ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/206

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/206</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5251</id>
    <revision>
      <id>220391</id>
      <parentid>37885</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4090" sha1="oz6w9wpu4vbx73d2u3nbtvq0mvfa03c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|(੧੯੪){{center|}}}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਘੋੜ ਸੁੰਬੀਏ ਤੇ ਮਿਰਗ ਨੈਣੀਏਂ ਨੀ ਅੱਖੀਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸ਼ੋਖ ਵਧੇਰੀਆਂ ਨੀ
ਏਸ ਰੰਨ ਉਤੋਂ ਅੰਤ ਹੋਣੀਆਂ ਨੇ ਛਟਕਾਂ ਮੂੰਹਦਰੂ ਤੇਰੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਨੀ
ਲੱਜਾਂ ਜਣਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਦੀਦ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਘੱਤ ਕੇ ਖੂਹ ਨਘੇਰੀਆਂ ਨੀ
ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇਕਬਖ਼ਤਾਂ ਅੱਖੀੰ ਸਾਹਵੀਆਂ ਕਰਨ ਉਘੇਰੀਆਂ ਨੀ 
ਉਡਣਹਾਰ ਤੇਰੇ ਜਹੀਆਂ ਲੱਖ ਰੰਨਾਂ ਅਸਾਂ ਜਾਲੀਆਂ ਘੱਤ ਕੇ ਘੇਰੀਆਂ ਨੀ 
ਪਵੇ ਮਾਰ ਕੇ ਝੜਫ ਜਾਂ ਬਾਜ ਵਾਂਗੂ ਝੱਪ ਖਾਈਏ ਬਿੱਲੇ ਬਟੇਰੀਆਂ ਨੀ 
ਨਾਲ ਅਮਲ ਦੇ ਚਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰੂੰ ਮੂੰਹੋਂ ਆਖਸੈਂ ਤੇਰੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਜਾਦੂਆਂ ਦੇ ਕਈ ਰਾਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਚੇਰੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt; ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸਾਂ ਜਾਦੂੜੇ ਘੋਲ ਕੇ ਸੱਭ ਪੀਤੇ ਕਰਾਂ ਬਾਵਰੇ ਜਾਦੂਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਕਖੀੰ ਘੱਤ ਫੁਕਾਯਾ ਸੀ ਮਰਦਮਿਰਜਾ ਮਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਬਕੀ ਦਿਆਂ ਚਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਜਿਹੇ ਕੀਤੇ ਚਾ ਘੋੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸਾਡਿਆਂ ਚਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਸੱਕੇ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਨਫ਼ਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਬਹਾਉਂਦੇ ਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਸਿਰ ਕੱਪ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਵਖਤ ਪਾਯਾ ਘਰ ਮਕਰ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਰਾਵਨ ਲੰਕ ਲੁਟਾਇਕੇ ਗਿਰਦ ਹੋਯਾ ਸੀਤਾ ਵਾਸਤੇ ਭੇਦ ਵਖਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਯੂਸਫ਼ ਖੂਹ ਵਿਚ ਪਾ ਜ਼ਹੀਰ ਕੀਤਾ ਸੱਸੀ ਵਖ਼ਤ ਪਾਯਾ ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਰਾਂਝਾ ਚਾਰ ਕੇ ਮਹੀਂ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਹੀਰ ਮਿਲੀ ਜੋ ਖੇੜਿਆਂ ਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਫੇਗੂ ਉਮਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖੁਆਰ ਹੋਯਾ ਮਿਲੀ ਮਾਰਵਨ ਢੋਲ ਦੇ ਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਰੋਡਾ ਵੱਢ ਕੇ ਡੱਕਰੇ ਨਦੀ ਪਾਯਾ ਤੂੰ ਜਲਾਲੀ ਦੇ ਦੇਖ ਲੈ ਚਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਤਬਰ ਮਾਛੀ ਦਾ ਮਜਨੂੰ ਨੇ ਝਲਿਆ ਸੀ ਢੂੰਡੇ ਲੇਲਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਚਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਲੀ ਬੱਲ ਅਮਬਉਰ ਈਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਦੇਖ ਡੋਬਿਆ ਬੰਦਗੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਮਹੀਂਵਾਲ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰਹੀ ਐਵੇਂ ਹੋਰ ਪੁਛ ਲੈ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਅਠਾਰਾਂ ਖੂਹਣੀ ਕਟਕ ਲੜ ਮੋਏ ਪਾਂਡੋ ਡੋਬ ਡੋਬ ਕੇ ਖੂਹਣੀਆਂ ਗਾਲਿਆਂ ਨੂੰ  
ਰੰਨਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਚਾ ਝੂਠੇ ਮੱਕਰ ਨਾਲ ਵਿਛਾ  ਨਿਹਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੂੰ ਜੋਗੀਆ ਕੌਣ ਹੁੰਨੈ ਓੜਕ ਭਰੇਂਗਾ ਸਾਡਿਆਂ ਹਾਲਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
 {{Block center|&lt;poem&gt;ਆ ਨੱਢੀਏ ਗੈਬ ਕਿਉਂ ਚਾਇਆ ਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਰਿੱਕਤਾਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ 
ਕਰੋ ਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਕਿਉਂ ਆਖ ਤੁਸਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਭਲਿਆਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz6w9wpu4vbx73d2u3nbtvq0mvfa03c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/207</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5252</id>
    <revision>
      <id>220392</id>
      <parentid>37889</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="k2dwjwlf9zwf0cvyv2081a9kws8261v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|(੧੯੫)}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੇਕਸਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਰੱਬ ਬਾਝੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੀ
ਜਿਹੜਾ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਭਲਾ ਕਰਸੀ ਅਗੇ ਮਿਲਣਗੀਆਂ ਓਸ ਭਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਮੁਢੋਂ ਆਦਮੋਂ ਰੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁਰਾ ਜਦੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿਸੇ ਬੁਰਿਆਈਆਂ ਨੀ 
ਗਲਾਂ ਲੱਲ ਵਲੱਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਤੇ ਆਇਤਾਂ ਦੱਸ ਹਦੀਸ ਭੁਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਜ਼ੇਰ ਬਾਕੀਆਂ ਅਮਲ ਦੇ ਖੱਤ ਦੀਆਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਦੇਣੀਆਂ ਆਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਦੋਂ ਖਿਦਮਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇਕ ਮਰਦਾਂ ਕਦੋਂ ਸੋਹਬਤਾਂ ਤੋਂ ਅਸਰ ਪਾਇਓ ਵੇ 
ਫਰਫੇਜ਼ੀਆਂ ਮਕਰੀਆਂ ਠਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਏਸ ਪੰਥ ਦਾ ਭੇਤ ਨਾ ਆਇਓ ਵੇ 
ਮੰਗ ਖਾਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਧ ਬਣਿਓਂ ਬਦਨ ਖਾਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੁਲਾਇਓ ਵੇ 
ਗੋਸ਼ੇ ਬੈਠ ਨਾ ਕੀਤੋ ਈ ਯਾਦ ਅੱਲਾ ਏਵੇਂ ਰਾਇਗਾਂ ਵਕਤ ਗਵਾਇਓ ਵੇ 
ਕਦੋਂ ਫਿਰਿਓਂ ਤੂੰ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕੰਨ ਪੜਾਇਓ ਵੇ 
ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਉਮਰ ਗਵਾਈਆ ਈ ਤੈਨੂੰ ਭੇਤ ਨਾ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਆਇਓ ਵੇ 
ਔਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਡੋ ਖੋੜੇ ਫਿਰੇਂ ਖਾਂਦਾ ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਰਵਾਨ ਨਾ ਪਾਇਓ ਵੇ 
ਸਬਰ ਸ਼ੁਕਰ ਮੀਰਾਸ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਏ ਆਧਮ ਅੰਨ ਦਾ ਵਿੱਢ ਟਕਰਾਇਓ ਵੇ  
ਸ਼ਾਮਤ ਨਫ਼ਸ ਦੀ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰੇਂ ਧੱਕੇ ਹਾਲ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਨੂੰ ਲੰਗ ਲਾਇਓ ਵੇ  
ਇੰਨਨਲਾਹਾਮ ਅਸੁਅਬਿਰੀਨ ਰੈਹਕ ਫ਼ਕਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚ ਕੁਰਾਨ ਫਰਮਾਇਓ ਵੇ 
ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਖੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਏ ਇਹ ਸਿਹਰ ਕਿਥੋਂ ਤੁੱਧ ਪਾਇਓ ਵੇ 
ਕੀ ਖੱਟਿਓ ਈ ਪੁੱਠਾ ਬੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਖ ਸੁਣਾਇਓ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਰਦ ਸੁਆਦ ਚਿਹਰੇ ਹੈਨ ਨੇਕੀਆਂ ਦੇ ਸੂਰਤ ਰੰਨ ਦੀ ਮੀਮ ਮੌਕੂਫ ਹੈ ਨੀ  
ਮਰਦ ਆਲਮ ਫਾਜ਼ਲ ਅਤੇ ਅਸਲ ਕਾਬਲ ਕਿਸੇ ਰੰਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਕੂਫ ਹੈ ਨੀ
ਸਬਰ ਰਾਹ ਹੈ ਮੰਨਿਆਂ ਨੇਕ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਸਬਰ ਦੀ ਵਾਗ ਮਾਤੂਫ ਹੈ ਨੀ 
ਦਫ਼ਤਰ ਮਕਰ ਫਰੇਬ ਨੇ ਖਰਚਵਾਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਸਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਲਫੂਫ ਹੈ ਨੀ
ਅੰਦਰ ਖਾਸ ਜੇ ਅਮਲ ਨਾ ਨੇਕ ਹੋਵਨ ਇਨਸਾਨ ਕਹਾਉਣਾ ਜ਼ੂਫ ਹੈ ਨੀ 
ਇਨਾ ਕੌਦਾ ਕੁਨਾ ਹਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਹਰੂਫ ਹੈ ਨੀ 
ਰੰਨਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਾ ਮਨੋਂ ਮੈਲੀ ਮਰਦ ਜੌਜ਼ਕੀਦਾਰ ਮਸਰੂਫ ਹੈ ਨੀ 
ਰਮਜ਼ ਫਕਰ ਦੀ ਨੂੰ ਸੋਈ ਸਮਝਦਾ ਏ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਜੋ ਅਹਿਲ ਮਕਸੂਫ ਹੈ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k2dwjwlf9zwf0cvyv2081a9kws8261v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/208</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5253</id>
    <revision>
      <id>220393</id>
      <parentid>37892</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="io3fhc1d6ld4swpbtpyn1w81esr7ryf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|(੧੯੬)}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੰਨ ਮਰਦ ਦੀ ਸਦਾ ਮਹਕੂਮ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਤਾਂ ਗਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਰੂਫ ਹੈ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਲਾਇਤੀ ਮਰਦ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਰੰਨ ਮਿਸਵਾਕ ਦਾ ਸ਼ੂਫ ਹੈ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਸਤ ਸੋਈ ਜੋ ਬਿਪਤ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਕੱਟੇ ਯਾਰ ਸੋਈ ਜੋ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਵੇ 
ਸ਼ਾਹ ਸੋਈ ਜੋ ਕਾਲ ਵਿਚ ਭੁੱਖ ਕਟੇ ਕੁੱਲ ਬਾਤ ਦਾ ਜੋ ਨਿਗਾਹਬਾਨ ਹੋਵੇ 
ਗਾਂ ਸੋਈ ਜੋ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ ਸੋਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੋ ਸ਼ਾਹਬਾਨ ਹੋਵੇ  
ਨਾਰ ਸੋਈ ਜੋ ਮਾਲ ਬਿਨ ਬੈਠ ਜਾਲੇ ਪਿਆਦਾ ਸੋਈ ਜੋ ਭੂਤ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ  
ਇਮਸਾਕ ਹੈ ਅਸਲ ਹਫੀਮ ਬਾਝੋਂ ਗੁੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਫਕੀਰ ਦੀ ਜਾਨ ਹੋਵੇ 
ਕੰਜਰ ਸੋਈ ਜੋ ਗੈਰਤੋਂ ਬਾਝ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਭਾਬੜਾ ਬਿਨਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੋਵੇ 
ਰੋਗ ਸੋਈ ਜੋ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਹੋਵੇ ਤੀਰ ਸੋਈ ਜੋ ਨਾਲ ਕਮਾਨ ਹੋਵੇ 
ਕਸਬਾ ਸੋਈ ਜੋ ਵੈਰੀ ਬਿਨ ਪਿਆ ਵਸੇ ਸੋ ਜਲਾਦ ਜੋ ਮੇਹਰ ਬਿਨ ਜਾਨ ਹੋਵੇ 
ਕਵਾਰੀ ਸੋਈ ਜੋ ਕਰੇ ਹਯਾ ਬਹੁਤਾ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਬਾਝ ਜ਼ਬਾਨ ਹੋਵੇ  
ਬਿਨਾਂ ਜੰਗ ਤੇ ਚੋਰ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵੱਸੇ ਪੱਟ ਸੋਈ ਬਿਨ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਨ ਹੋਵੇ 
ਕਾਜ਼ੀ ਸੋਈ ਜੋ ਸ਼ਰਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇ ਕਾਇਮ ਗਾਇਕ ਸੋਈ ਜੋ ਗਲੇ ਵਿਚ ਤਾਨ ਹੋਵੇ 
ਪੀਰ ਸੋਈ ਜੋ ਤੁਰਤ ਮੁਰਾਦ ਦੇਵੇ ਖਾਦਮ ਸੋਈ ਜੋ ਵਿੱਚ ਫਰਮਾਨ ਹੋਵੇ 
ਮੁਨਸਫ ਸੋਈ ਜੋ ਬੇ ਰਿਆ ਹੋਵੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜੋ ਹੱਡ ਸਤਰਾਨ ਹੋਵੇ 
ਆਲਮ ਸੋਈ ਜੋ ਇਲਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣੇ ਕਾਰੀ ਸੋਈ ਜੋ ਖੁਸ਼ ਅਲਹਾਨ ਹੋਵੇ 
ਸੂਮ ਸੋਈ ਜੋ ਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਸਖੀ ਸੋਈ ਜੋ ਢਿੱਲ ਨਾ ਦਾਨ ਹੋਵੇ 
ਸੋ ਮਾਸ਼ੂਕ ਜੋ ਅਹਿਲ ਤਾਮੀਜ਼ ਹੋਵੇ ਆਸ਼ਕ ਸੋਈ ਜੋ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਜਾਨ ਹੋਵੇ !
ਰਯਤ ਸੋਈ ਜੋ ਮੰਨ ਕੇ ਆਈਨ ਚਲੇ ਹੁਕਮ ਸੋਈ ਜੋ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਜਾਨ ਹੋਵੇ 
ਫ਼ਰਤਰਾਜ ਸੋ ਜੋ ਹੱਥ ਵਿਚ ਢਾਲ ਹੋਵੇ ਗੁਰਜ ਸੋਈ ਜੋ ਹੱਥ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੋਵੇ 
ਵੈਦ ਸੋਈ ਜੋ ਮਰਜ ਦਾ ਨਾਮ ਦਸੇ ਸਿਆਣਾ ਸੋਈ ਜੋ ਸਮਝ ਪਛਾਨ ਹੋਵੇ 
ਕਾਰੀਗਰ ਜੋ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੋਚ ਲਏ ਕੰਮ ਸੋਈ ਜੋ ਉਮਰ ਜੁਆਨ ਹੋਵੇ 
ਸੋ ਤਲਵਾਰ ਜੋ ਕਬਜ਼ੇ ਤੇ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਘੋੜਾ ਸੋਈ  ਜਿਹੜਾ ਹੇਠ ਰਾਨ ਹੋਵੇ 
ਪਾਕ ਸੋਈ ਜੋ ਸ਼ਿਰਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਤੋਬਾ ਸੋਈ ਜੋ ਰੱਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੋਵੇ  
ਸ਼ੁਰੂ ਸੋਈ ਜੋ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇ ਖਤਮ ਸੋਈ ਜੋ ਨਾਲ ਈਮਾਨ ਹੋਵੇ  
ਸੁਖਨ ਸੋਈ ਜੋ ਨਾਲ ਤਾਸੀਰ ਹੋਵੇ ਅਹਿਮਕ ਸੋ ਜੋ ਨਾ ਕਦਰਵਾਨ ਹੋਵੇ  
ਸਯਦ ਸੋ ਜੋ ਸ਼ੂਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਾਬਜ਼ ਜ਼ਾਨੀ ਸਿਲਾਹ ਤੇ ਨਾ ਕਹਿਰਵਾਨ ਹੋਵੇ
.
.&lt;/poem&gt;}}
.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>io3fhc1d6ld4swpbtpyn1w81esr7ryf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/209</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5254</id>
    <revision>
      <id>220394</id>
      <parentid>37909</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3926" sha1="c3hja9opa7cvmza215vx8qs9c4ggcmc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੧੯੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚਾਕਰ ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਬੇਉਜ਼ਰ ਹੋਵਣ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਬੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ 
ਸੋ ਹਥਿਆਰ ਜੋ ਵਕਤ ਸਿਰ ਕੰਮ ਆਵੇ ਫਤ੍ਹੇ ਸੋਈ ਜੋ ਮਰਦ ਮੈਦਾਨ ਹੋਵੇ 
ਅਹਿਲ ਪੱਤ ਜੋ ਘਰੋਂ ਨਾ ਪੈਰ ਕੱਢੇ ਖੱਜਲ ਸੋ ਜੋ ਨਸ਼ਰ ਜਹਾਨ ਹੋਵੇ 
ਪਰਹਾਂ ਜਾਹ ਤੂੰ ਭੁੱਖਿਆ ਚੋਬਰਾ ਵੇ ਮਤਾਂ ਮੰਗਣੋਂ ਕੋਈ ਵਧਾਨ ਹੋਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਬਿਨ ਹਿਰਸ ਗਫ਼ਲਤ ਯਾਦ ਰੱਬ ਦੀ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਰਸਾਜ਼ ਹੈ ਰੱਬ ਤੇ ਫੇਰ ਦੌਲਤ ਸਭ ਮਿਹਨਤਾਂ ਪੇਟ ਦੇ ਕਾਰਨੇ ਨੀ 
ਨੇਕ ਮਰਦ ਤੇ ਨੇਕ ਭੀ ਹੋਵੇ ਔਰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਸਵਾਰਨੇ ਨੀ 
ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਸੱਭ ਖਰਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਖੂਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨੇ ਨੀ  
ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਫਿਰਨ ਅਮੀਰ ਦਰ ਦਰ ਸਯਦ ਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਗੱਧੇ ਚਾਰਨੇ ਨੀ 
ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਹੂਰ ਤੇ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ ਜਾਨ ਜਿੰਨ ਤੇ ਭੂਤ ਦੇ ਵਾਰਨੇ ਨੀ 
ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਛੋੜ ਘਰਾਂ ਹੋ ਪਾਹਰੂ ਹੋਕਰਾਂ ਮਾਰਨੇ ਨੀ 
ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ਕਰ ਤਸਲੀਮ ਤੋੜਨ ਸਮਝ ਲੈ ਸਭ ਰੰਨੇ ਗਵਾਰਨੇ ਨੀ 
ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰਨ ਚੋਰੀ ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜਨੇ ਨੀ 
ਏਸ ਜ਼ਿਮੀਂ ਨੂੰ ਵਾਂਹਦਾ ਮੁਲਕ ਮੁੱਕਾ ਏਥੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨੇ ਨੀ 
ਗਾਹੁਣ ਹੋਰ ਤੇ ਗਾਹਕ ਨੀ ਹੋਰ ਏਹਦੇ ਖਾਂਵਦ ਹੋਰ ਹੈ ਹੋਰ ਦਮ ਮਾਰਨੇ ਨੀ  
ਮਿਹਰਵਾਨ ਜੇ ਹੋਣ ਫ਼ਕੀਰ ਇਕ ਪਲ ਤੁਸਾਂ ਜਿਹੇ ਕਰੋੜ ਲੱਖ ਤਾਰਨੇ ਨੀ 
ਵਾਰਸ ਰੰਨ ਜੇਕਰ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋਵੇ ਭਾਂਡਾ ਬੌਲ ਦਾ ਖੋਹਲ ਮੂੰਹ ਮਾਰਨੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੱਬ ਜੇਡ ਨਾ ਕੋਈ ਹੈ ਜੱਗ ਦਾਤਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਜੇਡ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਬਰੀ ਵੇ 
ਮਝੀਂ ਜੇਡ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੋਣ ਜੇਰੇ ਰਾਜ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਨਾ ਬਾਬਰੀ ਵੇ 
ਚੰਦ ਜੇਡ ਚਾਲਾਕਾ ਨਾ ਸਰਦ ਕੋਈ ਹੁਕਮ ਜੇਡ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਾਬਰੀ ਵੇ 
ਅੰਨ ਧੰਨ ਨਾ ਖੱਤਰੀ ਜੇਡ ਹਰਗਿਜ਼ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਅੱਲਾ ਥੀਂ ਨਾਬਰੀ ਵੇ 
ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਜੇਡ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਲਾ ਰਯਤ ਜੇਡ ਨਾਹੀਂ ਕੋਈ ਸਾਬਰੀ ਵੇ 
ਬੁਰਾ ਕਸਬ ਨਾ ਨੌਕਰੀ ਜੇਡ ਕੋਈ ਯਾਦ ਹੱਕ ਦੇ ਜੇਡ ਅਕਾਬਰੀ ਵੇ 
ਜੱਟ ਸੰਢੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਚੰਗੀ ਤ੍ਰੈਏ ਰੱਜ ਕੇ ਗਾਲਦੇ ਟਾਬਰੀ ਵੇ 
ਕੁਕੜ ਕਾਂ ਕੰਬੋ ਸਲੂਕ ਤਿੰਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਰਾਦਰੀ ਵੇ
ਮੌਤ ਜੇਡ ਨਾ ਹੋਰ ਹੈ ਸਖਤ ਕੋਈ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਓਂ ਨਾਬਰੀ ਵੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c3hja9opa7cvmza215vx8qs9c4ggcmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/210</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5255</id>
    <revision>
      <id>220395</id>
      <parentid>38218</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="jhb0y9x83x82extuizqts8znaod0cpb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੧੯੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਾਲਜ਼ਾਦੀਆਂ ਜੇਡ ਨਾ ਕਸਬ ਭੈੜਾ ਕਮਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਅਕਾਬਰੀ ਵੇ
ਇਤਫ਼ਾਕ ਦੇ ਜੇਡ ਨਾ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕਤ ਖਲਕ ਜੇਡ ਨਾ ਜੱਗ ਨਸਬਰੀ ਵੇ 
ਇਲਮ ਹੁਨਰ ਦੇ ਬਾਝ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੋਈ ਅਮਲ ਸਾਲਿਅਹ ਜੇਡ ਨਾ ਰਾਬਰੀ ਵੇ 
ਰੰਨ ਵੇਖਣੀ ਐਬ ਫ਼ਕੀਰ ਤਾਈਂ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਸਿਰਾਂ ਉਤੇ ਬਾਬਰੀ ਵੇ 
ਵਾਰਸ਼ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਅਮਲ ਤੇਰੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੰਨ ਵੇਖਣੀ ਐਬ ਹੈ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਅਖੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਵੇਖਣੇ ਨੂੰ 
ਸਭ ਖਲਕ ਦਾ ਵੇਖਕੇ ਲਓ ਮੁਜਰਾ ਕਰੋ ਦੀਦ ਇਸ ਜੱਗ ਦੇ ਪੇਖਣੇ ਨੂੰ 
ਰਾਵਣ ਰਾਜਿਆਂ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਦਾ ਲਾਏ ਜ਼ਰਾ ਜਾਇਕੇ ਅਖੀਆਂ ਸੇਕਣੇ ਨੂੰ  
ਮਹਾਂਦੇਵ ਜਿਹੇ ਪਾਰਬੱਤੀ ਅੱਗੇ ਕਾਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣੇ ਨੂੰ 
ਸਭ ਦੀਦ ਮੁਆਫ਼ ਹੈ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੈਣ ਦਿਤੇ ਜੱਗ ਦੇਖਣੇ ਨੂੰ 
ਆਸ਼ਕ ਢੂੰਡਦੇ ਫਿਰਨ ਦੀਦਾਰ ਤਾਈਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ ਹਾਸਲ ਆਸ ਪੇਖਣੇ ਨੂੰ
ਅਜਰਾਈਲ ਹੱਥ ਕਲਮ ਲੈ ਵੇਖਦਾ ਏ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਇਸ ਜੱਗ ਤੋਂ ਛੇਕਣੇ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਨੂੰ ਸੱਭ ਸੱਦਣੀਂਗੇ ਲੇਖਾ ਲੇਖਣੇ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇਹੀ ਨੀਅਤ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮੁਰਾਦ ਮਿਲੀਆ ਘਰੋ ਘਰੀ ਛਾਈ ਸਿਰ ਪਾਉਣਾ ਏਂ 
ਫਿਰੇਂ ਭੌਕਦਾ ਮੰਗਦਾ ਖੁਆਹ ਹੁੰਦਾ ਲੱਖ ਦਗੇ ਪਖੰਡ ਕਮਾਉਣਾ ਏਂ 
ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਦਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਖਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹੰਢਾਉਣਾ ਏਂ 
ਕਿੱਸ ਦੱਸਿਓ ਕਿੱਸ ਸੁਣਾਇਓ ਵੇ ਹੀਰ ਹੀਰ ਕਰਕੇ ਮੁਸਕ੍ਰਾਉਣਾ ਏਂ 
ਸਾਰਾ ਭੇਤ ਤੇਰਾ ਅਸਾਂ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸਾਥੋਂ ਕਾਸਨੂੰ ਪਿਆ ਲੁਕਾਉਣਾ ਏਂ 
ਸੋਨਾ ਰੁੱਪੜਾ ਪਹਿਨਕੇ ਅਸੀਂ ਬਹੀਏ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਿਉਂ ਜੀ ਭਰਮਾਉਣਾ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੋਨਾ ਰੁੱਪੜਾ ਸ਼ਾਨ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਅਸੀਲਣੀ ਗੋਲਏ ਨੀ 
ਗੱਧਾ ਅਦਰਕਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਏ ਘੋੜਾ ਸ਼ਾਹ ਪਰੀ ਨਾ ਹੋਏ ਯਰੋਲੀਏ ਨੀ 
ਰੰਗ ਗੋਰੜੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੱਗ ਮੁੱਠਾ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਕਾਰਨੇ ਪੋਲੀਏ ਨੀ  
ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕੰਜਰੀ ਵਾਂਗ ਨੱਚੇਂ ਚੋਰਾਂ ਯਾਰਾਂ ਦੀਏ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੀਏ ਨੀ 
ਅਸਾਂ ਪੀਰ ਕਹਿਆ ਤੁਸਾਂ ਹੀਰ ਜਾਤਾ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈਂ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਭੋਲੀਏ ਨੀ 
ਸਾਡਾ ਆਖਣਾ ਤੁਸਾਂ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਏ ਐਡ ਕੂੜ ਦੇ ਘੋਲ ਨਾ ਘੋਲੀਏ ਨੀ 
ਫ਼ਕਰ ਅਸਲ ਅਲਾਹ ਦੀ ਹੈਨ ਸੂਰਤ ਅਗੇ ਰੱਬ ਦੇ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhb0y9x83x82extuizqts8znaod0cpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/211</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5256</id>
    <revision>
      <id>220396</id>
      <parentid>38229</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="6sv65f2c0l952lg65vj11hdl882j518" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੧੯੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁਸਨ ਮਤੀਏ ਬੋਬਕੇ ਸੋਨ ਚਿੜੀਏ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਏ ਸ਼ੋਖ ਮਮੋਲੀਏ ਨੀ 
ਬੁਰਾ ਸੁਖ਼ਨ ਬਰੋਬਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਾਂ ਰੱਖੀ ਜੀਭ ਸੰਭਾਲ ਬੜਬੋਲੀਏ ਨੀ 
ਨਾਹੀਂ ਰੀਸ ਕਰੀਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਖ਼ਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀਏ ਨੀ 
ਬੁਰਾ ਬੋਲਣਾ ਰੱਬ ਦਿਆਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀ ਬੇਸ਼ਰਮ ਕੁਪੱਤੀਏ ਲੋਲੀਏ ਨੀ 
ਤੈਂਡਾ ਭਲਾ ਥੀਵੇ ਸਾਡਾ ਛੱਡ ਪਿੱਛਾ ਅੱਬਾ ਜੀਉਣੀਏਂ ਆਲੀਏ ਭੋਲੀਏ ਨੀ  
ਅੰਤ ਇਹ ਜਹਾਨ ਛਡ ਜਾਉਣਾ ਏਂ ਐਡੇ ਕੁਫ਼ਰ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਤੋਲੀਏ
ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਦੇਂ ਗਾਲ੍ਹੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨੇਕ ਮਨੋਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਛੇੜ ਖੁੰਦਰਾਂ ਭੇੜ ਮਚਾਉਣਾ ਏਂ ਸੇਕਾਂ ਲਿੰਗ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੋਟਿਆਂ ਦੇ 
ਅਸੀਂ ਜੱਟੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕ ਪਲੱਟੀਆਂ ਹਾਂ ਨੱਕ ਪਾੜ ਸੁੱਟੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਝੋਟਿਆਂ ਦੇ  
ਜਦੋਂ ਮੁਹਲੀਆਂ ਪਕੜਕੇ ਗਿਰਦ ਹੋਈਆਂ ਪਿਸਤੇ ਕੱਢੀਏ ਟੀਣਿਆਂ ਕੋਟਿਆਂ ਦੇ 
ਜੁੱਟ ਜੁੱਟਕੇ ਕੁੱਟੀਏ ਨਾਲ ਸੋਟੇ ਇਹ ਇਲਾਜ ਨੀ ਚਿੱਤੜਾਂ ਮੋਟਿਆਂ ਦੇ 
ਲੱਪਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਾਲਕਾ ਸ਼ਾਹ ਝੱਖੜ ਤੈਥੇ ਵੱਲ ਹੈ ਐਡ ਲਪੋਟਿਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਰੋਡਾ ਸਿਰ ਕੰਨ ਪਾਟੇ ਇਹ ਹਾਲ ਚੋਰਾਂ ਯਾਰਾਂ ਖੋਟਿਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫਕਰ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਆਖਦੇ ਹੈਨ ਬੁਰਕਾ ਭੇਤ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾ ਫੋਲੀਏ ਨੀ
ਦੁੱਧ ਸਾਫ ਹੈ ਵੇਖਣਾ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਘੋਲੀਏ ਨੀ 
ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਬੀਤੀ ਗੱਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਮੂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਮਛੀਆਂ ਟੋਲੀਏ ਨੀ 
ਫਕਰ ਨਾਲ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਬੋਲੇਂ ਨਾਹੀਂ ਅਕਲ ਹਯਾ ਤੇ ਡੋਲੀਏ ਨੀ 
ਸਰੇ ਖੈਰ ਜੋ ਹੱਸ ਕੇ ਆਣ ਦੀਜੇ ਲਈਏ ਦੁਆ ਤੇ ਮਿੱਠੜਾ ਬੋਲੀਏ ਨੀ 
ਲਈਏ ਆਖ ਚੜ੍ਹਾਇਕੇ ਵੱਧ ਪੈਸਾ ਪਰ ਤੋਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾ ਤੋਲੀਏ ਨੀ
ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਕਿਬਰ ਦਾ ਭੇਦ ਨਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵੱਲ ਪਿਆ ਤਰੱਕਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ ਨਾ ਬਾਝ ਠਠੋਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸੀਂ ਭੂਤ ਦੀ ਅਕਲ ਗਵਾ ਦਈਏ ਸਾਨੂੰ ਲਾ ਭਬੂਤ ਡਰਾਉਣਾ ਏਂ 
ਦੇਖ ਸੋਹਣੀ ਨੱਢੜੀ ਹੋਵੇ ਜਿਥੇ ਉਥੇ ਜਾਇਕੇ ਝਾਤੀਆਂ ਪਾਉਣਾ ਏਂ 
ਤਿ੍ੰਝਣ ਦੇਖਨੈ ਵਾਹੁਟੀਆਂ ਛੈਲ ਕੁੜੀਆਂ ਓਥੇ ਕਿੰਗਨੀ ਤਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਏਂ 
ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਮਜ਼ ਮਾਰੇਂ ਭੱਲਾ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਦਾਉਣਾ ਏਂ 
ਓਹ ਪਈ ਹੈਰਾਨ ਹੈ ਨਾਲ ਜਹਿਮਤ ਘੜੀ ਘੜੀ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਅਕਾਉਣਾ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6sv65f2c0l952lg65vj11hdl882j518</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/212</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5257</id>
    <revision>
      <id>220397</id>
      <parentid>38242</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4009" sha1="lhkelzxdfu55mqze6t9lzzjtr9ssnqe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੦੦)&lt;/small&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਾ ਤੂੰ ਵੈਦ ਨਾ ਮਾਦਰੀ ਨਾ ਮੁੱਲਾਂ ਝਾੜੇ ਗੈਬ ਦੇ ਕਾਸਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਏਂ 
ਚੋਰ ਚੂਹੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੰਨ੍ਹ ਤੇਰੀ ਪਈ ਜਾਪਦੀ ਸਿਰ ਫਹਾਉਣਾ ਏਂ 
ਕਦੇ ਭੁਤਨਾ ਹੋਇਕੇ ਝੰਡ ਖੋਲੇਂ ਕਦੇ ਜੋਗ ਧਾਰੀ ਬਣ ਆਉਣਾ ਏਂ
ਇੱਟ ਸਿੱਟ ਫਗਵਾੜ ਤੇ ਕਵਾਰ ਗੰਦਲ ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਕੱਢ ਵਿਖਾਉਣਾ ਏਂ 
ਦਾਰੂ ਨਾ ਕਿਤਾਬ ਨਾ ਹੱਥ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਆਖ ਕਾਹੇ ਦਾ ਵੈਦ ਸਦਾਉਣਾ ਏਂ 
ਜਾਹ ਘਰੋਂ ਅਸਾਡਿਓਂ ਨਿਕਲ ਭੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਟਾਂ ਦੀ ਜੂਟ ਖੁਹਾਉਣਾ ਏਂ
ਜਿਥੇ ਰੰਨਾਂ ਦਾ ਧੁੰਬਲਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਓਥੇ ਵੰਝਲੀ ਰਾਗ ਸੁਨਾਉਣਾ ਏਂ
ਖੋਹ ਬਾਵਰੀ ਖੱਪਰੀ ਭੰਨ ਤੋੜੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਲੀਕ ਲੁਆਉਣਾ ਏਂ 
ਰੰਨਾਂ ਬਲ ਅਮਬਉਰ ਦਾ ਦੀਨ ਖੋਹਿਆ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੂੰ ਕੌਣ ਸਦਾਉਣਾ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਖ਼ਤ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ ਤੂੰ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹੀਂ ਦੇ ਨਾ ਕੁੜੇ ਕੁਪੱਤੀਏ ਨੀ 
ਅਸਾਂ ਮਿਹਨਤਾਂ ਡਾਢੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੀ ਗੁੰਡੀਏ ਖਚਰੀਏ ਲੁਚੀਏ ਜੱਟੀਏ ਨੀ
ਕਰਾਮਾਤ ਫਕੀਰ ਦੀ ਦੇਖਨੀ ਏਂ ਖੈਰ ਰੱਬ ਤੋਂ ਮੰਗ ਸੁਪੱਤੀਏ ਨੀ
ਕੰਨ ਪਾਟਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਜ਼ਿੱਦ ਕੀਚੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਝਾਤ ਨਾ ਘੱਤੀਏ ਨੀ 
ਜੜ੍ਹ ਦੁਖ ਦਲਿਦਰਾਂ ਜਹਿਮਤਾਂ ਦੀ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾ ਪੱਟੀਏ ਨੀ
ਸੁੱਕੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵਗਾ ਦੇਈਏ ਅਤੇ ਵਹਿੰਦਿਆਂ ਪਲਕ ਵਿਚ ਅੱਟੀਏ ਨੀ 
ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਤਕੱਬਰੀ  ਦਿਨੇ ਰਾਤੀ ਕਦੀ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਅੱਖ ਪਰੱਤੀਏ ਨੀ 
ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦਰਦ ਨਾ ਰਹੇ ਭੋਰਾ ਝਾੜਾ ਮਿਹਰ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਤੀਏ ਨੀ
ਪੜ੍ਹ ਫੂਕੀਏ ਇੱਕ ਅਜ਼ਮੱਤ ਸੈਫੀ ਜੜ੍ਹ ਜਿੰਨ ਤੇ ਭੂਤ ਦੀ ਪੱਟੀਏ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਦੇ ਦੁੱਖੜੇ ਦੂਰ ਹੋਵਣ ਅਸੀਂ ਮਿਹਰ ਜੇ ਚਾ ਪਲੱਟੀਏ ਨੀ 
ਮੂੰਹੋਂ ਮਿੱਠੜੀ ਬੋਲ ਤੇ ਮੋਮ ਹੋਜਾ ਤਿ੍ੱਖਾ ਬੋਲ ਨਾ ਕਾਹਲੀਏ ਜੱਟੀਏ ਨੀ
ਜਾਂਦੇ ਸੱਭ ਅਜ਼ਾਰ ਯਕੀਨ ਕਰਕੇ ਏਸ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਕਦਮ ਜੇ ਚੱਟੀਏ ਨੀ
ਮਰਜ਼ ਨਾਲ ਕਰਾਮਤ ਦੇ ਦੂਰ ਕਰੀਏ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਦਵਾ ਚਾ ਸੱਟੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਖਾਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੋਟੇ ਮਾਲ ਤੋਂ ਕੀ ਕੁਝ ਖੱਟੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫਰਫੇਜ਼ੀਆ ਬੀਰ ਬਤਾਲੀਆ ਵੇ ਔਖੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਝਾਰਨੇ ਪਾਵਣੇ ਵੇ
ਨੈਣ ਵੇਖਕੇ ਮਾਰਨਾ ਏਂ ਫੂਕ ਸਾਹਵੀਂ ਸੁੱਤੇ ਪਰੇਮ ਦੇ ਨਾਗ ਜਗਾਵਣੇ ਵੇ
ਕਦੋਂ ਯੂਸਫੀ ਤਿੱਬ ਮੀਜ਼ਾਨ ਪੜ੍ਹਿਓਂ ਦਸਤੂਰ ਇਲਾਜ ਸਿਖਾਵਣੇ ਵੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhkelzxdfu55mqze6t9lzzjtr9ssnqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/213</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5258</id>
    <revision>
      <id>220398</id>
      <parentid>38251</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="idnj13likhh259o8quvnz7oaj3s5ych" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੦੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸਤਾਸ ਸਕੰਦਰੀ ਤਿੱਬ ਅਕਬਰ ਤੇ ਜਖੀਰਿਓਂ ਬਾਬ ਸਿਖਾਵਣੇ ਵੇ 
ਕਾਨੂੰਨ ਮੂਜ਼ਬ ਤੌਫਾ ਮੋਮਨੀ ਭੀ ਤੇ ਕਫਾਫਾਯਾ ਮਨਸੂਰੀ ਥੀ ਪਾਵਣੇ ਵੇ 
ਪਾਵਣ ਸੁੱਖ ਦੁਖ ਵੈਦ ਮਨੌਤ ਸੀਰਤ ਨਿ੍ਘੰਟ ਦੇ ਧਿਆਨ ਭੁਲਾਵਣੇ ਵ
ਕਰਾਬਾਦੀਨ ਸਫਾਫੀ ਤੇ ਕਾਦਰੀ ਭੀ ਅਤੇ ਨਾਬਿਆਂ ਇਨਸਾਨ ਪੜ੍ਹ ਜਾਵਣੇ ਵੇ
ਗਲਾਂ ਚਾ ਚਵਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕਰਨੈਂ ਇਹ ਰੋਗ ਨਾ ਤੁੱਧ ਥੀਂ ਜਾਵਣੇ ਵੇ 
ਰਤਨ ਜੋਤ ਤੇ ਸ਼ਾਖ ਮਲਮੀਤ ਸੋਝਨ ਸੁੱਖ ਦੇ ਗੰਗਾਸਤੀ ਆਵਣੇ ਵੇ
ਕਫਾਯਾ ਮਜਾਹ ਦਾ ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਿਓਂ ਲੁਕਮਾਨ ਬੁਕਰਾਤ ਕਹਾਵਣੇ ਵੇ
ਅਰਸਤੂ ਤੇ ਜਾਲੀਨੂਸ ਬਣਿਓਂ ਸਾਡੇ ਜੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਵਣੇ ਵੇ ਨ
ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਿਓਂ ਤੂੰ ਇਲਮ ਇਹ ਵੈਦਗੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਦੋਂ ਗਵਾਵਣੇ ਵੇ
ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹਿਓਂ ਤੂੰ ਖੈਰ ਮਨੁੱਖ ਸੀਰਤ ਐਵੇਂ ਅਕਲ ਦੇ ਡੰਮ੍ਹ ਪਏ ਲਾਵਣੇ ਵੇ
ਅਫਲਾਤੂਨ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਗੁਲਾਮ ਅਰਸਤੂ ਲੁਕਮਾਨ ਤੋਂ ਪੈਰ ਧੁਵਾਵਣੇ ਵੇ
ਫਲਸੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀਆਂ ਅਸੀਂ ਰੰਨਾਂ ਸਾਡੇ ਮਕਰ ਦੇ ਭੇਤ ਪਏ ਲਾਵਣੇ ਵੇ
ਜਿੰਨ ਇਹ ਨੇ ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਵਾਲੇ ਕਾਬੂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਏਹ ਨਾ ਆਵਣੇ ਵੇ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਹੋਵੇ ਚੰਗਾ ਠੱਗ ਫਿਰਦੇ ਰੰਨ ਵਲਾਵਣੇ ਵੇ 
ਜਿਹੜੇ ਮਕਰ ਦੇ ਪੈਰ ਖਲਾਰ ਬੈਠੇ · ਬਿਨਾਂ ਫਾਟ ਖਾਧੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਣੇ ਵੇ
ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਕਹਿਆ ਜਿਹੜੇ ਜਾਣ ਨਾਹੀਂ ਹੱਡ ਗੋਡੜੇ ਤਿਨਾਂ ਭਨਾਵਣੇ ਵੇ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਮਾਰ ਹੈ ਵਸਤ ਐਸੀ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਤੇ ਦਿਓ ਨਿਵਾਵਣੇ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹ ਰਸਮ ਕਦੀਮ ਹੈ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਟੂਰਕ ਦੀ ਏ
ਖੈਰ ਮੰਗਦੇ ਗਿਆਂ ਫਕੀਰ ਤਾਈਂ ਅਗੋਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਘੁਰਕ ਦੀ ਏ
ਇਹ ਖਸਮ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਸੀ ਜਿਹੜੀ ਖੈਰ ਦੇਂਦੀ ਪਈ ਝੂਰਕ ਦੀ 
ਇਹ ਪੇਰ੍ਹਨੀ ਕੇ ਪਹਿਲਵਾਨਣੀ ਏਂ ਇਕੇ ਕੰਜਰੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤੁਰਕ ਦੀ ਏ
ਅਸੀਂ ਚਾਲ ਰਵਾਲ ਸਿਖਾ ਲਈਏ ਖੱਚਰ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੌੜਦੀ ਦੁੜਕ ਦੀ ਏ 
ਫਕਰਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਹੋਰ ਸੁਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੈਜ਼ੇ ਕੁਕੜੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਕੁੜਕ ਦੀ ਏ
ਪਹਿਲੇ ਫੂਕਕੇ ਅੱਗ ਮਤਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦ ਪਾਣੀ ਵੇਖੋ ਬੁਰਕ ਦੀ ਏ 
ਰੰਨ ਗੁੰਡੀ ਨੂੰ ਜਿਥੋਂ ਪੈਜ਼ਾਰ ਵੱਜਣ ਓਥੋਂ ਚੁੱਪ ਚੁਪਾਤੜੀ ਸੁਰਕ ਦੀ ਏ
ਇਕੋ ਝੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੱਟ ਲੈਣੀ ਜੇੜ੍ਹੀ ਜ਼ੁਲਫ ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲੁਟਕ ਦੀ ਏ 
ਸਿਆਣੇ ਜਾਣਦੇ ਨੇ ਧਣੀ ਜਾਏ ਝੋਟੀ ਜੇੜ੍ਹੀ ਸਾਨ੍ਹ ਦੀ ਮੂਤਰੀ ਖੁਰਕ ਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>idnj13likhh259o8quvnz7oaj3s5ych</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/214</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5259</id>
    <revision>
      <id>220399</id>
      <parentid>38261</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="kb3suvbv6vuzh053lp0j8rdpmjs7pr0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||(੨੦੨)}}&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫ਼ਕਰ ਜਾ ਮੰਗਣ ਖੈਰ ਭੁੱਖੇ ਮਰਦੇ ਅਗੋਂ ਸਗਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪਈ ਦਰਕ ਦੀ ਏ
ਲੰਡੀ ਵਹਿੜ ਨੂੰ ਖ਼ੇਤਰੀ ਹਥ ਆਈ ਪਈ ਉੱਪਰੋਂ ਉੱਪਰੋਂ ਮੁਰਕ ਦੀ ਏ
ਆਟਾ ਖੈਰ ਨਾ ਪਾਉਂਦੀ ਫ਼ਕਰ ਤਾਈਂ ਸਗੋਂ ਬਾਂਦਰੀ ਵਾਂਗਰੂ ਘੁਰਕ ਦੀ ਏ 
ਬਿਨ ਛੇੜਿਆਂ ਤੇ ਬਿਨ ਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਪਈ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਭੁੜਕ ਦੀ ਏ 
ਤੇਰੇ ਮੌਰ ਫੁਰਕਣ ਮਾਰ ਖਾਣ ਉੱਤੇ ਸਵਾ ਮਨੀ ਮੁਤਹਿਰ ਭੀ ਫੁਰਕ ਦੀ ਏ 
ਬੂਹੇ ਆਯਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਬੋਲੇਂ ਵਾਂਗ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਪਈ ਚੁਰਕ ਦੀ ਏ 
ਕਦੀ ਰੰਨ ਪੰਕਾਰ ਨਾ ਰਹੇ ਗੁਝੀ ਮੰਦੀ ਨੀਤ ਵਾਲੀ ਓਵੇਂ ਖੁੜਕ ਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗੂੰ ਸਾਨੂੰ ਰੰਨ ਖਚਰੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਜਿਉਂ ਕੁੱਕਰੇ ਰੁੜਕ ਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਲੈਣ ਉਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਂ ਉਹ ਬੁਲਬਲਾਂ ਠੀਕ ਮਰੀਂਦੀਂਆਂ ਨੇ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਰਨੀਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਪਾਣੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਪੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਉਹ ਡਾਇਣਾਂ ਜਾਣ ਕਬਾਬ ਹੋਈਆਂ ਜਿਹੜ੍ਹੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਖਹੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਉਹ ਕਵਾਰੀਆਂ ਜਾਣ ਖਰਾਬ ਹੋਈਆਂ ਜਿਹੜ੍ਹੀਆਂ ਗਭਰੂਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀਂਦੀਆਂ ਨੇ
ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਫੇਰਸਨ ਆ ਘੋੜੇ ਕਿੜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਤ ਸੁਣੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਥੋੜੀ ਕਰਨ ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਉਹ ਆਸਾ ਜਿਹੜੀਆਂ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਮੰਗੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਜੋਕਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਕੜ ਨਚੋੜੀਅਨਗੀਆਂ ਅਣਪੁਣੇ ਲਹੂ ਨਿਤ ਪੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਦਿੱਲ ਮਾਲ ਦੀਜੇ ਲੱਖ ਕੰਜਰੀ ਨੂੰ ਕਦੀ ਦਿਲੋਂ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਥੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਇਕ ਦਿਨ ਪਕੜੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਹਾਕਮਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਈ ਸੇਜ ਜੋ ਨਿੱਤਚੜ੍ਹੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਇਕ ਦਿਨ ਗੜੇ ਵਸਾਵਸਨ ਉਹ ਘਟਾਂ ਹਾਠਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿੱਤ ਗਰਜੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਤੇਰੇ ਲੌਣ ਮੌਢੇ ਸਾਡੇ ਲੌਣ ਨਾੜੇ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਜ ਕੜਕੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਜਟਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਿਆ ਵਖਾਉਣਾ ਏਂ ਹੁਣੇ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸੜੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਸਾਡਾ ਆਖਿਆਂ ਤੂੰ ਤਹਕੀਕ ਜਾਣੀ ਟੰਗਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹੁਣੇ ਭਨੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਮੁੜ ਜਾਹ ਜੇ ਜੋਗੀਆ ਭਲਾ ਚਾਹੇਂ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਮਤਾਂ ਤੁੱਧ ਫਸੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਆਪ ਪੁੱਜ ਬੇਅਕਲ ਹੈਂ ਅਹਿਮਕਾ ਵੇ ਗਲਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਣਸਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਜੌਹਰ ਦੱਸਣ ਜਦੋਂ ਉਖਲੀ ਘੱਤ ਛੜੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਕੌਲ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਗਲਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਜੀਭ ਤਰਕੀਂਦੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੋ ਲਿੱਖੀਆਂ ਤੋੜ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮੂਲ ਪਰਤੀਂਦੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਣ ਸਹਿਤੀਏ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਨਾਗ ਕਾਲੇ ਪੜ੍ਹ ਸੈਫੀਆਂ ਜ਼ੁੱਹਦ ਕਮਾਵਣੇ ਹਾਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kb3suvbv6vuzh053lp0j8rdpmjs7pr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/215</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5264</id>
    <revision>
      <id>220400</id>
      <parentid>38269</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="0g0timtxlde9nd3vzdeag3fguym9032" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੦੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਣੀਂ ਕੰਨ ਧਰਕੇ ਜ਼ਰਾ ਗੌਰ ਕਰੀਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋਗ ਦਾ ਭੇਤ ਬਤਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਜਾਂ ਲੋਕ ਅਰਾਮ ਕਰਦੇ ਅਸੀਂ ਉੱਠ ਕੇ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਖੂਹੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੀਏ ਲੱਜਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਦਰਸ ਦੀ ਪਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਦਾਤਨ ਇਸਤਗਫਾਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਦੂਰਤਾਂ ਬਾਹਰ ਵਗਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਆਸਨ ਸ਼ੌਕ ਯਕੀਨ ਦੇ ਗੋਠ ਬਹਿਕੇ ਚਿੱਤ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਵਣੇ ਹਾਂ 
ਹੋ ਕੇ ਆਸ ਹਜੂਰ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਅਗੇ ਚਰਨ ਚੁੰਮ ਕੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਏਸ ਅੰਧ ਗੁਬਾਰ ਵਜੂਦ ਅੰਦਰ ਸ਼ਮਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਾ ਜਗਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਸੁੰਮ ਬਕੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਸਾਸ ਘੁੱਟ ਲਈਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪਤੰਗ ਜਲਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਦਸਵੇਂ ਦੁਆਰ ਤੇ ਸਾਸ ਚੜ੍ਹਾਇਕੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮੰਨ ਮਨਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਪਏ ਝੂਟਨੇ ਹਾਂ ਮੁਢੋਂ ਮਸਤ ਹੋਕੇ ਜਦੋਂ ਕਿੰਗ ਦੀ ਤਾਰ ਵਜਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਲੈਕੇ ਇਹ ਅਨੰਦ ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਨਗਰ ਦੀ ਸੈਰ ਨੂੰ ਜਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਜੋਹਦ ਕਰਨੇ ਹਾਂ ਖਾਸ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦਾ ਨੀ ਕੁੱਝ ਖ਼ਲਕ ਦਾ ਨਹੀਂ ਧਰਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਹਰਦਮ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰੋਂ ਭੇਦ ਛਿਪਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਬਚਨ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਏ ਸਾਨੂੰ ਸੈਰ ਕਰਨਾ ਅਸੀਂ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਬਾਲ ਸਦਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਤੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਘੁਨਾ ਤਰੱਕਿਆਂ ਦੀ ਕੂਚ ਮਾਂਜ ਉਛਾਹਣ ਗਵਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਹੋਕਾ ਸਚ ਦਾ ਦੇਵਨਾ ਫਰਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਅਮਲ ਹਕ ਬਜਾ ਲਿਆਵਣੇ ਹਾਂ 
ਹੋਵੇ ਚਾਹ ਤੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀਦਾਰ ਰੱਖੇ ਓਹਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਖਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਫਿਰਨ ਇਹ ਭੀ ਜ਼ੋਹਦ ਸਾਡਾ ਘਰੋ ਘਰੀ ਅਲੱਖ ਜਗਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਬਲਾ ਸਭ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਕਦਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਹੜਿਆਂ ਪਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਮਕਰ ਰੰਨ ਨੂੰ ਭੰਨਕੇ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਜਿੱਨ ਭੂਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਵਿਖਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਨਕਸ ਲਿੱਖ ਕੇ ਫੂਕੀਏ ਚਾ ਨਾਸੀਂ ਜਾਏ ਸੂਲ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਗਵਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਸਨੈ ਤਮਯਾਹ ਪੜ੍ਹਾਦਿ ਖਲਾਸ ਸਰਤ ਜੜਾਂ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਪੁੱਟ ਗੁਵਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਦਿਲੋਂ ਜਿਸਦੇ ਚਾ ਤਵੀਜ਼ ਲਿੱਖੀਏ ਅਸੀਂ ਰੁੱਠੜਾ ਯਾਰ ਮਨਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਜਿਹੜਾ ਮਾਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀਲ ਕਰਕੇ ਐਤਵਾਰ ਮਸਾਣ ਜਗਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਜਿਹੜੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਯਾਰਨੀ ਮਿਲੇ ਨਾਹੀਂ ਫੁੱਲ ਮੰਤ੍ ਕੇ ਚਾ ਸੰਘਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਜਿਹੜੇ ਗਭਰੂ ਤੋਂ ਰੰਨ ਰਹੇ ਵਿੱਟਰ ਲੌਂਗ ਮੰਤ੍ਰ ਕੇ ਚਾ ਖੁਆਵਣੇ ਹਾਂ 
ਓਹਨਾਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਜਾਂਦੇ ਫੱੜ ਹਿੱਕ ਤੇ ਹੱਥ ਫਿਰਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਕੀਲ ਡਾਇਨਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਦ ਭੰਨ ਕੇ ਲਿਟਾਂ ਮੁਨਾਵਣੇ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0g0timtxlde9nd3vzdeag3fguym9032</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/216</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5265</id>
    <revision>
      <id>220401</id>
      <parentid>38310</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="5c902tuyvq58hexzbj79e8l15llroyd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੦੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਾਣ ਸੇਹਰ ਜਾਦੂ ਜਿਹੜੇ ਭੂਤ ਗੰਡੇ ਗੰਡਾ ਕੀਲ ਦੁਆਲੀ ਦਾ ਪਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਜਿਹੜਾ ਕਰੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੁਜਤ ਬਾਜ਼ੀ ਉਹਨੂੰ ਟਿਚਕਰਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਉਣੇ ਹਾਂ
ਜਿਹੜੇ ਕੱਢ ਕੇ ਰਾਹ ਕੁਰਾਹ ਟੁਰਦੇ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜੇ ਵੈਰ ਵਿਰੋਧ ਹੋਵੇ ਓਹਨੂੰ ਭੂਤ ਮਸਾਣ ਚਮੜਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਬੁਰਾ ਬੋਲਦੀ ਏ ਜਿਹੜੀ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੁੰਨ ਕੇ ਗੱਧੇ ਚੜ੍ਹਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਜੈਂਦੇ ਨਾਲ ਮੁਦੱਪੜਾ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਉਹਨੂੰ ਬੀਰ ਬੈਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਹੋ ਕੁਆਰੀ ਜੋ ਫੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਅੜਦੀ ਓਹਨੂੰ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਵਿਖਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਜਿਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾਹੀਂ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਮੂੰਹ ਪਾਟੀਆਂ ਰੰਨ ਲੜਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਧਸਾਵਣੇ ਹਾਂ
ਸਾਡੇ ਫੱਨ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੀ ਸਿਦਕ ਰੱਖੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਤੇ ਮਰਜ਼ ਗਵਾਵਣੇ ਹਾਂ  
ਅਸੀਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਇਕ ਬੂਟਾ ਹੁੱਕਮ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਟਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਅਜੇ ਹਈ ਵੇਲਾ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਮਝ ਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਸੈਨਤਾਂ ਮਾਰ ਦਿਖਾਵਣੇ ਹਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੇ ਹੋਰ ਨਾ ਦਾ ਲਗੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜੜੀਆਂ ਚਾ ਪਾਵਣੇ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੁਸੀਂ ਖਾਸ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲਾਹ ਦੇ ਹੋ ਏਸ ਵਹੁਟੜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਕੋਈ ਗੁੱਝੜਾ ਰੋਗ ਹੈ ਏਸ ਧਾਣਾ ਪਈ ਨਿਤ ਇਹ ਰਹੇ ਰੰਜੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਹਥੋਂ ਲੁੜ੍ਹੀ ਵੈਂਦੀ ਲਾਹੂ ਲੱਥੜੀ ਹੈ ਵਹੁਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਮੱਖ਼ਤੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਮੁੰਹੋਂ ਮਿਠੜੀ ਲਾਡ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਕੂਲ ਹੈ ਜੀ
ਮੂਧਾ ਪਿਆ ਹੈ ਝੁੱਗੜਾ ਨਿੱਤ ਸਾਡਾ ਇਹ ਵਹੁਟੜੀ ਘਰੇ ਦਾ ਸੂਲ ਹੈ ਜੀ
ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਵੈਰ ਇਹਦਾ ਜੇਹਾ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਸੂਲ ਹੈ ਜੀ
ਅਗੇ ਏਸ ਦੇ ਸਾਹੁਰੇ ਹੱਥ ਬੱਧੀ ਜੋ ਕੁੱਝ ਆਖਦੀ ਸੱਭ ਕਬੂਲ ਹੈ ਜੀ  
ਇਹ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਕਦੀ ਨਾ ਉੱਠ ਬੈਠੇ ਸਾਡੇ ਢਿੱਡ ਦੇ ਵਿਚ ਡੰਡੂਲ ਹੈ ਜੀ  
ਨਿਤ ਵਾਂਗ ਅਜ਼ਾਰਿਆਂ ਕਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸਾਡੇ ਝੁੱਗੜੇ ਵਿੱਚ ਅਧਮੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਵਾਂਗ ਢੱਕਾਂ ਦੇ ਡੋਲੜੀ ਪਾ ਆਂਦੀ ਅਸਾਂ ਕੀਤਾ ਵਿਆਹ ਅਨਭੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਸਾਡਾ ਵਾਹ ਨਾ ਪਿਆ ਪਰੱਖੀਓਂ ਤੂੰ ਬੜੀ ਡੌਲ ਤੇਰੀ ਮਜਹੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਕਰੋ ਮਿਹਰ ਤੇ ਵਦੋ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮੱਦਦੇ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਬਾਝ ਪੁਛਿਆਂ ਸੁਖਨ ਨਾ ਮੂਲ ਕਰੀਏ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਦਾ ਇਹ ਮਾਮੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਹਕਾਇਤਾਂ ਜੋੜ ਨਾਹੀਂ ਏਸ ਝਗੜਿਓਂ ਕੀ ਵਸੂਲ ਹੈ ਜੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5c902tuyvq58hexzbj79e8l15llroyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/217</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5266</id>
    <revision>
      <id>220402</id>
      <parentid>38327</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4142" sha1="6c12ggcc95shh3gd002htmmji8nwygs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੦੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੂਰ ਫਕਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਮਿਸਲ ਫਾਇਲ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰ ਮਿਸਾਲ ਮਫ਼ਊਲ ਹੈ ਜੀ 
ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਖ ਬੁਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਜੀ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਉਂਦੀ ਏ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰਾਂ ਅੱਜ ਤੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਨਹੀਂ ਤੇ ਮਾਰਕੇ ਇੱਕ ਚਪੇੜ ਤੇਰਾ ਸੱਭ ਕੱਢ ਸੁੱਟਾਂ ਜਿਤਨਾ ਪੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਆਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਾਸ਼ੂਕ ਨੇ ਹੁਕਮ ਵਾਲੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਆਖਦੇ ਸੱਭ ਕਬੂਲ ਹੈ ਜੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਬੀਬ ਨਾ ਕੋਈ ਮਿਲਿਆ ਮਰਜ਼ ਪਾਵੇ ਜੋ ਵਾਂਗ ਰਸੂਲ ਹੈ ਜੀ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਰਾਵਲਾ ਜੋਗੀਆ ਵੇ ਏਸ ਰੋਗ ਦਾ ਦੇਹ ਖਾਂ ਪਤਾ ਮੈਨੂੰ 
ਹੱਥ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰੋ ਇਲਾਜ ਇਸਦਾ ਰਖਾਂ ਨਜ਼ਰ ਜੋ ਦਿਓ ਫ਼ੁਰਮਾ ਮੈਨੂੰ 
ਜੋਗੀ ਆਖਦਾ ਸੁਣੀ ਤੂੰ ਸਹਿਤੀਏ ਨੀ ਗੱਲਾਂ ਕੂੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾ ਮੈਨੂੰ  
ਚਿਹਰੇ ਅਖੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਰੰਗ ਵੇਖਾਂ ਨਾਲੇ ਦੇਹ ਕਾਰੂਰਾ ਦਿਖਾ ਮੈਨੂੰ
ਨਾੜੀ ਵੇਖ ਕੇ ਏਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਕਾਰੀ ਦੇਵੇ ਉੱਠ ਕੇ ਹੱਥ ਦਿਖਾ ਮੈਨੂੰ  
ਰੋਗ ਕਾਸ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਕਰੋ ਜ਼ਾਹਰ ਮਜ਼ਾ ਮੂੰਹ ਦਾ ਦੇਹ ਬਤਾ ਮੈਨੂੰ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਛੱਤੀ ਰੋਗ ਕੱਟਾਂ ਮਲਕੁਲ ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਮੈਨੂੰ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਜੋਗੀਆ ਰਾਵਲਾ ਦੇ ਐਡੇ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲ ਹੰਕਾਰੀਆ ਵੇ 
ਕੁੱਲ ਨਫ਼ਸ ਨੂੰ ਜਾਇਕਾ ਮੌਤ ਦਾ ਏ ਰਜ਼ਾ ਰੱਬ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਵਿਸਾਰੀਆ ਵੇ 
ਜ਼ੈਂਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੁਕਮ ਤਹਰੀਕ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਓਸਦੇ ਬਣੀ ਸੀ ਭਾਰੀਆ ਵੇ 
ਝੁੱਗਾ ਨਬੀ ਦਾ ਹੂੰਝਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਮਲਕਲ ਮੌਤ ਨੇ ਫੇਰ ਬੁਹਾਰੀਆਂ ਵੇ 
ਓਹਦੀ ਖੇਡ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾ ਕਿਸੇ ਲੱਧੇ ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ ਖਿਲਾਰੀਆ ਵੇ  
ਕਿਥੋਂ ਤੀਕ ਮੈਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਹਾਲ ਦੱਸਾਂ ਕੁਦਰਤ ਰੱਬ ਦੀ ਬਾਝ ਸ਼ੁਮਾਰੀਆ ਵੇ 
ਸਹੀ ਕੀਤਾ ਹੀ ਕਿਹੜੇ ਦੁੱਖੜੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੇਹੜੀ ਮਰਜ਼ ਨਿਤਾਰੀਆ ਵੇ 
ਅਗੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੈ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਇੱਕੇ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਾਰੀਆ ਵੇ 
ਨਾਮ ਦੱਸ ਖਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਹਿਮਤਾਂ ਦਾ ਦੱਸ ਹੋਰ ਦਵਾ ਪਸਾਰੀਆ ਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹਿਕਮਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਵਾਰ ਵਾਰੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਣ ਸਹਿਤੀਏ ਜੋਬਨ ਮੱਤੀਏ ਨੀ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਸੁਖਨ ਅਲਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਬਰਕਤ ਆਪਣੇ ਪੀਰ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਨੀ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਹਿਮਤਾਂ ਸੱਭ ਸੁਣਾਉਣਾ ਹਾਂ
ਜੇ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਸਹਿਤੀਏ ਪੁੱਛ ਲੈ ਨੀ ਹੁਣ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁਕਾਉਣਾ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c12ggcc95shh3gd002htmmji8nwygs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/218</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5267</id>
    <revision>
      <id>220403</id>
      <parentid>38334</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="40tp54df1xl0ccw0efhys1ul9m8ankx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੦੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਟੁਣੇ ਸਾਏ ਦੇ ਡਬੇ ਦੇ ਕਰਾਂ ਝਾੜੇ ਬਾਲ ਲੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਲਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਅਤੇ ਕਾਲਿਆਂ ਜਾਤਕਾਂ ਜੰਮਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਂਗ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਮੁਸਹਲ ਹਥ ਅਲਾਹ ਦਾ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਪੰਡ ਔਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਰੋਂ ਲਾਹੁਣਾ ਹਾਂ 
ਝੂਠੀਆਂ ਹਾਸਦਾਂ ਜ਼ਾਨੀਆਂ ਸ਼ਿਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਤਗਫ਼ਾਰ ਦੀ ਪੁੜੀ ਚਖਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਕਥ ਕੁਟ ਮਾਜੂ ਮਾਈਂ ਫਟਕੜੀ ਭੀ ਰਿਹਮ ਰੰਨ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਕਰਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੇ ਸ਼ੌਕ ਖੁਦਾ ਹੋਵੇ ਨਿਤ ਅਲਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਾਉਣਾ ਹਾਂ
ਕਲਬ ਸਣੇ ਲਤੀਫਿਆਂ ਨੂਰ ਹੋਵੇ ਰਾਹ ਹਕ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਵਖਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਖੰਘ ਖੁਰਕ ਤੇ ਸਾਹ ਤੇ ਅੱਖ ਆਈ ਸੂਲ ਦੰਦ ਦੀ ਪੀੜ ਗੁਆਉਣਾ ਹਾਂ 
ਸਰਸਾਮ ਸੌਦਾ ਜ਼ੁਕਾਮ ਨਜਲਾ ਏਹ ਸ਼ਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਕੇਲੰਜ ਤਪਦਿਕ ਤੇ ਮੋਹਰਕਾ ਤਪ ਉਹਨੂੰ ਕਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਜਿਹਨੂੰ ਲਿਫ ਅਤੇ ਇਸਤਕ ਹੋਵੇ ਲਹਿਮ ਤਲਬ ਤੇ ਵਾਉ ਵੰਜਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਸ਼ੋਹਦਿਆਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੰਗਿਆਂ ਭੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਰੂ ਰਬ ਦੇ ਨਾਮ ਵਰਤਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਦੌਲਤ ਮੰਦ ਜੋ ਮੁਫਤ ਵਿਚ ਖੈਰ ਚਾਹੇ ਓਹਨੂੰ ਟਿਚਕਰਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਹੋਵੇ ਪਸਲੀ ਪੀੜ ਤੇ ਅਧਸਿਰ ਦੀ ਓਹਦਾ ਗੁਣਾ ਦਿਨ ਅਠਵੇਂ ਪਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਲੂਤ ਫੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਚੰਬਲ ਤੇਲ ਲਾਇਕੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁਟਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਅਧਰੰਗ ਮੁਖ ਭੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹਲਬ ਦਾ ਕਢ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਮਿਰਗੀ ਹੋਗ ਤਾਂ ਲਾਹਕੇ ਪੈਰ ਛਿਤਰ ਰਖ ਨਕ ਤੇ ਚਾ ਸੰਘਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਢਿਡ ਪੀੜ ਨੂੰ ਲੂਣ ਜਵੈਨ ਦੇ ਕੇ ਉਤਾਨਿਆਂ ਲੰਮਿਆਂ ਪਾਉਣਾ ਹਾਂ
ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ ਸਦਾ ਢੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਚਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਝੋਲਾ ਮਾਰ ਜਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਨਾਂ ਤੇਲ ਸੁਹਾਂਞਣਾ ਲਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਬਾਂਹ ਸੁਕ ਜਾਏ ਤੰਗ ਸੁੰਨ ਹੋਵੇ ਤਦੋਂ ਤੇਲ ਅਰਿੰਡ ਲਗਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਬਰਸ਼ ਸੁਰਖ ਸਫ਼ੈਦ ਸਿਆਹ ਰਤਾ ਮੁੰਜਸ਼ ਬਾਂਹ ਦਾ ਫਸਦ ਕਰਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਅਠਾਰਾਂ ਜਿਨਸ ਜੁਕਾਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂ ਚਾਂਦੀ ਧਾਂਤ ਅਕਸੀਰ ਖੁਆਉਣਾ ਹਾਂ 
ਪਾਨਾ ਰੋਗ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਸਖਸ਼ ਤਾਈਂ ਉਹਨੂੰ ਊਠਣੀ ਦੁਧ ਦੁਆਉਣਾ ਹਾਂ 
ਪਵੇ ਧਰਨ ਜੇ ਪਏ ਮਰੋੜ ਲਗਣ ਮਲ ਵਖੀਆਂ ਨਾਫ ਚੜਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਜੇ ਹੋਣ ਹਟਕੋਰਿਆਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਦੁਧ ਚੁਆਉਣਾ ਹਾਂ 
ਜਾਨ ਨਿਕਲੇ ਨਾਹੀਂ ਜੇ ਰਹੇ ਅਟਕੀ ਕਰਕੇ ਵੁਜ਼ੂ ਯਾਸੀਨ ਸੁਨਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਜਿਸ ਕਚਾ ਕਢਾਉਨਾ ਰੰਨ ਹੋਵੇ ਘਘਰ ਵੇਲ ਉਬਾਲ ਪਿਲਾਉਣਾ ਹਾਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40tp54df1xl0ccw0efhys1ul9m8ankx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/219</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5268</id>
    <revision>
      <id>220404</id>
      <parentid>38353</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="c74uzm5mx3rrvcbudaeuwrviodaq0e4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੦੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੰਢ ਰੰਨ ਦਾ ਕਰਾਂ ਇਲਾਜ ਪੱਕਾ ਨਾੜ ਗਿਟੇ ਦੀ ਤੁਰਤ ਛੁਡਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਲਤੀਂ ਬਾਹੀਂ ਯਾਂ ਚਿੱਤੜੀਂ ਸੱਟ ਲਗੇ ਸੱਜੀ ਸਾਬਣਾਂ ਲੇਪ ਕਰਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਸੁਹਲ ਰੰਨ ਨੂੰ ਚੂਕਣੇ ਹੋਣ ਪੀੜਾਂ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ਰਾ ਦਬਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਬੌਲ ਬੰਦ ਹੋਵੇ ਨਲੀਂ ਪੈਣ ਚੀਸਾਂ ਪਾਣੀ ਕੇਸੂਆਂ ਦਾ ਤੱਤਾ ਪਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਪੀੜ ਹਣੋਂ ਦੀ ਟੁੱਕ ਨਾ ਖਾਣ ਦੇਵੇ ਓਹਨੂੰ ਘੱਤ ਜੰਬੂਰ ਪੁਟਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਸ਼ਬ ਕੌਰ ਅੰਧਰਾਤਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੱਲੀ ਬਾਕਰੀ ਭੁੰਨ ਖਵਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਨੂੰ ਰੰਨ ਦੀ ਲੈ ਹੋਵੇ ਠੁਠਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੁਰਤ ਫੜਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਰੰਨ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਾਮ ਜੇ ਕਰੇ ਗਲਬਾ ਧਨੀਆ ਘੋਟਕੇ ਚਾ ਪਿਆਉਣਾ ਹਾਂ  
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਾਦ ਫਿਰੰਗ ਹੋਵੇ ਰਸ ਕਪੂਰ ਤੇ ਲੌਂਗ ਦਿਵਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਨਾਮਰਦ ਤਾਈਂ ਚੀਚ ਬਹੁਟੀਆਂ ਦਾ ਤੇਲ ਕੱਢ ਕੇ ਨਿਤ ਮਲਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਪਰਮੇਹ ਸ਼ੁਜਾਕ ਤੇ ਛਾਹ ਮੂਤੇ ਓਹਨੂੰ ਇੰਦਰੀ ਝਾੜ  ਕਰਾਉਣਾ ਹਾਂ   
ਅਤੀਸਾਰ ਨਬਾਹੀਆ ਸੂਲ ਜਿਸਨੂੰ ਈਸਬਗੋਲ ਹੀ ਚਾ ਫਕਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੇ ਓਹਨੂੰ ਪਾ ਜੱਫੀ ਲੰਮੀ ਪਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਮਾਸਾ ਇਕ ਹਫੀਮ ਦਾ ਖਾਇਕੇ ਤੇ ਧੱਕੇ ਅਜਬ ਬਹਾਰ ਦੇ ਲਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਮੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਜੋੜਕੇ ਤੇ ਪੇਡੂ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਪੇਡੂ ਲਾਉਣਾ ਹਾਂ 
ਅਡ ਮਾਸ ਤੋਂ ਭਾਲਕੇ ਢੂੰਡ ਠੋਕਰ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਜ਼ਰਾ ਸੱਟ ਲਾਉਣਾ ਹਾਂ
ਆਮੋਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਮੱਥੜੇ ਜੋੜ ਕੇ ਕੇ ਹੱਟ ਹੱਟ ਕੇ ਟੱਕਰਾਂ ਲਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਜਦੋਂ ਬਾਹੁੜੀ ਬਾਹੁੜੀ ਕਰਨ ਲਗੇ ਸਗੋਂ ਦੱਬ ਕੇ ਪੀਂਘ ਚੜਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਜਿਸ ਵਕਤ ਹੋਵੇ ਕੰਮ ਰਾਸ ਸਾਰਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਾ ਪਰੇ ਹਟਾਉਣਾ ਹਾਂ
ਜਿਹੜੀ ਦਿਲ ਸੰਦਾ ਭੇਤ ਨਾ ਦੇਵੇ ਓਹਨੂੰ ਫੇਰ ਨਾ ਮੂਲ ਬੁਲਾਉਣਾ ਹਾਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਿਹੜੀ ਉਠ ਬਹੇ ਨਾਹੀਂ ਓਹਨੂੰ ਹੱਥ ਭੀ ਮੂਲ ਨਾ ਲਾਉਣਾ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਲੱਖ ਵੈਦਗੀ ਵੈਦ ਲਗਾ ਥੱਕੇ ਧੁਰੋਂ ਟੁੱਟੜੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਜੋੜਨੀ ਵੇ 
ਜਿਥੇ ਕਲਮ ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਵੱਗ ਚੁੱਕੀ ਕਿਸੇ ਵੈਦਗੀ ਨਾਲ ਨ ਮੋੜਨੀ ਵੇ 
ਤੇਰੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਕਿਹਾ ਗੰਢੀ ਓਸਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਤੋੜਨੀ ਵੇ 
ਜਿਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਹੁਟੜੀ ਹੋਵੇ ਚੰਗੀ ਸੋਈ ਖੈਰ ਅਸਾਂ ਹੁਣ ਲੋੜਨੀ ਵੇ 
ਕਰਾਮਾਤ ਹੋਵੇ ਫਿਰੇਂ ਮੰਗਦਾ ਕਿਉਂ ਜਿੰਦ ਵਿੱਚ ਨਾਹਕ ਦੇ ਬੋੜਨੀ ਵੇ 
ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਰਾਵਲਾ ਮਕਰੀਆ ਵੇ ਜੜ੍ਹ ਝੂਠੇ ਦੀ ਰਬ ਅਖੋੜਨੀ ਵੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c74uzm5mx3rrvcbudaeuwrviodaq0e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/220</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5269</id>
    <revision>
      <id>220405</id>
      <parentid>38362</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="hy0vnc05t2vaickxmp8hpwpdzgsoy20" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੦੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਿਨਾਂ ਸਦਿਓਂ ਪੁਛਿਓਂ ਵੈਦ ਬਣਿਓਂ ਤੇਰੀ ਵੈਦਗੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਲੋੜਨੀ ਵੇ 
ਜੇ ਤੂੰ ਮਰਜ਼ ਪਛਾਣਕੇ ਲੱਭ ਲਵੇਂ ਤੇਰੀ ਹਿਕਮਤ ਹੁਣੇ ਚਾ ਲੋੜਨੀ ਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਸੱਭ ਮੁੜਦੇ ਇਹ ਤਕਦੀਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੋੜਨੀ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਿਨਜ਼ੋਕਾ ਜ਼ੌਹਕਾ ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਗੱਲ ਫ਼ਕਰ ਦੀ ਨੂੰ ਨਾਹੀਂ ਹੱਸੀਏ ਨੀ  
ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਫਕੀਰ ਸੋ ਰੱਬ ਕਰਦਾ ਆਖੇ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਤੋਂ ਨਾਹੀਂ ਨੱਸੀਏ ਨੀ
ਹੋਵੇ ਖੈਰ ਤੇ ਦੇਹੀ ਦਾ ਰੋਗ ਜਾਏ ਨਿੱਤ ਪਹਿਨੀਏ ਖਾਵੀਏ ਵੱਸੀਏ ਨੀ 
ਭਲਾ ਬੁਰਾ ਜੋ ਦੇਖੀਏ ਮੀਤ ਕਰੀਏ ਭੇਤ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾ ਦੱਸੀਏ ਨੀ 
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਫਕੀਰ ਤੇ ਸਿਦਕ ਕੀਜੇ ਨਾਹੀਂ ਟੋਪੀਆਂ ਸੇਲੀਆਂ ਖੱਸੀਏ ਨੀ 
ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਤੇਰੇ ਸੱਭੇ ਜਾਣ ਕੁੜੀਏ ਭੇਤ ਜੀਉ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਜਾਂ ਦੱਸੀਏ ਨੀ 
ਮੁੱਖ ਖੋਲ੍ਹ ਵਿਖਾਏਂ ਤਾਂ ਹੋਵੇਂ ਚੰਗੀ ਆਲੀ ਭੋਲੀ ਅਯਾਨੀਏਂ ਸੱਸੀਏ ਨੀ 
ਰੱਬ ਆਣ ਸਬਬ ਜਾਂ ਮੇਲਦਾ ਏ ਖੈਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਨਾਲ ਲੱਸੀਏ ਨੀ 
ਪਾਕਦਾਮਨੀ ਦੀ ਹੋਵੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਹੀਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਘਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੀਏ ਨੀ  
ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਫਕੀਰ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੰਮੋਂ ਅਨੀ ਹੁਸਨ ਗੁਮਾਨ ਸਰੱਸੀਏ ਨੀ
ਸੁਲਹ ਕੀਤਿਆਂ ਫਤ੍ਹੇ ਜੇ ਹੱਥ ਆਵੇ ਕਮਰ ਜੰਗ ਤੇ ਮੂਲ ਨਾ ਕੱਸੀਏ ਨੀ 
ਤੇਰੇ ਦਰਦ ਦਾ ਸੱਭ ਇਲਾਜ ਮੈਥੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭੇਦ ਜੇ ਦੱਸੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਗੱਜ ਕੇ ਆਖਦੀ ਛੱਡ ਜੱਟਾ ਖੋਹ ਸਭ ਨਵਾਲੀਆਂ ਸੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਹੋਰ ਸਭ ਜਾਤਾਂ ਠਗ ਖਾਧੀਆਂ ਨੀ ਪਰ ਏਸ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਜੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਇਹ ਰਮਜ਼ ਨਾ ਸੁਣੀ ਹੈ ਰਾਵਲਾ ਵੇ ਰੰਨਾਂ ਜੱਟੀਆਂ ਹੋਰ ਸਭ ਚੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਪੀਰੀ ਫਕੀਰੀ ਸਭ ਘੋਲ ਦਈਏ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੇ ਕਰੇਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨੀ 
ਕਦੀ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਬਣ ਆਵਣਾ ਏਂ ਗਲਾਂ ਕਰਨੈਂ ਬਹੁਤ ਉਪੱਠੀਆਂ ਨੀ 
ਅਸਾਂ ਏਤਨੀ ਗੱਲ ਮਾਲੂਮ ਕੀਤੀ ਇਹ ਜੱਟੀਆਂ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਡੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਘਰ ਜ਼ਟਾਂ ਦੇ ਮੰਗ ਨਾ ਡਿੱਠਿਓ ਈ ਮੰਗ ਡਿੱਠਿਓ ਖੋਜਿਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਰਮਜ਼ਦਾਰ ਗਲਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤਾਰਾਂ ਤੰਦੂਏ ਵਾਂਗ ਖਲਾਰ ਕੇ ਸੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਕੁਤੇ ਛੇੜਕੇ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਮਗਰ ਲਾਊਂ ਫਿਰੇਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਪੱਟੀਆਂ ਵੱਟੀਆਂ ਨੀ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੱਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੜੀ ਬੱਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਖੱਟੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਛਡਣ ਸੁਰਖ ਸਫੈਦ ਨਾ ਸਬਜ਼ ਪੀਲਾ ਇਹ ਮਹਿਰੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hy0vnc05t2vaickxmp8hpwpdzgsoy20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/221</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5270</id>
    <revision>
      <id>220406</id>
      <parentid>38374</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="52x9clupgzijqysgn8bq48e5ztmi1p1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੦੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਰ ਅਸਾਂ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਯਾ ਓਹ ਬੂਟੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੀ  
ਕਿਤੇ ਦੇਣ ਲਾਰੇ ਕਿਤੇ ਕਰਨ ਕਾਰੇ ਕਿਤੇ ਫੇਰ ਨਾ ਵਾਂਹਦੀਆਂ ਵੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਤੇਰੇ ਜਿਹਿਆਂ ਚਾਲਾਕ ਖਦਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਘੱਤਕੇ ਛੱਟੀਆਂ ਨੀ  
ਡੂਮਾਂ ਰਾਵਲਾਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਧੁਰੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਚੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਪੇਲੇ ਢਿੱਡ ਤੇ ਅਕਲ ਦੀ ਮਾਰ ਬਹੁਤੀ ਚਾਹਾਂ ਪੀਣ ਤ੍ਬੇਹੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਨੀ 
ਹੁਣ ਜੋਗੀਆ ਕਰੇਂ ਪਖੰਡ ਕੈਸਾ ਤੰਦੂਏ ਵਾਂਗ ਤਾਰਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਨੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਮਾਰ ਹੁਣ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੌਲੀ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਜੇ ਨਾਹੀਂ ਕੜਕੀਏ ਬੋਲੀਏ ਗੱਜੀਏ ਨੀ
ਲੱਖ ਝੱਟ ਤਰਲੇ ਫਿਰੇ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਦਿਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬਾਝ ਨਾ ਰੱਜੀਏ ਨੀ 
ਧਿਆਨ ਰੱਬ ਤੇ ਰੱਖ ਨਾ ਹੋ ਤੱਤੀ ਦੁੱਖ ਔਗੁਣਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕੱਜੀਏ ਨੀ 
ਅਸੀਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰੀਏ ਤੁਰਤ ਹੋਣ ਰਾਜ਼ੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗੀਆਂ ਤੇ ਜਾ ਵੱਜੀਏ ਨੀ 
ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਫ਼ਕੀਰ ਰੱਖਣ ਮੂੰਹ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਾਸਨੂੰ ਕੱਜੀਏ ਨੀ 
ਜੈਂਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਤੇ ਜਾਨ ਹੋਵੇ ਓਸ ਰੱਬ ਤੋਂ ਕਾਸਨੂੰ ਭੱਜੀਏ ਨੀ  
ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜੋ ਪਲੰਘ ਤੇ ਰਹੇ ਨੱਢੀ ਏਸੇ ਅਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਚੱਜੀਏ ਨੀ 
ਸ਼ਰਮ ਜੇਠ ਤੇ ਸਹੁਰਿਓਂ ਕਰਨ ਆਈ ਮੂੰਹ ਫ਼ਕਰਾਂ ਤੋਂ ਕਾਹਨੂੰ ਕੱਜੀਏ ਨੀ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੂੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਏਹ ਮੁੱਖ ਡਿਠੇ ਫੇਰ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਸਨੂੰ ਭੱਜੀਏ ਨੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਦ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਿੱਸੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੱਜੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੇਹੀ ਵੈਦਗੀ ਆਣ ਜਗਾਇਓ ਈ ਕਿਸ ਵੈਦ ਨੇ ਦੱਸ ਪੜਾਇਓਂ ਵੇ 
ਵਾਂਗ ਚੌਧਰੀ ਆਣਕੇ ਵੈਦ ਬਣਿਓਂ ਕਿੱਸ ਚਿੱਠੀਆਂ ਘੱਲ ਸਦਾਇਓਂ ਵੇ 
ਸੇਲੀ ਟੋਪੀਆਂ ਪਹਿਨ ਲੰਗੂਰ ਵਾਂਗੂੰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਭੋਲੂ ਬਣ ਆਇਓਂ ਵੇ
ਵਡੇ ਦਗੇ ਤੇ ਫੰਧ ਫਰੇਬ ਪੜਿਓਂ ਐਵੇਂ ਪਾੜਕੇ ਕੰਨ ਗਵਾਇਓਂ ਵੇ  
ਨਾ ਤੂੰ ਜਣਿਓਂ ਨਾ ਫ਼ਕੀਰ ਰਹਿਓਂ ਐਵੇਂ ਮੁੰਨਕੇ ਘੋਨ ਕਰਾਇਓਂ ਵੇ
ਬੁਰੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੀ ਅੱਜ ਰੱਬ ਨੇ ਠੀਕ ਕੁਟਾਇਓਂ ਵੇ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਰ ਬੰਦਗੀ ਰੱਬ ਦੀ ਤੂੰ ਜਿੱਸ ਵਾਸਤੇ ਰੱਬ ਬਣਾਇਓਂ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੀ ਤਬ੍ਹਾ ਚਲਾਕ ਹੈ ਛੈਲ ਛਿਦਰ ਚੋਬਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਸੇਲੀਆਂ ਸੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਪੈਰੀਂ ਬਿਲੀਆਂ ਹੋਣ ਫਰਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਹਰਯਾਰੀਏ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52x9clupgzijqysgn8bq48e5ztmi1p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/222</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5271</id>
    <revision>
      <id>220407</id>
      <parentid>38383</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="cqysc2zexmp36357fe6c7e9fn62hoik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਸੇ ਏਸਨੂੰ ਚਾ ਮਸਾਨ ਘੱਤੇ ਪੜ੍ਹ ਠੋਕੀਆਂ ਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਸਹੰਸਧੂਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਹਰਮਲ ਹਰੇ ਸਰੀਂਹਦੀਆਂ ਛਮਕਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਝਬ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਜਤਨ ਝੜ ਜਾਣ ਕਾਮਣ ਅਨੀ ਕਮਲੀਓ ਹੋ ਨਾ ਢਿੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਇਹ ਤੌਫੀਕ ਦਿੱਤੀ ਏਵੇਂ ਮਾਰਦੀ ਫਿਰੇਂ ਤੂੰ ਖਿੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਕਹਿਆ ਜੋਗੀ ਨੇ ਰੋਗ ਸਭ ਦੱਸ ਦੇਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਸੱਚੇ ਖਬਰਾਂ ਘੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਤਾਂ ਬੈਠ ਇਲਾਜ ਕਰਾਂ ਏਸ ਰੋਗ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਵੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਹੱਥ ਫੇਰਕੇ ਧੂਪ ਤੇ ਕਰਾਂ ਝਾੜਾ ਫੇਰੇ ਨੈਣ ਤੇ ਮਾਰ ਦੇ ਖਿੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਕਿਹਾ ਰੋਗ ਹੈ ਦੱਸ ਇਸ ਵਹੁਟੜੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਰਦੀ ਹੈਂ ਟਰਪੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਰੱਬ ਵੈਦ ਪੱਕਾ ਘਰ ਘੱਲਿਆ ਜੇ ਫਿਰੋ ਢੂੰਡ ਦੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਦਿੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਜੜੀ ਘਤੀ ਅੱਖੀਂ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਪਿੱਲੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਪਾਯਾ ਈ ਵੈਰ ਚਾਕਾ ਮਥਾ ਸੌਂਕਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਡਾਹਿਆ ਈ  
ਏਵੇ ਘੂਰਕੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਫਿਰੇਂ ਖਾਂਦਾ ਕਦੀ ਜੋਤਰਾ ਮੂਲ ਨਾ ਵਾਹਿਆ ਈ  
ਮਾਂ ਬਾਪ ਗੁਰੂ ਘਰ ਛੱਡਿਆ ਈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਦੇ ਨਿਬਾਹਿਆ ਈ
ਡੱਬੀ ਪੁਰੇ ਦਿਆ ਲੱਲ ਵਲੱਲਿਆ ਵੇ ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਖਚਰ ਪੁਚਾਇਆ ਈ 
ਕਿਸੇ ਜੋਗੀੜੇ ਪਕੜ ਫ਼ਕੀਰ ਕੀਤੋ ਅਨਜਾਣ ਕਕੇਹੜਾ ਫਾਹਿਆ ਈ  
ਬੁਢੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਛੱਡ ਆਓਂ ਓਹਦਾ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਕਿੰਗਰਾ ਢਾਹਿਆ ਈ  
ਪੇਟ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪਾਲੇਂ ਕਿਤੇ ਰੰਨ ਨੂੰ ਚਾ ਤਰਾਹਿਆ ਈ  
ਸੁਆਹ ਲਾਈਆ ਬਾਣਨਾ ਉਲਟੀਆਈ ਐਵੇਂ ਕੱਪੜਾ ਚੀਥੜਾ ਲਾਹਿਆ ਈ 
ਆ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਟੱਲ ਜਾਹ ਸਾਥੋਂ ਭੌਂਦੂ ਸਾਧ ਲਧੋਂਦੜਾ ਆਇਆ ਈ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਓਥੇ ਅੱਕ ਜੰਮੇ ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਜੋਤਰਾ ਲਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਾਨ ਮੱਤੀਏ ਰੂਪ ਗੁਮਾਨ ਭਰੀਏ ਭੈੜੇ ਕਾਰੀਏ ਗਰਬ ਗਹੇਲੀਏ ਨੀ 
ਐਡੇ ਫੰਧ ਫ਼ਰੇਬ ਨੇ ਯਾਦ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਡੇ ਉਸੱਤਾਦ ਦੀ ਚੇਲੀਏ ਨੀ 
ਏਸ ਹੁਸਨ ਦਾ ਨਾਂਹ ਗੁਮਾਨ ਕਰੀਏ ਮਾਨ ਮੱਤੀਏ ਨੈਣ ਸੁਰਮੇਲੀਏ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪਰਵਾਹ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੀਰ ਦੀਏ ਅੰਗ ਸਹੇਲੀਏ ਨੀ 
ਮਿਲੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਵਿਛੋੜ ਦਈਏ ਸਗੋਂ ਵਿੱਛੜੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲੀਏ ਨੀ 
ਕਿਹਾ ਵੈਰ ਫਕੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਇਓ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡ ਅਨੋਖੀਏ ਲੇਲੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqysc2zexmp36357fe6c7e9fn62hoik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/223</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5272</id>
    <revision>
      <id>220408</id>
      <parentid>38394</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="4p9j88j1b7d7k2axwawperzchvfjf92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹ ਜੱਟੀ ਸੀ ਕੂੰਜ ਤੇ ਜੱਟ ਉਲੂ ਪਰੀ ਬੱਧੀਆ ਜੇ ਗਲ ਖੇਲੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਜਿਨਸ ਹੁੰਦੇ ਭੌਰ ਤਾਜਨਾਂ ਗੱਧੇ ਨਾ ਮੇਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦਾ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਕੰਨ ਧਰਿਆ ਇਹ ਕੌਣ ਆਯਾ ਕੋਈ ਏਹ ਤਾਂ ਹੈ ਦਰਦਖਾਹ ਮੇਰਾ 
ਜੇਹੜਾ ਭੌਰ ਤਾਜਨ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਧਾ ਬਨਾਯਾ ਸੂ ਚਾ ਖੇੜਾ  
ਮਤੇ ਚਾਕ ਮੇਰਾ ਕਿਵੇਂ ਆਣ ਮੇਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਬੱਬ ਅਲਾਹ ਮੇਰਾ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕਰਾਂ ਝਗੜਾ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਵਾਹ ਮੇਰਾ  
ਮੇਰੇ ਆਖਣੇ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮੰਨਿਓਂ ਸੂ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋਯਾ ਬੇਪਰਵਾਹ ਮੇਰਾ 
ਮਤਾਂ ਕੰਨ ਪੜਵਾਕੇ ਮੀਏਂ ਰਾਂਝੇ ਘੱਤ ਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਲਿਆ ਰਾਹ ਮੇਰਾ 
ਹਮਰਾਜ਼ ਬਾਝੋਂ ਕੌਣ ਕਰੇ ਰਮਜ਼ਾਂ ਪੌਂਦਾ ਹੋਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਸਾਹ ਮੇਰਾ 
ਕੁੜੀਆਂ ਜੋਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਰੜਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਸੈਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੇਰਾ
ਓਹਦੇ ਬਾਝ ਮਜਾਲ ਨਹੀਂ ਗੈਰ ਸੰਦੀ ਕਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਜੋ ਖਾਹਮਖਾਹ ਮੇਰਾ   
ਬਿਨਾਂ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕੌਣ ਬੁੱਝੇ ਬੋਲੀ ਬੋਲਿਆ ਜੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੇਰਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੋਲੀ ਹੀਰ ਅਵੇ ਅੜਿਆ ਜਾ ਏਥੋਂ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੱਸੀਏ ਕਿਉਂ 
ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਜੋਗੀਆਂ ਕਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਚੋਂ ਜੀਉ ਦਾ ਭੇਤ ਚਾ ਦੱਸੀਏ ਕਿਉਂ
ਜਿਹੜਾ ਕੰਨ ਲਪੇਟ ਕੇ ਨੱਸ ਜਾਏ ਮਗਰ ਲਗਕੇ ਓਸਨੂੰ ਧੱਸੀਏ ਕਿਉਂ  
ਜੇ ਤਾਂ ਆਪ ਇਲਾਜ ਨਾ ਜਾਣੀਏਂ ਵੇ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਤੇ ਜਾਦੂੜੇ ਦੱਸੀਏ ਕਿਉਂ 
ਜੇ ਤਾਂ ਜਫ਼ਰ ਨਾ ਜਾਲਿਆ ਜਾਏ ਮੂਲੇ ਜੋਗੀ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਆਇਕੇ ਧੱਸੀਏ ਕਿਉਂ 
ਫ਼ਕਰ ਭਾਰੜੇ ਗੌਰੜੇ ਹੋ ਰਹੀਏ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖਿੜ ਹੱਸੀਏ ਕਿਉਂ 
ਜੇ ਕਰ ਅੰਤ ਰੰਨਾਂ ਵਲੇ ਵੇਖਣਾ ਏਂ ਵਾਹੀ ਜੋਤਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸੀਏ ਕਿਉਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਜਾੜਕੇ ਵਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਖੈਰ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵੱਸੀਏ ਕਿਉਂ&lt;/poem&gt;}}
  {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸੀਂ ਫ਼ਕਰ ਅਲਾਹ ਜਨਾਬ ਪੂਰੇ ਕੁਝ ਮੰਗ ਲੈ ਅਸਾਂ ਥੀਂ ਗੋਰੀਏ ਨੀ 
ਕਰੀਏ ਮਤਲਬ ਸੱਭ ਜਹਾਨ ਪੂਰੇ ਤਕਦੀਰ ਖੁਦਾ ਨਾ ਮੋੜੀਏ ਨੀ 
ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾ ਰੱਦ ਕਰੀਏ ਦਿਨ ਰਾਤ ਹੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸੋਰੀਏ ਨੀ 
ਯਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਨਸ ਜਾਏ ਨਕਸ਼ ਲਿਖਕੇ ਜੋੜਨਾ ਜੋੜੀਏ ਨੀ  
ਘਰ ਵਸਦਾ ਵੇਖ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਏਥੇ ਹੋਰ ਹੀ ਘੋਰ ਮਸੋਰੀਏ ਨੀ 
ਦੱਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਸੱਤਰ ਆਖਰਤ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p9j88j1b7d7k2axwawperzchvfjf92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/224</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5273</id>
    <revision>
      <id>220409</id>
      <parentid>38425</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4010" sha1="91j50q4w5ifay9tn9cbtcp3695k64g2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁੰਦੇ ਸੁੰਦੇ ਉਤੋਂ ਜੇੜ੍ਹੇ ਪੈਣ ਮੁੱਕਰ ਓਹ ਰੋਜ਼ ਹਿਸਾਬ ਨਚੋੜੀਏ ਨੀ
ਦਿਲ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਰੰਜ ਨਾ ਮੂਲ ਕੀਜੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚੂਰ ਹੋਯਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀਏ ਨੀ 
ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਦੇ ਘਲੇ ਹਾਂ ਦੁਆਰ ਤੇਰੇ ਕਰੀਂ ਖਿਦਮਤਾਂ ਮੁੱਖ ਨਾ ਮੋੜੀਏ ਨੀ 
ਜੈਂਦੇ ਨਾਲ ਕਲੂਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਓਸ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਵਿਛੋੜੀਏ ਨੀ 
ਘਰੋਂ ਸੱਖਣਾ ਫ਼ਕਰ ਨਾ ਡੂਮ ਜਾਏ ਅਨੀ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀਏ ਗ਼ਮਖ਼ੋਰੀਏ ਨੀ 
ਕਰਾਮਾਤ ਭੀ ਵੇਖ ਵਖਾਉਣਾ ਹਾਂ ਐਵੇਂ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਟਕੋਰੀਏ ਨੀ 
ਕੋਈ ਅਸਾਂ ਤਕਸੀਰ ਹੈ ਬੜੀ ਕੀਤੀ ਸਦਕਾ ਹੁਸਨ ਦਾ ਬਖਸ਼ ਲੈ ਗੋਰੀਏ ਨੀ 
ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਰੇ ਸੋ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਖੈਰ ਦੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦੇਇ ਜਬਾਬ ਚਾ ਟੋਰੀਏ ਨੀ
ਅਸੀਂ ਰੁੱਠੜੇ ਯਾਰ ਮਨਾ ਦੇਈਏ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਦਲਿਦ੍ਰਾਂ ਤ੍ਰੋੜੀਏ ਨੀ  
ਸਿਰ ਤੇ ਆਈ ਬਲਾ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦੇਈਏ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾ ਮੋੜੀਏ ਨੀ 
ਅੜੀ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾ ਕਰੀਏ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮੁੱਖ ਮਰੋੜੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੁੱਝ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇਈਏ ਨਹੀਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਝ ਜ਼ੋਰੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਜੋਗੀਆ ਝੂਠ ਆਖੇਂ ਕੌਣ ਰੁਠੜੇ ਯਾਰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਏ 
ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਾ ਡਿੱਠਾ ਮੈਂ ਢੂੰਡ ਥਕੀ ਜੇੜ੍ਹਾ ਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲਿਆਉਂਦਾ ਏ 
ਸਾਡੇ ਚੰਮ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਕਰੇ ਸੋਈ ਜੇੜ੍ਹਾ ਜੀਉ ਦਾ ਰੋਗ ਗਵਾਉਂਦਾ ਏ  
ਭਲਾ ਦੱਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀ ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਏ
ਮੇਰਾ ਜੀਉ ਜਾਮਾਂ ਜੇੜ੍ਹਾ ਆਣ ਮੇਲੇ ਸਿਰ ਸਦਕਾ ਓਸਦੇ ਨਾਉਂ ਦਾ ਏ 
ਭਲਾ ਮੋਏ ਤੇ ਵਿੱਛੜੇ ਕੌਣ ਮੇਲੇ ਐਵੇਂ ਜੀਊੜਾ ਲੋਕ ਵਲਾਉਂਦਾ ਏ  
ਇਕ ਬਾਜ਼ ਤੋਂ ਕਾਉਂ ਨੇ ਕੂੰਜ ਖੋਹੀ ਵੇਖਾਂ ਚੁੱਪ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰਲਾਉਂਦਾ ਏ
ਦੁਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਸੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵੇ ਕਿੱਸੇ ਜੋੜ ਜਹਾਨ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਏ 
ਇਕ ਜੱਟ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਵੇਖਾਂ ਆਣਕੇ ਕਦੋਂ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਏ 
ਦੇਵਾਂ ਚੂਰੀਆਂ ਘੇਉ ਦੇ ਬਾਲ ਦੀਵੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੇ ਸੁਣਾਂ ਮੈਂ ਆਉਂਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਤੀਕ ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਕਾਇਮ ਤਦੋਂ ਤੀਕ ਇਹ ਵਾਹ ਸਭ ਵਹਿਣਗੇ ਨੀ  
ਸਭੇ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਗੁਮਾਨ ਲੱਦੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਢਹਿਣਗੇ ਨੀ
ਯੋਮਾਤਯਕਾਕੁਸਾਮਾਓ ਬਿਲਗਮਹਿ ਤਦੋਂ ਆਸਰੇ ਇਹ ਸਭ ਢਹਿਣਗੇ ਨੀ   
ਅਸਰਾਫੀਨ ਜਾਂ ਸੂਰ ਕਰਨਾ ਫੂਕੇ ਤਦੋਂ ਸੱਭ ਪਸਾਰੜੇ ਢਹਿਣਗੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91j50q4w5ifay9tn9cbtcp3695k64g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/225</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5274</id>
    <revision>
      <id>220410</id>
      <parentid>38437</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4177" sha1="5o2m7i245pmtx8bvjq2u90rqze40b5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਸ਼ਕ ਧੌਲ ਨੂੰ ਹਸ਼ਰ ਦਾ ਹੌਲ ਹੋਸੀ ਸੁਣਕੇ ਘੂਕਰਾਂ ਆਪ ਤਰਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਊਠ ਜਾਣ ਪਹਾੜ ਸਭ ਹੋਣ ਰੱਜੇ ਵਾਂਗ ਖਿੰਗਰਾਂ ਆਪ ਵਿਚ ਖਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਆਪੋ ਆਪ ਮਲੂਮ ਕਰ ਲੈਣ ਸੱਭੇ ਜਦੋਂ ਹਸ਼ਰ ਨੂੰ ਮਾਮਲੇ ਪੈਣਗੇ ਨੀ 
ਸੂਰਜ ਸਵਾ ਨੇਜੇ ਉਤੇ ਆਨ ਠਹਿਰੇ ਰਾਹ ਰਹਿਣਗੇ ਗਾਹ ਸਭ ਗਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਜੋ ਕੁਝ ਬੀਜਸਨ ਏਸ ਜਹਾਨ ਉੱਤੇ ਓਹੋ ਰੋਜ਼ ਕਿਆਮਤੇ ਲੈਣਗੇ ਨੀ 
ਬਦਲੇ ਮਿਲਣਗੇ ਕਰਨੀਆਂ ਭਰਨੀਆਂ ਦੇ ਤੇ ਐਮਾਲਨਾਮੇ ਹੱਥੀਂ ਦੇਣਗੇ ਨੀ 
ਕੁਰਸੀ ਅਰਸ਼ ਤੇ ਲੋਹ ਕਲੱਮ ਜੱਨਤ ਰੂਹ ਦੋਜ਼ਖਾਂ ਸੱਭ ਇਹ ਰਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਦੁਨੀਆਦਾਰ ਨਾ ਰਹੇਗਾ ਕੋਈ ਐਥੇ ਆਸ਼ਕ ਫ਼ਕਰ ਹੀ ਸਾਬਤ ਰਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਦਸਾਂ ਹਾਲ ਅਹਿਵਾਲ ਤਮਾਮ ਸਾਰਾ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵਰਤਿਆ ਸਹਿਣਗੇ ਨੀ  
ਨਾਲੇ ਫਾਲ ਕੁਰਾਨ ਕਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਜੇੜ੍ਹੇ ਢੂੰਡ ਰਖਣ ਵੇਖ ਲੈਣਗੇ ਨੀਂ 
ਬੋਲ ਪਵੇਗਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਮੁੰਹੋਂ ਨਾਲ ਹੁਕਮ ਹਵਾਲੜੇ ਕਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਣ ਸਰਾਰ ਹੁਣ ਬੰਦ ਜਿਹੜੇ ਅੱਖੀਂ ਆਪਣੀ ਆਪ ਇਸ ਪੈਣਗੇ ਨੀ 
ਕੁਰਆ ਸੁਟਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਲਾਵਣਾ ਹਾਂ ਦੱਸਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੋ ਉੱਠ ਕੇ ਬਹਿਣਗੇ ਨੀ 
ਨਾਲੇ ਪੱਤਰੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਫਾਲ ਦੱਸਾਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀਂ ਸੱਚ ਕਹਿਣਗੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਕੁਰਆ ਸੁਟਣਾ ਹੀਰ ਅਗੇ ਹਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁਣ ਸੰਗਲੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਬੋਲਾਂ ਚੁਆ ਸਹੁਰਿਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ
ਤੂੰ ਛਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਓਹ ਮਸਭਿੰਨਾ ਤਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜੀ ਰਲ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਓਹ ਵੰਝਲੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਾਲ ਲਟਕਾਂ ਜੀਉ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਹੁਣ ਕੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਨਾਲ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰੱਲ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਓਹ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਹੱਟ ਵਿਕਾ ਰਿਹਾ ਮੱਝੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਨੀ 
ਇਕ ਬਾਂਸ ਸੀ ਛੇਕ ਛੇ ਸੱਤ ਉਸਨੂੰ ਫੂਕ ਮਾਰਿਆਂ ਬੋਲਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਓਹ ਆਸ ਕਰਕੇ ਮਹੀਂ ਚਾਰਦਾ ਸੀ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋਯਾ ਲੁੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਤੂੰ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹੀ ਡੋਲੀ ਓਹ ਹਿੱਕ ਮੱਝੀਂ ਟਮਕ ਚਾਇਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਸਿਰੋਂ ਲਾਹ ਟਮਕ ਭੂਰਾ ਖੱਸ ਲਿਆ ਰਾਹ ਝੰਗ ਸਿਆਲਾਂ ਦੇ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਰੋਂਦਾ ਝੰਗ ਸਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਂ ਹੋਯਾ ਪਿੱਛਾ ਓਸਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਲਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਤੂੰ ਤਾਂ ਵਸੇਂ ਖੇੜੀਂ ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਲੇ ਝੰਗੀਂ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਕੌਲ ਓਸਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਤੁੱਧ ਕੀਤਾ ਉਸੇ ਬੋਲ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਤੇਰਾ ਨਕਾਹ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕੋਲ ਗਵਾਹ ਅੱਲਾ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ ਨੀ

