੀ ਓਹੁ ਕਦੇ ਨ ਬੋਲੈ ਕਉਰਾ॥ ਕਉੜਾ ਬੋਲਿ ਨ ਜਾਨੈ ਪੂਰਨ ਭਗਵਾਨੈ ਅਉਗਣੁ ਕੋ ਨ ਚਿਤਾਰੇ॥ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨੁ ਹਰਿ ਬਿਰਦੁ ਸਦਾਏ ਇਕੁ ਤਿਲੁ ਨਹੀ ਭੰਨੈ ਘਾਲੇ॥ ਘਟ ਘਟ ਵਾਸੀ ਸਰਬ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇਰੈ ਹੀ ਤੇ ਨੇਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸੁ ਸਦਾ ਸਰਣਾਗਤਿ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਜਣੁ ਮੇਰਾ॥੧॥ ਹਉ ਬਿਸਮੁ ਭਈ ਜੀ ਹਰਿ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਅਪਾਰਾ॥ ਮੇਰਾ ਸੁੰਦਰੁ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਹਉ ਚਰਨ ਕਮਲ ਪਗ ਛਾਰਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਪੇਖਤ ਜੀਵਾ ਠੰਢੀ ਥੀਵਾ ਤਿਸੁ ਜੇਵਡੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥ ਆਦਿ ਅੰਤਿ ਮਧਿ ਪ੍ਰਭੁ ਰਵਿਆ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਸੋਈ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਜਪਿ ਸਾਗਰੁ ਤਰਿਆ ਭਵਜਲ ਉਤਰੇ ਪਾਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਸਰਣਿ ਪੂਰਨ ਪਰਮੇਸੁਰ ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰਾ॥੨॥ ਹਉ ਨਿਮਖ ਨ ਛੋਡਾ ਜੀ ਹਰਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਾਨ ਅਧਾਰੋ॥ ਗੁਰਿ ਸਤਿਗੁਰ ਕਹਿਆ ਜੀ ਸਾਚਾ ਅਗਮ ਬੀਚਾਰੋ॥ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਦੀਨਾ ਤਾ ਨਾਮੁ ਲੀਨਾ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖ ਨਾਠੇ॥ ਸਹਜ ਸੂਖ<noinclude></noinclude> 5k2tu1ilspfjhnb2mgilg19eyiw3mgp 252 29988 219831 157901 2026-05-28T04:12:29Z Taranpreet Goswami 2106 219831 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੋਥੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਾਈ ਕੁਸਾਲ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address=ਲਹੌਰ |Year=1890 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||{{{pagenum}}}|}} |Footer= |tmplver= }} tannnph5ntz0yp5h1j6dlauj5idoeh6 252 30441 219808 217922 2026-05-28T03:42:47Z Taranpreet Goswami 2106 219808 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੂਰਨ ਜਤੀ ਤੇ ਮਤ੍ਰੇਈ ਲੂਣਾ |Language=pa |Volume= |Author=ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ |Address= |Year=1923 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to4="-" 7="ਸਮਰਪਣ" 8="4" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 117="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 9eqigix5dhnyhi54fms7lzosn25jkbk 252 31331 219876 81339 2026-05-28T11:24:47Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 158,159 219876 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} kw5tqwzcgmn409mome3z9fdxuqefbii 219877 219876 2026-05-28T11:25:05Z Taranpreet Goswami 2106 219877 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} fr261y8tcuwgk3rdw9oo6sk0lu4lgvs 252 31332 219835 114821 2026-05-28T04:55:06Z Taranpreet Goswami 2106 219835 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ |Language=pa |Volume= |Author=ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਮੁਖਬੰਧ" 3="ਅ" 4="ੲ" 5="ਸ" 6="ਹ" 7="ਕ" 8="ਟਾਈਟਲ" 9="ਭੇਟਾ" 10="3" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 4r0l5kcavspbylvtuz5a3w65cdlby1n 219836 219835 2026-05-28T04:55:26Z Taranpreet Goswami 2106 219836 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ |Language=pa |Volume= |Author=ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਮੁਖਬੰਧ" 3="ਅ" 4="ੲ" 5="ਸ" 6="ਹ" 7="ਕ" 8="ਟਾਈਟਲ" 9="ਭੇਟਾ" 10="3" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} lk7szjow9jyzy805sfruaetiybpb3kn 252 31345 219879 80602 2026-05-28T11:29:55Z Taranpreet Goswami 2106 219879 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਕੋਲੋਫੋਨ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6="ਏਸ ਕਲਮ ਤੋਂ" 7to8="ਅਸੀਰਵਾਦ" 9="9" 69="ਟਾਈਟਲ" 70="70" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} oe9215j9ljfvgggdakyq1iea60ts0z1 2 32508 219804 218943 2026-05-28T02:42:51Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 219804 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Trilok singh Artist Waris Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |} {{Wikidata list end}} s17fdtyggafcku1p7okavvc4s8qvosj 252 33701 219805 86530 2026-05-28T03:36:47Z Taranpreet Goswami 2106 missing page: 50, 51 219805 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} fr261y8tcuwgk3rdw9oo6sk0lu4lgvs 252 33704 219810 86533 2026-05-28T03:46:16Z Taranpreet Goswami 2106 219810 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="1" 89="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} hv76xo5cszmhgwmhnnelu1uqxvks86m 252 33709 219865 88914 2026-05-28T07:44:12Z Taranpreet Goswami 2106 219865 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} srk8wsjb385kep038bghhvju0n9sy84 252 33711 219834 86540 2026-05-28T04:42:45Z Taranpreet Goswami 2106 219834 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਕੋਲੋਫੋਨ" 5="3" 8="ਟਾਈਟਲ" 9="8" 114="-" 115="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rlfv2s4sdplt0wxyt3tw6mr9d3xjj70 252 33712 219806 89226 2026-05-28T03:41:54Z Taranpreet Goswami 2106 219806 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਪਰੀਤਾਂ |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਤਤਕਰਾ" 4="ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ " 5="ਤਸਵੀਰ" 6="1" 80to81="-" 82="75" 120="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} fpvsaes3mrxufhnpaolmj4m155ni8og 219807 219806 2026-05-28T03:42:07Z Taranpreet Goswami 2106 219807 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਪਰੀਤਾਂ |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਤਤਕਰਾ" 4="ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ " 5="ਤਸਵੀਰ" 6="1" 80to81="-" 82="75" 120="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} g86cuv5b6ckhopv87pg8a3v1ch2ag5o 252 33713 219842 86542 2026-05-28T05:38:03Z Taranpreet Goswami 2106 219842 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="ਕੋਲੋਫੋਨ" 5="ਤਸਵੀਰ" 6="1" 10="ਤਸਵੀਰ" 11="5" 26="ਤਸਵੀਰ" 27="20" 30="ਤਸਵੀਰ" 31="23" 36="ਤਸਵੀਰ" 37="28" 41="ਤਸਵੀਰ" 42="32" 46="ਤਸਵੀਰ" 47="36" 51="ਤਸਵੀਰ" 52="40" 58="ਤਸਵੀਰ" 59="46" 66="ਤਸਵੀਰ" 67="53" 71="ਤਸਵੀਰ" 72="57" 76="ਤਸਵੀਰ" 77="61" 83="ਤਸਵੀਰ" 84="67" 88="ਤਸਵੀਰ" 89="71" 93="ਤਸਵੀਰ" 94="75" 98="ਤਸਵੀਰ" 99="79" 103="ਤਸਵੀਰ" 104="83" 107="ਤਸਵੀਰ" 108="86" 115="ਤਸਵੀਰ" 116="93" 124="ਤਸਵੀਰ" 125="101" 137="ਤਸਵੀਰ" 138="113" 144="ਤਸਵੀਰ" 145="119" 150="ਤਸਵੀਰ" 151="124" 159="ਤਸਵੀਰ" 160="132" 169="ਤਸਵੀਰ" 170="141" 177="ਤਸਵੀਰ" 178="148" 185="ਤਸਵੀਰ" 186="155" 193="ਤਸਵੀਰ" 194="162" 199="ਤਸਵੀਰ" 200="167" 210="ਤਸਵੀਰ" 211="177" 218="ਤਸਵੀਰ" 219="184" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} skioxjirmok5kkwadocpaebjr42g01b 252 33791 219817 86723 2026-05-28T03:57:36Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 138 ,139 219817 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੇਂਡੂ ਸੁਕਰਾਤ |Language=pa |Volume= |Author=ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ |Address= |Year=1930 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} az6lyast0qmvosdkimnsnh608h52c11 252 33869 219873 86918 2026-05-28T11:10:23Z Taranpreet Goswami 2106 219873 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਟਾਈਟਲ" 3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4="ਕਵਰ" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਤਤਕਰਾ" 7="ਮੁਖਬੰਧ " 8="ਅ " 9="ੲ" 10="ਸ " 11to12="-" 13="ਹ " 14="1" 33to34="-" 35="20" 56to57="-" 58="41" 257to285="ਤਸਵੀਰ" 286="281" 347to349="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} gcpcl6o28n0mpkdt9ymesh9zrhxuxul 252 33872 219811 86924 2026-05-28T03:48:15Z Taranpreet Goswami 2106 219811 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="1" 54="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} izvwzjxfrrwb7b2fekj2idzdzvkqdx3 252 33873 219864 86925 2026-05-28T07:42:24Z Taranpreet Goswami 2106 219864 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਟਾਈਟਲ" 3to7="ਤਤਕਰਾ" 8="1" 21to22="-" 23="14" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 5tuzeulml4ls0kwgavwdteqowskl1z0 252 36052 219843 91213 2026-05-28T05:50:05Z Taranpreet Goswami 2106 219843 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to5="ਤਤਕਰਾ" 6="1" 177="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3dtu8xzmrrh1k3m8oqabn6g4r6eiadc 219844 219843 2026-05-28T05:50:19Z Taranpreet Goswami 2106 219844 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=en |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to5="ਤਤਕਰਾ" 6="1" 177="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} p8s98n0kcsvlutnmm1bqterx3g3rhef 250 39850 219857 98224 2026-05-28T07:19:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|EDUCATION DEPARTMENT }}}} {{center|{{xx-larger|PUNJAB}}}} {{center|'''THIRD PUNJABI A EADER.'''}} {{center|'''ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ'''}} {{center|ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਲਈ}} {{Css image crop |Image = ਪੰਜਾਬੀ_ਦੀ_ਤੀਜੀ_ਪੋਥੀ_(ਕੁੜੀਆਂ_ਦੀ_ਤੀਜੀ_ਜਮਾਤ_ਲਈ).pdf |Page = 1 |bSize = 473 |cWidth = 155 |cHeight = 127 |oTop = 414 |oLeft = 125 |Location = center |Description = }} {{center|RAI SAHIB M.GULAB SINGH & SONS,}} {{center|Mufid-i-Am Press}} {{center|LAHORE.}} {{center| {{gap}}6th. Edition{{gap}} 1916{{gap}} Price 0-2-11}}<noinclude></noinclude> 0455gqjj8mx4f1g7o3z7jvhv1ra8zm3 250 40009 219847 154532 2026-05-28T06:51:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩)}}</noinclude> ਦੇ ਖਾਜ ਬਨਣ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਈਏ ਅਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੀਯੇ॥ {{xxx-larger|{{center|'''( ੭ ) ਏੱਕਾ ॥'''}}}} {{gap}}ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਾਉਂ ਏੱਕਾ ਹੈ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਰਲ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿਣ, ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋਰਨਾਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਚਾਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਪਹੀ ਕਰਾਂ,ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੁਥਾਜਨਾ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਗਲ ਕਦੇ ਨਾ ਨਿਭੇਗੀ। ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਅੰਨ ਬੀ ਆਪੇ ਬੀਜੇ ਅਤੇ ਵੱਢੇ, ਕੱਪੜੇ ਆਪੇ ਬੁਣੇ ਆਪੇ,ਸੀਵੇ, ਆਪੇ ਧੋਵੇ ਆਪਣੀ ਜੁੱਤੀ ਬੀ ਆਪੇ ਬਣਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਜਿਸ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਸਬ ਆਪੇ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰੇ? ਸੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕੰਮ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਮੀਦਾਰ ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਬੀ ਪਾਕੇ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਵੱਢਕੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਮਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਹੇ ਕਪੜਾ ਬੁਣਦੇ ਹਨ, ਦਰਜੀ ਸੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਧੋਬੀ ਧੋਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਹਾਰ, ਤਰਖਾਣ, ਠਠਿਆਰ, ਸੁਨਿਆਰੇ ਆਦਿਕ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ<noinclude></noinclude> bs8ecr2uh4zvvggjpm640gyg35hiq51 250 40036 219848 154553 2026-05-28T06:52:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਖਾਈਏ॥ {{overfloat left|ਗੱਲਾਂ ਸੱਭੇ ਸਿੱਖ ਚੰਗੀਆਂ,}} ਮਾੜੀ ਵੱਲ ਨ ਜਾਈਏ॥ {{overfloat left|ਭੈੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਨ ਟੁਰੀਏ,}} ਕਦੀ ਸਹੇਲ ਨ ਪਾਈਏ॥ {{overfloat left|ਮੰਦੇ ਗਾਉਣ ਮੂਲ ਨ ਗਵੀਏਂ,}} ਚੰਗੇ ਭਜਨ ਸੁਨਾਈਏ॥ {{overfloat left|ਉੱਚੀ ਅੱਖ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀਏ,}} ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਦਿਖਾਈਏ॥ {{overfloat left|ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀਏ,}} ਵੇਹਲੇ ਦਿਨ ਨ ਗੁਆਈਏ। {{overfloat left|ਚਰਖਾ ਪੂਣੀ ਹੋਰ ਕਸੀਦਾ,}} ਚੰਗੀ ਕਾਰ ਕਮਾਈਏ॥ {{xxx-larger|{{center|'''(੧੫)ਬਘਿਆੜ ਅਤੇ ਮੇਢਿਆਂ''' '''ਦੀ ਕਹਾਣੀ ॥'''}}}} {{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਬਘਿਆੜ ਨੇ ਮੇਢਿਆਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹਲਕਾਰਾ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੜਾਈ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਭੈੜੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> gla85dfh6rzx1r3qkeet0v9dbafb5cy 250 40054 219849 154555 2026-05-28T06:52:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੨)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਯਾ ਤ੍ਰੀਮਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ॥ {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਲਾਨੇ ਮਹੱਲੇ ਇੱਕ ਧਨੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸ਼ਰਬਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੀਤਿਆਂ ਤਾਪ ਲੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਰੋਗੀ ਉਸ ਮਹੱਲ ਇਆ, ਜਾਕੇ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਧਨੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਝੱਗ ਪਈ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੂੰਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਿਆ ਬਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲ ਵੇਖ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰੀ ਮੁੜਿਆਂ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਪਈ ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਉਸਦਾ ਦਾਰੂ ਬਿਮਾਰ ਨੂੰ ਕੀ ਗੁਣ ਕਰੇਗਾ? {{gap}}ਕ੍ਰੋਧੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਿਠਿਆਈ ਖਾਣ ਨਾਲੋਂ ਹਸਮੁਖ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤੁੱਮਾਂ ਖਾਣਾ ਹੱਛਾ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਕੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਵਿਹੁ ਖਾਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਯਾ ਘਰ ਬਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਫੂਕ ਦਿੱਤਾ ਯਾ ਆਪਣੇ ਸਰਬੰਧੀਆਂ ਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਦੁਖ ਪਾਇਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੈਰੀ, ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ</poem>}}<noinclude></noinclude> lc2fwuzxxpe0dickycy02exqjlcr45k 250 40065 219850 154565 2026-05-28T06:53:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੧)}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|3em}} {{xxx-larger|{{center|'''( ੨੦) ਲੋਭ ॥'''}}}} {{gap}}ਲੋਭ ਬੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਡਾਢਾ ਜਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਭੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾਂ ਹੀ ਧਨ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਵਧੀਕ ਹੀ ਵਧੀਕ ਜੋੜਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਭੀ। ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕੱਢਨ ਲਈ ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬਹੁਤ ਬੁਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬੀ ਏਹੋ ਹਾਲ ਹੈ, ਧਨ ਦਾ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਅਰ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਾਈ ਠੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਹਿਕੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਲਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਓੜਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਟੇਰੇ ਸਮਝ ਉਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੌਦਾ ਲੈਣਾ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਐਉਂ ਉਨਾਂ ਦਾ ਬੁਪਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਪਛੋਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੋਭ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਹੰਕਾਰ ਆਦਿਕ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਨਾਂ ਵੱਡਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਮਰਦ ਯਾ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਓਹੀਓ ਬਹਾਦਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> l77xe9u97cjulgguonafaamtbv2pt1o 250 40067 219851 154567 2026-05-28T06:53:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੩)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿੱਦਯਾ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿੱਕੁਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਬਾਲਣ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿੱਦਯਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਰਦ ਯਾ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਵਿੱਦਯਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਵਿੱਦਯਾ ਪੜ੍ਹਕੇ ਕੇਹੀਆਂ ਕੇਹੀਆਂ ਅਚਰਜ ਵਸਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਵਿੱਦਯਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਰੇਲ, ਤਾਰ, ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਈਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਵਿੱਦਯਾ ਧਨ ਕੋਲੋਂ ਬੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਥਾਂ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਧਨ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਵਿੱਦਯਾ ਸਦਾ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਰਾ ਸਕਦਾ, ਸੜਦੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> nh590f0upkchfzndxhikhsoyd6a1e62 250 40744 219852 214897 2026-05-28T06:54:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 219852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੬੨)}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਦਿਨੀਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਰੀ ਨਗਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਮੂ ਆ ਵਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਂਗੜੀਆਂ ਸੇਕ ਸੇਕ ਕੇ ਝੱਟ ਲੰਘਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜੇ ਬੀ ਕਿੰਨੇ ਹਨ। ਪਟਿ- ਆਲਾ, ਜੀਂਦ ਤੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਫੂਲ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਥਲਾ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਕਪੂਰਬਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਤਲੁਜੋਂ ਪਾਰ ਹਨ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਉਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਵਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਤਲਾ ਮੁਲਖ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੂਰ ਦੂਰ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਡੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਤਲੁਜ ਦਰਯਾ ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਇਹਦਾ ਬੰਨਾ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਹਨ ਛੋਟੀਆਂ ੨ ਹਨ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> 89kujf8btpd1ezb7ctimdbrd4pzklug 252 53121 219827 141786 2026-05-28T04:09:19Z Taranpreet Goswami 2106 219827 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q114065925 |Title=ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ |Language=pa |Volume= |Author=ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ |Address=ਪਟਿਆਲਾ |Year=1960 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5to7="ਟਾਈਟਲ" 8="ਕੋਲੋਫੋਨ" 9="ਦੋ ਸ਼ਬਦ" 10="ਕੋਲੋਫੋਨ" 11to12="ਮੁਖਬੰਧ" 13="ਭੂਮਿਕਾ " 14="ਙ" 15="ਚ" 16="ਛ" 17="ਜ" 18="ਝ" 19="ਞ" 20="ਸੰਕੇਤ " 21="1" 108to112="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਸ਼]] j1axcz33kdrkix1t2almd5gn0z48nrg 252 53194 219874 141860 2026-05-28T11:19:19Z Taranpreet Goswami 2106 219874 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q114066191 |Title=ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ |Language=pa |Volume= |Author=ਦੁਨੀ ਚੰਦਰਾ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Publication Bureau, Punjabi University |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਕਵਰ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਮੁਖਬੰਧ " 8="ਸ" 9="ਹ" 10="ਕ" 11="ਖ" 12="ਗ" 13="ਘ" 14="ਙ" 15="ਚ" 16="ਛ" 17="ਜ" 18="ਝ" 19="ਞ" 20="ਟ" 21="ਠ" 22="ਡ" 23="1" 287to290="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} gnt5xdtbh1bo1gfdff65ni0nrpcdos7 252 53640 219822 207000 2026-05-28T04:02:34Z Taranpreet Goswami 2106 219822 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q136430962 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਟਾਈਟਲ" 8to9="ਤਤਕਰਾ" 10="6" 18="-" 19="ਟਾਈਟਲ" 20="ਤਸਵੀਰ" 21="17" 24="ਤਸਵੀਰ" 25="21" 98="94" 100="ਤਸਵੀਰ" 101to104="-" 105="ਕਵਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} aq6k4kzhi8hfyarjvc5l1vjaij6vdhk 252 56425 219809 188317 2026-05-28T03:44:38Z Taranpreet Goswami 2106 219809 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਲਾਹੌਰੀ |Language=pa |Volume= |Author=ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3="1" 91="-" 92="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} cgfvj3igte32x2d0v5txt8qsw5vobye 252 56806 219794 179410 2026-05-28T01:15:54Z Tamanpreet Kaur 606 219794 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ |Language=pa |Volume= |Author=ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਪੀਪਲਜ਼ ਫੌਰਮ |Address=ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ |Year=2018 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2to3="ਭੂਮਿਕਾ" 4="ਤਤਕਰਾ"/> |Volumes= |Remarks={{ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf/4}} |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ]] gdik1e2gof1o7dt5ut8lin66nxn90ek 250 57443 219785 157002 2026-05-27T16:14:40Z Piratpal Kaur 988 219785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shan Multan" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਭੂਮਿਕਾ}} }} {{gap}}ਗ਼ੁਲਬੀਨ (Kaleidoscope) ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਯੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਪਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੰਗਦਾਰ ਟੁਕੜੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੈਟਰਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਾ-ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਵਰਗੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਫਰੋਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਿਤਕ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੋ ਦੋ ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਅਤੇ 3<noinclude></noinclude> 6lxyjb7bovh8guwch0r8vtkss5rvqlo 219786 219785 2026-05-27T16:35:14Z Piratpal Kaur 988 219786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shan Multan" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਭੂਮਿਕਾ}} }} {{gap}}ਗ਼ੁਲਬੀਨ (Kaleidoscope) ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਯੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਪਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੰਗਦਾਰ ਟੁਕੜੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੈਟਰਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਫ਼ਾ-ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਵਰਗੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਫਰੋਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਿਤਕ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੋ ਦੋ ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਅਤੇ<noinclude>{{rh||3|}}</noinclude> swxyv4juvzgp4er6jxwi5zktzwvxx1f 250 57445 219787 157004 2026-05-27T17:08:10Z Satdeep Gill 13 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 219787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shan Multan" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}} }} <center> {| | ਭੂਮਿਕਾ{{gap|15em}} || 3 |- | ਤਤਕਰਾ || 4 |- | ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ || 5 |- | ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ || 15 |- | ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ || 27 |- | ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ || 36 |- | ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ || 50 |- | ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ || 62 |- | ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? || 68 |- | ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ || 74 |- | ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ || 81 |- | ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ || 90 |- | ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ || 96 |- | ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ || 104 |- | ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ || 120 |- | ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ || 129 |- | ਸੋਸ਼ਲ Mੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ? || 139 |- | ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ || 147 |- | ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ || 153 |- | ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ || 162 |} </center><noinclude></noinclude> nu5wgteeh294b3pfzyuwbbg0xrdjk44 219788 219787 2026-05-27T17:12:32Z Satdeep Gill 13 /* ਸੋਧਣਾ */ 219788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}} }} <center> {| | ਭੂਮਿਕਾ{{gap|15em}} || 3 |- | ਤਤਕਰਾ || 4 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ|ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ]] || 5 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ]] || 15 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ|ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ]] || 27 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ|ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ]] || 36 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ]] || 50 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ]] || 62 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?|ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?]] || 68 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] || 74 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ]] || 81 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ]] || 90 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ]] || 96 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ|ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ]] || 104 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ |ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ]] || 120 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ]] || 129 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?]] || 139 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ|ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ]] || 147 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ]] || 153 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ|ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ]] || 162 |} </center><noinclude></noinclude> 9dhj4rg5v7qdkjamtd01xhfpq09252r 219789 219788 2026-05-27T17:13:32Z Satdeep Gill 13 219789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਤਤਕਰਾ}} }} <center> {| | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ|ਭੂਮਿਕਾ]]{{gap|15em}} || 3 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ|ਤਤਕਰਾ]] || 4 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ|ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ]] || 5 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ]] || 15 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ|ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ]] || 27 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ|ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ]] || 36 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ]] || 50 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ]] || 62 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?|ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?]] || 68 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] || 74 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ]] || 81 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ]] || 90 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ]] || 96 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ|ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ]] || 104 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ |ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ]] || 120 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ]] || 129 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?]] || 139 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ|ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ]] || 147 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ]] || 153 |- | [[ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ/ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ|ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ]] || 162 |} </center><noinclude></noinclude> o102qo5rzxt4ss0qfthl8q1acmlgi2q 250 57449 219715 157008 2026-05-27T12:08:51Z Piratpal Kaur 988 /* ਸੋਧਣਾ */ 219715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Piratpal Kaur" /></noinclude>ਚੁੰਘਾਊ ਵਰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਮਾਦਾ ਲਈ ਇਕਵੱਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਰ ਉਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਾਥੀ ਬਣੇ। ਇਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਨਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨਰ (ਮਰਦ) ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਵੱਧ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਨੇ ਹੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੋਵੇ।ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੰਤਾਨ ਇਕੋ ਔਰਤ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਰ ਪੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅੱਠ ਦਸ ਮਦਾਵਾਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੁੜ ਚੇਤੇ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਨਾ ਕਿ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਦੂਜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਰ ਵਿਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਦਾ ਵਿਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਹੀ ਬੀਜ-ਅੰਡ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਦੀ ਇਹ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ<noinclude>{{rh||9|}}</noinclude> ivh9uhccqhcsm4o33bzqzsd9434fyt9 250 57450 219716 157009 2026-05-27T12:12:09Z Piratpal Kaur 988 219716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Shan Multan" /></noinclude>ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਰ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਦਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਊ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰ-ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਨਰ-ਬਹੂ ਮਾਦਾ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਊ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗੇ ਜਿਸ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ’ ਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਾਂਦਰ, ਲੰਗੂਰ, ਗਿਬਨ, ਗੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਬਣਮਾਨਸ ਆਦਿ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਜੀਵ-ਜਾਤੀਆਂ ਗਿਬਨ, ਮੈਲਾਗਾਸੀ ਲੰਗੂਰ ਤੇ ਦੋ ਬਾਂਦਰ ਨਸਲਾਂ ਓਲਡ ਵਰਲਡ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਨਰ ਇਕ ਮਾਦਾ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੇਵਲ ਗਿਬਨ ਅਤੇ ਮੈਲਾਗਾਸੀ ਲੰਗੂਰ ਹੀ ਪੱਕੇ ਇਕ ਪਤਨੀ-ਵਰਤਾ ਹਨ। (ਸੋਮਾ - ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ ਹਿਊਮਨ ਐਵੋਲੂਸ਼ਨ) {{gap}}ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਵਰਗ ਦੇ ਨਰ ਫਿਰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਮਾਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਅਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਮਾਦਾਵਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਏਰੀਏ ਵਿਚੋਂ ਖੁਰਾਕ<noinclude>{{rh||10|}}</noinclude> 49wnq5h4dxunsuvbbzarr37lz542xrb 219784 219716 2026-05-27T16:12:02Z Piratpal Kaur 988 /* ਸੋਧਣਾ */ 219784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Piratpal Kaur" /></noinclude>ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਰ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਦਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਊ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰ-ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਨਰ-ਬਹੁ ਮਾਦਾ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਊ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗੇ ਜਿਸ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ’ ਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਾਂਦਰ, ਲੰਗੂਰ, ਗਿਬਨ, ਗੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਬਣਮਾਨਸ ਆਦਿ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਜੀਵ-ਜਾਤੀਆਂ ਗਿਬਨ, ਮੈਲਾਗਾਸੀ ਲੰਗੂਰ ਤੇ ਦੋ ਬਾਂਦਰ ਨਸਲਾਂ ਓਲਡ ਵਰਲਡ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਨਰ ਇਕ ਮਾਦਾ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੇਵਲ ਗਿਬਨ ਅਤੇ ਮੈਲਾਗਾਸੀ ਲੰਗੂਰ ਹੀ ਪੱਕੇ ਇਕ ਪਤਨੀ-ਵਰਤਾ ਹਨ। (ਸੋਮਾ - ਕੈਂਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ ਹਿਊਮਨ ਐਵੋਲੂਸ਼ਨ) {{gap}}ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਵਰਗ ਦੇ ਨਰ ਫਿਰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਮਾਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਅਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਮਾਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਏਰੀਏ ਵਿਚੋਂ ਖੁਰਾਕ<noinclude>{{rh||10|}}</noinclude> sdmjbgpdcrigl3ftp7fsgo9gm0orlug 250 65182 219839 185730 2026-05-28T05:18:03Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 219839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ ਕਾਮਾ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 1<noinclude></noinclude> 3uejp6p69eqec16i7dzeqgoao8zhqrj 250 65183 219840 185731 2026-05-28T05:22:04Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 219840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>GUNKARI PAUDHEY Information aout Usefull Plants around us A collection by Janmeja Singh Johl www.janmejajohl.com janmeja@gmail.com 1-209-589-3367 (USA) NO COPYRIGHT This book or part of it can be reproduced in any manner at your own responsibility and risk. Basic Purpose of this book is spread of Traditional knowledge Title Design And Concept by S Rupinder Singh Aulakh Seattle, USA Price Rs 350/- $ 15 This copy property of ASIA VISIONS NOT FOR RESALE THIS BOOK CONTAINS NO MEDICAL PRACTICES ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 2<noinclude></noinclude> o1htcw0h9bogxjc75x19imumyhfnp1u 250 65184 219841 185732 2026-05-28T05:25:37Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 219841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{gap}}ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਾਅਰਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਪਈ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਕੋਲ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਸੀ? ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸੌਗਾਤਾਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਹੀ ਪਾਸੇ ਭਟਕੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸੌਗਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕੇ ਅਤੇ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਰੋਗ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਓ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ, ਹੋਰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜਰੂਰ ਲੈ ਲਿਓ। ਸਾਡੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਸਿਆਣਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਈਏ, ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤੋਰਨੀ ਹੈ। {{right|ਆਪਦਾ ਹਿੱਤੂ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ}} {{center|ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 3}}<noinclude></noinclude> 3bb1lglr04pulffpj8likabbpy8k7yp 4 65444 219790 218318 2026-05-27T17:15:20Z MediaWiki message delivery 489 /* Vote now in the 2026 U4C election */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 219790 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} __NEWSECTIONLINK__ <!-- Interwiki links --> [[mul:Scriptorium]] <!-- Interwiki links --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 00:21, 8 ਮਾਰਚ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:35, 4 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:55, 14 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:05, 17 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 09:11, 29 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 03:38, 16 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:57, 22 ਮਈ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 28 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 21:12, 6 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:31, 14 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 17 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 02:27, 28 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:10, 31 ਜੁਲਾਈ 2025 (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&oldid=29066664 --> == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:30, 14 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 20 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ '''ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ''' ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 30 ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSceqx9siKzAKpYe7VIvgrQLz-M8zFgW9fQsnh24X5OIfjhZlQ/viewform?usp=header ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 21 ਅਗਸਤ 2025 (IST) :ਇਸਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 24 ਅਗਸਤ ਹੈ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 22 ਅਗਸਤ 2025 (IST) == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:05, 26 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 03:06, 27 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:19, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:13, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:43, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:53, 20 ਨਵੰਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:32, 20 ਜਨਵਰੀ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST) ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:41, 4 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:11, 6 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:32, 17 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:45, 27 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> bqppoa2s6rx22hvlu383tafwdqubm9j 250 69835 219718 209405 2026-05-27T12:24:33Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੨੬)}}</noinclude> ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰ ਆਏ, ਕੌਰ ਆਪਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਕੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਚਾ ਵਿਚ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲਗਾ ਜੋ ਦਾਤ ਕਿਧਰ ਗਈ {{center|{{xxxx-larger|ਬਾਈਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਭੜਕਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਕੌਰ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਧ ਜੰਗੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਣ ਹਥਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਸਜਾਕੇ ਮਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵਿਦਿਆ ਹੋਣ ਲਈ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਗਏ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਰਾਤੀਂ ਹੀ ਬਰਾ ਹਾਲ ਦਸ ਛਡਿਆ ਸੀ ਓਹ ਏਹਨਾਂ ਦਾ ਫੌਜੀ ਠਠ ਵੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਕੌਰ ਨੇ ਠੰਢੇ ਕਰਕ ਵਿਦਾ ਮੰਗ; ਰਾਣੀ ਨੇ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਭਰਕੇ ਕੋੜ ਨੂ ਛਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਅਰ ਪਿਠ ਉਤੇ ਹਥ ਫੜਕੇ ਕਿਹਾ- “ਪੁੱਤਰ ਜਾਓ ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਿਚਨਾਮ ਲਿਖਾਓ ਛਤਰੀ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਮ ਉ ਕਰੋ ਫਤੇ ਦਾ ਡੰਕਾ ਬਜਾਓ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਸੁਖ ਅਰਮ ਕਿਸੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਜਾਓ ਈ ਵਰ ਕਰੇ ਵੈਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਠ ਨਾ ਦੇਖ।” {{gap}}ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ ਹੋਕੇ ਕੰਤ ਬਾਹਰ ਆਏ ਦਵਾਨ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਦਖਿਆ, ਆਪ ਭ ਇਕ ਚੰਗੇ ਘੋੜ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ। ਪਿਛੇ ੨ ਫ਼ੌਜ ਭੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਲੈਹਰਾਂ ਮਾਰਦੀ ਤੁਰ ਪਈ, ਜਦ ਬਿਜੇਗੜ ਦੇ ਨੇੜ ਪਹੁਚੇ ਤਾਂ ਕੌਰ ਘੋੜੇ ਉਤੋਂ ਉਤਰ ਖਲੋਤੇ ਅਰ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਏਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਜ ਨੂ ਉਤਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਹਰ CC-0. Kashmir Research Institute.<noinclude></noinclude> 81pf5cpc2sk1b5th907nyg7h6rgvxys 250 69838 219717 209406 2026-05-27T12:17:12Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੨੫)}}</noinclude> ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੈਠਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਏਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖਤ ਦੇ ਦਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪ ਓਸ ਚਿਠੀ ਨੂੰ ਪੜਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਮਾਰ ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕੇ ਅਰ ਖਤ ਕੌਰ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਥ ਦੇ ਦਿਤਾ, ਕੁਮਾਰ ਨਂ ਓਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੜਿਆ ਓਨਾਂ ਦਾ ਭੀ ਓਹੋ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਹਨੇਰਾ ਜੇਹਾ ਆਗਿਆ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ। ਫੇਰ ਹਥ ਜੋੜਕੇ ਪਿਤਾ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਬੜਾ ਹੌਸਲਾ ਹੈ ਅਰ ਏਹੋ ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਹੈ ਫੇਰ ਖਬਰੇ ਅਜੇਹਾ ਵੇਲਾ ਮਿਲੇ ਕਿ ਨਾਂ ਮਿਲੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਜਾਵਾਂ ਅਰ ਬਿਜੈ ਗੜ੍ਹ ਉਪਰ ਚੜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵਦਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆਵਾਂ ਰਾਜਾ ਸਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਐਤਨੀ ਛੇਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੁਸੀ ਅਜੇ ਬਿਜੇਗੜ੍ਹ ਜਾਓ ਛਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਵਧਕ ਪਿਆਰਾ ਪਿਤਾ ਪੁਤਰ, ਭਰਾ, ਭਤੀਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹਬਤ ਛਡਕੇ ਹੁਕਮ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਨੀ ਕੁਲ ਫ਼ੌਜ ਲੰਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂ ਮਦਦ ਦੇਵੋ ਅਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਰੋ। ਜੀਤ ਸਿੰਘਵਲ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੌਜ਼ ਵਿਚ ਡੰਡੀ ਪਿਟਵਾ ਦੇਵੋ ਕਿ ਰਾਤ ਭਰ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈਸ ਹ ਜਾਵੇ ਸਵੇਰੇ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਜ ਰਾਤ ਸੀ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੋ ਸਵੇਰੇ ਫੌਜ ਤੇ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਨਾ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਰਾਜਾ ਮਹਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂ<noinclude></noinclude> 2rb7p7r6r7lx0jz1w8pdd6g5dssd7er 250 69840 219845 209510 2026-05-28T06:40:41Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੨੭)}}</noinclude> ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ ਮੈਂ ਭੀ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਹਾ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਫੇਰ ਮੁੜਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਚਲਾਂਗਾ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਛਾ ਜਾਓ। ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਬਿਜੈਗੜ੍ਹ ਪਹੁੰਚ ਅਰ ਕੌਰ ਦੇ ਆਉਨ ਦੀ ਖਬਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪਾਸ ਗਏ ਅਰ ਪੂਰਾ ਹਲ ਦਸਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਰ ਸੈਨਾ ਸਮਤ ਏਥੋਂ ਦੋ ਕੋਹ ਤੇ ਉਤਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੌਜ ਰਸਤੇ ਓਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਪਰ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਥੇ ਲ ਆਉਣਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਰ ਦੀ ਅਗਵਾਨੀ ਲਈ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਜਾਓ ਅਰ ਕੌਰ ਨ ਇਥੇ ਲੈ ਆਓ॥ {{gap}}ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਦਿਆਲ ਘਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਤੇਜ਼ ਸਿੰਘ ਭੀ ਝਟ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਅਰ ਦੂਰੋ ਹੀ ਬਲ "ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ' ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂ ਦੇਖਕ ਕਰ ਬਹੁਤ ਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਰ ਹਾਲ ਪੁਛਿਆ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨ ਕਿਹਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਸਭ ਚੰਗਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਹੁਣ ਚੰਗਾ ਹ ਜ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਰਬੰਧ ਵਿਚ ਲਗ ਗਏ। ਇਤਨੇ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਸਭਨਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਸਣੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਸੀ ਦਸ਼ਿਆ। ਕੌਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਰ ਸਬ ਸਜਾ ਕੇ ਘੋੜੇ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ੧੦ ਆਦਮੀ ਫੌਜੀ ਸਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਮਿਲਨ ਇਥੋਂ ਗੜ੍ਹ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਉਡ ਗਈ<noinclude></noinclude> kbsca4af2he5n4bc3ci3caehe4shkqf 250 69872 219846 209513 2026-05-28T06:49:10Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੨੮)}}</noinclude> ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਮਦਤ ਨੂੰ ਕੌਰ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਆਏ ਹਨ ਅਰ ਹੁਣ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਜਾਨਗੇ। ਸਵਾਰੀ ਦੇਖਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਅਪਣੇ ਕੋਠਿਆਂ ਉਤੇ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦ ਪਹਿਲੋ ਹੀ ਕਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਭੀ ਬੜੀ ਭੀੜ ਲਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਰ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਅਖਾਂ ਸਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਏਹ ਖਬਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਭੀ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਹੁਣ ਕੌਰ ਸਹਿਬ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਓਨਾਂ ਨੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਹਾਲ ਦਸਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਅਤੇ ਚਪਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਚੀ ਅਟਰੀ ਉਤੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਨ ਵਾਸਤੇ ਜਾ ਬੈਠੀ, ਮਹਾਰਾਜ ਭੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇਖਨ ਵਾਸਤੇਂ ਦੀਵਾਨ ਖਾਨੇ ਦੀ ਛੱਤ ਉਤੇ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਉਤਰ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਧੂੜ ਜੇਹਾ ਉਡਦੀ ਦਿਸੀ। ਪਲਕੁ ਮਗਰੋਂ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਫੌਜ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਸਾਫ ਦਿਸਨ ਲਗ ਪਈ। {{gap}}ਕੁਝ ਸਵਾਰ ਜੋ ਹੌਲੀ ੨ ਮਹਿਲ ਵਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਫੌਲਾਦ ਦੀ ਸੰਜੇ ਪੈਹਨੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਉਤੇ ਡੁਬਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈਨ ਨਾਲ ਅਜਬ ਹੀ ਚਮਕ ਦਮਕ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹਥਾਂ ਵਿਚ ਝੰਡੀਦਾਰ ਨਜ ਲਈ ਢਾਲ ਤਲਵਾਰ ਲਾਈ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮੰਗ ਵਿਚ ਆਕੜ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਲ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਓਨਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ੨ ਇਕ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਤਕੜੇ ਗੈਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਘੜ ਉਤੇ ਜਿਜਦੇ ਉਪਰ ਜੜਾਊ ਜ਼ਨ ਕੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕੌਰ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਸਵਾਰ ਸਿਰ ਉਤੇ ਫੌਲਾਦੀ ਦੋ ਜਿਸਦੇ ਉਤੇ ਹੁਮਾ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਲਗੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਵਡਮੁਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਫੌਲਾਦੀ ਸੰਜੋ<noinclude></noinclude> 8n3vmxvq3k5tyg4xjpfufq1rosx7tce 250 69877 219853 209524 2026-05-28T06:56:24Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੨੯)}}</noinclude> ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਰੰਗ ਸਾਫ ਗੋਰਾ ਤੇ ਬੜੀਆਂ ੨ ਅੱਖਾਂ, ਗੱਲਾਂ ਉਤੇ ਲਾਲੀ ਭਖ ਰਹੀ, ਵਡੇ ਪਾਨਿਆਂ ਦੇ ਦਣਿਆਂ ਦਾ ਕੰਠਾ ਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾ ਤੇ ਭਜਬੰਦ ਭੀ ਪੰਨੇ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਚੇਹਰੇ ਉਤੇ ਪੈਕੇ ਸੁਹਪਣ ਨੂੰ ਦੂਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਲਕ ਵਿਚ ਜੜਾਊ ਪੇਟੀ ਜਿਸ ਉਤੋਂ ਸਬਕ ਹੀਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਿੰਨੀਆਂ ਤਕ ਦੀ ਜੁਤੀ ਜਿਸ ਉਤੇ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ (ਅਰ ਚਮੜਾ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ) ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਢਾਲ ਤਲਵਾਰ, ਖੰਜਰ, ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਲਈ ਇਕ ਗੁਰਜ ਕਰਬੂਸ ਵਿਚ ਲਟਕਾਯਾ ਹੋਇਆ ਹਥ ਵਿਚ ਨੇਜਾ ਫੜੀ ਘੋੜਾ ਕੁਦਾਈ ਚਲੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਹਿੰਮਤ, ਦਲੇਰੀ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਤੋਂ ਝਲਕਦੀ ਪਈ ਸੀ। ਸਜਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਆਨੰਦ ਏਹ ਸੀ ਕਿ ਸੌਂ ਸਵਾਰ ਜੇ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੀ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਭੀੜ ਲਗ ਪਈ, ਜਿਸਦੀ ਨਜ ਕੁਮਾਰ ਉਤੇ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਅਖਾਂ ਅੱਗੇ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂ ਏਸ ਠਾਢ ਅਰ ਹੈ ਅਬ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਅਗੇ ਕਲੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਮੁਹੱਬਤਾ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਝੱਟ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਕਿ “ਜੇਕਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਦਾ ਯੋਗਵਰ ਹੈ ਤਾਂ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਪਰਮੈ ਤਾਂ ਏਸੇ ਲੂ ਜਵਾਈ ਬਨਾਵਾਗੀ।" ਚੰਦਕਾਂਤਾਂ ਤੇ ਚਲਾ ਭੀ ਦੂਸਰੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਚਪਲਾ ਨੇ ਟੇਢੀਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਓਹ ਸ਼ਰਮਾਂ ਗਈ ਦਿਲ ਹਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਮੂਰਤ ਅਖਾਂ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> 1i3xx9rxalwvysqsjrv8yyvcgsr4a21 250 69878 219854 209519 2026-05-28T07:04:21Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੩੦)}}</noinclude> ਲ਼ਿਖਾ ਗਈ ਆਸ਼ਾ ਹੋਈ ਕਿ ਨੇੜੇ ਆਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਏਧਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਟਿਕਟਿਨੀ ਬਝ ਗਈ ਏਤਨੇ ਵਿਚ ਕੌਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਪਹੁਚੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸੋ ਨਾ ਰਿਹਾ ਗਿਆ ਆਪ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਏ, ਬਰੇਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਲੇ ਆਵਣ ਤਕ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਭੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਬੀਰੇਂਦਰਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂ ਦੇਖਕੇ ਚਰਨ ਬੰਦਨਾਂ ਕੀਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਚੁਕਕੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲਿਆ ਅੜ ਹਥ ਫੜਕੇ ਸਿਧਾ ਮਹਲ ਵਲ ਲੈ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਓਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਆਈ ਕੌਰ ਨੇ ਮਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਮਹਾਰਾਂਣੀ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਜਲ ਭਰ ਆਇਆ ਅਰ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬੈਠਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਮਹਾਰਾਜ ਭੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਜੇ ਪਾਸੇ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਚੁਤਰਫੀ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ ਜੋ ਵਡੇ ਵਡਮੁਲੇ ਗਹਿਣੇ ਕਪੜ ਪਈ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਕੌਰ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਚੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫਿਰਨ ਲਗੀ ਮਨੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੂਡ ਰਹੀ ਹੈ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾਂ ਭੀ ਇਕ ਬੂਹੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਮਿਲਨ ਵਾਸਤੇ ਦਿਲ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕੀ ਕਰੇ ਲਾਚਾਰ ਹੈ। ਥੋੜ ਚਿਰ ਤਕ ਮਹਾਰਾਜ ਅਰ ਕੁਮਾਰ ਮਹਲ ਵਿਚ ਰਹੇ ਏਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ੳਠੇ ਅਰ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੇਕੇ ਦੀਵਾਨ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਆਏ ਅਰ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਕਮਰੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦਾ ਕਮਰਾ ਓਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮੁਕਰਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਕੇ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਏ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਭੀ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਕੁਝ ਚਿਰ ਹਾਸਾ ਠਠਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ ਨੂੰ ਮਹਲ ਵਿਚ ਨਾ ਦੇਖਨ ਦੇ ਸਬਬ ਏਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਸੀ ਅਰ ਸੋਚਦੇ<noinclude></noinclude> 1c78t7adg0hofvxkq0aa771yfvit4uh 250 69882 219858 209523 2026-05-28T07:20:50Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 219858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੧੩੧)}}</noinclude> ਸਨ ਕਿ ਕਿਸਤਰਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇ ਏਸ ਸੋਚ ਵਿਚ ਅੱਖ ਲਗ ਗਈ। ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਬਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਭੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਛੁਟੀ ਪਾਕੇ ਦਰਬਾਰੀ ਪੌਸ਼ਾਕਾਂ ਕਲਗੀ ਜਿਹਾ ਸਮੇਤ ਪਹਿਨਕੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁਚੇ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਖਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਜੜਾਊ ਕਰ ਉਤੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂ ਬੈਠਾਯਾ। ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਚਿਠੀ ਵੀ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੁਰੇਂਦਰ ਵਾਰ ਸਿੰਘ ਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਓਸਨੂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਥੋੜ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਚ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਬਜ਼ਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਰ ਰਸਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਮਾਨ ਸਭ ਨਾਲ ਆਯਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਆਯਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਓਹ ਭੀ ਕੰਮ ਆ ਜਵੇਗਾ ਛਾਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਲ ਫੌਜ ਦ ਬੰਦੋਬਸਤ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿੰਮੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਮੁਨਾਸਬ ਸਮਝੇ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰੋ" ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਡ ਫੌਜ ਦੇ ਤਿਨ ਹਿਸੇ ਕਰਕੇ ਦੋ ਦੋ ਹਜਾਰ ਬਿਜੈ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਭਜ ਦੇਵੇ ਅਰ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਹਿਸੇ ਕਰਕੇ ਏਧਰ ਓਧਤ ਪੰਜ ਪ ਭ ੇਵੇਂ ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਬੰਚਾਲ ਕਦੇ ਵੇ। ਜਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭੇਜ ਦੇਵੇ ਸਾਕੀ ਮਹਾਰਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਕੱਲ ਕੇ ਇਤਜ਼ਾਮ ਕ ਸੁਣ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਚਲੇ<noinclude></noinclude> hmqygoh8my4l3qyaymflga32cab16w3 252 70072 219875 211762 2026-05-28T11:21:43Z Taranpreet Goswami 2106 219875 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q117830622 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC=43105799 |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 11="1" 1to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="-" 7="ਮੁੱਖ ਬੰਦ" 8="-" 9to10="ਉੱਥਾਨਕਾ" 1069to1072="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||({{{pagenum}}})}} |Footer= |tmplver= }} 6pew8e1ge5nxykglt8t5hgqld2md1lj 250 70177 219868 210461 2026-05-28T07:56:04Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 219868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|(੩੨)}}</noinclude>ਦੋਵੇਂ ਉਠਕੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਲ ਜੋ ਓਥੋਂ ਨਜ਼ਰ ਔਂਦਾ ਸੀਤੁਰ ਪਏ। {{center|{{x-larger|'''ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}}}} {{gap}}ਪਾਠਕ ਜੀ! ਆਪਨੇ ਸੁਣਿਆਂ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨੇ ਕੀ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸੋ ਹੁਣ ਅਸੀ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਜਦ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਓਥੇ ਇਕਦਿਨ ਭੀ ਆਰਾਮ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਏਯਾਰੀ ਦਾ ਬਟੂਆ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਓਸੇ ਦਿਨ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਰ ਚੁਨਾਰ ਗੜ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੌਰ ਇੰਦ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ ਓਹ ਚੁਨਾਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਜੰਞ ਓਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਖੀਂ ਵੇਖੀ। ਓਹ ਇਸ ਧੁਨ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਲਵਾਂ ਅਰ ਸਮਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ। {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਦੋਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾ ਹੈ ਸਭ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਭਰਥ ਸਿੰਘ, ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ,ਆਨੰਦਸਿੰਘ, ਭੈਰੋ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬੈਠੋ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਗੋਪਾਲ—( ਭਰਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ) ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਭੀ ਆਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਮੇਲ ਹੋਵੇਗਾ?<noinclude></noinclude> 9xpfev07p61g3hxdj3gjjcd3gv1j1ml 250 70179 219869 210424 2026-05-28T08:01:16Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 219869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|(੩੩)}}</noinclude>ਕਦੀ ਨਹੀਂ! ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋ। {{gap}}ਭਰਥ ਸਿੰਘ—ਇਸਦਾ ਵਡਾ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦਰੋਗੇ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦਾ ਆਪ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸੀ, ਆਪ ਉਸਨੂੰ ਭਲਾ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਸੀ ਤ ਓਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਗੋਪਾਲ-ਠੀਕ ਹੈ ਏਹੋ ਗੱਲ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਕੁਛ ਵਿਰਾੜਿਆਂ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜ ਸਕਦਾ। ਦੇਖੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੇ ਕੀ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਛੜੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਭਰਥ-ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਯਾਰੋ ਮਿਤ੍! ਮੈਂ ਕਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੀਚ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੇਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਔਖਿਆਈਆਂ ਦਿਤੀਆਂ। ਸੁਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਤਨਾ ਕੁਛ ਕਰਨ ਤੇ ਭੀ ਓਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸਾਂਗਾ ਤਾਂ ਆਪਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੇਹੇ ਲੂਣ ਹਰਾਮੀ ਤੇ ਕਠੋਰ ਚਿਤ ਪੁਰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਕੇਹਾ ਭੈੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਗੋਪਾਲ-ਠੀਕ ਹੈ ਠੀਕ ਹੈ। ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਕੇ ਭੈਰੋ ਸਿੰਘ ਘੜੀ ਮੜੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਨੇ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਓਹ ਬੁਰਾ ਹੈ ਤੇ ਬੁਰੇ ਨਾਲ ਨੇਕੀ ਕਰਨੀ ਵੀ ਓਹੋ ਜੇਹੀਹੈ ਜੇਹਾ ਨੇਕਾਂ ਨ ਲਬੁਰਾਕਰਨਾ।<noinclude></noinclude> onmz8y6qo1lp2xhhfoz592l001l5z3t 250 72578 219768 219508 2026-05-27T14:23:06Z Kaur.gurmel 192 219768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਚੁੱਲੇ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਾਲ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਬੈਠੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਕਾਪੀ ਤੇ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ।ਮੈਂ ਤਾਜੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਅਖਰੋਟ ਜੇਡੀ ਗੋਲੀ ਬਣਾ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਉਹ ‘ਮੈਂ ਆਪੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪੇ' ਕਹਿੰਦੀ, ਖਾ ਲੈਂਦੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਕਾਪੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖ ਚਾਹ ਬਣਾਂਦੀ। ਅਸੀ ਤਿੰਨੇ ਚੁਸਕੀਆਂ ਲਾ ਲਾ ਪੀਂਦੇ। ਚਾਹ ਪੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਤਾਈ ਪਰੌਂਠੇ ਪਕਾ ਦੇਂਦੀ, ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ।ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਬਸਤਾ ਚੁੱਕ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ ਬੜਾ ਹੀ ਸਵਾਦ, ਬੜਾ ਹੀ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ, ਬੜਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ | ਤੁਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਸੁਬਕ ਤੋਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦਾ ਬੇਅਰਥ ਜਤਨ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸੁਖਾਵੇਂ ਰਸ ਭਿੰਨੇ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ।ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਜਦ ਪਾਲੀ ਦੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਨੇੜਤਾ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਘਰਦਿਆਂ ਨੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਲੀ ਤੇ ਤਾਈ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਇਸ ਘਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਏਸ ਘਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਧ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਚੰਗੀ ਲਵੇਰੀ ਗਾਂ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹਦੇ ਲਈ ਤੂੜੀ, ਦਾਣਾ, ਪ੍ਥਹਾ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਲੀ ਘਰੋਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਉਹ ਕਾਮੇ ਹੱਥ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਲੀ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਗਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਕੱਢਦੇ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਤਾਈਂ ਤੋਂ ਮਧਾਣੀ ਛੁਡਾ ਆਪ ਰਿੜਕਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ। ਘਰ ਦੇ ਹਰ ਜਰੂਰਤ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਆਪੇ ਭੇਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। {{gap}}ਰਾਤੀਂ ਮਿੱਠੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਗਲਾਸ ਫੜੀਂ ਅਸੀਂ ਤਾਈ ਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ।ਤਾਈ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਕ ਛੋਹੀ ਕਹਾਣੀ ਕਈ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁਕਦੀ। ਤਾਈ ਅਕਸਰ ਕਹਾਣੀ ਰਾਜਾ ਰਾਣੀ ਲੱਕੜਹਾਰਾ ਜਾਂ ਦਿਓ ਪਰੀ ਦੀ ਸੁਣਾਂਦੀ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਬਹਿਜਾਦੀ ਜਾਂ ਪਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਚੰਦਰਮਾਂ ਜਾਂ ਚੰਨ ਕਿਰਨਾਂ, ਨਰਮ ਕੋਮਲਤਾ ਪਲੱਛ ਜਾਂ ਮਖਮਲ, ਖੁਸ਼ਬੋ ਚੰਦਨ ਜਾਂ ਕਸਤੂਰੀ ਨਾਲ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਟੋਕ ਕੇ ਕਹਿਣਾ, “ਤਾਈ ਤੂੰ ਕਹਾਣੀ ਅਗੇ ਤੋਰ। ਉਹ ਰਾਣੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਪਰੀ ਪਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ।” {{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਕਹਿਣਾ, “ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਰੀ ਪਾਲੀ ਵਰਗੀ।” {{gap}}“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ।” ਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਦਕਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ।<noinclude>{{rh||27}}</noinclude> 69f79j8ospsn9ervjcwgtrtzbbophgp 219769 219768 2026-05-27T14:28:28Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਚੁੱਲੇ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਾਲ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਬੈਠੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਕਾਪੀ ਤੇ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ।ਮੈਂ ਤਾਜੇ ਮੱਖਣ ਦੀ ਅਖਰੋਟ ਜੇਡੀ ਗੋਲੀ ਬਣਾ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਉਹ ‘ਮੈਂ ਆਪੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪੇ' ਕਹਿੰਦੀ, ਖਾ ਲੈਂਦੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਕਾਪੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖ ਚਾਹ ਬਣਾਂਦੀ। ਅਸੀ ਤਿੰਨੇ ਚੁਸਕੀਆਂ ਲਾ ਲਾ ਪੀਂਦੇ। ਚਾਹ ਪੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ। ਤਾਈ ਪਰੌਂਠੇ ਪਕਾ ਦੇਂਦੀ, ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ।ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਬਸਤਾ ਚੁੱਕ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ ਬੜਾ ਹੀ ਸਵਾਦ, ਬੜਾ ਹੀ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ, ਬੜਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ | ਤੁਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਸੁਬਕ ਤੋਰ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦਾ ਬੇਅਰਥ ਜਤਨ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸੁਖਾਵੇਂ ਰਸ ਭਿੰਨੇ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ।ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਜਦ ਪਾਲੀ ਦੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਨੇੜਤਾ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਘਰਦਿਆਂ ਨੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਲੀ ਤੇ ਤਾਈ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਇਸ ਘਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਏਸ ਘਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਧ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਚੰਗੀ ਲਵੇਰੀ ਗਾਂ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹਦੇ ਲਈ ਤੂੜੀ, ਦਾਣਾ, ਪੱਠਾ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਲੀ ਘਰੋਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਉਹ ਕਾਮੇ ਹੱਥ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਲੀ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਗਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਕੱਢਦੇ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਤਾਈਂ ਤੋਂ ਮਧਾਣੀ ਛੁਡਾ ਆਪ ਰਿੜਕਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ। ਘਰ ਦੇ ਹਰ ਜਰੂਰਤ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਆਪੇ ਭੇਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। {{gap}}ਰਾਤੀਂ ਮਿੱਠੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਗਲਾਸ ਫੜੀਂ ਅਸੀਂ ਤਾਈ ਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ।ਤਾਈ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਕ ਛੋਹੀ ਕਹਾਣੀ ਕਈ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁਕਦੀ। ਤਾਈ ਅਕਸਰ ਕਹਾਣੀ ਰਾਜਾ ਰਾਣੀ ਲੱਕੜਹਾਰਾ ਜਾਂ ਦਿਓ ਪਰੀ ਦੀ ਸੁਣਾਂਦੀ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਸ਼ਹਿਜਾਦੀ ਜਾਂ ਪਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਚੰਦਰਮਾਂ ਜਾਂ ਚੰਨ ਕਿਰਨਾਂ, ਨਰਮ ਕੋਮਲਤਾ ਪਲੱਛ ਜਾਂ ਮਖਮਲ, ਖੁਸ਼ਬੋ ਚੰਦਨ ਜਾਂ ਕਸਤੂਰੀ ਨਾਲ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਟੋਕ ਕੇ ਕਹਿਣਾ, “ਤਾਈ ਤੂੰ ਕਹਾਣੀ ਅਗੇ ਤੋਰ। ਉਹ ਰਾਣੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਪਰੀ ਪਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ।” {{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਕਹਿਣਾ, “ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਰੀ ਪਾਲੀ ਵਰਗੀ।” {{gap}}“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ।” ਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਦਕਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ।<noinclude>{{rh||27}}</noinclude> qqayk1q5f1oyepqgfen8ux4k9dpz1as 250 72579 219770 219502 2026-05-27T14:33:27Z Kaur.gurmel 192 219770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ, ਤਾਈਂ, ਤੂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾ। ਪਾਲੀ ਉਤੋਂ ਉਤੋਂ ਗੁਸੇ ਏ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਅਤੇ ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਝ ਕੇ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢਣੀ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਾਂ ਨਿਰੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ, ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ, ਦੇਵਾਂ, ਪਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਜਦੋਂ ਅਸਾਂ ਨੀਂਦ ਵਸ ਹੋ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਣੋ ਹਟ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਤਾਈ ਨੇ ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੀਤੇ ਦੀ ਯਾਦ ਜੋੜ ਕੇ ਲੈ ਸੁਰ ਕਰ ਲੈਣੀ। ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਉਨ ਸੂਤ ਕੱਤ ਲੈਣਾ। {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਇਹ ਰੰਗੀਨ ਰਾਤਾਂ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸੁਹਾਣੇ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਲਪਨ ਦਾ ਮੋਹ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਇਹ ਅਪਣੱਤ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਨਿਖੜਵੇਂ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ। {{gap}}ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਹਾਣੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕਵੇਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਅਤੇ ਤਾਈ ਨੇ ਬੁਲਾਣ ਆ ਜਾਣਾ, “ਪੁੱਤ, ਘਰ ਚਲ ਕਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਰੋਟੀ ਨੂੰ।” {{gap}}ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਕਹਿਣਾ, "ਤਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਖਾ ਲੈਂਦੇ।" {{gap}}ਉਸ ਕਹਿਣਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਰੁੱਸੀ ਬੈਠੀ ਏ। ਨਾ ਖਾਂਦੀ ਏ ਨਾ ਖਾਣ ਦੇਂਦੀ ਏ।" {{gap}}ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਪਾ ਪਾਲੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਬੈਠਣਾ। ਤਰਲੇ ਮਿਨਤਾਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ ਸਭ ਬੇਅਰਥ ਨਾ ਹੂੰ ਨਾ ਹਾਂ। ਸੁੰਨ ਮਸੁੰਨ ਬੈਠੀ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਦੀ ਬੁਰਕੀ ਵਿਚ ਸਬਜੀ ਰੱਖ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਣੀ ਅਤੇ ਆਖਣਾ, ‘ਪੇਟ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਏ। ਰੋਟੀ ਮੰਗਦਾ ਏ। ਜੀਭ ਤੇ ਦੰਦ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨੇ ਪਰ ਬੁਲ (ਹੇਂਠ) ਜਿੰਦਰੇ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਨੇ।” {{gap}}ਅਤੇ ਉਸ ਹੱਸ ਪੈਣਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੁਰਕੀ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ। {{gap}}ਅਸਾਂ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੀ ਯਾਨੀ ਚੌਥੀ ਤੱਕ ਹੀ। ਲੋਅਰ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਯਾਨੀ ਛੇਵੀਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਵਰਪਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੋ ਢਾਈ ਕੋਹ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਲੀ ਹੀ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਾਂ। ਪਾਲੀ ਏਨੀ ਦੂਰ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਹ ਭੈੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਲ ਮਾਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੱਲਾ ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸਾਂ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੇ<noinclude>{{rh||28}}</noinclude> p4x3xlo3ptpr4q0ff4jd3hkiorerii7 219771 219770 2026-05-27T14:35:47Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ, ਤਾਈਂ, ਤੂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਾ। ਪਾਲੀ ਉਤੋਂ ਉਤੋਂ ਗੁਸੇ ਏ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਅਤੇ ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਝ ਕੇ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢਣੀ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਾਂ ਨਿਰੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ, ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ, ਦੇਵਾਂ, ਪਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਜਦੋਂ ਅਸਾਂ ਨੀਂਦ ਵਸ ਹੋ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਣੋ ਹਟ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਤਾਈ ਨੇ ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੀਤੇ ਦੀ ਯਾਦ ਜੋੜ ਕੇ ਲੈ ਸੁਰ ਕਰ ਲੈਣੀ। ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਉਨ ਸੂਤ ਕੱਤ ਲੈਣਾ। {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਇਹ ਰੰਗੀਨ ਰਾਤਾਂ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸੁਹਾਣੇ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਲਪਨ ਦਾ ਮੋਹ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਇਹ ਅਪਣੱਤ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਨਿਖੜਵੇਂ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ। {{gap}}ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਹਾਣੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕਵੇਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਅਤੇ ਤਾਈ ਨੇ ਬੁਲਾਣ ਆ ਜਾਣਾ, “ਪੁੱਤ, ਘਰ ਚਲ ਕਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਰੋਟੀ ਨੂੰ।” {{gap}}ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਕਹਿਣਾ, "ਤਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਖਾ ਲੈਂਦੇ।" {{gap}}ਉਸ ਕਹਿਣਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਰੁੱਸੀ ਬੈਠੀ ਏ। ਨਾ ਖਾਂਦੀ ਏ ਨਾ ਖਾਣ ਦੇਂਦੀ ਏ।" {{gap}}ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਪਾ ਪਾਲੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਬੈਠਣਾ। ਤਰਲੇ ਮਿਨਤਾਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ ਸਭ ਬੇਅਰਥ। ਨਾ ਹੂੰ ਨਾ ਹਾਂ। ਸੁੰਨ ਮਸੁੰਨ ਬੈਠੀ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਦੀ ਬੁਰਕੀ ਵਿਚ ਸਬਜੀ ਰੱਖ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਣੀ ਅਤੇ ਆਖਣਾ, ‘ਪੇਟ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਏ। ਰੋਟੀ ਮੰਗਦਾ ਏ। ਜੀਭ ਤੇ ਦੰਦ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨੇ ਪਰ ਬੁਲ (ਹੇਂਠ) ਜਿੰਦਰੇ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਨੇ।” {{gap}}ਅਤੇ ਉਸ ਹੱਸ ਪੈਣਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੁਰਕੀ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ। {{gap}}ਅਸਾਂ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੀ ਯਾਨੀ ਚੌਥੀ ਤੱਕ ਹੀ। ਲੋਅਰ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਯਾਨੀ ਛੇਵੀਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਵਰਪਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੋ ਢਾਈ ਕੋਹ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਲੀ ਹੀ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸਾਂ। ਪਾਲੀ ਏਨੀ ਦੂਰ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਹ ਭੈੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਲ ਮਾਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੱਲਾ ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸਾਂ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੇ<noinclude>{{rh||28}}</noinclude> jyj0k05lvzi634hjuimlycmneau3sa8 250 72580 219772 219503 2026-05-27T14:41:51Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਚੌਥੀ ਪਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੋਕ ਸੀ ਪਰ ਸਕੂਲ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ। ਕਾਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਭ ਲੈ ਲਈਆਂ 1 ਮੈਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਉਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਲਿਖਾ ਦਿੰਦਾ। ਮੇਰਾ ਮਾਨੋ ਦੋਹਰਾ ਸਕੂਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੁਨਸ਼ੀ ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਟਰ ਬਹਿੰਦਾ, “ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈਦਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ।” {{gap}}ਉਹ ਇਕ ਦਮ ਮਿਠੀ ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਅੱਛਾ ਅੱਛਾ ਮਾਫ ਕਰੋ ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਮੁਨਸ਼ੀ ਮਾਸਟਰ ਕਹਿੰਦੀ।" ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ, ਤੋਬਾ।” {{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਅਦਾ ਉਹਦੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਭਾਬੀ ਆਖ ਬਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਏਨੀ ਖਿੱਝ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਮਿਨਤਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੱਕ ਲਕੀਰਾਂ ਵੀ ਕੱਢਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ। {{gap}}ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਅੱਲ੍ਹੜ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵਲ ਪੈਰੋ ਪੈਰ, ਪਲੋ ਪਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਪੈਰੋ ਪੈਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਪਰ ਪਾਲੀ' ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਮਾਸਟਰ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੇਵੀਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਪੜ੍ਹਦਾ ਘਰ ਆ ਕੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਂਦਾ। ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਛੇਵੀਂ ਦਾ ਤਮਾਹੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਮਾਹੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਦੋ ਬੁੱਤ ਇਕ ਰੂਹ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹੀਂ ਜਿਊਂਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਦੁਖਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਂ ਪੀੜਾਂ ਤੇ ਕਰਬਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}} ਮੈਂ ਚੌਥੇ ਪਹਿਰ ਸਕੂਲੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਪੰਡਤ ਮਨੋਹਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਈਂ। ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਏ। ਕੋਈ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਏ।”<noinclude>{{rh||29}}</noinclude> syxiisk90df3g6orw3wdy8tg4vjdka0 250 72581 219773 219504 2026-05-27T14:44:38Z Kaur.gurmel 192 219773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਮੈ ਘਰ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, ”ਤੁਸੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ” {{gap}}ਮਾਂ ਜੀ ਕੁੱਝ ਉਦਾਸੇ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੈਠੇ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਜਿਹੀ ਪੀੜ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਭਾਬੀ ਕੋਲ ਜਾਹ।” {{gap}}ਮੈਂ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਲ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਭਾਬੀ ਕੱਦੂ ਛਿਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਵੀ ਭਾਰੂ ਸੀ। {{gap}}“ਭਾਬੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਦਿਆ? ਕੀ ਕੰਮ ਸੀ?" ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}ਉਸ ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੱਦੂ ਦੇ ਲੱਕ ਵਿਚ ਕਰਦ ਰਖਕੇ ਦੋ ਟੁਕ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਬੱਸ!" {{gap}}ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੱਦੂ ਵਾਂਗ ਦੋ ਟੁੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}“ਕਿਉਂ ” ਮੈਂ ਹਕਲਾਂਦੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ {{gap}}“ਭਾਬੀ ਨੇ ਕੱਦੂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਟੋਟੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਏ।” {{gap}}“ਕਿਵੇਂ? ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਫਰਸ਼ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸੁਰਮਈ ਸਿਆਹੀ ਜਿਹੀ ਫਿਰ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਇਹ ਤਾਂ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਮੈਥੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਆਦਰਨੀਏ ਭਾਬੀ ਅਗੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲੇ, “ਭਾਬੀ ਜੀ, ਇਹ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੌਣ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਏ!' ਅਤੇ ਮੈਂ ਰੋਣ ਹਾਕਾ ਹੋ ਗਿਆ {{gap}}ਮੇਰੀ ਵਿਗੜਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਆਇਆ ਜਾਂ ਪਿਆਰ, ਉਸਨੇ ਸਬਜੀ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਮੈਨੂੰ ਗੋਦੀ ਲੈ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੰਮ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆਂ, ਪੁਚਕਾਰਿਆ, ਪਲੋਸਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪਾਲੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜਸਵੰਤੀ ਆਈ ਸੀ। ਚੰਦਰੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੁੱਕੀ ਚੁਕਾਈ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਫਰਕ ਏ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੰਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।' ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੁਭਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, ‘ਜਾਹ ਬੀਬਾ ਰੋ ਨਾ, ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖੁਲਾਸ ਓ। ਜਿਥੇ ਮਰਜੀ ਜਾ ਕੇ ਕਰੋ ਰਿਸ਼ਤਾ।' ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤਾਂ ਲੋਹੇ ਤੇ ਲਕੀਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਹਾਂ ਸੀ ਤਾਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੇ ਨਾਂਹ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਾਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ।"<noinclude>{{rh||30}}</noinclude> kk0jghuqctuwal9qibluusx3nwce1vf 219774 219773 2026-05-27T14:47:34Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਮੈ ਘਰ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, ”ਤੁਸੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ” {{gap}}ਮਾਂ ਜੀ ਕੁੱਝ ਉਦਾਸੇ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੈਠੇ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੁਖੀ ਜਿਹੀ ਪੀੜ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਭਾਬੀ ਕੋਲ ਜਾਹ।” {{gap}}ਮੈਂ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਲ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਭਾਬੀ ਕੱਦੂ ਛਿਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਵੀ ਭਾਰੂ ਸੀ। {{gap}}“ਭਾਬੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਦਿਆ? ਕੀ ਕੰਮ ਸੀ?" ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}ਉਸ ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੱਦੂ ਦੇ ਲੱਕ ਵਿਚ ਕਰਦ ਰਖਕੇ ਦੋ ਟੁਕ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਬੱਸ!" {{gap}}ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੱਦੂ ਵਾਂਗ ਦੋ ਟੁੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}“ਕਿਉਂ ” ਮੈਂ ਹਕਲਾਂਦੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ {{gap}}“ਭਾਬੀ ਨੇ ਕੱਦੂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਟੋਟੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਏ।” {{gap}}“ਕਿਵੇਂ? ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਫਰਸ਼ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸੁਰਮਈ ਸਿਆਹੀ ਜਿਹੀ ਫਿਰ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਇਹ ਤਾਂ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਮੈਥੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਆਦਰਨੀਏ ਭਾਬੀ ਅਗੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲੇ, “ਭਾਬੀ ਜੀ, ਇਹ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੌਣ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਏ!" ਅਤੇ ਮੈਂ ਰੋਣ ਹਾਕਾ ਹੋ ਗਿਆ {{gap}}ਮੇਰੀ ਵਿਗੜਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਆਇਆ ਜਾਂ ਪਿਆਰ, ਉਸਨੇ ਸਬਜੀ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਮੈਨੂੰ ਗੋਦੀ ਲੈ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੰਮ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆਂ, ਪੁਚਕਾਰਿਆ, ਪਲੋਸਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪਾਲੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜਸਵੰਤੀ ਆਈ ਸੀ। ਚੰਦਰੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੁੱਕੀ ਚੁਕਾਈ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਫਰਕ ਏ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੰਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।' ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੁਭਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, ‘ਜਾਹ ਬੀਬਾ ਰੋ ਨਾ, ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖੁਲਾਸ ਓ। ਜਿਥੇ ਮਰਜੀ ਜਾ ਕੇ ਕਰੋ ਰਿਸ਼ਤਾ।' ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤਾਂ ਲੋਹੇ ਤੇ ਲਕੀਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਹਾਂ ਸੀ ਤਾਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੇ ਨਾਂਹ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਾਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ।"<noinclude>{{rh||30}}</noinclude> kxjqs2h6o8i35y3l3qkzfplb3kdxkdr 250 72595 219719 2026-05-27T13:42:06Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਜਾਵੇਗੀ। (੭੩ ) ਮੈਂ ਠੀਕ ਹੈ । ਹਵਾ ਇਹ ਤਾਂ ਵਸੈ ਕਿ ਆਪ ਹਰ ਦੀਨ ਦਾ ਇਤਨਾ ਸਨਮਾਨ ਕਿ ਉੱਕਰਦੇ ਹੋ ਭੂਤ-ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਇਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੈ ਇਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਿਆ ਅਗ ਹੈ ਨੇ ਵੀ ਦਾ ਪਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਜਾਵੇਗੀ। (੭੩ ) ਮੈਂ ਠੀਕ ਹੈ । ਹਵਾ ਇਹ ਤਾਂ ਵਸੈ ਕਿ ਆਪ ਹਰ ਦੀਨ ਦਾ ਇਤਨਾ ਸਨਮਾਨ ਕਿ ਉੱਕਰਦੇ ਹੋ ਭੂਤ-ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਇਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੈ ਇਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਿਆ ਅਗ ਹੈ ਨੇ ਵੀ ਦਾ ਪਤ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ੨ ਭੇਤ ਸਮਝਾਯਾਂ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਪਾਤੜ ਨਾਮ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਹੜਦੀਨ ਨੂੰ) ਅਰ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿਸਤਰਾਂ ਲਗਾ ? ਮੈਂ ਦਾ ਹਰਵੀਨ ਹਥ ਜੋੜਕੇ ਮਾਰਨਾ ਮੈਂ ਆਪ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਓਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹਾਂ ਪੰਭੂ ਮੈਂ ਧਰਾਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਓਣਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਬੈਠਾ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਇਸ ਲਈ ਬੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਆਪਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਓਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੀ ਅਜੇ ਤਕ ਤੂੰ ਨਾਂ ਸਾਥੀ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਰ ਓਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਲ ਦਾ ਭੇਤ ਦਸਦੇ ਹਨ ? ਹਰਦੀਨ ਜੀ ਹਾਂ ਤਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਘਬਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਥੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ ਜਦ ਓਹ ਆਪ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਾਕੇ ਲੈ ਕੇ ਚਲਿਆ ਸੀ। ਆਪਨੂੰ ਮੈਂ ਜੇ ਏਹੋ ਗੱਲ ਹੈ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਓਸ ਦਿਨ ਦਾਉਂ ਨ ਲਗਣ ਕਰਕੇ ਵਘੁਬਰ ਸਿੰਘ<noinclude></noinclude> 2z3if0gzhcnzwb563z89vq2umtexayo 250 72596 219720 2026-05-27T13:42:42Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(98) ਨੇ ਹੋਰ ਕੇਹੜਾ ਢੰਗ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਹਰਦੀਨ-ਜੀ ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਓਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਕੀ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ? ਤਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋ ਸਕੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(98) ਨੇ ਹੋਰ ਕੇਹੜਾ ਢੰਗ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਹਰਦੀਨ-ਜੀ ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਓਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਕੀ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ? ਤਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੋ ਸਕੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਯਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੇਹ । ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਬਹੁਤ ਹਛਾ ਇਸੇਤਰਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਪਰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲਗ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਪਛਿਆ ਕਿ ਦਸੋ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਭ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੌਲਾ ਪਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ-ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਕੁਛ ਰੋਗੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਵਾ ਭੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗਲਾਂ ਕਰਕੇ ਭੂਤਨਾਥ ਕਲ ਮਿਲਨ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਯਾ । ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਭੂਤਨਾਥ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸਗੋਂ ਇਹੋ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੇਰੀ ਉਸਦੀ ਮਿਤ੍ਰਾ ਹੋਗਈ ਔਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਜੇਹਾ ਕਿ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੇਹਰ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ - ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਦਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂਕਿ ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨ ਨਿਕਲਿਆ ਅਰ ਬਹਾਨਾ<ref></ref><noinclude></noinclude> t5tl3xnhri84snb3yy3g9mfn0i64jww 250 72597 219721 2026-05-27T13:43:07Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "Be. ) (94) ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਹਰਦੀਨ ਉਸਦਾ ਸਚਾ ਸਾਬੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। * ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਚਾ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਅਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>Be. ) (94) ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਹਰਦੀਨ ਉਸਦਾ ਸਚਾ ਸਾਬੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। * ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਚਾ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਅਜ ਓਸਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਝਦਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਦਿਆ ਹੀ ਮੈਂ ਓਸਦੇ ਪੰਜ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਵਾਂਗਾ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗੀ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਭੜਾਈ ਜੋ ਹੋਊ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਸੋ ਹੁਣ ਮੈਂ ਏਹੋ ਕੈਹਣ ਆਇਆ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣਾ ਛਡ ਦੇਵਾਂਗਾ ਅਰ ਤਦ ਤਕ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂਗਾ ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਨ ਹੋਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਦਰੋ ਵਲੋਂ ਨਿਸਚਿੰਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ । ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਮੇਰੀ ਓਸਦੀ ਕਿਸਤਰਾਂ ਨਿਬੜ ਦੀ ਹੈ ਓਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੈਂ ਓਸਨੂੰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪਚਾਕੇ ਕਲੇਜਾ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦਾ ਕੁਝ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਦਾ ਸਹਾਇਕ ਵੇਖੋ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰ ਦੁਸ਼ਟ ਦਰੋਗਾ ਆਪਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਵਿਚ ਕੌਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ ਪਰ ਲਚਾਰੀ ਹੈ ਮੇਰੇ . ਏਥੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਭੀ ਆਪਦਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਲੁਕ ਛਿਪ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਜਰੂਰ ਕੁਛ ਨਾ ਕੁਛ ਸਾਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਨੇ ਭੀ ਹੌਸ਼ਯਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। ਮੈਂ…ਜੇ ਏਹੋ ਗੱਲ ਹੈ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਨਸਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਦਰੋਗੇ ਭੇਤ ਦੇ ਖੋਹਲਕੇ ਖੁਲ ਮਖੁਲਾ ਉਸਦਾ ਟਾਕਰਾ<noinclude></noinclude> izm2hpufwq4fta92ygt8iv6vupbuy3b 250 72598 219722 2026-05-27T13:43:31Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ( ੭੬ ) ਹਰਦੀਨ-ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਛ ਲਾਭ ਤੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਓਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਵ ੋਗੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰ ਨਾ ਉਸ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਸਕਦੇ ਮੈਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ( ੭੬ ) ਹਰਦੀਨ-ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਛ ਲਾਭ ਤੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਓਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਵ ੋਗੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰ ਨਾ ਉਸ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਸਕਦੇ ਮੈਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਹਰਦੀਨ-ਨਹੀਂ, ਅਜੇਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਵਰਹਾ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ ਓਹ ਭੀ ਨਾ ਰਹੇਗਾ ਅਰਥਾਤ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਓਰਤੀ ਮਾਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਆਪ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦਰੋਗਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਓਸਦੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਹੈ ਅਰ ਕੋਹੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪੱਕਾ ਜਾਲ ਖਲੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਨ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੈਂ ਸਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਰਗੇ ਸਾਹਮਣੇ ਓਹ ਕੋਈ ਭੀਜ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਾਂ ਜੇ ਵਾਲਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਣ ਚੇਤ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਸੁਟਨ ਤਦ ਰਾਜ ਅਖਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਵੜਾ ਵਿਚ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ ਅਰ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਵਾਲਾ ਭੇਤ ਜਿਓਂ ਦਾ ਤਿਓਂ ਬੰਦ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ ਅਰ ਓਹਭੀ ਕਿਸੇ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿਚ ਪਈ ਭੁਖੀ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤਕ ਮੇਰੀਆਂ ਤੇ ਹਰਦੀਨ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਓਹ ਮੇਰੀ ਹਰ ਇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਉਤਰਦੱਦਾ ਸੀ ਛੇਕੜ ਓਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਬੁਝਾਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।<noinclude></noinclude> iehrfc8yxb9h93pkzndnpyos73hk0ry 250 72599 219723 2026-05-27T13:43:49Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੭੭ ) ਰਾਤ ਭਰ ਮੈਂਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੈਂ ਦਰਬਾਰ ਕਪੜੇ ਮੈਂ ਪਾਕੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਜਦ ਮੈਂ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਮਿਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੭੭ ) ਰਾਤ ਭਰ ਮੈਂਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੈਂ ਦਰਬਾਰ ਕਪੜੇ ਮੈਂ ਪਾਕੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਜਦ ਮੈਂ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਮਿਲੇ ਜੋ ਦੀਵਾਨ ਖਾਨੇ ਵਲੋਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ । ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਰਵੱਯਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂਨੂੰ ਕਿਹਾ ਆਪ ਦੀਵਾਨ ਖਾਨੇ ਵਲ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ । ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਖਾਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੋ ਮੈਂ ਭੀ ਉ ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆਂ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਓਹ ਕੁਝ ਬੀਮਾਰ ਹਨ । ਮੈਂ—(ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਸੁਖ ਤਾਂ ਹੈ? - ਦਰੋਗਾ—ਹੁਣੇ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤ ਕੈਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੋਹਨ ਜੀ ਵੈਵ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆਓ ਤਾਂ ਬੜੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ ਮੈਂ ਓਨਾਂ ਵਲ ਹੀ ਜਾ ਚਿਹਾ ਸੀ। ਦਰੋਂਗੇ ਦੀ ਗਲ ਸੁਣਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਗਿਆ ਅਰ ਰਾਜਾਂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਬਹੁਤ ਹਛਾ ਕਹਿਕੇ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰੀ ਮੋਹਨ ਜੀ ਵੈਦ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇਤਨਾ ਹਾਲ ਕਹਿ ਕੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅ ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ-ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਭੀ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਵਿਚ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ-ਬੇਸ਼ੱਕ ! (ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ) ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ<noinclude></noinclude> ixodz45gcgxgs3lm4p1u8gdhswdglx9 250 72600 219724 2026-05-27T13:44:07Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਲਹ ਹੈ ? ਗੋਪਾਲ—ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਭੀ ਏਹੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਨਕਾਬ ਪੋਥੀ ਵਾਂਗ ਇਨਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਭੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸੁਣਿਆਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਅਲਹ ਹੈ ? ਗੋਪਾਲ—ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਭੀ ਏਹੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਨਕਾਬ ਪੋਥੀ ਵਾਂਗ ਇਨਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਭੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸੁਣਿਆਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਵਾ ਫਲ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਰ ਕੈਦੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ। ਦਿਨ ਪਹਿਰ ਭਰ ਤੋਂ ਕੁਛ ਘਟ ਬਾਕੀ ਸੀ ਜਦ ਸਭ ਲੋਕ ਉਠਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੋ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੌਰ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਪੜੇ ਪਾਕੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਤ੍ਰ ਜੰਗਲ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦਸਵਾਂ ਕਾਂਡ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਕੌਰ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੇ ੨ ਬਹੁਤ ਦਰ ਨਿਕਲ ਗਏ ਅਰ ਜਦ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਥੋੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜੇ । ਅਸੀਂ ਪਿਛੇ ਲਿਖ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਲ ਦੇ ਉਪਰ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੀਆਂ ਕਿਸ਼ੋਰੀ, ਕਾਮਨੀ, ਕਮਲਨੀ ਆਦਿਕਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਨ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਅਰ ਇਹ ਭੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਬਨ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ ਅ<noinclude></noinclude> na6llwq36wp2fjfudcvfmtvmtrrueeo 250 72601 219725 2026-05-27T13:44:28Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੭੯ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਓਨਾਂ ਨਾਲ ਖੜਦੇ ਬਨ ਵਿਚ ਵੜ ਗਏ। ਇਹ ਓਹੋ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਸੀਂ ਪਿਛੇ ਕਰਨਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਮਲਾ ਨੇ ਇਕ ਦਾਸੀ ਹੱਥ ਇਹੋ ਗੱਲ ਇੰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਖਵਾ ਭੇਜੀ ਮੈਂ ਖਬਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਜੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੭੯ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਓਨਾਂ ਨਾਲ ਖੜਦੇ ਬਨ ਵਿਚ ਵੜ ਗਏ। ਇਹ ਓਹੋ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਸੀਂ ਪਿਛੇ ਕਰਨਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਮਲਾ ਨੇ ਇਕ ਦਾਸੀ ਹੱਥ ਇਹੋ ਗੱਲ ਇੰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਖਵਾ ਭੇਜੀ ਮੈਂ ਖਬਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਜੀਤ- ਸਿੰਘ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਦਮੀ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਬ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਕ ਭੀ ਨਾਨਕ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਫੇਣ ਇਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਓਹ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤਾਂ ' ਚ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਏਸੇ ਘਾਤ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਲਗੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੀਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਵੇ ਅਰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਾਰੀ ੨ ਬਾਕੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਕਲੇਜਾ ਠੰਢਾ ਕਰੇ । ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਕੰਮ ਨ ਆਈ ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ,ਘੋੜ ਦੌੜ ਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਚਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਏਕਨੇ ਨੂੰ ਇੰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ ਅਰ ਅੱਠਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੇਈਮਾਨ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਭੀ ਮਲਮ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕੁਛ ਸਾਥੀ ਨਸ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਜੋ ਆਦਮੀ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਢਲੇ ਆਏ ਦੁਸ਼ਟ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨਰਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਰੜੀ ਤੋਂ ਕਰੜੀ ਸਜਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ<noinclude></noinclude> 4uyovmlaijnpaaxdeb69t4dun5m7yy2 250 72602 219726 2026-05-27T13:44:56Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੇ ਸੀ ਅਰ ਓਹ ਇਹੋ ਸੋਚਕੇ ਛਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇਤੂ ਨਿੰਮ ਨ ਮਿਠੀ ਹੋਇ ਸਿੰਢ ਗੁਝ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਓਹ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ੳਸਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਪਿਆ ਜੋ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਨਾਨਕ ਫੜਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸੇ ਸੀ ਅਰ ਓਹ ਇਹੋ ਸੋਚਕੇ ਛਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇਤੂ ਨਿੰਮ ਨ ਮਿਠੀ ਹੋਇ ਸਿੰਢ ਗੁਝ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਓਹ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ੳਸਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਪਿਆ ਜੋ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਨਾਨਕ ਫੜਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋਯਾ ਤਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਓਸਦੀ ਮੁਰਖਤਾ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਹੋਯਾ । ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹ ਦੀ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ ਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿ ਹੁਣ ਓਹ ਨਹੀਂ ਛਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੈਦੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਚਾਉ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਕਠੇ ਹੋਗਏ, ਹਥ ਕੜੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਕੈਦੀ ਹਾਜ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਾ, ਬਰਿੰਦ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਯਾਰ ਆਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬੈਠ ਗਏ। ਅਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਹੋਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੁਕਦਮਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਰਤ ਸਿੰਘ, ਵਲੀਪ ਸ਼ਾਹ, ਅਰਜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਭੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀ ਜੋ ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਹੁਣ ਮੁੜ ਆਏ ਸਨ ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਾਬਾਂ ਪਾਈ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਰਾਜ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉਡੀਕਣ ਲਗੇ । SR ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਲੋ ਗਏ ਅਰ ਓਨਾਂਨੇ ` ਦਰੋਗੇ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ:-<noinclude></noinclude> gkfjuzkzia9kmpyts608yuc59l22hqh 250 72603 219727 2026-05-27T13:45:19Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੁਟੀ ਅਰ (੮੧) ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਰਾ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖੋ ਅਰ ਪਛਾਣੋ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ | ਜੈਪਾਲ ਜਰਾ ਤੂੰ ਭੀ ਧਿਆਨ ਕਰ । ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਭਰਤਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਤੋਂ ਨਕਾਬ ਲਾਹ ਇਕਵਾਰੀਸਭਨਾਂਦਾਧਿਆਨ ਆਪਣੇਵਲ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਸੁਟੀ ਅਰ (੮੧) ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਰਾ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖੋ ਅਰ ਪਛਾਣੋ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ | ਜੈਪਾਲ ਜਰਾ ਤੂੰ ਭੀ ਧਿਆਨ ਕਰ । ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਭਰਤਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਤੋਂ ਨਕਾਬ ਲਾਹ ਇਕਵਾਰੀਸਭਨਾਂਦਾਧਿਆਨ ਆਪਣੇਵਲ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਸੂਰਤਵੇਖਦਿਆਂਹੀ ਦਰੋਗ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬਣਲਗ ਪਏ। ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਥਿੜਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ:- ਕੌਣ ਉਫ ! ਭਰਤ ਸਿੰਘ | ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਇਆਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਹੋਗਿਆ ਇਹ ਕੋਈ ਏਯਾਰ ਹੈ !] ਭਰਤ-ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਮੈਂਏਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ ਓਹੋ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆਪਨੇ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਤੋਬਰਾ ਚੜ੍ਹਵਾਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸੁਣੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਅਰ ਇਹ ਭੀ ਦੁਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਬਚੀ । ਜੈਪਾਲ ਤੂੰ ਭੀ ਸੁਣਕੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਜਾਵੀਂ। ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ (ਪਿਛੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ) ਕਹਿਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ:- ਦਰਗੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘਬਰਾ ਪੈਰੀਂ ਮੋਹਨ ਜੀ ਵੈਦ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਲਈ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਕੁਝ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੀ ਵੈਦ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਥੈਲੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਗੇਂਦਾਂ ਗੁੰਦ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਨਿਧੜ ਾ ਹੋ ਕੇ ਇਨਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਰ ਖਬਰ ਜੀ ਸੀ, ਕਿ ਮੋਹਨ<noinclude></noinclude> f2p4wmty43x5dt7wx8ru8v4vmcne5ka 250 72604 219728 2026-05-27T13:45:44Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੮੨) ਕਰਉਂਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਦ ਸਾਹਿਬ ਮਾਲਾ ਫੇਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਨਾਈ ਅਰ ਖਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>੮੨) ਕਰਉਂਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਦ ਸਾਹਿਬ ਮਾਲਾ ਫੇਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਨਾਈ ਅਰ ਖਾਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਦਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਹੁਣੇ “ਆਪਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾਰਾਂ,ਇਹ ਕਹਿਕੇਅਲਮਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਕੱਢ ਕੱਢਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਏਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਕੱਢ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਦਿੱਤੀ ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਖੋ ਮੈਂ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਦਵਾਈ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਖਾਣੀ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਹੀ ਸੁੰਘਣ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਂਦੀ ਹੈ ਜਰਾ ਸੰਘ ਕੇ ਵੇਖੋ। 0 ਮੈਂ ਵੈਦ ਜੀ ਦੇ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਖੋਹਲ ਕੇ ਸੰਘੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ । ਪਿਛੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਛ ਸੁਧ ਨਾ ਰਹੀ।ਜਦ ਮੈਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਬੇੜੀ ਨਾਲ ਲਾਚਾਰ ਇਕ ਹਨੇਰੀ ਕੌਠੜੀ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਸੀ ਕਿ ਰਾਤ ਸੀ। ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀਵਾ ਜਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਰ ਦਰੋਗਾ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ—(ਦਰੋਂਗੇ ਨੂੰ) ਹੁਣ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪਨੇ ਏਸ ਕੌਮ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੈਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਦਰੋਗਾ -ਬਸ਼ੱਕ ਏਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੱਢਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸੀ<noinclude></noinclude> fbsg13lc2knmto3o0dbxb6c5pvjn4kr 250 72605 219729 2026-05-27T13:46:03Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੮੩ ) ਮੈਂ-ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮਾਰਕੇ ਟੰਟਾ ਪਾਰ ਕਰੋ। ਦਰੋਗਾ—ਹਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੋਂਗੇ ਤਾਂ ਏਹੀ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਵਾਲ ਮੈਂ-ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਕੇਹੜੀ ਗੱਲ ਹੈ ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੮੩ ) ਮੈਂ-ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮਾਰਕੇ ਟੰਟਾ ਪਾਰ ਕਰੋ। ਦਰੋਗਾ—ਹਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੋਂਗੇ ਤਾਂ ਏਹੀ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਵਾਲ ਮੈਂ-ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਕੇਹੜੀ ਗੱਲ ਹੈ ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਜ ਤੱਕ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਨੂੰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਵੇ। ਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਦਰੋਗਾ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀ ਤੇ ਹਰਦੀਨ ਰਲਕੇ ਜੋ ਕੁਛ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸੀ ਅਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਉਹ ਮੈਂ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀ ਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੌਤ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਨ ਲਈ ਉਡੀਕ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਡੀਮੈਂ-ਆਪ ਦੱਸੇ ਕਿ ਓਹ ਕੇਹੜਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ , ਦਰੋਂ-ਬੱਸ ਏਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਜੈਪਾਲ ਦੇ ਕਿ ਨਾਮ ਲਿਖ ਦੇਵੋ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਯਾਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਬਨਾਉਂਣ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਛ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਓਹ ਅਸਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸੋ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਛ ਲਾਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਯਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ-ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਆਪਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝ ਗਿਆ।ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕਲ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ ਗਾ। ਦਰੋਗਾ-ਛੇਕੜ ਇਕ ਦਿਨ ਹੋਰ ਢਿੱਲ ਕਰਨ<noinclude></noinclude> s2j2q8pm8ltp2zvrhnzj2kn8rv3pqkt 250 72606 219730 2026-05-27T13:46:24Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਚ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ-ਇਹ ਭੀ ਕੱਲ ਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਦਰੋਗਾ-ਅੱਛਾ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ ਕੱਲ ਹੀ ਸਹੀ । ਇਹ ਕੈਹਕੇ ਦਰੋਗਾ ਚਲਾਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਭੁਖਾ ਤਿਹਾਇਆ ਓਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚਣ ਲਗਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਵਿਚ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ-ਇਹ ਭੀ ਕੱਲ ਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਦਰੋਗਾ-ਅੱਛਾ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ ਕੱਲ ਹੀ ਸਹੀ । ਇਹ ਕੈਹਕੇ ਦਰੋਗਾ ਚਲਾਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਭੁਖਾ ਤਿਹਾਇਆ ਓਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚਣ ਲਗਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਕੁਝ ਪਰਬੰਧ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਢੰਗ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦਰੋਗਾ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਅਰ ਮੇਰੇ ਮਾਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਏਹੋ ਚਿੱਠੀ ਮੇਰੀ ਬਦਨਾਮੀਦਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗੀ।ਮੇਰਾ ਮਿਤਰ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੈਨੂੰ ਬੇਈਮਾਨ ਸਮਝੇਗਾ ਅਰ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕਮੀਨਾ ਜਣੇਗਾ ਸੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਜਾਨ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਾਂਗਾ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਫੇਰ ਕਲੰਕ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਕਿਉਂ ਲਾਇਆ ਜਾਏ। ' ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਰਘੁਬਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਦਰੋਗਾ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇ । ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਚੋਂ ਟੋਕਕੇ ਪੁਛਿਆ: ਕੀ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਏਸੇ ਜੈਪਾਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ? DKY ਭਰਤ-ਜੀ ਹਾਂ ਰਘੁਬੇਰ ਸਿੰਘ ਭੀ ਏਸਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਏਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਉਂ ਭੂਤ ਨਾਲ ਭੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੋਪਾਲ-ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ।ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੇਰੇ ਖਜਾਨਚੀ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿਤਾ, ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<noinclude></noinclude> 37iutkcagaekad5t10tblx8sczszjal 250 72607 219731 2026-05-27T13:46:41Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੮੫ ) ਭਰਤ-ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਜੈਪਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮੇਰੋ ਪਾਸ ਆਇਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ:--ਦੱਸੋ ਓਹ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕਿ ਨਹੀਂ? ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਲੰਕ ਦਾ ਲਾਉਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ । ਦਰੋਗਾ ਫ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੮੫ ) ਭਰਤ-ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਜੈਪਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮੇਰੋ ਪਾਸ ਆਇਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ:--ਦੱਸੋ ਓਹ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕਿ ਨਹੀਂ? ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਲੰਕ ਦਾ ਲਾਉਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ । ਦਰੋਗਾ ਫੇਰ ਲਿਖ ਦੇਣ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਿੱਕਾ ਮੱਥੇ ਦਰੋਗੇ ੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਤਰਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਅਰ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਫਲਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਮੈਂ ਇਕ ਨ ਸੁਣੀ ਛੇਕੜ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੈਂਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਰ ਇਤਨਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਬੇਰੋਸ਼ ਹੋਗਿਆ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਕੈਦ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆਭੁਖ ਤੇ ਤੇਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਰ ਮਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾਸਰੀਰ ਦੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ,ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਦੋਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਏ ਜਦ ਮੈਂ ਓਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ ਤਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਾਲਾ ਤੋਬਰਾ ਕੁਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਬੰਨ ਦਿਤਾ ਉਹ | ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁਲ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਕੈਹਕੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਚੁਪ ਹੋਕੇ ਦਰੋਗੇ ਅਰ ਜੈਪਾਲ ਵਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦਰੋਗਾ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਪਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਰ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਕੁਛ ਉਤਰ ਨਾ ਦਿਤਾ।ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਜਿਤਨੇ ਆਦਮੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ ਅਰੁ ਸਭ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਦਰੋਗੇ ਵਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ । ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ:-<noinclude></noinclude> slrzlyg5pjo2yc0to48tk6rze1tb963 250 72608 219732 2026-05-27T13:46:59Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੮੬ ) ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਅਜੇਹੀ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੇਹੀ ਕਿ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪ ਸੁਣੋਂ ਗੇ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭੈੜੇ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਸਗੋਂ ਸਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੮੬ ) ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਅਜੇਹੀ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੇਹੀ ਕਿ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪ ਸੁਣੋਂ ਗੇ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭੈੜੇ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਸਗੋਂ ਸਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਮਕਹ ਣੀਇਨਾਂਦੇ ਇਕ ਦਿਨਦੇ ਦੁਖ ਦਾ ਵੀ ਟਾਕਰਾਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕਏਹਭੀ ਗੱਲਹੈ ਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੁਰਿਆਈ ਈਤੀ ਤੇ ਨਾ ਮੇਰਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੇਲ ਜੋਲ ਜਾਂ ਹਾਸਾ ਠੱਠਾ ਸੀ ਫੇਰ ਭੀ ਓਨਾਂ ਦਿਨਾ ਵਿਚ ਜਮਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭੀ ਸੁਖ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਨਹੀਂ ਸੌਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਤਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪਰਕਾਰ ਦਾ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਬੇਈਮਾਨ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ੨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਵਰਨਨ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਘਰ ਨਾ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਇਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੇਹੜੀ ਅਜੇਹੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝੀ ਜਾਵੇ ਸੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸੰਗ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੀ । । ਆਪਣੀ ਮਨ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿਠੀ ਲਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅੱਠ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਸੋਹ ਕਸ਼ਟ ਦਿਤੇ, ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਤੌਂਬਰਾ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਚੜਾਯਾ, ਜ਼ਹਰੀਲੀ ਰਾਈ ਦਾ ਲੇਪ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਟਕਾ ਦਿਤਾ, ਗੰਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜੋ ਜੋ ਭੀ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੋ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਇਤਨੇ ਦਿਨ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖਿਆ ਰਖਿਆ ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਕਿਓਂ ਨ ਨਿਕਲੀ। ਮੈਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਅਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ <<noinclude></noinclude> 0qxxqcjveu9nw7i39fqhx5vqqtbmzaf 250 72609 219733 2026-05-27T13:49:00Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੮੭) ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇਤਰਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਵੇ ਤਾਂਕਿ ਇਸਦੁਖ ਤੋਂ ਛੁਟੀ ਮਿਲੇ। ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਗੱਲ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਧੀ ਰਾਤਵੇਲੇ ਮੈਂ ਓਸੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਪਿਆ ਮੌਤ ਨੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੮੭) ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇਤਰਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਵੇ ਤਾਂਕਿ ਇਸਦੁਖ ਤੋਂ ਛੁਟੀ ਮਿਲੇ। ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਗੱਲ ਤਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਧੀ ਰਾਤਵੇਲੇ ਮੈਂ ਓਸੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਪਿਆ ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲਾ ਅਜ ਇਕ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਿਚ ਗੰਢ ਲਈ ਅੰਦਰ ਆਂਉਂਦਾ ਦਿਸਿਆ । ਇਕ ਤਲਵਾਰ ਹਥ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਤਲਵਾਰ ਓਸਦੇ ਲੁਕ ਵਿਚ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕੇ ਓਸਨੇ ਬੂਹਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਅਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਗਿਆ।ਹਥ ਦੀ ਗੰਢ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਓਸਦਾ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੇਖਕੇ ਮੈਂ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰਤ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਚਾਣਾ ਨੌਕਰ “ਹਰਦੀਨ ਹੈਂ ਓਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਕਾਬ ਹਟਾਕੇ ਮੈਂ ਓਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੌਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚ ਤਾਂ ਗਿਆ ਹਾਂ ਪਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜਾਣਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਆਪ ਘਬਰਾਓ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਹੁਣ ਆਪ ਛੇਤੀ ਉਠੋ ਅਰ ਕੁਝ ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਜੋ ਗੱਠੜੀ ਹਰਦੀਨ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਕੇ ਪਾਣੀ ਪਿਆਇਆ ਔਰ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਤਲਵਾਰ ਦੇਕੇ ਬੋਲਿਆ ਆਪ ਉਠੋ ਅਰ ਮੇਰੇ<noinclude></noinclude> i2xn5ch51h7beroji4blu9w087mavkg 250 72610 219734 2026-05-27T13:49:25Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(et) ਪਿੱਛੇ ੨ ਤੁਰ ਪਵੋ ਇਤਨਾਂ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂ ਅਰ ਇਹ ਥਾਂ ਭੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ ਏਥੋਂ ਨਿਕਲਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੁਝਬਲਹੋਗਿਆਅਰ ਕੈਦੋਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(et) ਪਿੱਛੇ ੨ ਤੁਰ ਪਵੋ ਇਤਨਾਂ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂ ਅਰ ਇਹ ਥਾਂ ਭੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ ਏਥੋਂ ਨਿਕਲਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੁਝਬਲਹੋਗਿਆਅਰ ਕੈਦੋਂ ਛੁਟਨ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਤਕੜਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਹਰਦੀਨ ਦੇ ਪਿਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੋਲਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਖਾਸ ਬਾਗ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਰਾਜਾ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖਾਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਹੀ ਦਰੋਗਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਏਤਨਾ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਰ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਤਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਜੇਹੀਆਂ ਭੀ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦਰੋਗਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਘਰ ਰਾਜਾਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੁਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੋਕੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਜਿਥੋਂ ਸਜੇ ਖਬੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋ ਰਸਤੇ ਸਨ, ਸਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਏਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਦਰੋਗਾ ਜੈਪਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਏਸ਼ `ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਏਧਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਹਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚਲੋ ਕਿਤੇ ਨ ਕਿਤੇ ਰਸਤਾ ਮਿਲ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਸੀ ਤੇ ਉਪਰ ਕੋਈ ਛੱਤ ਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਓਥੋਂ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਦਮੀ ਖਬੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਲਗ ਭਗ ਪੰਜਾਹਕੁ ਕਦਮ ਜਾਣ<noinclude></noinclude> 2fnaz9jnjjzrldqua3jgbvdz30rkxah 250 72611 219735 2026-05-27T13:49:44Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੮੯ ) ਪਿਛੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨ ਲਈ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦਾਲਾਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾਂ ਦੌੜਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬੜਾ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਕਾਲੇ ਖਬਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਯਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੮੯ ) ਪਿਛੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨ ਲਈ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦਾਲਾਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾਂ ਦੌੜਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬੜਾ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਕਾਲੇ ਖਬਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਉਸ ਦਲਾਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦਰੋਗਾ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਕਾਹਲੀ ੨ ਆਉਂਦੇ ਦਿਸੇ।ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੁਛ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨ ਕੀਤੀ ਅਰ ਕਿਹਾ “ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹਾਂ? ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛੇ ਖੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪ ਅੱਗੇ ਖਲੋ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸਨੇ ਗੇ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਗਾਲਾਂ ਕਵੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਪਈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਹੋਕੇ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ।ਕੁਛਚਿਰਤਕ ਖੜੇ ੨ ਸੋਚਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦਰੱਗੇ ਨੇ ਇਕ ਗੋਲਾ ਖੀਸੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਕੇ ਸਾਡੇ ਵਲ ਸੁਟਿਆ । ਹਰਦੀਨ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਸੋ ਓਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨੱਸਣ ਦੀ ਸੈਨਤ ਕੀਤੀ, ਗੋਲਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿਗਕੇ ਪਾਟ ਗਿਆ ਆਰ ਬੜਾਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਿਆ ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਿਛੇ ਹਟ ਗਏ ਸੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਓਸਦਾ ਕੁਛ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਦੂਸਰਾ ਗੋਲਾ ਕੱਢਿਆ। ਉਸ ਦਲਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜੇਹਾ ਲਾਲ ਪਥਰ ਦਾ ਥੜਾ ਬਣਿਆਂ ਹੋਯਾ ਸੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਕੀ ਗੁਣ ਹੈ, ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਦੂਸਰਾ ਗੋਲਾ ਕਢਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਓਸ ਥੜੇ ਤੇ ਚੜ ਗਏ ਬੜੇ ਉਪਰ ਚੜ ਤਾਂ ਗਏ ਪਰ ਉਤਰ ਨਾ ਸਕੇ ਉਪਰ ਚੜਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹ ਬੜਾ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਹੇਠਾਂ<noinclude></noinclude> d4anam72an45zjwhwemivoglzkinoug 250 72612 219736 2026-05-27T13:50:09Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੯੦ ) ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਸ ਗਿਆ ਅਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਿਸ ਚੀਜ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਗਏ । ਜਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਿਤਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹੇ । ਕੁਛ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੯੦ ) ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਸ ਗਿਆ ਅਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਿਸ ਚੀਜ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਗਏ । ਜਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਿਤਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹੇ । ਕੁਛ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਚੁਪ ਚਾਂਪ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸਾਹ- ਮਣੇ ਪਾਸੇ ਕੁਛ ਚਾਨਣ ਦਿਸਿਆ, ਹੌਲੀ ੨ ਓਹ ਚਨਣ ਵਧਣ ਲਗ ਪਿਆ ਮਲੂਮ ਹੋਯਾ ਕਿ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ ਅਰ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਚਾਨਣਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਸੀਂਦੋਵੇਂ ਉਠ ਖਲੋਤੈ ਅਦਉਸ ਚਾਨਣ ਵਲ ਭੁਰ ਪਏ । ਓਹ ਸਚ ਮੁਚ ਹੀ ਬੂਹਾ ਸੀ ਜੇਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਕਈ ਕਦਮ ਜਾਕੇ ਬੂਹਾ ਲੰਘਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂਅਸੀ ਓਸ ਬੁਰਜ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਥੇ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਬਸ ਫੇਰ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਜੀ ਬਥੇਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਪ੍ ਭੂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਤਦ ਹੀ ਛੁਟੀ ਮਿਲੀ ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਓਥੇ ਪਹੁੰਦੇ, ਕੁਛ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਭੀ ਓਸੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆ ਕੈਦ ਹੋਇਆ,ਜਿਸਦਾ ਹਾਲ ਆਪ ਸੁਣੋਗੇ । ਬਸ ਮੇਰੀਏਹੋਕਹਾਣੀ ਹੈ ।