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5o2m7i245pmtx8bvjq2u90rqze40b5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/226</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5275</id>
    <revision>
      <id>220411</id>
      <parentid>38450</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="lde4g331dqxuumpeklhvvo90cvkjmp7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹ ਨਕਾਹ ਨਕਾਹ ਤੇ ਰਵਾ ਨਾਹੀਂ ਇਹ ਸ਼ਰਹ ਰਸੂਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨੀ
ਇਸ਼ਕ ਪੱਟ ਤ੍ੱਟੀਆਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਸੂ ਮੱਥੇ ਹੱਥ ਮਾਰੇ ਟੁਰ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਝਲਾਂ ਬੇਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ ਭੌਂਦਾ ਖਾਣਾ ਓਸ ਕੋਲੋਂ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਹੁਣ ਪੰਜ ਰੁਪੈ ਤੇ ਇੱਕ ਰੋੜੀ ਬਾਲ ਨਾਥ ਨਜ਼ਰ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਬਾਲ ਨਾਥ ਨੇ ਓਸਦੇ ਕੰਨ ਪਾੜੇ ਦਰਦ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸਹਿਆ ਸੇ ਨੀ 
ਰੋਡ ਮੋਡ ਹੋਯਾ ਸਵਾਹ ਮਲੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਜਾਤ ਓਸਦੀ ਲੰਗ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਜਦੋਂ ਲਗੀ ਥਾਪੀ ਨਾ ਕੁੱਝ ਰਿਹਾ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਓਸਦਾ ਭਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਬਾਲ ਨਾਥ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਤੁਰਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ  
ਮੌਜੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਲਾਡਲਾ ਸੀ ਜ਼ਰੀ ਪੱਟ ਹੰਡਾਉਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ
ਹੁਣ ਲੱਕ ਲੰਗੋਟ ਤੇ ਹੱਥ ਖੱਪਰ ਬੂਹੇ ਨਾਦ ਵਜਾਉਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ 
ਅਜ ਪਿੰਡ ਤੁਸਾਡੜੇ ਆਣ ਵੜਿਆ ਅਜੇ ਲੰਘਕੇ ਅਗ੍ਹਾਂ ਨਾ ਗਿਆ ਸੀ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੈਂ ਪੱਤਰੀ ਫੋਲ ਡਿੱਠੀ ਕੁਰਆ ਇਹ ਨਜ਼ੂਮ ਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੁਤ੍ ਮਹਿਰਾਂ ਦੇ ਖੋਲੀਆਂ ਚਾਰਦੇ ਨੇ  
ਕੰਨ ਪਾੜ ਫਕੀਰ  ਹੋ ਜਾਣ ਰਾਜੇ ਦਰਦਮੰਦ ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਦੇ ਨੇ  
ਰੰਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੰਨ ਪੜਾ ਰਾਜੇ ਸਭਾ ਜ਼ਾਤ ਸਫਾਤ ਨਘਾਰ ਦੇ ਨੇ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਨੇਕ ਨਸੀਬ ਹੋਵਣ ਸੱਜਣ ਆ ਬੈਠਣ ਕੋਲ ਯਾਰ ਦੇ ਨੇ 
ਧਨ ਮਾਲ ਸਭੋ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦੀਦ ਬਾਝ ਆਸ਼ਕ ਦੀਦੇ ਮਾਰ ਦੇ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਜ਼ੌਕਦੀ ਲਗੇ ਗੱਦੀ ਜੌਹਰ ਨਿਕਲਣ ਅਸਲ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਸ ਜੱਟ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗੀ ਓਹ ਰਾਹਕਾਂ ਵੱਢਕੇ ਗਾਹ ਲਿਆ 
ਲਾਵੇ ਹਾਰ ਰਾਖੇ ਸਭ ਵਿਦਾ ਹੋਏ ਨਾ ਉਮੈਦ ਹੋ ਕੇ ਜੱਟ ਰਾਹ ਲਿਆ
ਜਿਹੜੇ ਬਾਜ ਤੋਂ ਕਾਉਂ ਨੇ ਕੂੰਜ ਖੋਹੀ ਸਬਰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ਬਾਜ ਫਨ੍ਹਾ ਲਿਆ  
ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਇਸ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਨੀ ਧਨ ਮਾਲ ਗਿਆ ਤੇ ਤਬਾਹ ਹੋਯਾ 
ਕਰੋ ਸਿਦਕ ਤੇ ਕੰਮ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇ ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਗਵਾਹ ਹੋਯਾ  
ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡ ਉਦਾਸੀਆਂ ਪਹਿਨ ਲਈਆਂ ਸਯਦ ਵਾਰਸੋਂ ਹੁਣ ਵਾਰੇਸ਼ਾਹ ਹੋਯਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਉਠ ਬੈਠੀ ਪੱਤੇ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਨਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਏਹ ਤਾਂ ਜੋਤਸ਼ੀ ਪੰਡਤ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਬਾਤਾਂ ਆਖਦਾ ਖੂਬ ਕਰਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lde4g331dqxuumpeklhvvo90cvkjmp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/227</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5276</id>
    <revision>
      <id>220412</id>
      <parentid>38460</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="584h9kop4xa1ptsfxllh6qle668iaxd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਤੇ ਵੰਝਲੀ ਦੇ ਏਸ ਠੀਕ ਦਿੱਤੇ ਓਸ ਮੱਝੀਂ ਭੀ ਸਾਡੀਆਂ ਚਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਲਾਗੀ ਹੋਇਕੇ ਤੇ ਟਮਕ ਚਾਇਆ ਸੀ ਜੱਗ ਝੱਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ  
ਖ਼ਬਰਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਅਜਬ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਏ ਗਲਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਖ਼ੂਬ ਨਿਤਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਏਹ ਇਲਮ ਦਾ ਧਨੀ ਡਾਢਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਲਾ ਦੱਸ ਖਾਂ ਜੋਗੀਆ ਯਾਰ ਸਾਡਾ ਹੁਣ ਕਿਹੜੀ ਤਰਫ਼ ਨੂੰ ਉੱਠ ਗਿਆ 
ਵੇਖਾਂ ਆਪ ਹੁਣ ਕਿਹੜੇ ਤਰਫ਼ ਫਿਰਦਾ ਅਤੇ ਮੁੱਝ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁੱਠ ਗਿਆ 
ਦੁੱਖ ਯਾਰ ਦਾ ਹੋਯਾ ਨਥੂਰ ਸੀਨੇ ਸੁੱਜ ਫੁਲ ਕੇ ਅਜ ਹੀ ਛੁੱਟ ਗਿਆ  
ਮਿਲੇ ਯਾਰ ਤਾਂ ਜਾਨ ਖਲਾਸ ਹੋਵੇ ਸਾਡਾ ਕਾਲਜਾ ਸੱਲ ਕੇ ਸੁੱਟ ਗਿਆ 
ਰੁੱਠੇ ਆਦਮੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਣ ਮਿਲਦੇ ਗੱਲ ਸਮਝ ਜਾ ਬੱਧੜੀ ਮੁੱਠ ਗਿਆ 
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਗੁਣਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ 
ਤੈਨੂੰ ਸਾਂਗ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਜ਼ਖਮ ਅੱਲਾ ਤਿਵੇਂ ਓਸਦਾ ਘਾ ਨਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ 
ਅਖੀਂ ਖੋਲਕੇ ਵੇਖ ਤੂੰ ਵਿਚ ਅੰਗਣ ਯਾਰ ਅੰਦਰੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ 
ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਢੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ 
ਬਾਝ ਯਾਰ ਦੇ ਘੜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਹੀਂ ਪਕੜ ਛੁਰੀ ਤੇ ਕਾਲਜਾ ਕੁੱਠ ਗਿਆ 
ਕੁਝ ਹੋਈ ਖਤਾ ਹੈ ਤੁੱਧ ਕੋਲੋਂ ਤਾਹੀਏਂ ਯਾਰ ਤੇਰਾ ਤੈਥੋਂ ਰੁੱਠ ਗਿਆ 
ਸਾਨੂੰ ਚੈਨ ਅਰਾਮ ਤੇ ਸਬਰ ਨਾਹੀਂ ਸੋਹਣਾ ਯਾਰ ਜਦੋਕਣਾ ਰੁੱਠ ਗਿਆ 
ਕੰਮ ਕਿਸਮਤਾਂ ਦੇ ਵੇਖ ਜੋਗੀਆ ਵੇ ਸਿਧਾ ਸੋਚਿਆ ਰਾਹ ਅਪੁੱਠ ਗਿਆ 
ਪਲਾ ਲਾਹਕੇ ਦੇਹ ਦੀਦਾਰ ਭੋਰਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾਹੀਂ ਕਿਤੇ ਉੱਠ ਗਿਆ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਥੋਂ ਸੱਚ ਦੀ ਗੱਲ ਜੇ ਪੁਛਣੀ ਏਂ ਕੰਨ ਲਾਇਕੇ ਸੁਣੀ ਮੁਟਿਆਰੀਏ ਨੀ 
ਮੈਂ ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਬਾਤ ਸੁਣਾਉਣਾ ਹਾਂ ਇੱਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਵੀਚਾਰੀਏ ਨੀ 
ਸਾੜ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੇਖ ਨੈਣਾਂ ਨੀ ਅਨੋਖਿਆਂ ਸਾਲੂਆਂ ਵਾਲੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਕਰੀਂ ਧਿਆਨ ਜ਼ਰਾ ਯਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਰੰਨੇ ਡਾਰੀਏ ਨੀ
ਇਸ ਘੁੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖਵਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਲਾਇਕੇ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜੀਏ ਨੀ 
ਘੁੰਡ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦਾ ਵੱਡੇ ਘੁੰਡ ਵਾਲੀ ਰੜੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਬੇੜੇ ਡੋਬ ਦੇਂਦਾ ਮੈਨਾ ਤਾੜ ਨਾ ਪਿੰਜਰੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ 
ਤਦੋਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਜਦੋਂ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>584h9kop4xa1ptsfxllh6qle668iaxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/228</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5277</id>
    <revision>
      <id>220413</id>
      <parentid>38471</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="9vndavf7gdwr2ws7mzmnl7he12kv7ok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘੁੰਡ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਮੂੰਹ ਉਪਰੋਂ ਲਾੜੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਦੱਬੀਏ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਾੜੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਣ ਜੋਗੀਆ ਰਾਵਲਾ ਸੁਖਨ ਸਾਡਾ ਅਸੀਂ ਕਿਚਰਕ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਲੀਏ ਵੇ 
ਅਖ਼ੀਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਚੋਰ ਜੇ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਨੂੰ ਗਾਲੀਏ ਵੇ 
ਮੀਆਂ ਜੋਗੀਆ ਝੂਠੀਆਂ ਕਰੇੇਂ ਗੱਲਾਂ ਘਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਾਸ ਨੂੰ ਭਾਲੀਏ ਵੇ 
ਅੱਗ ਬੁਝੀ ਨੂੰ ਧੀਰੀਆਂ ਲੱਖ ਦੀਜਣ ਬਿਨਾਂ ਫੂਕ ਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਾਲੀਏ ਵੇ 
ਦਿਲ ਹੀਰ ਦੇ ਤਦੋਂ ਤਦਬੀਰ ਆਈ ਅਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਭਾਲਏ ਵੇ  
ਸੁਣਿਆਂ ਡਿਠਿਆਂ ਜਿਹਾ ਨਾ ਮੂਲ ਹੁੰਦਾ ਗਫ਼ਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਕਤ ਨੂੰ ਟਾਲੀਏ ਵੇ 
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਹੀਰ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ ਓਹਾ ਯਾਰ ਨਾ ਗ਼ੈਰ ਨੂੰ ਭਾਲੀਏ ਵੇ 
ਹੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰਤ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੱਸ ਆਖਦੀ ਬਾਤ ਸੰਮਾਲੀਏ ਵੇ 
ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੇਤ ਨਾ ਜਾਹਰ ਹੋਵੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਨਾ ਗੱਲ ਨਿਕਾਲੀਏ ਵੇ 
ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਗੱਲ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੀ ਨਾਲ ਅਕਲ ਫਸਾਦ ਮਿਟਾਲੀਏ ਵੇ 
ਸਹਿਤੀ ਪਾਸ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਭੇਤ ਮੂਲੇ ਸ਼ੇਰ ਪਾਸ ਨਾ ਬੱਕਰੀ ਪਾਲੀਏ ਵੇ 
ਓਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਵਾਲੀ ਏਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛਿਪਾਲੀਏ ਵੇ 
ਦੇਖ ਮਾਲ ਚੁਰਾਇਕੇ ਪਿਆ ਮੁੱਕਰ ਰਾਹ ਜਾਂਦੜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਭਾਲੀਏ ਵੇ 
ਆਸ਼ਕ ਸੋਈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੇ ਜ਼ਾਹਰ ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਿਰ ਤੇ ਬਣੇ ਤਾਂ ਜਾਲੀਏ ਵੇ 
ਭਾਵੇਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਲੋਕ ਨੱਖੁਟ ਜਾਏ ਭੇਤ ਜੀਉ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਨਾ ਡਾਲੀਏ ਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮਿਲਖਾਈਆਂ ਮਾਲ ਲੱਧਾ ਚਲੋਂ ਕੇਜੀਆਂ ਬਦਰ ਪਿਵਾਲੀਏ ਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੇਹੀ ਦਸੀ ਏ ਅਕਲ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਨਕਸ ਕਦੀਮ ਸੰਭਾਲੀਏ ਨੀ 
ਦੌਲਤਮੰਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੱਭ ਕੋਈ ਨੇਹੁੰ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬ ਦੇ ਪਾਲੀਏ ਨੀ 
ਲਿਖਿਆ ਇਸ਼ਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਸਲਾ ਨੇਹੁੰ ਆਜਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲੀਏ ਨੀ 
ਸ਼ਰਮ ਪਾਲ ਵਖਾਲੀਏ ਲੱਗੀਆਂ ਦੀ ਲੱਜਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਖੂਹ ਨਾ ਗਾਲੀਏ ਨੀ 
ਗੋਦੀ ਬਾਲ ਢੰਡੋਰੜਾ ਜੱਗ ਸਾਰੇ ਜੀਉ ਸਮਝ ਲੈ ਖੇੜਿਆਂ ਵਾਲੀਏ ਨੀ 
ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੁੱਠੜੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਹਰ ਦੇ ਪਾਸ ਬਹਾਲੀਏ ਨੀ 
ਇਸ ਹੁਸਨ ਦਾ ਮਾਨ ਗੁਮਾਨ ਕਰਨਾ ਨਾ ਮਹਿਬੂੂਬ ਦੀ ਚਾਲ ਕੁਚਾਲੀਏ ਨੀ 
ਜੇ ਓਹ ਕਰੇ ਸਵਾਲ ਦੀਦਾਰ ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੌਂਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਖਾਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vndavf7gdwr2ws7mzmnl7he12kv7ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/229</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5278</id>
    <revision>
      <id>220414</id>
      <parentid>38478</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="ky98hpmt5owaghga3euduwdaeuojxql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੧੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਠੰਢ ਪਾਈਏ ਹਿਜ਼ਰ ਦਿਆਂ ਲੂਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥੋਂ ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾ ਬਾਲੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੈ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਗਉ ਤਕੀਆ ਹੁਸਨ ਵਾਲੀਏ ਗਰਮ ਨਿਹਾਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਇਹ ਮਿਲ ਗਏ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਘੱਤ ਫ਼ਕੀਰ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ
ਇਹ ਵੇਖ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਹਾਲ ਹੋਈ ਜੜੀਆਂ ਏਸ ਨੂੰ ਘੱਤ ਪਿਵਾਈਆਂ ਨੀ  
ਆਖੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮਗਜ਼ ਖਪਾ ਨਾਹੀਂ ਨੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਲਵਾਂ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ
ਏਸ ਜੋਗੀੜੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਖੋਜ ਨਾਹੀਂ ਅਨੀ ਭਾਬੀਏ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈਆਂ ਨੀ 
ਖੈਰ ਮਿਲੇ ਸੋ ਹੱਸ ਕੇ ਲਏ ਨਾਹੀਂ ਕਿੱਸ ਚੂਰੀਆਂ ਕੁੱਟ ਖਵਾਈਆਂ ਨੀ  
ਆਟਾ ਖੈਰ ਨਾ ਭਿੱਛਿਆ ਲਵੇ ਦਾਣੇ ਕਿੱਥੋਂ ਕੱਢੀਏ ਦੁੱਧ ਮਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਭੁਤਨੇ ਵਾਂਗ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਸਿਰ ਘੱਤ ਜਾਦੂ ਮਤੇ ਕਰੇ ਕਮਲੀ ਗਲਾਂ ਏਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਲੈ ਕੇ ਖ਼ੈਰ ਤੇ ਜਾਹ ਫ਼ਰਫੇਜ਼ੀਆ ਵੇ ਅੱਤਾਂ ਰਾਵਲਾ ਕੇਹੀਆਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ
ਘਿੰਨ ਖੈਰ ਤੂੰ ਝੱਟ ਟੁਰ ਜਾਹ ਏਥੋਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਈਆਂ ਨੀ 
ਫਿਰੇਂ ਬਹੁਤ ਪਖੰਡ ਖਿਲਾਰਦਾ ਤੂੰ ਏਥੇ ਕੇਹੀਆਂ ਵਲੱਲੀਆਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ 
ਭਾਬੀ ਛੇੜ ਨਾ ਏਸ ਬਲਾ ਨੂੰ ਨੀ ਰੱਬ ਆਫਤਾਂ ਆਣ ਵਿਖਾਈਆਂ ਨੀ 
ਝੂਠੇ ਜੱਗ ਜਹਾਨ ਦੇ ਹੋਣ ਜੋਗੀ ਕਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚ ਸਫਾਈਆਂ ਨੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਅਕਲ ਕਿੱਥੇ ਇਸ ਤਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਇਸ਼ਕ ਪੜਾਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਗਲ ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤ ਲਾਈਏ ਰਾਵਲ ਮਧਰਿਆਂ ਮਕਨਿਆਂ ਘੰਡਲਾਂ ਦੇ 
ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਗਿੱਡ ਉਘਾਰਨ ਨਾ ਕਦੀ ਲੱਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਚੁੱਚਿਆਂ ਭੰਡਲਾਂ ਦੇ 
ਸ਼ਕਲ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਸਾਰ ਕਰੀਚ ਆਵੇ ਨੱਕ ਮੂੰਹ ਅਨਧੋਪਿਆਂ ਸੀਂਢਲਾਂ ਦੇ
ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਜ਼ਬਾਨ ਇਤਬਾਰ ਵਾਲੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਭਵਾਂ ਸਿਰ ਮੁੰਨਿਆਂ ਮੀਢਲਾਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਂ ਇਕੱਲੜਾ ਗੱਲ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੀ 
ਮਾਲ ਜ਼ਾਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾ ਤੇਰੀ ਪਾ ਬੈਠੀਏਂ ਸੁਰਮ ਸਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਪੈਰ ਪਕੜ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਦੇਹ ਭਿੱਛਿਆ ਅੜੀਆਂ ਕੁਆਰੀਏ ਕੇਹੀਆ ਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਧਿਆਨ ਰੱਬ ਤੇ ਰੱਖ ਨਾ ਹੋ ਤੱਤੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਨਾ ਭਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਈਆਂ ਨੀ 
ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡਾਚੀਆਂ ਮਾਰ ਚਰਾਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ky98hpmt5owaghga3euduwdaeuojxql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/230</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5279</id>
    <revision>
      <id>220415</id>
      <parentid>38487</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="j2g0nsyuvxa7bs5d5iwb2suoc144l0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੧੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿੱਸ ਰੱਬ ਦੇ ਅਸੀਂ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੁਦਰਤਾਂ ਓਸ ਵਿਖਾਈਆਂ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਰੱਬ ਤੌਫੀਕ ਦਿੱਤੀ ਲੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਧਾਈਆਂ ਨੀ
ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਾਂ ਜਿੱਸ ਨੇ ਸੱਭ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਮੋਯਾ ਗਿਆ ਤਾਈਂ ਗਾਲ੍ਹੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਨੀ
ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਹਥਿਆਰ ਕੁਆਰ ਵਾਲੇ ਕਿਉਂ ਫ਼ਕਰ ਤੇ ਕਰਨੀ ਏਂ ਧਾਈਆਂ ਨੀ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਸਿਦਕ ਯਕੀਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਸਾਬਤ ਰੱਬ ਬਖਸ਼ਦਾ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਹ ਸਦਾ ਈ ਜਿਉਂਦੇ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇਕ ਕਮਾਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਤੇ ਡਾਚੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਲਾਉਂਨਾ ਏਂ ਦੇਂਦਾ ਮਿਹਣੇ ਸ਼ਾਮਤਾਂ ਦੌੜੀਆਂ ਵੇ 
ਮਥਾ ਡਾਹਿਓ ਈ ਨਾਲ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਤੇਰੀਆਂ ਲੌਂਦੀਆਂ ਜੋਗੀਆ ਮੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਮਵੇਸੀਆਂ ਹੱਥ ਆਲਤ ਅਤੇ ਚਿੱਤੜੀਂ ਲੜਦੀਆਂ ਧੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਖੈਰ ਮਿਲੇ ਸੋ ਲਏਂ ਨਾ ਨਾਲ ਮਸਤੀ ਮੰਗੇਂ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਨ ਫਲੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਇੱਕ ਦੇਣ ਆਟਾ ਇੱਕ ਟੁੱਕ ਚੱਪਾ ਭੱਰ ਦੇਣ ਨਾ ਚਾਟੀਆਂ ਕੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਏਸ ਅੰਨ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੇ ਓਹ ਫਿਰਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਣ ਚੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਠੀਕ ਮਾਰ ਸੁਆਰ ਦੀਆਂ ਭੂਤ ਰਾਖਸ਼ ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਮਹਿਰੀਆਂ ਹੋਣ ਅਪੂਰੀਆਂ ਵੇ 
ਅਸੀਂ ਜੱਟੀਆਂ ਹਿੰਮਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੱਝੀਆਂ ਚੁੰਘੀਆਂ ਬੂਰੀਆਂ ਵੇ 
ਵਡੇ ਕਮਲਿਆਂ ਦੀ ਅਸਾਂ ਭੰਗ ਝਾੜੀ ਇਥੇ ਕੇਹੀਆਂ ਵਲੱਲੀਆਂ ਸੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਤੂੰ ਕੌਣ ਜੋਗੀ ਬਣਿਆ ਫਿਰੇਂ ਐਵੇਂ ਅਸਾਂ ਗੰਦਲਾਂ ਕੱਪੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਵੇ 
ਸੋਟਾ ਵੱਡਾ ਇਲਾਜ ਕੁਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਤੇਰੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਤੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਵਾਰਸ ਫ਼ਕਰ ਹੋਯੋਂ ਜ਼ਿੱਦ ਛੱਡੀਆ ਨਾ ਦੇਖ ਰੰਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਤਨੈੈਂ ਘੂਰੀਆਂ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਹੀ ਸੁਣੀਦੀ ਸੈਂ ਤਿਹੀ ਡਿੱਠੀਏਂ ਨੀ ਲੱਖ ਲਾਨ੍ਹਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੀ 
ਫਿੱਟੀ ਊਠਨੀ ਵਾਂਗ ਅੜਾਤ ਘੱਤੇੇਂ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿੱਖੀਏਂ ਕਰਨ ਮਹਿਬੂਬੀਆਂ ਨੀ 
ਛਾਤੀ ਵੱਟਵੀਂ ਕਿਸੇ ਉਭਾਰੀਆ ਈ ਝੱਗਾ ਪਾੜਕੇ ਪੱਟੀਆਂ ਬੂਬੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਕਰਨ ਰਾਜ਼ੀ ਤਾਹੀਏਂ ਭਾਗ ਭਰੀਆਂ ਹੋਵਣ ਸੂਬੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੁੜ ਮੁੜ ਊਠ ਬਲੋਚ ਸਮਝਾਉਨਾ ਏਂ ਤੇਰੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਾਨ ਚਲਾਕ ਹੈ ਵੇ 
ਤੈਨੂੰ ਖਬਰ ਨਾਹੀਂ ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੱਸੀ ਜਿਹੀਆਂ ਫਿਰਨ ਰਲਾਕ ਹੈ ਵੇ 
ਮੱਥੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਮਲੀ ਮੂੰਹ ਕਾਲਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਆਪ ਮਲਾਮਤੋਂ ਪਾਕ ਹੈ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j2g0nsyuvxa7bs5d5iwb2suoc144l0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/231</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5286</id>
    <revision>
      <id>220416</id>
      <parentid>38501</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="p1rgqbde1axq9g37kyf4589nxsofv5p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੧੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਸਣੇ ਖਾਦਮਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਪੀਰ ਵੀ ਜਿਦ੍ਹਾ ਗ਼ਮਨਾਕ ਹੈ ਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਯੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੇਹੀ ਗੰਡ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਈਆ ਅੱਠਖੇਲ ਬੁਰਿਆਰ ਉਚੱਕੀਆਂ ਨੇ
ਰਾਤਬ ਖਾਇਕੇ ਹੰਜਰਨ ਵਿੱਚ ਤਿੱਲੇ ਮਾਰਨ ਲੱਤ ਅਰਾਕੀਆਂ ਬੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਇੱਕ ਭੌਂਕਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕਰੇ ਟਿਚਕਰ ਇਹ ਨਨਾਣ ਭਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਸੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਆਪੇ ਕਰਨ ਸਿਆਪੇ ਇਹ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇ ਗਲ ਗਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਚਿਖ੍ਹਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹੈਨ ਇਹ ਫਿਰ ਆਪੇ ਜਾਪਣ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਸੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਇੱਥੇ ਕਈ ਫ਼ਕੀਰ ਜ਼ਹੀਰ ਹੋਏ ਖੈਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਦੇੇਂਦੀਆਂ ਅੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡੱਬੀਆਂ ਪਾਇਕੇ ਸਿਰੀਂ ਚਾਈਆਂ ਰੰਨਾਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਹੀਓਂ ਸੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਨਾਲੇ ਢਿੱਡ ਖੁਰਕਣ ਨਾਲੇ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਅਤੇ ਚਾਟੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਲੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਝਾਟਾ ਖੁਰਕਦੀਆਂ ਖੰਘਦੀਆਂ ਨੱਕ ਸੁਣਕਣ ਮਾਰਨ ਵਾਉਕੇ ਚਾੜ੍ਹਕੇ ਨੱਕੀਆਂ ਨੇ 
ਲੋੜ ਹਈ ਜੇ ਚੰਗੀਆਂ ਹੋਵਣੇ ਦੀ ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਲਓ ਦੋ ਫੱਕੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਨੀ ਦੇਖੋ ਨੀ ਵਾਸਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਜੇ ਵਾਹ ਪੈ ਗਿਆ ਨਾਲ ਕੁਪੱਤਿਆਂ ਦੇ 
ਮਗਰ ਹੱਲਾਂ ਦੇ ਚੋਬਰੇ ਲਾ ਦੀਜਨ ਅਕੇ ਛੇੜ ਦੀਜਨ ਮਗਰ ਕੱਟਿਆਂ ਦੇ 
ਇੱਕੇ ਵਾਢੀਆਂ ਲਾਵੀਆਂ ਕਰਨ ਚੋਬਰ ਅਕੇ ਡਾਹ ਦੀਜਨ ਹੇਠ ਝੱਟਿਆਂ ਦੇ 
ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲਾਨ੍ਹਤਾਂ ਹੈਨ ਜੋਗੀ ਗੱਧੇ ਵਾਂਗ ਲੇਟਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟਿਆਂ ਦੇ
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਸ਼ੌਕ ਤੈਨੂੰ ਬੀਂਂਡ ਫਾਹ ਬਹੇਂ ਨਾਲ ਡੱਟਿਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਖਹਿੜੇ ਨਾਂਹ ਪਈਏ ਕੰਨ ਪਾਟਿਆਂ ਰੱਬ ਦਿਆਂ ਪੱਟਿਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਾਹਿਤ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਜੋਗੜੇ ਦੇ ਵਡੇ ਕਾਰਨੇ ਨੀ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ ਕੰਨ ਪਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ 
ਰੋਕ ਬੰਨ੍ਹ ਪੱਲੇ ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਪੀਵਣ ਵਡੀਆਂ ਚਾਟੀਆਂ ਜੋੜਦੇ ਆਟਿਆਂ ਦੀਆਂ 
ਨਹੀਂ ਜੋਗਦੇ ਭੋਗ ਦੀ ਖਬਰ ਏਨ੍ਹਾਂ ਖਬਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਝਲਦਿਆਂ ਝਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ 
ਕਰ ਮਿਹਨਤਾਂ ਰਿਜਕ ਨਾ ਖਾ ਡਿੱਠਾ ਇਹ ਤਾਂ ਖਾਣ ਕਮਾਈਆਂ ਸਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ
ਭਾਈ ਏਸ ਸੌਦਾਗ੍ਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖਬਰਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਇਕ ਦਿਨ ਘਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ 
ਲਥੀ ਚੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਨੀ ਚਾਲਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਉਲੂਆਂ ਬਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ 
ਗਿੱਠ ਗਿੱਠ ਨਾਖੁਨ ਵਾਲਰਿੱਛਵਾਂਗੂੰ ਪਲਮਣ ਲਛੀਆਂ ਲਾਾਂਗੜਾਂ ਪਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਮਸਤ ਕੇ ਪਾਟਲੱਥਾ ਰਗਾਂ ਕਿ੍ਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਗਾਟਿਆਂ ਦੀਆਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1rgqbde1axq9g37kyf4589nxsofv5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/232</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5287</id>
    <revision>
      <id>220417</id>
      <parentid>38511</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="21knmwnftwlduq58s6os4hrso8rshy8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|&lt;small&gt;(੨੨੦)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹ ਮਿਸਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਹਾਨ ਅੰਦਰ ਜੱਟੀ ਚਾਰੇ ਹੀ ਥੋਕ ਸਵਾਰਦੀ ਏ
ਉਨ ਤੁੰਬ ਦੀ ਮੰਮੇ ਜੇ ਬਾਲ ਲੇੜ੍ਹੇ ਚਿੜੀਆਂ ਹਾਕਰੇ ਲੇਲੜੇ ਚਾਰਦੀ ਏ  
ਜਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਝਗੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਉਤੇ ਥੋੜੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖਲਾਰਦੀ ਏ 
ਜੱਟੀ ਲੜਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਚਾ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚਾਰਦੀ ਏ 
ਬੰਨ੍ਹ ਝੇੜੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਦੀ ਘਰ ਸਾਂਭਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਲੜਨ ਮਾਸ਼ੂਕ ਐਥੇ ਮੇਰੀ ਸੰਗਲੀ ਸ਼ਗਨ ਵਿਚਾਰਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਲੌਂਦੇ ਤੇਰੀ ਲਵੇ ਟੋਟਨ ਕੋਈ ਮਾਰਸੀਗਾ ਨਾਲ ਮੋਹਲਿਆਂ ਦੇ 
ਅਸੀਂ ਘੜਾਂਗੇ ਵਾਂਗ ਕਲਬੂਤ ਮੋਚੀ ਕਰੇਂ ਚਾਉੜਾਂ ਵਾਂਗ ਉਲੇਲਿਆਂ ਦੇ 
ਮਾਰ ਇੱਕ ਚਪੇੜ ਤੇ ਦੰਦ ਭੰਨੂੰ ਸੁਆਦ ਆਉਨੀ ਮੱਠਿਆਂ ਭੱਲਿਆਂ ਦੇ 
ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਕਸਾਬ ਅਜਰਾਈਲ ਸੂਰਤ ਬੁਰੇ ਮਾਸ ਖਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਪੱਲਿਆਂ ਦੇ 
ਦੰਦ ਭੰਨੂੰ ਚੁਰਾਹੇ ਦੇ ਵਾਂਗ ਖਿੰਘਰ ਸਾਨੂੰ ਖੌਫ਼ ਨਾ ਨੇਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਿਆਂ ਦੇ 
ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਆਕੜਾਂ ਪਿਆ ਵਿਖਾਉਨਾ ਏਂ ਕਢਾਂ ਮਿਝ ਤੇਰੀ ਨਾਲ ਖੱਲਿਆਂ ਦੇ 
ਚੰਗਾ ਆਣ ਪਖੰਡ ਜਗਾਇਆ ਈ ਤੈਨੂੰ ਖੌਫ਼ ਨਾ ਅਸਾਂ ਅਰਬੱਲਿਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਘਟ ਛੜੀਅਨ ਨਾਲ ਕੁਤਕਿਆਂ ਡੰਡਿਆਂ ਠੱਲਿਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਮੌਰ ਲੌੌਂਦੇ ਫਾਟ ਖਾਣ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਫੁਰਕਦੀ ਅੱਜ ਮੁਤੈਹਰ ਹੈ ਨੀ 
ਮੇਰਾ ਕੁੱਤਕਾ ਲਵੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਚੁੱਤੜ ਅੱਜ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡੜਾ ਭੇੜ ਹੈ ਨੀ 
ਭੋਜਨ ਸਜਰਾ ਛਕਣ ਨੂੰ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਕਿਸਮਤ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਲੈਹਰ ਬੈਹਰ ਹੈ ਨੀ 
ਪਿੰਡ ਵੱਡੀਏ ਗੁਠਲੀਏ ਤੁੁੰਮੀਏ ਨੀ ਲੂੂੰ ਲੂੂੰ ਤੇਰਾ ਕੌੜਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਸੂਰਜ ਢਲੇ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋਣ ਛਾਵਾਂ ਅਜੇ ਕੜਕਦੀ ਧੁੱਪ ਦੁਪਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਹੋਕੇ ਦੂਹਰਿਆਂ ਤੀਹਰਿਆਂ ਤੜਫਨੀਏਂ ਤੈਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਖਾਖਾਂ ਅੱਡ ਕੇ ਜੀਭ ਮੁਤਲਾਉਨੀਏਂ ਗਲਾਂ ਵਹਿਣ ਜਿਉਂ ਮੋਘਿਆਂ ਨਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਨਤਾਰਕੇ ਕਰੂੰ ਠੰਢੀ ਕਢਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਗਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਚਿੱਬੜ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਬੀਉ ਕੱਢ ਸੁੱਟਾਂ ਤੈਨੂੰ ਆਯਾ ਹੈ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਕਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਏਸ ਭੇਡ ਦੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਚਿੜਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਲਿਆ ਕਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਉਜਾੜੇ ਖ਼ੋਰ ਗੱਧੇ ਵਾਂਗੂੰ ਕੁਟੀਏਂਗੀ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੜੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਹਿਰ ਹੈ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਏ ਮਾਰਦੀ ਰੰਨ ਕੁੱਤੀ ਕਿਸੇ ਛੁਡਾਵਣੀ ਵਿਹੜੇ ਤੇ ਕਹਿਰ ਹੈ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21knmwnftwlduq58s6os4hrso8rshy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/233</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5289</id>
    <revision>
      <id>220418</id>
      <parentid>38523</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="kwq3aie1ms8lcbcv6i3hea7ntfszp85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੨੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸੀਂ ਸਬਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਬੈਠੇ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਇਹ ਫਕੀਰੀਆਂ ਨੇ 
ਨਜ਼ਰ ਤਲੇ ਕਿਉਂ ਲਿਆਵੇਂ ਤੂੰ ਕੰਨ ਪਾਟੇ ਜੈਂਦੇ ਹੱਸਦੇ ਨਾਲ ਜੰਜੀਰੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਹੜੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹੁੰਡੜੀ ਵਾਚ ਬੈਠੇ ਸਭ ਚਿੱਠੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਰੀਆਂ ਨੇ 
ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ ਹਯਾ ਕੁਆਰੀਓ ਨੀ ਅਜੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਦੰਦੀਆਂ ਖੀਰੀਆਂ ਨੇ 
ਕਹੀ ਚੰਦਰੀ ਲਗੀ ਹੈ ਆਣ ਮੱਥੇ ਅੱਖੀਂ ਭਰਦੀਆਂ ਭੌਨ ਭੰਬੀਰੀਆਂ ਨੇ 
ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਤ੍ੱਟੀਆਂ ਪੱਟ ਸੱਟਾਂ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲੀ ਉਂਗਲੀ ਪੀਰੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਫੌਜਦਾਰ ਦੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਸਾਰੀਆਂ ਵੇਖ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦੀ ਸੈਨਤ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੈਨਤ ਮਾਰਕੇ ਹੀਰ ਨੇ ਜੋਗੀੜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਆ ਚੁੱਪ ਕਰ ਏਸ ਭੁਕਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੇ ਏਸ ਨੇ ਵੈਰ ਚਾਯਾ ਮੱਥਾ ਏਸਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਰੰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਰੰਨ ਹੁੰਦੀ ਵੈਰ ਸੁੱਤੜਾ ਫੇਰ ਜਗਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਦ ਲਾ ਮਗਰ ਇਹਦੇ ਹੁਣੇ ਤਾਉੜੀ ਵੇਖ ਵਜਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਕਰਾਂ ਗਲ ਗਲਾਇਨੇਂ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਗਲ ਏਸਦੇ  ਰੇਸ਼ਟਾ ਪਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਅੱਗੇ ਇਹਨੂੰ ਕੰਜਰੀ ਵਾਂਗ ਨਚਾਉਂਨੀ ਹਾਂ 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਏਸ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਨੀ ਕੇਹਾ ਘੱਤਿਓ ਗੈਰ ਦਾ ਵਾਇਦਾ ਨੀ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਈ ਮਾਰਨੀਏਂ ਏਸ ਜੀਉਣੇ ਦਾ ਕਿਆ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨੀ 
ਅੱਲਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਵੈਰ ਚਾਯੋ ਭਲਾਂ ਕੁਆਰੀਏ ਇਹ ਬੁਰਾ ਕਾਇਦਾ ਨੀ 
ਪੈਰ ਚੁੰਮ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਟਹਿਲ ਕੀਜੇ ਏਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖੈਰ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਨੀ 
ਪਿਛੋਂ ਫੜੇਂਗੀ ਕੁੱਤਕਾ ਜੋਗੀੜੇ ਦਾ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਏ ਕਿਹੜੀ ਜਾਇ ਦਾ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਜੇ  ਹੋਣ ਗੁੱਸੇ ਖੌਫ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਹਿਰ ਵਬਾਇ ਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਾਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਇਕਦਰੋਂ ਲੜੇ ਫਕੀਰ ਸਾਨੂੰ ਤੂੰ ਭੀ ਜਿੰਦ ਕੱਢੇਂ ਨਾਲ ਘੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਜੇ ਤਾਂ ਹਿੰਗ ਦੇ ਨਿਰਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਹੀਂ ਕਾਹੇ ਪੁੱਛੀਏ ਭਾ ਕਸਤੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਜਾਣ ਭਾਬੀਏ ਨੀ ਫ਼ਕਰ ਨਾਗ ਕਾਲੇ ਹੱਕ ਮਿਲਨ ਕਮਾਈਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਵਹੁਟੀ ਹੋ ਨਾ ਪਹਿਲੜੇ ਰੋਜ਼ ਵੜੀਏਂ ਲੈ ਗਏ ਲਾਗ ਲਾਗੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕਾਈ ਵੱਸ ਨਾਹੀਂ ਘੱਤੇ ਰਿਜ਼ਕ ਨੇ ਵਾਇਦੇ ਦੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਜੇ ਤਾਂ ਪੱਟ ਪੜਾਉਨਾ ਨਾਂਹ ਹੋਵੇ ਕਾਹੇ ਖੀਜ ਕਰੀਏ ਨਾਲ ਭੂਰੀਆਂ ਦੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kwq3aie1ms8lcbcv6i3hea7ntfszp85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/234</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5293</id>
    <revision>
      <id>220419</id>
      <parentid>38534</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4255" sha1="bsl9uv6kearbl9o7od6kd606upbapdu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||(੨੨੨)}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੨੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੋਈ ਦੇ ਬੱਦ ਦੁਆ ਤੇ ਗਾਲ੍ਹ ਕੱਢੇ ਪਿੱਛੋਂ ਫਾਇਦੇ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਲੁਛੂ ਲੁਛੂ ਕਰਦੀ ਫਿਰੇ ਨਾਲ ਫ਼ਕਰਾਂ ਲੁੱਚ ਚਾਲੜੇ ਇਹਨਾਂ ਲੰਗੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਵਹੁਟੀ ਸੈਦੜੇ ਦੀ ਫ਼ਕਰ ਮੱਲ ਬੈਠਾ ਦੇਖੋ ਕੰਮ ਇਹ ਹਕ ਤੇ ਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ 
ਫ਼ਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕਢੇ ਕੁਟ ਦੇਂਹ ਇਹਨੂੰ ਛੰਨੇ ਚੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਸੈਨਤ ਮਾਰ ਕੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਛੇੜ ਚਾਯੋ ਵੱਲ ਜਾਣਨੀਏਂ ਗਲਾਂ ਚੋਰੀਆਂ ਦੇ 
ਭਾਬੀ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਹਮਰਾਜ ਹੋਈਏਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਮਝੀਆਂ ਬੂਰੀਆਂ ਦੇ 
ਸਾਨ੍ਹ ਪੇਕਿਆਂ ਦਾ ਜਾਣ ਟਹਿਲ ਕਰਸੇਂ ਕੋਠੇਂ ਸੱਭ ਕਰਸੇਂ ਖਾਲੀ ਤੂੜੀਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਰੰਨ ਵੈਰਨ ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ ਨੇ ਵੈਰੀ ਅੰਗੂਰੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਕਰੇਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥੀ ਸੱਚੀਆਂ ਪਾ ਹਥੌੜੀਆਂ ਨੀ 
ਜਿਹੜੇ ਡੰਡ ਵਿਖਾਇਕੇ ਕਰੇ ਆਕੜ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੱਟਸਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਨੀ 
ਗੁਰੂ ਏਸ ਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਓਥੇ ਜਿੱਥੇ ਅੱਕਲਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਦੌੜੀਆਂ ਨੀ 
ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਤੇ ਦੇਓ ਦੀ ਅਕਲ ਜਾਏ ਤਦੋਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਠੀਏ ਛੌੜੀਆਂ ਨੀ 
ਮਾਰ ਮੋਹਲੀਆਂ ਤੇ ਸੱਟਾਂ ਭੰਨ ਟੰਗਾਂ ਫਿਰੇ ਢੂੰਡ ਦਾ ਕਾਠ ਕਠੋਰੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਕਪਣ ਜ਼ੈਹਰ ਦੀਆਂ ਗੰਦਲਾਂ ਕੌੜੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾਇ ਹਾਇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲੇਂ ਬੁਰੇ ਸਹਿਤੀਏ ਤੇਰੇ ਅਮੋੜ ਹੋਏ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਅੜੀ ਬੱਧੀ ਸਣੇ ਮਾਲ ਤੇ ਜਾਨ ਦੇ ਚੌੜ ਹੋਏ 
ਕੰਨ ਪਾਟਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਜ਼ਿਦ ਬੱਧੀ ਪੇਸ਼ ਤੇਸ਼ ਥੀਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦੌੜ ਹੋਏ 
ਰਹੇ ਔਂਤ ਨਖੱਸਮੀ ਰੰਨ ਸੁੰਞੀ ਜਿਹੜੀ ਨਾਲ ਮਲੰਗਾਂ ਦੇ ਕੌੜ ਹੋਏ 
ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਨੂੰ ਛੇੜੀਏ ਮੂਲ ਨਾਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਫੱਕਰ ਦੇ ਦੌਰ ਹੋਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੂਲ ਬੋਲਣ ਵੇਖੋ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਔੜ ਤੇ ਪੌੜ ਹੋਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਏਸ ਜੇ ਗੱਧੇ ਦੀ ਅੜ ਬੱਧੀ ਅਸੀਂ ਰੰਨਾਂ ਭੀ ਚੈਂਚਲ ਹਾਰੀਆਂ ਹਾਂ 
ਦੇਹ ਮਾਰਿਆ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤਾਜ਼ਾ ਅਸੀਂ ਰੋਗ ਮੀਸਾਕ ਦੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਾਂ 
ਏਹ ਗੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਪੈਰ ਧਰਦਾ ਨਹੀਂ ਬਾਂਕੀਆਂ ਏਸ ਤੋਂ ਡਾਰੀਆਂ ਹਾਂ 
ਮਰਦ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਹਨ ਇਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ੌਕਦੇ ਮਜ਼ੇਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ  ਹਾਂ 
ਇਹ ਆਪ ਨੂੰ ਛੈਲ ਸਦਾਉਂਦਾ ਏ ਅਸੀਂ ਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਹਾਂ 
ਜੇ ਏਹ ਜ਼ਿਦ ਦੀ ਛੁਰੀ ਹੈ ਹੋ ਬੈਠਾ ਅਸੀਂ ਰੰਨਾਂ ਭੀ ਤੇਜ਼ ਕਟਾਰੀਆਂ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsl9uv6kearbl9o7od6kd606upbapdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/235</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5296</id>
    <revision>
      <id>220420</id>
      <parentid>38543</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4132" sha1="5yiuuug0iuqagi3kt4o1n5nw102rgjf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੨੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਸ ਚਾਕ ਦੀ ਕੌਣ ਮਜਾਲ ਹੈ ਨੀ ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਥੀਂ ਅਸੀਂ ਨਾ ਹਾਰੀਆਂ ਹਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਫੈਦ ਪੋਸ਼ਾਂ ਅਸੀਂ ਹੋਲੀ ਦੇ ਰੰਗ ਪਿਚਕਾਰੀਆਂ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਅੜੀ ਬੱਧੀ ਹੱਥ ਧੋ ਜਹਾਨ ਥੀਂ ਚੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਆ ਟਲੀਂ ਕੁਆਰੀਏਂ ਡਾਰੀਏ ਨੀ ਕੇਹੀਆਂ ਚਾਈਆਂ ਧਜਾਂ ਅਵੱਲੀਆਂ ਨੇ
ਹੋਵੇ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇਕ ਸੋਹਬਤ ਵਿੱਚ ਰੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਾਣਨੀ ਹਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਏਸ ਵੇਲੇ ਨੈਆਂ ਹੁਸਨ ਗੁਮਾਨ ਉਛੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਜੇਹੜੇ ਖ਼ੌਫ ਖੁਦਾ ਦਾ ਕਰਨ ਮੋਈਏ ਬਾਤਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਸਵੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਨ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਪਕੜੇ ਉਹ ਏਸ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਭੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਕਾਰੇ ਹਥੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵੇਹੁ ਭਰੀਆਂ ਭਲਾ ਕਿਉਂਕਰ ਰਹਿਣ ਨਚੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਮੁਨਸ ਮੰਗਦੀਆਂ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਕੇ ਰਾਤੀਂ ਔਖੀਆਂ ਹੋਣ ਇਕੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਪਿਛੇ ਚਰਖੜਾ ਰੁਲੇ ਹੈ ਸੜਨ ਜੋਗਾ ਕਦੇ ਚਾਰ ਨਾ ਲਾਹੀਓ ਛੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿੱਥੇ ਗਭਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਖਹੇਂ ਓਥੇ ਪਰ੍ਹੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਹੇਂ ਪਥੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਟਲ ਜਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਤੋਂ ਗੁੰਡੀਏ ਨੀ ਆ ਕੁਆਰੀਏ ਰਾਹਾਂ ਕਿਉਂ ਮੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਹੈਨ ਬਦਲ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹੋ ਨੀਵੇਂ ਧੁੰਮਾਂ ਕਹਿਰਦੀਆਂ ਦੇਸ ਤੇ ਘੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਆਣ ਹਬਸ਼ਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਖਯਾਲ ਪਈਏਂ ਗਲਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚਾ ਉਥੱਲੀਆਂ ਨੇ 
ਲੱਖ ਹੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਹਲਕ ਜਾਂਦਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੱਲੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਧੜਾ ਕੀਤਾ ਹਾਲ ਹਾਲ ਲੋਕਾ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦੀ ਏ 
ਜੋਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਣ ਸੂ ਚੜ੍ਹੀ ਕਾਈ ਮਾਨ ਮੱਤੜੀ ਖੂਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੀ ਏ 
ਅਸੀਂ ਗੁੰਡੀਆਂ ਤੇ ਆਪ ਨੇਕ ਬਣਦੀ ਜਿਹੜੀ ਯਾਰ ਹੀ ਯਾਰ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਏ 
ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਯਾਰ ਸੂ ਏਹ ਜੋਗੀ ਇੱਕੇ ਲਿਆਯਾ ਨਿਸ਼ਾਨੜੀ ਯਾਰ ਦੀ ਏ
ਲੜੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਚ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਨਾਲੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਸੈਨਤਾਂ ਮਾਰ ਦੀ ਏ  
ਅਜ ਮਾਰ ਕਰਾਉਣੀ ਜੋਗੀੜੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਈ ਲਲਕਾਰ ਦੀ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘੋਲ ਘੱਤੀਏ ਕੁਆਰੀਏ ਡਾਰੀਏ ਨੀ ਮੱਥਾ ਡੰਮੀਏਂ ਕੌਤ ਬੜਬੋਲੀਏ ਨੀ
ਵਾਂਗ ਚੇਚਕੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਖਿਆਲ ਪਈਏਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਐਡ ਹਮਜੋਲੀਏ ਨੀ
ਕਿਤੇ ਸਿੱਧ ਮਨਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗੇ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੀਏ ਨੀ 
ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਚਾੜ੍ਹੀਏ ਚਾ ਸੂਲੀ ਤਾਂ ਭੀ ਐਡ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਤੋਲੀਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yiuuug0iuqagi3kt4o1n5nw102rgjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/236</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5297</id>
    <revision>
      <id>220421</id>
      <parentid>38554</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3862" sha1="pq3ye3qc3mjf3lyi2830xsiuv4rz458" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੨੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੁੁੰਨੀ ਪਾੜਕੇ ਮੋਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੀ ਕੁੰਜ ਕੁਆਰੀਏ ਆਲੀਏ ਭੋਲੀਏ ਨੀ 
ਚੋਰ ਯਾਰ ਵਾਂਗੂੰ ਨਿੱਤ ਰਹੇਂ ਸੱਚੀ ਚੋਰੀ ਕਰੀਏ ਤੇ ਮੂਲ ਨਾ ਡੋਲੀਏ ਨੀ 
ਇਹਾ ਜਿਹਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੋਂ ਜੀ ਜਾਨ ਚਾ ਆਪਣਾ ਘੋਲੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹਮਵਜ਼ਨ ਹੈ ਝੂਠ ਦੋਜ਼ਖ ਕੰਡੀ ਪਾਏ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਤੋਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਲਾ ਦੱਸ ਭਾਬੀ ਕੇਹਾ ਵੈਰ ਚਾਯੋ ਭਈਆ ਪਿੱਟੜੀ ਨੂੰ ਪਈ ਲੂੰਹਨੀ ਏਂ  
ਅਨਹੋਣੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾ ਅੱਲੜੇ ਪਈ ਖਡੂਹਨੀ ਏਂ 
ਸੋਹਣੀ ਹੋਈ ਨਾਹੀਂ ਤੂੰ ਤਾਂ ਗਜ਼ਬ ਚਾਯਾ ਖੂਨ ਖ਼ਲਕ ਦਾ ਪਈ ਨਚੂੂੰਹਨੀ ਏਂ 
ਆਪ ਚਾਕ ਹੰਢਾਇਕੇ ਛੱਡ ਆਈਓਂ ਹੁਣ ਖ਼ਲਕ ਨੂੰ ਪਈ ਵਡੂਹਨੀ ਏਂ  
ਆਖ ਭਾਈ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਚੰਡਾ ਛਡੂੰ ਜਿਹੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਹਣੇ ਲੂਹਨੀ ਏਂ 
ਆਪ ਕਮਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਂਗ ਲਾਏਂ ਖੱਚਰ ਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੂਹਨੀ ਏਂ 
ਆਪ ਛਾਣਨੀ ਛੇਕਦੀ ਦੁਸਰੀ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪਈ ਧੂਹਨੀ ਏਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਹੇ ਬਘਿਆੜੀਏ ਨੀ ਮੁੰਡੇ ਮੋਹਣੀ ਤੇ ਝੋਟੇ ਦੋਹਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੁਆਰ ਖੱਜਲਾਂ ਰੁਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂਸੀਅਖੀਂਵੇਖਦਿਆਂ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹੋਈਆਂ 
ਆਪ ਦੁਧਦੀਆਂ ਧੋਤੀਆਂ ਨੇਕ ਬਖਤਾਂ ਅਗੇ ਚੋਰ ਦੇ ਅਸੀਂ ਨੀ ਚੋਰ ਹੋਈਆਂ 
ਚੋਰ ਚੌਧਰੀ ਗੁੰਡੀ ਪਰਧਾਨ ਕੀਤੀ ਏ ਉਲੱਟ ਅਵੱਲੀਆਂ ਜੋਰ ਹੋਈਆਂ 
ਬੰਦ ਜੇਬ ਤੋਂ ਕੋਝੀਆਂ ਭੈੜ ਮੂੰਹੀਆਂ ਅਗੇ ਹੁਸਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ਦੀਆਂ ਮੋਰ ਹੋਈਆਂ
ਇਹ ਚੁਗਲ ਬਲੋਚਾਂ ਦੀ ਟੁੁੰਬ ਡਿੱਠੀ ਜ਼ਿਮੀ ਦੋਜ ਘੂਠੀ ਮੱਨ ਘੋਰ ਹੋਈਆਂ  
ਇਹਦੀ ਬਣਤ ਦੇਖੋ ਨਾਲ ਨਖਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਜ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹੋਈਆਂ 
ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਟੋਰ ਹੋਈਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗਦਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਚੁਰਾ ਆਂਦੀ ਇਹ ਭਾਬੀ ਕਿਉਂ ਅਸਾਂ ਤੇ ਧਾਈਆ ਈ 
ਹੁਣ ਵੇਖ ਲੌ ਇਹ ਹੈ ਉਲਟ ਸਮਾਂ ਲੜੇ ਭੈਣ ਤੇ ਫੜੀਦਾ ਭਾਈਆ ਈ  
ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਇਹ ਜੋਗੀ ਲੈ ਚਲਿਆ ਮੇਰੀ ਭਰਜਾਈਆਂ ਈ
ਇਹ ਸੈਦੇ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾ ਖੌਫ ਖਾਂਦੀ ਏਸ ਆਪ ਹੀ ਕਲ੍ਹਾ ਜਗਾਈਆ ਈ 
ਲੜੇ ਜੱਟ ਤੇ ਕੁੱਟੀਏ ਡੂਮ ਨਾਈ ਸਿਰ ਜੋਗੀੜੇ ਦੇ ਗੱਲ ਆਈਆ ਈ 
ਆ ਕੱਢੀਏ ਵੱਢੀਏ ਇਹ ਫਸਤਾ ਜੱਗ ਧੂੜ ਕਾਈ ਏਸ ਪਾਈਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pq3ye3qc3mjf3lyi2830xsiuv4rz458</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/237</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5298</id>
    <revision>
      <id>220422</id>
      <parentid>38583</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="5ysq5d5aunp4legnupfn9xg9w5qv5gc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|
&lt;small&gt;(੨੨੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਸ ਮਾਰ ਮੰਤਰ ਵੈਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਚਾਨਚੱਕ ਦੀ ਪਈ ਲੜਾਈਆ ਈ 
ਹੀਰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਮਾਰ ਅਸਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਾਰਸ ਗੱਲ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਆਈਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਮਰਦ ਵਾਰੇ ਸਹਿਤੀ ਸਣੇ ਲੌੌਂਡੀ ਦੋਵੇਂ ਚੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਗੁਨ੍ਹਣ ਪੀਹਣ ਪਕਾਨ ਨੂੰ ਅਡੋ ਅੱਡੀ ਅਤੇ ਲੜਨ ਦੀ ਵਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਉਡਣਹਾਰ ਤੇ ਮੋਹਰਨਾਂ ਡਾਰ ਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਨਾਲ ਕਬੂਤਰਾਂ ਰੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਮਗਰ ਲਾ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਇਹ ਨੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਕਦੀ ਢਲਣ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਾਸੜੇ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਡੀਆਂ ਬਾਘੀਆਂ ਗੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਾਲ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਕਦੀ ਹੋਣ ਨਾ ਧੀਰੀਆਂ ਮੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਸ਼ੋਖ ਦੀਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਬਾਨ ਦੋਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਤੇਗ ਨੇ ਕੁੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਆਢਾ ਵਾਂਗ ਕਕੇਜ਼ਈਆਂ ਲਾਇਆ ਨੀ ਆਮ੍ਹੋ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਨੇ  
ਲੜਨ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਕਰ ਕੇ ਲੋਹੇ ਲਾਖੀਆਂ ਤੱਤੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਫ਼ੱਕਰ ਨਾਗ ਅਵੱਲੜਾ ਛੇੜਿਆ ਨੀ ਬੜਾ ਗਜ਼ਬ ਕੀਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਠੀਆਂ ਨੇ 
ਹੁਣ ਵੇਖ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਕੁੱਤਕੇ ਨੂੰ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਤਰੱਠੀਆਂ ਨੇ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸੋਈ ਹੋਣ ਰੰਗ ਭਰੀਆਂ ਪੈਰੀਂ ਫ਼ਕਰ ਦੀ ਆਣ ਜੋ ਢੱਠੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਜੋਗੀ ਉਤੇ ਗੁਸਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਣਾ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਪਹਿਨ ਡਰਾਉਨਾ ਏਂ ਪਾ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਤੀਹਰੀਆਂ ਚੌਹਰੀਆਂ ਵੇ 
ਜਾਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਤਾਸੀਰ ਤੈਨੂੰ ਗਲਾਂ ਕਰੇਂ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਖੌਹਰੀਆਂ ਵੇ 
ਵੇੜ੍ਹੇ ਵੜਦਿਆਂ ਆਣ ਕੁਪੱਤ ਪਾਯੋ ਛੇੜਾਂ ਛੇੜੀਆਂ ਔਹਰੀਆਂ ਸੌਹਰੀਆਂ ਵੇ 
ਮਾਰ ਮਾਰ ਉਭਾਰਸਾਂ ਗੰਜ ਤੇਰਾ ਹੋਣ ਮੱਠੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਝੌਰੀਆਂ ਵੇ 
ਹੋਕਾ ਵੈਦਗੀ ਤੇ ਦੇਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਪੁੜੀਆਂ ਕੁੱਟ ਗੰਢੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੌਹਰੀਆਂ ਵੇ 
ਨਿਰਾ ਮੂਲ ਗਵਾਇਕੇ ਉੱਠ ਨੱਠੇ ਪਵੇ ਵਣਜ ਤੋਂ ਘਾਟ ਜਿਉਂ ਨੌਹਰੀਆਂ ਵੇ 
ਤੇਰੇ ਜਿਹਾਂ ਉਚੱਕਿਆਂ ਸ਼ੋਹਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਣ ਸਵਾਣੀਆਂ ਗੌਹਰੀਆਂ ਵੇ 
ਜ਼ਰਾ ਖੋਟੀਆਂ ਤੇ ਖਰੀਆਂ ਪਰਖ ਲਈਆਂ ਵਾਰਸ ਜਿਹਾਂ ਸਰਾਫੀਆਂ ਜ਼ੌਹਰੀਆਂ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਰਵੇਲ ਬਾਂਦੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਉੱਠ ਰਵੇਲ ਬਾਂਦੀ ਖੈਰ ਪਾ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਕੱਢੀਏ ਨੀ 
ਆਟਾ ਘੱਤ ਕੇ ਤੇ ਦੇਈਏ ਬੁੱਕ ਚੀਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲਖ ਫਸਾਦ ਦੀ ਵੱਢੀਏ ਨੀ 
ਜ਼ਰਾ ਜੱਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੋ ਹਥ ਕਰੀਏ ਜਿਲ੍ਹੀ ਹੋ ਨਾ ਆਲ੍ਹਕੇ ਜੱਡੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ysq5d5aunp4legnupfn9xg9w5qv5gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/238</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5299</id>
    <revision>
      <id>220423</id>
      <parentid>38597</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="d2r8vud47ft4z5eot7zospqd3yakyrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੨੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹਦੀ ਭੁਗਤ ਸਵਾਰੀਏ ਨਾਲ ਲੱਤਾਂ ਮੌਰਾਂ ਭੰਨੀਏ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਡੀਏ ਨੀ 
ਇਹ ਇਕੱਲੜਾ ਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਣੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜੇਡੀਆਂ ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨੱਢੀਏ ਨੀ 
ਵੇੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਧ੍ਕੀਏ ਕਿੱਲਿਆਂ ਤੇ ਗਿੱਟੇ ਗੋਡੜੇ ਰਗੜ ਘਸੱਡੀਏ ਨੀ 
ਅਖੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀਰ ਦੇ ਫਾਟ ਕਰੀਏ ਇਹਦੀ ਬਣੀ ਹਿਮਾਇਤੀ ਵੱਡੀਏ ਨੀ 
ਫੜਕੇ ਧੌਣ ਸਿਰ ਉੱਖਲੀ ਵਿੱਚ ਦੇਈਏ ਡੂੰਘਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤ੍ੱਡੀਏ ਨੀ
ਦੇਹ ਭਿੱਛਿਆ ਵਿਹੜਿਓਂ ਕੱਢ ਆਈਏ ਹੋੜਾ ਵਿੱਚ ਬਰੂਹਾਂ ਦੇ ਗੱਡੀਏ ਨੀ 
ਅੰਮਾਂ ਆਵੇ ਤੇ ਭਾਬੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈਏ ਸਾਥ ਊਠ ਬਲੱਦ ਦਾ ਛੱਡੀਏ ਨੀ 
ਵਾਂਗ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਿਪਾਲ ਪੁਰ ਹੋ ਆਕੀ ਝੰਡਾ ਵਿੱਚ ਮਵਾਸ ਦੇ ਗੱਡੀਏ ਨੀ 
ਆਵੇ ਖੋਹ ਨਵਾਲੀਆਂ ਹੀਰ ਸੱਟੇ ਓਹਦੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਛੱਡੀਏ ਨੀ
ਜਿਹੜਾ ਆਕੜਾਂ ਪਿਆ ਵਖਾਉਂਦਾ ਏ ਜ਼ਰਾ ਵੇੜ੍ਹਿਓਂ ਏਸਨੂੰ ਕੱਢੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰੀਏ ਅਨੀ ਉੱਠ ਤੂੰ ਸਾਰ ਦੀਏ ਹੱਡੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਵੇਲ ਬਾਂਦੀ ਦਾ ਖੈਰ ਪਾਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਂਦੀ ਹੋ ਗੁਸੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਰਹੀ ਬੁੱਕ ਚੀਣੇ ਦਾ ਚਾ ਉਲੇਰਿਆ ਸੂ
ਧੋ੍ਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਖੈਰ ਲੈ ਜਾਹ ਚਾਕਾ ਹਾਲ ਹਾਲ ਕਰ ਪੱਲੜਾ ਫੇਰਿਆ ਸੂ 
ਪਰਹਾਂ ਲਹੀਂ ਵੇ ਚੋਬਰਾ ਮਰੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਕੇ ਦੱਬ ਦਰੇੜਿਆ ਸੂ 
ਬਾਂਦੀ ਲਾਡ ਦੇ ਨਾਲ ਚਵਾ ਕਰਕੇ ਧੱਕਾ ਦੇਕੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਰੇੜਿਆ ਸੂ 
ਲੈਕੇ ਖੱਪਰਾ ਚੋਬਰਾ ਜਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਓਸ ਸੁੱਤੜੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਸੂ 
ਅਖੀਂ ਡਾਇਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪਸਾਰ ਪੌਂਦੀ ਗੁੱਸਾ ਆਪਣਾ ਚਾ ਉਘੇੜਿਆ ਸੂ 
ਦੇਕੇ ਛਿੱਬੀਆਂ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪਸ਼ਮ ਪੱਟੀ ਹਥ ਜੋਗੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਫੇਰਿਆ ਸੂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਰੰਗ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵੜਕੇ ਓਸ ਕਲਾ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ਗੇੜਿਆ ਸੂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਰਵੇਲ ਬਾਂਦੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਵੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਯਾ ਪਈਆਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਫਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਜਿਉਂ ਹਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤਪੇ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਕਲੀਲੀਆਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ 
ਦਾਣਾ ਚੋਗ ਚਮੂਣਿਆਂ ਆਣ ਪਾਯੋ ਮੁੰਨ ਚੱਲੀਏਂ ਗੋਲੀਏ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ  
ਜਿਸਤੇ ਨਬੀ ਦਾ ਦਰਦ ਰਵਾ ਨਾਹੀਂ ਅੱਖੀਂ ਫਿਰਨ ਨਾ ਮੁਲ ਉਘਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਜੈਂਦਾ ਪਵੇ ਪਰਾਉਂਠਾ ਨਾਂਹ ਮੰਡਾ ਪੰਡ ਨਾਂਹ ਬੱਝੇ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਡੁੁਬ ਮੋਏ ਨੀ ਕਾਸਬੀ ਵਿਚ ਚੀਣੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬੋਲੀਾਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਆਖਦਾ ਬਾਂਦੀਏ ਕਹਿਰ ਕੀਤੋ ਸੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਾਰ ਖਲਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2r8vud47ft4z5eot7zospqd3yakyrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/239</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5300</id>
    <revision>
      <id>220424</id>
      <parentid>38606</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="q7cjqc5pn49zc1frmy0ac3s0koebccb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿(੨੨੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇੜ੍ਹੇ ਡੁਬੇ ਨੀ ਕਾਸਬੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੇ ਨਾਉਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਾਂ ਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਨੈਨੂੰ ਯੁਸਬਾਂ ਅਤੇ ਅਨਚੋਲ ਘੁਗੂ ਡੁੱਬੇ ਆਪੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਓਹੋ ਭਿੱਖਿਆ ਘੱਤੀਓ ਆਣ ਚੀਨਾ ਨਾਲ ਫਕਰ ਦੇ ਘੋਲਿਓ ਯਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਏਸ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਾ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਕੀਤਾ ਲੋੜ੍ਹੇ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ
ਓਹ ਓਹ ਲੋੜਾ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਹੋਯਾ ਕੰਮ ਡੋਬ ਸਟਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਮੇਰੀ ਖੱਪਰੀ ਚਾ ਪਲੀਤ ਕੀਤੀ ਪਈਆਂ ਧੋਣੀਆਂ ਸੇਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਸਾਨੂੰ ਧੋਵਣੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਵੱਲ ਆਵੇ ਅਸਾਂ ਮਹੀਂ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰੀਆਂ ਨੇ
ਵੇਖੋ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਸੱਟ ਚੱਲੀ ਜੇ ਰੰਨ ਅੰਗਿਆਰੀਆਂ ਨੇ
ਵਾਰਸ ਖਬਰ ਨਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਜੀਆਂ ਦੀ ਇਕੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਇੱਕੇ ਚਾ ਹਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਬਾਂਦੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਂਦੀ ਆਖਿਆ ਰਿਜ਼ਕ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਨਾਏਂ ਝੇੜਾ ਲਾਨਾ ਏਂ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਿਆਂ ਦਾ 
ਚੀਣਾ ਰੱਬ ਨੇ ਰਿਜ਼ਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਐਬ ਧਰੀਂ ਨਾ ਤ੍ੱਕੜੀ ਜੁੱਖਿਆਂ ਦਾ 
ਚੀਣਾ ਝਾਲ ਝਲੇ ਜਟਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚੀਣਾ ਮੁਲ ਹੈ ਨੰਗਿਆਂ ਭੁੱਖਿਆਂ ਦਾ 
ਅੰਨ ਚੀਣੇ ਦਾ ਖਾਈਏਨਾਲ ਲੱਸੀ ਸੁਆਦ ਆਉਂਦਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਰੁੱਖਿਆਂ ਦਾ 
ਬਣਨ ਪਿੰਨੀਆਂ ਏਸਦੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਈ ਬਾਪ ਹੈ ਨੰਗਿਆਂ ਭੁੱਖਿਆਂ ਦਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਨਵਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਯਾ ਇਹ ਚਾਲੜਾ ਲੁੱਚਿਆਂ ਖੁੁੱਚਿਆਂ ਦਾ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੀਣਾ ਖੈਰ ਦੇਣਾ ਬੁਰਾ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਭਾਬੜੇ ਨੂੰ ਮਾਸ ਬਾਹਮਣਾਂ ਨੀ 
ਕੈਫ਼ ਭਗਤ ਕਾਜ਼ੀ ਤੇਲ ਖੰਘ ਵਾਲੇ ਵੱਢ ਸੁੱਟਣਾ ਲੁੰਗ ਪਲਾਮਣਾ ਨੀ 
ਜਹਿਰ ਜੀਊਂਦੇ ਨੂੰ ਅੰਨ ਸੰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਨ ਸਾਹਮਣਾ ਨੀ 
ਸਹਿਆ ਚੂੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਜ ਮੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਅੱਯੜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਾਮ੍ਹਣਾ ਨੀ 
ਜਿਵੇਂ ਚਾ ਵਿਗਾੜਨਾ ਸੁਧਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਔਖਾ ਸਾਮਣਾ ਨੀ 
ਮੰਦੀ ਝਿੜਕ ਯਤੀਮ ਮਸਕੀਨ ਸਾਇਲ ਦਾਨੇ ਹਟਕ ਦੇਨਾ ਦਯਾ ਵਾਨਣਾ ਨੀ
ਸੱਚ ਝੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਨੇਕ ਬਖਤਾਂ ਰਾਸਤ ਗੋਯਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਉਲਾਮ੍ਹਣਾ ਨੀ 
ਕੋਲ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਗੈਰ ਦਲੀਲ ਕਰਨੀ ਸੁਖਨ ਆਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਨੀ
ਬੁਰਾ ਰਾਜ ਬੇਵਕਤ ਜਿਉਂ ਸ਼ੇਰ ਮੱਛੀ ਤੇ ਉਚੱਕੜੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਨੀ 
ਗੁਸਾ ਆਇਆ ਅਕਲ ਹੈ ਨਿਕਲ ਵੈਂਦੀ ਹੁੰਦਾ ਔਖੜਾ ਅਕਲ ਦਾ ਥਾਮ੍ਹਣਾ ਨੀ
ਮੰਦਾ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੰਧ ਚੱਲਣਾ ਨਾਲ ਅਣਜਾਨਣਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7cjqc5pn49zc1frmy0ac3s0koebccb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/240</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5301</id>
    <revision>
      <id>220425</id>
      <parentid>38614</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4373" sha1="7qrtg47s03zyz3ng5lrv3oyienjcw37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੨੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਣਦਾੜ੍ਹੀਏ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਿਗੱਲੜੇ ਦਾ ਫੜਨ ਦਾਮਣਾ ਨੀ 
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾਰੂ ਤਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਪਤੰਗ ਜਿਉਂ ਚਾਨਣਾ ਨੀ 
ਕਸੁੰਭਾ ਰੰਗ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਮਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇਣੀ ਝੱਲ ਕਾਨਣਾ ਨੀ 
ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਦੀ ਮਜਲਸੋਂ ਤਰਕ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਰ ਜਾਨਣਾ ਨੀ 
ਸੱਚ ਝੂਠ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨੀ ਨਾਹੀਂ ਸੋੋਂਹਦੇ ਉੱਧਲਾਂ ਕਾਮਣਾ ਨੀ 
ਆਦਰ ਦੇਵਣਾ ਜਾਹਿਲ ਵਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਇਲਮ ਨਾ ਮੂਲ ਪਛਾਨਣਾ ਨੀ 
ਜੁਲਮ ਜ਼ੌਕ ਗਰੀਬ ਫ਼ਕੀਰ ਉੱਤੇ ਤੰਬੂ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਨਣਾ ਨੀ 
ਰੋੜ ਖੁਮਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੀਰਾ ਕੰਜਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾਂ ਅੰਨਿਆਂ ਹਰਫ਼ ਪਛਾਨਣਾ ਨੀ 
ਝਿੜਕ ਆਸ਼ਕਾਂ ਮਿਹਰ ਨਲਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨੇਹੁੰ ਲਾਉਣਾ ਨਾਲ ਨਦਾਨਣਾ ਨੀ 
ਬੁਰਾ ਝਗੜਾ ਨਾਲ ਫਕੀਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਅਕਲ ਵਾਨਣਾ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਿਉਂ ਸੰਖਿਆ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਖ ਮੁਲਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਗ ਜਿਉਂ ਬਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ ਜੋਗੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਉਂ ਵਿਗੜਕੇ ਤਿਗੜਕੇ ਪਾਟ ਲੱਥੇੇਂ ਅੰਨ ਆਬਿਹਯਾਤ ਹੈ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ 
ਬੁਢਾ ਹੋਵਸੇਂ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਰਹਿਣ ਟੁਰਨੋਂ ਫਿਰੇਂ ਢੂੰਡਦਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਰੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ 
ਟੁਰੇੇਂ ਆਕੜਾਂ ਨਾਲ ਬੈਤਾਲ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰੇਂ ਛੇੜਦਾ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ 
ਮਸ਼ਕਾਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਢਿੱਡ ਫੁਲਾਇਆ ਈ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਕੇ ਭੰਗਾਂ ਸੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ 
ਕਿਤੇ ਰੰਨ ਘਰ ਬਾਰ ਨਾ ਅੱਡਿਆਈ ਅਜੇ ਫਿਰੇਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਤੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਜ ਵੇਖ ਜੇ ਚੜ੍ਹੀ ਮਸਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੁੰਡਿਆਂ ਭੁੱਖ ਦਿਆਂ ਸੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੰਨ ਸਹਿਤੀਏ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨੇੜੇ ਐਡ ਲੰਮੀਆਂ ਛੋਹ ਨਾ ਛੋਹਣੀਆਂ ਨੀ 
ਚੂੜੇ ਬੀੜਿਆਂ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਯੂਨ ਫ਼ਕਰ ਅਗੇ ਤਾਹੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੀ 
ਕੁੱਤੀ ਵਾਂਗ ਭਕਿਆਕੇ ਪੈਣ ਚੱਡੀਂ ਰੰਨਾਂ ਤੁੱਧ ਜਿਹੀਆਂ ਚੱਢੇ ਟੋਹਣੀਆਂ ਨੀ 
ਮਾਰ ਇਕ ਹੜਬੁੱਚ ਖਖਵਾੜ ਭੰਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਸ ਨਵਾਲੀਆਂ ਖੋਹਣੀਆਂ ਨੀ 
ਭੁੱਖੀ ਕੰਜਰੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਗਿਰਦ ਹੋਈਏਂ ਭਾਵੇਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿਤੇ ਨਾ ਲੌਹਣੀਆਂ ਨੀ  
ਘੁੱਗੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਆਪ ਤੜਫਣ ਅਸਾਂ ਬਾਝ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਕੋਹਣੀਆਂ ਨੀ 
ਧਕੋ ਧਕੀ ਮਲੰਗ ਨੂੰ ਉਹ ਛੇੜਨ ਰੰਨਾਂ ਹੋਣ ਜੋ ਖੇਡ ਖਡੋਹਣੀਆਂ ਨੀ 
ਸਹਿਤੀ ਸਣੇ ਲੌਂਡੀ ਵਿਹੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਭੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਰਾਂ ਸਭੋ ਮੋਹਣੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਹਿੱਕ ਨਾ ਸਾੜ ਸਾਡੀ ਕਾਲ ਜੀਭਿਆ ਲੂਠਿਆ ਮੱਥਿਆ ਵੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7qrtg47s03zyz3ng5lrv3oyienjcw37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/241</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5302</id>
    <revision>
      <id>220426</id>
      <parentid>38623</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="j3n0i3js2xq2hetb65gbpzi6cf1vdpi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੨੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਿਰ ਘੋਟਿਆ ਘੋਨਿਆ ਮੋਨਿਆ ਵੇ ਕੋਈ ਜਿੰਨ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲੱਥਿਆ ਵੇ 
ਫਿਰੇਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖਹੇੜਦਾ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਪਕੜ ਬੁਥਾੜ ਨਾ ਨੱਥਿਆ ਵੇ 
ਤਰਕਿਹਾਣ ਤੈਥੋਂ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਏ ਜਿਵੇਂ ਢੇਰ ਸੁਨੇਰ ਦਾ ਪੱਥਿਆ ਵੇ 
ਬਣਿਓਂ ਫ਼ਕਰ ਤੇ ਫੇਰ ਭੀ ਰਹਿਓਂ ਕੋਰਾ ਕਿਸੇ ਘਰ ਥਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੱਥਿਆ ਵੇ 
ਘੱਟੇ ਛਾਣਿਆਂ ਕੁਝ ਨਾ ਲਭਨਾ ਏਂ ਵਾਰਸ ਵਾਂਗ ਜਾਸੇੇਂ ਖਾਲੀ ਹੱਥਿਆ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦਾ ਗੁਸਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਗਜ਼ਬ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਸੱਟ ਖੱਪਰ ਪੱਕੜ ਉੱਠਿਆ ਮਾਰਕੇ ਫੌੜਿਆ ਏ 
ਲੈਕੇ ਫਾਉੜੀ ਘੁਲਣ ਤਿਆਰ ਹੋਯਾ ਨਾਦ ਵੇੜ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚ ਆ ਪੂਰਿਆ ਏ 
ਸਾੜ ਬਾਲਕੇ ਜੀਉ ਗ਼ਮਨਾਕ ਕੀਤਾ ਨਾਲ ਚਾਉੜਾਂ ਦੇ ਜੱਟ ਘੂਰਿਆ ਏ 
ਕੱਢ ਅੱਖੀਆਂ ਤੀਊੜੀ ਪਾ ਮੱਥੇ ਸਹਿਤੀ ਲੌਂਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨਜੋੜਿਆ ਏ 
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਕਰਕੇ ਲੈਕੇ ਤੋਪ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦੌੜਿਆ ਏ 
ਜਿਹਾ ਮਹਿਰ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬਾਣ ਭੁਚਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਕੌੜਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚਾਵਲ ਨਿਆਮਤਾਂ ਕਣਕ ਤੂੰ ਆਪ ਖਾਵੇਂ ਖੈਰ ਦੇਣ ਤੇ ਕੀਤੀਆ ਗੰਜ ਰੰਨੇ 
ਖੜ ਦੇਹ ਚੀਣਾ ਘਰ ਖਾਂਵਦਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਕੇ ਕਰੂੰਗਾ ਮੁੰਜ ਰੰਨੇ
ਪੱਟ ਟੜਵੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕੱਢ ਸੁਟੂੰ ਲਾ ਬਹੇਂ ਜੇ ਵੈਰ ਦੀ ਛਿੰਜ ਰੰਨੇ 
ਸਿਰ ਫਾਹੁੜੀ ਮਾਰਕੇ ਦੰਦ ਝਾੜੂੰ ਟੰਗਾਂ ਭੰਨਕੇ ਕਰੂੰਗਾ ਲੁੁੰਜ ਰੰਨੇ
ਤੇਰੀ ਵਰਾਸੂਹੀ ਹੁਣੇ ਫੋਲ ਸੱਟਾਂ ਬੈਠੀ ਰਹੇਂਗੀ ਇੰਜ ਦੀ ਇੰਜ ਰੰਨੇ 
ਮਾਰ ਮਾਰ ਖਦੇੜ ਤੇ ਭੰਨ ਸੁੱਟਾਂ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲਾਹਾਂ ਤੇਰੀ ਕੁੰਜ ਰੰਨੇ 
ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਰਹੇਂਗੀ ਨੀ ਟੂਰਸੇਂ ਹੱਡ ਗੋਡੇ ਰਗੜ ਭੁੁੰਜ ਰੰਨੇ 
ਕਟੀ ਸਾਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਅਕੜਨੀਏਂ ਵਾਂਗ ਨੂੰ ਦੇ ਸੁਟੂੰਗਾ ਪਿੰਜ ਰੰਨੇ 
ਚਿਮਟੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ ਸਿੱਟਾਂ ਦਿਆਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦ ਹੁੱਜ ਰੰਨੇ 
ਜ਼ੋਰ ਹਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਿਆਂ ਧਕਾ ਠਿਲ੍ਹ ਜਾਵਸਨ ਤੇਰੇ ਤਹਸੰਜ ਰੰਨੇ
ਜੇ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਮੈਂ ਫਾਹੁੜੀ ਠੇੇੇੇਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਨਿਕਲ ਜਾਇਗੀ ਵੱਖੀ ਦੀ ਤੰਜ ਰੰਨੇ 
ਲੱਗੀ ਹੁੱਜ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰਹੇਂ ਰੋਂਦੀ ਵਹੇ ਖੂਨ ਦੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਹੰਜ ਰੰਨੇ 
ਤੈਨੂੰ ਆਖਨਾ ਹਾਂ ਅਜੇ ਹਈ ਵੇਲਾ ਜਾਹ ਬੈਠ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਕੁੰਜ ਰੰਨੇ 
ਤੀਰ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਹਦਫ਼ ਮੁਰਾਦ ਹੁੰਦਾ ਕਦੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਖੁੰਚ ਗੰਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਿਰ ਚਾੜ੍ਹ ਵਗਾੜੀ ਏਂ ਤੂੰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਜ ਰੰਨੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3n0i3js2xq2hetb65gbpzi6cf1vdpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/242</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5303</id>
    <revision>
      <id>220427</id>
      <parentid>38677</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4245" sha1="2k372t72jpqhv0dvrqnooweb5e13723" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੦)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਣੇ ਫ਼ਕਰ ਤੇ ਫੱਕੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜੇਂ ਬੇ ਸਵਾਦਿਆ ਕੌੜ ਕੁੜਾਂਗਿਆ ਵੇ 
ਗਲਾਂ ਕਰਨਾ ਏਂ ਬਹੁਤ ਬੇਲੰਗੀਆਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜੱਟ ਨਿਲੱਜ ਦਿਆ ਵਾਂਗਿਆ ਵੇ 
ਕਿਸੇ ਔਝੜ ਬਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਲਿਓਂ ਵਧਿਓਂ ਵਾਂਗ ਖਜੂਰ ਦੇ ਢਾਂਗਿਆ ਵੇ 
ਜਾਲ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਪਹਿਣਕੇ ਆਣ ਵੜਿਓਂ ਭੰਡਾ ਭੜੁਵਿਆ ਗੁੱਝਿਆ ਸਾਂਗਿਆ ਵੇ
ਜਿਉਜਿਉ ਵਰਜਨੀ ਹਾਂਤਿਉਤਿਉ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਨੈ ਸੰਘਪਾੜਕੇ ਜਿਉਂਟਰੀਮਾਂਗਿਆ ਵੇ
ਲਿਉਂ ਲਿਉਂ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਮਗਜ਼ ਖਾਧੋ ਰਿਹਾ ਉੱਡਣੋਂ ਕਾਲਿਆ ਕਾਂਗਿਆ ਵੇ 
ਜਟਾਂ ਜੂਟ ਖੁਹਾਇਕੇ ਨਿਕਲੇਂਗਾ ਪਰਵਾਰ ਜਿਉਂ ਕਿਕਰੋਂ ਛਾਂਗਿਆ ਵੇ 
ਕੇੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਰਫੜ ਪਾ ਬੈਠੋਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਆ ਨਾਂਗਿਆ ਵੇ &lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਗੋਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਖੈਰ ਦੇਕੇ ਕਢ ਦਿਓ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਬਾਂਦੀਏ ਖੈਰ ਪਾਈਂ ਏਸ ਫਕਰ ਨੂੰ ਚਾ ਅਟਕਾਇਓ ਕਿਉਂ  
ਕਿਸੇ ਵੇਲੜੇ ਦਾ ਇਹ ਖਲਾ ਹੋਯਾ ਬੂਹੇ ਸਾਡਿਓਂ ਇਹ ਨਾ ਲਾਹਿਓ ਕਿਉਂ 
ਬਾਂਦੀ ਹੋਕੇ ਚੁੱਪ ਖਲੋ ਰਹੀ ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਖੈਰ ਨਾ ਪਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਏਹ ਤਾਂ ਕਣਕ ਚਾਵਲ ਦੁੱਧ ਘਿਉ ਮੰਗੇ ਚੀਨਾ ਏਸਨੂੰ ਖੈਰ ਪਵਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਬਾਣਾ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਪਹਿਣ ਖੁਆਰ ਹੋਯਾ ਦੱਸ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਸਗੋਂ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ ਉੱਠ ਤਿਆਰ ਹੋਯਾ ਮਾਰ ਫਾਹੁੜੀ ਨਾਲ ਰੁਲਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਇਹ ਜੋਗੀੜਾ ਢੀਠ ਕਮਜ਼ਾਤ ਕੰਜਰ ਏਸ ਨਾਲ ਤੁੱਧ ਭੇੜ ਮਚਾਇਓ ਕਿਉਂ  
ਗੋਲੀ ਆਖਿਆ ਖੈਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਤੀਏ ਤੁੱਧ ਮਰਵਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਆਪ ਜਾਇਕੇ ਦੇਹ ਜੇ ਹੋਈ ਲੈਂਦਾ ਘਰ ਮੌਤ ਦੇ ਘੱਤ ਫਸਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਮੇਰੀ ਪਾਣ ਧੱਤ ਏਸ ਨੇ ਲਾਹ ਸੁੱਟੀ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਬੇਸ਼ਰਮ ਕਰਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਣ ਫਾਥੀ ਮਾਸ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਹੱਥ ਫਹਾਇਓ ਕਿਉਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਏਸ ਮੋਰਨੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਾਇਕੇ ਬਾਜ ਛਡਾਇਓ ਕਿਉਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੇਹੀ ਉਠਦਿਆਂ ਅੱਡ ਮੂੰਹ ਝਲੀਏ ਨੀ ਮਥੇ ਲਗੀਏਂ ਕਾਲੀਏ ਕੁੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਵੱਡੀ ਪੀਡੀਏ ਟਾਟਦੀ ਗੁਥਲੀਏ ਨੀ ਨਾਲ ਮੱਕਰਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹ ਤੁੁੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਘੱਗਰ ਖੋਲ ਕੇ ਪਾੜ ਲੰਗਾਰ ਸੁਟੂੰ ਲੀਰ ਲੀਰ ਕਰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਚੁੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਕਿਉਂ ਭਛੁੰਨੀਏ ਫ਼ਕਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜਨੀਏਂ ਭੌਰੀ ਵਾਲੀਏ ਭੈੜ ਭਥੁੱਨੀਏਂ ਨੀ  
ਜ਼ਰਾ ਸ਼ਕਲ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਨੱਕ ਫੀਨੀਏਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨਾਦ ਦੀ ਦਿਆਂ ਚੋਬੜ ਦੁਸਰਪਾਰ ਜਾਏ ਵਿੰਨ੍ਹ ਧੁੰਨੀਏਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2k372t72jpqhv0dvrqnooweb5e13723</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/243</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5304</id>
    <revision>
      <id>220428</id>
      <parentid>38683</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="afoky4i10kfkh8mux8caoym5ygvlqy2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਤੂੰ ਜੋਗੀ ਨਾਗ ਕਾਲੇ ਸ਼ਾਲਾ ਨਿੱਜ ਹੋਵੇਂ ਸੱਪਰ ਪਿੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਆਟਾ ਘੱਤੀਏ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੋਕੇ ਐਡ ਆਕਰੇ ਗੋਹਨ ਨਾ ਗੁੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਜਿਹੜੇ ਫਿਰਨ ਮਲੰਗ ਆਜ਼ਾਦ ਬਣਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸੁੰਨੀਏਂ ਨੀ
ਪਿਛੋਂ ਨਾਥ ਨੂੰ ਛੇੜਕੇ ਰੋਵਸੇਂਗੀ ਦੇਕੇ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਸੁੰਨੀਏਂ ਨੀ 
ਸਾਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਮਾਰਕੇ ਤਾਇਆ ਈ ਸ਼ਾਲਾ ਯਾਰ ਤੋਂ ਰਹੇਂ ਵਿਛੁੰਨੀਏਂ ਨੀ
ਲੜੇੇਂ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਹੋ ਸਿਰੋਂ ਨੰਗੀ ਸਿਰ ਖੁੱਥੀਏ ਚੂੂੰਡੀਆਂ ਮੁੰਨੀਏਂ ਨੀ  
ਖੁਲ੍ਹ ਨਾਲ ਫਕੀਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਆਈਏ ਦਿੱਲ ਝੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੁੰਨੀਏਂ ਨੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਾਲ ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰੀਏ ਸਗੋਂ ਲੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਭੁੁੰਨੀਏਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਹਾ ਆਨ ਕੁਪੱਤ ਖਲਾਰਿਆ ਈ ਸਿਰ ਮੁੰਨਿਆ ਕਚਰਿਆ ਡਾਂਝਿਆ ਵੇ 
ਤੈਨੂੰ ਖਬਰ ਨਾਹੀਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਹਿਤੀ ਤੂੰ ਭੀ ਜਗ ਤੇ ਵੱਜਿਆ ਰਾਂਝਿਆ ਵੇ 
ਤੇਰੇ ਖੈਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿਰਫਾ ਬੁਕ ਆਟੜੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਗਾਂਝਿਆ ਵੇ 
ਏਥੇ ਪਲਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਖਲੀਰ ਹੋਣੀ ਉਡੇੇਂ ਵਾਂਗ ਵਰੋਲਿਆਂ ਝਾਂਜਿਆ ਵੇ 
ਇਹ ਉੱਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੱਥ ਵੈਸਨ ਜਦੋਂ ਪਕੜਕੇ ਕਿਸੇ ਚਾ ਮਾਂਜਿਆ ਵੇ 
ਚਾਲਾ ਪਕੜ ਕੋਈ ਨੇਕ ਚਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਾਰਸ ਵਾਂਗ ਜਾਸੇਂ ਐਵੇਂ ਵਾਂਝਿਆ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਝਾਟਾ ਪੱਟ ਕੇ ਮੇਢੀਆਂਖੋਹ ਸਟੂੰ ਗੁਤੋਂ ਪਕੜਕੇ ਦੇਊਂ ਵਲਾਉੜਾ ਨੀ 
ਜੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਵਿਖਾਉਨੀਏਂ ਲਿੱਖਾਂ ਪਸ਼ਮ ਤੇ ਇਹ ਗਦਾਉੜਾ ਨੀ  
ਤੇਰਾ ਅਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਦਾਪੜਾ ਏ ਨਹੀਂ ਹੋਵਣਾ ਸਹਿਜ ਮਲਾਉੜਾ ਨੀ  
ਲੱਤ ਮਾਰਕੇ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਛੱਡੂੰ ਕੱਢ ਆਈਏਂ ਢਿੱਡ ਜਿਉਂ ਤਾਉੜਾ ਨੀ 
ਸਣੇ ਬਾਂਦੀ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮਿੱਝ ਕਢੂੰ ਚਿੱਤੜ ਘੜੂੰਗਾ ਨਾਲ ਪਹਾਉੜਾ ਨੀ 
ਹੱਥ ਲਗੇ ਤਾਂ ਸਟੂੂੰਗਾ ਚੀਰ ਰੰਨੇ ਕੱਢ ਲਊਂਗਾ ਦਿਲੇ ਦਾ ਚਾਉੜਾ ਨੀ  
ਤੁਸੀਂ ਤੈ੍ਏ ਘੁਲਾਟੜਾਂ ਜਾਣਨਾ ਹਾਂ ਕਚੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪੋਸਤ ਆਉੜਾ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਚੜ੍ਹੀਏਂ ਤੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਚਾਉੜਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਬਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਜੋਗੀ ਉਤੇ ਗੁਸਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਂਦੀ ਸਣੇ ਸਹਿਤੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੜਕੀ ਕੀ ਲੈਣਾ ਏਂ ਸ਼ੋਰ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਵੇ 
ਜੋਗੀ ਹੋਯੋੋਂ ਪਰ ਮਤ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਿਤੀ ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੀ ਸਾਂਗ ਸਵਾਰ ਕੇ ਵੇ 
ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਝਗੜਨ ਕਰਨ ਰਿਕਤਾਂ ਅਖੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਵੇ 
ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੂਕ ਦਿੱਤੋ ਕੀ ਲੈਣਾ ਏਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>afoky4i10kfkh8mux8caoym5ygvlqy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/244</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5305</id>
    <revision>
      <id>220429</id>
      <parentid>38696</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4260" sha1="mnr0sp3idtlbl19wrjzc0byg4d5bq0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੂੰਹੋਂ ਕਹੇਂ ਕੁਪੱਤੜਾ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇੇਂ ਆਪ ਕੁਪੱਤ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਵੇ 
ਕਹੀ ਪੌਣ ਕਬੂਤਰੀ ਹੋ ਰਹੀਏਂ ਬੁੱਤੇ ਆਪ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੇ 
ਕਰ ਬੰਦਗੀ ਰੱਬ ਕਬੂਲ ਕਰਸੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਚਿਤੋਂ ਨੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰੇ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹਯਾ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂ ਸੂ ਪਕੜ ਪਥੱਲਕੇ ਨੀ  
ਸਭਾ ਪਾਣਪਤ ਏਸ ਦੀ ਲਾਹ ਸੱਟਾਂ ਮੇਰੇ ਖੁੱਸ ਨਾ ਜਾਨ ਤਅੱਲਕੇ ਨੀ 
ਜਿਹੜਾ ਮਾਰ ਚਤੌੜ ਗੜ੍ਹ ਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਢਾਹ ਮੋਰਚੇ ਲਏ ਮੁਟੱਲਕੇ ਨੀ 
ਇਹਦੀ ਪਕੜ ਸੰਘੋ ਜਿੰਦ ਕੱਢ ਛੱਡਾਂ ਲੱਖ ਵਾਰ ਇਹ ਦੇਖ ਲਏ ਘੁੱਲਕੇ ਨੀ 
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਚੁੱਪਕਰਾਂਨਾਲਮਸਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂਚਲਕੇਨੀ  
ਭਲਾ ਆਖ ਕੀ ਖੱਟਣਾ ਵੱਟਣਾ ਏਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੜ ਮੱਲਕੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੋਲੀ ਹੀਰ ਮੀਆਂ ਪਾ ਖਾਕ ਤੇਰੀ ਪਿਛੇ ਤ੍ਟੀਆਂ ਅਸੀਂ ਪਰਦੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਪਿਆਰੇ ਵਿਛੜੇ ਚੁੱਪ ਨਾ ਰਹੀ ਕਾਈ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਅਸੀਂ ਜੋਗੀਆ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਖਾਕ ਤੇਰੀ ਨਹੀਂ ਘੂਠੀਆਂ ਤੇ ਹਿੱਕ ਖੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਨਾਲ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਕਰਾਂ ਬਰਾਬਰੀ ਕਿਉਂ ਅਸੀਂ ਜੱਟੀਆਂ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਰੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਹੈ ਫ਼ਕਰ ਉੱਤੋਂ ਕੌੜੀ ਗੱਲ ਦੀ ਲੇਸ ਨਾ ਲੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਤੁਸੀਂ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਉਪਦੇਸ ਬੋਲੋ ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ ਬੁਲੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਅਸੀਂ ਫਕਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਖਾਕ ਹਾਂ ਜੀ ਕੁਝ ਕਹੋ ਸੋ ਅਸੀਂ ਮਨੇਸਨਾਂ ਹਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪਰਦੇਸੀ ਤੇ ਗੌਰ ਕਰੀਏ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਦੇਸਨਾਂ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨੂੰ ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਤਾਨ੍ਹੇ ਮਿਹਣੇ ਦੇਣੇ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਵੀਂ ਨੌਚੀਏ ਗੁਝੀਏ ਯਾਰਨੇਂ ਨੀ ਕਾਰੇ ਹੱਥੀਏ ਚਾਕ ਦੀਏ ਪਿਆਰੀਏ ਨੀ 
ਅੱਖੀ ਮਾਰਕੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਛੇੜ ਪਾਇਓ ਨੀ ਮਹਾਸਤੇ ਚੈੈਂਚਲ ਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਆਪ ਭਲੀ ਹੋ ਬਹੇੇਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬੁਰੀਆਂ ਕਰੇਂ ਖਚਰਪੋ ਰੂਪ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਏ ਨੀ 
ਪਹਿਲੇ ਕੰਮ ਸਵਾਰ ਹੋ ਬਹੇੇਂ ਨਿਆਰੀ ਬੇਲੇ ਘੱਰ ਲੈ ਜਾਏਂ ਤੂੰ ਡਾਰੀਏ ਨੀ  
ਆ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਲਈਂ ਛੁਡਾ ਸਾਥੋਂ ਤੁਸਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਵਾਰੀਏ ਨੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੱਥ ਫੜੇ ਦੀ ਲਾਜ ਹੁੰਦੀ ਸਾਥ ਕਰੀਏ ਤੇ ਪਾਰ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਖੈਰ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕਾਸਾ ਟੁਟ ਜਾਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਹੋ ਗੁੱਸੇ ਚਾ ਖੈਰ ਪਾਯਾ ਜੋਗੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਰਤ ਰੱਜ ਪਿਆ 
ਮੂੰਹੋਂ ਆਖਦਾ ਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਰੋ ਕਟਕ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਭਾ ਅੱਜ ਪਿਆ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnr0sp3idtlbl19wrjzc0byg4d5bq0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/245</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5306</id>
    <revision>
      <id>220430</id>
      <parentid>38707</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="5eshjhbjd7om8362fmzk114cucepbw7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹ ਲੈ ਮਕਰੀਆ ਠਕਰੀਆ ਰਾਵਲਾ ਵੇ ਕਾਹੇ ਵਾਚਨਾ ਏਂ ਐਂਡ ਧੱਜ ਪਿਆ 
ਠੂਠੇ ਵਿੱਚ ਸਹਿਤੀ ਚੀਣਾ ਘੱਤ ਦਿੱਤਾ ਜੀ ਜੋਗੀੜੇ ਦਾ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜ ਪਿਆ 
ਤਾਬ ਹੁਸਨ ਦੀ ਜਾਏ ਨਾ ਮੂਲ ਝੱਲੀ ਰਾਂਝਾ ਵੇਖਕੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਰੱਜ ਪਿਆਂ 
ਸਹਿਤੀ ਬੁੱਕ ਉਲਾਰਿਆ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਫੱਟ ਕਾਲਜੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਵੱਜ ਪਿਆ  
ਹਥੋਂ ਛੱਡ ਜ਼ੰਬੀਲ ਚਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਮਾਰੇ ਚੀਣਾ ਡੁਲ੍ਹ ਗਿਆ ਠੂਠਾ ਭੱਜ ਪਿਆ 
ਜੋਗੀ ਆਖਦਾ ਏ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਹੋਇਆ ਪੈੜਾ ਵੇਖ ਲੈ ਧਾੜੀ ਤੇ ਵੱਜ ਪਿਆ 
ਵੇਖੋ ਅੱਜ ਸ਼ਰਾਬ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੰਗ ਤੇ ਵੱਜ ਕੇ ਭੱਜ ਪਿਆ 
ਆਢਾ ਲਾਯਾ ਸੀ ਯਾਰ ਦੇ ਵੇਖਣੇ ਨੂੰ ਕੰਮ ਜੋਗੀ ਦਾ ਹੋ ਕੁਚੱਜ ਪਿਆ 
ਜੋਗੀ ਲਿਖਿਆਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਝੂਰਦਾ ਸੀ ਰੱਖ ਹੱਥ ਮੱਥੇ ਜੋਗੀ ਸੁੁੱਜ ਪਿਆ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਈਆਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਝੋਲੀ ਅੱਜ ਪਿਆ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੈਰ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਅਕਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਜੇ ਹੱਥ ਸੰਭਲਕੇ ਬੁੱਕ ਉਲਾਰੀਏ ਨੀ 
ਕੀਜੇ ਐਡ ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਜੋਬਨੇ ਦਾ ਮਾਨਮੱਤੀਏ ਮਸਤ ਹੰਕਾਰੀਏ ਨੀ 
ਭਰੀ ਹੋਈ ਗਰੂਰ ਤਕੱਬਰੀ ਦੀ ਲੋਹੜਾ ਘੱਤਿਓ ਈ ਰੰਨੇ ਡਾਰੀਏ ਨੀ 
ਜੋਗੀ ਆਖਦਾ ਵਡੜਾ ਕਹਿਰ ਹੋਯਾ ਠੁਠਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ ਕਾਰੇ ਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਕੀਜੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਮਾਨ ਨਾ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਛੱਲ ਜਾਸੀਆ ਰੂਪ ਵਿਚਾਰੀਏ ਨੀ 
ਠੂਠਾ ਭੰਨ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਪੱਟਿਓ ਈ ਸ਼ਾਲਾ ਯਾਰ ਮੇਰੀ ਰੰਨੇ ਡਾਰੀਏ ਨੀ 
ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਇਹ ਬੜਾ ਕਹਿਰ ਕੀਤੌ ਠੂਠਾ ਭੰਨਿਓਂ ਕਿਉਂ ਚੰਚਲ ਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਮਾਪੇ ਮਰਨ ਹੰਕਾਰ ਭੱਜ ਪਵੇ ਤੇਰਾ ਅਨੀ ਪਿੱਟਨੇ ਦੀਏ ਵਣਜਾਰੀਏ ਨੀ
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਤੇਰੀ ਹੈ ਸਾਂਝ ਕਾਈ ਗੱਲ ਗੱਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀਏ ਨੀ 
ਕਿਸੇ ਕਿਹੇ ਕਦੇਸ ਤੋਂ ਵਹੁੱਟੀਏ ਤੂੰ ਤੇਰੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਉਮਰ ਸਵਾਰੀਏ ਨੀ  
ਗੌਰ ਕਰੀਂ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੱਥੋਂ ਸਮਝ ਕੇ ਸੱਚ ਨਿਤਾਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਬਜ਼ਾਰ ਹੜਤਾਲ ਹੋਈ ਅਨੀ ਵਿਹਾਝ ਲੈ ਵਣਜ ਪਿਆਰੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘੋਲ ਘੱਤੀਆਂ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੋਂ ਜੋਗੀ ਮੁੱਖ ਸੰਭਾਲ ਹਤਿਆਰਿਆ ਵੇ  
ਮਾਨੋਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਪੁਣੇ ਤੂੰ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਐਡਾ ਕਹਿਰ ਕੀਤੋ ਲੋੜ੍ਹੇ ਮਾਰਿਆ ਵੇ
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਅਸਾਂ ਹੈ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੱਥ ਲਾ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਵੇ 
ਰੁੱਗ ਆਟੇ ਦਾ ਹੋਰ ਲੈ ਜਾਹ ਸਾਥੋਂ ਕੋਈ ਵਧੇ ਫਸਾਦ ਬੁਰਿਆਰਿਆ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5eshjhbjd7om8362fmzk114cucepbw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/246</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5307</id>
    <revision>
      <id>220431</id>
      <parentid>38714</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="lbr13p0h6puitso8i794qwpqhhsblbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੩੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੈਥੇ ਆਦਮਗਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਹੀਂ ਰੱਬ ਚਾ ਬਧੁੰਨ ਉਸਾਰਿਆ ਵੇ 
ਵਾਰਸ ਕਿਸੇ ਅਸਾਡੇ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੋਵੇ ਐਵੇਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਜਾਇੰਗਾ ਮਾਰਿਆ ਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਜਵਾਬ ਜੋਗੀ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇ ਤੂੰ ਪੋਲ ਕਢਾਉਣਾ ਨਾਂਹ ਆਹਾ ਠੂਠਾ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਚਾ ਭਨਾਈਏ ਕਿਉਂ  
ਜੇ ਤਾਂ ਕੁਆਰਿਆਂ ਯਾਰ ਹੰਢਾਵਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਛਿਪਾਈਏ ਕਿਉਂ 
ਖੈਰ ਮੰਗੀਏ ਤੇ ਭੰਨ ਦੇਣ ਕਾਸਾ ਅਸੀਂ ਆਖਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸ਼ਰਮਾਈਏ ਕਿਉਂ 
ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਿਹਣਾ ਚਾਕ ਦਾ ਸੀ ਯਾਰੀ ਨਾਲ ਬਲੋਚ ਦੇ ਲਾਈਏ ਕਿਉਂ  
ਬੋਤੀ ਹੋ ਬਲੋਚਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈਏਂ ਜੜ੍ਹ ਕੁਆਰ ਦੀ ਚਾ ਭਨਾਈਏ ਕਿਉਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਆਕਬਤ ਖਾਕ ਹੋਣਾ ਏਥੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਈਏ ਕਿਉਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋ ਕੋਈ ਜੰਮਿਆ ਮਰੇਗਾ ਸੱਭ ਕੋਈ ਘੜਿਆ ਭਜਸੀ ਵਾਹ ਸਭ ਵਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਜਦੋਂ ਰੱਬ ਅਮਾਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦੇਣਗੇ ਵੇ 
ਮਰਦ ਪੀਰ ਵਲੀ ਗੌਸ ਕੁਤਬ ਜਾਸਨ ਇਹ ਸੱਭ ਪਸਾਰੜੇ ਢਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਦੀ ਆਣ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗੀ ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਹੋਰੀ ਆ ਬਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਭੰਨੇ ਠੂਠੇ ਤੋਂ ਐਡ ਵਧਾ ਕਰਨਾ ਬੁਰਾ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭ ਕਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਜੇਹਾ ਬੁਰਾ ਤੂੰ ਬੋਲਿਆ ਰਾਵਲਾ ਵੇ ਹੱਡ ਪੈਰ ਸਜ਼ਾਈਆਂ ਲੈਣਗੇ ਵੇ 
ਹਾਥੀ ਘੋੜੇ ਤੇ ਮਾਲ ਸਭ ਜਾਣ ਮਰ ਮਰ ਇਹ ਕਿੱਸ ਕੋਲੋਂ ਭਰ ਲੈਣਗੇ ਵੇ 
ਕੁੱਲ ਚੀਜ਼ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋ ਖਾਕ ਵੈਸੀ ਸਾਬਤ ਵੱਲੀ ਅਲਾਹ ਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਮਹਿਲ ਮਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਢਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਇਹ ਊਠ ਤੇ ਮਾਲ ਹੈਵਾਨ ਗਾਈਂ ਕਿਥੇ ਜਾ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਚਹਿਣਗੇ ਵੇ 
ਠੁਠਾ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਭੱਜ ਪਿਆ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀਂ ਸਚ ਕਹਿਣਗੇ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ਾਲਾ ਕਹਿਰ ਖੁਦਾਇ ਦਾ ਪੇਸ਼ ਆਵੇ ਠੂਠਾ ਭੰਨ ਕੇ ਲਾਡ ਸ਼ੰਗਾਰਨੀ ਏ  
ਲੱਕ ਸੁੱਕੀਏ ਰੰਨੇ ਕੁਲੱਕੜੇ ਨੀ ਮਾੜਾ ਵੇਖ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨੀ ਏਂ  
ਨਾਲੇ ਮਾਰਨੀ ਏਂ ਨੱਕ ਚਾੜ੍ਹਨੀ ਏਂ ਨਾਲੇ ਹਾਲ ਹੀ ਹਾਲ ਪੁਕਾਰਨੀ ਏਂ   
ਮਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਭ ਕੋਈ ਬਿਨਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਖੂਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨੀ ਏਂ  
ਬੁਰੇ ਨਾਲ ਜੇ ਬੋਲ ਕੇ ਬੁਰੇ ਹੋਈਏ ਅਸੀਂ ਬੋਲਨੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮਾਰਨੀ ਏਂ 
ਠੂਠਾ ਫੇਰ ਦਰੁੱਸਤ ਕਰ ਦੇਹ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਆਖ ਕੀ ਸੱਚ ਨਿਤਾਰਨੀ ਏਂ  
ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਇਹ ਕੁੜੀ ਕੁਵਾਰੀ ਸਾਡੇ ਬਾਬ ਦੀ ਧਾੜਵੀ ਧਾੜਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbr13p0h6puitso8i794qwpqhhsblbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/247</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5308</id>
    <revision>
      <id>220432</id>
      <parentid>38725</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4173" sha1="3m19h54lplpkf0frqfgw8go1sgat00m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿ (੨੩੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਐਡੇ ਫੰਦ ਫ਼ਰੇਬ ਹਨ ਯਾਦ ਤੈਨੂੰ ਮੁਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮੁਰਦਾਰਨੀ ਏਂ
ਘਰ ਵਾਲੀਏ ਵਹੁਟੀਏ ਬੋਲ ਤੂੰ ਭੀ ਕੇਹੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚਾਰਨੀ ਏਂ 
ਨਾਲ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਪਈ ਖਰੇੜਦੀ ਏਂ ਬਣੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਵਾਰਨੀ ਏਂ 
ਸਵਾ ਮਣੀ ਮਤਹਿਰ ਪਈ ਫੁਰਕਦੀ ਏ ਕਿਸੇ ਯਾਰਨੀ ਦੇ ਸਿਰ ਮਾਰਨੀ ਏਂ 
ਏਸ ਫ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਕੀਤਾ ਲੋਹੜੇ ਮਾਰੀਏ ਵਡੀ ਹੰਕਾਰਨੀ ਏ
ਘੋੜੇ ਊਠ ਤੇ ਮਾਲ ਸਭ ਜਾਣ ਮਰ ਮਰ ਕਹੇ ਰੇਤ ਦੇ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰਨੀ ਏ  
ਇਕ ਚੋਰ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਚਤਰ ਬਣੀਓਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਹਾਰਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸੀਂ ਠੂਠੇ ਦੀ ਸਾਰ ਕੀ ਜੱਟ ਜਾਣਾ ਬੂਹਾ ਮੱਲ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਘੁਮਿਆਰ ਦਾ ਵੇ 
ਓਥੇ ਹਥ ਆਵੇ ਠੂਠਾ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਪੈਸੇ ਖਰਚੇਂ ਤੇ ਕੰਮ ਸੁਆਰ ਦਾ ਵੇ 
ਚਾਰ ਪਹਿਰ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜੇ ਕੋਈ ਆਣ ਕੇ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਾ ਵੇ 
ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਖੈਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਮਾਰ ਦਾ ਵੇ
ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਫਕੀਰੀ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾਹੀਂ ਫ਼ਕਰ ਸੋਈ ਜੋ ਨਫ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਾ ਵੇ 
ਖੁਦੀ ਛੱਡ ਫਕੀਰ ਨਾ ਹੋਯੋਂ ਮੂਲੋਂ ਫਿਰੇਂ ਲੱਦਿਆ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਵੇ 
ਕੇਡਾ ਤਮ੍ਹਾ ਤੇ ਹਿਰਸ ਵਧਾਇਆ ਈ ਗਿਉਂ ਠੂਠਿਓਂ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰ ਦਾ ਵੇ 
ਇਕ ਦੱਮ ਦੀ ਵਾਰਸਾ ਖੇਡ ਦੁਨੀਆ ਰੱਬ ਬੇ-ਵਾਰਸ ਕਰ ਮਾਰ ਦਾ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਉਤੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਗੁਸੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਧਰਨਾ ਮਾਰਕੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਬੈਠਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਅਤੇ ਕਾਸਾ ਭਜਣ ਦਾ ਅਫਸੋਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੀਰ ਦੇ ਵਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੌਂਕੜੀ ਮਾਰ ਬੈਠਾ ਕਰੇ ਕੀਰਨੇ ਖੂਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਜੋੜੇ ਠੀਕਰੀ ਠੀਕਰੀ ਨਾਲ ਲਾਵੇ ਆਹੀਂ ਕੱਢਦਾ ਰੋ ਪੁਕਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਨਹੀਂ ਖੌਫ਼ ਕੀਤਾ ਠੂਠਾ ਭੰਨਣੇ ਦਾ ਵੇਖੋ ਚੱਜ ਇਸ ਰੰਨ ਗਵਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਠੂਠਾ ਯਮਨ ਵਾਲਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੀ ਵੱਡਾ ਕੀਮਤੀ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰਦਾ ਨੀ 
ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਹੀਰ ਦੀ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਕਰੇ ਸੈਨਤਾਂ ਤੇ ਰਮਜ਼ ਮਾਰਦਾ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮਕਰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਵੇਖੋ ਝਗੜਿਓਂ ਮੂਲ ਨਾ ਹਾਰਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਸਾ ਭੰਨ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਦੱਸੇਂ ਤੈਨੂੰ ਖੌਫ਼ ਨਾ ਰੱਬ ਕਹਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਜੇ ਮੈਂ ਖਾ ਗੁਸਾ ਕਹਾਂ ਪੀਰ ਤਾਈਂ ਤੁਰਤ ਕੁਲ੍ਹ ਤੁਸਾਡੜੀ ਸਾੜਦਾ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਰੱਬ ਤੌਫੀਕ ਦਿੱਤੀ ਉਹ ਤਾਂ ਖਾਸ ਰਫੀਕ ਜਬਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈਰਾਨ ਪਸ਼ੇਮਾਨ ਹੋਯਾ ਇਹ ਵਾਇਦਾ ਪਰਵਦਗਾਰ ਦਾ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3m19h54lplpkf0frqfgw8go1sgat00m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/248</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5309</id>
    <revision>
      <id>220433</id>
      <parentid>38731</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4090" sha1="jmi5ayzv4y6fs5xgn1pnq34yt6d1kbn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਓਹਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਅਕਲ ਨਾਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਗਾੜਦਾ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਬਚਿਆ ਕੋਈ ਓਦੋਂ ਨਾਹਰਾ ਹਾ ਦਾ ਫ਼ਕਰ ਜਦ ਮਾਰਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਝਗੜਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਜਾਹਰ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗਿਆ ਭੱਜ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਠੂਠਾ ਲੈ ਜਾਹ ਸਾਥੋਂ ਕੀਮਤ ਮੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਤਕਦੀਰ ਅੱਲਾ ਦੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮੋੜੇ ਤਕਦੀਰ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੀ ਵੇ
ਆਦਮ ਹਵਾ ਨੂੰ ਕੱਢ ਬਹਿਸ਼ਤ ਵਿਚੋਂ ਤਕਦੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੱਟ ਦੀ ਵੇ  
ਸੁਲੇਮਾਨ ਝੋਖੇ ਭੱਠ ਮਾਛੀਆਂ ਦੇ ਤਖਤ ਚਾੜ੍ਹ ਤਕਦੀਰ ਉਲੱਟ ਦੀ ਵੇ   
ਮੂਸਾ ਲੰਗਿਆ ਪਾਰ ਫਿਰਔਣ ਉਤੇ ਤਕਦੀਰ ਦਰਯਾ ਪਲੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਯੂਸਫ ਜਿਹਾਂ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤਕਦੀਰ ਖੂਹੇ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਦਾੜ੍ਹੀ ਮੁੰਨ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਕੰਨ ਪਾੜੇ ਅੜੀ ਗੱਧੇ ਵਾਲੀ ਅਜੇ ਜੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਟੰਗਾਂ ਤੇਰਾ ਢਿੱਡ ਕੁੱਪਾ ਉੱਤੇ ਸਿਰੀ ਜਾਪੇ ਸੂਰਤ ਡੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਨਸੀਬ ਸੜ ਗਏ ਤੇਰੇ ਸੂਰਤ ਰਹੀ ਓਵੇਂ ਤੇਰੀ ਵੱਟ ਦੀ ਵੇ
ਜੋਗੀ ਸੋਈ ਜੋ ਖਾਕ-ਦਰ-ਖਾਕ ਹੋਵੇ ਅਜੇ ਰੀਝ ਤੈਨੂੰ ਚੋਬਰ ਖੱਟ ਦੀ ਵੇ
ਇੱਕੇ ਡੂਮ ਕੰਜਰ ਇੱਕੇ ਨਕਲੀਆ ਤੂੰ ਨਸਲ ਜਾਪਨਾ ਏਂ ਕਿਸੇ ਨੱਟ ਦੀ ਵੇ
ਕਲਿਆਨ ਐਡੀ ਕਿਥੋਂ ਸਿੱਖਿਓਈ ਜੂਠ ਖਾਧੀਓ ਈ ਕਿਸੇ ਭੱਟ ਦੀ ਵੇ
ਗੱਧਾ ਜਾਪਨਾ ਏਂ ਨਹੀਂ ਆਦਮੀ ਤੂੰ ਪਰ ਕਸਰ ਤੇਰੇ ਉਤੇ ਛੱਟ ਦੀ ਵੇ
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ ਆਕੜ ਨਹੀਂ ਚੂੜ੍ਹੇ ਵਾਲੀ ਘੱਟਦੀ ਵੇ  
ਅਛੇ ਤੀਰ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਹੋਵਣ ਮਰਹਮ ਨਹੀਂ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਫੱਟ ਦੀ ਵੇ  
ਜਿਹੜਾ ਖੂਹ ਕਢੇ ਡਿੱਗ ਮਰੇ ਸੋਈ ਤਕਦੀਰ ਓਹਦਾ ਖਾਤਾ ਖੱਟਦੀ ਵੇ  
ਪੰਛੀ ਮਿਰਗ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਆਣ ਫਾਥੇ ਨਹੀਂ ਖਬਰ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਝੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਤਕਦੀਰ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਤਾਜ ਰੱਖੇ ਕਦਮ ਓਸਦੇ ਪਿਰਥਵੀ ਚੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਦਿਤੀ ਜ਼ਹਿਰ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਹਸਨ ਤਾਈਂ ਸੀਸ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਕੱਟ ਦੀ ਵੇ 
ਵਾਰਸ ਨਬੀ ਦਾ ਚੰਦ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਯਾ ਤਕਦੀਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਹੱਟ ਦੀ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਠੂਠਾ ਤੋੜ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਮੱਟ ਡਾਹੇਂ ਖੌਰੀ ਬੋਲਨੀਏਂ ਕੱਚੀਏ ਪਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਆਯਾ ਮਾਣ ਸ਼ਾਹੀ ਨਹੀਂ ਅਣਖ ਤੈਨੂੰ ਹਥੋਂ ਦੰਦ ਕਢੇਂ ਸੱਤ ਖਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਵਾਂਗ ਗਿਦੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕੀਆਂ ਗਿਰਦ ਹੋਈਏਂ ਅਡੱਖਲੀਏ ਮੂਰਤੀ ਢਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਸਾਰੀ ਬਾਹਰ ਦੀ ਏ ਟੀਪ ਟਾਪ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰ ਵਾਰ ਜੇ ਪੱਖੀਏ ਢਿੱਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmi5ayzv4y6fs5xgn1pnq34yt6d1kbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/249</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5310</id>
    <revision>
      <id>220434</id>
      <parentid>38737</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4396" sha1="6tmmqogo4usaw5kzq01pqubls9kwqcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੩੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਂਗ ਡੇਕ ਦੇ ਨੀਰ ਉਛਾਲਿਆ ਈ ਕੇਹੀ ਕੀਤੀਆ ਚੀਕਣੀ ਚਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਭੂੰਈ ਆਠਰੀ ਵੱਤਰੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਨੇ ਹਲਾਂ ਖੁਭਦੀਆਂ ਚਿੱਕੜੀਂ ਗਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਅਸੀਂ ਬਹਿਰ ਚਨਾਬ ਦਾ ਘਿੰਨ ਲੰਘੇ ਅਨੀ ਰੇਤਲੀ ਵਹਿਣੀਏਂ ਸਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਝੂੱਨ ਝਾੜੀਆਂ ਅਸੀਂ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਕਰੀਏ ਭੱਖ ਜਾਈਏ ਕਕੜਾਂ ਲਿੱਲੀਆਂ ਨੀ  
ਖੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਫਾਈਆਂ ਗੰਢ ਤੇਰੀ ਜੇੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦੀ ਬੱਧੀਆ ਚਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਰੇ ਜ਼ੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮੀਮ ਪਾਯਾ ਹੋਈਆਂ ਸੱਭ ਤਸੱਲੀਆਂ ਦਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਤਦੋਂ ਰੰਨ ਬੇਸਿਦਕ ਨੂੰ ਸਬਰ ਆਵੇ ਠੁੱਕੇ ਜਦੋਂ ਯਕੀਨ ਦੀ ਕਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਕੂਲੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਹੱਥ ਲਾਈਏ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਗੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਛਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਆਂਨੇ ਕੱਢ ਕੇ ਲਾਲ ਉਗਾਲਨੀ ਏਂ ਰੱਤੜ ਅੱਖੀਆਂ ਦੀ ਘੁਰਕ ਬਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜੇ ਦਰਦ ਨਾ ਪੀੜ ਹੋਵੇ ਐਵੇਂ ਨਖਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕਿੱਲ੍ਹੀਏ ਨੀ 
ਆਏ ਨਾਥ ਨੂੰ ਉੱਠ ਤਾਜ਼ੀਮ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਅਦਾਬ ਦੇ ਹਿੱਲੀਏ ਨੀ  
ਫਾਂਗਾਂ ਚੀਰ ਬਾਗੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀਆ ਈ ਫੁੱਟੀ ਜਿਵੇਂ ਕਪਾਹ ਦੀ ਖਿੱਲੀਏ ਨੀ  
ਖਿਦਮਤ ਫ਼ਕਰ ਦੀ ਹੁੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੀਏ ਲਾਹ ਦਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਫ਼ਲਤਾਂ ਝੱਲੀਏ ਨੀ 
ਗੱਲ ਸਮਝ ਮੇਰੀ ਛੋਹਰੇ ਲੌਹਤਕੇ ਨੀ ਦਿੱਲ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਖੋਲ੍ਹ ਖਿੜਕਿੱਲੀਏ ਨੀ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਮੂਲ ਵਗਾੜ ਕਰੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁੜ ਮਿੱਲੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੇ ਇਸ਼ਕ ਦਰਿਆ ਤਰੀਏ ਤੁਲ੍ਹਾ ਨੇਕ ਨੀਯਤ ਬੰਨ੍ਹ ਠਿੱਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨਾਲ ਝੇੜਾ ਕਰਨੋਂ ਹੀਰ ਨੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਇਹ ਚਵਾ ਕੇਹਾ ਠੂਠਾ ਭੰਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਕੀ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਲਾਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੱਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਹੜਨਾ ਕੀ
ਜਿਹੜੇ ਕੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਏ ਭਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਕੜਨਾ ਪਾੜਨਾ ਕੀ 
ਥੋੜੀ ਗੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧਾਣ ਕਰਕੇ ਸੌਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਚਾ ਵਿਗਾੜਨਾ ਕੀ 
ਮੇਰੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਫ਼ੱਕਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਈ ਵਸਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾ ਉਜਾੜਨਾ ਕੀ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੱਝੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਾੜਨਾ ਕੀ  
ਜ਼ਾਤ ਹੱਕ ਦੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਵ ਹੋਏ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਬ ਨਿਤਾਰਨਾ ਕੀ 
ਨਾਲ ਖ਼ੁਲਕ ਦੇ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀਏ ਨੀ ਗੁੱਸੇ ਕਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਝਾੜਨਾ ਕੀ 
ਜਿਨਾਂ ਆਲ੍ਹਣੇ ਛੱਡ ਹਵਾ ਲਈਆਂ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੀਂ ਵਾੜਨਾ ਕੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਜਾੜਿਆਂ ਰੱਬ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਫੇਰ ਉਜਾੜਨਾ ਕੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਜਵਾਬ ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਭਾਬੀਏ ਮੁੜ ਮੁੱਢੋਂ ਏਸ ਜੋਗੀੜੇ ਦਾ ਦੁੰਬ ਚਾਇਆ ਤੂੰ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6tmmqogo4usaw5kzq01pqubls9kwqcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/250</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5311</id>
    <revision>
      <id>220435</id>
      <parentid>38744</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="qibcergfm6hsmsoh3k0gbhtz368qgk3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੀ ਮਾਉਂ ਤੇ ਬਾਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜੇ ਕੋਈ ਆਣ ਕਮਜ਼ਾਤ ਨਚਾਇਆ ਤੂੰ 
ਮਾਉਂ ਬੈਠਿਆਂ ਏਸ ਕੁਪੱਤੜੇ ਤੋਂ ਤੇ ਕੁਪੱਤੜਾ ਬੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਤੂੰ 
ਮੰਦਾ ਬੋਲਿਆ ਸੁ ਘਰੀਂ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਨਾ ਮੂਲ ਹਟਾਇਆ ਤੂੰ 
ਮੇਰਾ ਏਸ ਮੁਸ਼ਟੰਡੜੇ ਲੁੁੱਚ ਕੋਲੋਂ ਨੀ ਅਲਾਨ ਫਲਾਨ ਪੁਣਾਇਆ ਤੂੰ 
ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਗੱਲ ਨਾ ਟਾਲੀਓ ਈ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਫਸਾਦ ਵਧਾਇਆ ਤੂੰ
ਹੱਥੋਂ ਸੈਨਤਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਛੇੜਿਆ ਈ ਸਾਣ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਫੇਰ ਲੜਾਇਆ ਤੂੰ 
ਵਾਰਸ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਅੰਦਰੋਂ ਮੂਲ ਹੋਈਓਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਇਆ ਤੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭੈੜਾ ਕੰਮ ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰੀਏ ਫੇਰ ਜੱਗ ਨੂੰ ਆਖ ਸੁਣਾਉਣਾ ਕੀ  
ਉੱਠ ਨਾਲ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਲੜਨ ਲੱਗੋਂ ਸ਼ਾਨ ਆਪਣੀ ਆਪ ਗੁਆਉਣਾ ਕੀ 
ਜਿਹੜੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌੜਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇਂ ਘਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਏਸ ਲੈ ਜਾਉਣਾ ਕੀ 
ਲੜੇ ਆਪ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਕੁੜੀਏ ਸੋਟੇ ਪਕੜ ਯਤੀਮਾਂ ਤੇ ਆਉਣਾ ਕੀ  
ਘਰ ਮੇਰਾ ਤੇ ਮੈਂ ਨਾਲ ਕੌਂਸ ਚਾਯੋ ਏਥੇ ਕੁਆਰੀਏ ਤੁੱਧ ਲੈ ਜਾਉਣਾ ਕੀ 
ਸੂਰਤ ਫ਼ਕਰ ਦੀ ਵੇਖਕੇ ਪੈਰ ਫੜੀਏ ਝਗੜਾ ਓਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਲਾਉਣਾ ਕੀ 
ਜੱਟੀ ਹੋ ਫਕੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਝਗੜੇਂ ਏਸ ਹੁਸਨ ਦਾ ਸ਼ਾਨ ਵਖਾਉਣਾ ਕੀ 
ਬੋਹਲ ਰਾਹਕਾਂ ਦਾ ਧੌਂਸ ਚੂੜਿਆਂ ਦੀ ਮਰਸੂ ਮਰਸੂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਾਉਣਾ ਕੀ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਦੁਖਾਉਣਾ ਕੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਹਿਰਸ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਏ ਓੜਕ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਪਾਉਣਾ ਕੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਲਾ ਆਖ ਕੀ ਆਹਨੀਏਂ ਨੇਕ ਪਾਕੇ ਜੈਂਦੇ ਪਲੂ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਮਾਜ਼ ਆਈ 
ਇੱਕੇ ਚੁੱਪ ਚੁਪਾਤੜੀ ਬੈਠਦੀ ਏਂ ਅਜ ਗੱਜ ਕੇ ਕੜਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ 
ਘਰ ਬਾਰ ਤੇਰਾ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਕੋਈ ਜਾਪੇ ਲੱਦ ਕੇ ਘਰੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਈ 
ਨੱਢੇ ਮੋਹਣੀਏਂ ਤੇ ਝੋਟੇ ਦੋਹਨੀਏਂ ਨੀ ਅਜੇ ਤੀਕ ਨਾ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਬਾਜ਼ ਆਈ 
ਖਾਤਰ ਤਲੇ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਲਿਆਉਨੀ ਏਂ ਵੇਖ ਜੋਗੀੜੇ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਨਾਜ਼ ਆਈ  
ਵਿੱਚ ਬੇਲਿਆਂ ਆਪ ਖੁਆਰ ਹੋਈ ਗੁੰਡੀ ਬਣਤ ਬਣਾਇਕੇ ਸਾਜ਼ ਆਈ 
ਸੈਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਦੀ ਤੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੁਣ ਜੋਗੀੜੇ ਨਾਲ ਹਮਰਾਜ਼ ਆਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਰੀ ਅਜੇ ਤੀਕ ਨਾ ਹਿਰਸ ਥੀਂ ਬਾਜ ਆਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਸ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਵੈਰ ਚਾਯੋ ਉਧਲ ਜਾਵਸੈੈਂ ਤੈੈਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਣਾ ਈ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qibcergfm6hsmsoh3k0gbhtz368qgk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/251</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5323</id>
    <revision>
      <id>220436</id>
      <parentid>38752</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="aft4stecockg3j0c3qjby1fcuf62u95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੩੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਠੂਠੇ ਭੰਨ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨੀ ਏਂ ਅਗੇ ਰੱਬ ਦੇ ਆਖ ਕੀ ਦੱਸਣਾ ਈਂ 
ਗੁੱਡਾ ਬੰਨ੍ਹਸੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਗਲੀ ਗਲੀ ਬਜ਼ਾਰ ਨੇ ਹੱਸਣਾ ਈਂ 
ਤਾਉੜੀ ਵਜੇਗੀ ਖੁਆਰੀ ਦੀ ਮਗਰ ਤੇਰੇ ਇਹ ਕੰਮ ਖਰਾਬੀ ਦਾ ਰੱਸਣਾ ਈਂ 
ਤੇਰੇ ਕੁਆਰ ਨੂੰ ਖੁਆਰ ਸੰਸਾਰ ਕਰਸੀ ਇਹ ਜੋਗੀ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਖੱਸਣਾ ਈਂ
ਨਾਲ ਚੂੜ੍ਹੇ ਦੇ ਖਤਰੀ ਘੁਲਣ ਲੱਗਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਿਰ ਮੁਲਕ ਨੇ ਹੱਸਣਾ ਈਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਲਖ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਮੈਂ ਤੇ ਉਡਾਈਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗੂੂਠਿਆਂ ਦੇ
ਤੈਨੂੰ ਸਿਧ ਕਾਮਲ ਵਲੀ ਗੌਂਸ ਦਿਸੇ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਦਿਸੇ ਭੇਸ ਝੂਠਿਆਂ ਦੇ  
ਜਿਉਂ ਹਿਮਾਇਤੀ ਖੋਤੜੀ ਲੱਤ ਮਾਰੇ ਭੌਰ ਤਾਜਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤੇ ਬੂਥਿਆਂ ਦੇ
ਸਾਡੇ ਖੌਂਸਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਚੋਬਰ ਭਾਵੇਂ  ਢੇਰ ਲਾਵੇ ਭੰਨ ਠੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਇਹ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਮੈਂ ਮਸਤ ਏਦੂੂੰ ਐਸੇ ਮਕਰ ਹਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਜੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਨਾਲ ਚੁਆਤੀਆਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਸੇਕੀਏ ਚੋਬਰਾਂ ਘੂਠਿਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਇਹ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਹ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਨਾ ਛੇੜ ਕੁੜੀਏ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਫ਼ਸਾਦ ਪਵਾਸੀਆ ਨੀ 
ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਖੇੜੇ ਉੱਜੜ ਜਾਣ ਮਾਪੇ ਤੁੱਧ ਲੰਡੀ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਜਾਸੀਆ ਨੀ 
ਬਹੁਤ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਮੱਤ ਉਸਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਸੁਣਾਸੀਆ ਨੀ 
ਅਹਿਮਦਸ਼ਾਹ ਅਜ਼ਗੈਬ ਥੀਂ ਆਣ ਪੌਸੀ ਰੱਬ ਰੱਖ ਜੰਡਿਆਲੇ ਨੂੰ ਜਾਸੀਆ ਨੀ
ਸਕੰਦਰਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਫਕਰ ਦੇ ਪੈਰ ਪਕੜੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜ਼ਿਰਾਹ ਦਾ ਫਤ੍ਹੇ ਕਰਾਸੀਆ ਨੀ  
ਤਿਮਰਲਿੰਗ ਤੇ ਕੀਤੀ ਫ਼ਕੀਰ ਕਿਰਪਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਸੱਤ ਦਿਵਾਸੀਆ ਨੀ 
ਪੈਰ ਪਕੜ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਕਰਹੁ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਏਸ ਦੀ ਆਹ ਪੈ ਜਾਸੀਆ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਗੋਰ ਅੰਦਰ ਪੱਛੋਤਾਸੀਆ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਭਲਾ ਭਾਬੀ ਤੈਨੂੰ ਖੇਖਨ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵਿਖਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਤੇਰੇ ਤਾਨ੍ਹਿਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸਾੜ ਸੱਟੀ ਅੱਜ ਜ਼ਹਿਰ ਮੰਗਾਇਕੇ ਖਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਇੱਕੇ ਮਰਾਂਗੀ ਮੈਂ ਇੱਕੇ ਏਸ ਮਾਰਾਂ ਇੱਕੇ ਭਾਬੀਏ ਤੁੱਧ ਮਰਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਰੋਵਾਂ ਮਾਰ ਢਾਹਾਂ ਭਾਈ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਕੁਟਾਇਸਾਂ ਨੀ  
ਚਾਕ ਲੀਕ ਲਾਈ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਫਾਹੀ ਗਲਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਆਖ ਸੁਣਾਇਸਾਂ ਨੀ
ਉੱਤੇ ਮਾਰੀਏ ਤੂੰ ਅਤੇ ਹੇਠ ਜੋਗੀ ਇਹ ਘੱਗਰੀ ਚਾਇ ਵਿਛਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਸੀਤਾ ਦਹਿਸਰੇ ਨਾਲ ਜਿਉਂ ਗਾਹ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਘੁਮੰਡ ਪਵਾਇਸਾਂ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aft4stecockg3j0c3qjby1fcuf62u95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/252</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5324</id>
    <revision>
      <id>220437</id>
      <parentid>38759</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4095" sha1="2wxkd9uu6f3sdkqyrtht85d8uvn82s8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੪੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੰਨ ਤਾਹੀਏਂ ਜਾਂ ਘਰੋਂ ਕਢਾਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੁਰਾਦ ਬਲੋਚ ਹੰਢਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਚੋਚੜੇ ਬੋਲੀਆਂ ਲਾਉਨੀ ਏਂ ਤੇਰੇ ਜੀਉ ਨੂੰ ਪਈ ਖਪਾਇਸਾਂ ਨੀ  
ਸਿਰ ਏਸਦਾ ਵੱਢ ਕੇ ਕਰਾਂ ਬੇਰੇ ਏਸੇ ਠੂਠੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਰੱਖੀਂ ਹੀਰੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜਮ੍ਹਾ ਖਾਤਰ ਤੇਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੰਗ ਲਹਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਕੁਟਾਇਸਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਇਸਾਂ ਨੀ ਗੁੱਤੋਂ ਪਕੜ ਕੇ ਘਰੋਂ ਕਢਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਨਾਲ ਰੱਸਿਆਂ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਟੰਗਵਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਜਿਵੇਂ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੜੇ ਦਿੱਤਿਓ ਨੀ ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਭੀ ਦੁੱਖ ਵਿਖਾਇਸਾਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਿਖਾਇਕੇ ਸੈਦੜੇ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ ਸਭ ਚੂਰ ਕਰਾਇਸਾਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੂਨ ਭੇਡ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੋ ਮਾਰ ਲਈਅਨ ਉਜੜ ਜਾਇ ਜਹਾਨ ਤੇ ਜੱਗ ਸਾਰਾ  
ਹਥੋਂ ਜੂੰਆਂ ਦੇ ਜੁੱਲ ਜੇ ਸੁੱਟ ਦੀਜਨ ਕੀਕਰ ਕੱਟੀਏ ਪੋਹ ਤੇ ਮਾਘ ਸਾਰਾ 
ਤੇਰੇ ਭਾਈ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੜਨ ਜੋਗੀ ਹੱਥ ਲਾਏ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੈਂਸਿਆਰਾ
ਮੇਰੀ ਭੰਗ ਝਾੜੇ ਓਹਦੀ ਟੰਗ ਭੰਨਾਂ ਸਿਆਲ ਸਾੜ ਸੁੱਟਨ ਓਹਦਾ ਦੇਸ ਸਾਰਾ  
ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਕਰੇ ਸੈਦਾ ਆ ਕੁਆਰੀਏ ਲਾਯੋ ਈ ਕਿਹਾ ਆੜਾ  
ਸਿਰੋਂ ਖੋਹਕੇ ਚੂੰਡੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਜ਼ਾਰ ਦੇ ਖੂਬ ਝਾੜਾ 
ਫਿਰੇਂ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲਦੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰਸਾਂ ਵੇਖੇ ਮੁਲਕ ਸਾਰਾ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪਨਾਹ ਮੰਗ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਰੰਨ ਆਈ ਵਿਗਾੜ ਤੇ ਕਰੇ ਕਾਰਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੱਜਲ ਪੂਛਲਾਂ ਵਾਲੜਾ ਘੱਤ ਨੈਣਾਂ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦਾਰ ਬਣਾਉਨੀ ਏਂ  
ਨੀਵੀਆਂ ਪਟੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਲਮਾ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਗੁੰਜਾਂ ਘੱਲਕੇ ਲਾਵਣਾ ਲਾਉਨੀ ਏਂ 
ਜੇਵਰ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਲਾਉਨੀ ਏਂ ਨਿੱਤ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਛਣਕਾਉਨੀ ਏਂ 
ਬਾਂਕੀ ਫੱਬ ਰਹਿੰਦੀ ਚੋਲੀ ਬਾਫਤੇ ਦੀ ਉਤੇ ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅੱਲੀਆਂ ਲਾਉਨੀ ਏਂ  
ਠੋਡੀ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਪਾਇਕੇ ਖ਼ਾਲ ਖੂਨੀ ਰਾਹ ਜਾਂਦੜੇ ਮਿਰਗ ਫਹਾਉਨੀ ਏਂ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਖ਼ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਮਾਉਨੀ ਏਂ ਅੱਖੀਂ ਸੁੱਰਮਾ ਪਾ ਮਟਕਾਉਨੀ ਏਂ 
ਚਿਟੇ ਦੰਦ ਹੁਣ ਪਈ ਬਣਾਉਣੀਏਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸ਼ਰਮਾਉਨੀ ਏਂ 
ਮੁੱਲ ਵੱਟਨਾ ਲੋਹੜ ਦੰਦਾਸੜੇ ਦਾ ਜ਼ਰੀ ਬਾਦਲਾ ਪੱਟ ਹੰਢਾਉਨੀ ਏਂ 
ਤੇੜ ਘੱਗਰਾ ਪਾਇਕੇ ਪੱਟ ਵਾਲਾ ਕੂੰਜਾਂ ਘੱਤ ਕੇ ਲਾਉਨਾ ਲਾਉਨੀ ਏਂ  
ਨਵਾਂ ਵੇਸ ਤੇ ਵੇਸ ਬਣਾਉਨੀਏਂ ਲਵੇਂ ਫੇਰੀਆਂ ਤੇ ਘੁੱਮਕਾਉਨੀ ਏਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wxkd9uu6f3sdkqyrtht85d8uvn82s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/253</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5325</id>
    <revision>
      <id>220438</id>
      <parentid>38766</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4075" sha1="td14z0ot6uimkl8gpnl6hx0kgfjny8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੪੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਾਲ ਹੁਸਨ ਗੁਮਾਨ ਦੇ ਪਲੰਘ ਬਹਿਕੇ ਹੂਰਾਂ ਪਰੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸਦਾਉਨੀ ਏਂ  
ਨਾਲ ਜੋਗੀ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਮਾਰਕੇ ਨੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਈ ਚਮਕਾਉਨੀ ਏਂ 
ਨਵੇਂ ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜਦੀਏ ਕਸਬੀਏ ਨੀ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਉਨੀ ਏਂ 
ਹੁਕਮ ਕਰਨੀਏਂ ਸਾਰਿਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਤੇ ਬੜੀ ਆਪ ਨੂੰ ਛੈਲ ਸਦਾਉਨੀ ਏਂ 
ਮਹਿੰਦੀ ਲਾ ਹੱਥੀਂ ਪਹਿਨ ਜ਼ਰੀ ਜ਼ੇਵਰ ਸੁਇਨ ਮੁਰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਗਵਾਉਨੀ ਏਂ 
ਪੈਰ ਨਾਲ ਚਵਾ ਦੇ ਚਾਉਨੀਏ ਲਾਡ ਨਾਲ ਗਹਿਣੇ ਛਣਕਾਉਣੀ ਏਂ 
ਸਰਦਾਰ ਹੈਂ ਖੂਬਾਂ ਦੇ ਤਿ੍ੰਞਨਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤਲੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਨੀ ਏਂ 
ਵੇਖ ਹੋਹਨਾਂ ਨੱਕ ਚੜ੍ਹਾਉਨੀਏਂ ਬੈਠੀ ਪਲੰਘ ਤੇ ਲੂਤੀਆਂ ਲਾਉਨੀ ਏਂ 
ਪਰ ਅਸੀਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਘੱਟ ਤੈਥੋਂ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਛੈਲ ਸਦਾਉਨੀ ਏਂ 
ਸਾਡੇ ਚੰਨ ਸਰੀਰ ਮਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਨੂੰ ਚੂਹੜੀ ਤੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਨੀ ਏਂ 
ਨਾਢੂਸ਼ਾਹ ਦੀ ਰੰਨ ਹੋ ਪਲੰਘ ਬਹਿਕੇ ਸਾਡੇ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਉਨੀ ਏਂ 
ਨਾਲ ਜੋਗੀ ਦੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮਿਲ ਗਈ ਏਂ ਅਖੀਂ ਨਹਿਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਮਾਉਨੀ ਏਂ 
ਤੈਨੂੰ ਹਥ ਨਾ ਆਵਸੀ ਕੁਝ ਹੀਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਚੁਗਲੀਆਂ ਲਾਉਨੀ ਏਂ 
ਤੇਰਾ ਕੱਖ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਗਾੜਿਆ ਏ ਐਵੇਂ ਜੋਗੀ ਦੀ ਟੰਗ ਭਨਾਉਨੀ ਏਂ 
ਚੌਂਕ ਪਾਇਕੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਕਹਿਰ ਵਾਲਾ ਨੀ ਤੂੰ ਯਾਰ ਨੂੰ ਪਈ ਦਿਖਾਉਨੀ ਏਂ 
ਅਖੀਂ ਪਾ ਸੁਰਮਾ ਮੱਟਕਾਉਨੀਏਂ ਮੂੰਹ ਪਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰ ਆਉਨੀ ਏਂ 
ਸਣੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਮਾਰਕੇ ਮਿੱਝ ਕਢੂੰ ਜੈਂਦੀਆਂ ਚਾਉੜਾਂ ਚਾ ਵਿਖਾਉਨੀ ਏਂ 
ਸਭੇ ਅੜਤਨੇ ਪੜਤਨੇ ਸਾੜ ਸੁਟੂੰ ਐਵੇਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਪਈ ਜਗਾਉਨੀ ਏਂ 
ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਆਯਾ ਅਸਾਂ ਨਾਂਹ ਭਾਵੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਮੂੰਹੋਂ ਅਖਾਉਨੀ ਏਂ 
ਵੇਖ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਖੁਦੇੜ ਕਢੂੰ ਕਿਵੇਂ ਓਸਨੂੰ ਆਣ ਛੁਡਾਉਨੀ ਏਂ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਾਂ ਗੀ ਮੁਲਕ ਵੇਖੇ ਜਿਹੇ ਮਿਹਣੇ ਲੂਤੀਆਂ ਲਾਉਨੀ ਏਂ 
ਏਸ ਗੱਲ ਵਿਚੋਂ ਤੁੱਧ ਚਾਹਨਾ ਕੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦਾ ਮਗਜ਼ ਖਪਾਉਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਲਾ ਕੁਆਰੀਏ ਸਾਂਗ ਕਿਉਂ ਲਾਉਂਨੀਏਂ ਚਿੱਬੇ ਹੋਠ ਕਯੋਂ ਪਈ ਬਣਾਉਨੀ ਏਂ 
ਭਲਾ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਪਈ ਭਰਮਾਉਨੀਏਂ ਅਤੇ ਜੀਭ ਕਿਉਂ ਪਈ ਲਮਕਾਉਨੀ ਏਂ 
ਲਗੇ ਵੱਸ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਕਟਾਉਨੀਏਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਲੂਤੀਆਂ ਲਾਉਨੀ ਏਂ 
ਇੱਕੇ ਜੋਗੀ ਤੋਂ ਕੁਆਰ ਭਨਾਉਨੀਏਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਿੰਡ ਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਰਵਾਉਨੀ ਏਂ 
ਐਡੀ ਲਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਰੇਂ ਗੱਲਾਂ ਸੈਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਪੜ੍ਹਾਉਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>td14z0ot6uimkl8gpnl6hx0kgfjny8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/254</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5326</id>
    <revision>
      <id>220439</id>
      <parentid>38774</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="n72pxwbzyc3kx38280e30xtwfc1dcnw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੪੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਜਾਹ ਉੱਧਲ ਕੇਹੀਆਂ ਪਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਉਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਪਕੜਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਸਣੇ ਲੌੌਂਡੀ ਹੱਥ ਪਕੜ ਮੋਹਲੀ ਜੈਂਦੇ ਨਾਲ ਛੜੇੇਂਦੀਆਂ ਚਾਉਲੇ ਨੂੰ 
ਗਿਰਦ ਆਣ ਹੋਈਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋਗਨਾਂ ਦੇ ਖੂਬ ਫੰਡ ਚਾੜ੍ਹੀ ਓਸ ਰਾਉਲੇ ਨੂੰ 
ਖਪਰ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਤੋੜਕੇ ਗਿਰਦ ਹੋਈਆਂ ਢਾਹ ਘੱਤਿਓ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਸਾਉਲੇ ਨੂੰ 
ਅੰਦਰ ਵਾੜਕੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੁੰਡਾ ਬਾਹਰ ਕੁੱਟਿਓ ਖੂਬ ਲਟਬਾਉਲੇ ਨੂੰ  
ਅੰਦਰੋਂ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਹੀਰ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਓ ਜੇ ਖਿੰਡ ਬਾਉਲੇ ਨੂੰ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਮਾਰ ਤਹਿਬਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉੱਖਲੀ ਕੁੱਟੀਏ ਚਾਉਲੇ ਨੂੰ 
ਘੜੀ ਘੜੀ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕੋ ਮਾਰ ਮਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕਿਆ ਸੀ ਇਸ ਲਾਉਲੇ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਹਲਿਆਂ ਦੇ ਠੰਡਾ ਕੀਤੋ ਨੇ ਕੱਸ ਉਤਾਉਲੇ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਹਾਂ ਵੱਟ ਲੰਗੋਟੜੇ ਲਈ ਮੁਹਲੀ ਕਾਰੇ ਵੇਖ ਲੌ ਮੁੰਡਿਆਂ ਮੋਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਮਾਲੜ੍ਹ ਪਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਘੂਕ ਪਈਆਂ ਘੱਸੇ ਵੇਖ ਲੌ ਟੋਹਿਣੇ ਟੋਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਢਾਹਕੇ ਜੋਗੀੜਾ ਫਾਟ ਕੀਤੀ ਕੁੱਟ ਨਾਲ ਘੜਵੰਜੀਆਂ ਖੋਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਇਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਆਲੇ ਝੁਰਮਟ ਘੱਤਿਓ ਨੇ ਪੱਟੇ ਵੱਜ ਦੇ ਮਾਸ ਧਰੂਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਨਿਕਲ ਝੱਟ ਕੀਤਾ ਸਹਿਤੀ ਰਾਵਲੇ ਤੇ ਪਾਸੇ ਭੰਨਿਓਂ ਨੇ ਨਾਲ ਥੋਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਜੱਟ ਮਾਰ ਮਧਾਣੀਆਂ ਪੀਹ ਸੱਟਿਆ ਸਿਰ ਭੰਨਿਆ ਨਾਲ ਦੁਧ ਦੋਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਬ ਹੁਸੈਨ ਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਬੂਸਮੰਦ ਹੈਸੀ ਵਿਚ ਚੂਹਣੀਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਲਸ਼ਕਰ ਝੁੱਲ ਪਏ ਝਾਟੇ ਲੂਹਣੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਖਾਇਕੇ ਮਾਰ ਫਿਰ ਗਰਮ ਹੋਯਾ ਮਾਰ ਮਾਰਿਆ ਭੂਤ ਫਤੂਰ ਦੇ ਨੇ 
ਵੇਖ ਪਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਮ ਮਾਰਿਆ ਏ ਉਸ ਫ਼ਰੇਸ਼ਤੇ ਬੈਂਤ ਮਾਮੂਰ ਦੇ ਨੇ 
ਕਮਰ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਲਾਈ ਥਾਪਨਾ ਮਲਕ ਹਜ਼ੂਰ ਦੇ ਨੇ 
ਡੇਰਾ ਬਖਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਰਕੇ ਲੁਟ ਲਿਆ ਫਤ੍ਹੇ ਪਾਈ ਪਠਾਣ ਕਸੂਰ ਦੇ ਨੇ 
ਜਦੋਂ ਨਾਲ ਟਕੋਰ ਦੇ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਦਿੱਤਾ ਦੁੱਖੜਾ ਘਾਓ ਨਸੂਰ ਦੇ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਲਾਟਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਤਾਓ ਤੰਨੂਰ ਦੇ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਅਤੇ ਬਾਂਦੀ ਨੂੰ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਵੇਂ ਮਾਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਰਾਵਲੇ ਨੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਪਹੌੜੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਸੂ 
ਗਲ੍ਹਾਂ ਪੱਟ ਕੇ ਚੋਲੀਆਂ ਕਰੇ ਲੀਰਾਂ ਹਿੱਕਾਂ ਭੰਨ ਕੇ ਲਾਲ ਕਰਾਈਆਂ ਸੂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n72pxwbzyc3kx38280e30xtwfc1dcnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/256</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5328</id>
    <revision>
      <id>220440</id>
      <parentid>158247</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="6duxxjg1dtpb1ty3u1qghfo82xpm1ea" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|'''ਹੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ'''}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14}}
ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਕੋਲੋਂ ਕੁਟ ਖਾ ਕੇ ਰਾਂਝਾ ਵਾਰੀ ਦਾ ਵੱਟਾ ਉਤਾਰਣ ਲਈ
{{gap|7em}}ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਭੁਆਂਦਾ ਹੈ
{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14}} {{right|[ਦੇਖੋ ਸਫ਼ਾ ੨੪੩}}&lt;/poem&gt;}}
{{Css image crop
|Image = ਹੀਰ_ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf
|Page = 256
|bSize = 413
|cWidth = 314
|cHeight = 329
|oTop = 101
|oLeft = 57
|Location = center
|Description = 
}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਵੇਂ ਮਾਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਰਾਵਲੇ ਨੇ, ਪੰਜ ਸੱਤ ਪਹੌੜੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਸੂ
ਗਲ੍ਹਾਂ ਪਟ ਕੇ ਚੋਲੀਆਂ ਕਰੇ ਲੀਰਾਂ, ਹਿੱਕਾਂ ਭੰਨ ਕੇ ਲਾਲ ਕਰਾਈਆਂ ਸੂ
ਨਾਲੇ ਤੋੜ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਪਕੜ ਗੁੱਤੋਂ, ਦੋਵੇਂ ਵੇਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚ ਭਵਾਈਆਂ ਸੂ
ਵਾਂਗ ਡੋਰ ਦੇ ਚੋਲੀ ਦੀਆਂ ਖਿਚ ਤਣੀਆਂ, ਫੜ ਵਾਂਗ ਪਤੰਗ ਉਡਾਈਆਂ ਸੂ
ਜੇਹਾ ਰਿੱਛ ਕਲੰਦਰਾਂ ਘੋਲ ਹੁੰਦਾ, ਸੋਟੇ ਚਿੱਤੜੀਂ ਲਾ ਨਚਾਈਆਂ ਸੂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਫੜ ਚੋਰ ਵਾਂਗੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਪਕੜ ਹਜ਼ੂਰ ਮੰਗਵਾਈਆਂ ਸੂ
{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6duxxjg1dtpb1ty3u1qghfo82xpm1ea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/257</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5329</id>
    <revision>
      <id>220441</id>
      <parentid>38780</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4311" sha1="lpecv2por6vmk6jlilq07iyd90n5hqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿ (੨੪੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਾਲੇ ਤੋੜ ਝੰਝੋੜਕੇ ਪਕੜ ਗੁੱਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਵਾਈਆਂ ਸੂ 
ਵਾਂਗ ਡੋਰ ਦੇ ਚੋਲੀ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚ ਤਣੀਆਂ ਫੜ ਵਾਂਗ ਪਤੰਗ ਉਡਾਈਆਂ ਸੂ 
ਖੋਹ ਚੂੰਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਮਾਰ ਹੂਰਾ ਦੇ ਦੋ ਧੌਣ ਦੇ ਮੁੱਢ ਚ ਲਾਈਆਂ ਸੂ
ਜਿਹਾ ਰਿੱਛ ਕਲੰਦਰਾਂ ਘੋਲ ਹੁੰਦਾ ਦੋਵੇਂ ਚਿੱਤੜੀਂ ਲਾ ਨਚਾਈਆਂ ਸੂ 
ਕੀਤੀ ਖੂਬ ਟਕੋਰ ਤੇ ਤਗੜ ਤਰਗੋਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਦਰੀ ਵਾਂਗ ਟਪਾਈਆਂ ਸੂ  
ਸ਼ਰਮਗਾਹ ਮਖ਼ਸੂਮ ਵਿੱਚ ਦੇ ਉਂਗਲ ਚਣੇ ਭਾੜ ਦੇ ਵਾਂਗ ਟਪਾਈਆਂ ਸੂ 
ਜੋਗੀ ਵਾਸਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬੱਸ ਕਰ ਜਾਹ ਹੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਆਖ ਛੁਡਾਈਆਂ ਸੁ  
ਮਨ੍ਹੇਂ ਕਰ ਰਹੀ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਇਹ ਆਵੇ ਲੀਕਾਂ ਜੋਗੀ ਤੋਂ ਅੱਜ ਲਵਾਈਆਂ ਸੂ 
ਜੋਗੀ ਤਰਸ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਛੱਡ ਓਹਨੂੰ ਸਹੁੰਆਂ ਹੀਰ ਬਤੇਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਸੂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਫੜੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਕੜ ਹਜੂਰ ਮੰਗਵਾਈਆਂ ਸੂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਲੌੌਂਡੀ ਨੇ ਪੁਕਾਰ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਾਸਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੱਠਿਆਂ ਹੋਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਨਾਂ ਛੁਟਦਿਆਂ ਹਾਲ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤੀ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮੁਸ਼ਟੰਡੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ 
ਵਾਂਗ ਕਾਬਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਗਿਰਦ ਹੋਈਆਂ ਦੋ ਦੋ ਅਲਲ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾ ਗਈਆਂ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਕੇ ਧੱਕ ਕੇ ਰੱਖ ਅੱਗੇ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਤਾਕ ਚੜ੍ਹਾ ਗਈਆਂ
ਧੱਕੇ ਦੇਕੇ ਸੱਟ ਪਲੱਟ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋੜਾ ਬੜਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫਸਾ ਗਈਆਂ 
ਵਾਂਗ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਆਣਕੇ ਗਿਰਦ ਹੋਈਆਂ ਫੜ੍ਹੇ ਪਾਇਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੁਡਾ ਗਈਆਂ  
ਨਾਲ ਇਫਤਰੇ ਯਾਰ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠਾ ਬਾਹੋਂ ਪਕੜ ਕੇ ਰੰਨਾਂ ਉਠਾ ਗਈਆਂ 
ਬਾਜ਼ ਤੋੜਕੇ ਤਾਬਿਓਂ ਲਾਹਿਓ ਨੇ ਮਾਸ਼ੂਕ ਦੀ ਦੀਦ ਹਟਾ ਗਈਆਂ  
ਮਿਲੇ ਚਿਰੀ ਵਿਛੁੰਨੜੇ ਖੋਹਿਓ ਨੇ ਦੂਣੀ ਅੱਗ ਤੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਗਈਆਂ 
ਅੱਗੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਫਿਰ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਭੜਕਦੀ ਤੇ ਤੇਲ ਪਾ ਗਈਆਂ
ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਖੌਫ ਰੰਝੇਟੜੇ ਨੂੰ ਸੋਈ ਰਾਤਾਂ ਰੰਝੇਟੇ ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ 
ਸੂਬੇਦਾਰ ਤਗੱਯਰ ਨੂੰ ਢਾ ਛਡਿਆ ਵੱਡਾ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਵਾਇਦਾ ਪਾ ਗਈਆਂ 
ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਅਰੂੜੀ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਨੇ ਕੱਢ ਬਹਿਸਤੋਂ ਦੋਜ਼ਕੇ ਪਾ ਗਈਆਂ 
ਜੋਗੀ ਮਸਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਦੰਗ ਰਹਿਆ ਕੇਹਾ ਜਾਦੂੜਾ ਘੋਲ ਪਿਲਾ ਗਈਆਂ ਲੈ  
ਅਗੇ ਠੂਠੇ ਨੂੰ ਝੂਰਦਾ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਉਤੇ ਹੋਰ ਪਸਾਰ ਬਣਾ ਗਈਆਂ
ਰਾਂਝਾ ਰੋਂਵਦਾ ਤੇ ਕੁਰਲਾਂਵਦਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਥੀਂ ਇਹ ਗਵਾ ਗਈਆਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਵੱਡਾ ਕਹਿਰ ਹੋਯਾ ਪਰੀਆਂ ਜਿੰਨ ਫ਼ਰਿੱਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਲਾ ਗਈਆਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਕਲ ਊਸ਼ਰ ਗਿਆ ਆਦਮ ਜੱਨਤੋਂ ਕੱਢ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpecv2por6vmk6jlilq07iyd90n5hqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/258</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5330</id>
    <revision>
      <id>220442</id>
      <parentid>38789</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="cbl5cbcx9cvl59ek3vwxzmhw0xrntww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿ (੨੪੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਜਦੇ ਵਾਸਤੇ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਧੱਕੇ  ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਨੇ ਸੱਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੀਤਾ 
ਸ਼ੱਦਾਦ ਬਹਿਸ਼ਤ ਥੀਂ ਰਹਿਆ ਬਾਹਰ ਨਮਰੂਦ ਮੱਛਰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ 
ਜੋਗੀ ਆਸ਼ਕ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਵੈਰਾਨ ਕੀਤਾ 
ਜੇੜ੍ਹੀ ਅਕਲ ਸੀ ਯਾਰ ਦੇ ਵੇਖਣੇ ਦੀ ਸੱਭੋ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਚਾ ਨਾਦਾਨ ਕੀਤਾ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜੋਗੀ ਜਿਵੇਂ ਨੂਰ ਹੈਰਾਨ ਤੁਫ਼ਾਨ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਚੁੱਪ ਬੈਠੀ ਅਸੀਂ ਕੁੱਟ ਕਢੇ ਸਾਡਾ ਵਾਹ ਪਿਆ ਨਾਲ ਡੋਰਿਆਂ ਦੇ 
ਉਹ ਵੇਲੜਾ ਹੱਥ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਏ ਲੋਕ ਦੇਹ ਰਹੇ ਲੱਖ ਢੰਡੋਰਿਆਂ ਦੇ 
ਐਥੇ ਗੱਲ ਕੁਚੱਜ ਦੀ ਆਣ ਵੱਜੀ ਜੋਗ ਲਿਆ ਸੀ ਨਾਲ ਟਕੋਰਿਆਂ ਦੇ 
ਸ਼ਰਮ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਬਦਲਾ ਇਹਨਾਂ ਮਾਰਿਆ ਨਾਲ ਪਹੌੜਿਆਂ ਦੇ  
ਇੱਕ ਰੰਨ ਗਈ ਦੂਜਾ ਧੰਨ ਗਿਆ ਲੋਕ ਮਾਰਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਦੇ
ਧੀਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਨੋਹਾਂ ਡਾਢਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਕੂੰ ਹੱਥ ਆਵਨ ਬਿਨਾਂ ਜੋਰਿਆਂ ਦੇ 
ਅਸੀਂ ਖੈਰ ਮੰਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਵੈਰ ਕੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਾਲ ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸ ਡਾਢਿਆਂ ਦੇ ਸੌ ਸੱਤ ਵੀਹੀਂ ਹਾੜੇ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਕਮਜ਼ੋਰਿਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਫੇੜ ਫੇੜੇ ਰੰਨਾਂ ਮੁੱਢ ਫਸਾਦ ਨੇ ਖਲਾਂ ਦੇ ਜੀ 
ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਖੁੱਚੀਂ ਪਏ ਘੱਟੇ ਮਗਰ ਹਲਾਂ ਦੇ ਜੀ 
ਦਰ ਦਰ ਉੱਤੇ ਧੱਕੇ ਫੇਰ ਖਾਧੇ ਰੰਨਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਯੱਧੜਾਂ ਬਲਾਂ ਦੇ ਜੀ 
ਨਾਲੇ ਘੱਤ ਮੂਧਾ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਟਿਓ ਨੇ ਭੰਨੇ ਹੱਡ ਜਿਉਂ ਡੱਕਰੇ ਖਲਾਂ ਦੇ ਜੀ 
ਟੁੱਕਰ ਪਿੰਨ ਖਾਧੇ ਘਰਾਂ ਕੰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜੱਟਾਂ ਚਲਾਂ ਦੇ ਜੀ
ਖਾਧੀ ਮਾਰ ਪਰ ਹੀਰ ਨਾ ਹੱਥ ਆਈ ਫੰਧ ਢੇਰ ਕੀਤੇ ਵਲਾਂ ਛਲਾਂ ਦੇ ਜੀ 
ਅੰਤ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਕੇ ਹਾਰ ਰਹਿਆ ਗਏ ਜ਼ੋਰ ਜਵਾਨੀਆਂ ਬਲਾਂ ਦੇ ਜੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਲਾਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਇ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਸਾਧੇ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂ ਦੇ ਜੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਧੂੰਆਂ ਹੰਝਦਾ ਰੋਇਕੇ ਆਹ ਮਾਰੇ ਰੱਬ ਮੇਲਕੇ ਯਾਰ ਵਿਛੋੜਿਓ ਕਿਉਂ  
ਮੇਰਾ ਰੜੇ ਜਹਾਜ ਸੀ ਆਣ ਲੱਗਾ ਬੰਨੇ ਲਾਇਕੇ ਫੇਰ ਮੁੜ ਬੋੜਿਓ ਕਿਉਂ 
ਝਾਕਾ ਦੇਕੇ ਬਾਗ਼ ਬਹਿਸ਼ਤ ਵਾਲਾ ਫੇਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਵੱਲ ਟੋਰਿਓ ਕਿਉਂ  
ਅਸਾਂ ਬਾਗ਼ ਬਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨ ਗ਼ੈਬ ਦਾ ਆਣ ਚਮੋੜਿਓ ਕਿਉਂ  
ਕੋਈ ਅਸਾਂ ਥੀਂ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਹੋਯਾ ਸਾਥ ਅਜ਼ਲ ਦਾ ਲੱਦਕੇ ਮੋੜਿਓ ਕਿਉਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cbl5cbcx9cvl59ek3vwxzmhw0xrntww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/259</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5331</id>
    <revision>
      <id>220443</id>
      <parentid>38795</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="gb4zelfnjxlac5ej6j15j8lmx5iu74d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੪੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਬਾਦਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਦਿੱਲ ਨਾਲ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਜੋੜਿਓ ਕਿਉਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਯਾ ਰੱਬਾ ਫੇਰ ਮੈਂ ਏਸ ਘਰ ਕਦੋਂ ਵੜਸਾਂ 
ਮਸ਼ਾਹੂਰ ਸਾਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਯਾ ਮੁੜ ਸੱਖਣਾ ਵਤਨ ਕੀ ਨਾਲ ਖੜਜਾਂ  
ਬਾਂਹ ਕੱਢ ਆਯਾ ਏਸ ਕੰਮ ਤਾਈਂ ਸੋਈਓ ਅਟਕਿਆ ਜਾ ਕਿਸੇ ਹੱਥ ਫੜਸਾਂ 
ਰਹਿਆ ਇੱਕ ਇਕੱਲੜਾ ਯਾਰ ਬਾਝੋ ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੀਉੜਾ ਕਿੱਤ ਅਦਾ ਧਰਸਾਂ 
ਪਿਛੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਹਿਆ ਮੇਰਿਆਂ ਭਾਈਆਂ ਦਾ ਬਾਝ ਬਾਂਹਾਂ ਕੀ ਖੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਸਾਂ 
ਪਲੇ ਦਾਮ ਨਾਹੀਂ ਦਿਆਂ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਲਵਾਂ ਮਾਮਲੇ ਚੌਤੜੇ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਸਾਂ  
ਸੱਭ ਸ਼ਰਮ ਰਸੂਲ ਮਕਬੂਲ ਤਾਈਂ ਬੰਨੇ ਲਾਵਸੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਘਾਟ ਅੜਸਾਂ 
ਇੱਕੇ ਬੈਠ ਕਨਾਰੇ ਮੈਂ ਚਿਲਾ ਕੱਢਾਂ ਪੜ੍ਹਾਂ ਸੇੇੇਫੀਆਂ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਰੱਬ ਕਰਸਾਂ 
ਮਦਦ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੀਰ ਜੇ ਆਣ ਮਿਲੇ ਨਾਲ ਸੰਗ ਦੇ ਰੱਲ ਕੇ ਝੰਗ ਵੜਸਾਂ 
ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰਹੋਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਤੇਰਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦਾ ਵਿਰਦ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਰਸਾਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਰੋ ਰੋ ਸਿਰੋ ਸਿਰ ਪਿੱਟਦਾ ਏ ਮੱਥੇ ਲਿੱਖੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਅਵੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਮੈਨੂੰ ਰੱਬ ਬਾਝੋਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂਘ ਕਾਈ ਸੱਭ ਡੰਡੀਆਂ ਗਮਾਂ ਨੇ ਮੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਜਿਥੇ ਸ਼ੀਂਹ ਬੁੱਕਣ ਸ਼ੂਕਣ ਨਾਗ ਕਾਲੇ ਬਘਿਆੜ ਘਤਣ ਨਿੱਤ ਜੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਸਾਡੀ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਾਂਝ ਟੁੱਟੀ ਸਾਡੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਜੰਗਲੀਂ ਚੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਹੀਰ ਹੀਰ ਕਰਦਾ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਂਦਾ ਸਾਂਗਾਂ ਸੀਨੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੀਆਂ ਹੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਜੇਕਰ ਹੀਰ ਆਵੇ ਹੱਥ ਏਸ ਵੇਲੇ ਤੱਦ ਹੋਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਵੱਲੀਆਂ ਨੀ  
ਚਿਲਾ ਕੱਟ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਂ ਕਲਾਮ ਡਾਢੀ ਭੀੜਾਂ ਵੱਜੀਆਂ ਆਣ ਅਵੱਲੀਆਂ ਨੀ
ਕੀਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੁੱਖ ਝਾਗੇ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੈਨ ਇਕੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਆਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਹਾਲ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦਾ ਕਰ ਕਹਿਵਤਾਂ ਲੱਲ ਵਿਲੱਲੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਦੀਦ ਕਾਰਨ ਅਸਾਂ ਐਡ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੋਂਦਾ ਕਾਸਨੂੰ ਬੀਰ ਬਤਾਲੀਆ ਵੇ ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਤੁੱਧ ਮਿਲਾਪ ਮੀਆਂ 
ਦਰ ਯਾਰ ਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਪੌਣ ਰੌਲੇ ਰੋਂਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਿਆ ਵਿਰਲਾਪ ਮੀਆਂ 
ਲਿਆ ਵੇਖਕੇ ਓਸ ਪਛਾਣ ਬੇਲੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਓਸਨੂੰ ਤਾਪ ਮੀਆਂ 
ਲਾ ਜ਼ੋਰ ਲਲਕਾਰ ਤੂੰ ਪੀਰ ਪੰਜੇ ਤੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਦੁੱਖ ਤਾਪ ਮੀਆਂ 
ਬਾਲਨਾਥ ਦਾ ਚੇਲੜਾ ਤੂੰ ਹੋਇਓਂ ਤੇਰਾ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gb4zelfnjxlac5ej6j15j8lmx5iu74d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/260</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5332</id>
    <revision>
      <id>220444</id>
      <parentid>207434</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="g1455fbr6zbdc8s3kpauynj0dnyr38v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੪੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਹੜੇ ਪੀਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ ਤੱਧ ਤਾਈਂ ਕਰੋ ਓਸਦਾ ਰਾਤ ਦਿਨ ਜਾਪ ਮੀਆਂ 
ਜੋਰ ਆਪਣਾ ਫੱਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਯਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਮੈਂਡਾ ਗੁਰੂ ਬਾਪ ਮੀਆਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਭੁੱਖਾ ਬੂਹੇ ਰੋਇ ਬੈਠਾ ਦਇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਰਾਪ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਬਦਦੁਆ ਦੇਣੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਦਦੁਆਈਂ ਦੇਂਦਾ ਸਹਿਤੀ ਰੰਨ ਸਾਨੂੰ ਬੁਰਾ ਮਾਰਿਆ ਏ 
ਸਾਡਾ ਵੱਸ ਨਾ ਚੱਲਦਾ ਇੱਕ ਰੱਤੀ ਨਾਂਲ ਆਜਜ਼ਾਂ ਕਹਿਰ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਏ 
ਮਦਦ ਕਰਨ ਜੇ ਆਣਕੇ ਪੀਰ ਪੰਜੇ ਬਦਲਾ ਲਾਂ ਮੈਂ ਰੋ ਪੁਕਾਰਿਆ ਏ  
ਥੱਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸਾਧ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰਿਦਾ ਧਾਰਿਆ ਏ 
ਏਸ ਹੀਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਲਏ ਤਰਲੇ ਘਰ ਵੱਸਦਾ ਅਸਾਂ ਉਜਾੜਿਆ ਏ 
ਕੰਨ ਪਾੜਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ ਲਈਆਂ ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਜੀਉ ਨਾ ਹਾਰਿਆ ਏ  
ਭਾਈ ਭਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾ ਵੈਰ ਪਾਯਾ ਅਸਾਂ ਵਤਨ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਸਾਰਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਇਹੋ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਸੁਖ਼ਨ ਵਿਚਾਰਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਰਾਮਾਤ ਲਗਾਇਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫੂਕਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢੋਂ ਪੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਧੂੰਆਂ ਧੂਪ ਧੁਖਾਇਕੇ ਪੜ੍ਹਾਂ ਸੈਫ਼ੀ ਟੂਣੇ ਕਾਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਫੌਜਦਾਰ ਨਾਹੀਂ ਦਿਆਂ ਫੂਕ ਅੱਗਾ ਕਰ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਚੌੜ ਚਪੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਜੇਕਰ ਹੁਕਮ ਖੁਦਾ ਥੀਂ ਮਿਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਨਾਲ ਫੌਜ ਨਾਹੀਂ ਪਕੜ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪੈਰ ਤੇ ਨਕ ਕੰਨ ਕੱਟ ਸੁੱਟਾਂ
ਅਲਮਤਰਕੇਫਾਂਕਹਾਰਯਾਬੁਦਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਨਈ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਪਲਕ ਵਿਚ ਮੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਸਹਿਤੀ ਹੱਥ ਆਵੇ ਪੱਕੜ ਚੂੂੰਡੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਗ ਟਾਟ ਦੀ ਤੱਪੜੀ ਛੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਪੰਜ ਪੀਰ ਜੇ ਬਾਹੁੜਨ ਆਣ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਕਜੀਅੜੇ ਪੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਵੱਟ ਸੱਟ ਪਛੱਟ ਕੁਲੱਟ ਹੋ ਕੇ ਝੱਟ ਵੱਟ ਤੇ ਉੱਧ ਉਲੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਾਲ ਜੀਭਾ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਚੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਹੋਵੇ ਪਾਰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਬੁੱਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਝੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਜੇਕਰ ਹੀਰ ਮਿਲੇ ਤਾਹੀਏਂ ਜੀਉਨਾ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਗਰ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਉਲੱਟ ਸੁੱਟਾਂ  
ਜੱਟ ਵੱਟ ਤੇ ਫੱਟ ਤੇ ਪੱਟ ਬਧੇ ਵਰ ਦੇਣ ਸਿਆਣਿਆਂ ਸੱਟ ਸੁੱਟਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮਾਸ਼ੂਕ ਜੇ ਮਿਲੇ ਖਿਲਵਤ ਸੱਭ ਜੀਉ ਦੇ ਦੁੱਖ ਉਲੱਟ ਸੁੱਟਾਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਿਲ ਫਿਕਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਬੰਦ ਹੋਯਾ ਰਾਂਝਾ ਜੀਉ ਗੋਤੇ ਲੱਖ ਖਾ ਬੈਠ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1455fbr6zbdc8s3kpauynj0dnyr38v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/261</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5333</id>
    <revision>
      <id>220445</id>
      <parentid>38841</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="b0dqy3p3c9a6fx0v13r9m48msnlns01" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿ (੨੪੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੱਥੋਂ ਹੂੰਝ ਧੂੰਆਂ ਸਿਰ ਚਾ ਟੁਰਿਆ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਮਚਾ ਬੈਠਾ 
ਅਖੀਂ ਮੀਟਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ ਹੀ ਧੂਣੀਆਂ ਲਾ ਬੈਠਾ 
ਵੱਟ ਮਾਰਕੇ ਚਾਰੋਂ ਹੀ ਤਰਫ਼ ਉੱਚੀ ਉਥੇ ਵਲਗਣਾ ਖੂਬ ਬਣਾ ਬੈਠਾ 
ਅਸਾਂ ਕੂੜ ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਸੱਚ ਕਰਸੀ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਡੀਲ ਜਗਾ ਬੈਠਾ 
ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਜਾਂ ਤਾਓ ਨੇ ਤਾ ਕੀਤਾ ਇਸ਼ਕ ਮੁਸ਼ਕ ਵਿਹਾਇਕੇ ਜਾ ਬੈਠਾ 
ਬਾਗ ਹਰਾ ਹੋਯਾ ਉਸ ਵੇਲੜੇ ਜੀ ਜਿੱਸ ਵੇਲੜੇ ਧੂਣੀ ਰਮਾ ਬੈਠਾ 
ਫੱਲ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬਾਗ ਤਾਈਂ ਜਦੋਂ ਚੋਟ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਲਾ ਬੈਠਾ 
ਪਿੰਡੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਚਿਣਗਾਂ ਤੇ ਛੱਡ ਨੱਠਾ ਸਾਧ ਗਿਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਭੁਲਾ ਬੈਠਾ 
ਇਹ ਕੰਮ ਸੀ ਅਹਿਲ ਤਪੀਸਰਾਂ ਦਾ ਸੁਣੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ 
ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨੇ ਤਾ ਪਾਯਾ ਤਦੋਂ ਛਾਉਂ ਵਲ ਝੌਂਪੜੀ ਲਾ ਬੈਠਾ 
ਤਰਫ ਯਾਰ ਦੀ ਖਿਆਲ ਦੁੜਾਇਓ ਸੂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਭੁਲਾ ਬੈਠਾ 
ਹੱਥ ਲਾਇਕੇ ਸਾਸ ਚੜ੍ਹਾ ਦੁਆਰੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਹੰਤ ਹੈ ਆ ਬੈਠਾ 
ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਦੇ ਲਾ ਤਾੜੀ ਵਾਂਗ ਬੜੇ ਤਪਸੀਆਂ ਆ ਬੈਠਾ
ਹੱਥ ਸਿਮਰਨਾ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪਾ ਮਾਲਾ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਭਬੂਤ ਰਮਾ ਬੈਠਾ  
ਛਾਂ ਸੰਘਣੀ ਤੱਕ ਕੇ ਸਟ ਭੂਰਾ ਵਾਂਗ ਅਹਿਦੀਆਂ ਢਾਸਣਾ ਲਾ ਬੈਠਾ
ਲਾਲ ਅੱਖੀਆਂ ਭਖਦੀਆਂ ਮੁਖ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹਵਸ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਮਿਟਾ ਬੈਠਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਸ ਵਕਤ ਨੂੰ ਝੂਰਦਾ ਏ ਜਿਸ ਵੇਲੜੇ ਅਖੀਆਂ ਲਾ ਬੈਠਾ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਰਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬੈਠਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਦਿਲੋਂ ਤਜਵੀਜ ਬਣਾਇ ਕੇ ਤੇ ਵਾਂਗ ਸਾਧੂਆਂ ਚਿੱਤ ਬਣਾ ਰਹਿਆ 
ਕਦੇ ਨਾਂਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਲੱਖ ਬੋਲੇ ਡੰਡੇ ਸੁਥਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਜਾ ਰਹਿਆ
ਕਦੇ ਮੁਖੀ ਤੱਪ ਸ਼ਾਮ ਤੱਪ ਪੌਣ ਭਖੀ ਸਦਾ ਬਰਤ ਨੇਮੀ ਝਟ ਲਾ ਰਹਿਆ 
ਕਦੇ ਮਸਤ ਮਜਜ਼ੂਬ ਲੱਟ ਹੋ ਸੁਥਰਾ ਅਲਫ਼ ਸਿਆਹ ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਲਾ ਰਹਿਆ  