ਜਦ ਆਪ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋਗੇ ਤਾਂ ਬੜਾ ਅਨੰਦ ਆਵੇਗਾ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਭੀ ਕੁਛ ਪਤਾ ਲਗੇਗਾ ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਜ਼ ਵਲ ਦੇਖਕੇ, ਏਹੇ ਮੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਭ ਚਿੰਤਕ ਹਰਦੀਨ ਜੋ ਇਤਨਾ ਚਿਰ ਤਕ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣਿਆਂ ਰਿਹਾ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੈਦੋਂ ਛੁੱਟਿਆ। ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦਰ- ਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਔਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ<noinclude></noinclude> 66av76r7qxkrlwn0sm5akezafwq2edl 250 72613 219737 2026-05-27T13:50:26Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "((9)) ਿਕ “ਕਲਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨਾਉਣਗੇ”। ਯਾਵਾਂ ਕਾਂਡ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਫੇਰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾ ਅਰ ਸਭੇ ਆਪਣੀ ੨ ਥਾਂ ਆਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ! ਆਗਯਾ ਹੋਣ ਤੇ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਠਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>((9)) ਿਕ “ਕਲਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨਾਉਣਗੇ”। ਯਾਵਾਂ ਕਾਂਡ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਫੇਰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾ ਅਰ ਸਭੇ ਆਪਣੀ ੨ ਥਾਂ ਆਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ! ਆਗਯਾ ਹੋਣ ਤੇ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਠਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਕਾਬ ਲਾਹ ਦੇਣ ਦੇ ਉਪ੍ਰੰਤ, ਦਰੋਗਾ ਜੈਪਾਲ ਬੇਗਮਤੇਨਾਗਰ ਆਦਿਕ ਵਲ ਵੇਖਕੇ ਕਿਹਾ:-ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ ਹੁਣ ਓਹ ਸਮਾ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੋਂ ਅਰ ਵੇਖੇ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਜ ਓਹੋ 'ਲੋਕ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਨਜਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੁਖ ਮੇਰਾ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਇਸਦਾ ਨਬੇੜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਯਾ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੁਖ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਹੋਈ ਹੈ ਸੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ (ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਦੇਖਕੇ)ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਭੂਤ ਨਾਥ ਦਾ ਬੜਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਭੂਤ ਨਾਥ ਦੇ ਸਭ ਅਧ ਦੇ ਸਭ ਅਧ ਖਿਮਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਾਸ ਏਯਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਓਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛਡਦਾ ਜਾਂਵਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੂਤਨਾਥਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸਦੇ ਬਿਨਾ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੀਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਕੇ ਦੇਣੀਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਮੈਨੂੰ ਕੁਛ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸ<noinclude></noinclude> ki2nxyow9klpxndiff8jqevzh8jgqz4 250 72614 219738 2026-05-27T13:50:48Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੯੨ ) ਮੈਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਪੁਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਏਯਾਰ ਦਾ ਪਤ੍ਰ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਮਹਾਰਾਜ ਧੌਲਪੁਰ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਓਥੇ ਓਸਦੀ ਬਹੁਤ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਕਵਰ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਯਾਰੀ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੯੨ ) ਮੈਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਪੁਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਏਯਾਰ ਦਾ ਪਤ੍ਰ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਮਹਾਰਾਜ ਧੌਲਪੁਰ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਓਥੇ ਓਸਦੀ ਬਹੁਤ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਕਵਰ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਯਾਰੀ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛਡੀ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕਿਆ ਬੜੇ ਪੇਮ ਨਾਲ ਏਯਾਰੀ ਸਿਖਾਈ ਮੈਂ ਭੀ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੋ ਗਿਆ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਮਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ' ਮੈਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ,ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਾਹੁੰਦੇਸਨ ਤੂ ਮੈਂ ਪਿਤਾਜੀਏ ਮਰਦਿਆਂ ਹੀ ਰਿਆਸਤ ਛਡ ਦਿਤੀ ਅਰਆਪਣੇਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮਿਰਜਾ ਪੁਰ ਵਿਚ ਚਲਾਆਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਛਡ ਗਿਆ ਸੀ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਕੁਛ ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਇਕ ਵਰਹਾ ਅਗੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮਰ ਚੁਕੀ ਸੀ ਸੋ ਘਰ ਵਿਚ ਮੈਂਤੇ ਮੇਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੋ ਹੀ ਜੀਵ ਸਾਂ। ਜਮਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਓਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਨਾਮੀ ਏਯਾਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ ਤੇ ਆਪ ਭੀ ਚੰਗਾ ਏਯਾਰ ਸੀ ਤਥਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜਾ ਮੇਲ ਜੋਲ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਛ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਓਹ ਭੀ ਮੈਥੋਂ ਗੁਝੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਭੂਤ ਨਾਥ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਰ ਮੇਰੀ ਇਸ਼ਤ੍ਰੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਾਸੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ ਅਰ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਜਮਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਬੰਧ ਸੀ, ਓਸ ਲਈ ਮੈਂ ਭੀ ਜਮਾਨੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਜਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ<noinclude></noinclude> a8px5qaezyn4cg749zkzvr7z4ccqiu8 250 72615 219739 2026-05-27T13:51:17Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੯੩ ) ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹਥ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। (ਦਰੋਗੇ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ) ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦ ੋਗੇ ਨੇ ਰਿਆਸਤਉਤੇ ਆਪਣੇ ਦਬਾਓ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਚਿਤ੍ ਢੰਗ ਰਚਿਆ, ਹੋਯਾ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਯਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾਂ ਬ੍..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੯੩ ) ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹਥ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। (ਦਰੋਗੇ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ) ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦ ੋਗੇ ਨੇ ਰਿਆਸਤਉਤੇ ਆਪਣੇ ਦਬਾਓ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਚਿਤ੍ ਢੰਗ ਰਚਿਆ, ਹੋਯਾ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਯਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਉਂਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਸਿੱਧਕਰ ਛਡਿਆਸੀ ਅਰ ਗੱਲਾਂ੨ ੨ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਧੂ ਆਦਮੀ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰੁਪਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਤੋਂ ਪਉਪਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਪ੍ਰੰਤੂ . ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਇਹ ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਵਿਭਚਾਰੀ, ਲਾਲਚੀ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਵਲੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਦਾ ਕਛ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਤ੍ਰ ਸਨ ਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਏਯਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸਨ ਸੋ ਮੇਰਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦਾ ਭੀ ਓਸੇਤਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ,ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਦੀ ੨ ਓਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਭੀ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਓਨਾਂ ਦਾ ਕੁਛ ਕੰਮ ਭੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਕਦੀ ੨. ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦਗੇ ਦਾ ਮੇਲ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਰੋਗਾ, ਜੈਪਾਲ,ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਕਈ ਨਾਮੀ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਰਾਮ ਰਯਾ ਹੋਗਿਆ ਸੀ। ਸ ਜਦ ਭੂਤ ਨਾਥ ਦੇ ਹਥਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਦਇਆ ਰਾਮ ਸਾਂਭਿਆ ਗਿਆ ਅਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭੁਤ ਨਾਥ ਦੀ ਕੁਝ ਖਿਚਾ ਖਿਚੀ ਹੋ ਗਈ<noinclude></noinclude> pi0p5o732k0f6nuzd8ysxu9v6w9atky 250 72616 219740 2026-05-27T13:51:40Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਰ ਓਹ ਖ਼ਚਾ ਖਿਚੀ ਦਿਨ ਪਰ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਹੀ ਤੁਰੀ ਗਈ ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕੁਛ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਸਾਡਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬੋਲ ਚਾਲ ਭੀ ਹਟ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਭੂਤ ਨਾਥ ਵਲੋਂ ਕੁਛ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਅਰ ਓਹ ਖ਼ਚਾ ਖਿਚੀ ਦਿਨ ਪਰ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਹੀ ਤੁਰੀ ਗਈ ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕੁਛ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਸਾਡਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬੋਲ ਚਾਲ ਭੀ ਹਟ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਭੂਤ ਨਾਥ ਵਲੋਂ ਕੁਛ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖਬਰ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ (ਗਦਾ ਪਰ ਸਿੰਘ) ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਮੋਇਆ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਲੁਕ सुब ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ ਕਦੇ ਨ ਕਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ । ਇਹ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਇੰਦੂ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਇੰਦ੍ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਹਰ ਜਾਕੇ ਬੜੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਏ ਅਰ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਯਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਤਨੇ ਆਦਮੀ ਹਨ ਸਭ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ । S ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਜੀ ਕਮਰੇ ਂਵਿਚ ਆਏ ਮੈਂ ਅਗੇ ਹੀ ਓਥੇ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦਗੇ ਦੀ ਅਗਵਾਨੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਦਰੋਗੇ –ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਠਕੇ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹਾਂ ਰਾਮ ਰਜਾ ਜਰੂਰ ਹੋਇਆ ।ਇਹ ਗੱਲ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਲਗੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇੰਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਵ ਜੀ ਗੁਰ ਭਾਈ ਦਾ ਸਾਥ ਨਿਬਾਹੁਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦਿਲੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੰਵ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਬਹੁਤ ਚਿਰਤਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<noinclude></noinclude> ccnix9sz1h7stw95cxbwrluxeyamzj8 250 72617 219741 2026-05-27T13:51:58Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(24). ਦਰੋਗਾ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਬੜਾ ਬੁਧਿਵਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਦ ਏਯਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਛਿੜੀ ਤਾਂ ਦਰੋਗਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਟ ਪਿਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ:-ਆਪ ਏਤਨੇ ਵਡੇ ਏਯਾਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ ਹੋਕੇ ਨਿਕੰਮੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹੋ ? ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(24). ਦਰੋਗਾ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਬੜਾ ਬੁਧਿਵਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਦ ਏਯਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਛਿੜੀ ਤਾਂ ਦਰੋਗਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਟ ਪਿਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ:-ਆਪ ਏਤਨੇ ਵਡੇ ਏਯਾਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ ਹੋਕੇ ਨਿਕੰਮੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹੋ ? ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਪ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੋ ਏਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਮਿਲੇਗਾ, ਦੇਖੋ ਬਿਹਾਰੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਹੇਂਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਆਪ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਆਦਰ ਯੋਗ ਹੋ । ਮੈਂ-ਮੈਂ ਨਿਕੰਮਾਂ ਤਾਂ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੇ ਤਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਧੌਲ ਪੁਰ ਾ ਨੌਕਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਕੰਮ ਛਡਣ ਤੇ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਓਥੋਂ ਹੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਹੈ। ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਣ ਤੇ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਓਥੋਂ ਹ ਦਰੋਗਾ—(ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ) ਜੀ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ? ਕੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਆਪਦਾ ਖ਼ਰਚ ਨਿਭ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਆਪਣੇ ਪਲਿਓਂ ਭੀ ਤਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹੋਵੋਗ ? ਮੈਂ ਓਹ ਭੀ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਦਿਤਾ ਹੋਯਾ ਹੈ। ਦਰੋਗਾ-ਨਹੀਂ, ਓਹ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਤਾ ਹੋਯਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਓਥੋਂ ਜੋ ਕੁਛ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਓਹ ਭੀ ਲਵੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਭੀ ਲਾਭ ਉਠਾਓ । ਮੈਂ-ਅਜੇਹਾ ਕਰਨਾ ਬੇਈਮਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਦਰੋਗਾ—(ਹੱਸਕੇ) ਵਾਹ ਵਾ| ਯਾਰ ਲੋਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ।<noinclude></noinclude> pat7cqep1dc8ltlyba5986fdy5z51dv 250 72618 219742 2026-05-27T13:52:23Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੈਂ—(ਛੇਤੀ ਨਾਲ) ਜਰੂਰ | ਜੇ ਅਜੇਹਾ ਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਿਆਸਤ ਦਾ.... ਦਰੋਗਾ—(ਤਬਕਕੇ) ਠੀਕ ਹੈ ਗੁਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਆਪਦਾ ਸਾਕ ਹੀ ਹੈ ਜਰਾ ਓਸੇ ਦਾ ਹਾਲ ਤਾਂ ਸੁਣਾਓ। ਮੈਂ-ਗਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਏਯਾਰ ਭ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਮੈਂ—(ਛੇਤੀ ਨਾਲ) ਜਰੂਰ | ਜੇ ਅਜੇਹਾ ਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਿਆਸਤ ਦਾ.... ਦਰੋਗਾ—(ਤਬਕਕੇ) ਠੀਕ ਹੈ ਗੁਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਆਪਦਾ ਸਾਕ ਹੀ ਹੈ ਜਰਾ ਓਸੇ ਦਾ ਹਾਲ ਤਾਂ ਸੁਣਾਓ। ਮੈਂ-ਗਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਏਯਾਰ ਭੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਰ ਨਾ ਮੈਂ ਓ ਨੂੰ ਏਯਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਤਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਭੀ ਆਪ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿ ਮਾਲ - ਨਾਲ ਕੋਈ ਬਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਦਰੋਗਾ (ਜਰਾ ਖਿਝਕੇ) ਬਸ ਬਸ ਓਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਸ ਰਹਿਣ ਦੇਵੋ ਸਿੰਘ ਏਯਾਰ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਭੀ ਤਾਂ ਬਿਹਾਰੀ ਸਿੰਘ, ਹਰਨਾਮ ਹੈਨ ਹੀ ਮੈ—ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਦਰੋਗਾ—(ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ) ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਬੇਈਮਾਨ ਹਾਂ ਮੈਂ—(ਮੁਸਫ਼ਾਕੇ) ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣੋ । ਦਰੋਗਾ-ਜਰਾ ਮੂੰਹ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬੋਲੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹੋ ਸਮਝ ਛਡੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ:-ਕ੍ਰੋਧਨਾਲ ਏਹਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਭੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਸਧਾਰਾਨ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਰ ਓਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸਾਰ ਭੀ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਦਰੋਗਾ (ਅਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਓਹੋ ਗੱਲ ! - ਮੈਂ-ਜੀ ਹਾਂ ਓਹੋ ਗੱਲ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ<noinclude></noinclude> i76cgrifirajq125hbmwu26xortie0g 250 72619 219743 2026-05-27T13:52:40Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੯੭ ) ਦੀ * ਦੀ ਦਾ ਗੱਲ ! ਗੁਪਤ ਕਮੇਟੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ | ਗਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਦੀ ਗੱਲ | ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ | ਅਰ ਜੋ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰਭਾਈ ਇੰਞ ਨੂੰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਲੂਮ ਓਹ ਗਲ ਦਰੋਗਾ (ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਚੀਚੀ ਲੈਕੇ)..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੯੭ ) ਦੀ * ਦੀ ਦਾ ਗੱਲ ! ਗੁਪਤ ਕਮੇਟੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ | ਗਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਦੀ ਗੱਲ | ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਗੱਲ | ਅਰ ਜੋ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰਭਾਈ ਇੰਞ ਨੂੰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਲੂਮ ਓਹ ਗਲ ਦਰੋਗਾ (ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਚੀਚੀ ਲੈਕੇ) ਹਛਾ ਇਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ “ਹੂਰੇ' ਨਾਲ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ-ਬੁਸ਼ਕ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਭੀ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਕਿ ਅਗੋਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੀ ਇਕ ਦੋ ਨਹੀਂ ਹੂਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭੀ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ। ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ | ਜਰਾ ਆਪ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਅਓ ਤੇ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਰੱਬ ਨਾ ਸਮਝੋ ਸਗੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝੋ ਕਿ ਆਪ ਭੀ ਆਦਮੀ ਹੋ ਔਰ ਰਿਆਸਤ ਧੌਲ ਪੁਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਏਯਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। - ਦਰੋਗਾ—(ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਵਲ ਘੂਰਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਕੀ ਆਪ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੋਗੇ ਅਰ ਮੇਰੀ ਬੇ ਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਾਓਗੇ ? ਇੰਦਰਦੇਵ-ਆਪ ਆਪੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਮਿਲਨ ਸਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਮੈਂ ਆਪ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸੱਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਹੀ ਸਮਝ ਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦਰੋਗਾ-ਤਾਂ ਫੇਰ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋਵੇ,ਮੈਂ ਇਨਾਂ ਨਾਲ ਨਬੇੜਾ ਕਰ ਲਵਾਂ? ਇੰਦਰ ਦੇਵ-ਹਾਂ ! ਹਾਂ !! ਦ ੇਗਾ- ਪਿੱਛੋਂ ਉਲਾਂਭਾ ਨ ਦੇਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਇਨਾਂ<noinclude></noinclude> eor75iisiek0i6l0utub17u94mhrz6e 250 72620 219744 2026-05-27T13:52:59Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੬੮ ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ । ਇੰਦਰਵ-ਮੈਂ ਕਦੀ ਉਲਾਂਭਾ ਨ ਦੇਵਾਂ ਗਾ । ਦਰੋਗਾ-ਅੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕਦੇ ਮਿਲਾਂ ਗਾ। ਇੰਦਰਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਜੱਦ ਦਰੋਗਾ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>੬੮ ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ । ਇੰਦਰਵ-ਮੈਂ ਕਦੀ ਉਲਾਂਭਾ ਨ ਦੇਵਾਂ ਗਾ । ਦਰੋਗਾ-ਅੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕਦੇ ਮਿਲਾਂ ਗਾ। ਇੰਦਰਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਜੱਦ ਦਰੋਗਾ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬੂਹੇ ਤੱਕ ਜਾਕੇ ਛੱਡ ਆਇ ਜਦ ਮੁੜ ਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਮੁਸਕਰਾਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਅਜ ਤੁਸਾਂ ਇਸ ਦੀ ਬੁਰੀ ਖਬਰ ਲਈ ਹੈ। ਅਰ ਓਹ ਗੱਲ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰ ਭਾਈ ਨੂੰ ਭੀ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਇਸਨੇ ਤਾਂ ਕਲੇਜੇ ਵਿਚ ਛੇਕ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੌੜਕੇ ਗਿਆ ਹੈ ਜ਼ਰਾ ਸੰਭਲੇ ਰਹਿਣਾ।” ਮੈਂ-ਆਪ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕੁ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।ਪਰ ਵਾਹ ਆਪਦਾ ਹੌਸਲਾ, ਇਤਨਾ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਅਰ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਤਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਕੋਈ ਵੱਟ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇਵ- ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਾਮਲਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ-ਅੱਛਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਨਿਆਂ ਕਰੇਗਾ। ਅੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਛੁੱਟ ਦੇਵੇ ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਕੇ ਇਸ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇਵ-ਹਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਆਪ ਨਿਸਚਿੰਤ ਨ ਰਹਿਣਾ। ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਉਠਕੇ ਘਰ ਆਇਆ ਉਸੇ ਵੇਲੇ<noinclude></noinclude> ckxxrezsn81vsv2oszky2780kx1bnk8 250 72621 219745 2026-05-27T13:53:19Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(EE) ਤੋਂ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ । ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਅਰ ਤਾਕੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕਈ ਸ਼ਗਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(EE) ਤੋਂ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ । ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਅਰ ਤਾਕੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕਈ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਏਯਾਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਓਨਾਂਨੂੰ ਭੀ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਅਰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ। ਉਨਾਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨਾਉਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੋਯਾਰ ਤੋਂ ਚੰਚਲ ਸੀ,ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਜੇਹੀ ਗੱਲ ਸੀ; ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਓਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਐਉਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗੇ ੨ ਸਿਆਣੇ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸਕੇ ਮੂਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਗੁਣ ਉਸਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਜੋ ਹੋਰ ਏਯਾਰਾਂ ਵਿਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੋ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ:-ਉਸਤਾਦ ਜੀ ! ਜੇ ਦਰੋਗੇ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਮੈਂ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਰ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਭੀ ਅਜੇਹਾ ਸ਼ਤਾਵਾਂਗਾ ਕਿ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੌ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। 1. ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਠਹਿਰ ਫੇਰ ਜੋ ਹੋਊ ਸੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨ ਮੰਨੀ। ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕਰਕੇ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸੱਕਿਆ ਓਸ ਨੇ ਸੈਥੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਹੀ ਲਈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਸਭ ਸਾਮਾਨ ਠੀਕ<noinclude></noinclude> 150za0wevsfw9dc1v0snwvt6bdkr1vv 250 72622 219746 2026-05-27T13:53:41Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(900) ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਸਰਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਓਸਨੇ ਦਰੋਂਗੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਲ ਸੁਣਕੇ ਬੜਾ ਅਚੰਡਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਦਰੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(900) ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਆਸਰਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਓਸਨੇ ਦਰੋਂਗੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਲ ਸੁਣਕੇ ਬੜਾ ਅਚੰਡਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਤਾ ਹੈ ਏਨਾਂ ਦੇ ਪਰਤਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਅਰ ਇਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਓਸਨੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਮਕ ਨ ਤੇ ਹੀ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵਿਭਚਾਰਨੂੰ ਇਨਾਂਨੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੁਕਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮਲੂਮ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਅਰ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਰੀ ਸਾਧੂ ਹੀ ਬਣਿਆਂ ਰਿਹਾ।ਆਪ ਤਾਂ ਜੁਮਾਨੀ- ਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਨੋਰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਜੀ ਵਿਚ ਮਕਾਨ ਬਨਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਠਾਂ ਦਸੀਂ ਦਿਨੀਂ ਜਾਂ ਅਗੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਯਾਂ ਰੱਥ ਵਿਚ ਚੜਕੇ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਕੇ ਆਨੰਦ ਮੱਲਾ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਮਨੋਰਮਾਂ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਖਾਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ ਹਾਸਾ ਠਨਾ ਹੋਰਿਹਾ ਸੀ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈਆਂ:-ਛ ਦਰੋਗਾ—ਜੋ ਕੁਛ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਓਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਰੁਪੈ ਪੈਸੇ ਵਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ<noinclude></noinclude> khcx9zenmdukxi6eqf3862axi4cjf1c 250 72623 219747 2026-05-27T13:53:57Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੧੦੧) ਅਮੀਰਾਨਾ ਠਾਠ ਵਿਚ ਰਹ। ਜੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਭੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਦਰੋਗਾ ਹਾਂ ਦੋਚਾਰ ਥਾਮਾਂ ਤਲਿਸਲ ਵਿਚ ਅਜੇਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਕੁਛ ਖਬਰ ਗੋਪਾਲਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਓਥੋਂ ਦਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੧੦੧) ਅਮੀਰਾਨਾ ਠਾਠ ਵਿਚ ਰਹ। ਜੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਭੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਦਰੋਗਾ ਹਾਂ ਦੋਚਾਰ ਥਾਮਾਂ ਤਲਿਸਲ ਵਿਚ ਅਜੇਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਕੁਛ ਖਬਰ ਗੋਪਾਲਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਓਥੋਂ ਦਾ ਧਨ ਸਭ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਦਾ ਹਾਂ ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮੇਲ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ਓਹ ਭੀ ਤੇਰੀ ਬੜੀ ਖਾਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ ? ਮਨੋਰਮਾ-ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ਮੇਰਾ ਖੁੱਲਮ ਖ਼ਲਾ ਆਉਣ ਜਾਣ ਹੋਜਾਵੇ।ਹੁਣ ਤਾਂ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋ ਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਬੜਾ ਲੁਕਕੇ ਨਖਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । 1906 ਪ ਦਰੋਗਾ-ਫੇਰ ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਛ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਮਨੋਰਮਾ-ਕੀ ਔਖਾ ਹੈ ? ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਸਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਰਾਣੀ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਗੱਲ ਹੋ ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਆਪਨੇ ਸੁਖੈਨ ਹੀ ਕਰ ਦਿਤਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਔਖਾ ਹੈ। - ਦਰੋਗਾ—(ਮੂਸ ਕਰਾਕੇ) ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੁਖੈਣ ਹੀ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਕੀਤਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਉਸਦੇ ਉਪਰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਉਠ ਸਕਦਾ ਮਨੋਰਮਾ (ਨਖਰੇ ਨਾਲ) ਹੁਣ ਇਤਨੇ ਤਰਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲੇਗਾ, ਓਨਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਹਰਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇ ਓਹ ਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਆਪ ਖੁਲੀਤਰਾਂ ਜ਼ਮਾਨੀਆਂ ਅਰ ਤਲਿਸਮ -<noinclude></noinclude> njc70webiekivf0dfx3njrx4p4fyx14 250 72624 219748 2026-05-27T13:54:15Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੧੦੨ ) ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਮਾਸਾ ਰਾਣੀ ਤਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। – ਦਰੋਗਾ-ਠੀਕ ua... ਮਨੋਰਮਾ-ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਨੂੰ ਕੁਛ ਖੇਚਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਸਭ ਕੰਮ ਆਪ ਮਾਯਾਵਾਣੀ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਦਰੋਗਾ-(ਹੈਰਾਨੀ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੧੦੨ ) ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਮਾਸਾ ਰਾਣੀ ਤਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। – ਦਰੋਗਾ-ਠੀਕ ua... ਮਨੋਰਮਾ-ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਨੂੰ ਕੁਛ ਖੇਚਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਸਭ ਕੰਮ ਆਪ ਮਾਯਾਵਾਣੀ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਦਰੋਗਾ-(ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਕੀ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਭੀ ਇਹ ਗੱਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਮਨੋਰਮਾ-ਹਾਂ ਓਹ ਕਿਤਨੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਪਰ ਆਪ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ ਆਪ ਆਯਾ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋਜਾਵੇਗਾ। ਦਰੋਗਾ-ਤਾਂ ਤੂੰ ਓਸੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ ? ਮਨੋਰਮਾ-ਹਾਂ,ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਦਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਭੀ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਤਦ ਅਜੇਹਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ (ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਗੱਲ ਵਿਚ ਬਾਂਹਾਂ ਪਾਕੇ) ਆਪ ਆਗਯਾ ਦੇਵੋ। ਦਰੋਗਾ-(ਮੁਸਫ਼ਾਕੇ) ਹਛਾ ਤੇਰੇ ਪਿਛੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਕੰਮ ਕਰੀਂ ਕਿ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਾਵੀਂ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ “ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਛ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਕਰਾ ਦੇਹ ਕਿ ਦਰੋਗਾ ਜੀ ਇਸਗੱਲਵਿਚ ਕੁਛ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਗੇ ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਸੋ ਕਰ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਏਹ ਗੱਲ ਭੀ ਯਾਦ ਰਖੀਂ ਕਿ ਸਰਬ ਸਾਧਾਰਨ ਨੂੰ ਇਸਗੱਲ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਾ ਲਗੇ ਨਾਂ ਸੰਦੇਹਹੋਵੇ ਸਗੋਂਲੋਕ ਏਹੋਸਮਝਣ ਕਿ-ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੋਇਆ ਹੈ । ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇਗਾ<noinclude></noinclude> quyxevklkoachawt64s09qx3g7685ax 250 72625 219749 2026-05-27T13:54:46Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੧੦੩ ) ਮੈਂ ਭੀ ਇਹ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਮਨੋਰਮਾ-(ਨ ਹੋਕੇ) ਬੱਸ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦੋਵੇਂ ਹੌਲੀ ੨ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨਾ ਸੁਣ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੧੦੩ ) ਮੈਂ ਭੀ ਇਹ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਮਨੋਰਮਾ-(ਨ ਹੋਕੇ) ਬੱਸ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦੋਵੇਂ ਹੌਲੀ ੨ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨਾ ਸੁਣ ਸਕਿਆ। ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਲੁਕਕੇ ਗਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਮਨੋਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਭੀ ਕਮੰਦ ਲਾਕੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਉਤਰ ਗਿਆ ਅਰ ਹੌਲੀ ੨ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਦਰੋਗਾਂ ਰਬ ਤੇ ਚੜਕੇ ਆਯਾ ਸੀ ਅਰ ਓਹ ਰਥ ਤਬੇਲੇ ਵਿਚ ਸੀ ਘੋੜਾ ਬਧਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਰਬ ਦੇ ਵਿਚ ਸੁਭਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਪਰੇ ਮਨੋਰਮਾ ਦੇ ਸਾਈਂਸ ' ਤੇ ਘਸਿਆਰੇ ਪਏ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਦੇ ਸਨ। ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬੜੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਦਰੋਗੇ ਦੇ । ਛੇ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਰ ਬਾਗ ਦੀ ਇਕ ਨੁਕਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਘਣੀ ਝਾੜੀ ਵਿਚ ਲੁਕਾਕੇ ਰਖ ਆਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪ ਉਸਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਰਥ ਵਿਚ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਘੰਟਾ ਕੁ ਭਰ ਰਹਿ ਗਈ ਤਾਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਜਮਾਨੀਆਂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਇਕ ਦਾਸੀ ਨੇ ਆਕੇ ਰਥ ਜੋੜਨ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਦਿਤੀ। ਨਵੇਂ ਸਾਰਥੀ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਾਟਕ ਤੇ ਲਿਆਕੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣ ਲਗਾ। ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਗੁੱਟ ਇਕ ਦਾਸੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਕੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਅ' ਪਹੁੰਚੇ<noinclude></noinclude> 0rsu15zj1tt2tgjosl2j9l6yqo8mg5h 250 72626 219750 2026-05-27T13:55:17Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੧੦੪ ) ੨੧ ਨਾਲ ਭਰ ਪਿਆ ਉਨਾਂ ਦੇ ਰਬ ਤੇ ਚੜਦਿਆਂ ਹੀ ਰਥੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਸਵੇਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ੨ ਹਵਾ ਨੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਤੇਜ ਕਰਦਿਤਾ ਅਰ ਓਹ ਰਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੇਟ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਗਏ । ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜਿਧਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>( ੧੦੪ ) ੨੧ ਨਾਲ ਭਰ ਪਿਆ ਉਨਾਂ ਦੇ ਰਬ ਤੇ ਚੜਦਿਆਂ ਹੀ ਰਥੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਸਵੇਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ੨ ਹਵਾ ਨੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਤੇਜ ਕਰਦਿਤਾ ਅਰ ਓਹ ਰਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੇਟ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਗਏ । ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਜਿਧਰ ਚਾਹਿਆ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।ਅਜੇਹਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਓਸਨੂੰ ਭੇਸ ਵਟਾਉਣ ਦੀ ਭੀ ਲੋੜ ਨਾ ਪਈ । ਕੁਛ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾਕੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਦਰੋਗੇ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਾਰਥੀ ਜਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਯਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਓਥੇ ਕੇਹੋ ਜੇਹੀ ਖਲਬਲੀ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਗਿਰਜਾਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕੁਛ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ,ਓਸ ਰੋਹ ਤਾਸਗੜ ਦੀ ਸੜਕ ਤੇ ਰੱਥ ਪਾ ਦਿਤਾ। ਤੁਰਦੇ ੨ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਟੂਏ ਵਿਚੋਂ ਸਮਾਨ ਕੱਢਕੇ ਆਪਣੀ ਸੂਰਤ ਬਦਲ ਲਈਤਾਂ ਕਿ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਕੇਪਛਾਣ ਨ ਸਕੇ । ਫੇਰ ਦਵਾ ਸੁੰਘਾ ਕੇ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਭੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਨ ਸਕੇ। ਕੇ ਜਦ ਰਬ ਇਕ ਸੰਘਣੇ ਬਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਦਿਨ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਓਹ ਰੱਥ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਲਾਂਭੇ ਲੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਪਵੇ। ਲੰਮੀ ਰਸੀ ਦੀ '' ਬਹਲ ਕ ਨਾਲ ਬੰਨ ਦਿਤਾ ਅਰ ਆਪ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਪਿਠ ਤੇ ਲੱਦਕੇ ਇਕ ਸੰਘਣੀ ਝਾੜੀ ਵਿਚ ਲੈਗਿਆ ਜਿਥੇ ਪਾਸ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੋਤਾ ਵਗਦਾ ਸੀ । ਘੋੜੇ ਦੀ ਵਾਸ ਨਾਲ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਇਕ ਬ੍ਰਿਡ ਨਾਲ ਬੰਨਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਦਵਾ ਸੁੰਘਾਕੇ ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਪਾਣੀ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਓਹ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਜਾਵੇ ਤੇ ਆਪ ਕੋਟੜਾ ਫੜਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ।<noinclude></noinclude> mirwpxpw2lmcp2yyt4nkrvq53jkpf69 250 72627 219751 2026-05-27T13:55:36Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(904) ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਜਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਓਪਰੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੋਟੜਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਇਸਤਰਾਂ ਕਿਉਂ ਤੰਗ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ ਫੜੀ ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(904) ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਜਦ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਓਪਰੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੋਟੜਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਇਸਤਰਾਂ ਕਿਉਂ ਤੰਗ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ ਫੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਬੱਧਾ ਹੋਯਾ ਤੇ ਖੜੋਤਾ ਵੇਖਕੇ ਅਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਗਿਰਜਾ-ਕੀ ਕਰਾਂ ਲਾਚਾਰ ਹਾਂ, ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ? ਦਾ ਵਫਾ ਤੂੰ ਕਿਸਦਾ ਨੌਕਰ ਹੈ ਅਰ ਓਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੀ ਆਯਾ ਕਿਉਂ ਦਿਤੀ ਹੈ ? ਗਿਰਜਾ-ਮੈਂ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹਾਂ ਅਰ ਓਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਯਾ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਦਰੋਗਾ—(ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਕੀ ਤੂੰ ਮਨੋਹਮਾਂ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹੈਂ ? ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ! ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਾਂ। ਗਿਰਜਾ-ਪਰ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਤੇ ਮਨੋਰਮਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਰ ਸਦਾਉਸਦੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਵਹਿੰਦਾ। ਸ ਹੋ ਦਰੋਗਾ—ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹਛਾ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਓਸਨੇ ਕਿਉਂ ਅਜੇਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਯਾ ਦਿਤੀ ਹੈ ? ਗਿਰਜਾ-ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਨਿਸਚਾ ਨ ਆਵੇ ਪਰ ਮੈਂ ਲਾਚਾਰ ਹਾਂ ਓਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਓਨਾਂ ਨੇ ਦੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਸ<noinclude></noinclude> ozup4dy3s14wye8yoq9x8vfwkcsa23r 250 72628 219752 2026-05-27T13:55:56Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੧੦੬) ਗਲ ਦੀ ਆਗਯਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਓਹ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁਟੇ। ਅਸੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਕਹਿ ਗਏ ਹੋ ਕਿਤੇ ਅਜੇਹਾ ਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੧੦੬) ਗਲ ਦੀ ਆਗਯਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਓਹ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁਟੇ। ਅਸੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਕਹਿ ਗਏ ਹੋ ਕਿਤੇ ਅਜੇਹਾ ਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਭੁਲ ਜਾਓ ਸੋ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਇਕ ਚਿਠੀ ਦਰੋਂਗਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੋਂ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਲਿਖਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ ਸੋ ਆਪ ਇਕ ਚਿਠੀ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖ ਦੇਵੋ ਕਿ ਮੈਂ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਯਾ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਦਰੋਂਗਾ—(ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੂੰ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਮੈਂ ਮਨੋਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਗਿਰਜਾ-ਤਾਂ ਮਨੋਰਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਝੂਠ ਕਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਦਰੋਗਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈਗਿਆ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਣ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਤੇ ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਟਾਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਰੋਗਾ-ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਭੈੜਾ ਵਰਤਾਓ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਓਸਨੇ ਜੋ ਕੁਛ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਓਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ? ਗਿਰਜਾ-ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂ । ਦਰੋਗਾ-ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਿਠੀ ਨਾ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ ਤਾਂ ? --<noinclude></noinclude> rwircwgduvxancuat1baaf9odpfgsmn 250 72629 219753 2026-05-27T13:56:15Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੧੦੭) ਗਿਰਜਾ-ਤਦ ਇਸ ਕੋਟੜੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਰ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਆਪ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਲਿਖਾ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।ਏਹ ਆਪ ਸਮਝ ਹੀ ਸਕਦੋ ਹੋ ਕਿ ਏਥੇ ਆਪਦਾ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਦਰੋਗਾ-ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੧੦੭) ਗਿਰਜਾ-ਤਦ ਇਸ ਕੋਟੜੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਰ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਆਪ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਲਿਖਾ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।ਏਹ ਆਪ ਸਮਝ ਹੀ ਸਕਦੋ ਹੋ ਕਿ ਏਥੇ ਆਪਦਾ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਦਰੋਗਾ-ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਜਾਂ ਮਨੋਰਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਲਿਖਕੇ ਭੀ ਛੁਟ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ - ਗਿਰਜਾ-ਦੇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਆਪਨੇ ਉਸਤੋਂ ਪੁਛਣੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਨਾਂ ਦੀ ਆਯਾਦਾ ਪਾਲਨ ਹੀਕਰਨਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਆਪ ਹੁਣਚਿਠੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਦਰੋਗਾ—(ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅਰ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਕੇ) ਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਓਏ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ ਐਵੇਂ ਨਿਕੰਮਾ ਬੇੜਾ ਲਾ ਛਡਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕੋਟੜੇ ਮਾਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤੇ, ਪੰਜ ਸਤ ਕੋਟੜੇ ਖਾਕੇ ਹੀ ਦਰੋਗਾ ਤੜਫ ਉਠਿਆ ਅਰ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਬੋਲਿਆ:- ਬਸ ਬਸ ਖਿਮਾ ਕਰੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ ਮੈਂ ਲਿਖ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਝਟ ਕਾਗਤ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦਵਾਤ ਕਢਕੇ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਅਗੇ ਰਖ ਦਿਤੀ। ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਥ ਦੀ ਰੱਸੀ ਬੀ ਢਿਲੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿਠੀ ਲਿਖ ਦਿਤੀ । ਚਿਠੀ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਓਸਨੇ ਦਰੋਗੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੀਤੀ ਇਕ ਖੰਜਰ ਤੇ<noinclude></noinclude> 9ioxockqia78r08fjlk5040ecdoixlz 250 72630 219754 2026-05-27T13:56:38Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੧੦੮) ਕੁਛ ਮੋਹਰਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਓਹ ਭੀ ਲੈ ਲੈਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਓਸਨੇ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਖੋਹਲ ਦਿਤੇ ਅਚ ਦਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਖੜਾ ਹੈ ਘੋੜਾ ਕੱਸਕੇ ਜਿਧਰ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੧੦੮) ਕੁਛ ਮੋਹਰਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਓਹ ਭੀ ਲੈ ਲੈਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਓਸਨੇ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਖੋਹਲ ਦਿਤੇ ਅਚ ਦਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਫਲਾਣੀ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਖੜਾ ਹੈ ਘੋੜਾ ਕੱਸਕੇ ਜਿਧਰ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਰੋਗਾ ਉੱਠਕੇ ਕਿਧਰ ਗਿਆ ਤੇ ਕੀ ਹੋਯਾ। ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਕਾਂਡ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਦਲੀਪ ਸ਼ਾਹ ਕੁਛ ਚੁਪ ਹੋਗਿਆ ਔਰ ਫਰ ਬੋਲਿਆ:- ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਦਰੋਗੇ ਦਾ ਪਿਛਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਚਾਉ ਲਗ ਗਿਆ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਜੋ ਦਰੋਗਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਮਾਨੀਆਂ . ਵਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੇਰ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਘਰਨੂੰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਜੇ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਖੀਏ ਓਥੇ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੀ ਰੰਗ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦਰੋਂਗੇ ਦਾ ਮਨ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਛ ੨ ਵਿਚਾਰ ਜਰੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਖੋਟਾ ਵਰਤਾਉ ਮਨੋਰਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਓਹ ਇਹ ਭੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾਂ ਨੇ, ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪ ਕਦੀ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕੁਝ ਓਸਨੇ ਕਿਹਾ ਉਸਦੀ ਆਯਾ ਜੋ A<noinclude></noinclude> 1njk5qc2rngljh94b3csjv4paf6q4ml 250 72631 219755 2026-05-27T13:57:00Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੧੦੯) ਭੀ ਦੇ ਦਿਤੀ ਜੇ ਓਹ ਕਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਭੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦਾ ਫੇਰ ਓਸਨੇ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ? ਏਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੋਚਕੇ ਦਰੋਗਾ ਆਪਣੇ ਹਥੀ ਰਥ ਜੋੜਕੇ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਹੌਲ ਉਠ ਪਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੧੦੯) ਭੀ ਦੇ ਦਿਤੀ ਜੇ ਓਹ ਕਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਭੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦਾ ਫੇਰ ਓਸਨੇ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ? ਏਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੋਚਕੇ ਦਰੋਗਾ ਆਪਣੇ ਹਥੀ ਰਥ ਜੋੜਕੇ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਹੌਲ ਉਠ ਪਿਆ ਕਿ ਵਿਚਾਰੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਾਨ ਵਿਅਰਥ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚੇ। ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਏਸੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਛੇਕੜ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਇੰਵ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ੨ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਬਚੇ ਤੇ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੌਹਰੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੰਵ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜਦ ਇੰਦ੍ਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਓਹ ਭੀ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪੁਛਣ ਤੇ ਓਨਾਂ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੀਮਾਰ ਹੋਗਏ ਹਨ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਚਲਿਆ ਹਾਂ ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਰ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ “ਹਾਇ ਵੈਰੀ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਇੰਦ੍ਦੇਵ ਬੁਕ ਉਠਿਆ ਅ ਬੋਲਿਆ ਹੈਂ ਤੁਸੀ ਏਹ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ:- ਮੈਂ-ਦੋ ਚਾਰ ਨੌਕਰ ਜੋ ਓਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ।<noinclude></noinclude> 6gfyx7yfsep83scditbeuz0wudds7it 250 72632 219756 2026-05-27T13:57:35Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੧੧੦) 'ਅਰ ਦਰੋਗੇ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਚਿੱਠੀ ਭੀ ਓਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਕੇ ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਵੇਖਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ, ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਤੱਕ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਧ ਨਾ ਰਹੀ,ਇਸਦੇ ਪਿੱਛ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੧੧੦) 'ਅਰ ਦਰੋਗੇ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਚਿੱਠੀ ਭੀ ਓਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਕੇ ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਵੇਖਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ, ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਤੱਕ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਧ ਨਾ ਰਹੀ,ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਓਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਂ ਠੀਕ 1 ਵੈਰੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ ਤੁਸਾਂ ਬੜੀ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੋ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਨੂੰ ਖਬਰ ਕੀਤੀ। ਅਜੇ ਥੋੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਓਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਮੈਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਸੁਖ ਕਰੇ ॥ ਭੁਲ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਆਪਣੀ ਮੰਨ ਲੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਅੱਛਾ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਮਾਨੀਆਂ ਚਲੋਂ ਜੇ ਸਾਡੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਤੱਕ ਜੇ ੰਬ ਨੇ ਸੁਖ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸੱਕੇਗਾ ਓਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਲਵਾਂ ਗੇ। ਸੌ ਅਸੀ ਦੋਵੇਂ ਤੱਕੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਚੜਕੇ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ੨ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਗਏ । ' ਜਦ ਅਸੀ ਜਮਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਕੋਹ ਉਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪੇਂਡੂ ਆਦਮੀ ਰੋਂਦੇ ਪਿਟਦੇ ਆਉਂਦੇ ਦਿੱਸੇ ' ਪੁਛਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਰ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਹੋਸ਼ ਉਡ ਗਈ ਅੱਗੇ ਜਾਣਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਪਈ, ਓਥੇ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਰਕੇ ਇਕ ਸੰਘਣੇ ਬਰਿੱਛ ਹੇਠ ' ਜਾਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਹਲ ਕੇ ਆਪ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ,ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਵਗ ਤੁਰੇ ਘੰਟਾ ਕੁ ਭਰ<noinclude></noinclude> 2hidc9q59brlgejmri5w3mwbyuscp7g 250 72633 219757 2026-05-27T13:58:00Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(997) ਅਸੀਂ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ ਕਿਓਂ ਕਿ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਪਹਿਰ ਭਰ ਬਾਕੀ ਸੀ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਬੈਠੇ ਰੋਦੇਹੀ ਪਏ ਸੀ ਕਿ ਜਮਾਨੀਆਂ ਤੇ ਮੁੜਦਾ ਆਉਂਦਾ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਭੀ ਓਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਓਸਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(997) ਅਸੀਂ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ ਕਿਓਂ ਕਿ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਪਹਿਰ ਭਰ ਬਾਕੀ ਸੀ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਬੈਠੇ ਰੋਦੇਹੀ ਪਏ ਸੀ ਕਿ ਜਮਾਨੀਆਂ ਤੇ ਮੁੜਦਾ ਆਉਂਦਾ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਭੀ ਓਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਓਸਨੇ ਭੇਸ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨ ਪਛਾਣ ਸੱਕੇ ਪਰ ਓਹ ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਆਪੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਆਗਿਆ।ਅਰ ਗੁਪਤ ਨਸ਼ਾਨੀ ਦੱਸਕੇ ਬੋਲਿਆ:-ਮੈਂ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਦੇਵ-(ਅਥਰੂ ਪੰਜਕੇ) ਚੰਗੇ ਵੇਲੇ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹੈ।ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸੱਚ ਮੁਚ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਰ ਗਏ ਹਨ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ-ਜੀ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਓਨਾਂ ਦੀ ਚਿੱਖਾ ਵਿਚ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੇਖਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਓਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਰ ਗਏ ਹਨ । ਇੰਦਰ ਦੇਵ–(ਬੁਕ ਕੋ) ਹੈਂ| ਓਹ ਕਿਉਂ ? ਗਿਰਜਾ-ਜੀ ਏਥੋਂ ਦਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਦੇਖਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਓਹ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ। ਮੈਂ-ਕੀ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੀ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਹੀਂ ਮੋਏ ਗਿਰਜਾ-ਨਹੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ' ਖਾਸ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਵੇ ਮੇਰਾ ਮਨ<noinclude></noinclude> 0i3cit62dk5jbogfygu3sf9928duml2 250 72634 219758 2026-05-27T13:58:17Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੧੨ ) ਇੰਦਰ ਦੇਵ-ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਭੀ ਤਾਂ ਹੋਵੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਇਸਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਮਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸਾਂ ਅਜੇਹੀ ਕੇਹੜੀ ਗੱਲ ਵੇਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਗਿਰਜਾ-ਹੋਰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>੧੧੨ ) ਇੰਦਰ ਦੇਵ-ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਭੀ ਤਾਂ ਹੋਵੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਇਸਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਮਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸਾਂ ਅਜੇਹੀ ਕੇਹੜੀ ਗੱਲ ਵੇਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਗਿਰਜਾ-ਹੋਰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਕੱਲ ਦੇ ਘੰਟੇ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਿਹਾਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਮੰਗਤੇ ਦੀ ਲੋਬ ਚੁਕ ਕੇ ਚੋਰ ਬੂਹੇ ਥਾਣੀ ਮਹਲ ਵਿਚ ਲੈਜਾਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਬਥੇਰਾ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੇ ਭੀ ਉਸ ਲੋਥ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਤੇ ਨਾ ਓਹ ਲੋਥ ਹੀ ਮਹਾਲੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਓਹ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਾਚਨ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੇਵਲ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਲੋਥ ਨਿਕਲੀ ਹੈ ਇੰਦਰ ਏਵ-ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ • ਗੱਲ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਰਜਾ-ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲੋਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਕੇ ਸਾੜਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਫੁਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਈਸਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਾਧਾਰਣ ਆਦਮੀ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਇਤਨੀ ਕਾਹਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਹ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਨ । ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਭੀ ਸੋਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਚਿੱਖਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਨਿਯਮ ਵਿਰੁਧ ਲੋਥ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਦੇ ਵਲੋਂ ਬਿਹਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਬਹਾਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵੇਖਕੇ ਮਾਚਾਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਗੀ ਇਸ ਲਈ ਮੂੰਹ ਨੰਗਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋਰ 1<noinclude></noinclude> o1gc7mjglwlxoz9d2ixgsth9bwhxdid 250 72635 219759 2026-05-27T13:58:35Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(993) ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਨ ਹੋਵੇ ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਬੜਾ ਅਸਰ ਕੀਤਾ ਏਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-(ਕੁਛ ਸੋਚਕੇ) ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(993) ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਨ ਹੋਵੇ ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਬੜਾ ਅਸਰ ਕੀਤਾ ਏਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-(ਕੁਛ ਸੋਚਕੇ) ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਹੈ, ਹਛਾ ਹੁਣ ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ । ਗਿਰਜਾ—(ਮੇਰੇ ਵਲ ਲੈਂਨਤ ਕਰਕੇ) ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦਸਣ ਲਈ। ਮੈਂ-ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਨੋਰਮਾਂ ਕਿਥੇ ਹੈ ? ਗਿਰਜਾ-ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ! ਮੈਂ-ਤੇਰੇ ਹਥੋਂ ਛੁਟਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦਰੋਗੇ ਤੇ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕੁਛ ਰੰਗ ਖਿੜਿਆ ਸੋ ਕੁਛ ਪਤਾ ਹੈ ? ਦਸਾਂਗਾ! ਗਿਰਜਾ-ਜੀ ਹਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਹਾਸਾ ਹੋਯਾ ਸੋ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਹਛਾ ਦਸ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਤੇਰੀ ਕੀ ਰਾਇ ਹੈ ? ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ? ਗਿਰਜਾ-ਇਸ ਵਲੋਂ ਆਪ ਜੇਹੇ ਬੁਧਿਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਕੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਗਲਾਂ ਹੋ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸਿਓਂ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਰੋਗਾ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਚੜੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਦਿਸੇ । ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਅਸਾਂ ਪਿਠ ਵਾ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਓਹ ਸਾਨੂੰ ਪੱਛਣ ਨ ਸਕਣ । ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਦੇਖੋ ਔਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਆ ਰਹੇ ਹਨ<noinclude></noinclude> 47zgu9er1xzednieaqgqd2zjtghnrh6 250 72636 219760 2026-05-27T13:58:59Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(੧੧੪ ) ਇਸ ਵਿਚ ਭੀ ਕੋਈ ਭੇਤ ਹੈ ਜੇ ਆਯਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਿਛਾ ਕਰਾਂ। ਇਨਾਂ ਦਾ ਜਦ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਅਗੇ ਨਿਕਲ ਗਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇਕੇ ਕਿਹਾ-ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਛਤੀ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਇਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛਾ ਕਰ। ਗਿਰਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>(੧੧੪ ) ਇਸ ਵਿਚ ਭੀ ਕੋਈ ਭੇਤ ਹੈ ਜੇ ਆਯਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਿਛਾ ਕਰਾਂ। ਇਨਾਂ ਦਾ ਜਦ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਅਗੇ ਨਿਕਲ ਗਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੇਕੇ ਕਿਹਾ-ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਛਤੀ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਇਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛਾ ਕਰ। ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ। ਨੇ {ਅੱਗੇ ਲਈ ਦੋਖੋ ਚੰਤਾ ਸੰਤਤਿ ਭਾਗ ੨੪] ਮਿਲਨ ਦਾ ਪਤਾ- ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲੋ ਬਜਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਾਰੋਂਨੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਵਰਕਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਭਾਈ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਮੈਨੇਜ2 ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਛਪਿਆ।<noinclude></noinclude> 26e63q7686bu7udq4saa78n2ihuwd12 250 72637 219761 2026-05-27T13:59:20Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸਮੱਸਿਆਤਮਕ */ 219761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ரத<noinclude></noinclude> fk73zca0t66tem6fxa2kwibgtut0w1c 250 72638 219762 2026-05-27T13:59:38Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਾਵਲ: ਕੁਸਮ ਲਤਾ ਇਹ ਦੇਵ ਦਾਤਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਨਾਵਲ, ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ, ਹੋਗਈ ਹੈ ਇਹ ਅਜਈ ਸਾਦਲੀ ਤੇ ਯਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ੨ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਨੰਦ ਤੇ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਲ ਖਿਚ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਨਾਵਲ: ਕੁਸਮ ਲਤਾ ਇਹ ਦੇਵ ਦਾਤਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਨਾਵਲ, ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਤਿਆਰ, ਹੋਗਈ ਹੈ ਇਹ ਅਜਈ ਸਾਦਲੀ ਤੇ ਯਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ੨ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਨੰਦ ਤੇ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਲ ਖਿਚਵੇਂ ਅਯਾਰਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਹਨ ਕਿ ਪੜਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਗਲ ਕੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਦੇਨ ਵਾਲੇ ਅਜੀਬ ੨ ਹਾਲ ਹਨ ਜੇ ਚੰਕਾਂਤਾ ਪੜੀ ਜੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਕੇ ਪੜ੍ਹੋ ਉਸ ਤੋਂ ਕਈ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਅਨੰਦ ਨ ਆਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਜਿਮਾਂ ਹੈ। ਮੁੱਲ ਵੀ ਭਾਗ ਪਤਾ-ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵ<noinclude></noinclude> 0bvmld1njlohx6z8u5iecddc3a6dzh1 250 72639 219763 2026-05-27T13:59:52Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 219763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> ai8cgih6uvjxm6e8p379zil97klmc00 250 72640 219764 2026-05-27T14:00:04Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 219764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> ai8cgih6uvjxm6e8p379zil97klmc00 250 72641 219765 2026-05-27T14:00:15Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 219765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> ai8cgih6uvjxm6e8p379zil97klmc00 250 72642 219766 2026-05-27T14:02:50Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 219766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਇਕ ਦਿਨ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦਫਤਰ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ ਮਰ੍ਹਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਦੇਖੋ। ਫਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਜਦੋਂ ਠੇਡੇ ਖਾ ਕੇ ਮੁੱਧੇ ਮੂੰਹ ਡਿੱਗੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਦੁਖ, ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰਾ ਚੈਲੰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਗੂੰਗੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ 'ਚ ਹੀ ਨਾਨੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ ? ਜਿਵੇਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਹਰੀਜਨ ਜਾਂ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਲਟਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਪਰੰਤੂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦਾ ਚੈਲੰਜ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਨਰਲ ਕੈਟਾਗਰੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਕਾਸ਼! ਇਹ ਗੱਲ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਇੰਨੀ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਟੱਲੀ ਹੋ ਕੇ ਬਾਰਡਰ ਟੱਪ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਆਪ ਦੇ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਆਲੂ-ਗਾਜਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਲੁਟਾ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਹੱਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਮਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ 25-25, 30-30 ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਐਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਬੀ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਨੋਟ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੁਣ ਖਬਰਦਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ! ਹੁਣ ਜਨਤਾ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ<noinclude>{{rh||18}}</noinclude> fgcsqz7ybijfi82rar7mqbemba1hccv 250 72643 219767 2026-05-27T14:13:00Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 219767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਾ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ (ਜਿਵੇਂ ਆਮਦਨ ਕਰ) ਵਿਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ (ਜਿਵੇਂ ਜੀ.