ਕਦੇ ਉਰਧ ਤਪ ਸਾਸ ਗ੍ਰਾਸ ਤੱਪ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜੋਗ ਤਾਂਈ ਝੁੱਟੀ ਲਾ ਰਹਿਆ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੈ ਯਾਰ ਦਾ ਗ਼ੱਮ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਵਿਰਦ ਪਕਾ ਰਹਿਆ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੀਟ ਅੱਖੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਬੰਦਗੀ ਤੇ ਘੱਤੇ ਜੱਲੀਆਂ ਚਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹਿਆ 
ਕਰੇ ਆਜਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਕਾਰਬੇ ਦੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਖੁਦਾ ਤੇ ਰੋ ਰਹਿਆ  
ਦਸਵੇਂ ਦੁਆਰ ਤੇ ਸਾਸ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਵਾਂਗ ਸਮਾਧ ਖਲੋ ਰਹਿਆ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0dqy3p3c9a6fx0v13r9m48msnlns01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/262</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5334</id>
    <revision>
      <id>220446</id>
      <parentid>38852</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4441" sha1="sfttoelifu0w2wj5z2di71k8ibw3r5c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੪੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖਾਰਾਂ ਘੱਤਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇ ਫਿਕਰ ਦੀਆਂ ਮੈਲਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧੋ ਰਹਿਆ 
ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਖੁਦਾ ਦੇ ਮਹਿਵ ਰਹਿੰਦਾ ਕਦੇ ਬੈਠ ਰਹਿਆ ਕਦੇ ਸੋ ਰਹਿਆ  
ਨਿਉਲੀ ਕਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਉਰਧ ਤੱਪ ਵਿਚ ਕਦੇ ਹੋਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਝੋ ਰਹਿਆ
ਪੀਰਾਂ ਆਪ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਗ਼ੱਮ ਖੋ ਰਹਿਆ 
ਆਵਾਜ਼ ਆਯਾ ਬੱਚਾ ਰਾਂਝਿਆ ਓਇ ਤੇਰਾ ਸਬਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋ ਰਹਿਆ 
ਰਾਂਝਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਯਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲੇ ਅੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਯਾਰ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁਣ ਹੋ ਰਹਿਆ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋਵਣਾ ਸੀ ਸੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਹਿਆ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਜੁੰਮੇ ਦੇ ਦਿਨ ਬਾਗ ਵਿਚ ਸੈਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਧਾਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੋਜ਼ ਜੁੰਮੇ ਦੇ ਤਿ੍ੰਞਣਾਂ ਦੌੜ ਕੀਤੀ ਟੁਰ ਨਿੱਕਲੇ ਕਟਕ ਅਰਬੇਲੀਆਂ ਦੇ  
ਜਿਵੇਂ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਆ ਬਹੇ ਬਾਗੀਂ ਫਿਰਨ ਘੋੜੜੇ ਉਠ ਮਹੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਧਮਕਾਰ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਧਰਤ ਬੋਲੀ ਛੁੱਟੇ ਪਾਸਨੇ ਗਰਬ ਗਹੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਵੇਖ ਜੋਗੀ ਦੇ ਥਾਨ ਵਿਚ ਆਣ ਵੜੀਆਂ ਧਮਕਾਰ ਪੈ ਗਏ ਕੁੜੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਗਹਿਣੇ ਲੱਦੀਆਂ ਪਰੀਆਂ ਛੱਣ ਛੱਣ ਛਣਕਨ ਵੱਡੇ ਤਿ੍ੰਝਣਾਂ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਜਿਉਂ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਅਤਰ ਵਾਸਤੇ ਹੱਟ ਫਲੇਲੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਧੂੰਆਂ ਫੋਲਕੇ ਰੋਲਕੇ ਸੱਟ ਖੱਪਰ ਤੋੜ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਭੰਗ ਖਿਲਾਰੀਆ ਨੇ 
ਡੰਡਾ ਕੂੂੰਡਾ ਭੰਨਿਆ ਹੁਕਾ ਸਣੇ ਨੇਚੇ ਸਮੀ ਘੱਤਕੇ ਲੁੱਡੀਆਂ ਮਾਰੀਆ ਨੇ 
ਦੌਰਾ ਪਿਆਲਾ ਤੇ ਪੋਸਤ ਅਫੀਮ ਕੱਕੜ ਫੋਲ ਫਾਲਕੇ ਪੱਟਿਆ ਡਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਸਾਫਾ ਸੰਗਲੀ ਚਿਮਟਾ ਕਿੰਗ ਬਗਲੀ ਨਾਦ ਸਿਮਰਨਾ ਧੂਪ ਖਿਲਾਰੀਆ ਨੇ  
ਜਿਹਾ ਹੂੰਝ ਬਾਜਾਰ ਦਾ ਫੋਲ ਕੂੜਾ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਿਆ ਛਾਣ ਪਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਜੋਗੀ ਮਸਖਰਾ ਖੂਬ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਖੋਤਾ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਕਰਨ ਹੇਲੂਆ ਹੇਲੂਆ ਮਾਰ ਮਾਹਗਾ ਦੇਣ ਧੀਰੀਆਂ ਤੇ ਖਿੱਲੀ ਮਾਰੀਆ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਿਉਂ ਦਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਲੁਟੀ ਤਿਵੇਂ ਜੋਗੀ ਦੀ ਰਸਦ ਉਜਾੜੀਆ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਤੋਂ ਡਰਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਨਸਣਾ ਅਤੇ ਕੌਲਾਂ ਦਾ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾਰ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਤੰਗ ਢੁੱਕੇ ਸ਼ਬਖੂਨ ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸੱਜਿਆ ਏ  
ਤਰਾਹ ਪਵੇ ਜਿਉਂ ਧਾੜ ਨੂੰ ਸ਼ੀਹ ਛੁੱਟੇ ਉੱਠ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਮਲ੍ਹੇ ਗੱਜਿਆ ਏ 
ਹੱਥ ਪਕੜਕੇ ਫਾਹੁੜੀ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ ਮਗਰ ਚੋਰ ਦੇ ਸਾਧ ਜਿਉਂ ਭੱਜਿਆ ਏ 
ਅਰੇ ਭੂਤ ਕਾ ਕਾਫਲਾ ਕਹਾਂ ਚਲਿਆ ਗਾਲ੍ਹੀਂ ਦੇਂਦੜਾ ਮੂਲ ਨਾ ਰੱਜਿਆ ਏ 
ਸਭੋ ਨੱਸ ਗਈਆਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਬਾਕੀ ਜਾ ਸੋਇਨ ਚਿੜੀ ਉੱਤੇ ਵੱਜਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sfttoelifu0w2wj5z2di71k8ibw3r5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/263</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5335</id>
    <revision>
      <id>220447</id>
      <parentid>38857</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="qek49haemawt0fyhrmxb2spw84fq6dt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੪੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾਇ ਹਾਇ ਮੁੰਡੇ ਮਾਰੀ ਜਾਹ ਨਾਹੀਂ ਪਰੀ ਵੇਖ ਅਵਧੂਤ ਨਾ ਲੱਜਿਆ ਏ 
ਨੰਗੀ ਹੋ ਬੈਠੀ ਸੱਟ ਸਤਰ ਜ਼ੇਵਰ ਸਭਾ ਜਾਣ ਬਹਾਨਿਆਂ ਸੱਜਿਆ ਏ 
ਮਲਕੁਲ ਮੌਤ ਅਜ਼ਾਬ ਥੀਂ ਕਰੇ ਤੰਗੀ ਪਰਦਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਹੀਓਂ ਕੱਜਿਆ ਏ 
ਉਤੋਂ ਨਾਦ ਵਜਾਏ ਤੇ ਕਰੇ ਨਾਅਰੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗੱਜਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹਸਾਲ ਨੂੰ ਖਰੀ ਪਜੜੀ ਸੂਰ ਹਸ਼ਰ ਦਾ ਵੇਖ ਲੇੈ ਵੱਜਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਡਰਕੇ ਕੌਲਾਂ ਨੇ ਫਰਯਾਦ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਮਾਰ ਨਾ ਬਾਹੁੜੀ ਵੇ ਮਰ ਜਾਊਂਗੀ ਅਹਿਲ ਦੀਵਾਨਿਆ ਵੇ 
ਕੂਕੇ ਬਾਹੁੜੀ ਬਾਹੁੜੀ ਮਰਾਂ ਜਾਨੋਂ ਰੱਖ ਲਈਂ ਮੀਆਂ ਮਸਤਾਨਿਆ ਵੇ 
ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਜੱਦ ਆਣਕੇ ਬਹੇ ਬੂਹੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਨਾਲ ਬਹਾਨਿਆਂ ਵੇ
ਤੇਰੀ ਡੀਲ ਹੈ ਦੇਉ ਦੀ ਅਸੀਂ ਪਰੀਆਂ ਇੱਕ ਲੱਤ ਲੱਗੀ ਮਰ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਗੱਲ ਦਸਨੀਊਂ ਜਿਹੜੀ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਲਈ ਸੁਨੇਹੜਾ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਤੇਰਾ ਭੇਤ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਦੱਸਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਸਮ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਖਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਮੇਰੀ ਹੈ ਚਾਚੀ ਦੋਸਤ ਧੁਰੋਂ ਤੇਰੀ ਜਾ ਓਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਸੁਣਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਹੀਰ ਨਾਮ ਉਸਦਾ ਜੇੜ੍ਹੀ ਤੁੱਧ ਬੇਲਨ ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਜੇੜ੍ਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੇਂ ਸੁਨੇਹੜਾ ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਆਖਿਆ ਘਿੰਨ ਲੈ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਤੇਰਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਦਿਆਂ ਪੈਗਾਮ ਪੱਕਾ ਕੌਲਾਂ ਆਖਿਆ ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਕਹੇ ਸੋ ਫੇਰ ਜਵਾਬ ਘਲਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਸਾਨੀਆਂ ਵੇ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਓਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤ ਜਾਂ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਟਟਿਆਨੀਆਂ ਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਰੀਂ ਮੁਰਾਦ ਹਾਸਲ ਕੁੱਲ ਖਲਕ ਦੇ ਕੰਮ ਦਿਆ ਬਾਨੀਆਂ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਹਥੀਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਨੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਆਹ ਮਾਰੀ ਮੂੰਹੋਂ ਰੋ ਕੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤੋੋ
ਜਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਭਲਾ ਕੀਤੋ ਸਾਨੂੰ ਹਾਲ ਥੀਂ ਚਾ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤੋੋ 
ਵਨਜ਼ਿਆਤਿਗਰਕੁਨ ਪੜ੍ਹਕੇ ਬਾਬ ਇਜ਼ਾਜੁਲ ਜ਼ਿਲਤ ਚਾਕ ਦੀ ਫ਼ਾਲ ਕੀਤੋੋ 
ਝੰਡਾ ਸਿਆਹ ਸਫ਼ੈਦ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ ਓਹ ਘੱਤ ਮਜੀਠ ਗ਼ਮ ਲਾਲ ਕੀਤੋੋ 
ਦੀਨ ਬੇਗ਼ ਦੇ ਮਗਰ ਜੇ ਪਏ ਗਿਲਜੇ ਡੇਰਾ ਲੁੱਟ ਕੇ ਚਾ ਕੰਗਾਲ ਕੀਤੋ 
ਤਿਲਾ ਕੁੰਦਨੀ ਅੱਗ ਦਾ ਤਾਉ ਦੇਕੇ ਚਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਲਾਲ ਕੀਤੋ 
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗੂੰ ਮੇਰੇ ਵੈਰ ਪੈਕੇ ਤੱਪ ਛੰਡਕੇ ਚਾਕ ਦਾ ਤਾਲ ਕੀਤੋ 
ਚਾੜ੍ਹ ਸਦਰ ਬਹਾਲਿਓ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਰਤਰਫੀਆਂ ਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਕੀਤੋ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qek49haemawt0fyhrmxb2spw84fq6dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/264</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5336</id>
    <revision>
      <id>220448</id>
      <parentid>38865</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="r599e5e294r8h8v934vmdyut7s8cc34" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫਤਿਆਬਾਦ ਚਾ ਦਿਤੋਂ ਈ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾ ਰਾਂਝਣੇ ਦੇ ਵੈਰੋ ਵਾਲ ਕੀਤੋ 
ਛੱਡ ਨੱਠੀਏ ਸਿਆਲ ਤੇ ਮਹੀਂ ਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਆਣ ਜਾਲ ਕੀਤੋ 
ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਵਿਖਾਉੜਾ ਵਿਆਹ ਵਾਲਾ ਡੋਲ੍ਹੀ ਚੜ੍ਹਨ ਲਗੀ ਹਾਲ ਹਾਲ ਕੀਤੋੋ 
ਭਲੇ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਚਾਕ ਕੀਤੋ ਚਾ ਜੱਗ ਉਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਕੀਤੋ 
ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਧੜਕੇ ਮੇਰੇ ਬਾਬ ਦਾ ਤੁੱਧ ਭੁੁੰਚਾਲ ਕੀਤੋ  
ਸਾੜ ਬਾਲ ਕੰਗਾਲ ਬੇਹਾਲ ਕਰਕੇ ਹਾਲ ਚਾਲ ਥੀਂ ਚਾ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤੋ 
ਤਦੋਂ ਸਥਰ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕਰ ਜਾਣਦੀ ਸੈੈਂ ਜਦੋਂ ਅਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸਾਲ ਕੀਤੋ 
ਨੇਹੁੰ ਲਾਇਕੇ ਮੁੱਖ ਭਵਾਇਆ ਈ ਨਾਲ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਗਾਲ ਕੀਤੋ 
ਜਾਂ ਮੈਂ ਗਿਆ ਵੇੜ੍ਹੇ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਫੱੜ ਚੋਰ ਵਾਂਗੂੰ ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਕੀਤੋ 
ਅਸਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਸਾਇਆ ਈ ਵਿੱਚ ਜੱਗ ਦੇ ਚਾ ਪਾਇਮਾਲ ਕੀਤੋ 
ਤੇਰੇ ਬਾਬ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਮਿਲੇ ਬਦਲਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ਾਲਮੇਂ ਤੁੱਧ ਮੈਂ ਨਾਲ ਕੀਤੋੋ
ਰਾਤ ਦਿੱਨ ਬਦਦੁਆਈਆਂ ਦੇਵਨਾ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਧੰਦਾਲ ਕੀਤੋ 
ਦਿਤੋ ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਮਸਤੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤੋ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕੌਲਾਂ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੁੜੀ ਆਪਣਾ ਆਪ ਛੁਡਾ ਨੱਠੀ ਤੀਰ ਗਜ਼ਬ ਦਾ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਧੱਸਿਆ ਏ
ਸਹਿਜ ਆਣਕੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬਹਿਕੇ ਹਾਲ ਜੋਗੀ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੱਸਿਆ ਏ 
ਛੱਡ ਨੰਗ ਨਾਮੂਸ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਰਹੇ ਰੋਂਦੜਾ ਕਦੇ ਨਾ ਹੱਸਿਆ ਏ  
ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗੜਾ ਕਹਿਰ ਦਾ ਓਸ ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਏ 
ਘਰੋਂ ਮਾਰਕੇ ਮੋਹਲੀਆਂ ਕੱਢਿਆ ਏ ਜਾ ਕਾਲੜੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਧੱਸਿਆ ਏ 
ਏਸ ਹੁਸਨ ਗੁਮਾਨ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜਕੇ ਆ ਕਹਿਰ ਦਾ ਤੀਰ ਕਿਉਂ ਕੱਸਿਆ ਏ 
ਖੇਡਨ ਗਈ ਸਾਂ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੇਤ ਉਸ ਦੱਸਿਆ ਏ 
ਦਿਹੋਂ ਖਲਾ ਓਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਾਹ ਦੇਖੇ ਰਾਤੀਂ ਗਿਣੇ ਤਾਰੇ ਲੱਕ ਕੱਸਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗੂੰ ਨੀਰ ਓਸ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਵੱਸਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਕੌਲਾਂ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੁੜੀਏ ਵੇਖ ਰੰਝੇਟੜੇ ਕੱਚ ਕੀਤਾ ਭੇਤ ਜੀਉ ਦਾ ਖੋਲ ਪਸਾਰਿਆ ਈ 
ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੇਤ ਦਿਤਾ ਉਹਨੂੰ ਤੁਰਤ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਈ 
ਰਸਮ ਏਸ ਜਹਾਨ ਦੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਿਆ ਸੋ ਓਹੀ ਮਾਰਿਆ ਈ 
ਤੋਤੇ ਬੋਲ ਕੇ ਪਿੰਜਰੇ ਕੈਦ ਹੋਏ ਐਵੇਂ ਬੋਲ ਨੂੰ ਅਗਨ ਸੰਘਾਰਿਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r599e5e294r8h8v934vmdyut7s8cc34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/265</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5337</id>
    <revision>
      <id>220449</id>
      <parentid>38869</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4034" sha1="nfcg9ck3y2rqs88u57kf7m78hcue67e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਖਬਤ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆਂ ਦੀ  
ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਜਿਸ ਇਸ਼ਕ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ ਓਹਨੂੰ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਝਾੜਿਆ ਈ
ਮੈਨਾਂ ਖੁਮਰੇ ਅਸਰਾਰ ਜਬਾਨ ਦਿੱਤਾ ਓਹਨੂੰ ਕਫ਼ਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਮਾਰਿਆ ਈ  
ਕੁੰਮਏਬਿਜ਼ਨੀ ਸ਼ਾਹ ਸੰਮਸ ਕਹਿਆ ਓਹਦਾ ਖਲੇ ਦਾ ਚੰਮ ਉਤਾਰਿਆ ਈ 
ਯੂਸਫ਼ ਬੋਲਕੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਖਾਬ ਦੱਸੀ ਓਹਨੂੰ ਖੂਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਾਰੂਨ ਨੂੰ ਸਣੇ ਦੌਲਤ ਹੇਠ ਜ਼ਿਮੀ ਦੇ ਚਾ ਨਿਘਾਰਿਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਕੌਲਾਂ ਹੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚਾਕ ਹੋਇਕੇ ਖੋਲੀਆਂ ਚਾਰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਜੀਉ ਤੁੱਧ ਖੱਸਿਆ ਸੀ
ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੇਡਦੀ ਸੈਂ ਮੁਲਕ ਉਸਦੇ ਬਾਬ ਦਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ  
ਆ ਸਾਹੁਰੇ ਵਹੁਟੜੀ ਹੋ ਬੈਠੀ ਤਦੋਂ ਜਾਇਕੇ ਜੋਗ ਵਿਚ ਧੱਸਿਆ ਸੀ 
ਆਯਾ ਹੋ ਫ਼ਕੀਰ ਤਾਂ ਲੜੀ ਸਹਿਤੀ ਗੜਾ ਓਸਤੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ 
ਮਾਰ ਮੁਹਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਕਾਲੜੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਨੱਸਿਆ ਸੀ 
ਪਿਛਾ ਦੇ ਨਾਹੀਂ ਮਾਰੀ ਜਾਏਂਗੀ ਨੀ ਭੇਤ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ 
ਡੋਲੀ ਚੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਯਾਰ ਤੋਂ ਝੇਪ ਗਈਏਂ ਤਦੋਂ ਮੁਲਕ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਹੱਸਿਆ ਸੀ 
ਜਦੋਂ ਮੀਏਂ ਨੇ ਕੂਚ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਤੰਗ ਤੋਬਰਾ ਨਫ਼ਰ ਨੇ ਕੱਸਿਆ ਸੀ
ਆਪ ਕੱਢ ਕੇ ਘੁੰਡ ਬੇਗਮੀ ਹੋਈਏਂ ਕੋਈ ਮੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ 
ਰਮਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਓਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਰਹਿਆ ਅਗੋਂ ਸੁਖਨ ਨਾ ਕੋਈ ਸਰੱਸਿਆ ਸੀ 
ਸਗੋਂ ਮੇਹਣਿਆਂ ਮਾਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕੀਤਾ ਏਸ ਖੌਫ ਕੋਲੋਂ ਘਰੋਂ ਨੱਸਿਆ ਸੀ
ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਡਾਇਣਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀਰੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਕਾਲਜਾ ਡੱਸਿਆ ਸੀ 
ਜਦੋਂ ਰੂਹ ਇਕਰਾਰ ਖਰਾਜ ਕੀਤਾ ਤਦੋਂ ਜਾ ਕਲਬੂਤ ਵਿਚ ਧੱਸਿਆ ਸੀ 
ਜਿਹੜੇ ਨਿਵੇਂ ਸੋ ਓਹ ਹਜ਼ੂਰ ਹੋਏ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਸਮਝ ਤੂੰ ਨੱਢੀਏ ਨੀ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਨੇ ਕੇਡ ਫ਼ਸਾਦ ਕੀਤਾ  
ਰੰਨਾਂ ਅਗੇ ਚਾ ਭੇਤ ਖਲਾਰਿਆਂ ਸੂ ਨਰਦ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨੂੰ ਚਾ ਮਾਦ ਕੀਤਾ
ਚਾਲਾ ਦੱਸ ਕੇ ਖੇਡ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਾਲਾ ਰਾਂਝੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਹ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ  
ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੁਤਰ ਸੀ ਭੇਤ ਦੀ ਕੈਦ ਵਾਲਾ ਓਹਦੀ ਤੋੜ ਮੁਹਾਰ ਅਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ
ਅਗੇ ਭੇਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਜੂਦ ਆਹਾ ਹੁਣ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਅਹਿਲ ਅਲਾਦ ਕੀਤਾ 
ਵਾਰਸ ਹੋਯਾ ਕੀ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਦ ਨੂੰ ਚਾ ਬੇਦਾਦ ਕੀਤਾ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nfcg9ck3y2rqs88u57kf7m78hcue67e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/266</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5338</id>
    <revision>
      <id>220450</id>
      <parentid>38878</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="esqh6k91ghfhi8urtwh5kxlttmvrya0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੨)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਕੌਲਾਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਵਾਂਗ ਈਮਾਨ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੁਦਾ ਹੋਇਕੇ ਪਿੰਡ ਥੀਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਆ 
ਨੈਨਾਂ ਤੇਰਿਆਂ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਚਾਕ ਹੋਇ ਕੇ ਖੋਲੀਆਂ ਚਾਰ ਰਹਿਆ 
ਤੂੰ ਤਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਚੌਧਰਾਣੀ ਰਾਂਝਾ ਰੋਇ ਕੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰ ਰਹਿਆ 
ਅੰਨ ਕੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਘੱਤ ਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜ ਰਹਿਆ 
ਓਹਨੂੰ ਵੜਨ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤੂੰ ਸਤਰ ਖਾਨੇ ਥੱਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰ ਰਹਿਆ 
ਤੈਨੂੰ ਚਾਕ ਦੀ ਆਖਦਾ ਮੁਲਕ ਸਾਰਾ ਐਵੇਂ ਓਸਨੂੰ ਮਿਹਣਾ ਮਾਰ ਰਹਿਆ  
ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਮਸਊਦ ਮੈਦੂਦ ਵਾਂਗੂੰ ਓਹ ਤਾਂ ਨਫ਼ਸ ਦੀ ਹਿਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹਿਆ 
ਸਿੱਧਾ ਨਾਲ ਤਵੱਕਲੀ ਠੱਲ੍ਹ ਬੇੜਾ ਇੱਕੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਇੱਕੇ ਪਾਰ ਰਹਿਆ  
ਜਿਹੜਾ ਵੱਜਣਾ ਢੋਲ ਸੀ ਵੱਜ ਗਿਆ ਅਜੇ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰਹਿਆ  
ਵਾਰਸ ਨੰਗ ਨਾਮੂਸ ਨਾ ਰਹੇ ਓਥੇ ਜਿਥੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਲੱਗ ਬਜ਼ਾਰ ਰਹਿਆ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਕੀ ਹੋ ਬੈਠੇ ਅਸੀਂ ਜੋਗੀੜੇ ਤੋਂ ਜਾਹ ਲਾ ਲੈ ਜ਼ੋਰ ਜੋ ਲਾਉਣਾ ਈਂ 
ਅਸੀਂ ਹੁਸਨ ਦੇ ਹੋ ਮਗਰੂਰ ਬੈਠੇ ਚਾਰ ਚਸ਼ਮ ਦਾ ਕਟਕ ਲੜਾਉਣਾ ਈਂ 
ਸੁਰਮਾ ਅਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਅਸਾਂ ਵੱਡਾ ਘੁਮੰਡ ਪਵਾਉਣਾ ਈਂ 
ਲੱਖ ਜ਼ੋਰ ਤੂੰ ਲਾ ਜੇ ਲਾਉਨਾ ਏਂ ਅਸਾਂ ਬੱਧਿਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਆਉਣਾ ਈਂ 
ਰੁੱਖ ਦੇਕੇ ਯਾਰ ਪਿਆਰੜੇ ਨੂੰ ਸੈਦਾ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਾਉਣਾ ਈਂ 
ਸੀਤਾ ਪੂਜ ਬੈਠਾ ਸੈਦਾ ਵਾਂਗ ਦਹਿਸਰ ਸੋਨੇ ਲੰਕ ਨੂੰ ਓਸ ਲੁਟਾਉਣਾ ਈਂ 
ਸਾਡੇ ਕੌਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਇਤਬਾਰ ਨਾਹੀਂ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਾ ਆਉਣਾ ਈਂ 
ਖੁਲ੍ਹ ਪਲਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਨ ਵਖਾਇਕੇ ਤੇ ਜੋਗੀ ਜਟਾਂ ਨੂੰ ਖਾਕ ਰੁਲਾਉਣਾ ਈਂ 
ਰਾਂਝੇ ਕੰਨ ਪੜਾਇਕੇ ਜੋਗ ਲਿਆ ਅਸਾਂ ਜੈਜ਼ੀਆ ਜੋਗ ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਈਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਹ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਾ ਅਸਾਂ ਹਾਸਲਾ ਬਾਗ ਦਾ ਪਾਉਣਾ ਈ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਕੌਲਾਂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਕੀ ਹੋਇਕੇ ਖੇੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੜੀਏਂ ਆਸ਼ਕ ਹੁਸਨ ਦੇ ਵਾਰਸੀ ਜੱਟੀਏ ਨੀ 
ਪਿਛਾ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦੇਵਣਾ ਹੋਇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਝੁੱਗਾ ਓਸਦਾ ਕਾਸਨੂੰ ਪੱਟੀਏ ਨੀ  
ਜੇੜ੍ਹਾ ਵੇਖਕੇ ਮੁੱਖ ਨਿਹਾਲ ਹੋਵੇ ਕੀਜੇ ਕਤਲ ਨਾ ਹਾਣ ਪਲੱਟੀਏ ਨੀ 
ਆਸ਼ਕ ਸੱਜਰਾ ਈ ਕਰ ਜਾਣੀਏਂ ਨੀ ਦਿਲੋਂ ਹਾਣ ਵਿਸਾਰਕੇ ਹੱਟੀਏ ਨੀ  
ਇਹ ਆਸ਼ਕੀ ਵੇਲ ਅੰਗੂਰ ਦੀ ਏ ਮੁੱਢੋਂ ਏਸ ਨੂੰ ਲਾ ਨਾ ਪੱਟੀਏ ਨੀ
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਕੱਟੀਏ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਹੋਣ ਦੂਣੇ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਜੇ ਏਸਨੂੰ ਕੱਟੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>esqh6k91ghfhi8urtwh5kxlttmvrya0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/267</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5339</id>
    <revision>
      <id>220451</id>
      <parentid>38885</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="jyn5zgmed6w2w40vagc1sl6l72e7v3v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿(੨੫੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਸ ਹੁਸਨ ਦਾ ਨਾਂਹ ਗੁਮਾਨ ਕਰੀਏ ਛਾਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣ ਜੱਟੀਏ ਨੀ 
ਇਹ ਜੋਬਨਾ ਨਿੱਤ ਨਾ ਹੋਵਣਾ ਏਂ ਪੈਰ ਯਾਰ ਦੇ ਧੋਇਕੇ ਚੱਟੀਏ ਨੀ 
ਲੈਕੇ ਸੱਠ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲੇ ਤੂੰ ਤੇ ਧਾਉਂਦੀ ਸੈਂ ਨਿੱਤ ਜੱਟੀਏ ਨੀ 
ਪਿਛਾ ਨਾਹ ਦੀਜੇ ਸੱਚੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁੱਝ ਜਾਨ ਤੇ ਬਣੇ ਸੋ ਕੱਟੀਏ ਨੀ 
ਦਾਵਾ ਬੰਨ੍ਹੀਏਂ ਤੇ ਖੜਿਆਂ ਹੋ ਲੜੀਏ ਤੀਰ ਮਾਰਕੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੱਟੀਏ ਨੀ 
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਵਿਸਾਰੀਏ ਨਾਂਹ ਸਾਹਿਬ ਕਦੇ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਅੱਖ ਪਰੱਤੀਏ ਨੀ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੌਂਤ ਭੁਲਾਇਆ ਛੁੱਟੜਾਂ ਨੇ ਲੱਖ ਮੌਲੀਆਂ ਮਹਿੰਦੀਆਂ ਪੱਤੀਏ ਨੀ 
ਉੱਠ ਜੋਗੀ ਦੇ ਜਾਇਕੇ ਹੋ ਹਾਜਰ ਏਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਨਾ ਘੱਤੀਏ ਨੀ 
ਮਿਟੀ ਚਾਕ ਹਲਾਕ ਦੇ ਤੋਤੜੇ ਨੂੰ ਪਿਛੋਂ ਕੈਂਕਰੀ ਰੋੜ ਨਾ ਸੱਟੀਏ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੀ ਖਾਇਕੇ ਖੇਡ ਰੁੱਧੋੋਂ ਜਿਸਦਾ ਖਾਈਏ ਓਸਦਾ ਕੱਤੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਅਗੇ ਹੀਰ ਦੀ ਅਰਜ਼&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਸ਼ਦਾਂ ਪਾਸ ਜਾ ਡਿਗਣ ਤਾਲਬ ਤਿਵੇਂ ਸਹਿਤੀ ਦੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੀਰ ਫੇਰੇ 
ਕਰੀਂ ਸੱਭ ਤਕਸੀਰ ਮੁਆਫ਼ ਮੇਰੀ ਪੈਰੀਂ ਪਵਾਂ ਤੇ ਮੰਨੀਏਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ 
ਰਹਿਬਰ ਢੂੰਡਕੇ ਪੜਕਨਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੋਯਾ ਬਿਨਾਂ ਹਾਦੀਆਂ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਣ ਝੇੜੇ 
ਬੰਦਾ ਪੁਰ ਤਕਸੀਰ ਗੁਨਾਹ ਭਰਿਆ ਸ਼ਾਫ਼ੀ ਹਸ਼ਰ ਨੂੰ ਬਾਝ ਰਸੂਲ ਨੇੜੇ 
ਬਖਸ਼ੇ ਨਿੱਤ ਗੁਨਾਹ ਖੁਦਾਅ ਸੱਚਾ ਬੰਦੇ ਲੱਖ ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਭਰਨ ਬੇੜੇ 
ਹੀਰ ਕਰੇ ਤਰਲੇ ਸਹਿਤੀ ਨਾ ਮੰਨੇ ਘੜੀ ਘੜੀ ਓਹ ਪਾਉਂਦੀ ਨਿੱਤ ਫੇਰੇ 
ਤੋਬਾ ਤਾਇਬ ਨਸੂਹੇ ਦੀ ਕਰਾਂ ਬੀਬੀ ਬਾਝ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਅਸਾਂ ਦੇ ਕੌਣ ਗੇਰੇ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮਨਾਉੜਾ ਅਸਾਂ ਆਂਦਾ ਸਾਡੀ ਸੁਲਹ ਕਰਾਇਗਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੁੱਝ ਮਤਲਬ ਸਿਰੋਪਾ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੇ 
ਲੋਕਾਂ ਮਿਹਣੇ ਮਾਰ ਬੇਪਤੀ ਕੀਤੀ ਮਾਰੇ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰੀਂ ਰੋ ਰਹੇ 
ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਲ ਪੈਕਾਨ ਵਾਗੂੰ ਸਾਡੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਤੀਰ ਖਲੋ ਰਹੇ 
ਮੰਦਾ ਘਾਓ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿੱਲਦਾ ਸੀ ਹਮਾਂ ਗੋ ਰਹੇ 
ਜਿਥੇ ਅੰਬ ਦੀ ਰਸਾ ਦਾ ਦਾਗ ਲੱਗੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਫੈਦ ਜੇ ਧੋ ਰਹੇ 
ਮੇਰਾ ਤੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜੀਉ ਰਲਦਾ ਹੱਥ ਬੱਧੀ ਗੁਲਾਮ ਜੇ ਹੋ ਰਹੇ 
ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ ਹੀਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਲੋਗ ਵਗੋ ਰਹੇ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਸੰਗ ਨੂੰ ਰੰਗ ਆਵੇ ਲੱਖ ਸੂਹੇ ਜੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਰਹੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jyn5zgmed6w2w40vagc1sl6l72e7v3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/268</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5340</id>
    <revision>
      <id>220452</id>
      <parentid>38893</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="hrcdekkgxk8if86leafy45zds6cznmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੫੪)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਅਗੇ ਹੀਰ ਦੀ ਆਜਜ਼ੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਨ ਜਨਾਬ ਵਿਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਨਯਾਜ਼ਮੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ ਮ੍ਰਗੋਲੀਆਂ ਨੀ
ਕੀਤੀ ਸੱਭ ਤਕਸੀਰ ਮੁਆਫ ਤੇਰੀ ਦੂਣਾ ਬੋਲ ਲੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਨਹੀਂ ਜਾਉਸੀ ਬਾਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਓਹ ਵੱਲ ਤਕਦਾ ਸਾਂਗ ਜੋ ਹੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਕੌਲਾਂ ਹੱਥ ਸੁਨੇਹੜੇ ਓਸ ਘੱਲੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਹਮਜੋਲੀਆਂ ਨੀ
ਸਾਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਗੁਨਾਹ ਤਕਸੀਰ ਸਾਰੀ ਜੋ ਕੁੱਝ ਲੜਦਿਆਂ ਤੁੱਧਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਅਛੀ ਪੀੜ ਵੰਡਾਉਣੀ ਭੈਣ ਮੇਰੀ ਤੈਥੋਂ ਵਾਰ ਸੁੱਟਾਂ ਘੋਲ ਘੋਲੀਆਂ ਨੀ
ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਮੁੱਲ ਲੈ ਬਾਝ ਦੰਮਾਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਆਖਸੈਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਘਰ ਬਾਰ ਤੇ ਮਾਲ ਜ਼ਰ ਹੁਕਮ ਤੇਰਾ ਸੱਭ ਤੇਰੀਆਂ ਢਾਂਡੀਆਂ ਖੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਸਵਾਰ ਦੇ ਭੈਣ ਮੇਰੀ ਹੋਸਾਂ ਬਾਂਦੜੀ ਤੁੱਧ ਅਨਮੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਆਯਾ ਚੱਲ ਵੇਖ ਆਈਏ ਪਈ ਮਾਰਦੀ ਸੈਂ ਨਿੱਤ ਬੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਨਮਾਣੀ ਦੇ ਜੋਗ ਲਿਆ ਭੱਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਗ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਜਿੱਸ ਜਾਤ ਸਫਾਤ ਚੁਧਰਾਈ ਛੱਡੀ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਚਾਰੀਆਂ ਖੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਜੇੜ੍ਹਾ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦਾ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਜਿੱਸ ਚੂੰਡੀਆਂ ਕੁਆਰ ਦੀਆਂ ਖੋਲੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਗ਼ੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਮਾਰਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਦਿਲਗੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਿਆ ਲਾਨਤ ਦਾ ਤੌਕ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਗਲ ਤਾਹੀਂ ਰੱਬ ਨੇ ਅਰਸ਼ ਤੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਈਂ 
ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿਆਜ ਖਾਧਾ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ਼ਤ ਨਾ ਵਾੜਨਾ ਈਂ 
ਅਸੀਂ ਜੀਉ ਦੀ ਮੈਲ ਚੁੱਕਾ ਬੈਠੇ ਵੱਤ ਕਰਾਂ ਨਾ ਸੀਉਣਾ ਪਾੜਨਾ ਈਂ
ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈ ਭਾਈਅੜਾ ਪਿਟਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਈਂ 
ਅਗੇ ਜੋਗੀ ਤੋਂ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਈ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੜ੍ਹਤਨਾ ਪਾੜਨਾ ਈਂ 
ਤੋਬਾ ਤੂਨ ਨਸੂਹਾ ਜੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਾਂ ਨੱਕ ਵੱਢ ਕੇ ਗਧੇ ਤੋ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਈਂ 
ਗਰਜ਼ ਵਾਸਤੇ ਆਣਕੇ ਪਵੇਂ ਪੈਰੀ ਗਰਜ਼ ਬਾਝ ਕਿਸੇ ਕੋਈ ਯਾਰ ਨਾਹੀਂ 
ਗੱਲ ਜਾਣ ਜਹਾਨ ਸਭ ਮਤਲਬੀ ਏ ਬਾਝ ਮਤਲਬੋਂ ਹਾਲ ਪੁਕਾਰ ਨਾਹੀਂ 
ਘਰ ਬਾਰ ਤੋਂ ਚਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੋ ਹੋਰ ਆਖ ਕੀ ਸੱਚ ਨਿਤਾਰਨਾ ਈਂ 
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਵਾਰਸਾ ਬੋਲ ਏਵੇਂ ਮਤੇ ਹੋ ਜਾਏ ਕੋਈ ਕਾਰਨਾ ਈਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਅਗੇ ਹੀਰ ਦੀ ਮਿੰਨਤ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆ ਸਹਿਤੀਏ ਵਾਸਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਈ ਨਾਲ ਭਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੀਏ ਨੀ 
ਹੋਈਏ ਪੀੜ ਵੰਡਾਉੜੇ ਸ਼ੁਹਦਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਬਿੱਛੂਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਘੋਲੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hrcdekkgxk8if86leafy45zds6cznmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/269</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5341</id>
    <revision>
      <id>220453</id>
      <parentid>207432</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="7jpxj1z745wj6ateio7v5pvc1i1j7jq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋਵੇ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਦਾ ਨਾਲ ਮਿਹਰ ਦੇ ਗੰਢ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੀਏ ਨੀ 
ਮਤਲਬ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੁਹਦਿਆਂ ਸ਼ਾਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਕ ਗਏ ਸਨ ਸਮਝ ਹਮਜੋਲੀਏ ਨੀ 
ਪਰਸਵਾਰਥੀ ਕੰਮ ਤੇ ਸਮਝ ਬੀਬੀ ਜਾਨ ਘੋਲੀਏ ਤੇ ਨਾਹੀਂ ਡੋਲੀਏ ਨੀ
ਤੇਰੇ ਜਿਹੀ ਨਣਾਨ ਹੋ ਮੇਲ ਕਰਨੀ ਜੀਉ ਜਾਨ ਭੀ ਓਸ ਤੋਂ ਘੋਲੀਏ ਨੀ
ਜੋਗੀ ਚੱਲ ਮਨਾਈਏ ਬਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਿੱਠੜਾ ਬੋਲੀਏ ਨੀ  
ਜੋ ਕੁਝ ਕਹੇ ਸੋ ਸਿਰੇ ਤੇ ਮੰਨ ਲਈਏ ਗਮੀ ਸ਼ਾਦੀਓਂ ਮੂਲ ਨਾ ਡੋਲੀਏ ਨੀ
ਚੱਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਮੇਲ ਕਰਨੀਏਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੀਏ ਨੀ 
ਕਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਵੇ ਖੰਡ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚਾ ਘੋਲੀਏ ਨੀ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗ ਦੇ ਲੈਣਗੇ ਝੋਲੀਏ ਨੀ
ਪੈਰੀਂ ਪਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤ ਸਲਾਮ ਤੈਨੂੰ ਯਾਰ ਮੇਲੀਏ ਮਿੱਠ-ਮਠੋਲੀਏ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਥੀਂ ਸੱਭ ਹੈ ਸ਼ਰਮ ਤੈਨੂੰ ਸੁਲਾਹਕਾਰ ਹੋ ਸੱਚ ਨਰੋਲੀਏ ਨੀ 
ਨਾਲ ਸਿਦਕ ਇਨਸਾਫ ਦਾ ਪਕੜ ਕੰਡਾ ਪੂਰਾ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਤੋਲੀਏ ਨੀ 
ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇ ਆਣ ਮਿਲੇ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਯਾਰ ਨਮੋਲੀਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵੜਾ ਲੈ ਗਲਾਂ ਛੱਡ ਦੇ ਆਲੀਏ ਭੋਲੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਹੀਰ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਵੇਂ ਸੁਬਹ ਦੀ ਕਜ਼ਾ ਨਮਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਸ਼ੈਤਾਨ ਭੀ ਨੱਚਦਾ ਏ 
ਤਿਵੇਂ ਸਹਿਤੀ ਦੇ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਦਿੱਲ ਰੰਨ ਦਾ ਛੱਲੜਾ ਕੱਚਦਾ ਏ 
ਜਿਵੇਂ ਬਾਲ ਚਰਾਗ਼ ਬਜਾਰ ਦਿੱਨੇ ਹੋਛਾ ਸ਼ਾਹ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਏ 
ਟਾਹ ਟਾਹ ਕਰਕੇ ਸਹਿਤੀ ਹੱਸ ਪਈ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜੋਸ਼ ਸੀ ਹੁਸਨ ਦੇ ਮੱਚਦਾ ਏ 
ਜਾਹ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੱਭ ਗੁਨਾਹ ਤੇਰਾ ਤੈਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਸੱਚਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਚੱਲ ਯਾਰ ਮਨਾ ਆਈਏ ਏਥੇ ਨਵਾਂ ਅਖਾੜੜਾ ਮੱਚਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਖੰਡ ਮਲਾਈ ਦਾ ਥਾਲ ਭਰਿਆ ਚਾ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਇਆ ਏ 
ਜਿਹਾ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੈਬੋਂ ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਬਣਾ ਲੈ ਆਇਆ ਏ  
ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਸੂ ਰੋਕ ਰੱਖੇ ਜਾ ਫ਼ਕਰ ਤੇ ਫੇਰੜਾ ਪਾਇਆ ਏ
ਜਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਜੋਗੀ ਨੇ ਓਹ ਡਿੱਠੀ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਭਵਾਇਆ ਏ 
ਅਸਾਂ ਰੂਹਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਓ ਦੋਜ਼ਖੇ ਦਾ ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ਏ 
ਤਲਬ ਮੀਂਹ ਦੀ ਵੱਗਿਆ ਆਣ ਝੱਖੜ ਯਾਰੋ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਹੁਣ ਆਇਆ ਏ 
ਸਹਿਤੀ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਹੱਥ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਅਗੋਂ ਮੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਆਇਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7jpxj1z745wj6ateio7v5pvc1i1j7jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/270</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5342</id>
    <revision>
      <id>220454</id>
      <parentid>38909</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="owydomz2uz2zyo2ztw4ucm5fkniu2ul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਵੇਖਿਆ ਹੱਥ ਤੇ ਥਾਲ ਚਾਇਆ ਪਲੂ ਘੱਤ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਇਆ ਏ 
ਬਹੁਤ ਮਿੰਨਤਾਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਦਾ ਜੀਉ ਭਰਮਾਇਆ ਏ 
ਆਲਮ ਚੋਰ ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਜੱਟ ਹਾਕਮ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਰੱਬ ਵਿਖਾਇਆ ਏ 
ਅਸ਼ਰਾਫ਼ ਪਠਾਣ ਤੇ ਮੁਗਲ ਸਯਦ ਸੱਭ ਖ਼ਾਕ ਦਰ ਖ਼ਾਕ ਰੁਲਾਇਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮਗਰੂਰ ਨਾ ਹੋਈਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਕਾਲਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕਰਾਇਆ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਖਲਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਰੱਬ ਸੱਚੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੇ ਨੀ ਸਭ ਪਸਾਰੇ  
ਕੁਰਾਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਲਕ ਮਿਲਤ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਚੰਨ ਤਾਰੇ 
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਤੇ ਖਾਨ ਦੀਵਾਂਨ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਮੋਮਨ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਧਾਰੇ 
ਇੱਕ ਸਾਧ ਇਕ ਸੰਤ ਇਕ ਪੀਰ ਮੁਰਸ਼ਦ ਇਕ ਰਹਿਣ ਇਕੰਤ ਜਿਉਂ ਫਲਕ ਸਾਰੇ 
ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਆਨ ਵੜੇ ਸਭੋ ਓਸ ਦੇ ਅੰਤ ਹਨ ਕਰਨ ਹਾਰੇ 
ਰੰਨਾਂ ਛੋਕਰੇ ਜਿੰਨ ਸ਼ੈਤਾਨ ਰਾਵਲ ਕੁੱਤਾ ਕੁੱਤੜੀ ਬੱਕਰੀ ਊਠ ਸਾਰੇ
ਇਹ ਤਾਂ ਮੂਲ ਫਸਾਦ ਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪੈਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਭ ਜਗੱਤ ਤੇ ਮੂਲ ਧਾਰੇ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਚਿੱਕੜੀਂ ਫਾਸ ਗਏ ਜੇੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਇਕੰਤ ਓਹ ਵਲੀ ਪਿਆਰੇ
ਆਦਮ ਕਢ ਬਹਿਸ਼ਤ ਥੀਂ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਏਹ ਤਾਂ ਡਾਇਣਾਂ ਧੁਰੋਂ ਹੀ ਕਰਨ ਕਾਰੇ  
ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਬੇਜਾਰ ਇਕ ਸ਼ੇਰਨੀ ਤੋਂ ਅਸਾਂ ਛੱਡਿਆ ਮੁਲਕ ਜਗੱਤ ਸਾਰੇ 
ਇਹ ਕਰਨ ਫ਼ਕੀਰ ਚਾ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਣੇ ਨੇ ਸਭ ਮਾਰੇ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੁੱਨਰ ਹੈਣ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਿਹਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀ ਐਬ ਭਾਰੇ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਪੇਟ ਨੇ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਕਣਕ ਖਾ ਬਹਿਸ਼ਤ ਥੀਂ ਕੱਢਿਆ ਏ 
ਆਈ ਮੈਲ ਤਾਂ ਜੱਨਤੋਂ ਮਿਲੇ ਧੱਕੇ ਰਸਾ ਆਸ ਉਮੈਦ ਦਾ ਵੱਢਿਆ ਏ 
ਆਖ ਰਹੇ ਫਰਿੱਸ਼ਤੇ ਕਣਕ ਦਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਵਣਾ ਹੁਕਮ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਏ 
ਵਲਾਤ ਕੁਰਬਾ ਹਾਜਿ ਹਿਜ਼ਰਤ ਨਾਲੇ ਮੋਰ ਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਠੱਗਿਆਂ ਏ 
ਇਹ ਵੇਖ ਸ਼ੈਤਾਨ ਭੀ ਮਰਦ ਹੋਇਆ ਨਾਮ ਰੰਨਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਏ 
ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੋਯਾ ਰੱਬ ਚਾ ਦਰਗਾਹ ਥਾਂ ਰੱਦਿਆ ਏ 
ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰੇ ਮਰਦੂਦ ਹੋਵੇ ਫਾਹੀ ਮਕਰ ਦੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅੱਡਿਆ ਏ 
ਜੋਗੀ ਰਾਸ ਨਾ ਅਮਲ ਦੀ ਪਾਸ ਤੇਰੇ ਝੰਡਾ ਮੱਕਰ ਫਰੇਬ ਕਿਉਂ ਗੱਡਿਆ ਏ 
ਸਗੋਂ ਆਦਮ ਨੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਸਾਥ ਓਸਦਾ ਏਸ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਸਾਂ ਨਾ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਐਵੇਂ ਨਾਮ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਵੱਢਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owydomz2uz2zyo2ztw4ucm5fkniu2ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/271</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5343</id>
    <revision>
      <id>220455</id>
      <parentid>38916</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="mxcedd8inwsapu8qdgil19nj3t63gas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੭)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਹਨੂੰ ਹਕ ਮਰਦਾਂ ਮੰਦਾ ਬੋਲਨੀ ਏਂ ਰੰਨਾਂ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਮੰਦੜੇ ਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਮੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਏ ਸਦਾ ਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਐਪਰ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇਕ ਖ਼ਸਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਕਨਾਂ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਖ਼ਿਦਮਤ ਫਾਤਮਾਂ ਵਿਚ ਬਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਕ ਚੰਗੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਸਤਰਦਾਰਾਂ ਘਰੀਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਨਿਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਮ੍ਰਯਮ, ਸਾਰਹ ਜੱਦੀ, ਅਤੇ ਹਾਜ੍ਰਾ ਭੀ ਨੇਕਬਖ਼ਤ ਇਹ ਸਾਹਿਬ ਕਮਾਲ ਹੋਈਆਂ
ਇਕ ਖਾਂਵਦਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਹੋਕੇ ਧੁਰੋਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਮੰਦੜੇ ਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਕ ਕਰਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਪੇਸ਼ਾ ਲੇਖ ਲਿੱਖੜੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਕ ਫਿਰਨ ਜਿਉਂ ਕੁੱਤੀਆਂ ਕੈਰੀਆਂ ਨੇ ਚਵਲਾਂ ਜੂਠ ਚੁਗਲਾਂ ਬੱਦਫ੍ਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਕ ਗਲੀ ਕੂਚੇ ਦਾਅ ਲਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਖੇਡ ਵੇਲ੍ਹੀਂਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਕ ਚੂੰਡਸਨ ਫ਼ੱਕਰਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਲੇ ਕਰਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬਦਹਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਇਨਾਂ ਕੈਦਾਕੁਨਾ ਕਹਿਤਾ ਰੱਬ ਸਚੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦ ਸ਼ਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਮੱਕਰ ਰੰਨ ਦਾ ਵਿਚ ਕੁਰਾਨ ਲਿਖਿਆ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਛਨਾਲ ਹੋਈਆਂ 
ਵਾਰਸ ਨੱਰ ਮੁਜ਼ਕਰ ਹੈ ਮਰਦ ਹੁੰਦਾ ਰੰਨਾਂ ਆਦਮੋਂ ਲਾ ਜੰਜਾਲ ਹੋਈਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਰੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇਂ ਬੱਦੂ ਅਸਾਂ ਮਰਦ ਭੀ ਡਿੱਠੜੇ ਭਾਲੜੇ ਵੇ 
ਰਾਹ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਦਾ ਛੱਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੜੇ ਆਨ ਅਪੁੱਠੜੇ ਚਾਲੜੇ ਵੇ
ਰਗਬਤ ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਹੀਂ ਕਰਨ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਉਧਾਲੜੇ ਵੇ 
ਘਰੀਂ ਰਾਸ ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗੰਢ ਫ਼ੋਲਣ ਖੋਲ੍ਹਣ ਬਾਹਰ ਹਰਾਮੀਆਂ ਨਾਲੜੇ ਵੇ 
ਗਲਬਾ ਕਾਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਹੈ ਜੇੜ੍ਹੇ ਅੰਨ ਦੇਕੇ ਰੱਬ ਪਾਲੜੇ ਵੇ 
ਭਲਾ ਦਸ ਕੀਕੂੰ ਰੰਨ ਰਹੇ ਐਵੇਂ ਜਿਹਦੀ ਸੁਰਤ ਨਾ ਖਸਮ ਸਮਾਲ੍ਹੜੇ ਵੇ
ਘਰੀਂ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਮੋਰ ਭੀ ਆਣ ਪੈਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਪਾਹੂ ਭਾਲੜੇ ਵੇ 
ਹੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੰਦਾ ਬੋਲਣਾ ਏਂ ਝੁਡੂ ਮਰਦ ਭੀ ਹੋਣ ਮੂੰਹ ਕਾਲੜੇ ਵੇ 
ਘਰੋਂ ਰੰਨ ਗਵਾਇਕੇ ਫੇਰ ਸਮਝਣ ਪਿਛੋਂ ਕਹਿਣ ਤਕਦੀਰ ਹਵਾਲੜੇ ਵੇ
ਇਕ ਮਰਦ ਬਣਕੇ ਪਾਰਸਾ ਸੂਰਤ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਰਨ ਵਿਖਾਲੜੇ ਵੇ 
ਮੁਲਾਂ ਕਾਜੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਢੁੱਕ ਬਹਿੰਦੇ ਮਸਲੇ ਸੁਣਨ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ਵਾਲੜੇ ਵੇ 
ਇਕਨਾਂ ਧੋ ਚਿਕੜ ਪਿੰਡਾ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਇਕਨਾਂ ਜਾਇਕੇ ਚੰਮ ਚਾ ਗਾਲੜੇ ਵੇ 
ਇਕ ਸੌ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਭਰੇ ਮੱਟਕੇ ਇਕਨਾਂ ਸੱਖਣੇ ਰਹੇ ਪਿਆਲੜੇ ਵੇ 
ਇਕ ਰਮਜ਼ ਤੌਹੀਦ ਦੀ ਬੁੱਝ ਗਏ ਇਕ ਕੂੜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੜੇ ਵੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mxcedd8inwsapu8qdgil19nj3t63gas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/272</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5344</id>
    <revision>
      <id>220456</id>
      <parentid>38925</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4177" sha1="sgtd5t8rukn9ns7z1dxztkkhu04y3iv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਮਰਦ ਸੋ ਸਾਹਿਬ ਕਮਾਲ ਹੋਏ ਕੀਤੇ ਜ਼ੁਹਦ ਕਜੀਅੜੇ ਜਾਲੜੇ ਵੇ 
ਇੱਕ ਮਰਦ ਮੂੰਹ ਲੂਠੜੇ ਤੁੱਧ ਜੇਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੂਕ ਮੁਵਾਤੜੇ ਬਾਲੜੇ ਵੇ 
ਇੱਕ ਉੱਠ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਨੇ ਇਕਨਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਈ ਵਕਤ ਟਾਲੜੇ ਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੋ ਮਰਦ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦੇ ਨੇ ਸਦਾ ਖਲਕ ਤੋਂ ਰਹਿਣ ਨਿਰਾਲੜੇ ਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੰਮਾਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਤੁਹਮਤਾਂ ਲਾਵਣਾ ਏਂ ਬੇ ਅਦਬੀਓਂ ਮੂੰਹ ਕਿਉਂ ਅੱਡਿਆ ਏ  
ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਐਵੇਂ ਨਾਮ ਜਹਾਨ ਤੇ ਵੱਡਿਆ ਏ
ਮੱਕਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਯਾ ਸੀ ਰਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਜ਼ੁਹਦ ਵਿਚ ਜੀ ਉਸ ਗੱਡਿਆ ਏ 
ਨਬੀ ਅਵਿਲ ਅਯਾਲ ਹੈ ਸਮਝ ਮੀਆਂ ਜਿਹੜਾ ਖਾਸ ਮੇਰਾਜ ਨੇ ਸੱਦਿਆ ਏ
ਬੁਰੇ ਮਰਦ ਤੇ ਕੋਸਦੇ ਤੀਵੀਂਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਝੂਠ ਦਾ ਕਾਸ ਨੂੰ ਟੱਡਿਆ ਏ 
ਮਰਦ ਚੋਰ ਤੇ ਠੱਗ ਜੁਆਰੀਏ ਨੇ ਸਾਥ ਬੁਰੇ ਦਾ ਬੁਰਿਆਂ ਨੇ ਲੱਦਿਆ ਏ
ਫਿਰੇਂ ਮਾਰਦਾ ਟੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਔਝੜ ਰਾਹ ਰਾਸਤੀ ਕਿਤੋਂ ਨਾ ਲੱਧਿਆ ਏ 
ਸਿੱਧਾ ਛਡ ਕੇ ਰਾਹ ਕੁਰਾਹ ਟੁਰਿਓਂ ਖਚਰ ਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਚਾਲਾ ਫੱਧਿਆ ਏ 
ਹੱਕ ਫਰਜ ਔਰਤ ਅਧਾਦੀਨ ਆਯਾ ਜ਼ਨਾਜਾਰਵਾਨ ਅਕਦ ਬਿਨ ਲੱਧਿਆ ਏ 
ਫੁਰਕਾਨ ਵਿਚ ਫਅਨਕਿਹੂ ਰੱਬ ਕਹਿਆ ਜਦੋਂ ਵਹੀ ਰਸੂਲ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਏ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਨਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਇਤਬਾਰ ਨਾਹੀਂ ਮਰਦ ਆਖਦੇ ਝੂਠ ਮੂੰਹ ਅੱਡਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਖਾਣ ਰਹਿਮਤ ਪੈਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਨ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਕਲ ਲਿੱਖੀਆ ਨੇ ਘੱਟ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਮਰਦ ਨੂੰ ਦਸ ਕੀ ਵਾਹਮੀਆਂ ਨੇ
ਰੰਨ ਦਹਿਸਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਗਾਹ ਕੀਤਾ ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਗਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਸਿੱਰਕਪ ਤੇ ਨਾਲ ਸਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਵੇਖ ਰੰਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਇਹ ਤਾਂ ਮਕਰ ਫਰੇਬ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਨੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪਾਂਦੀਆਂ ਦਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਰੰਨਾਂ ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀ ਦਾ ਰਾਹ ਮਾਰਨ ਪੁਤਲੀ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਹਰਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦਾਹੜੀ ਨੱਕ ਕੰਨ ਪਾਟੇ ਕੌਣ ਭਰੇਗਾ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਕਰ ਕੀਤੇ ਨਾਲ ਮੁਰਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਕੀ ਦਸਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਖ਼ੁਨਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਨਾਕਸ ਅਕਲ ਤੇ ਦੀਨ ਹੈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਬੀ ਪਾਕ ਜਿਹਾ ਕਹਿਆ ਹਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਨਾਹੀਂ ਇਲਮ ਤਫ਼ਸੀਰ ਦੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਗਲਾਂ ਕਰੇ ਬਲੰਦ ਤੇ ਸਾਮੀਆਂ ਨੇ 
ਜਦੋਂ ਨੱਕ ਤੇ ਦੱਮ ਅਖ਼ੀਰ ਹੋਏ ਤਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਆਣ ਸਲਾਮੀਆਂ ਨੇ
ਮਰਦ ਹੈਣ ਜੋ ਰਖਦੇ ਹੇਠ ਸੋਟੇ ਸਿਰੀਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪ ਹੀ ਕਾਮੀਆਂ ਨੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgtd5t8rukn9ns7z1dxztkkhu04y3iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/273</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5345</id>
    <revision>
      <id>220457</id>
      <parentid>38934</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="eru6lb1wy4bxd3oql6pkqth15ufm4xj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੫੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੀ ਖੱਟਣਾ ਅੰਤ ਓਹਨਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਨਾ ਵਣਜੀਆਂ ਸਾਮੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਸ ਮਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਗ਼ੈਰਤ ਓਸ ਮਰਦ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ
ਰੰਨ ਜੇਡ ਨਾ ਆਣ ਹੈ ਮਰਦ ਨੂੰ ਜੀ ਨਾਲ ਹੁਸਨ ਗ਼ੁਮਾਨ ਦੇ ਜੀਵੀਆਂ ਨੇ 
ਘਰ ਸਦਾ ਈ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੋਂਹਦਾ ਸ਼ਰਮਵੰਦ ਤੇ ਸਤਰਦੀਆਂ ਬੀਵੀਆਂ ਨੇ
ਇੱਕ ਹਾਲ ਥੀਂ ਮਸਤ ਘਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਇਕ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿਚ ਖੀਵੀਆਂ ਨੇ 
ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਹਮਰਾਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਾਥ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਸਹੀਵੀਆਂ ਨੇ 
ਘਰ ਵੱਸਦਾ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਨੂੰ ਦੀਵੀਆਂ ਨੇ 
ਇਕਨਾਂ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਦੀ ਪਹਿਣ ਚਾਦਰ ਅਖੀਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਸੀਵੀਆਂ ਨੇ 
ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਵੇਖ ਨਾ ਇਕ ਜਿਹੀਆਂ ਵਾਰਸ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਨੀਵੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਫਾਦਾਰ ਨਾ ਰੰਨ ਜਹਾਨ ਉੱਤੇ ਲਾਦੀ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਨਕ ਵਿਚ ਨੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਗੱਧਾ ਨਹੀਂ ਕੁਲੱਦ ਨਖੱਟ ਖੋਜਾ ਅਤੇ ਖੁਸਰਿਆਂ ਦੀ ਕਾਈ ਕੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਜੋਗੀ ਨਾਲ ਨਾ ਰੰਨ ਦਾ ਟੁਰੇ ਟੂਣਾ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਥੀਂ ਚੜ੍ਹੇ ਅਗੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਯਾਰੀ ਸੋਂਹਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਹਾਗਣਾਂ ਨੂੰ ਰੰਡੀ ਰੰਨ ਦੇ ਸੋਂਹਦੀ ਨੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਨਾਮਰਦ ਦੀ ਵਾਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਗਾਵੀਂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਕਾਈ ਸੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਬੇਵਫਾ ਟੋਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਅਨੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਬੁਰੇ ਨਾਲ ਨਾਹੀਂ ਨਫਾ ਨੇਕੀਆਂ ਦਾ ਭਲੇ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਬਹਿਲਾਂ ਛਕੜਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕਦਰ ਓਥੇ ਜਿਥੇ ਪੀਣਸਾਂ ਘੋੜੀਆਂ ਰੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਜੇ ਲਾ ਦਈਏ ਮਹਿਲ ਸੋਂਹਦਾ ਏ ਬਿਨਾਂ ਚੱਠ ਨਾਹੀਂ 
ਅਤੇ ਡਾਢਿਆਂ ਦਾ ਕਦਰ ਓਸ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿਥੇ ਡਾਢਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਅਸਾਂ ਹੱਕ ਕਹਿਆ ਤੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਾ ਹੱਕ ਆਖਣੇ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਥ ਨਾਹੀਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਹ ਆਪ ਹੈ ਕਰਨਹਾਰਾ ਇਹਨਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨਾਹੀਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਸੋਭਣ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਸੋਭਦੇ ਵੈਣ ਮੀਆਂ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੰਮਿਓਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਖੇਂ ਅਤੇ ਕਹੇਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਮੀਆਂ
ਚਿਖਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮਰਦ ਦੇ ਜੀ ਸਿਰ ਸੱਦਕਾ ਜਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਮੀਆਂ 
ਘਰ ਬਾਰ ਦੀ ਹੈਣ ਇਹ ਜ਼ੇਬ ਜ਼ੀਨਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦੇ ਸਾਕ ਸੈਣ ਮੀਆਂ  
ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀ ਅਸਮਾਨ ਪੈਦਾ ਜੋੜਾ ਚੰਨ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਰੈਣ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eru6lb1wy4bxd3oql6pkqth15ufm4xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/274</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5346</id>
    <revision>
      <id>220458</id>
      <parentid>38948</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4063" sha1="q7xckikdq6za38awyis48y1arob0sd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{center|&lt;small&gt;(੨੬੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੋਯਾ ਹੁਕਮ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਵਿਚ ਨਾਜ਼ਲ ਕੁਲ ਸ਼ੈਇਨਖਾਲਨਾਜ ਜੈਣ ਮੀਆਂ 
ਇਹ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਸੇਜ ਦੀਆਂ ਵਾਰਸੀ ਨੇ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਣ ਤੇ ਲੈਣ ਮੀਆਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਜੋੜਨਾ ਜੋੜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਰੀਆਂ ਮਹਿਰਦੀਆਂ ਹੈਣ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਚ ਆਖ ਰੰਨੇ ਕੇਹੀ ਧੁੱਮ ਪਾਈਆ ਤੁਸਾਂ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਲੱਤੀਂ ਕੁੱਟਿਆ ਜੇ  
ਦਹਿਸਿਰ ਮਾਰਿਆ ਭੇਤ ਘਰੋਗੜੇ ਦੇ ਸਣੇ ਲੰਕ ਦੇ ਓਸਨੂੰ ਪੁੱਟਿਆ ਜੇ 
ਕੈਰੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਕਟਕ ਕਈ ਕੂਹਣੀ ਮਾਰੇ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਸਭ ਨਖੁੱਟਿਆ ਜੇ 
ਇੱਮਾਮ ਕਤਲ ਕਰਬਲਾਅ ਅੰਦਰ ਮਾਰ ਦੀਨ ਦੇ ਵਾਰਸੀ ਸੁੱਟਿਆ ਜੇ 
ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਥੀਂ ਆਦਮੀ ਸੀ ਸਣੇ ਜਾਨ ਤੇ ਮਾਲ ਦੇ ਪੁੱਟਿਆ ਜੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਤਾਂ ਨੱਸ ਆਇਆ ਪਿਛਾ ਓਸਦਾ ਕਾਸਨੂੰ ਘੁੱਟਿਆ ਜੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੈਨੂੰ ਬੜਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ ਜੋਬਨੇ ਦਾ ਖਾਤਰ ਤਲੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਨਾ ਏਂ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਇਓਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਧਰਨੈਂ ਬੜਾ ਆਪ ਨੂੰ ਗੌੌਂਸ ਸਦਾਉਨਾ ਏਂ 
ਹੋਣ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੱਗ ਮੁੱਕੇ ਵੱਤ ਕਿਸ ਨੇ ਜੱਗ ਤੇ ਲਿਆਉਨਾ ਏ 
ਵਾਂਗ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਸਿਰ ਦੇ ਰਿੱਛ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਉਨਾ ਏਂ 
ਅਸਾਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਘੱਲ ਸਦਾਇਓਂ ਤੂੰ ਸਾਥੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਛਿਪਾਉਨਾ ਏਂ 
ਕਰਾਮਾਤ ਤੇਰੀ ਅਸਾਂ ਢੂੰਡ ਡਿਠੀ ਐਵੇਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਪਿਆ ਵਿਖਾਉਨਾ ਏਂ 
ਚਾਕ ਸੱਦਕੇ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਕੱਢ ਛਡੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਮੂੰਹੋਂ ਕਢਾਉਨਾ ਏਂ 
ਅੰਨ ਖਾਉਨਾ ਏਂ ਰੱਜ ਗੱਧੇ ਵਾਂਗੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ੁਕਰ ਬਜਾ ਨਾ ਲਿਆਉਨਾ ਏਂ 
ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ ਸੁਨੇਹੁੜੇ ਘੱਲਿਓ ਨੀ ਕੀ ਅਸਾਂ ਤੋਂ ਫੋਲ ਫੁਲਾਉਨਾ ਏਂ 
ਸ਼ੈਤਾਨ ਸ਼ੈਤੂੰਗੜੇ ਯਾਰ ਤੇਰੇ ਸਾਨੂੰ ਮਕਰ ਫਰੇਬ ਦਿਖਾਉਨਾ ਏਂ 
ਨੰਗੇ ਫਰਜ਼ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਪਸ਼ਮਾਂ ਖਸਯਤੈਨ ਨੂੰ ਚਾ ਪਲਮਾਉਨਾ ਏਂ 
ਯਾਦ ਰੱਬ ਦੀ ਵਿਚ ਨ ਮਹਵ ਹੋਯੋਂ ਐਵੇਂ ਖਲਕ ਨੂੰ ਘੂਰਕੇ ਖਾਉਨਾ ਏਂ 
ਇਹ ਨਮਾਜ਼ ਨਾ ਛੁਟੀ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਫਰਜ਼ ਵਿਰਤ ਬਜਾ ਨਾ ਲਿਆਉਨਾ ਏਂ 
ਛੱਡ ਬੰਦਗੀ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਓ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਸਦਾਉਨਾ ਏਂ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਗ ਛੱਡ ਗਏ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਜੇਹੇ ਜ਼ੈਦਾਦ ਫਿਰਔਨ ਕਹਾ ਗਿਆ 
ਨੌਸ਼ੇਰਵਾ ਛੱਡ ਬਗਦਾਦ ਟੁਰਿਆ ਓਹ ਭੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਲੰਘਾ ਗਿਆ 
ਆਦਮ ਛੱਡ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗ ਨੱਠਾ ਭੁੱਲੇ ਵਿੱਸਰੇ ਕਣਕ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7xckikdq6za38awyis48y1arob0sd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/275</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5347</id>
    <revision>
      <id>220459</id>
      <parentid>38956</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3904" sha1="loearuh9022cie7o0lpgroo5e31jq8w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫਿਰਔਨ ਖ਼ੁਦਾਅ ਕਹਾਇਕੇ ਤੇ ਮੂਸਾ ਨਾਲ ਉਸ਼ਟੰਡ ਬਣਾ ਗਿਆ 
ਨਮਰੂਦ ਸ਼ੱਦਾਦ ਜਹਾਨ ਉੱਤੇ ਦੋਜ਼ਖ ਅਤੇ ਬਹਿੱਸ਼ਤ ਬਣਾ ਗਿਆ 
ਕਾਰੂੰ ਜ਼ਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਮੇਲ ਕੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਸਿਰੇ ਤੇ ਪੰਡ ਉਠਾ ਗਿਆ 
ਮਾਲ ਦੌਲਤਾਂ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕਤ ਮਹਿਖਾਸਰੀ ਹਿੰਦ ਲੁਟਾ ਗਿਆ 
ਸੁਲੇਮਾਨ ਸਕੰਦਰੋਂ ਲਾ ਸਫ਼ਰੇ ਸਤਾਂ ਭੂਈਆਂ ਤੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾ ਗਿਆ 
ਉਹ ਭੀ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਿਹਾ ਨਾਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪ ਖ਼ੁਦਾਅ ਕਹਾ ਗਿਆ 
ਮੋਇਆਂ ਬਖ਼ਤ ਨਸਰਾਉ ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਡੋਲਾ ਸਚੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਤੀਰ ਚਲਾ ਗਿਆ  
ਤੇਰੇ ਜਿਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਚਾ ਕੀ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਆ ਗਿਆ 
ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਲਿਅਰ ਸ਼ੇਖ ਕਨਆਣ ਮੋਏ ਹਜ਼ਰਤ ਜ਼ਿਕਰੀ ਆਤੱਨ ਚਿਰਾ ਗਿਆ 
ਵੱਡਾ ਸੋਹਣਾ ਹੁਸਨ ਸੀ ਯੂਸਫੇ ਦਾ ਦਰਸ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾ ਗਿਆ 
ਓਸ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਸਫਰ ਕੀਤੇ ਜੈੈਂਦੇ ਹੱਥ ਲੋਲਾਕ ਹੈ ਆ ਗਿਆ 
ਨਬੀ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦਾ ਯਾਰ ਆਹਾ ਉਮਰ ਆਜਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਖਸ਼ਾ ਗਿਆ 
ਅਜ਼ਾਜੀਲ ਤਕੱਬਰੀ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਮਥੇ ਫਿਟਕ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲੁਆ ਗਿਆ
ਜੋ ਕੋਈ ਪੀਰ ਪੈਗੰਬਰ ਤੇ ਔਲੀਆ ਸੀ ਸਭ ਖਾਕ ਦੇ ਵਿਚ ਸਮਾ ਗਿਆ
ਐਡਾ ਨਾਲ ਤਕੱਬਰੀ ਬੋਲਨੀਏਂ ਤੈਨੂੰ ਫ਼ਕਰ ਕਿਉਂ ਇੱਤਨਾ ਭਾ ਗਿਆ
ਬਾਗ ਤੁਸਾਂ ਭੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਉਨਾ ਏਂ ਕੋਈ ਆ ਏਥੇ ਫੇਰਾ ਪਾ ਗਿਆ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਓਹ ਆਪ ਹੈ ਕਰਨ ਹਾਰਾ ਸਿਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਗਿਲਾ ਆ ਗਿਆ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਡ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਕਹੀ ਖੋਹਲ ਬੈਠੋਂ ਵੱਡਾ ਮਸਖਰਾ ਏਂ ਗੁੰਡਾ ਬਾਵਲਾ ਦੇ
ਅਸਾਂ ਇੱਕ ਰਸਾਲ ਹੈ ਭਾਲ ਆਂਦੀ ਭਲਾ ਦੱਸ ਖਾਂ ਕੀ ਹੈ ਰਾਵਲਾ ਵੇ
ਉਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀ ਹੈ ਨਜ਼ਰ ਤੇਰੀ ਗਿਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲਾ ਵੇ
ਦਸੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਜਾਪਦੀ ਜ਼ਾਤ ਤੇਰੀ ਛੜੇ ਬਾਝ ਨਾ ਥੀਉਂਦਾ ਚਾਵਲਾ ਵੇ  
ਕੀ ਰੋਕ ਹੈ ਕਾਸਦਾ ਇਹ ਬਾਸਨ ਸਾਨੂੰ ਦਸ ਖਾਂ ਕੀ ਹੈ ਸਾਵਲਾ ਵੇ
ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਸਭ ਕੰਮ ਨਿਬਾਹ ਹੁੰਦੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਹੋ ਉਤਾਵਲਾ ਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ ਕਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੰਨੇ ਕਿਹਾ ਘੱਤਿਓ ਆਣ ਵਸੋਰਿਆ ਈ 
ਅਸੀਂ ਸਿੱਧ ਔਲਿਆ ਫ਼ਕੀਰ ਸੱਚੇ ਅਸਾਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨੂੰ ਬੋੜਿਆ ਈ 
ਕਰੇ ਚਾਵੜਾਂ ਚੀਵੜਾਂ ਨਾਲ ਮਸਤੀ ਅਜੇ ਤੀਕ ਅਣਜਾਣਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰਿਆ ਈ 
ਫ਼ਕਰ ਆਖਸਨ ਸੋਈ ਕੁੱਝ ਰੱਬ ਕਰਸੀ ਐਵੇਂ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਜਾ ਵਡੂਰਿਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>loearuh9022cie7o0lpgroo5e31jq8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/276</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5348</id>
    <revision>
      <id>220460</id>
      <parentid>38987</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="4vkylwpio40s1sz9pd9fdz64mpt2kyg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਤੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਰੋਕ ਲਾਗ ਧਰਿਓ ਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਥਾਲ ਪੂਰਿਆ ਈ 
ਅਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਂਦੀ ਸੈਂ ਰਾਂਝੇ ਸ਼ਾਹ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਘੂਰਿਆ ਈ 
ਬਾਲਨਾਥ ਅਤੇ ਪੀਰਾਂ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ ਕਰਾਮਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਫੇਰ ਪੂਰਿਆ ਈ 
ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾ ਮੂਲ ਕੀਤੋ ਬੇਸਿਦਕ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੂਰਿਆ ਈ 
ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਲ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਬੋਲਕੇ ਜੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਹੁਣ ਝੂਰਿਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਗਰ ਤਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਬਾਜ ਛੁੱਟਾ ਜਾ ਚੰਮੜੇ ਦਾਂਦ ਪਤਾਲੂਆਂ ਨੂੰ  
ਅੰਨ੍ਹਾ ਘੱਲਿਆ ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਵੇਖਣ ਜਾ ਲਗਾ ਏ ਲੈਣ ਕਚਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਘਲਿਆ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਤੋੜ ਲਿਆਵੀਂ ਜਾ ਚੰਮੜੇ ਤੂਤ ਸੰਭਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਅੰਨ੍ਹਾ ਮੂਹਰੇ ਲਾਯਾ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਲੁੱਟਵਾਇਆ ਸਾਥ ਦਿਆਂ ਚਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਨਜ਼ਰ ਕੁੱਝ ਨਾ ਲਈਓਈ ਰਾਵਲਾ ਵੇ ਦਸੇੇਂ ਸੀਰਨੀ ਚਾ ਮਾਠਲੂਆਂ ਨੂੰ  
ਖੱਚਰ ਪੋਆਂ ਦੇ ਚਾਲੜੇ ਕਰਨ ਲੱਗੋਂ ਅਸਾਂ ਫਾਟਿਆਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਕਰ ਬੰਦਗੀ ਰੱਬ ਦੀ ਕਸਮ ਪਾਵੇਂ ਮਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਨਸੀਬ ਝਗੜਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਲਾਨ੍ਹਤ ਰੱਬਦੀ ਝੂਠਿਆਂ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੇ ਰਹਿਮਤ ਸੱਚਿਆਂ ਗੁਸੇ ਦਿਆਂ ਟਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਭੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਊਠ ਪਛਾਣਨਾ ਏਂ ਚੰਗਾ ਜਾਨਣਾ ਏਂ ਖੰਡ ਉਛਾਲੂਆਂ ਨੂੰ
ਟਿੰਡ ਬਣੇ ਨਾਹੀਂ ਬਾਵੇ ਮਾਘੀਆਂ ਦੇ ਤੇਰੇ ਜੇਹੇ ਭੰਨਾਉਂਦੇ ਤਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਝੂਠ ਆਂਹਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਏ ਚੋਰਾਂ ਯਾਰਾਂ ਤੇ ਠੱਗਾਂ ਉਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਜਾਣਨ ਸਾਰ ਕੀ ਖੰਡ ਦੇ ਲੱਡੂਆਂ ਦੀ ਜੇੜ੍ਹੇ ਖਾਣ ਉਬਾਲਕੇ ਆਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਚਾਲੜੇ ਤੂੰ ਬਣਾ ਬੈਠੌਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਤੇਰਿਆਂ ਚਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਇੱਕ ਪਲਕ ਅੰਦਰ ਅਸੀਂ ਲੱਭ ਲਈਏ ਚੁਗਲਖੋਰ ਹਰਾਮ ਨਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 
ਘਰ ਬਾਰ ਤੋਂ ਮਾਰਕੇ ਚੁੱਕ ਦਈਏ ਤੇਰੇ ਜੇਹੇ ਸਾਂਈਆਂ ਝੁੱਗਾ ਗਾਲੂਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਨੂੰਰ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਬੈਠਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਘੱਲਿਆ ਰੰਗਨੇ ਸਾਲੂਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਾਹ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਵੇਖ ਜੋ ਸਿਦਕ ਆਵੇ ਕਿਹਾ ਸ਼ੱਕ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਪਾਇਓ ਨੀ 
ਕਹਿਆ ਅਸਾਂ ਜੋ ਰੱਬ ਤਹਿਕੀਕ ਕਰਸੀ ਕਿਹਾ ਆਣਕੇ ਮਗਜ਼ ਖਪਾਇਓ ਨੀ  
ਜਾਹ ਵੇਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜੇ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਕਿਹਾ ਦਰਦੜਾ ਆਨ ਮਚਾਇਓ ਨੀ 
ਸ਼ਕ ਮਿਟੇ ਜੇ ਥਾਲ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਵੇਖੇੇਂ ਏਥੇ ਮਕਰ ਕੀ ਆਣ ਫੈਲਾਇਓ ਨੀ 
ਮੰਜ਼ਲ ਦੂਰ ਤੇ ਔਖੜਾ ਰਾਹ ਜਾਪੇ ਭੱਲਾ ਆਖ ਕਿਉਂ ਭਾਰ ਉਠਾਇਓ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਕੌਲ ਦੇ ਆਈਓਂ ਏਥੇ ਆਣਕੇ ਫੇਰ ਭੁਲਾਇਓ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vkylwpio40s1sz9pd9fdz64mpt2kyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/277</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5349</id>
    <revision>
      <id>220461</id>
      <parentid>38974</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="9lxhpjlensqina24kalbn54r9xbftps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੩)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਥਾਲ ਦੇਖਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਥਾਲ ਹੋ ਗਿਆ 
ਛੁੱਟਾ ਤੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਮੋਜਜ਼ੇ ਦਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਫ਼ਰ ਪਾਜੀ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ 
ਜਿਹੜਾ ਚੱਲਿਆ ਨਿਕਲ ਯਕੀਨ ਆਹਾ ਕਰਾਮਾਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਖਲੋ ਗਿਆ   
ਗਰਮ ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਆਤਸ਼ੋ ਆਪ ਆਹਾ ਬਰਫ਼ ਕਸਫ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੋ ਗਿਆ  
ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਅੜੀ ਬੱਧੀ ਓਹ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਗੋ ਗਿਆ  
ਐਵੇਂ ਡਾਢਿਆਂ ਮਾੜਿਆਂ ਕੇਹਾ ਲੇਖਾ ਓਸ ਖੋਹ ਲਿਆ ਓਹ ਹੋ ਗਿਆ 
ਮਰਨ ਵਖਤ ਹੋਯਾ ਸੜ ਖਤਮ ਲੇਖਾ ਜੋ ਕੋਈ ਜੰਮਿਆ ਛੋਹ ਨੇ ਛੋਹ ਗਿਆ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੋ ਕੀਮੀਆਂ ਨਾਲ ਛੂਥਾ ਸੋਨਾ ਤਾਂਬਿਓ ਤੁਰਤ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਅਰਜ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਕਰੇ ਸਲਾਮ ਸਹਿਤੀ ਦਿਲੋਂ ਜਾਨ ਥੀਂ ਚੇਲੜੀ ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਮੇਰਾ ਬਾਪ ਨਾ ਮਾਂ ਨਾ ਭੈਣ ਭਾਈ ਨਾ ਕੋਈ ਖਸਮ ਤੇ ਨਾਹੀ ਸਹੇਰੀਆਂ ਮੈਂ  
ਕਰਾਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਜਾਂ ਖਿਦਮਤ ਨਿੱਤ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ ਫੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਪੀਰ ਸੱਚਦਾ ਅਸਾਂ ਤਹਿਕੀਕ ਜਾਤਾ ਨਾਲ ਸਿਦਕ ਮੁਰੀਦ ਹਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਕਰਾਮਾਤ ਤੇਰੀ ਉਤੇ ਸਿਦਕ ਕੀਤਾ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਨਸਫ਼ ਨੇ ਘੇਰੀਆਂ ਮੈਂ  
ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਤੇ ਮਾਲ ਤੇ ਹੀਰ ਤੇਰੀ ਨਾਲੇ ਸਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਅਗੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਬੋਲ ਮੈਂ ਬੋਲ ਬੈਠੀ ਹੁਣ ਹੱਕ ਹਕਾਇਤਾਂ ਛੇੜੀਆਂ ਮੈਂ 
ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਫ਼ੈਜ਼ ਦੌਲਤ ਅਜ ਤੋਲਿਆ ਘੱਤ ਪੰਜ ਸੇਰੀਆਂ ਮੈਂ  
ਅਸਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਦੀ ਮੰਨੀ ਤੇਰੇ ਇਸਮ ਆਜ਼ਮ ਕੁਫ਼ਰੋਂ ਫੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਇੱਕ ਫ਼ਕਰ ਅਲਾਹ ਦਾ ਰੱਖ ਤਕਵਾ ਹੋਰ ਢਾ ਬੈਠੀ ਸੱਭੇ ਢੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਮੈਨੂੰ ਕਸ਼ਫ਼ ਵਿਖਾ ਕੇ ਮੋਹ ਲਿਆ ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਫ਼ਿਰਾਕ ਨੇ ਘੇਰੀਆਂ ਮੈਂ 
ਪੂਰੀ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਹੋ ਸੱਕਾਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੀ ਕਰਾਂ ਦਲੇਰੀਆਂ ਮੈਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘਰ ਆਪਣੇ ਚਾ ਚਵਾ ਕਰਕੇ ਆਖ ਨਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਸੂਕੀਏਂ ਨੀ 
ਨਾਲ ਜੋਗੀਆਂ ਮੋਰਚਾ ਪਾਇਆ ਈ ਰੱਜੇ ਜੱਟ ਵਾਂਗੂੰ ਵੱਡੀ ਭੂਕੀਏਂ ਨੀ 
ਜਦੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਝੇੜੇ ਥੱਕ ਹੁੱਟ ਰਹੀਏਂ ਜਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਰੰਨਾਂ ਤੇ ਕੂਕੀਏਂ ਨੀ
ਕੱਢ ਗਾਲ੍ਹੀਆਂ ਸਣੇ ਰਵੇਲ ਬਾਂਦੀ ਘਿੰਨ ਮੋਹਲੀਆਂ ਅਸਾਂ ਤੇ ਘੂਕੀਏਂ ਨੀ 
ਭਲੋ ਭਲੀ ਜਾਂ ਡਿੱਠਿਓ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਕੁੱਤੀਆਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਚੂਕੀਏਂ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈ ਬੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੂਹ ਸਾਜ ਕਲਬੂਤ ਵਿਚ ਫੂਕੀਏਂ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lxhpjlensqina24kalbn54r9xbftps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/278</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5350</id>
    <revision>
      <id>220462</id>
      <parentid>38989</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4088" sha1="ih5rbh6x0g8z2n8hgj7a99bt2co50aj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੪)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਜੋਗੀ ਅਗੇ ਅਰਜ਼ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਅਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਮੀਆਂ ਸਾਥੋਂ ਭੁੱਲਿਆਂ ਇਹ ਗੁਨਾਹ ਹੋਯਾ 
ਕੱਚਾ ਸ਼ੀਰ ਪੀਤਾ ਬੰਦਾ ਸਦਾ ਭੁੱਲੇ ਧੁਰੋਂ ਆਦਮੋ ਭੁੱਲਣਾ ਰਾਹ ਹੋਯਾ 
ਆਦਮ ਭੁੱਲ ਕੇ ਕਣਕ ਨੂੰ ਖਾ ਬੈਠਾ ਝੱਟ ਜੰਨਤੋਂ ਹੁਕਮ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋਯਾ  
ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸਤਾਦ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਭੁੱਲਾ ਸਿਜਦਿਓਂ ਕਿਬਰ ਦੇ ਰਾਹ ਹੋਯਾ
ਅੱਲਾ ਸੱਚ ਨੱਬੀ ਬਰਹੱਕ ਮੀਆਂ ਏਸ ਕੌਲ ਦਾ ਰੱਬ ਗਵਾਹ ਹੋਯਾ 
ਮੁਢੋਂ ਰੂਹ ਭੁੱਲਾ ਕੌਲ ਦੇ ਵੜਿਆ ਜੁਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਤ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋਯਾ  
ਕਾਰੂੰ ਭੁੱਲ ਜ਼ਕਾਤ ਥੀਂ ਸ਼ੂਮ ਹੋਯਾ ਬਾਹਦ ਓਸ ਤੇ ਕਹਿਰ ਅਲਾਹ ਹੋਯਾ  
ਭੁੱਲ ਜ਼ਿਕਰੀਏ ਲਈ ਪਨਾਹ ਰੁੱਖੋਂ ਆਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਚੀਰ ਦੋਫਾਹ ਹੋਯਾ 
ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੇ ਸੂਰ ਚਾਰੇ ਮਨਸੂਰ ਫਿਲਫੌਨ ਤਬਾਹ ਹੋਯਾ 
ਅਮਲਾਂ ਬਾਝ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਪੌਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਯਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘਰ ਪੇਈਅੜੇ ਬੜੀ ਹਵਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿਤੀਓ ਛਿਬੀਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਦੇ 
ਅੰਤ ਸੱਚ ਦਾ ਸੱਚ ਹੀ ਨਿੱਤਰੇਗਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਨਾ ਵੱਸਦੇ ਝੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਜੇ ਤੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਸਾਂ ਨੇ ਸਬਰ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਦਾਓ ਇਹ ਘੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਜੱਟੀ ਹੋ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜੀਏਂ ਛੰਨਾ ਭੇੜਿਓ ਈ ਨਾਲ ਠੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਓੜਕ ਖਿੱਚ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲਿੰਗ ਗੋਡੇ ਆਈਓਂ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਰਾਹ ਧਰੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਨਾਲ ਆਕੜਾਂ ਦੇ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੀ ਸੈਂ ਸੁਖਨ ਸੁਣੇ ਨੀ ਝੂਠਿਆਂ ਮੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਸਾਨੂੰ ਬੋਲੀਆ ਮਾਰਕੇ ਨਿੰਦ ਦੀ ਸੈਂ ਮੂੂੰਹ ਡਿੱਠਿਓ ਟੁੱਕਰਾਂ ਜੂਠਿਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਸੈਂ ਡਿੱਠੇ ਮੌਜਜ਼ੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਲੂਠਿਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਆਜਜ਼ੀ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਗੁਨਾਹ ਤਕਸੀਰ ਸਾਰੀ ਸਾਥੋਂ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇਰੜੇ ਭੁੱਲ ਗਏ 
ਭਾਈਆਂ ਐਬ ਕੀ ਡਿਠਾ ਸੀ ਯੂਸਫੇ ਦਾ ਸੁਟ ਖੂਹ ਵਿਚ ਓਸਨੂੰ ਜੁੱਲ ਗਏ 
ਯੂਸਫ ਭੁੱਲਕੇ ਹੁਸਨ ਦਾ ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੂਤਰ ਅਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁੱਲ ਗਏ  
ਬਲਅਮਬਰਉਰ ਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਹਦ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭੁੱਲ ਕੇ ਰੁੱਲ ਗਏ 
ਫੱਕਰ ਮਿਹਰ ਕਰਦੇ ਐਬਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਜਦੋਂ ਫਜ਼ਲ ਦੇ ਝੇਲੜੇ ਝੁੱਲ ਗਏ 
ਫੜਿਆ ਦਾਮਨ ਪਾਕ ਰਸੂਲ ਦਾ ਜਾਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੀਦੜੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਬ ਹਮਾਇਤਾਂ ਨੀ ਹੱਕ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਬ ਮਾਮੂਲ ਕੀਤਾ

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ih5rbh6x0g8z2n8hgj7a99bt2co50aj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/279</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5351</id>
    <revision>
      <id>220463</id>
      <parentid>39000</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="3kp66iw5w27arpaxkcq95o7q71fruke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਮੁਸ਼ਰਕਾ ਆਨ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਤਦੋਂ ਚੰਨ ਦੋ ਖੰਨ ਰਸੂਲ ਕੀਤਾ 
ਮੈਥੋਂ ਸੁਣੀ ਤੂੰ ਕਮਲੀਏ ਸਹਿਤੀਏ ਨੀ ਝੇੜਾ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਅਜ਼ਰ ਤਤੂਲ ਕੀਤਾ 
ਖ਼ਾਤਰ ਨਬੀ ਦੀ ਸੱਭ ਤਹਿਕੀਕ ਹੋਯਾ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਨ ਕੁਰਾਨ ਨਜ਼ੂਲ ਕੀਤਾ 
ਕੱਢ ਪੱਥਰੋਂ ਊਠਨੀ ਰੱਬ ਸੱਚੇ ਕਰਾਮਾਤ ਪੈਗੰਬਰੀ ਮੂਲ ਕੀਤਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਕਸ਼ਫ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਤਦੋਂ ਜੱਟੀ ਨੇ ਫ਼ਕਰ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਸਹਿਤੀ ਅਗੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫਿਰੇਂ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਭਰੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਸਾਣੇ ਆ ਟਲੀਂ ਨੀ ਮੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਕੇ ਇਸ਼ਕ ਕਬਾਬ ਕੀਤਾ ਸੜ ਗਿਆਊਂ ਲੁੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮੈਂ ਭੀ ਇਸ਼ਕ ਪਿੱਛੇ ਮਹੀਂ ਚਾਰੀਆਂ ਸਨ ਹੱਥ ਪਕੜਕੇ ਖੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ  
ਲਿਆ ਹੀਰ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਮੁਰਾਦ ਪਾਵੇਂ ਕਰ ਲੈ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮਰਦ ਮਾਰ ਮਕਾਰਨੇ ਜੰਗ ਬਾਜੇ ਮਾਨ ਮੱਤੀਏ ਗੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਬਖਸ਼ੀ ਸੱਭ ਗੁਨਾਹ ਤਕਸੀਰ ਤੇਰੀ ਲਿਆ ਹੀਰ ਨੂੰ ਨੱਢੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਇਤਫਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਫਕੀਰ ਮਾਰੇ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਦੀ ਜੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਕੋਈ ਹੋਰ ਫਸਾਦ ਜਗਾਉਨਾ ਈਂ ਅਨੀ ਭਾਰੀਏ ਗੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਆਖੀਂ ਮੱਝੀਆਂ ਦਾ ਛੇੜੂ ਸਦਦਾ ਏ ਜੀਦ੍ਹੀ ਹੈਂ ਤੂੰ ਖੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਮਝਾਇਕੇ ਜੱਟੜੀ ਨੂੰ ਲਾਹ ਦਿਲੇ ਦੀ ਘੁੰਡੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਫਰਮਾਂਦੇ ਸੋ ਜਾ ਆਖਾਂ ਦਿੱਲ ਜਾਨ ਥੀਂ ਚੇਲੜੀ ਹੋਈ ਆਂ ਮੈਂ 
ਤੈਨੂੰ ਪੀਰ ਜੀ ਭੁੱਲਕੇ ਬੁਰਾ ਬੋਲੀ ਭੁੱਲੀ ਵਿਸਰੀ ਆਣ ਵਿਗੋਈਆਂ ਮੈਂ 
ਤੇਰੀ ਪਾਕ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਲੈਕੇ ਕਾਸਟ ਹੋਇਕੇ ਆਣ ਖਲੋਈਆਂ ਮੈਂ 
ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਖਨ ਅਵੱਲੜੇ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਸ਼ਰਮਿੰਦੜੀ ਹੋਈਆਂ ਮੈਂ 
ਖਾਹ ਰੋਟੀਆਂ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਰਖ ਡੇਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹੀਰ ਜਾਣੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈਆਂ ਮੈਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮੋਜਜ਼ੇ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਢ ਦੀ ਵਡੀ ਬਦਖੋਈਆਂ ਮੈਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਜੋਗੀ ਦਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਪੈਗਾਮ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਲੈ ਆ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਸੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ ਆ ਜਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਜਾ ਕੇ ਆਖ ਰਾਂਝਾ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਅਸਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਕੀ ਤਕਸੀਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੁਨਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਸਾਨੂੰ ਮਿਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਖਾਲ ਸੂਰਤ ਮੁੱਖ ਮਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗੂੰ ਕੁੰਡਲ ਘੱਤ ਬੈਠੀ ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3kp66iw5w27arpaxkcq95o7q71fruke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/280</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5352</id>
    <revision>
      <id>220464</id>
      <parentid>39003</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="5na5zqv69wssvijwf3saf6i4wwjzkcz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਨਾ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਟਿਕਨ ਦੇਂਦੀ ਤੇਰੀ ਚਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੈਨੂੰ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਘਰ ਬਾਰ ਚੰਗਾ ਮੈਂ ਤਬਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਨੋਕਾਂ ਨੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲਜਾ ਸਲਿਆ ਏ ਲਾਹ ਫਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਲੋੜ੍ਹ ਲੁੱਟਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਾਂਗ ਦੇ ਕੇ ਲੋੜ ਜਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਪੈਰੀਂ ਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਲੱਤ ਉੱਤੋਂ ਬੇ ਪਰਵਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਗੱਲ ਕੱਪੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਸਿਰ ਸਦਕਾ ਜਾਨ ਹੈ ਅਸਾਂ ਦੀ ਓਏ ਸੁਣੀ ਆਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰੇ ਸਵਾਹ ਪਾਈ ਸੀਨੇ ਭਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮਾਲ ਜੀਉ ਤੇਰੇ ਉੱਤੋਂ ਵਾਰਿਆ ਏ ਸੱਧਰ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮੇਹਣਾ ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ ਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਦਿਲ ਤਰਸਦਾ ਏ ਤੇਰੇ ਵੇਖਣੇ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਨੇ ਬੁੰਦੇ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸਾਂ ਉਜਾੜ ਮੱਲੀ ਦੱਸੀਂ ਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੀ ਖਾਤਰਾਂ ਅਸਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖੜੇ ਤੇ ਮਲੀ ਸੁਆਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਵਾਂਗ ਲੱਕੜੀ ਸੁੱਕਿਆ ਤੱਨ ਮੇਰਾ ਕਰ ਨਿਗਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਘੇਰ ਆਂਦਾ ਆ ਛਡਾ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮੈਨੂੰ ਆਸਰਾ ਨਾ ਹਰਗਿਜ਼ ਹੋਰ ਕੋਈ ਲਾਈਂ ਵਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਕੋਈ ਘੱਲ ਸੁਨੇਹੜਾ ਅਸਾਂ ਤਾਈਂ ਵੇਖਾਂ ਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਹਾਇ ਹਾਇ ਕੂਕਾਂ ਤੇਰੇ ਹਿਜਰ ਅੰਦਰ ਉੱਭੇ ਸਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਹਾਲ ਆਪਣਾ ਕਿੱਸ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸਾਂ ਖੈਰ ਖਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਦਾਗ਼ ਤੇਰੀ ਜੁਦਾਈ ਦਾ ਵਿੱਚ ਸੀਨੇ ਆਹ ਆਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਂ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਏ ਤੂੰ ਗਵਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਇੱਕੇ ਆਪ ਆਵੀਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ ਇੱਕੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਖ਼ੁਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤਬਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਲਾਚਾਰ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੀ ਚਾਲ ਚਕੋਰ ਤੇ ਛੈਲ ਸੁੰਦਰ ਪਵੀਂ ਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਜਲਾਂਵਦੀ ਤੱਨ ਮੇਰਾ ਛੇਤੀ ਆ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੀ ਲਟਕ ਦੀ ਮਟਕ ਹੈ ਅਜਬ ਫੱਬੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5na5zqv69wssvijwf3saf6i4wwjzkcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/281</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5353</id>
    <revision>
      <id>220465</id>
      <parentid>39007</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="dj76emtvz18xr2ehwgsltbofscx9n8i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਇਸ਼ਕ ਦਰਯਾ ਕਿਸ਼ਤੀ ਮਲੇ ਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਬੇਚੈਨ ਕੀਤਾ ਝੁੰਡ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ  
ਮੈਨੂੰ ਨਾਂਹ ਕਰਾਰ ਅਰਾਮ ਆਵੇ ਮਿਲ ਜਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਸੀਨਾ ਸਾਂਗ ਫ਼ਿਰਾਕ ਨੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀਵੀਂ ਘਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ‘
ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਬੰਬ ਬੋਲੀ ਧ੍ਰਾਹ ਧ੍ਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਜੇੜ੍ਹਾ ਬੂਟਾ ਸੀ ਆਸ ਉਮੈਦ ਵਾਲਾ ਲੱਗੀ ਢਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਪਰਦਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਨੰਗ ਨਮੂਜ਼ ਵਾਲਾ ਲਿਆ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਤੋਪਾਂ ਦਗਦੀਆਂ ਹਿਜ਼ਰ ਦੇ ਪੈਣ ਗੋਲੇ ਠਾਹ ਠਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਹੈ ਅਜਬ ਸੋਹਣੀ ਦਿੱਖਲਾ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਤੇਰੀ ਛਾਲ ਛਣਕ ਖ਼ਲ ਖ਼ਾਲ ਪਿਆਰੇ ਪਾਏ ਫਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਮੈਨੂੰ ਅੱਗ ਜੁਦਾਈ ਨੇ ਭੰਨਿਆ ਏਂ ਲੂੰਬਾ ਡਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਸਦਕਾ ਸੈਦੇ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਮਿੱਲ ਜਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ  
ਘਰ ਬਾਰ ਵਿਸਾਰ ਫ਼ਕੀਰ ਕੀਤਾ ਤੇਰੀ ਚਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ  
ਮੰਗਣ ਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੱਢਿਉਈ ਇਹ ਕੀ ਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੱਸ ਮੈਂ ਜਾਂ ਕਿਥੇ ਨਾ ਤਰਸਾ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਾਰ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਵਿਸਾਰਿਆ ਏ ਓ ਗੁਮਰਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਜਾਨ ਲੱਬਾਂ ਤੇ ਆਇਕੇ ਅਟਕ ਰਹੀ ਕਾਹਲਾ ਸਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਦੱਮ ਸਰਦ ਤੇ ਲਹੂ ਨੈਣੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ  
ਯਾਦ ਕਰੀਂ ਉਹ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਪਹਿਲੇ ਹੁਣ ਨਿਬਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਵੱਡਾ ਸਿਰੋਂ ਲਾਹ ਓ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦਾ ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਣੇ ਸੋਹਣੀ ਮੋਹਣੀ ਹੰਸ ਰਾਣੀ ਮਿਰਗ ਮੋਹਣੀ ਜਾ ਕੇ ਘੱਲਨੀ ਹਾਂ
ਤੇਰੀਆਂ ਪੀਰੀਆਂ ਅਜ਼ਮਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ਮੈਂ ਬਾਂਦੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਨੀ ਹਾਂ  
ਪੀਰੀ ਪੀਰ ਦੀ ਵੇਖ ਮੁਰੀਦ ਹੋਈ ਤੇਰੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਿਰੇ ਤੇ ਝੱਲਨੀ ਹਾਂ 
ਦਿਲੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਪਕੜੇ ਹੁਣ ਹੋ ਮੁਰੀਦਨੀ ਚੱਲਨੀ ਹਾਂ  
ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਮੁਰਾਦ ਤਾਂ ਜੀਉਨੀ ਹਾਂ ਕਰੋ ਬਖਸ਼ਸ਼ਾਂ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਹੱਲਨੀ ਹਾਂ 
ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਮੁਰਾਦ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਉਹ ਮਲੰਗ ਤੇ ਮੈਂ ਮਲੰਗਨੀ ਹਾਂ 
ਘਰ ਬਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮੁਰੀਦ ਹੋਈ ਤੇਰੇ ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਸੱਲਨੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dj76emtvz18xr2ehwgsltbofscx9n8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/282</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5358</id>
    <revision>
      <id>220466</id>
      <parentid>39010</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4254" sha1="ndpv862g4mqmi1lh0ens73ke3eve9uh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਨੂੰ ਮੇਲ ਮੁਰਾਦ ਬਲੋਚ ਸਾਈਆਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਮੈਂ ਆਣ ਕੇ ਮੱਲਨੀ ਹਾਂ 
ਓਹਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਦਿਨੇ ਰਾਤੀ ਵਾਂਗ ਸੀਖ ਕਬਾਬ ਤੇ ਤੱਲਨੀ ਹਾਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਰ ਤਰਕ ਬੁਰਿਆਈਆਂ ਦੀ ਦਰਬਾਨ ਅਲਾਹ ਦਾ ਮੱਲਨੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਣ ਸਹਿਤੀਏ ਨੀ ਘਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕੁਆਰੀਆਂ ਢਾਕ ਮਰੋੜੀਆਂ ਨੀ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੈਰ ਫ਼ਕੀਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਰੋਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੀ ਨਾ ਦੌਲਤਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਨੀ 
ਹੱਕ ਗੁਰਾਂ ਪੀਰਾਂ ਮੰਦਾ ਓਹ ਬੋਲਣ ਮਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਬ ਨੇ ਬੋੜੀਆਂ ਨੀ 
ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਤਨੀਆਂ ਸਹਿਤੀਏ ਨੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਰਾਂ ਸੱਭ ਮੋੜੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗਲਾਂ ਕਰਨ ਸੰਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਕਾਈ ਸੁਰਤ ਫ਼ਕਰ ਅਗੇ ਤੋਬਾ ਕਰਨੀਆਂ ਮੈਂ 
ਬਾਣਾ ਰਬ ਦਾ ਜੋ ਸੂਰਤ ਫ਼ਕਰ ਦੀਏ ਹੁਕਮ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਧਰਨੀਆਂ ਮੈਂ 
ਸੌਣ ਬਹਿਣ ਅਰਾਮ ਹਰਾਮ ਹੋਯਾ ਦੁੱਖ ਬਾਝ ਮੁਰਾਦ ਤੇ ਜਰਨੀਆਂ ਮੈਂ 
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦੀ ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਤੇਰਾ ਡੁੱਬੀ ਤਰਨੀਆਂ ਮੈਂ 
ਆਤਸ਼ਹਿਜਰ ਬਲੋਚ ਦੀ ਜਿਗ੍ਰ ਲੂਠਾ ਕਰੀਂ ਮਿਹਰ ਸਾਈਆਂ ਤਤੀ ਠਰਨੀਆਂ ਮੈਂ 
ਨਾਲ ਆਜਜ਼ੀ ਇਜਜ਼ ਨਿਆ ਪੀਰਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤਲਬ ਮੁਰਾਦ ਦੀ ਕਰਨੀਆਂ ਮੈਂ
ਅਗੇ ਫੱਕਰ ਦੇ ਰਹਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਬੱਧੀ ਹੋਰ ਟਹਿਲ ਜੋ ਸਰੇ ਸੋ ਕਰਨੀਆਂ ਮੈਂ
ਜਾਨ ਮਾਲ ਸਾਰਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗਰ ਨਾਮ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਤੋਂ ਸਦਕੇ ਕਰਨੀਆਂ ਮੈਂ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੱਖ ਸਹਿਤੀਏ ਆਪਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਖਾਤਰ ਤੇਰੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਰੱਬ ਮਿਲਾਉਸੀ ਨੀ
ਐਸੀ ਪੜ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜ਼ਮਾਤ ਸੈਫ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਦੂਆਂ ਟੂਣਿਆਂ ਆਉਸੀ ਨੀ  
ਸਾਡੀ ਆਜਜ਼ੀ ਇਜਜ਼ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਸੀ ਰੱਬ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਯਾਰ ਦਿਵਾਉਸੀ ਨੀ  
ਤਕਵਾ ਇੱਕ ਦਾ ਰੱਖ ਲੈ ਸਹਿਤੀਏ ਨੀ ਰੱਬ ਚਾ ਸਬੱਬ ਬਣਾਉਸੀ ਨੀ 
ਸੈਆਂ ਕੋਹਾਂ ਦੇ ਪੰਧ ਇੱਕ ਘੜੀ ਅੰਦਰ ਰੱਬ ਮਿਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਉਸੀ ਨੀ  
ਨਾਲ ਫੱਕਰਾਂ ਕਰੇ ਬਰਾਬਰੀ ਜੋ ਹੱਥੋ ਹੱਥ ਬਦਲਾ ਦੇਖੋ ਪਾਉਸੀ ਨੀ  
ਮੁੜੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਉਂ ਸਲਾਮ ਕਰਕੇ ਗਲਾਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਜਾ ਸੁਣਾਉਸੀ ਨੀ 
ਵਾਰਸ ਜੇਹਾ ਕਰੀਏ ਤੇਹਾ ਪਾ ਲਈਏ ਪੇਸ਼ ਅਜਲ ਦਾ ਲਿੱਖਿਆ ਆਉਸੀ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਪੈਗਾਮ ਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਜਾਕੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬਹਿਕੇ ਭੇਤ ਯਾਰ ਦਾ ਸਭ ਸਮਝਾਇਆ ਈ  
ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਘਰੋਂ ਫਕੀਰ ਕੀਤੋ ਉਹੋ ਜੋਗੀੜਾ ਹੋਇਕੇ ਆਇਆ ਈ 
ਉਹਨੂੰ ਠੱਗਕੇ ਮਹੀਆਂ ਚਰਾਈਆਂ ਨੀ ਏਥੇ ਆਣਕੇ ਰੰਗ ਵਟਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndpv862g4mqmi1lh0ens73ke3eve9uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/283</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5359</id>
    <revision>
      <id>220467</id>
      <parentid>39016</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="99wapftjga31tlqq1gjnukdwvb0hh62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੬੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਚਾ ਮਲੰਗ ਕੀਤਾ ਮਨੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾ ਭੁਲਾਇਆ ਈ 
ਉਹ ਵੀ ਕੰਨ ਪੜਵਾਕੇ ਆਣ ਲੱਥਾ ਆਪ ਵਹੁਟੜੀ ਆਣ ਸਦਾਇਆ ਈ 
ਆਪ ਹੋ ਜੁਲੈਖਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਸੱਚੀ ਯੂਸਫ਼ ਓਸਨੂੰ ਚਾ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਦਿੱਤੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਵਿਸਾਰ ਸਾਰੇ ਆਣ ਸੈਦੇ ਨੂੰ ਕੌਂਤ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਹੋਯਾ ਚਾਕ ਪਿੰਡੇ ਮਲ੍ਹੀ ਖਾਕ ਰਾਂਝੇ ਲਾਹ ਨੰਗ ਨਾਮੂਸ ਵੰਜਾਇਆ ਈ 
ਦੇਣੇਦਾਰ ਮਵਾਸ ਹੋ ਵਿਹਰ ਬੈਠਾ ਲੈਣੇਦਾਰ ਹੁਣ ਅੱਕ ਕੇ ਆਇਆ ਈ 
ਗਾਲ੍ਹੀਂ ਦੇ ਕੇ ਵੇਹੜਿਓਂ ਕੱਢ ਉਸਨੂੰ ਕਲ੍ਹ ਮੁਹਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਟਾਇਆ ਈ 
ਹੋ ਜਾਏਂ ਨਿਹਾਲ ਜੇ ਕਰੇਂ ਜ਼ਿਆਰਤ ਤੈਨੂੰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਓਸ ਬੁਲਾਇਆ ਈ 
ਜ਼ਿਆਰਤ ਮਰਦ ਕਫ਼ਾਇਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨੂਰ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਵੇਖਣਾ ਆਇਆ ਈ 
ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਹਦ ਕੀਤਾ ਮਿਲੇ ਪੀਰ ਪੰਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕਸਫ਼ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵਿਖਾਇਆ ਈ 
ਝੱਬ ਨਜ਼ਰ ਲੈਕੇ ਮਿਲੇ ਹੋ ਰਯਤ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਤਗੱਯਰ ਹੋ ਆਇਆ ਈ 
ਉਹਦੀ ਨਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਆਬਹਯਾਤ ਪਹੁਤਾ ਕਿਹਾ ਝੱਗੜਾ ਭਾਬੀਏ ਲਾਇਆ ਈ 
ਵਕਤ ਨਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਆਬਹਯਾਤ ਤੂੰਹੀ ਕਿਹਾ ਭਾਬੀਏ ਫੋਲ ਫੁਲਾਇਆ ਈ
ਆਹ ਹਾਲ ਥੀਂ ਹੋ ਬੇਹਾਲ ਰਹਿਆ ਕਿਹਾ ਭਾਬੀਏ ਮਗਜ਼ ਖਪਾਇਆ ਈ  
ਚਾਟਲਾਇਕੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾਇਓ ਈ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਏ ਗਜ਼ਬ ਕਿਉਂ ਢਾਇਆ ਈ 
ਬੱਚੇ ਉਹ ਫਕੀਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀਰ ਕੁੜੀਏ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਖਸ਼ਾਇਆ ਈ  
ਕਤਲ ਆਮ ਚਾਯਾ ਮੁਲਕ ਸਾਫ਼ ਹੋਯਾ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਏ ਗੈਬ ਉਠਾਇਆ ਈ 
ਇੱਕੇ ਮਾਰ ਜਾਸੀ ਇੱਕੇ ਤਾਰ ਜਾਸੀ ਝੁੁੱਲ ਮੀਂਹ ਨਿਆਉਂ ਦਾ ਆਇਆ ਈ  
ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਤੋਂ ਹਾਲ ਚੰਗੇਰੜਾ ਏ ਈਸਾ ਹੋ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਇਆ ਈ 
ਕੱਢ ਵਿਹੜਿਓਂ ਧੱਕ ਅਰੂੜੀਆਂ ਤੇ ਹੋੜਾ ਵਿੱਚ ਬਰੂੰਹੀ ਗਡਾਇਆ ਈ 
ਵਿੱਚ ਬਾਗ ਕਾਲੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਬੈਠਾ ਦਿੱਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਈ 
ਵਾਂਗ ਰੱਯਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਲੈ ਜਾਹ ਉਸ ਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਨਵਾਂ ਆਇਆ ਈ 
ਅੱਗੇ ਜਾਇਕੇ ਕੁਰਨਸ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰੀਂ ਉਹ ਤਾਂ ਤੁੱਧਦੇ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਈ 
ਅਨਲਫਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦਸਤਾਰ ਫੁੱਲੀ ਕੇਹਾ ਭੀਲ ਨੇ ਸਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਵਾਰਸ ਕੌਲ ਭੁਲਾਇਕੇ ਖੇਡ ਰੁੱਧੋਂ ਕੇਹਾ ਨਵਾਂ ਮਖੌਲ ਜਗਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਜਾਇਕੇ ਖ੍ਹੋਲ ਬੁੱਕਲ ਉਹਦੇ ਵੇਸ ਨੂੰ ਫੂਕ ਵਿਖਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਖਾਕ ਹੈ ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਜੀਉ ਜਾਨ ਥੀਂ ਘੋਲ ਘੁਮਾਉਨੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99wapftjga31tlqq1gjnukdwvb0hh62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/284</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5360</id>
    <revision>
      <id>220468</id>
      <parentid>39023</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="5ooc6ct3lecnnkw6si2s9224zbt18u9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੈਣਾਂ ਚਾੜ੍ਹਕੇ ਸਾਣ ਤੇ ਕਰਾਂ ਪੁਰਜੇ ਕਤਲ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਧਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਅੱਗੇ ਚਾਕ ਸੀ ਖਾਕ ਕਰ ਸਾੜ ਸੁੱਟਾਂ ਉਹਦੇ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਿਕਲ ਚੜ੍ਹਾਉਨੀ ਹਾਂ 
ਮੋਯਾ ਪਿਆ ਹੈ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰਾਕ ਰਾਂਝਾ ਈਸਾ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਫੇਰ ਜਵਾਉਨੀ ਹਾਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪਤੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਲਾਇਕੇ ਵੇਖ ਜਲਾਉਨੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨੇ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਦੇ ਵਲ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾਂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਨ੍ਹਾਇਕੇ ਪੱਟ ਦਾ ਪਹਿਨ ਤੇਵਰ ਵਾਲੀਂ ਅਤਰ ਫੁਲੇਲ ਲਗਾਉਂਦੀ ਏ 
ਵੱਲ ਪਾਇਕੇ ਮੇਢੀਆਂ ਖੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਰੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਪਲਮਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕੱਜਲ ਭਿੰਨੜੇ ਨੈਣ ਅਪਰਾਧ ਲੁੱਟੇ ਦੋਵੇਂ ਹੁਸਨ ਦੇ ਕਟਕ ਲੈ ਧਾਉਂਦੀ ਏ  
ਮੱਲ ਵੱਟਨਾ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਲਾ ਸੁਰਖੀ ਨਵਾਂ ਲੋਹੜ ਤੇ ਲੋਹੜ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸਿਰੀ ਸਾਫ ਦਾ ਭੌਛਨਾ ਪਹਿਨ ਉੱਤੇ ਕੰਨੀਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕੀਮਖਾਬ ਦੀ ਚੋਲੜੀ ਫੱਬ ਰਹੀ ਬਾਂਕ ਚੌਕ ਤੇ ਤੋੜ ਵਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਘੱਤ ਝਾਂਜਰਾਂ ਲੋੜ੍ਹ ਦੇ ਸਿਰ ਕੜਕੇ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਲਟੱਕਦੀ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਟਿੱਕਾ ਬਿੰਦਲੀ ਬਣੀ ਹੈ ਨਾਲ ਲੂਹਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਰ ਦੇ ਪੈਲਾਂ ਉਹ ਪਾਉਂਦੀ ਏ 
ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਛੁਟਾ ਛੱਣ ਛੱਣ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਆਮ ਖਲਕਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਉਂਦੀ ਏ 
ਨੈਣ ਮਸਤ ਤੇ ਲੋੜ੍ਹ ਦੰਦਾਸੜੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਪਰੀ ਛਣੱਕਦੀ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਕਦੇ ਕੱਢਕੇ ਘੁੰਡ ਲੁੜ੍ਹਾ ਦੇਂਦੀ ਕਦੇ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਂਦੀ ਏ  
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਕਟਕ ਵਿਖਾ ਸਾਰੀ ਜੱਟੀ ਰੁੱਠੜਾ ਯਾਰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਏ 
ਮਾਲਕ ਮਾਲ ਦੇਵੇ ਸਭ ਖੋਲ੍ਹ ਦੌਲਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਕਰ ਚਾ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਾਂ ਪਰੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਖਲਕਤ ਸੈਫੀਆਂ ਫੁਕਦੀ ਆਉਂਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਪਾਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਵੇਖਕੇ ਆਖਦਾ ਪਰੀ ਕੋਈ ਇੱਕੇ ਭਾਵੇਂ ਤਾਂ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਹੋਵੇ 
ਕੋਈ ਹੀਰ ਕਿ ਮੋਹਨੀ ਇੰਦਰਾਣੀ ਹੀਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ 
ਨੇੜੇ ਆਇਕੇ ਕਾਲਜੇ ਧਾ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਕੋਈ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ 
ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਅਬਰੇ ਬਹਾਰ ਆਯਾ ਭਲਾ ਜੰਗਲ ਭੀ ਲਾਲੋ ਲਾਲ ਹੋਵੇ 
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਹਾਂਝ ਬੱਧੀ ਵੇਖਾਂ ਕੇਹੜਾ ਦੇਸ ਨਿਹਾਲ ਹੋਵੇ 
ਚਮਕੇ ਲਾਲ ਉਲਕਦਰ ਸਿਆਹ ਸ਼ਬ ਥੀਂ ਜਿਸ ਤੇ ਪਵੇਗੀ ਨਜ਼ਰ ਨਿਹਾਲ ਹੋਵੇ 
ਡੌਲ ਡਾਲ ਤੇ ਚਾਲ ਦੀ ਲਟਕ ਸੁੰਦਰ ਜੇਹਾ ਪੇਖਨੇ ਦਾ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਹੋਵੇ 
ਦੋਸਤ ਸੋ ਜੋ ਬਿਪਤ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਹੋਵੇ  
ਯਾਰ ਸੋਈ ਮਹਿਬੂਬ ਤੇ ਫ਼ਿਦਾ ਹੋਵੇ ਜੀ ਸੋਈ ਜੋ ਮੁਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ooc6ct3lecnnkw6si2s9224zbt18u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/285</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5361</id>
    <revision>
      <id>220469</id>
      <parentid>39027</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4179" sha1="28nwt9pk4e4uwicspst52bdhxs38n27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਆ ਚੰਬੜੀ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ ਜੇਹਾ ਗੱਧੇ ਦੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਹੋਵੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਅਤੇ ਹੀਰ ਦਾ ਮਿਲਾਪ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘੁੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਹੀਰ ਦੀਦਾਰ ਦਿੱਤਾ ਰਿਹਾ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਅਕਲ ਥੀਂ ਤਾਕ ਕੀਤਾ 
ਲੰਕ ਬਾਗ ਦੀ ਪਰੀ ਨੇ ਝਾਕ ਦੇਕੇ ਸੀਨਾ ਚਾਕ ਦਾ ਪਾੜਕੇ ਚਾਕ ਕੀਤਾ
ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਪਿਆਂ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਟੋਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਗ਼ਮਨਾਕ ਕੀਤਾ 
ਮਾਂ ਬਾਪ ਤੇ ਅੰਗ ਭੁਲਾ ਬੈਠੀ ਅਸਾਂ ਚਾਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਕ ਕੀਤਾ 
ਤੇਰੇ ਬਾਝ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੰਗ ਲਾਇਆ ਸ਼ਾਹਦ ਹਾਲ ਦਾ ਮੈਂ ਰੱਬ ਪਾਕ ਕੀਤਾ
ਦੇਖ ਨਵੀਂ ਨਰੋਈ ਅਮਾਨ ਤੇਰੇ ਸੀਨਾ ਸਾੜ ਕੇ ਬਿਰਹੋਂ ਨੇ ਖਾਕ ਕੀਤਾ  
ਅੱਲਾ ਜਾਣਦਾ ਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਮਜੇ ਜੌਕ ਤੇ ਚਾ ਤਲਾਕ ਕੀਤਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਲੈ ਚੱਲਣਾ ਤੁਸਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿੱਸ ਵਾਸਤੇ ਜੀਉ ਗ਼ਮਨਾਕ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੌਧਰਾਈਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਚਾਕ ਬਣਿਆ ਮਹੀਂ ਚਾਰ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਚੋਰ ਹੋਏ 
ਕੌਲ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਲੋਹੜੇ ਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉੱਧਲ ਹਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖੋ ਹੋਰ ਹੋਏ 
ਮਾਂ ਬਾਪ ਕਰਾਰ ਕਰ ਕੌਲ ਹਾਰੇ ਕੰਮ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰੋ ਜ਼ੋਰ ਹੋਏ 
ਰਾਹ ਸੱਚ ਦੇ ਤੇ ਕਦਮ ਧਰਨ ਨਾਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੋਟਿਆਂ ਦੇ ਦਿੱਲ ਖੋਰ ਹੋਏ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮਿਲੇ ਹਾਂ ਕੱਢ ਦੇਸੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੇ ਚੋਰ ਹੋਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਅਕਲ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਰਹੀਆ ਮਾਰੇ ਹੀਰ ਦੇ ਸਿਹਰ ਦੇ ਮੋਰ ਹੋਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਜੋਗੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਿਹਤਰ ਨੂਹਦਿਆਂ ਬੇਟਿਆਂ ਜ਼ਿਦ ਕੀਤੀ ਭੁੱਬ ਮੋਏ ਨੀ ਛੱਡ ਟਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਯਾਕੂਬਦਿਆਂ ਪੁਤਰਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਸੁਣਿਆ ਹੋਸੀਆ ਯੂਸਫਦਿਆਂ ਵਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਹਾਬੀਲ ਕਬੀਲ ਦਾ ਜੰਗ ਹੋਯਾ ਛੱਡ ਗਏ ਪੈਗੰਬਰੀ ਬਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਮਾਪਿਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣੀ ਛੱਡ ਚੱਲਦੀ ਝੰਗ ਮਘਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਜਦੋਂ ਵੇਲੜਾ ਵਕਤ ਘੁਸਾ ਬੈਠੀ ਖਬਰਾਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਖ਼ਾਕ ਸਮਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਤਕਦੀਰ ਖ਼ੁਦਾਇ ਦੀ ਦੁੱਖ ਪਾਏ ਸੱਭ ਹੱਕ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਅਜਰਾਈਲ ਸਿਰ ਉਤੇ ਘੂਰਦਾ ਏ ਛੱਡ ਚੱਲਣਾ ਤੰਬੂਆਂ ਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਕੁੱਝ ਮਾਹੀਆ ਵੇ ਚੋਲੀ ਚਿਣਗ ਪੈ ਗਈ ਅਯਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਖਾਹਸ਼ ਹੱਕ ਦੀ ਕਲਮ ਤਕਦੀਰ ਵਗੀ ਮੋੜੇ ਕੌਣ ਅਲਾਹ ਦੇ ਭਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਲਿਖਿਆ ਲੋਹ ਕਲੱਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ ਹੋਣੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਹਰਫ ਲਿਖਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਰਾਂਝਿਆ ਸੁਣੀ ਮੈਥੋਂ ਕੇਹੀ ਦੱਸਣੀ ਮੱਤ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28nwt9pk4e4uwicspst52bdhxs38n27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/286</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5362</id>
    <revision>
      <id>220470</id>
      <parentid>39031</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4156" sha1="0otomtipn0rzsrourwsiiv864y71ax1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਸੇ ਤਤੜੇ ਵਕਤ ਸੀ ਨੇਹੁੰ ਲੱਗਾ ਤੁਸਾਂ ਬੀਜਿਆ ਭੁੰਨਿਆਂ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਗੁੰਗਾ ਨਾਂਹ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਹੋਵੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੇਖਦਾ ਨਹੀਂ ਟਿਟਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਹਬ ਜ਼ਿਮੀਂ ਹੈ ਮੁਲਕ ਤੇਰਾ ਐਵੇਂ ਕਾਸਨੂੰ ਵਲੇੇਂ ਵਲਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਭਰੇ ਬੇੜੇ ਬੰਨੇ ਲਾਉਣੀ ਸ਼ਰਮ ਮੁਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਲਾਹ ਬਿਨ ਕੌਣ ਪੁੱਛੇ ਪਿੱਛਾ ਤੁੁੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਾਕ ਕੁਥਾਂ ਕੀਤਾ ਅਸੀਂ ਰੁੱਲਦੇ ਈ ਰਹਿ ਗਏ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ 
ਆਪ ਰੱਚ ਗਈਏਂ ਨਾਲ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਗਵਾਈਆ ਹਾਸਿਆਂ ਤੇ 
ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਹਾਲ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ ਆਪ ਹੋਈਏਂ ਦਾਬਿਆਂ ਧਾਸਿਆਂ ਤੇ 
ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮਣ ਦੇਹੀ ਮੈਂ ਫਿਦਾ ਕੀਤੀ ਹੁਣ ਹੋਈ ਏ ਤੋਲਿਆਂ ਮਾਸਿਆਂ ਤੇ 
ਸੱਤ ਪੰਜ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਣੇ ਲਿਖੇ ਏਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਸਾਹ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਹੈ ਨਕਸ਼ ਪਤਾਸਿਆਂ ਤੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋ ਕੋਈ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤੇ ਆਦਮੀ ਏਂ ਰੋਂਦਾ ਮਰੇਗਾ ਉਮਰ ਤੇ ਝੂਰਦਾ ਜੀ 
ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਿਭਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇਸ਼ ਜਰੂਰ ਦਾ ਜੀ 
ਲੱਗ ਗਲੇ ਮੇਰੇ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਿਆ ਵੇ ਨਿੱਤ ਸਾੜਦਾ ਦਾਗ ਮਹਿਜ਼ੂਰ ਦਾ ਜੀ 
ਸੜ ਬੱਲਕੇ ਕੋਇਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਮੈਂ ਸੀਨਾ ਹੋਇਆ ਜਿਉਂ ਰੋੜ ਮਨੂਰ ਦਾ ਜੀ 
ਬੰਦਾ ਜੀਉਣੇ ਦੀ ਨਿੱਤ ਕਰੇ ਆਸਾ ਅਸਰਾਈਲ ਸਿਰ ਦੇ ਉਤੇ ਘੂਰ ਦਾ ਜੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਕ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕਰਨ ਧਾਰਾ ਡਾਲ ਡਾਲ ਤੇ ਖਾਲ ਖਜੂਰ ਦਾ ਜੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਹੀਰ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇਰੀ ਬੰਦੀ ਹਾਂ ਤਿਵੇਂ ਫੁਰਮਾਈਏ ਜੀ 
ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰੋ ਅਸੀਂ ਘਰੀਂ ਜਾਈਏ ਨਾਲ ਸਹਿਤੀ ਦੇ ਡੌਲ ਬਣਾਈਏ ਜੀ
ਬਹਿਰ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਹੋਯਾ ਨਾਲ ਅਕਲ ਦੇ ਮੀਂਹ ਵਸਾਈਏ ਜੀ 
ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਾਈਏ ਜੀ  
ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਰਤ ਇਖ਼ਲਾਸ ਲਿਖ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ ਕੁਰਆ ਫ਼ਾਲ ਨਜ਼ੂਮ ਦਾ ਪਾਈਏ ਜੀ  
ਨਕਸ਼ ਹੁੱਬ ਦਾ ਯਾ ਲਿੱਖ ਦਿਓ ਕੋਈ ਇੱਕੇ ਨੇਕ ਜ਼ਬਾਨ ਪੜ੍ਹਾਈਏ ਜੀ 
ਨਾਲੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕਿਤਾਬ ਤਾਵੀਜ਼ ਲਿੱਖੋ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਦਿੱਲ ਭਵਾਈਏ ਜੀ 
ਪੱਥਰ ਜੀ ਉਹਦਾ ਝਬ ਮੋਮ ਹੋਵੇ ਕਰੇ ਕੰਮ ਓਹ ਨਾਲ ਰਸਾਈਏ ਜੀ 
ਜਾਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਟੁਰਨਦੀਆਂ ਝੱਬ ਕਰੀਏ ਅਸੀਂ ਸੱਜਣੋ ਹੁਕਮ ਕਰਾਈਏ ਜੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0otomtipn0rzsrourwsiiv864y71ax1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/287</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5363</id>
    <revision>
      <id>220471</id>
      <parentid>39037</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="12m0jzfjj3snnmei5fvijeptdbpfwnn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੋਲ੍ਹ ਫ਼ਾਲਨਾਮਾ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਫ਼ਾਲ ਕਢਾਈਏ ਜੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਅਗੇ ਹੀਰ ਦਾ ਮਸਤ ਹੋਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਵਲ ਪੈਰ ਪਕੜੇ ਏਤਕਾਦ ਕਰ ਕੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਕਲੇਜੇ ਦੇ ਲੱਗ ਗਈ 
ਨਵਾਂ ਤੌਰ ਅਜੂਬੇ ਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਵੇਖੋ ਜੱਲ ਪਤੰਗ ਤੇ ਅੱਗ ਗਈ  
ਕਹੀ ਲੱਗ ਗਈ ਚਿੰਣਗ ਜੱਗ ਗਈ ਖ਼ਬਰ ਜੱਗ ਗਈ ਵੱਜ ਤਲੱਗ ਗਈ 
ਯਾਰੋ ਠੱਗਾਂ ਦੀ ਰੇਵੜੀ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਮੂੰਹ ਲਗਦਿਆਂ ਯਾਰ ਨੂੰ ਠੱਗ ਗਈ  
ਲਗਾ ਮਸਤ ਹੋ ਕਮਲੀਆਂ ਕਰਨ ਗੱਲਾਂ ਦੁਆ ਕਿਸੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਵੱਗ ਗਈ 
ਰਾਂਝਾ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਯਾ ਵਾਉ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਗ ਗਈ 
ਵਾਉ ਵੱਗ ਗਈ ਹਿਰਸ ਭੱਗ ਗਈ ਦਿੱਲ ਲੱਗ ਗਈ ਖ਼ਬਰ ਜੱਗ ਗਈ 
ਜਦੋਂ ਯਾਰ ਨੂੰ ਯਾਰ ਫਿਰ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਹਿਰਸ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੋਂ ਭੱਗ ਗਈ 
ਇਕੇ ਧੂੰਆਂ ਧੁਖੰਦੜਾ ਜੋਗੀੜੇ ਦਾ ਉੱਤੋਂ ਫੂਕ ਕੇ ਛੋਕਰੀ ਅੱਗ ਗਈ 
ਦੋਵੇਂ ਮਸਤ ਦੀਦਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਲਦੇ ਸਨ ਜ਼ਹਿਰ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਧਾ ਰੱਗ ਰੱਗ ਗਈ 
ਰਾਂਝਾ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦਾ ਗੱਲ ਹਿਜ਼ਰ ਦੀ ਦੂਰ ਅਲੱਗ ਗਈ   
ਯਾਰ ਯਾਰ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਹੋਯਾ ਗੱਲ ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜੱਗ ਗਈ 
ਯਾਰੋ ਝੁੱਲੀ ਅੰਧੇਰੜੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲੀ ਉੱਡ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਦੀ ਪੱਗ ਗਈ 
ਵਾਰਸ ਟੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਜੋੜਦਾ ਏ ਵੇਖੋ ਕੰਮਲੇ ਨੂੰ ਪਰੀ ਲੱਗ ਗਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨੇ ਜੋਗੀ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਵਲ ਰਾਵਾਨਾ ਹੋਣਾ
ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਹੋ ਰੁਖਸਤ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਕੋਲੋਂ ਆਖੇ ਸਹਿਤੀਏ ਮਤਾ ਪਕਾਈਏ ਨੀ 
ਠੂਠਾ ਭੰਨ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਈ ਕਿਵੇਂ ਓਸਨੂੰ ਖੈਰ ਭੀ ਪਾਈਏ ਨੀ 
ਵਹਿਣ ਲੋੜ੍ਹ ਪਿਆ ਬੇੜਾ ਸ਼ੁਹਦਿਆਂ ਦਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੜੇ ਲਾਈਏ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਓਸ ਨੇ ਲਏ ਤਰਲੇ ਕਿਵੇਂ ਓਸਦੀ ਆਸ ਪੁਚਾਈਏ ਨੀ 
ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਮੁਰਾਦ ਤੇ ਅਸਾਂ ਮਾਹੀ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਹੰਢਾਈਏ ਨੀ 
ਹੋਇਆ ਮੇਲ ਜੋ ਚਿਰੀ ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਯਾਰ ਰੱਜ ਕੇ ਗਲੇ ਲਗਾਈਏ ਨੀ 
ਬਾਕੀ ਉਮਰ ਰੰਝੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਹਿਤੀਏ ਡੌਲ ਬਣਾਈਏ ਨੀ 
ਸੱਸੀ ਨਾਲ ਹੋਤਾਂ ਪੁਨੂੰ ਮੇਲ ਕੀਤਾ ਤਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਭੀ ਮੇਲ ਮਿਲਾਈਏ ਨੀ
ਵਰ ਲਿਆ ਮਕਸੂਦ ਜੋ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਰੱਬ ਤੋਂ ਹੱਥੋ ਹੱਥ ਪਾਈਏ ਨੀ 
ਖੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਰਚਦਾ ਜੀਉ ਮੇਰਾ ਕਿਵੇਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈਏ ਨੀ 
ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਤਾਂ ਜਤਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੀਏ ਹੱਕਦਾਰ ਨੂੰ ਹੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12m0jzfjj3snnmei5fvijeptdbpfwnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/288</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5364</id>
    <revision>
      <id>220472</id>
      <parentid>39041</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="pv4jhs0jbpzg60vffrv5vkd9p35luq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੀਉ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅਰਸ਼ ਹੱਕ ਦਾ ਏ ਕਿਵੇਂ ਓਸਨੂੰ ਠੰਢ ਪਵਾਈਏ ਨੀ 
ਇਹ ਜੋਬਨਾ ਠੱਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਏ ਸਿਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਹ ਚੜ੍ਹਾਈਏ ਨੀ 
ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜੋਬਨਾ ਮਾਣ ਲਈਏ ਏਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾ ਮਿਟਾਈਏ ਨੀ 
ਕੋਈ ਰੋਜ ਦਾ ਹੁਸਨ ਪਰਾਹੁਣਾ ਏਂ ਮਜ਼ੇ ਖੂਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੰਢਾਈਏ ਨੀ 
ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀਆਂ ਅਸੀਂ ਉਸਤਾਦ ਰੰਨਾਂ ਕੋਈ ਆ ਖਾਂ ਮਕਰ ਫੈਲਾਈਏ ਨੀ  
ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੋਂਹਦੀਆਂ ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਯਾਰ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਲਿਆਈਏ ਨੀ 
ਘਰ ਲਿਆਕੇ ਓਸ ਦੀ ਕਰ ਖ਼ਿਦਮਤ ਜੀਉ ਓਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਾਈਏ ਨੀ 
ਗੱਲ ਘੱਤ ਪੱਲਾ ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਲੈਕੇ ਪੈਰੀਂ ਲੱਗ ਕੇ ਪੀਰ ਮਨਾਈਏ ਨੀ 
ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੱਲ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਰੱਬ ਕਰਸੀ ਦੁਆ ਫ਼ਕਰ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕਰਾਈਏ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਅਸੀਂ ਲੱਦੇ ਚਲੋ ਕੁੱਲ ਤਕਸੀਰ ਬਖ਼ਸ਼ਾਈਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹੀਆਂ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬਾਗ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੀ ਦੇਖਣਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਉਂਦੀ ਸਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਮਸਤ ਹਸਤ ਜਿਉਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼੍ਹਾਲ ਆਈ  
ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਜਾਨ ਦੌੜੇ ਤਿਵੇਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਆਈ 
ਅੱਜ ਸੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਹਾਉਂਦੀਏ ਦਿਲੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਲਾਹ ਦੌਰਾਲ ਆਈ 
ਨਵਾਂ ਪਾ ਦੀਦਾਰ ਮਹਿਬੂਬ ਵਾਲਾ ਗ਼ੱਮ ਸੱਟ ਕੇ ਹੋ ਨਿਹਾਲ ਆਈ 
ਮੁੱਖ ਯਾਰ ਵਾਲਾ ਚਾਨਣ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਚਾਨਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈ 
ਰੱਬ ਵਿਛੜੇ ਯਾਰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਦਿਲੋਂ ਗਮਾਂ ਦਾ ਲਾਹ ਜ਼ਵਾਲ ਆਈ 
ਅਗੇ ਵੇਂਹਦੀਆਂ ਸਾਂ ਅਸੀਂ ਨਿਮੋਝੂਣੀ ਮਸਤ ਯਾਰ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ 
ਸਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਲੱਗੀਆਂ ਕਰਨ ਤਾਨ੍ਹੇ ਹੀਰ ਜੋਗੀ ਦਾ ੫ਾ ਵਸਾਲ ਆਈ 
ਅੱਜ ਸਧਰਾਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਲਾਹੀਆਂ ਸੂ ਭਾਵੇਂ ਜਾਂਦੜੀ ਕੱਢ ਉਬਾਲ ਆਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸੁਹਾਗੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂੰ ਸੋਇਨਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਸੱਭੋ ਗਾਲ ਆਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨਾਲ ਸਈਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸਖਰੀਆਂ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਗੋਂ ਰਾਇਬਾਂ ਸ਼ੈਰਫ਼ਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੱਥਾ ਤੂੰ ਭਾਬੀਏ ਖੇੜਿਆ ਈ  
ਭਾਬੀ ਆਖ ਕੀ ਲੱਭੋ ਈ ਟਹਕ ਆਈਏਂ ਸੋਇਨ ਚਿੜੀ ਵਾਂਗੂੰ ਰੰਗ ਫੇਰਿਆ ਈ 
ਮੋਈ ਗਈ ਸੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਆਣ ਵੜੀਏਂ ਸੱਚ ਆਖ ਕੀ ਸੱਚ ਸਹੇੜਿਆ ਈ 
ਅੱਜ ਰੰਗ ਤੇਰਾ ਭੱਲਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੱਭੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਿਬੇੜਿਆ ਈ 
ਨੈਣ ਸ਼ੋਖ ਹੋਏ ਰੰਗ ਚਮਕ ਆਇਆ ਕਿਸੇ ਜੋਬਨੇ ਦਾ ਖੂਹਾ ਗੇੜਿਆ ਈ 
ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਆਸ਼ਕ ਭਾਵੇਂ ਬਾਗ਼ ਵਾਲਾ ਤੇਰੀ ਸੰਗਲੀ ਨਾਲ ਖਹੇੜਿਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pv4jhs0jbpzg60vffrv5vkd9p35luq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/289</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5365</id>
    <revision>
      <id>220473</id>
      <parentid>39045</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4284" sha1="ib5529k4gg5wbjomk4c55ouu5l4eyfc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਦਮ ਚੁਸਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਨੌਤੀਆਂ ਨੇ ਹੱਥ ਚਾਬਕ ਅਸਵਾਰ ਨੇ ਫੇਰਿਆ ਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅੱਜ ਹੁਸਨ ਮੈਦਾਨ ਚੜ੍ਹਕੇ ਘੋੜਾ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰ ਨੇ ਛੇੜਿਆ ਈ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੈਣ ਮਸਤ ਗਲ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਡੂਕਾਂ ਭੰਨ ਚੋਲੀ ਵਿੱਚ ਠੇਲ੍ਹੀਆਂ ਨੀ
ਕਿਸੇ ਅੰਬ ਤੇਰੇ ਅੱਜ ਚੂਪ ਲਏ ਤਿੱਲ ਪੀੜ ਕੱਢੇ ਜਿਵੇਂ ਤੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਤੇਰਾ ਕਿਸੇ ਨੱਢੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਧਾਰਾਂ ਕੱਜਲੇ ਦੀਆਂ ਸਰਮੇਲੀਆਂ ਨੀ  
ਸਭੇ ਮਲ ਦਲ ਸੁੱਟੀਏਂ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਝੋਕਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਣੀਆਂ ਬੇਲੀਆਂ ਨੀ
ਕਿਸੇ ਜੋਸ਼ ਭਰੇ ਫੱੜ ਕੇ ਨੱਪੀਏਂ ਤੂੰ ਧੜਕੇ ਕਾਲਜਾ ਪੌਂਦੀਆਂ ਤ੍ਰੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਭਰੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਅੱਜ ਬਾਰਾ ਕੰਤਾਂ ਰਾਵੀਆਂ ਢਾਹ ਮਹੇਲੀਆਂ ਨੀ
ਕਿਸੇ ਲਈ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਨੇ ਜੀਤ ਬਾਜੀ ਪਾਸਾ ਲਾਇਕੇ ਬਾਜੀਆਂ ਖੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਢੋ ਤੋਪਾਂ ਕਰਕੇ ਸਰ ਰਈਯਤਾਂ ਮੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਤੇਰੀਆਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਦਾਗ ਦਿੱਸਣ ਅੱਜ ਸੋਧੀਆਂ ਠਾਕਰਾਂ ਚੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਅਜ ਨਹੀਂ ਅਯਾਲੀਆਂ ਖਬਰ ਲੱਧੀ ਬਘਿਆੜਾਂ ਨੇ ਪਾੜੀਆਂ ਛੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਅੱਜ ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਨਾਲ ਮਸਤੀਆਂ ਦੇ ਹਥਨੀਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਚਾ ਪੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਚੁੱਟਾ ਝਾਂਜੜਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਹ ਕੁੰਡੀਆਂ ਸੱਭ ਜਾ ਮੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਰੰਗ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਹੈ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਕਿਤੇ ਅਕੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਸਾਰਾ ਜੱਗ ਜਹਾਨ ਕਪਾਹ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਭਾਬੀਏ ਪੂਣੀਆਂ ਵੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਥਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਘਰਕਦੀ ਆ ਪਈਏਂ ਲਗੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਭਰਨ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਕਿਸੇ ਹਿੱਕ ਤੇਰੀ ਨਾਲ ਹਿੱਕ ਜੋੜੀ ਪੇਡੂ ਨਾਲ ਵਲੂੰਧਰਾਂ ਮੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਾਰ ਗਵਾਇਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਲੱਧੇ ਓਹ ਤਾਂ ਜਗ ਉੱਤੇ ਅਰਬੇਲੀਆਂ ਨੀ 
ਦੱਸ ਵਾਰਸਾ ਕਿਸੇ ਨੌਜੂਮੀਏਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਗੋਸ਼ੇ ਈ ਹੋਰੀਆਂ ਖੇਲੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੇ ਆਦਮੀ ਫਿਰਨ ਬਾਹਰ ਕਿਚਰਕ ਦੌਲਤਾਂ ਰਹਿਣ ਛਪਾਈਆਂ ਨੀ
ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਤਾਂ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਈਦ ਹੋਈ ਖਾਧੀਆਂ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਨੀ  
ਅੱਜ ਕਈਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਆਸ ਪੁੰਨੀ ਜਮ ਜਮ ਜਾਣ ਬਾਗੀਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੀ
ਵੱਸੇ ਬਾਗ ਜੁਗਾਂ ਤਾਈਂ ਸਣੇ ਭਾਬੀ ਜਿੱਥੇ ਖਾਣ ਫ਼ਕੀਰ ਮਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਖ਼ਾਕ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਜਿੱਥੇ ਢੇਰ ਵੱਡੇ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਤਾਣੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਅੱਜ ਜੋ ਕੋਈ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ ਮੂੰਹੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਨੀ  
ਪਾਣੀ ਬਾਝ ਸੁੱਕੀ ਦਾੜੀ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਮੁੰਨ ਕੱਢੀ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ib5529k4gg5wbjomk4c55ouu5l4eyfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/290</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5366</id>
    <revision>
      <id>220474</id>
      <parentid>39050</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4073" sha1="lkkvhc5g0phbac4p66oocucqjbw0480" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੱਜ ਸੁਰਮਚੂ ਪਾਇਕੇ ਛੈਲਿਆਂ ਨੇ ਸੁਰਮੇਦਾਣੀਆਂ ਖੂਬ ਹਿਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਸਯਾਹ ਭੌਰ ਹੋਈਆਂ ਚਸ਼ਮਾਂ ਪਯਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਪੌਂਦੇ ਰਹੇ ਸਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਬਹਾਰ ਬਣਿਆ ਅੱਖੀਂ ਤੇਰੀਆਂ ਦੂਣ ਸਵਾਈਆਂ ਨੀ 
ਅਜ ਆਬ ਚੜ੍ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਉ ਆਈਏ ਭਾਬੀਏ ਆਈਆਂ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੁਣ ਪਾਣੀਆਂ ਜੋਰ ਕੀਤਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਮੁਰਗਾਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਚੰਬੇ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਹੁਸਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਏ 
ਤੇਰੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਟਟੋਲਿਆ ਏ ਨਾਫ ਮੁਸ਼ਕ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇ ਪੁੱਟ ਲਏ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਨਿੱਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਸੈਂ ਕਿਸੇ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੇ ਝੁੁੱਟ ਲਏ 
ਕਿਸੇ ਜ਼ਾਲਮ ਬੇ ਦਰਦ ਕਸੀਸ ਦਿਤੀ ਬੰਦ ਬੰਦ ਕਮਾਨ ਦੇ ਟੁੱਟ ਗਏ 
ਆਖ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਫੁਲੇਲੀਆਂ ਪੀੜੀਏਂ ਤੂੰ ਅੱਤਰ ਕੱਢ ਕੇ ਫੋਗ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਗਏ 
ਭਾਵੇਂ ਯਾਰ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਯਾ ਜ਼ਬਰੋਂ ਜ਼ੇਰ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਕੁੱਟ ਗਏ  
ਕਿਸੇ ਹਿੱਕ ਤੇਰੀ ਨਾਲ ਹਿੱਕ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਘੁੱਟ ਗਏ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਓਹ ਵਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਗਣ ਜੇੜ੍ਹੇ ਪਹਿਲੜੇ ਰੋਜ਼ ਹੋ ਜੁੱਟ ਗਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੇਡੁ ਸਾਰ ਹੋਯਾ ਸੀਨਾ ਲਾਲ ਹੋਯਾ ਤੇਰੀ ਧੁੰਨੀ ਤੇ ਹੱਥ ਕਿਸ ਫੇਰਿਆ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਅਜ ਕਿਸ ਧੱਕਿਆ ਈ ਤੇਰਾ ਅੱਜ ਖੂਹਾ ਕਿੱਸ ਗੇੜਿਆ ਨੀ 
ਲਾਇਆ ਰੰਗ ਮਲੰਗ ਨਿਸ਼ੰਗ ਭਾਵੇਂ ਅੰਗ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਭੇੜਿਆ ਨੀ 
ਲਾਹ ਚੱਪਣੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੇਗਚੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਅੱਜ ਮਲਾਈ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਨੀ 
ਸੁਰਮੇ ਦਾਨੀ ਦਾ ਬਾਲ ਬਲੋਚਨਾ ਨੀ ਸੁਰਮੇ ਸੁਰਮਚੂ ਕਿਸੇ ਲਬੇੜਿਆ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੈਨੂੰ ਪਿਛੋਂ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਇੱਕੇ ਨਵਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਸਹੇੜਿਆ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਅੱਜ ਜੋਬਨ ਤੇਰੇ ਲਹਿਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਦਾ ਨੀਰ ਉਛੱਲਿਆ ਏ 
ਤੇਰੀ ਚੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤਣੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਬੂਬ ਪਥੱਲਿਆ ਏ  
ਕੁਲਫ ਜੰਦਰਾ ਤੋੜਕੇ ਚੋਰ ਵੜਿਆ ਅੱਜ ਬੀੜਾ ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਹੱਲਿਆ ਏ 
ਅੱਜ ਪੈਦਲਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਮਾਤ ਕੀਤਾ ਚਾਲਾ ਨਵਾਂ ਸਤਰੰਜ ਦਾ ਚੱਲਿਆ ਏ
ਸੂਹਾ ਘੱਗਰਾ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਡੇ ਬੋਕ ਬੰਦ ਦਹਿ ਚੰਦ ਹੋ ਚੱਲਿਆ ਏ 
ਕਿਸੇ ਕਹੇ ਖਿਡਾਰ ਖਿਡਾਰੀਏ ਨੀ ਸਣੇ ਮੁਹੁਰਿਆਂ ਫਰਸ਼ ਉਥੱਲਿਆ ਏ 
ਸੁਰਖੀ ਹੋਟਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੂਪ ਲਈ ਅੰਬ ਸੱਖਣਾ ਮੋੜਕੇ ਘੱਲਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkkvhc5g0phbac4p66oocucqjbw0480</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/291</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5367</id>
    <revision>
      <id>220475</id>
      <parentid>158249</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="mlnlt5y62eb2hhbiw1jecff0uedpwmv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|'''ਹੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ'''}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14}}
ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਘਰ ਵਲ ਆਉਂਦੀ ਹੀਰ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਕੇ 
{{gap}}ਖੇੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮਖ਼ੌਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14}} {{right|[ਦੇਖੋ ਸਫ਼ਾ ੨੭੬}}&lt;/poem&gt;}}
{{Css image crop
|Image = ਹੀਰ_ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf
|Page = 291
|bSize = 413
|cWidth = 300
|cHeight = 326
|oTop = 108
|oLeft = 78
|Location = center
|Description = 
}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਅੱਜ ਜੋਬਨ ਤੇਰੇ ਲਹਿਰ ਦਿਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਦਾ ਨੀਰ ਉਛੱਲਿਆ ਏ 
ਤੇਰੀ ਚੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤਣੀਆਂ ਢਿਲੀਆਂ ਨੇ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਬੂਬ ਪਬੱਲਿਆ ਏ 
ਕੁਲਫ਼ ਜੰਦਰਾ ਤੋੜ ਕੇ ਚੋਰ ਵੜਿਆ, ਅਜ ਬੀੜਾ ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਹੱਲਿਆ ਏ 
ਅਜ ਪੈਦਲਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਮਾਤ ਕੀਤਾ, ਚਾਲਾ ਨਵਾਂ ਸਤਰੰਜ ਦਾ ਚੱਲਿਆ ਏ 
ਸੂਹਾ ਘਗਰਾ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਡੇ, ਬੋਕ ਬੰਦ ਦਹਿ ਚੰਦ ਹੋ ਚਲਿਆ ਏ 
ਸੁਰਖੀ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੂਪ ਲਈ, ਅੰਬ ਸੁਖਨਾ ਮੋੜ ਕੇ ਘੱਲਿਆ ਏ 
{{custom rule|ac|18|ac|18|ac|18}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlnlt5y62eb2hhbiw1jecff0uedpwmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/293</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5369</id>
    <revision>
      <id>220476</id>
      <parentid>39055</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4116" sha1="a4vrzryhq88h84midjeg7pyet64pq94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿(੨੭੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਿਰਗ ਜਿਸ ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਢਾਹ ਲਏ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਹੀਰੇ ਆਣ ਮੱਲਿਆ ਏ 
ਅੰਗ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੰਗ ਜੌੜਕੇ ਤੇ ਤੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਲਜਾ ਸੱਲਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੀਰ ਨਾ ਠੱਲ੍ਹਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਸਿਆਹ ਤਤੌਲੜੇ ਕੱਜਲੇ ਦੀ ਠੋਡੀ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉਤੋਂ ਗੁੰਮ ਗਏ 
ਤੇਰੇ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਲਾਲ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਚੁੰਮ ਲਏ 
ਤੇਰੇ ਖੂਨਚੇ ਨੀ ਸ਼ਕਰ ਪਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਮਾਰਕੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਲੁੁੰਮ ਲਏ 
ਧਾੜਾ ਮਾਰਕੇ ਧਾੜਵੀ ਮੇਵਿਆਂ ਦੇ ਰੱਲ ਝਾੜ ਬੂਟੇ ਕਿੱਤੇ ਗੁੰਮ ਗਏ 
ਵੱਡੇ ਵਣਜ ਹੋਏ ਅੱਜ ਵਹੁਟੀਆਂ ਦੇ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਵਣਜਾਰੜੇ ਘੁੰਮ ਗਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਜਹਾਨ ਤੇ ਧੁੰਮ ਗਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੋਈ ਧੋਬੀ ਵਲਾਇਤੋਂ ਆਨ ਲੱਥੇ ਸਿਰੀ ਸਾਫ ਦੇ ਥਾਨ ਚੜ੍ਹ ਖੁੱਬ ਗਏ
ਤੇਰੀ ਚੋਲੀ ਵਲੂੰਦਰੀ ਸਣੇ ਸੀਨੇ ਪੇਂਜੇ ਤੁੁੰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੁੰਬ ਗਏ  
ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਮਾਲ ਚੁਰਾਇਆ ਏ ਸਾਥੋਂ ਘੁੱਸ ਕੇ ਖੋਜ ਤੇ ਸੁੰਬ ਗਏ 
ਕੀਕੂੂੰ ਲੱਭਸੀ ਮਾਲ ਇਹ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਪੈਰੀਂ ਖਾਵ ਮੁਗੀਲਾਂ ਦੇ ਚੁੰਬ ਗਏ 
ਖੇੜੇ ਕਾਬਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨੱਠੇ ਨੀ ਵਢਾਇਕੇ ਕੰਨ ਤੇ ਦੁੰਬ ਗਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਚੰਭੜਾ ਨਵਾਂ ਹੋਯਾ ਸੁੱਤੇ ਪਾਹਰੂਆਂ ਨੂੰ ਚੋਰ ਟੁੱਬ ਗਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਸੇ ਕਿਹਾ ਨਪੀੜ ਨਪੀੜੀਏਂ ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਹੈ ਤੋਰੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਨੀ 
ਢਾਕਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਸੇ ਮਰੋੜੀਆਂ ਨੀ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਯਾ ਹਿੱਲ ਚੁੱਲ ਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰਾ ਲੱਕ ਕਿਸੇ ਪਾਇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਧੱਕਾ ਕੁੱਲ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਨੀ 
ਵਰਮਾ ਫੇਰ ਅਲਮਾਸ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਗਿਆ ਅੰਦਰ ਸੱਲਦਾ ਨੀ 
ਮਾਰ ਘੱਸਿਆਂ ਦੇ ਜੁਸਾ ਝੱਗ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਜੋਰ ਮੁੱਕਾ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੱਲਦਾ ਨੀ
ਕਿਸੇ ਡਾਹਕੇ ਮੋਟੜਾ ਚੋ ਭਾਬੀ ਲੇ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰੀ ਚੁੱਲ੍ਹਦਾ ਨੀ  
ਕਮਰੀ ਹੋਇਕੇ ਸਰੂ ਤੇ ਲਏਂ ਝੂਟੇ ਜਿਹੜਾ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਝੁੱਲਦਾ ਨੀ 
ਭਾਵੇਂ ਤਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਉਹ ਜੋਗੀ ਜਿਹੜਾ ਖਾਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਰੁੱਲਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਅੱਜ ਉਮੈਦ ਦੀ ਕਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਠੂੰਗਾ ਠੀਕ ਲੱਗਾ ਬੁੱਲ ਬੁੱਲ ਦਾ ਨੀ
ਉਹ ਭੀ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਉਡੀਕਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੁੱਲ ਦਾ ਨੀ 
ਮੱਥਾ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗੂੰ ਹਿਸਾ ਲਿਆ ਸੁ ਬਾਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4vrzryhq88h84midjeg7pyet64pq94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/294</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5370</id>
    <revision>
      <id>220477</id>
      <parentid>39058</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="244flgfmap71m8jlq4icg0lobco5vrh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਦੱਸ ਖਾਂ ਅਜ ਕੀ ਲੱਭਿਆ ਈ ਤੇਰਾ ਹੁਸਨ ਪਿਆ ਅੱਜ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਨੀ 
ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਫਵ੍ਹਾਰੜਾ ਬਾਗ ਛੁੱਟਾ ਤੇਰੀ ਨਹਿਰ ਦਾ ਨੀਰ ਉਛੱਲਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਮਾੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਨੂੰ ਉਤਾਂਹ ਕੀਤਾ ਦੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਮੇਮਾਰ ਨੇ ਤੁੱਲਦਾ ਨੀ 
ਉੱਤੋਂ ਟਪਿਆ ਅੱਜ ਜਵਾਨ ਭਾਵੇਂ ਬੰਨਾ ਡਿਗਾ ਏ ਤੇਰੀ ਪੜੁੁੱਲਦਾ ਨੀ 
ਮਾਰੀ ਸ਼ੌਹ ਦਰਯਾ ਨੇ ਆਇ ਟੱਕਰ ਦਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰੀ ਪੁੱਲ੍ਹਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਅਤਰਦਾਨੀ ਖੂਬ ਭਰੀ ਗਾਂਧੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਪਿਆ ਭਾਬੀਏ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਨੀ 
ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਅਤਰ ਵਾਲੀ ਕਿੱਥੇ ਡੋਹਲੀਓ ਈ ਕੋਈ ਭਾ ਨਾ ਭੱਤੜਾ ਤੁੱਲਦਾ ਨੀ
ਤੇਰੇ ਸਿੱਪ ਤੇ ਬਰਸਿਆ ਅਬਰਨੀਸਾਂ ਪੈਦਾ ਗੌਹਰ ਹੋਸੀ ਵੱਡੇ ਮੁੱਲਦਾ ਨੀ 
ਸਿੱਪ ਕਿਸੇ ਜਵਾਹਰੀ ਨੇ ਚੀਰ ਲਿਆ ਜਿਹੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੈਦੇ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਨੀ 
ਬੇਲੀ ਮਿਲੇ ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਬੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਯਾ ਕਰਮ ਹੈ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਦਾ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇਹ ਦੁਆ ਮੰਗੇ ਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਅੱਜ ਕੁੱਲ ਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨੇ ਰਾਇਬਾਂ ਸੈਰਫਾਂ ਨੂੰ ਜੁਵਾਬ ਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਰਾਇਬਾਂ ਸੈਰਫਾਂ ਨੂੰ ਅੜੀਓ ਵੈਰ ਪਈਓ ਕਿੱਸ ਵਾਸਤੇ ਨੀ 
ਛੇੜੋ ਨਾਂਹ ਗੋਲੀ ਖਸਮ ਪਿੱਟੜੀ ਨੂੰ ਮੈਥੋਂ ਟਲੋ ਨਾ ਰਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਨੀ 
ਪਰਨੇਹਾਂ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਹੈ ਅਸਰ ਹੋਯਾ ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਹੋਯਾ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਨੀ 
ਛਾਪਾਂ ਖੁੱਬ ਗਈਆਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਤੇ ਦਾਗ ਪੈ ਗਿਆ ਚੁੱਭ ਵਰਾਸਤੇ ਨੀ 
ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ ਭੱਜ ਕੇ ਮਿਲੀ ਸਾਂ ਮੈਂ ਤਣੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਚੋਲੀ ਦੀਆਂ ਪਾਸਤੇ ਨੀ 
ਰੁੁੰਨੀ ਅੱਥਰੂ ਡੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਮੁਖੜੇ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ ਤਤੋਲੜੇ ਪਾਸਤੇ ਨੀ 
ਮੂਧੀ ਪਈ ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਵੇਖਦੀ ਸਾਂ ਪੇਡੂ ਲਾਲ ਹੋਯਾ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਨੀ 
ਸੁਰਖੀ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਆਪ ਮੈਂ ਚੂਸ ਲਈ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਨੀ 
ਰਾਹ ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਦੀ ਸਾਂ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ ਰਾਸਤੇ ਨੀ 
ਕੱਟਾ ਘੁੱਟਿਆ ਵਿੱਚ ਗਲਵਕੜੀ ਦੇ ਡੂਕਾਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਆਸ ਪਾਸ ਤੇ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਪੇਡੂ ਨੂੰ ਕੱਟੇ ਨੇ ਢੁੱਡ ਮਾਰੀ ਲਾਸਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਮੇਰੇ ਮਾਸ ਤੇ ਨੀ  
ਮੇਰਾ ਛੱਡੋ ਖਿਆਲ ਸਹੇਲੀਓ ਨੀ ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਨੀ  
ਮੈਨੂੰ ਕਸਮ ਅੜੀਓ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਲੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੈਂ ਪੁੱਜ ਗਰੀਬਣੀ ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਲੋਕ ਮਹਾਸਤੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਅਖੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਰੱਤਵੰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਹੁਸਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਨਿਆਉਂਦਾ ਨੀ  
ਤੇਰਾ ਹੁਸਨ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਬਹਾਰ ਬਣਿਆ ਅੱਜ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਭ ਭਾਉਂਦਾ ਨੀ