ਐਸ.ਟੀ ਆਦਿ ਟੈਕਸ) ਵਿਚ ਹੋਣ। ਟੈਕਸ ਜਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਹੀਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਟੈਕਸ ਦੀ ਆਮਦਨ 'ਚੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋ ਜਨਤਾ ਆਪਣੇ ਧਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਉਂ ਲੁਟਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ। {{gap}}ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਕਿ ਮਿਤੀ 7.9.2017 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ 'ਖਾਸ ਖਬਰ ਇਕ ਨਜ਼ਰ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਹਿਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਲਾੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਜ ਵਿਚ ਕਾਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਭਾਵ ਦੋ-ਦੋ ਕਾਰਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੈ ! ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀਆਂ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਦੋ ਕਾਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਬਸਿਡੀਆਂ/ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੋ ਦੋ ਕਾਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਝੱਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨਾਂ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰ-ਮੁਕਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 10 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਤਕਲੀਫਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 80% ਅੰਗਹੀਰਤਾ ਤੱਕ 75,000/- ਰੁਪਏ ਅਤੇ 80% ਤੋਂ ਉਪਰ ਅੰਗਹੀਣਤਾ ਲਈ 1.25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੀ ਛੋਟ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਤੇ ਵੀ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਜ਼ਬ ਇਨਫ੍ਰਾਸਟਰਕਚਰ ਤਾਂ ਦਿਓ।<noinclude>{{rh||19}}</noinclude> mg7pda9oz6v2vanamxkvgzm1ztlccdi 250 72644 219775 2026-05-27T15:14:02Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੈਂ ਖਾਨਦਾਨ ਰਵਤਾ ਨਾ ਸਮ੮ ਹਰ ੪੫॥੫॥ ਤੇ ਪਾਲੀ ਦੀ ਉਮਰ ਇਕੋ ਜਿੰਨੀ ਏ। ਸਾਡਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਏ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖਾਂ ਕੌਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਏ, ਇਹ ਸੰਤੀ ਬਸੰਤੀ ਕੀ ਕਰੇਗੀ ?” ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਥਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਮੈਂ ਖਾਨਦਾਨ ਰਵਤਾ ਨਾ ਸਮ੮ ਹਰ ੪੫॥੫॥ ਤੇ ਪਾਲੀ ਦੀ ਉਮਰ ਇਕੋ ਜਿੰਨੀ ਏ। ਸਾਡਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਏ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖਾਂ ਕੌਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਏ, ਇਹ ਸੰਤੀ ਬਸੰਤੀ ਕੀ ਕਰੇਗੀ ?” ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੰਜੋਗਤਾ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਬੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਹੁਲਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਮੇਰੇ ਫੱਟ ਤੇ ਮਲਮ ਲਾਣ ਲਈ ਪੀੜ ਭਰਿਆ ਖੇੜਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ "ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਘਾਟਾ ਏ, ਇਕ ਦਰ ਬੰਦ ਸੌ ਦਰ ਖੁਲੇ। ਮਨਚਾਹਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਪਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਲੱਭ ਲਾਂਗੇ।” {{gap}}ਪਰ ਭਾਬੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸੰਘੋਂ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਪਲ ਪਲ ਡੁਬਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਪਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ, ਸਾਊ, ਮਲੂਕ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਏ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਬੀ ਨੇ ਬੜੇ ਦਮ ਦਿਲਾਸੇ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਮਾਰੂ ਚੁੱਪ ਦਾ ਸਕਤਾ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਛੱਡਿਆ। ਸਗੋਂ ' ਵੀ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਮਾਰੂ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਕੱਸਵੀਂ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਲਈ। ਨਾ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ। ਪਾਲੀ ! ਪਾਲੀ !! ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਕਣ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿੱਸਦਾ। ਰਾਤੀਂ ਵੱਡੇ ਤਾਇਆ ਜੀ, ਜੋ ਕੋਇਟਾ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਸਨ, ਆਏ ਅਤੇ ਨਿੱਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਛੇੜਨ ਲਈ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ। ਉਹ ਕੁੱਝ ਨਰਮ ਵੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਗੱਲ ਤੋਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਭਾਨੀ ਮਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ।‘ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਏ।” ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੀਸਣਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੋਰ ਕਰੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਰਾਤੀਂ ਕੀਤੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੈੱਟ ਕਰਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਡੌਰ ਭੌਰਾ ਨੀਮ ਪਾਗਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੌਂਦਲਿਆ ਜਿਹਾ ਮੈਂ ਗੱਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਫਿਰਨ ਲਗਾ ਕਿਤੇ ਪਾਲੀ ਦਿਸੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੋ ਦਿਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਦਿਲ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ 31<noinclude>{{rh||31}}</noinclude> lqjtt9exooikepp5qjnskpi1g86j9pw 219776 219775 2026-05-27T15:18:02Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਮੈਂ ਖਾਨਦਾਨ ਰਵਤਾ ਨਾ ਸਮ੮ ਹਰ ੪੫॥੫॥ ਤੇ ਪਾਲੀ ਦੀ ਉਮਰ ਇਕੋ ਜਿੰਨੀ ਏ। ਸਾਡਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਏ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖਾਂ ਕੌਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਏ, ਇਹ ਸੰਤੀ ਬਸੰਤੀ ਕੀ ਕਰੇਗੀ ?” ਮੈਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਸੰਜੋਗਤਾ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਬੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਹੁਲਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਮੇਰੇ ਫੱਟ ਤੇ ਮਲਮ ਲਾਣ ਲਈ ਪੀੜ ਭਰਿਆ ਖੇੜਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ "ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਘਾਟਾ ਏ, ਇਕ ਦਰ ਬੰਦ ਸੌ ਦਰ ਖੁਲੇ। ਮਨਚਾਹਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਪਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਲੱਭ ਲਾਂਗੇ।” {{gap}}ਪਰ ਭਾਬੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸੰਘੋਂ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਪਲ ਪਲ ਡੁਬਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕੀ ਕੋਈ ਪਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ, ਸਾਊ, ਮਲੂਕ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਏ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਬੀ ਨੇ ਬੜੇ ਦਮ ਦਿਲਾਸੇ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਮਾਰੂ ਚੁੱਪ ਦਾ ਸਕਤਾ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਛੱਡਿਆ। ਸਗੋਂ ' ਵੀ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਮਾਰੂ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਕੱਸਵੀਂ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਲਈ। ਨਾ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ। ਪਾਲੀ ! ਪਾਲੀ !! ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਕਣ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿੱਸਦਾ। {{gap}}ਰਾਤੀਂ ਵੱਡੇ ਤਾਇਆ ਜੀ, ਜੋ ਕੋਇਟਾ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਸਨ, ਆਏ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਛੇੜਨ ਲਈ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ। ਉਹ ਕੁੱਝ ਨਰਮ ਵੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਗੱਲ ਤੋਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਭਾਨੀ ਮਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ।"ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਏ।” ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੀਸਣਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ। {{gap}}ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੋਰ ਕਰੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਰਾਤੀਂ ਕੀਤੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਇਹ ਸੈੱਟ ਕਰਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਡੌਰ ਭੌਰਾ ਨੀਮ ਪਾਗਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਬੌਂਦਲਿਆ ਜਿਹਾ ਮੈਂ ਗੱਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਫਿਰਨ ਲਗਾ ਕਿਤੇ ਪਾਲੀ ਦਿਸੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੋ ਦਿਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਦਿਲ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ 31<noinclude>{{rh||31}}</noinclude> 18ugsxscd89ecn9xj3tmvh9u1bba79x 250 72645 219777 2026-05-27T15:23:53Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 219777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem> '''{{larger|ਵਡੱਤਣ}}''' ਇਕ ਸਥਿਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਗੁਨਾਹ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ! ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਵਡੱਪਣ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਗੁਨਾਹ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਮਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 96}}</noinclude> gzp8cy5tk8bry5nwxdnjqrnj1ridtgk 250 72646 219778 2026-05-27T15:25:59Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 219778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਬੰਦੇ ਦੀ ਬਿਰਤੀ}}''' ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਤਿੱਤਲੀ ਚੋਗਾ ਚੁਗਦੀ ਚਿੜੀ ਚੋਹਲ ਕਰਦਾ ਕਬੂਤਰੀ ਜੋੜਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਪਲ ਹਨ ਬਸ ਗਿਣਵੇਂ ਹੀ ਦਿਨ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਬੰਦਾ ਭੈਅ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ 'ਚ ਕੈਦ ਹੈ। ਅਜੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਮਨੋਂ ਨਹੀਂ ਤਨੋਂ ਹੀ ਬਦਲੀ ਹੈ ਵਕਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਧਾਰ ਲਵੇਗਾ ਆਪਣਾ ਵਹਿਸ਼ੀ ਰੂਪ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 97}}</noinclude> clu7ylaj1ucpiio35g0qlubsugar7gv 250 72647 219779 2026-05-27T15:29:03Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 219779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem>'''{{larger|ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹਿਬਾਂ}}''' ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ ਕਿਸੇ ਅੱਥਰੀ 'ਵਾ ਨੂੰ ਲਿਖ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ 'ਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਪੈੜ ਤੇ ਨਾਹੀਂ ਪਰਛਾਵਾਂ। ਵਿੰਗ ਵਲੇਵੇਂ ਰਾਹ ਸੀ ਸਾਰੇ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਡਿਗ ਡਿਗ ਜਾਣ ਪੰਖੇਰੂ ਚੰਦਰੀ ਹੋਣੀ ਕੀਲੀਆਂ ਰਾਹਵਾਂ। ਦਰ ਵੀ ਛੱਤਾਂ ਵੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵੀ ਹੋਣ ਹੁੰਗਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੀ ਪਰ ਕਿਉਂ ਜਾਪਣ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਵਸਦੀਆਂ ਘੁੱਗ ਬਾਬਲ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਨੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਧੁੱਪਾਂ ਦੇ ਵੀ ਵੈਰ ਜਾਗ ਪਏ ਚੁਗ਼ਲੀ ਕਰਦੀਆਂ ਫਿਰਨ ਹਵਾਵਾਂ ਕੰਧਾਂ ਕੋਲੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਘਰ ਨਾ ਬਣਦੇ ਭਾਵੇਂ ਲਿਖ ਲਿਖ ਭੇਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਿਰਨਾਵਾਂ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 98}}</noinclude> jfhq3eld8a3ccvvn2slicyk7clz4sui 250 72648 219780 2026-05-27T15:29:10Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਵੇਖੀ ਜਾਏਗੀ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਤਾਇਆ ਜੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੇ, ਮੇਰਾ ਪੱਖ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude> ਵੇਖੀ ਜਾਏਗੀ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਤਾਇਆ ਜੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੇ, ਮੇਰਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨਗੇ। ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। {{gap}}ਤਾਈ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਉਨ ਤੁੰਬਣਾ ਅੱਗੇ ਰਖਕੇ ਬੈਠੀ ਸੀ-ਉਦਾਸ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁਬੀ। ਤੁੰਬਣੇ ਦੇ ਤਿਖੇ ਸੂਇਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਨ ਦਾ ਫੰਬਾ ਪਰੋਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}“ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ?” ਮੈਂ ਕਣ ਕਣ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਾਈ ਨੇਂ ਬਿਨਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪਰਲ ਪਰਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ?” ਉਹਦੇ ਹੇਂਠ ਫਰਕੇ ਤੇ ਚਿੱਬੀ ਜੇਹੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਵੇਂ ਕਰਮਾਂ ਫੁੱਟਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਰਿਹਾ ? ਤੇਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਡਾਢੇ ਲੈ ਗਏ ਚੁੱਕ ਕੇ।” {{gap}}ਮੈਂ ਸੁੰਨ ਮਸਾਨ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੁੱਸਾ ਡਿਗਣ ਡਿਗਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਤਾਈ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਗ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਭੁੱਬੀਂ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਾਟਣ ਨੂੰ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਪਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਤਾਈ ਦਾ ਮਨ ਕੁੱਝ ਹੌਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਬਹਿ ਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖ ਸੁਖ ਦੱਸਾਂ1 ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦਰੀ ਸੰਤੋ ਕਾਰਾ ਕਰ ਗਈ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਖੌਰੇ ਇਹ ਅਨਰਥ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਨਾ ਮੈਂ ਲੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਤੂੰ ਲੁਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਪਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੁੱਸਦੀਆਂ।” {{gap}}ਮੈਂ ਉਡੇ ਹਵਾਸੀ ਟੁੱਟਾ ਜਿਹਾ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਤਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ?” {{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਸਿਸਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਹੇ।ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਢਦੀ ਪਰ ਗੱਲ ਖੱਪ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ। ਤੇਰੇ ਚਾਚੇ ਕਿਰਪਾਲ 32<noinclude>{{rh||32}}</noinclude> symj9io5617gqoc1ng4ao85z0sza2jo 219782 219780 2026-05-27T15:31:02Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude> ਵੇਖੀ ਜਾਏਗੀ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਤਾਇਆ ਜੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੇ, ਮੇਰਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨਗੇ। ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। {{gap}}ਤਾਈ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਉਨ ਤੁੰਬਣਾ ਅੱਗੇ ਰਖਕੇ ਬੈਠੀ ਸੀ-ਉਦਾਸ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁਬੀ। ਤੁੰਬਣੇ ਦੇ ਤਿਖੇ ਸੂਇਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਨ ਦਾ ਫੰਬਾ ਪਰੋਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}“ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ?” ਮੈਂ ਕਣ ਕਣ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਾਈ ਨੇਂ ਬਿਨਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪਰਲ ਪਰਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ?” {{gap}}ਉਹਦੇ ਹੇਂਠ ਫਰਕੇ ਤੇ ਚਿੱਬੀ ਜੇਹੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਰੋ ਪਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਵੇਂ ਕਰਮਾਂ ਫੁੱਟਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਰਿਹਾ ? ਤੇਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਡਾਢੇ ਲੈ ਗਏ ਚੁੱਕ ਕੇ।” {{gap}}ਮੈਂ ਸੁੰਨ ਮਸਾਨ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੁੱਸਾ ਡਿਗਣ ਡਿਗਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਤਾਈ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਗ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਭੁੱਬੀਂ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਾਟਣ ਨੂੰ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਪਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਤਾਈ ਦਾ ਮਨ ਕੁੱਝ ਹੌਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਬਹਿ ਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖ ਸੁਖ ਦੱਸਾਂ1 ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦਰੀ ਸੰਤੋ ਕਾਰਾ ਕਰ ਗਈ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਖੌਰੇ ਇਹ ਅਨਰਥ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਨਾ ਮੈਂ ਲੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਤੂੰ ਲੁਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਪਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੁੱਸਦੀਆਂ।” {{gap}}ਮੈਂ ਉਡੇ ਹਵਾਸੀ ਟੁੱਟਾ ਜਿਹਾ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਤਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ?” {{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਸਿਸਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਹੇ।ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਢਦੀ ਪਰ ਗੱਲ ਖੱਪ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ। ਤੇਰੇ ਚਾਚੇ ਕਿਰਪਾਲ 32<noinclude>{{rh||32}}</noinclude> e6c7s0ju322o8251fyx3goxdsxzihe2 250 72649 219781 2026-05-27T15:30:59Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 219781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਕਾਨੀ ਕਾਨੀ ਤੋੜੀ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ ਟੰਗਿਆ ਜੰਡ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹਿਬਾਂ ਯਾਰੋ ਰਲ ਗਈ ਨਾਲ ਭਰਾਵਾਂ। ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਸੌਂ ਗਈ ਰਾਜੇ ਰਾਣੀ ਰੀਝ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਰੀਝ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਜਾਗੋ ਨਾਲ ਜਗਾਵਾਂ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 99}}</noinclude> j29olljydscckjxmptwehxksdbp9i46 250 72650 219783 2026-05-27T15:34:46Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 219783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>{{Block center|<poem> '''{{larger|ਕਬਰਾਂ ਜਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ}}''' ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ ਕਬਰਾਂ ਹੀ ਕਬਰਾਂ ਨੇ। ਹਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਲਹੂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੂਹੇ ਫੁੱਲ ਸੁੱਤੇ ਨੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋਰੀ ਸੁੱਤੀ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਸੁੱਤੇ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਰਖਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਹੈ ਚੀਕਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੈ ਧਰਮ ਕਬਰ ਦਾ ਉਹ ਨਾ ਜਾਗੇ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਇਹੋ ਹੈ ਧਰਮ ਖਬਰ ਦਾ ਬਲਦੀ ਤੇ ਤੇਲ ਪਈ ਡੋਲੇ। ***** </poem>}}<noinclude>{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 100}}</noinclude> fymgs4t7ry03vj1s1k3moti4r9vtwld 250 72651 219791 2026-05-28T00:09:13Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਤ ਚਦਰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਿਆ ।ਕਪਾਲ ਸੰਤੇ ਨੂੰ ਸੌਂਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ।” ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਧੜੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੋਖੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਨਤ ਚਦਰ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਿਆ ।ਕਪਾਲ ਸੰਤੇ ਨੂੰ ਸੌਂਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ।” ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਧੜੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੋਖੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਪਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲ ਗਈ ਸੀ ?" ਉਸ ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੈ ਗਈ ਚੰਦਰੀ। ਇਸ ਛੁੱਟ ਛਟਾ ਦਾ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਖੋਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।” ਮੈਨੂੰ ਤਾਈ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤਾਈ, ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਡੁੱਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਤੋ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਚੰਦਰੀ ਚਰ ਚਲਾਕੇ ਰਾਤੀਂ ਨਾਂਹ ਕਰਾ ਆਈ। ਸਾਕ ਤੋੜ ਆਈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਉਡੀ। ਹਾਏ ਤੱਤੀਏ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਭੰਨ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੀ। ਛਨਾਰੇ, ਕਾਰੇ ਹੱਥੀਏ, ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਜੁਗ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਾਈ ਸੰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾਈ ਦਾ ਘਰ ਜਿਹੜਾ ਕੱਲ ਤੱਕ ਸਵਰਗਧਾਮ ਸੀ ਅਜ ਨਰਕ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।ਬਾਗ ਉਜੜਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ ਗਈ ਤਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਹੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਖਾਧੀ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵਢੇ ਕੁਟਣੀ ਲੱਲੇ ਕੁੱਝ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਆਖੇ , ‘ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਏ ਮਿਲ ਮਿਲਾਕੇ ਆ ਜਾਈਂ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ! ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਮਾਰਿਆ ! ਮੈਨੂੰ ਭਿਣਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ! ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਬਰੂਹਾਂ ਕਿਥੇ ਟੱਪਣ ਦੇਂਦੀਆਂ।” ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਤਾਈ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸ 33<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> 4umalaja14gqswfkekydd8ozcduy0ox 219792 219791 2026-05-28T00:41:44Z Kaur.gurmel 192 219792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਨੇ ਤੇ ਚੰਦਰੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਿਆ ਏ। ਕਿਰਪਾਲ ਹੀ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਧੜੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੋਖੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਪਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲ ਗਈ ਸੀ ?" ਉਸ ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੈ ਗਈ ਚੰਦਰੀ। ਇਸ ਛੁੱਟ ਛਟਾ ਦਾ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਖੋਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।” ਮੈਨੂੰ ਤਾਈ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤਾਈ, ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਡੁੱਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਤੋ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਚੰਦਰੀ ਚਰ ਚਲਾਕੇ ਰਾਤੀਂ ਨਾਂਹ ਕਰਾ ਆਈ। ਸਾਕ ਤੋੜ ਆਈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਉਡੀ। ਹਾਏ ਤੱਤੀਏ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਭੰਨ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੀ। ਛਨਾਰੇ, ਕਾਰੇ ਹੱਥੀਏ, ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਜੁਗ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਾਈ ਸੰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾਈ ਦਾ ਘਰ ਜਿਹੜਾ ਕੱਲ ਤੱਕ ਸਵਰਗਧਾਮ ਸੀ ਅਜ ਨਰਕ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।ਬਾਗ ਉਜੜਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ ਗਈ ਤਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਹੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਖਾਧੀ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵਢੇ ਕੁਟਣੀ ਲੱਲੇ ਕੁੱਝ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਆਖੇ , ‘ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਏ ਮਿਲ ਮਿਲਾਕੇ ਆ ਜਾਈਂ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ! ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਮਾਰਿਆ ! ਮੈਨੂੰ ਭਿਣਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ! ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਬਰੂਹਾਂ ਕਿਥੇ ਟੱਪਣ ਦੇਂਦੀਆਂ।” ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਤਾਈ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸ 33<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> j14mlfrygh8dycxambqs6vfvt97b5ls 219793 219792 2026-05-28T00:43:35Z Kaur.gurmel 192 219793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਨੇ ਤੇ ਚੰਦਰੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਿਆ ਏ। ਕਿਰਪਾਲ ਹੀ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਧੜੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੋਖੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਪਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲ ਗਈ ਸੀ ?" {{gap}}ਉਸ ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੈ ਗਈ ਚੰਦਰੀ। ਇਸ ਛੁੱਟ ਛਟਾ ਦਾ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਖੋਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।” {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਤਾਈ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤਾਈ, ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸਿਆ {{gap}}ਡੁੱਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਤੋ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਚੰਦਰੀ ਚਰ ਚਲਾਕੇ ਰਾਤੀਂ ਨਾਂਹ ਕਰਾ ਆਈ। ਸਾਕ ਤੋੜ ਆਈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਉਡੀ। ਹਾਏ ਤੱਤੀਏ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਭੰਨ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੀ। ਛਨਾਰੇ, ਕਾਰੇ ਹੱਥੀਏ, ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਜੁਗ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਾਈ ਸੰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਤਾਈ ਦਾ ਘਰ ਜਿਹੜਾ ਕੱਲ ਤੱਕ ਸਵਰਗਧਾਮ ਸੀ ਅਜ ਨਰਕ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।ਬਾਗ ਉਜੜਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ ਗਈ {{gap}}ਤਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਹੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਖਾਧੀ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵਢੇ ਕੁਟਣੀ ਲੱਲੇ ਕੁੱਝ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਆਖੇ , ‘ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਏ ਮਿਲ ਮਿਲਾਕੇ ਆ ਜਾਈਂ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ! ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਮਾਰਿਆ ! ਮੈਨੂੰ ਭਿਣਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ! ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਬਰੂਹਾਂ ਕਿਥੇ ਟੱਪਣ ਦੇਂਦੀਆਂ।” ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਤਾਈ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸ<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> ekf7qgzld1gvbhbupd029jqdfb55k5j 219870 219793 2026-05-28T08:32:19Z Kaur.gurmel 192 219870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਨੇ ਤੇ ਚੰਦਰੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਿਆ ਏ। ਕਿਰਪਾਲ ਹੀ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਧੜੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੋਖੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਪਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲ ਗਈ ਸੀ ?" {{gap}}ਉਸ ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੈ ਗਈ ਚੰਦਰੀ। ਇਸ ਛੁੱਟ ਛਟਾ ਦਾ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਖੋਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।” {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਤਾਈ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤਾਈ, ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸਿਆ?" {{gap}}ਡੁੱਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਤੋ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਚੰਦਰੀ ਚਰ ਚਲਾਕੋ ਰਾਤੀਂ ਨਾਂਹ ਕਰਾ ਆਈ। ਸਾਕ ਤੋੜ ਆਈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਉਡੀ। ਹਾਏ ਤੱਤੀਏ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਭੰਨ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੀ। ਛਨਾਰੇ, ਕਾਰੇ ਹੱਥੀਏ, ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਜੁਗ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਾਈ ਸੰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਤਾਈ ਦਾ ਘਰ ਜਿਹੜਾ ਕੱਲ ਤੱਕ ਸਵਰਗਧਾਮ ਸੀ ਅਜ ਨਰਕ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।ਬਾਗ ਉਜੜਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ ਗਈ?" {{gap}}ਤਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਹੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਖਾਧੀ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵਢੇ ਕੁਟਣੀ ਲੱਲੇ ਕੁੱਝ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਆਖੇ , ‘ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਏ ਮਿਲ ਮਿਲਾਕੇ ਆ ਜਾਈਂ। ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ! ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਮਾਰਿਆ ! ਮੈਨੂੰ ਭਿਣਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ! ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਬਰੂਹਾਂ ਕਿਥੇ ਟੱਪਣ ਦੇਂਦੀਆਂ।” ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਤਾਈ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸ<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> mx9bwkwols9f0gfig27pn2n97j53lea 219871 219870 2026-05-28T08:36:23Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 219871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੇ ਤੇ ਚੰਦਰੇ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜਿਆ ਏ। ਕਿਰਪਾਲ ਹੀ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਧੜੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀਂ ਦੋਖੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਪਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲ ਗਈ ਸੀ ?" {{gap}}ਉਸ ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੈ ਗਈ ਚੰਦਰੀ। ਇਸ ਛੁੱਟ ਛਟਾ ਦਾ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਖੋਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।” {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਤਾਈ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤਾਈ, ਤੂੰ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸਿਆ?" {{gap}}ਡੁੱਬੀ ਤਾਂ ਜੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਤੋ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਚੰਦਰੀ ਚਰ ਚਲਾਕੋ ਰਾਤੀਂ ਨਾਂਹ ਕਰਾ ਆਈ। ਸਾਕ ਤੋੜ ਆਈ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਉਡੀ। ਹਾਏ ਤੱਤੀਏ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਭੰਨ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਂਦੀ। ਛਨਾਰੇ, ਕਾਰੇ ਹੱਥੀਏ, ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਜੁਗ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਾਈ ਸੰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਤਾਈ ਦਾ ਘਰ ਜਿਹੜਾ ਕੱਲ ਤੱਕ ਸਵਰਗਧਾਮ ਸੀ ਅਜ ਨਰਕ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ।ਬਾਗ ਉਜੜਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਤਾਈ, ਪਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ ਗਈ?" {{gap}}'ਤਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਹੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਖਾਧੀ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵਢੇ ਕੁਟਣੀ ਲੱਲੇ ਭੱਬੇ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਆਖੇ , ‘ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਏ ਮਿਲ ਮਿਲਾਕੇ ਆ ਜਾਈਂ। 'ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ! ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਤੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਰਮਾਂ ਮਾਰਿਆ ! ਮੈਨੂੰ ਭਿਣਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ! ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਤੋ ਨੂੰ ਬਰੂਹਾਂ ਕਿਥੇ ਟੱਪਣ ਦੇਂਦੀਆਂ।” ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਤਾਈ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਛਤਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸ<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> jvbkw3k0hso30k7t9vezvps09qw7ibn 0 72652 219795 2026-05-28T01:18:39Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਭੂਮਿਕਾ | previous = [[../]] | next = [[../ਤਤਕਰਾ|ਤਤਕਰਾ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=2 to=3/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219795 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਭੂਮਿਕਾ | previous = [[../]] | next = [[../ਤਤਕਰਾ|ਤਤਕਰਾ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=2 to=3/> dmb4fdh6l8ebglulyvyebrvumhcfx52 219796 219795 2026-05-28T01:20:54Z Tamanpreet Kaur 606 ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 219796 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 219797 219796 2026-05-28T01:23:48Z Tamanpreet Kaur 606 219797 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = | previous = | next = [[/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | year = 2018 | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=1/> {{page break|label=}} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=2/> {{page break|label=}} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=3/> {{page break|label=}} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=4/> l0ladw6scap7bnfzieqd23jgfff41jo 219801 219797 2026-05-28T01:29:08Z Tamanpreet Kaur 606 219801 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = | previous = | next = [[/ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ|ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ]] | year = 2018 | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=1/> {{page break|label=}} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=2/> {{page break|label=}} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=3/> {{page break|label=}} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" include=4/> dyfrlyou3favd0saxpxcbiudr9ewjo4 0 72653 219798 2026-05-28T01:25:23Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਭੂਮਿਕਾ | previous = [[../]] | next = [[../ਤਤਕਰਾ|ਤਤਕਰਾ]] | notes = }} <pages index="ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਦਾ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf" from=2 to=3/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219798 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਭੂਮਿਕਾ | previous = [[../]] | next = [[../ਤਤਕਰਾ|ਤਤਕਰਾ]] | notes = }} <pages index="ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਦਾ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf" from=2 to=3/> e90tjop2beig5j2j9f1zi9lmglg64zz 219799 219798 2026-05-28T01:25:42Z Tamanpreet Kaur 606 219799 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਭੂਮਿਕਾ | previous = [[../]] | next = [[../ਤਤਕਰਾ|ਤਤਕਰਾ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=2 to=3/> dmb4fdh6l8ebglulyvyebrvumhcfx52 219800 219799 2026-05-28T01:27:37Z Tamanpreet Kaur 606 [[Special:Contributions/Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[User talk:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/219799|219799]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ 219800 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਭੂਮਿਕਾ | previous = [[../]] | next = [[../ਤਤਕਰਾ|ਤਤਕਰਾ]] | notes = }} <pages index="ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਦਾ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf" from=2 to=3/> e90tjop2beig5j2j9f1zi9lmglg64zz 219803 219800 2026-05-28T01:32:52Z Tamanpreet Kaur 606 ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 219803 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 72654 219802 2026-05-28T01:31:21Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ | previous = [[../]] | next = [[../ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ]] | notes..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219802 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ | previous = [[../]] | next = [[../ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=5 to=14/> 1l7pj3t8zguyauzcx4baa5q915xma40 0 72655 219812 2026-05-28T03:49:39Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ | previous = [[../ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ|ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ]] | next = ../ਲੜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219812 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ | previous = [[../ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ|ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ]] | next = [[../ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ|ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=15 to=26/> cgsz8pmjo1gv63nkfcru24uyawan15d 0 72656 219813 2026-05-28T03:53:03Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ | previous = [[../ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ]] | next = ../ਸਭ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219813 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ | previous = [[../ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ]] | next = [[../ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ|ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=27 to=35/> 7onvidfti2b45iywcjb9l39xelhison 0 72657 219814 2026-05-28T03:54:24Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ | previous = [[../ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ|ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ]] | next..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219814 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ | previous = [[../ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ|ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ]] | next = [[../ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=27 to=35/> ek9unmspsefaqpjj4a92rsftak71vuf 219815 219814 2026-05-28T03:56:40Z Tamanpreet Kaur 606 219815 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ | previous = [[../ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ|ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣ]] | next = [[../ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=36 to=49/> 4xc7akgrubjtg2g16ylxdr8zrbe7q7a 0 72658 219816 2026-05-28T03:57:19Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ | previous = [[../ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ|ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ]]..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219816 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ | previous = [[../ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ|ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ]] | next = [[../ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=50 to=61/> mxnoc4ysvukaby0ivfi71y16zxxpbs1 0 72659 219818 2026-05-28T03:59:40Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | previous = ../ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219818 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | previous = [[../ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ]] | next = [[../ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?|ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=62 to=67/> 9zjebipu8sndl3a4me6jhzlbza66azj 0 72660 219819 2026-05-28T04:00:41Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? | previous = ../ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219819 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? | previous = [[../ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ]] | next = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=68 to=73/> nml56cxvzmq26wunh9hciic42pmfaz7 0 72661 219820 2026-05-28T04:01:45Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ | previous = [[../ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?|ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?]] | next = ../ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ|..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219820 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ | previous = [[../ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?|ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?]] | next = [[../ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=74 to=80/> c9wk6nvjgosj0mcf9f1x9cac18t66it 0 72662 219821 2026-05-28T04:02:33Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ | previous = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] | next = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ]] |..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219821 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ | previous = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ|ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] | next = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=81 to=89/> 3av17kkwhb9fgsw7iy3hkoa46xvd966 0 72663 219823 2026-05-28T04:03:49Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ | previous = [[../ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ]] | next = [[../ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ]] | notes = }} <pages index="ਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219823 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ | previous = [[../ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ]] | next = [[../ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=90 to=95/> jrdad7z2vbm7xgkvytdru950xpgmqpz 0 72664 219824 2026-05-28T04:04:57Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ | previous = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ]] | next = ../ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ|ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219824 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ | previous = [[../ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ|ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ]] | next = [[../ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ|ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=96 to=103/> duclqu7n2gkpxirjuask6zneil57gnx 0 72665 219825 2026-05-28T04:06:19Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ | previous = [[../ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ]] | next = ../ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ|ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219825 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ | previous = [[../ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ|ਪੰਜਾਬੀ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜੀ]] | next = [[../ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ|ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=104 to=119/> nr3g0kyrcj7h1kq2nqubash7ek9cry9 0 72666 219826 2026-05-28T04:08:52Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ | previous = [[../ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ|ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ]] | next = ../ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219826 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ | previous = [[../ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ|ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ]] | next = [[../ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=120 to=128/> mrpgoms9rrg9d2wm47wyzva4l9wr1rv 0 72667 219828 2026-05-28T04:09:50Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ | previous = [[../ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ|ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ]] | next = ../ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219828 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ | previous = [[../ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ|ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ]] | next = [[../ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=129 to=138/> f3nm6j8hmgsaj1spm28s99ien9oyuim 0 72668 219829 2026-05-28T04:11:01Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ? | previous = [[../ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ]] | next = ../ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219829 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ? | previous = [[../ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਮੀਟ ਖਾਣਾ - ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਜ਼ਰੀਆ]] | next = [[../ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ|ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=139 to=146/> 2tila9y0diyzbcr29lwae0fsjei9zfu 0 72669 219830 2026-05-28T04:11:59Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ | previous = [[../ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?]] | next = [..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219830 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ | previous = [[../ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ - ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ?]] | next = [[../ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=147 to=152/> g9ttav577so36r6zdb4g65ifo91ktfm 0 72670 219832 2026-05-28T04:13:16Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ | previous = [[../ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ|ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ]] | next = ../ਘੁੱਪ ਹਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219832 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ | previous = [[../ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ|ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤ੍ਰੋਵਸਕੀ]] | next = [[../ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ|ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ]] | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=153 to=161/> 3vw5eo4pfylz2qv3fnd2d7wl7m3et4l 0 72671 219833 2026-05-28T04:14:23Z Tamanpreet Kaur 606 "{{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ | previous = [[../ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ]] | next = | notes =..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219833 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੱਭ ਲੈਣ ਵਾਲੀ - ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ | previous = [[../ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੂਰਮਾ - ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਕਿੰਗ]] | next = | notes = }} <pages index="ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf" from=162 to=168/> 73c9t8okorrz7fmky9mjim8oc7oejgc 250 72672 219855 2026-05-28T07:05:59Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 219855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{gap}}ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਸਹੂਲਤ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਦੀ ਹੱਦ ਹੀ ਇੰਨੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਉਸ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ 50% ਛੋਟ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਦੀ ਹੱਦ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਅੰਗਹੀਣ ਭਿਖਾਰੀ ਹੀ ਮਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨਣ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪੈਟਰੌਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਹੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਹ ਤਾਂ ਸੀ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਲ ਪਲ, ਛਿਣ-ਛਿਣ ਅੰਗਹੀਣਤਾ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। ਆਓ ! ਹੁਣ ਆਪਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰੀਏ। {{gap}}ਮੈਂ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਟੀ.ਵੀ., ਯੂ.ਟਿਊਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਬੱਚਾ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਨ, ਪੈਨਸਿਲ ਫਸਾ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਲੱਤ ਅਤੇ ਇਕ ਹੱਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਛਪੀ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੁਨਰ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਕਲਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂ.ਟਿਊਬ ਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਵਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ,<noinclude>{{rh||20}}</noinclude> jeo24d7mtdryqaod8h0x8own2xfv0sr 250 72673 219856 2026-05-28T07:12:29Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 219856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 1 ਜੁਲਾਈ, 2017 ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਬਣੇ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਵਿਚ ਤੈਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਪਸੰਦ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜੰਮੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਔਰਤ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਯੂ.ਟਿਊਬ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਵਾਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸਿਰ ਨਾਲ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਸਵੀਮਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸਭ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬੱਚਾ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਜੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਜਿਉਂਦੇ' ਹਨ ਪਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਕੱਟਦੇ' ਹਨ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਗਹੀਣ ਸਾਥੀ ਯੂ.ਟਿਊਬ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼<noinclude>{{rh||21}}</noinclude> c9qp8kmy78av9p4ruuzkxs45l6roirm 250 72674 219859 2026-05-28T07:20:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਨੰਬਰ ੧ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ **** ੨ ਗਊ ३ ਸੂਰਜ ੪ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰੇਲਾਂ ਪ ---- ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਪੰਨੇ ਤਕ ੧-੨ .... 214 .... **** 417 2-€ ੬-੧੧ ੬ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ....੧੨-੧੩ 2 ਧੱਕਾ **** t ਰੋਟੀ ( ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੋਥੀ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਨੰਬਰ ੧ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ **** ੨ ਗਊ ३ ਸੂਰਜ ੪ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰੇਲਾਂ ਪ ---- ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਪੰਨੇ ਤਕ ੧-੨ .... 214 .... **** 417 2-€ ੬-੧੧ ੬ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ....੧੨-੧੩ 2 ਧੱਕਾ **** t ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੧ ) ੬ ਚੰਨ ੧੦ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ੧੧ ਲੂੰਬੜੀ ਅਤੇ ਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ---- ੧੨ ਦਿਖਾਵਾਂ... ੧੪ ਭਲੀਆਂ ਮੱਤਾਂ **** ੧੩ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦਾ.... .... ....੧੩-੧੪ ....94-95 ....੧੯੨੦ ...੨੦-੨੨ *...੨੩-੨੪ ....28-2 ....੨੬–੧੮ ....੨੮-੩੦ ੧੫ ਬਘਿਆੜ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂਦੀਕਹਾਣੀ ੩੦-੩੧ प ੧੭ ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੨) ੧੮ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ੧੯ ਅੰਬ ****੩੧-੩੩ ....੩੩-੩੬ ....੩੬-੩੮ .... ....t-go<noinclude></noinclude> 42vourn4bc6oc5xc9vu7yhpoucacztg 250 72675 219860 2026-05-28T07:21:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੦ ਲੋਭ .... ੨੨ ਪੋਥੀ .... ( 2 ) ੨੧ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ....89-82 ....82-88 ....84-86 ੨੩ ਸਾਡੇ ਦੇਸਦੈ ਦਰਿਯਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵਗਦੇ ਹਨ ....੪੬-੪੯ ੨੪ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ੨੫ ਚੂਚੇ **** ੨੬ ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੋਤਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ .... ....8-49 ....49-48 ......." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੦ ਲੋਭ .... ੨੨ ਪੋਥੀ .... ( 2 ) ੨੧ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ....89-82 ....82-88 ....84-86 ੨੩ ਸਾਡੇ ਦੇਸਦੈ ਦਰਿਯਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵਗਦੇ ਹਨ ....੪੬-੪੯ ੨੪ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ੨੫ ਚੂਚੇ **** ੨੬ ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੋਤਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ .... ....8-49 ....49-48 ....48-44 **** ੨੭ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਯਾ ਤੇ ਸਿੰਧ ....੫੬-੫੮ ੨੮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੰਮ **** ....੫੮-੬੦ ੨੯ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ...੬੬੩ ੩੦ ਕੁੱਤਾ ....੬੩-੬੫ ੩੧ ਕੁੱਤੇ ਮਾਲਕ ਪਿੱਛੇ ਜਾਨ ਦਿੱਤੀ ...੬੫_੬੬ ੩੩ ਤੋਤਾ ੩੨ ਸਿੰਧ ( ਅਟਕ ਦਰਿਯਾ ) ੩੪ ਤੋਤੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੩੫. ਗੱਲਾਂ ਕੱਥਾਂ ੩੬ ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੩) ੩੭ ਗੀਤ ੩੮ ਜਿਹਲਮ ੩੯ ਦੋ ਭਾਂਡੇ ੪੦ ਕੁਸੰਗਤ ...੬੭−੬੮ ....§-70 ....70-72 .... ....72-98 ....28-27 --- ....੭੭-੧੮ ....25-to ....੮੦-੮੧ ....59-43.<noinclude></noinclude> 2yocos2s1wujtzpj2hotiy2d36pseon 250 72676 219861 2026-05-28T07:21:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੪੧ ਨਹਿਰਾਂ (੩) ੪੨ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ੪੩ ਤੜਕੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਗੁਣ ੪੪ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਵਾ ਭੱਖਣੀ ੪੫ ਹਿਮਾਲਾ ੪੬ ਸੁਦਾਗਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ੪੮ ਠੰਢੀਆਂ ਥਾਵਾਂ .... ੮੩-੮੫ ੮੫-੮੬ ੮੬-੮੭ tt-te ੮੯-੯੨ .... ੬੨-੯੩ ੯੪-੯੫ ੪੭ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕੀਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪੧ ਨਹਿਰਾਂ (੩) ੪੨ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ੪੩ ਤੜਕੇ ਜਾਗਣ ਦੇ ਗੁਣ ੪੪ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਵਾ ਭੱਖਣੀ ੪੫ ਹਿਮਾਲਾ ੪੬ ਸੁਦਾਗਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ੪੮ ਠੰਢੀਆਂ ਥਾਵਾਂ .... ੮੩-੮੫ ੮੫-੮੬ ੮੬-੮੭ tt-te ੮੯-੯੨ .... ੬੨-੯੩ ੯੪-੯੫ ੪੭ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕੀਤੇ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ੪੯ ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਦੋ ਮਿੱਤ੍ਰ ੫੦ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣਾ ੫੧ ਕਣਕ ... ੬੬-੯੮ ੬੯-੧੦੦ • ੧੦੦-੧੦੨ .... १०२ – १०३ ... ੧੦੩–੧੦੫ ੫੨ ਲੂਣ ਦਾ ਪਹਾੜ • ੫੩ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਤੇ ਵਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ... **** ੫੪ ਆਲਸ ੫੫ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੋਲਾ .... ੫੬ ਜਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਕੂੰਜ ੫੭ ਘਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ.... ੫੮ ਅਸ਼ਨਾਨ ( ਪਾਠ ੧ ) ੫੯ ਲਹੌਰ ( ਪਾਠ ੧) ੬੦ ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੪) ੬੧ ਮਕਈ .... ੧੦੬–੧੦੬ ... ੧੦੭-੧੦੮ .... ੧੦੯-੧੧੦ .... 990-999 .... ੧੧੧-੧੧੩ .... ੧੧੩–੧੧੪ .... ੧੧੫–੧੧੮ .... ੧੧੮-੧੨ .... १२१–१२३ ੬੨ ਨਵਾਂ ਲਹੌਰ ( ਪਾਠ ੨ ) --- ੧੨੩–੧੨੫ ੬੩ ਉੱਦਮ .... .... ੧੨੫-੧੨੭<noinclude></noinclude> eq265ugqommh2d401sjm3my9g1bi728 250 72677 219862 2026-05-28T07:21:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੬੪ ਅਸ਼ਨਾਨ ( ਪਾਠ ੨) ( 8 ) ... ੧੩੭-੧੨੯ १२९-१३० १३०-१३२ ੬੫ ਲਹੌਰ ( ਪਾਠ ੩ ) ੬੬ ਜੋਰ ਕਰਨਾ ੬੭ ਮਿਹਨਤ (ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ) ੧੩੨-੧੩੪ ੬੮ ਲੂਣ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਖੋਤਾ ...੧੩੪-੧੩੫ ੬੯ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ **** ੭੦ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਭੌਂਦੀ ਹੈ···· .... ੧੩..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੬੪ ਅਸ਼ਨਾਨ ( ਪਾਠ ੨) ( 8 ) ... ੧੩੭-੧੨੯ १२९-१३० १३०-१३२ ੬੫ ਲਹੌਰ ( ਪਾਠ ੩ ) ੬੬ ਜੋਰ ਕਰਨਾ ੬੭ ਮਿਹਨਤ (ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ) ੧੩੨-੧੩੪ ੬੮ ਲੂਣ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਖੋਤਾ ...੧੩੪-੧੩੫ ੬੯ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ **** ੭੦ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਭੌਂਦੀ ਹੈ···· .... ੧੩੬-੧੩੮ ੧੩੯–੧੪੦ ੭੨ ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੫ ).... ੭੩ ਖੋਤਾ ੭੧ ਬਲਦ ਅਤੇ ਮੁੱਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੧੪੦-੧੪੦ ....988-984 १४१-१४३ ੭੪ ਖੋਭੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ.. ....984-987 **** .... ੧੪੮-੧੫੦ ੭੫ ਦਿਨ ਰਾਤ ੭੬ ਭਲਿਆਈ ਦਾ ਫਲ 22 ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ (ਪਾਠ ੧) ੭੮ ਰੁੱਤਾਂ ( ਪਾਠ ੨ ).... ....੧੫੦-੧੫੨ ੭੯ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੧੫੨-੧੫੪ ੧੫੪-੧੫੫ ੧੫੫-੧੫੫ ੮੦ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ ੧੫੬–੧੫੮ ੮੧ ਰਾਜ ਭਗਤੀ ਦਾ ਗੀਤ ....945-94E ੮੨ ਕਾਂ ਅਤੇ ਘੜਾ ....੧੫੯–੧੬੦ ੮੩ ਰਜਵਾੜੇ ....੧੬੦–੧੬੨ ੮੪ ਦੀ( ਪਾਠ ੬ ) .... ***੧੬੩-੧੬੬ ੮੫ ਦਿੱਲੀ **** ....੧੬੬–੧੬੮ ੮੬ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ (ਪਾਠ ੩) ....੧੬੯–੧੭੧<noinclude></noinclude> huusuxh5ys8edu0go5lwzoxyzulare1 219866 219862 2026-05-28T07:44:55Z Harchand Bhinder 2624 219866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ਪਾਠ ੪)}}</noinclude>੬੪ ਅਸ਼ਨਾਨ ( ਪਾਠ ੨) .... ੧੩੭-੧੨੯ ੬੫ ਲਹੌਰ ( ਪਾਠ ੩ )....੧२੮-१३० ੬੬ ਜੋਰ ਕਰਨਾ.... १३०-१३२ ੬੭ ਮਿਹਨਤ (ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ) ੧੩੨-੧੩੪ ੬੮ ਲੂਣ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਖੋਤਾ....੧੩੪-੧੩੫ ੬੯ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ... .... ੧੩੬-੧੩੮ ੭੦ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਭੌਂਦੀ ਹੈ····੧੩੯–੧੪੦ ੭੧ ਬਲਦ ਅਤੇ ਮੁੱਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੧੪੦-੧੪੦ ੭੨ ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੫ ).... ....१४१-१४३ ੭੩ ਖੋਤਾ .... ....१४४-१४੫ ੭੪ ਖੋਤੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ.... .... १४੫-१४੭ ੭੫ ਦਿਨ ਰਾਤ .... .... १४੮-१੫੦ ੭੬ ਭਲਿਆਈ ਦਾ ਫਲ .... ....੧੫੦-੧੫੨ ੭੭ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ (ਪਾਠ ੧)....੧੫੨-੧੫੪ ੭੮ ਰੁੱਤਾਂ ( ਪਾਠ ੨ ).... ੧੫੪-੧੫੫ ੭੯ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੧੫੫-੧੫੫ ੮੦ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ .... ....੧੫੬–੧੫੮ ੮੧ ਰਾਜ ਭਗਤੀ ਦਾ ਗੀਤ.... ੧੫੮-੧੫੯ ੮੨ ਕਾਂ ਅਤੇ ਘੜਾ.... ....੧੫੯–੧੬੦ ੮੩ ਰਜਵਾੜੇ.... ....੧੬੦–੧੬੨ ੮੪ ਦੀ( ਪਾਠ ੬ ) ....੧੬੩-੧੬੬ ੮੫ ਦਿੱਲੀ.... .... ....੧੬੬–੧੬੮ ੮੬ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ (ਪਾਠ ੩) ....੧੬੯–੧੭੧<noinclude></noinclude> l6vgag8h4jc1bb0mvm5u8eegvbz166d 219867 219866 2026-05-28T07:45:20Z Harchand Bhinder 2624 219867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ਪਾਠ ੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem>੬੪ ਅਸ਼ਨਾਨ ( ਪਾਠ ੨) .... ੧੩੭-੧੨੯ ੬੫ ਲਹੌਰ ( ਪਾਠ ੩ )....੧२੮-१३० ੬੬ ਜੋਰ ਕਰਨਾ.... १३०-१३२ ੬੭ ਮਿਹਨਤ (ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ) ੧੩੨-੧੩੪ ੬੮ ਲੂਣ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਖੋਤਾ....੧੩੪-੧੩੫ ੬੯ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ... .... ੧੩੬-੧੩੮ ੭੦ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਭੌਂਦੀ ਹੈ····੧੩੯–੧੪੦ ੭੧ ਬਲਦ ਅਤੇ ਮੁੱਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੧੪੦-੧੪੦ ੭੨ ਰੋਟੀ ( ਪਾਠ ੫ ).... ....१४१-१४३ ੭੩ ਖੋਤਾ .... ....१४४-१४੫ ੭੪ ਖੋਤੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ.... .... १४੫-१४੭ ੭੫ ਦਿਨ ਰਾਤ .... .... १४੮-१੫੦ ੭੬ ਭਲਿਆਈ ਦਾ ਫਲ .... ....੧੫੦-੧੫੨ ੭੭ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ (ਪਾਠ ੧)....੧੫੨-੧੫੪ ੭੮ ਰੁੱਤਾਂ ( ਪਾਠ ੨ ).... ੧੫੪-੧੫੫ ੭੯ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ੧੫੫-੧੫੫ ੮੦ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ .... ....੧੫੬–੧੫੮ ੮੧ ਰਾਜ ਭਗਤੀ ਦਾ ਗੀਤ.... ੧੫੮-੧੫੯ ੮੨ ਕਾਂ ਅਤੇ ਘੜਾ.... ....੧੫੯–੧੬੦ ੮੩ ਰਜਵਾੜੇ.... ....੧੬੦–੧੬੨ ੮੪ ਦੀ( ਪਾਠ ੬ ) ....੧੬੩-੧੬੬ ੮੫ ਦਿੱਲੀ.... .... ....੧੬੬–੧੬੮ ੮੬ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ (ਪਾਠ ੩) ....੧੬੯–੧੭੧ </poem>}}<noinclude></noinclude> q0r1bw923azq1garmgxwdfu26h4nuh3 250 72678 219872 2026-05-28T08:38:50Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਦਸਬਧ ਕਰ ਰਹਾ ਮਾ | ਪਰ ਦਾਮਾ ਦਾ ਧਨ ਜਿਹੜਾ ਸੁ ਅਜ ਤੁੜ ਏਸ ਘਰ ਆਇਆ ਸਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋੜ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਿੱਟਕਾਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 219872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਦਸਬਧ ਕਰ ਰਹਾ ਮਾ | ਪਰ ਦਾਮਾ ਦਾ ਧਨ ਜਿਹੜਾ ਸੁ ਅਜ ਤੁੜ ਏਸ ਘਰ ਆਇਆ ਸਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋੜ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਿੱਟਕਾਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਸਾਡੇ ਦੋਖੀ ਲੁਕਵੀਂ ਮਾਰ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਹੀ ਸਨ। ਉਘੜ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾੜੀ ਜੇਹੀ ਗੱਲ ਖਿਲਰ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਤਗੜੇ ਸਨੇਹੀ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਨਜਿੱਠ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਪਿੰਡੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਥੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਤਾਈ ਦੇ ਉਜੜੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਸਵਾਏ ਪੀੜ ਦੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਜਲਾਣ ਦੇ ਹੋਰ ਪੱਲੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਛੁੱਟ ਗਿਆ, ਹਾਸੇ ਮੁੱਕ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਖੇਡਾਂ ਛੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਪੜਾਈ ਕੀ ਹੋਣੀ ਸੀ ? ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਸੁਰਤੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ। ਕੁੱਝ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋ ਗਈ-ਪਾਗਲ ਪਾਗਲ, ਰੁਖੀ-ਸੁਖੀ,ਬੌਂਦਲੀ ਜਹੀ ਤੇ ਘੋਰ ਉਦਾਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਮੋਢਾ ਫੜ ਝੰਜੋੜਿਆ, “ਤੂੰ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਏਂ ? ਕੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਏਂ ? ਇਹ ਕਾਪੀ ਨਹੀਂ ਕਿਤਾਬ ਏ। ਤੂੰ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਇਮਲਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ। ਤੇਰੀ ਸੂਰਤੀ ਕਿਥੇ ਹੈ ? ਸਾਰੀ ਫੱਟੀ ਤੇ ਪਾਲੀ ਪਾਲੀ ! ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਾਲੀ ਪਾਲੀ! ਇਹ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ?" ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਸੋਟੀ ਹੱਥ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾ ਗਈ ਪਰ ਅੱਖੋਂ ਅੱਥਰੂ ਨਾ ਕਢਾ ਸਕੀ ਨਾ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਮਿਟਾ ਸਕੀ ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਅੱਗੇ ਸਿਖਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ।ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ। ਘਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤੇ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਸਨ। ‘ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ, ਇਹਨੂੰ ਹੋ ਕੀ ਗਿਆ ? ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜਤਨ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਕੋ ਤਾਂਘ ਸੀ ; ਪਾਲੀ, ਪਾਲੀ ਬੱਸ ਪਾਲੀ। ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਤਾਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੱਦਿਆ, ‘ਵੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੀੜ ਸਮਝਦੀ ਆਂ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਸੂਰ, ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਨਹੀਂ।” ਗੱਲ ਤਾਈ ਦੀ ਠੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਤਾਈ ਦਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 34<noinclude>{{rh||34}}</noinclude> l8mippr337h1fmsu4eb55omnbffkcsw