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>244flgfmap71m8jlq4icg0lobco5vrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/295</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5371</id>
    <revision>
      <id>220478</id>
      <parentid>39066</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4278" sha1="ccm416y304hw0nsu28blc4xvnmvhvnw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੭੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰਾ ਅਜ ਧਿਆਨ ਅਸਮਾਨ ਉਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਦਮੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਨੀ  
ਤੇਰੇ ਸੁਰਮੇ ਦੀਆਂ ਧਾੜੀਆਂ ਧੂੜ ਪਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਟਕ ਹੈ ਮਾਲ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਨੀ
ਰਾਜਪੂਤ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਤੇਗਾਂ ਅੱਗੇ ਢਾਡੀਆਂ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਗਾਉਂਦਾ ਨੀ
ਰੁੱਖ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਅੱਜ ਦਿੱਸੇ ਤੇਰਾ ਕਾਰਾ ਨਵਾਂ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰਾ ਇਸ਼ਕ ਮੈਦਾਨ ਹੁਣ ਆ ਲੱਥਾ ਚਾ ਨਜ਼ਰ ਤੇਰਾ ਨਵਾਂ ਆਉਂਦਾ ਨੀ  
ਅੱਜ ਆਖਦੇ ਨੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀ ਖੇੜਾ ਕੌਣ ਕੋਈ ਕਿੱਸ ਥਾਉਂਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੁੱਠੀ ਮੁੱਠੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸਰ ਹੋਯਾ ਅੱਜ ਕੰਮ ਤੇ ਜੀਊ ਨਾ ਲੱਗਦਾ ਏ 
ਭੁੱਲੀ ਵਿੱਸਰੀ ਬੂਟੀ ਮੈਂ ਲੰਘ ਗਈ ਇੱਕੇ ਪਿਆ ਭੁਲਾਉੜਾ ਠੱਗਦਾ ਏ 
ਤਿਉਰ ਲਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗੇ ਅਲੰਬੜਾ ਅੱਗਦਾ ਏ 
ਅੱਜ ਯਾਦ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਸੋਈ ਸੱਜਣ ਜੈਂਦਾ ਮਗਰ ਉਲਾਂਭੜਾ ਜੱਗਦਾ ਏ  
ਖੁਲ੍ਹ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਬੰਦ ਦੋਲੜੀ ਦੇ ਅੱਜ ਗਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਲੱਗਦਾ ਏ
ਘਰ ਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਏ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸੇ ਤਤਾਰਚਾ ਵੱਗਦਾ ਏ 
ਇੱਕੇ ਜੋਬਨੇ ਨੇ ਅੱਜ ਠਾਠ ਦਿੱਤੀ ਬੂੂੰਬਾ ਆਉਂਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਝੱਗਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਬੁਲਾ ਨਾ ਮੂਲ ਸਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭੱਲਾ ਨਾਹੀਂ ਕੋਈ ਲੱਗਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ ਸ਼ੈਰਫਾਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਭਾਬੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਚੋਰ ਯਾਰ ਫੜੇ ਗੁਨਹਗਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਭਾਬੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਓਹੋ ਦੁੱਧ ਹੱਥ ਲੱਗਾ ਦੂਧਾ ਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ੱਤ ਬਣੇ ਵਾਢ ਮਿਲਦੀਏ ਜੋਬਨ ਕਟਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਹੁਕਮ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਅੱਜ ਹੋ ਗਿਆ ਅੱਜ ਮਿਲੀ ਪੰਜਾਬ ਕੰਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਤੇਰੇ ਜੋਬਨ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿੱਸ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਹਨੂੰਮਾਨ ਜਿਉਂ ਲੰਕ ਉਤਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਈ ਸੈਂ ਕਿਸੇ ਯਾਰ ਤਾਈਂ ਜਿਉਂ ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਭਾਉ ਬਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ
ਘਰੋਂ ਟੁਰਨ ਲੱਗੀ ਮਸਾਂ ਪੈਰ ਪੁੱਟੇ ਆਈਓਂ ਚੜ੍ਹਤਲਾਂ ਕੱਢ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਗਈ ਹੋਰਸੈੈਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਹੋ ਆਈ ਏਂ ਗੱਚ ਕਰੇ ਮਿਮਾਰ ਜਿਉਂ ਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਤੇਰੀ ਤ੍ਰੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਕਸਾਂ ਢਿੱਲੀਆ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤੋਲਿਆ ਲੌਂਗ ਸਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਅਜਸਿਕਦਯਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕਰਮ ਖੁਲ੍ਹੇ ਜੋ ਸੀ ਢੂੰਡਦੀ ਰਹੀ ਨਿੱਤ ਯਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਚੂੜੇ ਬੀੜੇ ਤੇ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਟੁੱਟੇ ਠੋਕਰ ਲੱਗ ਗਈ ਮੀਨਾ ਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਖੁਲ੍ਹੇ ਭਾ ਸੌਦਾਗ਼ਰਾਂ ਵਣਜ ਕੀਤੇ ਘਾਟ ਪਈ ਦਲਾਲ ਬਜ਼ਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ ਅਤਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਫੌਜਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ccm416y304hw0nsu28blc4xvnmvhvnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/296</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5372</id>
    <revision>
      <id>220479</id>
      <parentid>39064</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="2agzhkcg0wgoum4jn0ioshkps5n9nuu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੦)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਹੀ ਛਿੰਜ ਘੱਤੀ ਅੱਜ ਤੁਸਾਂ ਭੈਣਾਂ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਜੇ ਮੈਂ ਨਿੱਘੜ ਜਾਂਦੜੀ ਨੂੰ 
ਭਯਾ ਪਿੱਟੜੀ ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਗਈ ਕਿੱਤੇ ਕਿਉਂ ਉਠਾਇਆ ਜੇ ਮੈਂ ਮੁਣਸ ਖਾਂਦੜੀ ਨੂੰ 
ਕਿਉਂ ਲਾਹਕੇ ਘੁੰਡ ਬੁਲਾਇਆ ਜੇ ਚੁੱਪ ਕੀਤੜੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮਾਂਦੜੀ ਨੂੰ 
ਛੱਜ ਛਾਨਣੀ ਘੱਤ ਉਡਾਇਆ ਜੇ ਮਾਪੇ ਪਿੱਟਣੀ ਤੇ ਲੁੱੜ ਜਾਂਦੜੀ ਨੂੰ 
ਸੈਦੇ ਖੇੜੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਸੂਲ ਹੋਯਾ ਸੱਦਣ ਗਈ ਸਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮਾਂਦਰੀ ਨੂੰ  
ਵਾਰਸ ਹਾਲ ਦੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਜੇੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਰਮਾਂਦੜੀ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ ਸ਼ੈਰਫ਼ਾਂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਸੇ ਹੋ ਬੇਦਰਦ ਲਗਾਮ ਦਿੱਤੀ ਅਡੀਆਂ ਵੱਖੀਆਂ ਵਿਚ ਚੁਭਾਈਆਂ ਨੀ 
ਕਿਸੇ ਵੇਹਲਿਆਂ ਹੋ ਮੈਦਾਨ ਲੁੱਟਿਆ ਲਈਆਂ ਕਿਸੇ ਮਹਿਬੂਬ ਸਫ਼ਾਈਆਂ ਨੀ 
ਸਿਆਹ ਕਾਲਿਆਂ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਲਹੂ ਲੱਗਾ ਕਿਸੇ ਨੀਲੀ ਨੂੰ ਠੋਕਰਾਂ ਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਦੁਖ ਦਰਦ ਤੇਰਾ ਅੱਜ ਦੂਰ ਹੋਯਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜ਼ਿਆਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਨੀ 
ਚਾਲਾਂ ਹੋਰਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਸਭੇ ਗਾਮ ਰਵਾਲ ਭੁਲਾਈਆਂ ਨੀ 
ਅੱਜ ਦੌੜ ਹੋਈ ਭਾਵੇਂ ਬਾਗ ਅੰਦਰ ਨੇਜ਼ੇ ਬਾਜੀਆਂ ਖੂਬ ਕਰਾਈਆਂ ਨੀ 
ਅੱਜ ਆ ਮਿਲਿਆ ਪਿਛਲਾ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਸ ਆਇਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਾਈਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਹੋਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁਣ ਕੇਹੀਆਂ ਰਿੱਕਤਾਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਲੁੜ੍ਹ ਗਈ ਜੇ ਮੈਂ ਰੱਤੜ ਪਾਟ ਚੱਲੀ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਅੱਜ ਦੀਵਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਚੋਚੇ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬੇਦਰਦ ਤੇ ਅੰਤ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਐਬ ਧਰਨ ਬੇਐਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਨੀ ਫਿਰਨ ਹੁਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਮੈਂ ਬੇਦੋਸ ਅਤੇ ਬੇਖਬਰ ਤਾਈਂ ਰੰਗ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਲਾਂਦੀਆਂ ਕਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਮਸਤ ਫਿਰਨ ਉਨਮਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਟੇਡੀ ਚਾਲ ਚਲਨ ਮਸਤਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਖੋਸ਼ਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਨੇ ਇਹੋ ਸੱਭ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੁਰਮਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਸਭੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਇੱਕ ਰੱਸੇ ਖਹਿੜੇ ਪੈ ਗਈਆਂ ਉੱਠ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਭੀ ਖੂਬ ਪਛਾਣਦਾ ਏ ਬਾਝ ਹੀਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨਾਨੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ ਸ਼ੈਰਫਾਂ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸੱਭ ਚਾਲੇ ਜੇੜ੍ਹੇ ਮੁੁੰਗ ਤੇ ਚਣੇ ਖਿੰਡਾਉਨੀ ਏਂ 
ਆਪ ਖੇਡਦੀਏਂ ਕਿਸੇ ਚਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਮਸਤੀਆਂ ਚਾ ਬਣਾਉਨੀ ਏਂ 
ਚੀਚੋ ਚੀਚ ਕੰਧਾਲੀਆਂ ਆਪ ਖੇਡੇਂ ਚਿੱਠੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਵਲਾਉਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2agzhkcg0wgoum4jn0ioshkps5n9nuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/297</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5373</id>
    <revision>
      <id>220480</id>
      <parentid>39069</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="ozu1ph4io5vkfts87hlr304jlgq038e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਪ ਰਹੇ ਬੇਗਰਜ਼ ਬੇਦੋਸ਼ ਬੈਠੀ ਮਾਲ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਲੁੱਟਵਾਉਨੀ ਏਂ 
ਮੱਤ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੂਲ ਨਾ ਲਏਂ ਭਾਬੀ ਨਿੱਤ ਗੁੱਝੜਾ ਯਾਰ ਹੰਢਾਉਨੀ ਏਂ 
ਵਾਰਸ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਦੀ ਚਾ ਖਾਰੀ ਹੋਕਾ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਸੁਣਾਉਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਨੂੰ ਕਸਮ ਜੇ ਕਰੋ ਯਕੀਨ ਅੜੀਓ ਮੈਂ ਨਿਰੋਲ ਬੇਗਰਜ਼ ਬੇਦੋਸੀਆਂ ਨੀ
ਜੋ ਵੀ ਆਪ ਵਿਚ ਰਮਜ਼ਾਂ ਸੁਨਾਂਦੀਆਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਮੈਂ ਚਾਪਲੋਸੀਆਂ ਨੀ  
ਗੁੱਝੇ ਮਿਹਣੇ ਮਾਰਕੇ ਤਾਇਆ ਜੇ ਜਿੰਦ ਕੱਢੀਆ ਜੇ ਨਾਲ ਝੋਸਿਆਂ ਨੀ
ਗੱਲ ਬੇ ਹਯਾਈ ਦੀ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਰੁੱਸ ਪਵੋ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਲ ਰੋਸਿਆਂ ਨੀ 
ਮੈਂ ਤਾਂ ਯਾਦ ਕਰਾਂ ਨਿੱਤ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਈ ਪਾਉਣੀਆਂ ਨਿੱਤ ਔਸੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਿਉਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਅਰਾਮ ਆਵੇ ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਤਾ ਵਿੱਚ ਲੂਸੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ ਸ਼ੈਰਫਾਂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਦੱਸ ਖਾਂ ਅਸੀਂ ਜੇ ਝੂਠ ਬੋਲਾਂ ਤੇਰੀ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਡੌਲ ਸੀ ਨੀ 
ਬਾਗੋਂ ਧੜਕਦੀ ਘਰਕਦੀ ਆਈ ਏਂ ਤੂੰ ਦੱਸ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਹੌਲ ਸੀ ਨੀ 
ਜਾਕੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਓ ਈ ਓਹ ਤਾਂ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਅਨਭੋਲ ਸੀ ਨੀ
ਅੱਜ ਦਫ਼ਤਰ ਚੜ੍ਹੇ ਨੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਰੌਲ ਸੀ ਨੀ  
ਘੋੜੀ ਤੇਰੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਰਾਮ ਆਯਾ ਜੇੜ੍ਹੀ ਨਿੱਤ ਕਰਦੀ ਪਈ ਔਲ ਸੀ ਨੀ
ਅਸਾਂ ਏਤਨੀ ਗੱਲ ਮਾਲੂਮ ਕੀਤੀ ਤੇਰੇ ਮਗਰ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਚਪੌਲ ਸੀ ਨੀ 
ਬੂਟਾ ਸੱਖਣਾ ਅੱਜ ਕਰਾ ਆਈ ਏਂ ਕਿਸੇ ਤੋੜ ਲਿਆ ਜੇੜ੍ਹਾ ਮੌਲ ਸੀ ਨੀ 
ਐਵੇਂ ਰਾਇਗਾਂ ਝੰਜਟਾਂ ਪਾਇਓ ਈ ਓਹ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਜੇੜ੍ਹਾ ਕੌਲ ਸੀ ਨੀ 
ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਯਾ ਅਸਾਂ ਲੱਭ ਲਿਆ ਤੇਰਾ ਪੋਲ ਸੀ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕੰਗਾਲ ਆਹਾ ਅੱਜ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰਜ ਤੋਲ ਸੀ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਰੋਇਕੇ ਆਖਦੀ ਸੁਣੋ ਭੈਣਾਂ ਮੈਂ ਆਖਕੇ ਤੁੁੁੁਸਾਂ ਕਿਉਂ ਸਾੜੀਆਂ ਨੀ
ਰਾਹ ਜਾਂਦੜੀ ਝੋਟੇ ਨੇ ਢਾਹ ਲੀਤੀ ਸਾਨ੍ਹ ਥੱਲ ਉਥੱਲ ਕੇ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀ  
ਹੱਬੋਂ ਰੱਬੋਂ ਗਵਾਇਕੇ ਭੰਨ ਚੂੜਾ ਪਾਟ ਸੁੱਟੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀ
ਡਾਡੇ ਮਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਮਾਰ ਕਰਦੇ ਅੰਤ ਜੋਰਾਵਰਾਂ ਅਗੇ ਹਾਰੀਆਂਨੀ ਨੀ 
ਸਾਨ੍ਹ ਮਾਰ ਬੜ੍ਹਕਾਂ ਪਿਆ ਮਗਰ ਮੇਰੇ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੀ 
ਨੱਸ ਚਲੀ ਸਾਂ ਓਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਵਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੀ 
ਸੀਨਾ ਭੰਨਕੇ ਭੰਨਿਓਂ ਸੂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌਹਾਂ ਸਿੰਙਾਂ ਉੱਤੇ ਓਸ ਚਾੜੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}{{Float left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozu1ph4io5vkfts87hlr304jlgq038e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/298</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5374</id>
    <revision>
      <id>220481</id>
      <parentid>39088</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4194" sha1="t9gfcc5abvuem9bzcz26eh9txq8n1s8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੜ੍ਹੇ ਚਾੜਕੇ ਮਾਰ ਪਟਾਕ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੀਂਹ ਢਾਹ ਲੈਂਦੇ ਜਿਵੇਂ ਪਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਸਨ ਆਣ ਮਲੰਗ ਮਿਲਿਆ ਜਿੱਸ ਜਿਉਂਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਗੱਲ ਨਵੀਂ ਸੁਣੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਹੀਰੇ ਹਰਨ ਮੈਂ ਤੱਤੜੀ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਸਾਨ੍ਹ ਤੇਰੇ ਮੱਗਰ ਧੁਰੋਂ ਲੱਗਾ ਹਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦੀਮ ਦਾ ਮਾਰਦਾ ਨੀ  
ਤੂੰ ਭੀ ਵਹੁਟੜੀ ਪੁੱਤ ਸਰਦਾਰ ਦੀਏਂ ਓਸ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਸਾਨ੍ਹ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਲੇਟਦਾ ਹੋ ਕਮਲਾ ਹੀਰ ਹੀਰ ਹੀ ਨਿੱਤ ਪੁਕਾਰਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਨੀ 
ਐਪਰ ਓਹ ਹੇਲਤ ਬੁਰੀ ਹਿੱਲਿਆ ਏਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਵਦਾ ਤੇਰੀ ਨਸਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਤੂੰ ਤੇ ਝੰਗ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਮੋਹਨੀ ਏਂ ਤੈਨੂੰ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਹਰਨ ਬਾਰ ਦਾ ਨੀ 
ਸ਼ਾਖ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਲ ਨਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਉਹ ਲਤਾੜਦਾ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਖ਼ਾਸ ਅੰਗੂਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਏ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਾਂਹ ਉਜਾੜ ਦਾ ਨੀ 
ਓਹ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਿਓ ਸਾਧ ਆਯਾ ਬੈਠਾ ਹੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿਤਾਰਦਾ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਸੱਚ ਝੂਠ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਣ ਕੱਢਦਾ ਅਤੇ ਨਿਤਾਰਦਾ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਨੀ ਭਰੋ ਮੁੱਠੀ ਹਾਇ ਹਾਇ ਮੁੱਠੀ ਏਸ ਬਿਰਹੋਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਸੂਲ ਹੋਯਾ 
ਲਹਿਰ ਪੇਡੁਓਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪਵੇ ਸੀਨੇ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡੰਢੂਲ ਹੋਯਾ 
ਤਲਬ ਡੁੱਬ ਜੇ ਗਈ ਸਰਕਾਰ ਮੇਰੀ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਨਾ ਦਾਮ ਵਸੂਲ ਹੋਯਾ 
ਲੋਕ ਨਫ਼ੇ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਲੈਣ ਤਰਲੇ ਮੇਰਾ ਸਣੇ ਵਹੀ ਚੌੜ ਮੂਲ ਹੋਯਾ  
ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਨਾ ਕਦੇ ਅੰਜਾਮ ਹੁੰਦਾ ਮੈਂ ਤੱਤੀ ਦਾ ਅਰਜ਼ ਤੇ ਤੁਲ ਹੋਯਾ  
ਅੰਬ ਬੀਜਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਭਾ ਤੱਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਬਬੂਲ ਹੋਯਾ 
ਰੱਚੇ ਖੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜੀਉ ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਹਦ ਹਾਲ ਦਾ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਹੋਯਾ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਮਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਹੀਂ ਵੇਖਾਂ ਰੱਦ ਹੋਯਾ ਕਿ ਕਬੂਲ ਹੋਯਾ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਇਬਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਫ਼ਾਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਬੀ ਜ਼ੁੱਲਫ਼ਾਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪੇਚ ਖਾਧੇ ਸਿਰ ਲੋੜ੍ਹ ਤੇ ਸੁਰਮੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਗਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਭੰਬੀਰੀਆਂ ਉਡਦੀਆਂ ਨੇ ਨੈਣਾਂ ਸਾਣ ਕਟਾਰੀਆਂ ਚਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਹੜੀ ਵਿਛੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਸੀ ਹੁਸਨ ਵਾਲੀ ਬਾਜੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅੱਜ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਬਾਗ ਹੁਸਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਬੱਧੇ ਅਜ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੇ
ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਕੀਤੇ ਸਣੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9gfcc5abvuem9bzcz26eh9txq8n1s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/299</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5375</id>
    <revision>
      <id>220482</id>
      <parentid>39095</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="7p8t7bupv7fwzth1bficmxjttvr2r1k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਖ਼ਾਲ ਨੈਣ ਖ਼ੂਨੀ ਫੌਜਾਂ ਕਤਲ ਉੱਤੇ ਚਾ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਮਾਕੂਲਾ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਰਾਂ ਬਰਸ ਦੀ ਔੜ ਸੀ ਮੀਂਹ ਵੁੱਠਾ ਲੱਗਾ ਰੰਗ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ਕ ਬਗ਼ੀਚਿਆਂ ਨੂੰ
ਫੌਜਦਾਰ ਤਗੱਯਰ ਬਹਾਲ ਹੋਯਾ ਬਾਝ ਤੰਬੂਆਂ ਅਤੇ ਗਲੀਚਿਆਂ ਨੂੰ  
ਝੁੱਲੀ ਵਾਓ ਸਬਾ ਹੈ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਫੱਲ ਫਿਰ ਈਚਿਆਂ ਬੀਚਿਆਂ ਨੂੰ
ਬਦਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਆ ਵਰਸਦੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਉੱਚਿਆਂ ਨੀਚਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਹੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਸਬਜ਼ ਨੇ ਫੇਰ ਹੋਈਆਂ ਏਸ ਹੁਸਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੀਚਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸ ਵਾਂਗ ਕਿਸ਼ਤੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਨੂਹ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਦਾ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾਲ ਦਿਲੇ ਦਾ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਸਹਿਤੀਏ ਤੁੱਧ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ 
ਦੰਮਾਂ ਬਾਝ ਗੁਲਾਮ ਮੈਂ ਸਹਿਤੀਏ ਨੀ ਸ਼ਾਹਦ ਹਾਲ ਦਾ ਰੱਬ ਜਬਾਰ ਕੀਤਾ 
ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਨੀਏਂ ਤਿਵੇਂ ਮੇਲ ਰਾਂਝਾ ਦਿੱਲ ਖੇੜਿਆਂ ਤੋਂ ਅਵਾਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ 
ਕੱਢ ਖੇੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਮੇਲੀਂ ਜਾਨ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤਾ 
ਖੇੜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਪਰਚਦਾ ਜੀਉ ਮੇਰਾ ਖਾਤਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਜਤਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ 
ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਮੇਲ ਮਿਲਾਵਣੇ ਦਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅੱਜ਼ ਇਤਬਾਰ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖਾਤਰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰ ਹੀਰ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸਹਿਤੀ ਤੈਨੂੰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਸਾਂ ਮੈਂ 
ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਜ਼ਿਮੀਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਸਾਂ ਬੇੜੀ ਰੇਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਰਾਉਸਾਂ ਮੈਂ 
ਇਹ ਉਮਰ ਸਿਰ ਰੋਗ ਨਾ ਕਦੀ ਸੁਣਿਆ ਜਿਹਾ ਇਫ਼ਤਰਾ ਅੱਜ ਬਣਾਉਸਾਂ ਮੈਂ 
ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਕੋਈ ਮਕਰ ਫ਼ੈਲਾਇਕੇ ਤੇ ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਲਹਾਉਸਾਂ ਮੈਂ 
ਟਕਰਾਉਸਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਭਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਝ ਬੱਦਲਾਂ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾਉਸਾਂ ਮੈਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਅਚੰਭੜਾ ਨਵਾਂ ਹੋਯਾ ਗਲਾਂ ਜੱਗ ਜਹਾਨ ਸੁਣਾਉਸਾਂ ਮੈਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਨਾਲ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਸਲਾਹ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾ ਮਸਲਤ ਵੱਡਾ ਮਕਰ ਫੈਲਾਇਕੇ ਬੋਲ ਦੀ ਏ  
ਗਰਦਾਨ ਦੀ ਮਕਰ ਮਿਤਵੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਨਜ਼ ਫ਼ਰੇਬ ਦੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦੀ ਏ
ਅਬਲੀਸ ਮਲਫ਼ੂਫ਼ ਖ਼ਨਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈ ਰਵਾਇਤਾਂ ਜਾਇਜ਼ਾਂ ਬੋਲ ਦੀ ਏ 
ਅਫ਼ਾਕੁੱਲ ਹਦੀਸ ਮਨਸੂਖ ਕੀਤੀ ਕਿਤਾਬ ਲਾਹਨ ਅੱਲਾ ਵਾਲੀ ਫੋਲ ਦੀ ਏ
ਤੇਰੇ ਯਾਦ ਫਿਕਰ ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਡੋਲਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਹਿਤੀ ਅੱਗੇ ਮਾਉਂ ਬੁੱਢੀ ਵੱਡੇ ਗ਼ਜ਼ਬ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਫੋਲਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7p8t7bupv7fwzth1bficmxjttvr2r1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/300</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5376</id>
    <revision>
      <id>220483</id>
      <parentid>39101</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="rgmhgsiubdflprjddadb19b0f3868ju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੪)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਉਂ ਅਗੇ ਹੀਰ ਦਾ ਹਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੰਮਾਂ ਹੀਰ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਵਾਲ ਦਿੱਸੇ ਨਿੱਤ ਪਲੰਘ ਤੇ ਰਹੇ ਅਨੋਖੜੀ ਨੀ 
ਦਿੱਨੋ ਦਿੱਨ ਇਹ ਸੁੱਕਦੀ ਜਾਉਂਦੀਏ ਕੋਈ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਦੋਖੜੀ ਨੀ 
ਅਸੀਂ ਵਿਆਹ ਆਂਦੀ ਕੂੂੰਜ ਫਾਹ ਆਂਦੀ ਸਾਡੇ ਭਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ ਔਖੜੀ ਨੀ
ਵੇਖ ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਸੀ ਰਹੇ ਖਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਰੋਠੜੀ ਨੀ 
ਜਦੋਂ ਆਈ ਤਦੋਕਣੀ ਰਹੀ ਢੱਠੀ ਕਦੀ ਹੋ ਨਾ ਬੈਠੀ ਏ ਸੌਖੜੀ ਨੀ
ਲਹੂ ਲਿੱਬੜੀ ਜਦੋਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਆਂਦੀ ਕਲ੍ਹਾ ਕਲਦੀ ਜ਼ਰਾ ਹੈ ਚੋਖੜੀ ਨੀ
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸੋਂ ਇਹ ਉਜਾੜ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ ਛੋਕਰੀ ਨੀ
ਤੱਨ ਕਪੜੇ ਵੱਡੀ ਮੁਟਿਆਰ ਸਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਨਜਰ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਲੌਹਕੁੜੀ ਨੀ  
ਆਈ ਜਦੋਂ ਤਦੋਕਣੀ ਰਹੀ ਢੱਠੀ ਚਰਖੇ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਉਂਦੀ ਕੋਠੜੀ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਅੰਨ ਨਾ ਦੁੱਧ ਖਾਂਦੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸਕਾਉਂਦੀ ਕੋਠੜੀ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾਥੀ ਫੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨੇ ਦਲਾਂ ਦੇ ਨੀ  
ਅੱਛਾ ਪਹਿਰਨਾ ਖਾਉਣਾ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕਤ ਇਹ ਸਭ ਬਿੱਨਾਅ ਨੇ ਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਘੋੜੇ ਖਾਣ ਖਟਣ ਕਰਾਮਾਤ ਕਰਦੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਜਾਨ ਬਿਨ ਪਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਧਾੜਾ ਮਾਰਦੇ ਜਾ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਆ ਪੀਂਦੇ ਫੇਰ ਸਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਮਝੀਂ ਗਾਈਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੀਆਂ ਸੱਥ ਤਲੇ ਅਤੇ ਨੂੰਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਖੈਰਖਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਖਾਹ ਹੋਣਾ ਇਹ ਕੰਮ ਹੈ ਕੁੱਤਿਆਂ ਖਰਾਂ ਦੇ ਨੀ
ਮਸ਼ਾਹੂਰ ਹੈ ਰਸਮ ਜਹਾਨ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰ ਵਹੁਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਦਿੱਲ ਔਰਤਾਂ ਲੈਣ ਪਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਗੱਭਰੂ ਮਿਰਗ ਨੇ ਸਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਤਦੋਂ ਰੰਨ ਬਦਖਾਹ ਨੂੰ ਅਕਲ ਆਵੇ ਜਦੋਂ ਲੱਤ ਲੱਗੇ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਸੈਦਾ ਦੇਖਕੇ ਜਾਏ ਬਲਾ ਵਾਂਗੂੰ ਵੈਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਧੜਾਂ ਦੇ ਨੀ 
ਏਥੇ ਨੇਕ ਅਮਾਲ ਕਮਾ ਲਈਏ ਧੰਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਦੌਲਤਾਂ ਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਨੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾ ਕਦੀ ਹੁੰਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੈਰ ਕਦ੍ਹੀਮ ਥੀਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੀਹੜੇ ਘੱਤ ਕੇ ਕਦੀ ਨਾ ਬਹੇ ਬੂਹੇ ਅਸੀਂ ਏਸਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਮਰਾਂਗੇ ਨੀ
ਇਹਦਾ ਜੀਉ ਨਾ ਪਲਮਦਾ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਇਲਾਜ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਸੋਹਣੀ ਰੰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾ ਵੇਚਣੀਏਂ ਵਿਆਹ ਪੁੱਤ ਦਾ ਹੋਰਦੇ ਕਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਖੁਸ਼ੀ ਕਦੀ ਨਾ ਹੱਸਦੀ ਇਹ ਡਿੱਠੀ ਅਸੀਂ ਕਿੱਚਰਕ ਦੁੱਖ ਇਹ ਜਰਾਂਗੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgmhgsiubdflprjddadb19b0f3868ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/301</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5378</id>
    <revision>
      <id>220484</id>
      <parentid>39106</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="sjmnoc42u9ilamf0bupou2cjmsctwen" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੁਲਾਂ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਲੈ ਜਾਣ ਪੈਸੇ ਕੇਹੀਆਂ ਚੱਟੀਆਂ ਗ਼ੈਬ ਦੀਆਂ ਭਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਮਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਈ ਰੰਜੂਹ ਰਹੇ ਅਸੀਂ ਏਸ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਵਹੁਟੀ ਗੱਭਰੂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾੜ ਅੰਦਰ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰੋਂ ਜੰਦਰਾ ਜੜਾਂਗੇ ਨੀ 
ਸੈਦਾ ਢਾਹਕੇ ਏਸ ਤੋਂ ਲਏ ਲੇਖਾ ਅਸੀਂ ਚੀਕਣੋ ਮੂਲ ਨਾ ਡਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਏਸ ਰੰਨ ਕੁਪੱਤੜੀ ਲੇਲਣੀ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿੱਚਰਕ ਅੰਦਰੀਂ ਵੜਾਂਗੇ ਨੀ 
ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਜੱਗ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਸਹਿ ਕੇ ਮੂੰਹ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇ ਕਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਕਦੀ ਚਰਖੜਾ ਡਾਹ ਨਾ ਛੋਪ ਕੱਤੇ ਅਸੀਂ ਮੇਲ ਭੰਡਾਰ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਏਸਦੀ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਮਰਾਂਗੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਸਣੇ ਹੀਰ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪਾਸ ਜਾਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਇੱਕ ਉਮਰ ਅਯਾਰ ਦੂਜੀ ਹੀਰ ਚੱਲ ਕੇ ਸੱਸ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਉਨਾਂ ਕੂਫ਼ਿਆਂ ਕੁਤਿਆਂ ਖਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕਿੱਸੇ ਜੋੜ ਕੇ ਖੂਬ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਇਕੇ ਖੇਤ ਵੇਖਾਂ ਪਈ ਅੰਦਰੇ ਉਮਰ ਵਿਹਾਉਂਦੀ ਏ 
ਪਿਛੋਂ ਛਿੱਕਦੀ ਨਾਲ ਬਹਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨੱਢੀ ਘੜੀ ਘੜੀ ਫੇਰੇ ਪਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸੱਸ ਹੀਰ ਦੀ ਗਲ ਸੁੱਣ ਚੁੱਪ ਹੋਈ ਕਾਈ ਗੱਲ ਨਾ ਮੂੰਹੋਂ ਅਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਵਾਂਗ ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਕੁੱਕੜਾਂ ਰਾਤ ਅੱਧੀ ਅਜਗੈਬ ਦੀ ਬਾਂਗ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ
ਚੱਲ ਭਾਬੀਏ ਵਾਉ ਜਹਾਨ ਦੀ ਲੈ ਬਾਹੋਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਪਕੜ ਉਠਾਉਂਦੀ ਏ
ਕਾਜ਼ੀ ਲਾਨਤੀ ਅੱਲਾ ਦਾ ਦੇਹ ਫ਼ਤਵਾ ਅਬਲੀਸ ਨੂੰ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਏ
ਵਾਂਗ ਬੁੱਢੀ ਇਮਾਮ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਖ ਭੁਲਾਉਂਦੀ 
ਇਹਨੂੰ ਖੇਤ ਲੈ ਜਾਹ ਕਪਾਹ ਚੁਣੀਏਂ ਮੇਰੇ ਜੀਉ ਤਦਬੀਰ ਇਹ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਵੇਖੋ ਮਾਉਂ ਨੂੰ ਧੀ ਵਲਾਇਕੇ ਤੇ ਕਿਹੀਆਂ ਫੋਕੀਆਂ ਰੂਮੀਆਂ ਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਤਲੀ ਹੇਠ ਅੰਗਿਆਰ ਟਿਕਾ ਸਹਿਤੀ ਉੱਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸ਼ੇਖ ਸਾਅਦੀ ਦੇ ਫ਼ਲਕ ਨੂੰ ਖਬਰ ਨਾਹੀ ਜੀਕੂੰ ਰੋਇਕੇ ਫੰਧ ਚਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਵੇਖ ਧੀ ਅੱਗੇ ਮਾਉਂ ਝੁਰਨ ਲੱਗੀ ਹਾਲ ਨੂੰਹ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ
ਇਹਦੀ ਪਈ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਹਾਉਂਦੀ ਏ ਜਾਰੀ ਰੋਂਵਦੀ ਤੇ ਪਲੂ ਪਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕਿਸੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਖੇਤ ਨਾ ਜਾਏ ਕਦਮ ਮੰਜੀਓਂ ਹੇਠ ਨਾ ਲਾਉਂਦੀ ਏ
ਦੁੱਖ ਜੀਉ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ ਪਿੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਅਫਲਾਤੂਨ ਲੁਕਮਾਨ ਹਕੀਮ ਅੱਗੇ ਕਿੱਸਾ ਦਿਲੇ ਦਾ ਫੋਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸਹਿਤੀ ਆਇਕੇ ਹੀਰ ਦੀ ਕਰੇ ਮਿੰਨਤ ਨਾਲ ਦਿਲਬਰੀ ਬਾਤ ਜਤਾਉਂਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjmnoc42u9ilamf0bupou2cjmsctwen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/302</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5531</id>
    <revision>
      <id>220485</id>
      <parentid>39113</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="1d414rvzee63nmcs720749xva2e0i2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਆਖਿਆ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸਹਿਤੀ ਮਾਉਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕੋਲ ਮਾਉਂ ਦੇ ਆਇਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਆਪੇ ਹੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕਿੱਸੇ ਛੇੜਦੀ ਨਾਲ ਮੁਹਬਤਾਂ ਦੇ ਗੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਵਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਛਦੀ ਏ ਤੇਰੇ ਮਨ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਏ 
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਏ ਮੈਨੂੰ ਮੇਲ ਰਾਂਝਾ ਮੇਰੇ ਦਿੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਇਹੋ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਨਾਲੇ ਸਬਜੀਆਂ ਬਾਗ਼ ਵਿਖਾ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੈਠਿਆਂ ਜਾਨ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਏ 
ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਲਈ ਗਵਾਹ ਕਰਕੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਾਸ ਬਹਾਉਂਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਮਾਉਂ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਸੁਣੀ ਮਾਏ ਕਿੱਸ ਵਾਸਤੇ ਜੀਉ ਤਪਾਉਂਨੀ ਏਂ 
ਨੂੰਹ ਲਾਲ ਜਿਹੀ ਅੰਦਰ ਘੱਤੀਆ ਈ ਪਰਖ ਬਾਝ ਤੂੰ ਲਾਲ ਵੰਞਾਉਂਨੀ ਏਂ 
ਤੇਰੀ ਇਹ ਫੋਲੇਲੜੀ ਪਦਮਣੀ ਏਂ ਵਾਉ ਲੈਣ ਖੁਣੋਂ ਕਿਉਂ ਗਵਾਉਂਨੀ ਏਂ 
ਪਈ ਅੰਦਰੇ ਹੋ ਬੀਮਾਰ ਚੱਲੀ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਦੁੱਖ ਵਧਾਉਨੀ ਏਂ 
ਭਾਵੇਂ ਪਈ ਰਹੇ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਂਹ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਏ  
ਇਹ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਗੁੱਟ ਅੰਦਰ ਪਈ ਦੁੱਖੜੇ ਨਾਲ ਸੁਕਾਉਨੀ ਏਂ 
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਹੀ ਤਾੜਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਠੇ ਪਤਰ ਪਾਨਾਂ ਦੇ ਪਈ ਸੁਕਾਉਨੀ ਏਂ 
ਵਾਰਸ ਧੀ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਮਾਰਨੀ ਏਂ ਦੱਸ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਦਾਉਨੀ ਏਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਉਂ ਅਗੇ ਹੀਰ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੂੰਹਾਂ ਹੋਂਦੀਆਂ ਖਿਆਲ ਜੋ ਪੇਖਨੇ ਦਾ ਮਾਨ ਮੱਤੀਆਂ ਬੂਹੇ ਦੀਆਂ ਮਹਿਰੀਆਂ ਨੇ 
ਪਰੀ ਮੂਰਤੋਂ ਚਿਤਰਦੀਆਂ ਚੰਦਰਾਣੀ ਇੱਕ ਮੋਮ ਤਬ੍ਹਾ ਇਕ ਨਹਿਰੀਆਂ ਨੇ 
ਇੱਕ ਕਰਮ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀਆਂ ਮੋਰਨੀਆਂ ਇੱਕ ਨਰਮ ਮਲੂਕ ਇਕ ਜ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੇ 
ਅੱਛਾ ਖਾਣ ਪੀਵਣ ਲਾਡ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਡਹਿਰੀਆਂ ਨੇ 
ਬਾਹਰ ਫਿਰਨ ਜੋ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਵਾਹਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਬਹਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਕ ਹੁਸਨ ਗ਼ੁਲਾਮ ਲੱਦੇ ਅੱਖੀਂ ਨਾਲ ਗ਼ੁਲਾਮ ਦੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਨੇ &lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਉਂ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਛੁੱਟੀ ਦੇਣੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਾਇ ਮੰਜਿਓਂ ਉੱਠ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਤਿਲਕੇ ਹੀਰ ਪੈਰ ਹਲਾਇਕੇ ਚੁਸਤ ਹੋਵੇ  
ਵਾਂਗ ਰੋਗੀਆਂ ਰਾਤ ਦਿਨ ਰਹੇ ਢੱਠੀ ਕਿਵੇਂ ਹੀਰ ਬੀਬੀ ਤੰਦੱਰੁਸਤ ਹੋਵੇ 
ਪਲੰਘੋਂ ਉੱਤਰੇ ਕਦਮ ਹਿਲਾ ਬਹੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਗੁਫ਼ਤ ਹੋਵੇ 
ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੇ ਖਾਖੜੀ ਏ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਖੁਸਤ ਹੋਵੇ 
ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮੈਂ ਹੱਥ ਟਿਕਾਉਨੀ ਹਾਂ ਐਪਰ ਇਹ ਨਾ ਦਿਲੋਂ ਦਰੁੱਸਤ ਹੋਵੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1d414rvzee63nmcs720749xva2e0i2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/303</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5532</id>
    <revision>
      <id>220486</id>
      <parentid>39118</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="7iojv7lkh6ejdcl0ppmddaq5nr11d5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜੀ ਪਰਚਾ ਆਵੇ ਇਹਦੀ ਮਾਂਦਗੀ ਦੂਰ ਨਹੁੱਸਤ ਹੋਵੇ 
ਦਿਲੋਂ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੱਸ ਬੋਲੇ ਮੇਰੀ ਕਲੀ ਉਮੈਦ ਸ਼ਗੁੱਫ਼ਤ ਹੋਵੇ 
ਕੀਕੂੰ ਚੈਨ ਆਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਮਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੜਾ ਮੁਫ਼ਤ ਹੋਵੇ 
ਇਹ ਵਡਾ ਅਜ਼ਾਬ ਹੈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਨੂੰਹ ਧੀ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੀਰ ਬੋਲੇ ਸਹਿਤੀ ਜੇਹੀਆਂ ਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਤ ਹੋਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਦੀ ਸਸ ਦਾ ਹੀਰ ਨਾਲ ਤੇ ਹੀਰ ਦਾ ਜਵਾਬਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਸ ਆਖਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬੋਲ ਬੀਬੀ ਪਈ ਨਿੱਤ ਤੈਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਪਈ ਸਿੱਕਨੀ ਹਾਂ ਬੋਲੇਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਚਿਤਾਰਨੀ ਹਾਂ
ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਬੈਠਕੇ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਮੈਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜਨੀ ਹਾਂ 
ਸੁਸਤ ਹੋ ਗਏ ਬੰਦ ਨੇ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਾਲ ਪੁਕਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਕਲਮ ਲੇਖ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਬੁਰੀ ਮੇਰੀ ਰੋਜ਼ ਅਜਲ ਦੇ ਪਈ ਸ਼ੁਮਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੋਯਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰੱਬ ਦਾ ਪਈ ਪੁਕਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਮਤਾਂ ਬਾਗ ਗਿਆਂ ਮੇਰਾ ਜੀਉ ਲੱਗੇ ਅੰਤ ਇਹ ਭੀ ਪੜਤਨਾ ਪਾੜਨੀ ਹਾਂ 
ਪਈ ਰੋਨੀ ਆਂ ਮੈਂ ਲੇਖ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜਨੀ ਹਾਂ
ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਦਲੀਲ ਵਿਚਾਰਨੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਪਈ ਵੰਗਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਬਾਹਰ ਜਾ, ਵੇਖਾਂ ਹਰਿਆਵਲੇ ਨੂੰ ਪਈ ਦਿਲੋਂ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚਾਰਨੀ ਹਾਂ  
ਬੈਠੀ ਅੰਦਰੇ ਗੀਟੀਆਂ ਗਾਲਨੀ ਹਾਂ ਐਪਰ ਦਿਲੇ ਦਾ ਹਾਲ ਨਿਹਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਤਕਦੀਰ ਆਖੇ ਵੇਖ ਨਵਾਂ ਪਸਾਰ ਪਸਾਰਨੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਮਾਉਂ ਦੀ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਾਉਂ ਆਖਦੀ ਸਹਿਤੀਏ ਸਮਝ ਬੀਬੀ ਹੋਸੀ ਔਖੜਾ ਇਹ ਨਿਬਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਅਸਾਂ ਆਂਦੀ ਸੀ ਇਹ ਵਿਆਹ ਕੁੜੀਏ 
ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕੱਟਨਾ ਕਦੀ ਹੁੰਦਾ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਚੱਲਣਾ ਰਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਨਾਲ ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਦੇ ਗੱਲ ਆਹੀ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਆਹ ਕੁੜੀਏ
ਕਦੇ ਉੱਠ ਨਾ ਬੈਠੀਆ ਵਿਚ ਵਿਹੜੇ ਕਦੇ ਬਹੇ ਨਾ ਚਰਖੜਾ ਡਾਹ ਕੁੜੀਏ  
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਰਹੇ ਬੈਠੀ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਓਸ ਦੇ ਸਾਹ ਕੁੜੀਏ
ਗੱਲ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾ ਕਰੇ ਕੋਈ ਕਿਹਾ ਚੰਦਰਾ ਪਿਆ ਸੁਭਾ ਕੁੜੀਏ 
ਕੋਈ ਗੁੱਝੜਾ ਰੋਗ ਹੈ ਏਸ ਧਾਣਾ ਆਹੀਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੈਂਵਦੀ ਸਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਹਟਕਨੀ ਹਾਂ ਜੀ ਹੈਸੂ ਤਾਂ ਖੇਤ ਲੈ ਜਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਰਲ ਕੇ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹੀਰ ਜਾਏ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੱਥਣ ਦਿਲ ਦੇ ਚਾ ਕੁੜੀਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7iojv7lkh6ejdcl0ppmddaq5nr11d5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Book</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6463</id>
    <revision>
      <id>220524</id>
      <parentid>158452</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <origin>220524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12325" sha1="bnn99vbnx4huh2x0riv0i0hoyxyblic" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Information/styles.css&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;hproduct&quot;&gt;
&lt;table class=&quot;fileinfotpl-type-book toccolours vevent&quot; style=&quot;display:table; border-collapse:separate; border-spacing:2px 3px; width:100%;&quot;&gt;
&lt;!-- Author --&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_aut&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-information-author}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{#switch: {{lc:{{{Author|{{{author|void}}}}}}}}
  |unbekannt|anonymous=Anonymous
  |verschiedene|various|various authors=Various
  |void=
  |#default = {{{Author|{{{author|}}}}}} }}
&lt;/td&gt;
{{#if:{{{Wikisource|{{{wikisource|}}}}}}{{{Image|{{{image|}}}}}}{{{Linkback|}}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}
|&lt;td rowspan=&quot;17&quot; style=&quot;text-align:right; vertical-align:top;&quot;&gt;&lt;!--

Linkback section
	--&gt;{{#if:{{{Linkback|}}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|{{NoImageNotes|[[File:Gnome-go-previous.svg|24px|{{{Linkback|}}}|link={{{Linkback|}}}]]}}}}&lt;!--
	--&gt;{{#if:{{{Wikisource|{{{wikisource|}}}}}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|{{NoImageNotes|[[File:Wikisource-logo.svg|24px|{{{Wikisource|{{{wikisource|}}}}}}|link={{{Wikisource|{{{wikisource|}}}}}}]]}}}}&lt;!--

--&gt;&lt;br&gt;&lt;!--

Image section
	--&gt;{{#switch:1&lt;!--

	Case #1: Image is provided
	--&gt;|{{#if:{{{Image|{{{image|}}} }}}|1|0}} = {{NoImageNotes|[[File:{{{Image|{{{image|}}} }}}|thumb|220px|page={{{Image page|{{{image page|}}} }}}|[[:File:{{{Image|{{{image|}}} }}}|{{int:wm-license-book-start-this-book}}]]]]}}&lt;!--

	Case #2: Image is not provided but 'image page' is: may be it is PDF or djvu file
	--&gt;|{{#if:{{{Image page|{{{image page|}}} }}}|1|0}} = {{NoImageNotes|[[File:{{PAGENAME}}|thumb|220px|page={{{Image page|{{{image page|}}} }}}|[[:File:{{PAGENAME}}|{{int:wm-license-book-start-this-book}}]]]]}}&lt;!--

	Case #3: Demo image
	--&gt;|{{#if:{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|1|0}} = {{NoImageNotes|[[File:Placeholder book.svg|thumb|220px|[[:File:Placeholder book.svg|{{int:wm-license-book-start-this-book}}]]]]&lt;!--

	--&gt;}}&lt;!--

--&gt;}}&lt;/td&gt;
|}}
&lt;/tr&gt;

&lt;!-- Editor --&gt;
{{#if:{{{Editor|{{{editor|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_editor&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-editor}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Editor|{{{editor|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Translator --&gt;
{{#if:{{{Translator|{{{translator|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_translator&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-translator}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Translator|{{{translator|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Illustrator --&gt;
{{#if:{{{Illustrator|{{{illustrator|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_illustrator&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-illustrator}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Illustrator|{{{illustrator|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Other fields 1 --&gt;
{{{other_fields_1|{{{Other_fields_1|{{{other fields 1|{{{Other fields 1|}}} }}} }}} }}}

&lt;!-- Title --&gt;
{{#if:{{{Title|{{{title|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_title&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-title}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;b&gt;
{{{Title|{{{title|}}} }}}
&lt;/b&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Subtitle --&gt;
{{#if:{{{Subtitle|{{{subtitle|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_subtitle&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-subtitle}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Subtitle|{{{subtitle|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Series title --&gt;
{{#if:{{{Series title|{{{series title|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_series-title&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-series-title}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Series title|{{{series title|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Volume --&gt;
{{#if:{{{Volume|{{{volume|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_volume&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-volume}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Volume|{{{volume|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Edition --&gt;
{{#if:{{{Edition|{{{edition|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_edition&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-edition}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Edition|{{{edition|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Other fields 2 --&gt;
{{{other_fields_2|{{{Other_fields_2|{{{other fields 2|{{{Other fields 2|}}} }}} }}} }}}

&lt;!-- Authority Control
{{#if:{{{ISBN|}}}{{{LCCN|}}}{{{OCLC|}}}{{{BNF|}}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_authority&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{#if:{{{nolink|}}}|{{LangSwitch|lang={{#if:{{{1|{{{lang|}}} }}}|{{{1|{{{lang|}}} }}}|{{int:Lang}}}}|en=Authority control}}|{{LangSwitch|lang={{#if:{{{1|{{{lang|}}} }}}|{{{1|{{{lang|}}} }}}|{{int:Lang}} }}|en=[[w:en:Authority control|Authority control]]}} }}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{Authority control|ISBN={{{ISBN|}}}|LCCN={{{LCCN|}}}|OCLC={{{OCLC|}}}|BNF={{{BNF|}}}|bare=1}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
--&gt;
&lt;!-- Publisher --&gt;
{{#if:{{{Publisher|{{{publisher|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_publisher&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-publisher}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Publisher|{{{publisher|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Printer --&gt;
{{#if:{{{Printer|{{{printer|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_printer&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-printer}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Printer|{{{printer|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Date --&gt;
{{#if:{{{Publication date|{{{Date|{{{date|}}}}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_date&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-year-of-publication}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{ISOdate|{{{Publication date|{{{Date|{{{date|}}}}}}}}} }}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- City --&gt;
{{#if:{{{City|{{{city|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_place-of-publication&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-place-of-publication }}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
&lt;!--{{city|--&gt;{{{City|{{{city|}}} }}}&lt;!-- }}--&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Language --&gt;
{{#if:{{{Language|{{{language|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_book_language&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-language}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{language|{{{Language|{{{language|}}} }}} }}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Description   --&gt;
{{#if:{{{Description|{{{description|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_desc&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-information-description}}&lt;/td&gt;
&lt;td class=&quot;description&quot;&gt;
{{{Description|{{{description|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Pageoverview --&gt;
{{#if:{{{Pageoverview|{{{pageoverview|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-book-page-overview}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Pageoverview|{{{pageoverview|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Institution/Department  --&gt;
{{#if:{{{institution|{{{Institution|{{{gallery|{{{Gallery| }}} }}} }}} }}}{{{department|{{{Department|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_art_gallery&quot; rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;Institution&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{#ifeq:&quot;{{#invoke:string|pos|{{{institution|{{{Institution|{{{gallery|{{{Gallery| }}} }}} }}} }}}|1}}&quot;|&quot;&lt;&quot;
  |{{{Institution|{{{institution|{{{Gallery|{{{gallery| }}} }}} }}} }}}
  |{{#ifexist: Institution:{{{Institution|{{{institution|{{{Gallery|{{{gallery| }}} }}} }}} }}} 
    |{{Institution:{{{Institution|{{{institution|{{{Gallery|{{{gallery| }}} }}} }}} }}} }} 
    |{{{Institution|{{{institution|{{{Gallery|{{{gallery| }}} }}} }}} }}} 
  }} 
}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_art_location&quot;&gt;&lt;span class=&quot;locality&quot;&gt;{{{department|{{{Department|}}} }}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Accession number --&gt;
{{#if:{{{accession number|{{{Accession number|{{{id|{{{Id|{{{ID|}}} }}} }}} }}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-artwork-id}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;identifier&quot;&gt;{{{accession number|{{{Accession number|{{{id|{{{Id|{{{ID|}}} }}} }}} }}} }}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Notes --&gt;
{{#if:{{{notes|{{{Notes|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-artwork-notes}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{notes|{{{Notes|}}} }}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- References --&gt;
{{#if:{{{references|{{{References|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-artwork-references}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{references|{{{References|&lt;references/&gt;}}} }}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Other fields 3 --&gt;
{{{other_fields_3|{{{Other_fields_3|{{{other fields 3|{{{Other fields 3|}}} }}} }}} }}}

&lt;!-- Source --&gt;
{{#if:{{{Source|{{{source|}}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_src&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-information-source}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Source|{{{source|}}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Permission --&gt;
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:Category}}||
{{#if:{{{Permission|{{{permission|{{{License|{{{license|}}} }}} }}} }}}{{{demo|&lt;noinclude&gt;1&lt;/noinclude&gt;}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_perm&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-information-permission}}&lt;br /&gt;{{smaller|1=([[{{int:wm-license-information-permission-reusing-link}}|{{int:wm-license-information-permission-reusing-text}}]])}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{Permission|{{{permission|{{{License|{{{license|}}} }}} }}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
}}

&lt;!-- Other versions --&gt;
{{#switch: {{{other_versions|{{{Other_versions|{{{other versions|{{{Other versions|}}} }}} }}} }}}
|   =
| - =
| none =
| #default = 
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
&lt;td id=&quot;fileinfotpl_ver&quot; class=&quot;fileinfo-paramfield&quot;&gt;{{int:wm-license-information-other-versions}}&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;
{{{other_versions|{{{Other_versions|{{{other versions|{{{Other versions|}}} }}} }}} }}}
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}

&lt;!-- Other fields --&gt;
{{{other_fields|{{{Other_fields|{{{other fields|{{{Other fields|}}} }}} }}} }}}
&lt;/table&gt;
&lt;/div&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;!-- 
==================================
=== maintenance categorization ===
==================================
--&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:Template}}|
&lt;!-- === automatic maintenance categorization of pages in Template: namespace === --&gt;
  [[Category:Book templates]]
  {{#ifeq:{{{Homecat|}}}|~||
    {{#if:{{{Homecat|}}} 
      | [[Category:{{{Homecat}}}| ]] {{#ifexist:Category:{{{Homecat}}} || [[Category:Book templates without home category]] }}
      | [[Category:Book templates without home category]] 
    }}
  }}
}}&lt;!--
{{#if:{{ISOyear| {{{Date|{{{date|}}} }}} }}|{{#ifexpr:{{ISOyear| {{{Date|{{{date|}}} }}} }}&lt;{{years ago|95}} | {{Books published before {{years ago|95}}}} }} }}--&gt;&lt;!-- 
=============================
=== Parameter maintenance ===
=============================
--&gt;{{#switch:{{NAMESPACE}}|{{ns:File}}|{{ns:Template}}=
{{#invoke:TemplatePar|check
|opt= 
Author= author= Translator= translator= Editor= editor= Illustrator= illustrator= Title= title= Subtitle= subtitle= Series title= series title= Volume= volume= Edition= edition= Publisher= publisher= Printer= printer= Date= date= Publication date= publication date= City= city= Language= language= Description= description= Source= source= Permission= permission= License= license= Image= image= Image page= image page= Linkback= Pageoverview= pageoverview= Wikisource= wikisource= Homecat= homecat= Other_versions= other_versions= Other versions= other versions= References= references= BNF= ISBN= LCCN= OCLC= other_fields= Other_fields= Wikidata = wikidata= other fields= Other fields= other_fields_1= Other_fields_1= other fields 1= Other fields 1= other_fields_2= Other_fields_2= other fields 2= Other fields 2= other_fields_3= Other_fields_3= other fields 3= Other fields 3= demo= accession number= Accession number= notes= Notes= id= Id= ID= institution= Institution= gallery= Gallery= department= Department=
|cat= Pages using Book template with incorrect parameter
|template= [[Template:Book]]
}} }}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnn99vbnx4huh2x0riv0i0hoyxyblic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਭੈਣ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>7167</id>
    <revision>
      <id>220497</id>
      <parentid>89635</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>missing pages 110,111</comment>
      <origin>220497</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="h1wpmf11ylxt8qih0o5gk568crqz3p2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਭੈਣ
|Language=en
|Volume=
|Author=ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ
|Translator=ਸ: ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=L
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>h1wpmf11ylxt8qih0o5gk568crqz3p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਵੰਗਾਂ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>13144</id>
    <revision>
      <id>220498</id>
      <parentid>211914</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>missing page 34</comment>
      <origin>220498</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="pfbz9g49tbfmmqk778gghsuv08jxyc2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵੰਗਾਂ
|Language=pa
|Volume=
|Author=[[ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ|ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=5
|Progress=L
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>pfbz9g49tbfmmqk778gghsuv08jxyc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15531</id>
    <revision>
      <id>220150</id>
      <parentid>189945</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10751" sha1="eo9rtc04xofrnv893jnvpf14971g668" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Multicol}}
ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
'''ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ''':-ਕਬਾਇਲੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ
ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ
ਤੋਂ ਵਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ( Priest craft) ਦੇ ਐਸੇ ਅਸਰਾਂ ਤੋਂ
ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਮ
ਜਨਤਾ ਦੀ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਗਿਰਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।
ਹਿੰਦ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਕ ਪਹਿਲੂ [ਜਿਸ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਹਨ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਵੰਡ, ਛੂਤ ਛਾਤ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਪੁਜਾਰੀ
ਜਮਾਤ ਦੀ ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੱਦੀ ਪਦਵੀ, ਅਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰਪੱਕ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਘੜੀ ਗਈ
ਵੀਚਾਰ-ਧਾਰਾ (Ideology)] ਨੂੰ ਸਮੁਚੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨ ਖਾਤਰ ਸੁਖੈਨਤਾ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ
ਵਾਦ&lt;ref&gt;ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੱਤ ਦਾ ਨਾਮ
ਦਿਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੱਤ ਦੇ ਕਈ ਚੰਗੇ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ
ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ 
ਹਿੰਦ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਫਿਲਾਸਫੀ, ਧਰਮ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ
ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਉਘੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ
ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੱਤ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨਾਲ
ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਇਸ ਨੂੰ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;/ref&gt; ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ
ਸੰਬੰਧਤ ਕੀਮਤਾਂ, ਆਰੀਆ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਆਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ
ਚਮੜੀ ਦੀ ਰੰਗਤ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਖੇਵਿਆਂ ਅਤੇ
ਵਿਤਕਰਿਆਂ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਵੰਡ ਦੇ ਅਸੂਲ ਦੇ ਵਿਗੜਨ ਕਰਕੇ
ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ,
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਬਾਰੇ ਇਤਹਾਸ ਸਹਿਮਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵੀਚਾਰ ਕੇ
ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ
ਨੂੰ ਪਰਪੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਮੁਖ ਕਾਰਨ ਆਰਥਕ ਅਤੇ
ਰਾਜਸੀ ਸਨ।

{{gap}}ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਸੁਰੱਸਵਤੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ
ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸੇ ਆਰੀਆ (ਜੋ ਹਾਕਮ ਬਣ
ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ) ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ
ਫੈਲਾਇਆ&lt;ref&gt;Cambridge History, i, p. 55; Baden-Powell, pp. 80,184.&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਆਰੀਆ (ਜੋ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਤਬਕਾ ਬਣਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠੇ) ਦਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਇਹ ਫਤਵਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ “ਕੋਈ ਆਰੀਆ ਦੋ
ਦਿਨ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਨਾ ਰਹੇ।&quot; ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ
ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰੀਆ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ
ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ' (ਨਾ-ਹੀ-ਬ੍ਰਾਹਮਾ
ਕਰਿਅਮ-ਕਰੰਤੀ)&lt;ref&gt;See Muir's A.S.T., ii., 482; Mahabharta,
part viii; Karna Parva, v, 2063-2068, quoted
by Baden-Powell, p. 80.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਦੂਸਰੀ ਵੱਡੀ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ
{{Multicol-break}}
ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਆਰੀਆ ਆਪ ਹਾਕਮ ਬਣ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ
ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤੀਹ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ
ਕਮਾਈ ਦੀ ਲੁਟ-ਖਸੁਟ (Exploitation) ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਰ
ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਇਹ ਖਿਆਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਆਰੀਆ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਵਿਚ ਰੁਝਦੇ ਗਏ ਉਹ ਪਿੱਛੇ
ਰਹਿੰਦੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਗੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਓਹੋ ਆਰੀਆ ਹੀ
ਵੱਧੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਥਵਾ ਲੜਾਕੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਸਬ
ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ&lt;ref&gt;Baden-Powell, p. 190.&lt;/ref&gt;। ਅਥੱਰਵ ਵੇਦ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਤੀ ਅਤੇ ਜੂਆ ਛੱਡ ਕੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ&lt;ref&gt;Ibid, p. 189.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਰੀਆ ਵਿਚ
ਵਿਹਲੜਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜਮਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ
ਖਿਆਲ ਠੀਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮਿਲਦੀ
ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ-ਜਮਨਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਆਰੀਆ ਹੱਲ ਵਾਹੁਣ ਅਤੇ
ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕੰਮ ਸਮਝਣ ਲਗ ਪਏ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ
ਕਿਰਤ ਦਾ ਕੰਮ ਦੂਸਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੌਂਪਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

{{gap}}ਐਤਰੀਯਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ&lt;ref&gt;Vedic Index, ii, p. 255, quoted in Cambridge History, i, p. 127-128&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਰਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਸੀ; ਵੈਸ਼ ਦਾ
ਕੰਮ ਸੀ “ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਾਈ
ਉਤੇ ਹੋਰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ;&quot; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਕੋਲੋਂ, ਜਿਥੋਂ
ਤਕ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਸਕੇ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਲੀਆ,
ਕਰ, ਮਹਸੂਲ ਆਦਿ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਰੀਆ
ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ
ਵਿਚ ਹੱਥੀਂ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ-ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹੌਲੀ
ਹੌਲੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਜੋ ਗੁਲਾਮਾਂ ਜਾਂ ਰਾਹਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਖੇਤੀ
ਕਰਵਾਉਂਦਾ, ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ&lt;ref&gt;Cambridge History, i, p. 128.&lt;/ref&gt;। ਸਰ ਡਬਲਯੂ ਹੰਟਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ &quot;ਦੇਸ ਦੇ ਛੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਵਾਹੁਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੈਰ-ਆਰੀਆ ਅਥਵਾ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ
ਹੀ ਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਰੀਆ
ਜੇਤੂ ਕੌਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕਸਬ ਇਤਨਾ
ਹੀ ਨੀਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲਗ
ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਤਨਾ ਭੇਡਾਂ ਚਰਾਉਣਾ ਮੌਸਿਅਕ ਫਔਰਾਹ ਦੀਆਂ
ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ&lt;ref&gt;Quoted by Baden-Powell, p. 192&lt;/ref&gt;”। ਅਰਥਾਤ “ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ, ਸਵਾਏ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਹੱਕ ਜਮਾਉਣ ਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਾਉਣ ਦੇ, ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ&lt;ref&gt;Baden-Powell, p. 186.&lt;/ref&gt;।” ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ (ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਰੀਆ ਵਲੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਜੋ ਥੋੜੇ ਰਾਜਪੂਤ
ਸਨ, ਹੱਲ ਵਾਹੁਣ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਨੂੰ
ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਸਮਝਦੇ ਸਨ&lt;ref&gt;Census Report, para 441.&lt;/ref&gt;। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਵਡੇ ਰਵੀ ਜੱਟ, ਜੋ ਰਾਜਪੂਤ ਨਹੀਂ ਪਰ
{{Multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
&lt;references/&gt;
{{center|੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eo9rtc04xofrnv893jnvpf14971g668</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15541</id>
    <revision>
      <id>220151</id>
      <parentid>190121</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10451" sha1="9jb9xt1tpnqza8vv4zutzhv5pb0xmvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਕਰਦੀਆਂ&lt;ref&gt;Life and conditions of the people of Hindustan, Kanwar Mohammad Ashraf, pp. 132 and 195.&lt;/ref&gt;। ਆਰਥਕ ਹਿਤ ਕਈ ਵੇਰ ਧਾਰਮਕ ਵੀਚਾਰਾ ਉਤੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਮਿਸਾਲ ਇਸਲਾਮੀ ਅਸੂਲਾਂ ਵਿਰੁਧ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁਸੈਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਕਾਰ-ਭੇਟਾ ਲੈਂਦੇ&lt;ref&gt;Census Report, para 512&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਬਚਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸਨ। ਟੱਪਰੀ ਵਾਸ ਫਿਰਤੂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਬੱਧੀ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇਂ ਅਰਸੇ ਲਈ ਨਿਖੇੜੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੁਧ ਮੱਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਧਰਮ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;The Imperial Gazettier of India, Panjab, i, p. 19.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੀਨੀ ਸਿਆਹ ਫਾ-ਹੀਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੁਧ ਮੱਤ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ&lt;ref&gt;Doinie. p. 169. &lt;/ref&gt;। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਕਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਡੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਓਹ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਤਕ ਫੈਲੇ ਨਾ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਸਮੇਂ ਲਈ&lt;ref&gt;Douie,pp. 163-165 Trevaskki pp. 49-50. ਗੁਪਤਾ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਰਾਜ ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈਂ। ਹੋਰਬ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ ਬਿਆਸ ਜਾਂ ਸਤਲੁਜ ਸੀ ਅਤੇ  ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਹੇਠ।&lt;/ref&gt;। ੯੮੬-੭ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਤੇਜ ਪਰਤਾਪ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਫੈਲਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਦੀ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਫੈਲਣ ਦੇ ਸੂਖਮ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਾਪਾਰਕ ਜਾਤੀਆਂ (ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਤਹਾਸਕ ਪਿੱਛਾ ਵਖਰਾ ਹੈ) ਵਿਚ ਹੀ ਫੈਲਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਅਨਕੂਲ ਸੀ&lt;ref&gt;Trevaskis, p.62&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਤੋਂ ਨਿਖੜੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਜੋ ਫਾਇਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਸਿੱਧਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾਂ ਕਠਨ ਹੈ। ਮਨਫੀ (Negative) ਦ੍ਰਿਸ਼ੱਟੀ ਕੋਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜਾ ਉਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਿਆਂ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤੱਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਸ, ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆਈ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕਈ ਸਿੱਧੇ ਅਸਰ ਐਸੇ ਹਨ ਜੋ ਸਪਸ਼ੱਟ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਛੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ
{{multicol-break}}
ਚੁਕਾ ਹੈ। ਕਿ ਲੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਇਕ ਜਾਤੀ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੌਂਪਨਾਂ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਰੀਆ ਹਾਕਮ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥੀਂ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਆਪ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਇਆ, ਬਲਕਿ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਹਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਇਸ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਬੂਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਉਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Trevaskis pp. 49-50.&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਾਨ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Imperial Gazettier.xvi, p. 202.&lt;/ref&gt;। ਬਲਕਿ ਰਾਜ ਕਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਲ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਧੇਰੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਛੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਸਿਖ ਰਾਜ ਗਵਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਲ ਦੀ ਜੰਘੀ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤਾ ਘਾਟਾ ਪੈਂਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;ਜੰਗਨਾਮਾ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ। “ਵਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਮਿਲ ਲੇ, ਅਸੀਂ ਦੱਬ ਕੇ ਲਾਵਾਂਗੇ ਜੋਤਰੇ ਜੀ।&quot;&lt;/ref&gt;। 

{{gap}}ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਨੇ ਮਨੁਖੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਅਪਣੀ ਵੀਚਾਰ-ਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਕੀ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜੇਵਾਰ ਮੁਕਾਬਲਤੇ ਘਟੀਆ ਅਥਵਾ ਨੀਵੇਂ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਗੁੰ ਖਾਧਾ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ&lt;ref&gt;Punjab Administration Report for 1921-22, i, p. 325.&lt;/ref&gt;। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਵਾਪਾਰਕ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਧਰੀਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਟਾਂ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਮਲੀ ਰਸੂਖ ਨਾ ਹੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਹੈ&lt;ref&gt;Census Report, para 512.&lt;/ref&gt;। ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਜੋੜਨ ਵਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿਤੀ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਲੜਨ ਵਲ ਘਟ, ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ&lt;ref&gt;ibid, Paras, 424, 439 and 512.&lt;/ref&gt;। ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਡਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ&lt;ref&gt;Trevaskis, p. 174.&lt;/ref&gt;। ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਧੂ ਜੱਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਟੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉਚਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Census Report, para 431.&lt;/ref&gt;। ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਚ ਵਧੀਆ-ਪਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ(Superiority Complex) ਦੇ ਗੁਣ ਅਉਗਣ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਕਮਤਰੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ (Inferiority complex) ਦੇ। ਜੱਟ ਬਾਰੇ ਅਖੌਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਹੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, “ਇਹ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਖੋਤੇ ਵੇਚਣੇ ਈ?&lt;ref&gt;Census Report, para 424.&lt;/ref&gt;।
{{Multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
&lt;references/&gt;
{{center|੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jb9xt1tpnqza8vv4zutzhv5pb0xmvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15545</id>
    <revision>
      <id>220152</id>
      <parentid>176846</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10116" sha1="1dnvxlelx3fmp7nk0hapnv713fv2cac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
{{gap}}ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਜੱਦੀ ਪੁਜਾਰੀਵਾਦ
ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਪਿਰਟ ਦੇ ਹਾਮੀ
ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀਆਂ ਕਬਾਇਲੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ
ਵਧੇਰੇ ਅਨਕੂਲ ਸਨ। ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵਾਂ ਇਹ
ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ
ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ, ਸਵਾਏ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜੋ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਈ ਜਾਂ
ਸਿਖ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅਗੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ
ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਪਿਰਟ ਕੇਵਲ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ
ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀ
ਅਭਿਮਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦਬਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਰ
ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਬਨਾਉਣ
ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਨੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ
ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਕ ਹੁਲਾਰਾ ਲਿਆਂਦਾ ਵੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ
ਅਸਰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ
ਡੂੰਘਾ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ
ਬਣਤਰ ਉਚ-ਖਿਆਲੀ (Idealism) ਦੇ ਨਾਲ ਢੁਕਵੀਂ ਨਾ
ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰੀ ਉਚ-ਖਿਆਲੀ, ਕੁਝ ਵਿਯੱਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛਡਕੇ,
ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਹਵਾਈ ਗਲ ਬਣ ਕੇ
ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ
ਹੀ ਰਹੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਰਥਕ ਵਿਤਕਰੇ ਮੁੜ ਭਾਈ
ਚਾਰਕ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਬਾਈਆਂ
ਹੋਈਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦਬੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ। ਅਰਥਾਤ ਅਖੀਰ
ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਨਾਲੋਂ ਜੱਟ
ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਆਰਥਕ ਲਾਭ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨ ਵਧੇਰੇ
ਭਾਰੂ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਖ
ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਦੋ ਅਮਲੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਫਾਇਦੇ
ਹੋਏ। ਇਕ ਤਾਂ ਜੱਦੀ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਧਣੋਂ
ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ
ਨੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਖ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁ ਆਬਾਦੀ
ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਘੱਟ
ਹੈ&lt;ref&gt;Census Report, para 512.&lt;/ref&gt;। ਦੂਸਰੇ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਮਹੌਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ, 
ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ,
(ਦਬਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਵਪਾਰਕ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਾਦ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਵਿਚ ਵੀ) ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਵੰਡ
ਅਤੇ ਛੂਤ ਛਾਤ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਸਰ
ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Baden-Powell, p. 102.&lt;/ref&gt;
{{center|{{larger|ਇਤਹਾਸਕ}}}}
{{gap}}ਆਰੀਆ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰਾਜ ਪਰਬੰਧ ਉਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਥੇ ਜ਼ੋਰ ਪਿਆ, ਜਿਥੇ ਕਬਾਇਲੀ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘਟ ਹਨ।&lt;ref&gt;Baden-Powel!, pp. 266-268.&lt;/ref&gt; ਪਾਲ਼ਿਨੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਪੂਰਬ ਈਸਵੀ. (B. C) ਵਿਚ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਸੀ&lt;ref&gt;Jayaswal, pp. 30. 34 and 35.&lt;/ref&gt;। ਜਦ ਸਕੰਦਰ ਨੇ ਚਨਾਬ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਐਸੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ
{{multicol-break}}
ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਦਾ ਰਾਜ ਪਰਬੰਧ ਜਮਹੂਰੀ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ
ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਚਨਾਬ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ
ਸਨ&lt;ref&gt;Jayaswal, pp, 58-62; Baden-Powell, p. 98.&lt;/ref&gt;। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕ
ਆਜ਼ਾਦ ਕਬੀਲਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦਰ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ
ਪਹਿਲੋਂ ਪੌਰਵ ਆਪਣੇ ਮਤੀਹ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ
ਸਨੀ&lt;ref&gt;Cambridge History, i, p. 371.&lt;/ref&gt;। ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਇਕ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਇਤਨਾ
ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ ਕਿ ਸਕੰਦਰ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਤੇਜ
ਪਰਤਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਅਗੇ ਵਧਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ&lt;ref&gt;Jayeswal, p. 62.&lt;/ref&gt;। ਅਰਥਾਤ
ਸਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਵੀ ਛੇ ਸੌ ਸਦੀ
ਈਸਵੀ ਤਕ&lt;ref&gt;Sarkar, p. 21.&lt;/ref&gt; ਐਸੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਦਾਖਲ
ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਾਇਲੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਵਾਇਤਾਂ
ਬੜੀਆਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਢੇਰ ਚਿਰ ਤਕ ਕਾਇਮ
ਰੱਖੀਆਂ। ਮੋਰੀਆ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਸੀ,
ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਨੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤਾਕਤਵਰ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜਾਂ
ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ&lt;ref&gt;Jeyeswal, p. 120.&lt;/ref&gt;। ਮੋਰੀਆ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਇਕ
ਲੜੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ ਕਦੇ ਯੂਨਾਨੀ, ਕਦੇ ਬੋਧੀ ਅਤੇ
ਕਦੇ ਸਿਥੀਅਨਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ
ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਹੋਣ ਦੇ
ਟਾਵੇਂ ਟਾਵੇਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੇ ਇਕ
ਵਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ
ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਹਾਸ ਵਧੇਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੀ
ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਐਨ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ
ਅਜਿਹੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਡੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਜ਼ੋਰ
ਘਟ ਜਾਂਦਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਪਿਰਟ
ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਓਹ ਆਪਣਾ ਕਬਾਇਲੀ ਪੰਚਾਇਤੀ
ਪਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਨੇ ਨੋਟਿਸ ਨਹੀਂ
ਲਿਆ।ਸੰਨ ੩੨੦ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਗੁਪਤਾ ਸਲਤਨਤ ਕਾਇਮ
ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਇਵੇਂ ਹੋਇਆ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Douie, p. 164; Cambridge, i, p. 528.&lt;/ref&gt;।
ਸਮੁੰਦਰ ਗੁਪਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੱਛਮੀਂ ਹੱਦ ਜਮਨਾ ਤਕ ਸੀ&lt;ref&gt;Moreland and Chatterjee, p. 87.&lt;/ref&gt;,
ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤ ਦੂਜੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ
ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮਾਮੂਲੀ ਸਮੇਂ ਲਈ। ਹਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹੱਦ
ਵੀ ਬਿਆਸ ਜਾਂ ਸਤਲੁਜ ਸੀ&lt;ref&gt;Ibid, p. 106.&lt;/ref&gt;। ਇਹ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ
ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਦੌਰ (੬੦੦ ਤੋਂ ੧੦੦੦ ਈਸਵੀ) ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਅਤੇ
ਇਥੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ&lt;ref&gt;Trevaskis, p. 91.&lt;/ref&gt;। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਬਾਇਲੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਬਣਤਰ ਦਾ ਕਾਇਮ
ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਮ
ਅਜ਼ ਕਮ ਪੇਂਡੂ ਪਧਰ ਉਤੇ, ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਪਿਰਟ ਸੁਰਜੀਤ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੦}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dnvxlelx3fmp7nk0hapnv713fv2cac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/35</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15550</id>
    <revision>
      <id>220153</id>
      <parentid>190123</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10909" sha1="4arvopc9dprx5up3tdnxsfaczvy2k95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਰਹੀ&lt;ref&gt;Baden-Powell, p. 193.&lt;/ref&gt;। ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਨਾ ਆਪਣੀ ਇਤਨੀ
ਗਿਣਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਰਾਜ ਪਰਬੰਧ ਦਾ ਇਤਨਾ ਤਜੱਰਬਾ,
ਕਿ ਓਹ ਸਿਵਾਏ ਥੋੜੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਸਿਵਲ ਪਰਬੰਧ
ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬਸਿਰ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੇਂਡੂ ਪਰਬੰਧ ਪਿੰਡ
ਦੇ ਪੈਂਚਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਆ
ਤਰੀ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪੈਂਚਾਂ ਦੀ ਉਥੋਂ ਦੇ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਮੂਮਨ ਲਹੂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਹਿੱਤ ਸਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ
ਪਰਬੰਧ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿਚ ਬਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਦਖਲ
ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ&lt;ref&gt;†Ibid, pp. 425-6.&lt;/ref&gt;। ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜਮਹੂਰੀ
ਸਪਿਰਟ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ,
ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ
ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸਿਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਜਮਹੂਰੀ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਸੀ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪੰਚਾਇਤੀ
ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਬਾਇਲੀ ਰਵਾਇਤਾਂ
ਵਿਚ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਪਿਰਟ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ
ਲਈ, ਉਹ ਇਤਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ ਕਿ ਨਾ-ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ
ਵਿਚ ਦੱਬੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ।
ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਨੀ
ਉੱਘੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਤਨੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਟਾਂਵੇਂ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਕ ਹਮਲਾਆਵਰ ਦੇ ਅਜੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜੰਮਦੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ
ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਿੱਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਿਛੋਂ
ਆਉਂਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਹਮਲਾਆਵਰ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਾਰ ਬਹੁਤਾ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੀ ਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁੱਜਣ ਤਕ ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ
ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਘਟ
ਜਾਂਦਾ। ਨਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਦੇ ਹਿੰਦ ਵਾਂਗੂੰ, ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼
ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਨਾ
ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਓਹ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੋਲ
ਹੀ ਬੇਖੱਟਕਾ ਹੱਲ ਵਾਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ&lt;ref&gt;Cumbridge History, i, p. 410; The Punjab and the War, M. S. Leign, p. 4&lt;/ref&gt;। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਦ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਆਵਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ
ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਨਫਰਤ ਤੋਂ
ਇਲਾਵਾ ਓਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਪਵੇ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ
ਕਾਫਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਧਾਰਮਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਫਰਤ ਵੀ ਸੀ। ਫਿਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬੈਠਦੇ। ਓਹ
ਪਿਛਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਝੱਲੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ
ਹਰ ਇਕ ਪਰਤ ਰਹੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ
ਪੈ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਫੌਜ ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ, ਨਾਦਰ
ਸ਼ਾਹ ਦੀ, ਜਾਂ ਐਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ&lt;ref&gt;Qanungo, p. 30.&lt;/ref&gt;। ਜੱਟਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ
{{multicol-break}}

ਆਕੇ ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਯਾਰ੍ਹਵਾਂ ਹੱਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ
ਹੀ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;Qanungo, p. 31.&lt;/ref&gt;। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਉ ਨਾਲ ਜੋ ਕਤਲਾਮ, ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ
ਬਰਬਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਤੋਂ
ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ&lt;ref&gt;ਤੈਮੂਰ ਨੇ ੧੦੦੦੦ ਹਿੰਦੂ ਭਟਨੇਰ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਕ ਸੁਖ ਕੈਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਨਰਮਾਈ ਨਾਲ
ਵਰਤਾਉ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੋ ਚੱਪੇ
ਚੱਪੇ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਥੇਹ ਹਨ, ਓਹ ਵੀ ਇਸ ਬਰਬਾਦੀ ਦੀਆਂ
ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ
ਲੰਘਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ
ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਚਿਮੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਉਸ ਦੀ
ਬਹਾਦਰੀ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਹੱਠ ਅਤੇ ਲੱਚਕ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਭਾਰੀ
ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੈ।

{{gap}}ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਸਿਰਫ ਬਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ
ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਕਿਸੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ
ਟੁੱਟਣ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਮੱਲਣ ਵਾਸਤੇ
ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ‘ਜਿਸ ਕੀ ਲਾਠੀ
ਉਸ ਕੀ ਭੈਂਸ' ਦੇ ਅਸੂਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ। ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਅਤੇ
ਬਦਅਮਨੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀਆਂ
ਆਪਸ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜੱਟਾਂ ਦਾ
ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਪਰਮੰਨਿਆਂ ਖਾਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ
ਸਾਂਝੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਦੇ, ਪਰ ਇਸ
ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁਟ ਪੈਂਦੇ&lt;ref&gt;
Census Report, para 424.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਖਾਨਾ ਜੰਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਿਖ
ਰਾਜ ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੇਗਿਣਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੁਟੇਰੇ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਦਾਲੇ ਪੁਦਾਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ
ਲੁਟ ਲੈਂਦੇ। ਸ੍ਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਧ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਛੋਟੇ ੨ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤੀ
ਮੁਨਾਰੇ ਬਨਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ&lt;ref&gt;Trevaskis, p. 185.&lt;/ref&gt;। “ਕਿਸਾਨ ਹੱਲ ਵਾਹੁਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਤਲਵਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਉਗਰਾਹੁਣ
ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਜਮੈਂਟ ਲੈਕੇ ਆਉਂਦਾ&lt;ref&gt;Ibid, p. 191.&lt;/ref&gt;।”

{{gap}}ਬਦੇਸ਼ੀ 'ਹੱਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ
ਇਹ ਹਾਲਾਂਤ ਇਕ ਲਗਾਤਾਰ ਲਾਮਬੰਦੀ ਦੇ ਤੁੱਲ ਸਨ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਧ
ਘਟ ਅਸਰ ਹੋਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਕੂ ਸ਼ਕਤੀ
ਲਗਾਤਾਰ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ; ਬਲਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਕੇਵਲ
ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ
ਹਾਲਾਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਦੀਆਂ ਬੱਧੀ ਜਾਨ ਮਾਲ
ਸੁਰੱਖਅੱਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ, ਖਾਸ
ਕਰ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਵਿਚ ਜੁਆਰੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ
ਜਾਨ ਦੀ ਬਾਜੀ ਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਭਰ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ
ਨਤੀਜੇ ਸੋਚੇ ਵੀਚਾਰੇ ਬਗੈਰ ‘ਹੋਊ, ਵੇਖੀ ਜਾਊ’ ਕਹਿਕੇ ਓਹ

{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੧}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4arvopc9dprx5up3tdnxsfaczvy2k95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15555</id>
    <revision>
      <id>220154</id>
      <parentid>190124</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10452" sha1="hfx2y45oy2frk6p5a7y89qpxriqb7rt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{multicol}}
ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਮੁੱਲ ਲੈ ਲੈਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ।ਦਲੇਰ ਅਤੇ
ਮਨਚਲੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਫੁਰਨੇ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਵਕਫਾ ਨਹੀਂ
ਹੁੰਦਾ&lt;ref&gt;Rowiatt, Report, p. 161.&lt;/ref&gt;।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਖਾਸਾ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਸੁਹਾਉ ਦਾ ਇਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਸ ਇਤਹਾਸਕ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਚਮਕਾਇਆ। ਬਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜਾਂ, ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ, ਜਾਂ
ਗਵਾਂਢੀ ਵੈਰੀ ਧੜੇ ਅਕਸਰ ਅਚਾਨਕ ਹੱਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਕਾ ਯੱਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਸਿਖ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖ
ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਗਲੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਛਾਪਾ ਮਾਰ
ਲੜਾਈ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਇਕ ਸਿਰ ਵਾਸਤੇ
ਐਲਾਨੀ' ਸਰਕਾਰੀ ਇਨਾਮ ਮੁਕੱਰਰ ਸਨ&lt;ref&gt;Fall of the Mughal Empire, Sir J.Sarkar. p. 426.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਅਤੇ
ਅਨੋਖਾ ਇਤਹਾਸਕ ਤਜੱਰਬਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ
ਮੁਗਲੀਆ ਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ
ਜਦੋਂ ਜਹਿਦ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਸ
ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਇਕ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ
ਵੇਰ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ। ਸਿਖ ਬਹੁਤੇ ਬਣਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂਆਂ
ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਮੁਗਲੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ&lt;ref&gt;#lbid, p. 425.&lt;/ref&gt;। ਪਰ ਉਸਦੀ ਡੀਲ ਡੌਲ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੀ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਤਿਮੂਰ ਅਤੇ
ਬਾਬਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਵਾਰ, ਅਸੱਭਯ ਅਤੇ
ਲੁਟੇਰਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Elliot, iii, pp. 419 and 454, quoted by Qanungo.&lt;/ref&gt;।ਸਿਖ ਰਾਜਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ
ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਜਦ ਕਦੀ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਪਲੜਾ
ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਲੁਟੇਰਾ
ਅਨਸਰ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ
ਨੇ ਸਿਖ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸੁਹਾਵਨੀ ਤਸਵੀਰ
ਨੂੰ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਿਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵੇਲੇ ਧੱਬਾ ਲਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਖ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ
ਸਪਿਰਟ ਨੂੰ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ
ਸੀ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਪਿਰਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਉਹ
ਕਿਤਨੇ ਉਚੇ ਪੈਰਾਏ ਦੇ ਸਭਯ ਆਚਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ
ਕਾਬਿਲ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਾਇਰ ਉਤੇ ਵਾਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ
ਕਿਸੇ ਭਗੌੜੇ ਨੁੰ ਭਜਣੋ ਨਾ ਰੋਕਦੇ। ਨਾ ਕੇਵਲ ਓਹ ਆਪ
ਵਿਭਚਾਰੀ ਅਤੇ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਵਿਭਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ
ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖਦੇ&lt;ref&gt;Qazi Nur Mohammad's Jang Namah,edited and summarised by Ganda Singh,
pp. 57-58.&lt;/ref&gt;।
{{gap}}ਸਿਖ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਨੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲੀ
ਵੇਰ ਪ੍ਰਗੱਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਈ
ਰਾਜਸੀ ਇਤਕਾਦ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਰੂ ਤਾਕਤ
ਅਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੜ ਕੇ ਲੜ ਮਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਦੀ

{{multicol-break}}
ਤੰਗ ਦਾਇਰੇ ਵਾਲੀ ਪੇਂਡੂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਮਾਤੀ
ਆਰਥਕ ਲਾਭਾਂ ਵਿਚ ਦਖਲ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ
ਭਾਰੂ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰਦਾ
ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ
ਦੋ ਥਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;Bade: -Powell, p. 121. ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਵਸਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਅਨਸਰ ਬਹੁਤਾ ਪਿਛੋਂ ਆਇਆ(Baden·Powell,p. 124)&lt;/ref&gt;,ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਚਿਮੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਇਸ ਸਮਝੌਤਾਬਿਰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨੋਂ ਬਚਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਆਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰੇਹਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਜੱਟ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਅਨ-ਘੜਤ ਅਤੇ ਨਾ-ਸਾਧੀ ਹੋਈ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਲੜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਪੁਖਤਾਈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ
ਕਬਾਇਲੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਹੋ ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਗਰ
ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀ। ਸਿੱਖ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ
ਲੈਣ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਰਾਜਸੀ
ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ
ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਬਾਇਲੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉਚੇਰੇ ਸਮਾਜਕ
ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ
ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਸਾਧੀ ਹੋਈ ਦਲੇਰੀ ਨੂੰ ਸਾਧਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਬਤ
ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਦੱਰਸ਼ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ
ਸਚ ਮੁਚ ਪਕੜ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਠਨ ਤੋਂ ਕਠਨ ਔਕੜਾਂ
ਵਿਚ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਪੁਖਤਾਈ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਤਸੀਹੇ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲਣ ਅਤੇ
ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦੇ घटनुर
ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਲ ਅਡੋਲ
ਤੁਰੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰਾਜ਼
ਜਨਤਾ ਦੇ ਉਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਜੋ, ਭਾਈਚਾਰਕ
ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਅਤੇ ਇਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਗਲਬੇ ਦੇ ਬਰਖਿਲਾਫ,
ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਵਖੋ
ਵਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਅਕੱਠ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;Census Report, Para 262.&lt;/ref&gt;। ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਰਹੀ, ਇਸ
ਵਿਚ ਕੁਝ ਆਦੱਰਸ਼ਕ ਜਾਨ ਰਹੀ। ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਹਕੂਮਤ ਉੱਤੇ
ਭਾਰੂ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ, ‘ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਭ ਏਕੋ ਪਹਿਚਾਨਬੋ
ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋਸ਼, ਕਿਸਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਰਥਕ
ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾ ਕੇ, ਮੱਠਾ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ
ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ
ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਮੀਨ ਵੰਡਾਉਣ
ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰੀ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈ (Comrade) ਕਹਾਉਣੋਂ ਸ਼ਰਮਾਂਦਾ
ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ (Over-lord) ਕਹਾਉਣ ਵਿਚ ਫਖਰ ਸਮਝਦਾ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿਖ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਅੰਤਮ ਅਮਲੀ
ਸਿੱਟਾ ਇਹੋ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ
ਨੂੰ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ, “ਜਿਹੜੀ
ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਆਪੋ ਧਾਪੀ ਰਹਿਣ, ਲੀਡਰ ਹੀਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਧੋਖਾ
ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜੇ ਵੀ ਇਤਨੀ ਤਕੜੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੨}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfx2y45oy2frk6p5a7y89qpxriqb7rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15560</id>
    <revision>
      <id>220155</id>
      <parentid>190125</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10732" sha1="9gcs6st0c7jjfv8c9yoye213jq8i8j7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{multicol}}
ਨੇ ਸਾਡੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਸਮੁਚੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ
ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਕਸਰ
ਰਹਿ ਗਈ&lt;ref&gt;The Punjab in Peace and War, S. S.
'Chorburn, p. 25.&lt;/ref&gt;।” ਸਿਖ ਰਾਜ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਇਹ ਫਾਇਦਾ ਤਾਂ
ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਸੈਮਾਨ ਨੂੰ ਜੰਗਾਲ ਲਗਣਾ ਅਵੱਸ਼ ਸੀ,
ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰੁਤਬਾ
ਵੱਧ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Census Report, Paras 422-23.&lt;/ref&gt;। ਉਸ ਦੀ ਲੜਾਕੂ ਅਤੇ ਮਨਚਲੀ ਸਪਿੱਰਟ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਖ ਰਾਜ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਇਕ ਸਿਖ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ&lt;ref&gt;lbid, Para 126.&lt;/ref&gt;। ਪਰ ਸਿਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਪਿੱਰਟ ਗਵਾ ਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਗਵਾਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਓਦੋਂ ਲਗਾ ਜਦੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲੋਂ
ਹਾਰ ਖਾ ਕੇ ਜਦੋਜਹਿਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਪਾਸ ਕੋਈ
ਵੀਚਾਰ-ਧਾਰਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ; ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ
ਜੇਤੂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਦੁਖ
ਪਰਤੀਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ‘ਸਰਦਾਰੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਕੇ
‘ਸੂਬੇਦਾਰ’ ਅਖਵਾਉਣ ਵਿਚ ਮਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

{{gap}}ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ
ਵਾਂਗੂੰ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ
ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ
ਰਾਜ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਇਕ ਨਵੇਂ ਘਰਾਣੇ,
ਕਬੀਲੇ, ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ,
ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ
ਉਤੇ ਇਕ ਨਵੀਨ ਆਰਥਕ ਪਰਬੰਧ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ
ਡੂੰਘੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿਤਾ। ਸਨਅੱਤੀ
ਇਨਕਲਾਬ ( Industrial Revolution) ਅਤੇ ਇਸ
ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ ਪਹਿਲੋਂ ਪਛਮੀ ਯੂਰਪ
ਵਿਚ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ
ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਹੀ ਕੌਮੀਅਤ (Nationalism)
ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪੈਦਾ
ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਠੁੱਲੇ ਲਫਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ
ਨਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ
ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ
ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਲੇਟ
ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਉਤੇ ਕੱਤਈ ਨਵੀਨ ਅਤੇ
ਡੂੰਘੇ ਆਰਥਕ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਅਸਰ ਹੋਣੇ
ਲਾਜਮੀ ਸਨ। ਪਰ ਜਦ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਰਥਕ ਪਰਬੰਧ
ਟੁਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਆਰਥਕ ਪਰਬੰਧ
ਮੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਮੇਲ ਜਾਂ ਟਕਰਾਉ ਤੋਂ
ਉਤਪਨ ਹੋਈਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਕਾਫੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਪੇਚੀਦਾ
ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ‘ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ' ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ
ਪਿਛੋਂ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ,
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਧੁਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ
ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ

{{multicol-break}}
ਅਸਰ ਨੁਮਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਤਫਸੀਲ
ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ। ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਧੁਰ ਪੂਰਬ
ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਗਏ ਪੰਜਾਈ ਕਿਸਾਨ ਅਨਸਰ
ਦੇ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ
ਤਕਰੀਬਨ ਓਹੋ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਖਾਕਾ ਅਗੇ ਖਿਚਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ।
ਅਰਥਾਤ ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂਨ ਸਭਿਅਤਾ
ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਹੇਠ ਉਸ ਦੀ ਲੜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ
ਫਰਕ ਪੈਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ
ਆਦਿ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ ਸੀ,
ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਦਾਦ
ਯੂਰਪੀਨ ਪਾਰਖੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲੋਂ ਉਸ
ਦੇ ਹੱਥ ਵਧੇਰੇ ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਇਤਨੀ ਤੱਟ ਫੁੱਟ ਕਿ ਉਸ ਦੇ
ਫੁਰਨੇ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਵਕਫਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ&lt;ref&gt;Rowlatt Report, p. 161.&lt;/ref&gt;। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਿਰਛੱਲ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਸੇਧੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ&lt;ref&gt;Lajpat Rai, p. 468.&lt;/ref&gt;।ਵਾਹੀ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼` ਹਾਲਾਤ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੀ ਕਾਫੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪਸੰਦ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ
ਪਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਸਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ
ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪਸੰਦ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਾਇਆ। ਉਹ
ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਬੜਾ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦਾ ਅਤੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲ ਉਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਦਾ। ਉਸ
ਵਿਚ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਖਸੀ ਸੈਮਾਨ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨ
ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ
ਪਸੰਦ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਬੜੀ
ਕਦਰ ਕਰਦਾ&lt;ref&gt;Census Report, Para 424.&lt;/ref&gt;। ਕਿਸੇ ਆਦਰਸ਼, ਲਗਨ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੀ ਦਲੇਰੀ ਅਣਸਾਧੀ ਅਤੇ ਬੇਰੁਖੀ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੇਗਾਨੇ ਅਕਸਰ
ਜਾਇਜ਼ ਨਾ-ਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਲੈਂਦੇ। ਪਰ ਜਦ ਕਦੀ ਵੀ
ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਾਗ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ
ਬਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤਨੇ ਦਰਜੇ ਦੀ
ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ
ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ (ਜੋ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਲਹਿਰ ਦੀ
ਤਰਾਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨ ਆਰਥਕ ਤਾਕਤਾਂ
ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ-ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਇੰਸ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਹਰ ਐਸੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਲ ਨਾ
ਮੰਨਦੀ-ਦੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੀਚਾਰ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਤੋਂ
ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਵੀਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਸਿਖ
ਤਬਕੇ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਸਾਰ ਸਨ) ਭਾਵੇਂ
ਤੰਗ ਫਿਰਕੂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋਨ
ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਸੁਰਜੀਤ
ਹੋਈ ਜਾਗਰਤੀ ਲਹਿਰ (Renaissance Movement)
ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਹੱਥ ਰਾਜ
ਗਵਾਉਣ ਪਿਛੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਜਨਤਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜਕ
ਛੇਤੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਭੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨਾਲ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੩}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gcs6st0c7jjfv8c9yoye213jq8i8j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15566</id>
    <revision>
      <id>220156</id>
      <parentid>190126</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8913" sha1="iblww34n6ozmjma7tbq045rrxct3rp9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{multicol}}
ਜੋੜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ
ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਨਸਰ (ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ
ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ
ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਉ ਦੀ ਕਾਫੀ ਰੰਗਤ ਦਿੱਤੀ)
ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਪਰ
ਉਸ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਵੀਚਾਰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਲੂਣਾ ਖਾਣ
ਦੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। “ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ
ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅੱਗ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛੁਪਿਆ
ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref&gt;L. Hardyal's article in Modern Review,
July 1911, pp. 1-11.&lt;/ref&gt;।” ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਗੁਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਵੈਮਾਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਰੋਆ ਦਲੇਰ ਅਨਸਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ
ਰਾਹ ਉਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਖੂਬੀਆਂ ਸਨ,
ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਜੇ
ਲੋੜ ਸੀ।


{{center|&lt;poem&gt;'''ਦੂਜਾ ਕਾਂਡ'''
{{x-larger|'''ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ'''
'''ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ'''}}&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ
ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁਖ ਕਾਰਨ ਆਰਥਕ
ਸਨ। ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਸੀਲਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਨਹਿਰਾਂ,
ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੰਗ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ
ਸਮਾਂ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਸੁਫਨੇ ਵਿਚ
ਵੀ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਇਸ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ
ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਨ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ
ਮਿਆਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਧ
ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਮਨ ਵਿਚ
ਆਬਾਦੀ ਦਿਨ ਦੂਣੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਚੌਗੁਣੀ ਵਧੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ
ਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬੜਾ
ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ੧੮੭੨-੭੩ ਅਤੇ ੧੯੦੨-੩ ਸੰਨਾਂ
ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰਾਹਕਾਂ (Tenants-atwill) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਹੋ ਗਈ&lt;ref&gt;The wealth and welfare of the Punjab.H. Calvert,p. 86.&lt;/ref&gt;। ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ

{{multicol-break}}
ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧਾ
ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਮੁਚੇ
ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਿਥੇ ਇਕ ਮਾਲਕ ਕਿਸਾਨ ੮ ਏਕੜ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ
ਅਤੇ ਗਾਲਬਨ ੪ ਏਕੜ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਠੇਕੇ ਜਾਂ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ
ਲੈ ਕੇ ਵਾਹੁੰਦਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ
ਰਕਬਾ ੩ ਏਕੜ ਤੋਂ ੮ ਏਕੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ&lt;ref&gt;The wealth and welfare of the Punjab,H. Calvert, pp. 86-99.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦਾ
ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੀ। ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ ਨਾਲ
ਜੁੜਨ ਦਾ ਇਹ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਹੁਣ ਹੋਰਨਾਂ ਛੇਆਂ
ਵਾਂਗੂੰ ਵੇਚੀ ਅਤੇ ਖ੍ਰੀਦੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਛੈਅ
(Commodity) ਬਣ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ
ਵੀ ਖ਼ੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਕਣ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ
ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ
ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ
ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਧ ਜਾਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ
ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲਕੇ: ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ, ਜੋ ਅਮੂਮਨ
ਗ਼ੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਦੇ ਹੱਥ ਦਬਾ ਦੱਬ ਜਾਣੀ
ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ-ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਰਾਹਕ
ਬਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣ ਲਗ ਗਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ
ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕੰਜੇ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਫਸਣ ਲਗ ਗਿਆ ਕਿ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ ਹਿੱਤਾਂ ਖਾਤਰ ਫਿਕਰ
ਪੈ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਹਿੰਦ ਵਲ ਵਧਣ ਦਾ ਡਰ
ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਪੰਜਾਬੀ
ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਰੂਸ ਨਾਲ ਲੜਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ
ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਬਦਜ਼ਨ ਹੋ ਜਾਏ।
ਪਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ ਨੂੰ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ
ਤਸਲੀਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ (ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ
ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਵੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ
ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ
ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ
ਭਾਂਡਾ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੇ ਸਿਰ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਠੀਕ
ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ
ਲਹੂ ਦਾ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵਧੇਰੀ ਬੇਲਿਹਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ
ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੈਰਕਾਸ਼ਤਕਾਰ, ਖਾਸ ਕਰ ਹਿੰਦੂ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ
ਭੰਡਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਕਟ ਇੰਤਕਾਲ
ਇਰਾਜ਼ੀ (The Land Alienation Act of 1900)
ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕਰਕ
ਹੋਣੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਟ ਇੰਤਕਾਲ ਇਰਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ
ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ
ਬਚਾਇਆ।ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮੂਲ ਵੱਧ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ
ਇਸ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਹਾਰ ਚਲਾਉਂਦੈ ਕਿ
ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਕਾਲ ਕਮੀਸ਼ਨ
(Famine Commission) ਨੇ ਸੰਨ ੧੮੮੦ ਵਿਚ ਇਹ ਪਤਾ
ਲਾਇਆ ਕਿ ਬਰਤਾਵਨੀਂ ਹਿੰਦ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਆਬਾਦੀ ਦਾ
ਤੀਸਰਾ ਹਿਸਾ ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠ ਇਤਨਾ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ
{{multicol-end }}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੪}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iblww34n6ozmjma7tbq045rrxct3rp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15571</id>
    <revision>
      <id>220157</id>
      <parentid>190128</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8774" sha1="m8vxh7khri127z58avi9dqgsqseeyhi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}

ਉਸ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ
ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਚੰਗੇਰੇ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇਂਦਰੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਐਸੇ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਘਰ
ਘਾਟ ਛੱਡਣ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਹਕ ਬਣਨ ਤੋਂ
ਬਿਨਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ, ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨ ਦੇ
ਕਾਰਨ, ਹੋਰਨਾਂ ਪੇਂਡੂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ
ਦੇ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨੋਂ ਸ਼ਰਮ
ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨੂੰ
ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ।

{{gap}}ਧੁਰ ਪੁਰਬ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਥਕ
ਹਾਲਾਤ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ।
ਬਲਕਿ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ
ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾ ਹੇਠਾਂ ਵਧੇਰੇ ਆਏ ਹੋਏ
ਸਨ&lt;ref&gt;ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ
ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ
ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਵਿਰੁਧ ਅੰਦੋਲਨ
ਵਿਚ, ਅਤੇ ਸਿਖ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੰਗੀ ਮੁਹਿਮਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ
ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤਜੱਰਬਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ
ਮਨਚਲੇ (Adventurous) ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ&lt;ref&gt;+Ibid, p. 175.&lt;/ref&gt;। ਕਿਉਂਕਿ
ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਨਾਵਾਕਫ
ਆਦਮੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠਿਲਣਾਂ, ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਛਾਲ
ਮਾਰਨ ਵਾਂਗੂੰ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਆਦਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ
ਨੂੰ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਪੋਲੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਨਾ
ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠਿੱਲ ਪੈਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ
ਮਨਚਲੀ ਸਪਿਰਟ ਵਿਖਾਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ, ਦੋ
ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀਆਂ
ਭੇਡਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਮੇਂ
ਵਿਖਾਈ ਸੀ। 
{{multicol-break}}
ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮੰਡਲੀ ੧੮੯੫
ਅਤੇ ੧੯੦੦ ਸੰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਵਿਚ
ਉਤਰੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਮਨਚਲਾ ਸਿਖ,
ਜੋ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ,
ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼ਾਂਤ
ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ
ਖਾਤਰ ਵੈਨਕੋਵਰ ਉਤਰੇ। ਕੁਝ ਫੌਜੀ ਸਿਖ ਸੰਨ ੧੮੯੭ ਵਿਚ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ
ਅਤੇ ਪਰਤਦੇ ਹੋਏ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਕੁਝ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਪਏ। ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ
ਵਾਲੇ ਰਾਹ-ਨੁਮਾਵਾਂ (Pioneers) ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ,
ਮਲਾਇਆ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ,
ਫਿਲੇਪਾਈਨ, ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨੀਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਿਜੀ ਗਏ
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਈ। ਚੀਨ ਵਿਚ ਹੋਈ ਬਕਸਰ ਘਟਨਾ
ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਹਿਲੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਪੁਲਸ ਵਿਚ ਜਾਂ ਵਾਚਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ
ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਕਸਰ ਘਟਨਾ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ
ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ,
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ
ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਰਥਕ ਤੱਰਕੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਥਾਂ
ਹੋ ਸੱਕਦੀ ਹੈ। 

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ
ਫਿਲੇਪਾਈਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ
ਜਹਾਜ ਆਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ
ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਾਰੇ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣਦੇ। ਇਨ੍ਹ
ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਸਰ ਕਰਨਾ ਅਨੋਖੀ ਗ
ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਿਆਰ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਤੇ ਉਚਾ ਹੈ, ਅਮਰੀਕਾ
ਜਾਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਬੜੀ ਧੂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ&lt;ref&gt;Letters of J. Hactor St John De&lt;/ref&gt;। ਜਿਥੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਮਸਾਂ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਸੈੱਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ,
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀਹ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਪੰਜਾਹ ਗੁਣਾ ਵਧ,
ਅਰਥਾਤ ਦੋ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਪੰਜ ਡਾਲਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਮਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਰਾਹਨੁਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੋਲੀ
ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਦੇ ਨਵੇਂ
ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਭਣ
ਖਾਤਰ ਕਈ ਦਿਨ ਏਧਰ ਉਧਰ ਪੈਦਲ ਫਿਰਨਾ ਪਿਆ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤਜੱਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ
ਉਹ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਮਲੀ ਤਜੱਰਬੇ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ
ਦੀ ਰੁਚੀ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਕਿਆ
ਦਿਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਉਣ।
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੫}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m8vxh7khri127z58avi9dqgsqseeyhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15577</id>
    <revision>
      <id>220158</id>
      <parentid>190129</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10651" sha1="fknb11fxqyv7oqofz1n9zoh073oll4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਉਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ
ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ, ਲਕੜੀ ਚੀਰਨ
ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰਾਂ ਪਾਸ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਸਫਾਰਸ਼
ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਹੱਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਟੜੀਆਂ ਬਨਾਉਣ,
ਟਰਾਮ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ, ਅਮਾਰਤਾਂ ਬਨਾਉਣ, ਦੁਧ ਲਈ
ਲਵੇਰਾ ਰਖਣ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਫਲ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨੀ
ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਲੰਬੀਆ
ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਜੋ
ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ
ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੇ ਜਿਸਮਾਨੀ
ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਬਹੁਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢ ਕਢਣ ਦੇ
ਕੰਮ ਉਤੇ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲਾਏ ਜਾਣ ਲਗ ਪਏ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਮੂਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪਰਚੱਲਤ ਉਜਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ, ਤਾਂ  ਬੜਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਸਵਾਮੀ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਜੀ ਦੀ
ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਫੇਰੀ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪੜੇ
ਲਿਖੇ ਤਬਕੇ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚੱਸਪੀ
ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਦਿਆ
ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਲਗੇ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ
ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੀਆਂ ਚਿਠੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਬਾਰੇ
ਧਿਆਨ ਖਿਚਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਸੰਬੰਧੀ ੧੯੦੭ ਵਿਚ ਬਣੇ ਸ਼ਾਹੀ
ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰਖਾਨੇ-ਦਾਰਾਂ
(ਜੋ ਸਸਤੇ ਮਜਦੂਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ) ਅਤੇ ਜਹਾਜਾਂ ਦੀਆਂ
ਕੰਪਨੀਆਂ (ਜੋ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਧਾਕੇ ਲਾਭ
ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ) ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ
ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੀ
ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਛਪਵਾਇਆ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ
ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਿਥੇ ਸੰਨ ੧੯੦੫ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੇਵਲ ੪੫ ਸੀ, ਸੰਨ ੧੯੦੮ ਵਿਚ
ਇਹ ਵੱਧਕੇ ੨੬੨੩ ਹੋ ਗਈ। ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦਾ ਖਰਚ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ
ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚ ਦਿਤੀਆਂ, ਜਾਂ ੧੫ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ੨੦ ਫੀ
ਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਦ ਤੱਕ ਵੀ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਦਿਤੀਆਂ, ਜਾਂ ਘਰ
ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਢੱਗੇ ਵੇਚ ਦਿਤੇ; ਇਸ ਆਸ ਵਿਚ ਕਿ ਉਹ
ਜਲਦੀ ਪੈਸਾ ਕਮਾਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ੇ ਚੁਕਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇਕ
ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਸੀ ਫੀ ਸਦੀ
ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਹਾਣਾ ਅਤੇ
ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ,
ਖਾਸ ਕਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ, ਮੌਸਮ ਪੰਜਾਬ
ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ
ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਚ ਮਿਚ ਜਾਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ
ਵਕਤ ਨਾ ਲਗਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਰਹਿਣਾ ਓਹ ਗਿੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਬਹਿਣ ਦੀ ਖਾਸ
ਕਾਨੂੰਨੀ ਔਕੜ ਨਾ ਆਈ। ਹਿੰਦੀ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ
{{multicol-break}}
ਵਿਚ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਾਫੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਖਿੱਲਰ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ
ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਾਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ
ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਿਸਟਰ ਪਾਨੀਕਰ&lt;ref&gt;The Problems of Greater India, K. M.Pannikar, p. 48.&lt;/ref&gt; ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੈਨੇਡਾ
ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੫੧੭੫ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਸਿਹਰਾ
ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਤਕ ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ੬੦੦੦ ਤਕ ਪਹੁੰਚ
ਗਈ ਦਸਦੇ ਹਨ&lt;ref&gt;Modern Review, August 1913,P. 141&lt;/ref&gt;। 

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੁਖ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਵੱਲ ਹੋਇਆ। ਪਰ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਜਦੂਰੀ ਦੀ ਉਜਰਤ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਅਮਰੀਕਾ
ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ
ਵਧੇਰੇ ਅਨਕੂਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲੋਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਤਕਹਾ
ਵੀ ਓਥੇ ਘਟ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਛੋਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕੈਨੇਡਾ
ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਗਿਆ।ਪਿਛੋਂ ਕੈਨੇਡਾ
ਆਉਣੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਐਸੇ ਕਾਇਦੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ
੧੯੦੯ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ੬ ਹਿੰਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਇਸ
ਕਰਕੇ ੧੯੦੭-੮ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਲਗੇ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ
ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਆ
ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ
ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਾਲਾਤ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ
ਅਗਲੇਰੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਆਵੇਗਾ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿਣਾ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ
ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਖੇਵਾਂ ਹੈ&lt;ref&gt;ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਆਪਣੀ ਕਤਾਬ Indians i Foreign Lands (ਪੰਨਾ ੩੪) ਵਿਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ੧੫੦੦੦ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।&lt;/ref&gt;, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ
ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲ
ਗਿਣਤੀ ੫੦੦੦ ਸੀ। ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਿੰਦ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ
ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਨੱਵੇ ਫੀ ਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ
ਸਨ ਜੋ ਖੇਤਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਕੰਮ
ਕਰਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਵਡੀ
ਗਿਣਤੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਉਸ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਬਕੇ
ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦਾ ਤਾਂ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ
ਸੀ, ਪਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਅਕਸਰ ਆਪਣਾ ਖਰਚ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ
ਨਾਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੇ। ਓਹ
ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਸਨਅੱਤੀ (Technical) ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ
ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਵਿਚ
ਗਏ ਸਨ। ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਨੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ
ਸਨਅੱਤੀ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ
ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਜੇ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੬}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fknb11fxqyv7oqofz1n9zoh073oll4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15582</id>
    <revision>
      <id>220159</id>
      <parentid>190130</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10987" sha1="8e81mvffdabjmqfdrw9fildo0x839u1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਮਹਿਦੂਦ ਸੀ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਹਿੰਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁ
ਪੱਛਮੀ ਪੈਸੇਫਿਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ (Western Pacifis
Railwuy) ਬਨਾਉਣ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ। ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਓਕਲੈਂ
(Oskland) ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਲਗੇ
ਪਏ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਕਿਸਾਨ
ਤੱਬਕੇ ਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਦੀ
ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਟਾਕਟਨ
ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੁਡਲੈਂਡ ਆਈਲੈਂਡ ਨਾਮੋ ਫਾਰਮ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਐਸਪੈਰੇਗਸ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ ਦਿਆਂ ਖੇਤਾਂ
ਵਿਚ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ
ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਗ ਗਏ। ਪੰਜਾਬੀ
ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੁਣ ਕੰਮ ਸਾਰਨ ਜੋਗੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ
ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਪਟੇ ਉਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਕੇ
ਆਪਣੀ ਵਾਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਕਈ ਹੋਰ ਦਖਣ ਵੱਲ
ਇਮਪੀਰੀਅਲ ਵੈਲੀ (Inmuerial valley) ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ,
ਅਤੇ ਕਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੈਕਰੇਮੈਂਟੋ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਕਪਾਹ ਅਤੇ
ਧਾਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ
ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਔਰੇਗਨ,
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਥਰਿਟਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ
ਲਕੜੀ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿਚ,
ਰੁੱਝ ਗਈ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ
ਤਬਦੀਲੀ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ। ਸਿਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ
ਤੋਂ ਸਵਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਯੂਰਪੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੋ ਟੋਲੀਆਂ ਕੈਨੇਡਾ ਗਈਆਂ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਾਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਬੜਾ ਮਖੌਲ
ਉਡਾਇਆ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਹਿੰਦੀ ਚੰਗੀ ਯੂਰਪੀਨ ਪੁਸ਼ਾਕ
ਪਾਉਣੀ ਕੌਮੀ ਇਜ਼ਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ
ਗੱਲ ਦਾ ਇਤਨਾ ਖਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ
ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾੜੋਂ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਸੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੋਟ, ਪਤਲੂਣ ਅਤੇ ਬੂਟ
ਆਦਿ ਪਹਿਨਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ‘ਸਿਹਰਾ’ ਨੇ ਕੁਝ ਫੋਟੋ
ਦੋ ਕੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ
ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੇ&lt;ref&gt;Modern Review, Angust, 1913, pp.140-149. ਇਹ ਦਾਹਵਾ ਕੁਝ ਵਧਾਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਦੂਸਰੇ ਕਾਮਿਆਂ
ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੁਸ਼ਾਕ ਮਾੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੇ ਬਹੁਤੇ ਪੜ੍ਹੋ ਲਿਖੇ
ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧੀਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਿਖ ਸਕਦੇ, ਪਰ
ਇਹੋ ਹਾਲ ਦੂਸਰੇ ਨਵੇਂ ਗਏ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਯੂਰਪੀਨ ਅਨਸਰਾਂ
ਦਾ ਸੀ। ਓਹ ਅਮੂਮਨ ਕੰਮ ਸਾਰੂ ਗੋਰੇਬਾਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ
ਬੋਲਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ
ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਮਰੀਕਨ
ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਪੈਸਾ ਕਮਾਕੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤ ਆਉਣ ਵੱਲ ਲੱਗਾ
{{multicol-break}}
ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਅਕੱਠੇ
ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਖ੍ਰੀਦ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਆਪ
ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਟੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਲਾਂਗਰੀ ਦਾ ਕੰਮ
ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਵਸੋਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਖਰੀਦ
ਲਏ, ਪਰ ਅਮੂਮਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਮਕਾਨ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ
ਜਾਂ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ · ਇਹ ਮਕਾਨ ਵਧੀਆ
ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ
ਬੁਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ
ਆਪਣਾ ਵਿਹਲਾ ਵਕਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ
ਕਰ ਦਿਤਾ। ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਅਜਿਹਾ ਵਕਤ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਪਾਂ
ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਗਵਾ ਦਿੰਦੇ। ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ਮਦਹੋਸ਼
ਹੋਕੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਲਈ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੇ, ਪਰ
ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਹਨਤ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਮਾਂਗ ਸੀ। ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿਖ ਨੂੰ
ਗੋਰੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼
ਕਰਦੇ&lt;ref&gt;Modern Review, July, 1911, pp. 1-11;
Lajpat Rai, p. 461.&lt;/ref&gt;। ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ
ਇਜ਼ਤ ਤੋਂ ਸਵਾਏ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਓਹ ਨਿੱਘੇ
ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ, ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼, ਮਿਲਣਸਾਰ, ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ
ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਨ।..............ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ
ਕੰਢੇ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਮੇਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ
ਹਨ) ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਸਖਤ ਮਿਹਨਤੀ, ਸਾਦਾ
ਤਬੀਅਤ, ਈਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਹਨ,
ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ
ਉਪਜਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;Lajpat Rai, pp. 466 and 468.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਫਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ
ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੈਂ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਰਚੇ ਮਿਚੇ ਨਹੀਂ
ਸਨ। ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਮਰੀਕਨ
ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਇਕਤਰ੍ਹਾਂ ਓਹ ਆਪਣੇ
ਵਾਇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਦੂਦ ਹਿੰਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ
ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟਿਮਕਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਕਾਰਨ,
ਯੂਰਪੀਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਖੇਵਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ,
ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਹੋ
ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਸਬੱਬ ਉਹ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ
ਰਵੱਈਆ ਸੀ ਜੋ ਅਮਰੀਕਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਵੱਲ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਕੀਤਾ
ਜਾਵੇਗਾ।

{{gap}}ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲੋਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ
ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਐਮ. ਏ., ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ., (ਜੋ ਖਾਲਸਾ
ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕਲ
ਮਸਤੂਆਣੇ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੬}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8e81mvffdabjmqfdrw9fildo0x839u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15587</id>
    <revision>
      <id>220160</id>
      <parentid>190131</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9506" sha1="j6oo5dt5xvjysph1qmoslqz6m70qnos" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1909, p. 106.
&lt;/ref&gt;। ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਆਂ ਦੀ
ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸੋਂ ਜਾਣ
ਸਮੇਂ ਸਿੰਘ-ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਸਰ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ
ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ
ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਿਖ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲ
ਫੜੀ। ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਵਿਚ ਵੈਨਕੋਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਵਿਚ ‘ਖਾਲਸਾ
ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ
ਧਾਰਮਕ, ਵਿਯਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਨ। ਇਸ ਸੁਸਾਇਟੀ
ਨੇ ੨੫੦੦੦ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਵੈਨਕੋਵਰ ਵਿਚ
ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ
ਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਕੈਨੇਡਾ) ਵਿਚ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ
ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਤਕਰੀਬਨ ਏਸੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ
(ਠਟੀਆਂ) ਅਤੇ ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ (ਦਦੇਹਰ) ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ‘ਪੈਸੇਫਿਕ ਕੋਸਟ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ
ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਟਾਕਟਨ (ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ,
ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿਚ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ
ਦੋਵੇਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ
ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਨ। ਇਹ ਗੁਰਦਵਾਰੇ, ਸਿਖਾਂ ਦੇ
ਧਾਰਮਕ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ
ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੋਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ
ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਤੰਗ ਨਾ ਸੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ
ਵਿਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਵੀ ਆ ਕੇ ਲੈਕਚਰ
ਕਰਦੇ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 651.&lt;/ref&gt;। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਹਰੀ’, ਸੀਐਟਲ (Seattle. I.S. A) ਵਿਚ ਸੰਨ ੧੯੧੦ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਬੋਰਡਿੰਗ
ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਵੈਨਕੋਵਰ ਵਿਚ ਬੋਰਡਿੰਗ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਰਾਤਰੀ
ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ&lt;ref&gt;Mandlay Case, Evidence, pp. 44 and 50.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਆਰਥਕ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ
ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ
ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੇਂ ਜਾਨ ਤੋੜਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ
ਸੰਜਮ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਘੱਟ ਖਰਚ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਪੈਸਾ ਜੋੜ ਲੈਂਦੀ ਜੋ ਉਹ ਅਮੂਮਨ ਦੇਸ
ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ
ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਲਈ
‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਟਰੱਸਟ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ'
ਬਣਾਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਬਣੀਆਂ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਪਾਰ
ਕਰਕੇ ਬੜੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈਆਂ। ਇਨਫਰਾਦੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ
ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨ, ਹੋਰ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ
ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸੇ ਖਰੀਦਣ ਲਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ
‘ਸਿਹਰਾ’ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ (ਕੈਨੇਡਾ) ਵਿਚ
ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਐਸਾ ਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਪਾਸ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨੀ
ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਨਕਦ ਰੁਪੱਯਾ ਨਾ ਹੋਵੇ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1913, p. 142.&lt;/ref&gt;।
{{multicol-break}}
ਮਿਸਟਰ ‘ਸਿਹਰਾ’ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਠੀਕ
ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ
ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਪਾਸ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ
ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ&lt;ref&gt;Indians Abroad, pp. 651, 654—656.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ,ਹਿੰਦੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਿਆਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁਕਬਲੇ,
ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ
ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ
ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਅਸਰ
ਹੋਇਆ। ਪਠਾਣਾਂ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਦਾ ਲਾਲਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਉਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਧੱਬਾ ਹੈ।
ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਅਜਿਹੇ ਅਸਰ ਪੈਣੇ
ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ
ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਇਸ ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕਾਰਨ,
ਪੈਸੇ ਦੀ ਉਹ ਬੇਜਾ ਪਕੜ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਜਾਂ
ਘੱਟ ਗਈ, ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਸਮਾਜਕ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ
ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।

{{center|&lt;poem&gt;'''ਤੀਜਾ ਕਾਂਡ'''
{{x-larger|'''ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ'''
'''ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ'''}}&lt;/poem&gt;}}

“ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਕੈਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਉੱਥੇ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਪਜੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ
ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ&lt;ref&gt;ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਆਵੇਗਾ।&lt;/ref&gt;।
ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਆਰਥਕ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ
ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਚੀਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਮੇਲ ਅਤੇ ਟਕਰਾਉ ਤੋਂ
ਉਪਜੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕਠਨ ਅਤੇ
ਕਈ ਵੇਰ ਨਾ-ਮੁਮਕਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਬਦੇਸ਼ ਦੇ
ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇਵਲ ਕਤਾਬੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦੇ
ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਰਾਏ ਬਨਾਉਣੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਇਹ ਹੈ
ਕਿ ਉਥੇ ਕਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਰੁਚੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੰਮ
ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਰਥਕ, ਰਾਜਸੀ, ਅਥਵਾ ਸਮਾਜਕਾਂ
ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸਰੇ ਹਰ ਇਕ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਇਹ
ਖਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੮}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6oo5dt5xvjysph1qmoslqz6m70qnos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15592</id>
    <revision>
      <id>220161</id>
      <parentid>190132</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10945" sha1="c0iymxx9xixkzm3w5q44kddle1ptn0m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਉਥੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ, ਉਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਥ, ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪੂਤਿਕਰਮ ਸਾਧਾਰਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦਿੱਕਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, “ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਖਾਸਾ ਸਮਝਣ ਖਾਤਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਰੁੱਚੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ, ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਮੁਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਏ।
ਰੂਸ ਵਿਚ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਅਗੇ-ਵਧੂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਕੱਢ ਅਸ਼ੇ-ਵਧੂ ਰਚੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੋਲਵੀਂ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਅੰਦਰ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਵੀਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਸਪਰ ਕੱਸ਼ਮਕੱਸ਼ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਆਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲ ਲੋਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਸੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਕ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦਾ ਦਬਾਉ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਓਹ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਖਾਸ ਚ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ, ਵਿਚ ਆ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ। ਸੰਨ ੧੬੨੦ ਵਿਚ ਜੌਨ ਰੋਬਿਨਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਏ ਪਿਲਗਰਮ ਫਾਦਰਜ਼ (The Pilgrim Fathers), ਸੰਨ ੧੬੮੧ ਵਿਚ ਵਿਲੀਅਮ ਪੈਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਏ ਕੁਏਕਰਜ਼ (Quakers), ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਏ ਹੀਉਜਨੌਟਸ (Euguenote) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਏ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਧਾਰਕ ਵੀਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ‘ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਵਾਲੇ ਵੀਚਾਰ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਤਾਣੇ ਪੇਟੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ&lt;ref&gt;Caldwell, i, p. 44.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਸਿਰਟ ਦਾ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਤੋਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੇ ਐਸੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ (Communism) ਦੇ ਆਦਰੱਸ਼ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ&lt;ref&gt; Ibid, p. 429.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤ ਵੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅਗੇ-ਵਧੂ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਹੇਠ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸੱਕਣ ਵਾਲੀ ਚੋਂ ਦਾ ਹੱਦ ਬੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰਾਜਸੀ, ਸਮਾਜਕ ਜਾਂ ਆਰਥਕ ਧੱਸ ਸਹਿਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਆਪਣਾ ਅੱਡਰਾ ਅੱਡਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸੱਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਾਣੇ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਹੇਠ ਬਣੀਆਂ ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰਾਂ (institutions) ਟੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ&lt;ref&gt;Ibid, pp. 46,86 and 338.&lt;/ref&gt;। ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਜਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਜਾਂ ਆਮ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਤੋਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਸਰਮਾਇਆ ਲਾਕੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਪਾਹ ਤਮਾਕੂ ਆਦਿ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਵਿੱਕ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦੀ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ

{{multicol-break}}
ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਆਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤਰੱਕੀ-ਪਸੰਦ ਪਿੱਰਟ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪੈਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। ਰਾਜਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਸਪੱਰਟ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਵੱਧ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਫੜ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਗਲਬਾ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ੪ ਜੁਲਾਈ, ਸੰਨ ੧੭੭੬ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਲਾਨ ਕਿ, “ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਬਰਾਬਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਨਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਹੱਕ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਫੋਕਾ ਪਾਪੇਗੰਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਇਹ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਅਮਰੀਕਨ ਪਿੱਰਟ ਦਾ ਇਕ ਚਿਨ੍ਹ (Synabol ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਬੜਾ ਅਸਰ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਅਗੇ-ਵਧੂ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਓਦੋਂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਐਬਰਾਹਮ ਲਿਨਕਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਹਬਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਹਿੱਤ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਬਲਕਿ ਹਬਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰਾਜਸੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਏ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਹਬਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਰਥਕ ਹਿੱਤ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਗੁਲਾਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪਰਬੰਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਛਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਾ ਲਾਏ&lt;ref&gt;Caldwell, i, p. 427.&lt;/ref&gt;। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਬਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਚਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਦਮ ਸੀ।

{{gap}}ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜੀ ਰੁਚੀਆਂ ਵੀ ਇਤਨੀਆਂ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਗਟਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖੋਲਕੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਰਮਾਏ ਅਤੇ ਹਬਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੀਮ-ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਅਨਸਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਰਬੰਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਖੇਵੇਂ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਮਾਇਆ ਵੱਧਕੇ ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਖੰਭ ਖਿਲਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸਰਮਾਇਕ ਸਾਮਰਾਜ (Dollar Imperialism) ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਰਮਾਇਕ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਸੀਨਾ-ਜ਼ੋਰ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲ ਵੀ ਧੱਕਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੋਰਟ ਰੀਕੋ, ਹਵਾਈ ਟਾਪੂਆਂ, ਕੀਊਬਾ, ਫਿਲਪਾਈਨ, ਪੈਨਾਮਾ ਅਤੇ ਹਯਾਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਉਘੜਵੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ। 

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਤਰੱਕੀ-ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤੇ ਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੯}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0iymxx9xixkzm3w5q44kddle1ptn0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15597</id>
    <revision>
      <id>220162</id>
      <parentid>190133</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11029" sha1="jxylj54unbht53l9zjs4uemvc2otknl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਮਿਸਟਰ ਜੌਨ
ਜੋ ਸੰਨ ੧੮੯੮ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਕੱਤ
ਬਣੇ, ਨੇ ਚੀਨ ਬਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ
ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਅਸੀਂ ਉਸ ਸਲਤਨਤ&lt;ref&gt;ਚੀਨੀ&lt;/ref&gt; ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ
ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ
ਲੋਕ-ਰਾਏ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੁਟ ਮਾਰ ਵੰਡਾਉਣ
ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਏ&lt;ref&gt;Quoted by Caldwell, ii, p. 457.&lt;/ref&gt;।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਲਸਨ, ਜੋ ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਤੋਂ ੧੯੧੭ ਤਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ‘ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ' ਵੱਲ
ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ “ਅਗੋਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਕਦੇ ਵੀ
ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ ਬਦੇਸ਼ੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਫੁਟ ਥਾਂ ਵੀ ਲੈਣ ਦੀ
ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ&lt;ref&gt;A history of American Life, P. W.
Slosson, Vol. xii..&lt;/ref&gt;। ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਲਸਨ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਉੱਤੇ
ਕਾਇਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ (ਜਿਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਉਸ
ਸਮੇਂ ਡੇਢ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸਰਮਾਇਆ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਿਆਜ਼ ਦੀ ਡਿਕਟੇਟਰੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਖਤਰਾ
ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ) ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਵੇਲਾ
ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਖਲ ਦੇਣੋਂ ਡੱਟ ਕੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ
ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਲਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਟੈਫਟ ਦੀਆਂ ਪਾਨਾਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ
ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਪਿਆ।ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਵਿਲਸਨ ਦੀਆਂ ਅਗੇ-ਵਧ ਰੁਚੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇਤਨਾ ਧੱਬਾ ਨਹੀਂ
ਲਾਉਂਦੀ, ਜਿਤਨਾ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਆਰਥਕ
ਪਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਅਗੇ ਇੱਕੜ ਦੂਕੜ ਨੇਕਨੀਯਤ
ਵਿਯੁੱਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਮਿਸਾਲਾਂ
ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਪਬਲਕ ਵਧੇਰੇ ਅਗੇ-ਵਧੂ
ਰੁਚੀਆਂ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ ਕਦੇ
ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵੀ ਐਸੇ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ
ਆ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਸਿੱਟਾ ਕਢਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ,
ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਨ ੧੯੦੦ ਵਿਚ ਜਦ ਮਿਸਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ
ਬਰਾਇਨ ਨੇ ਫਿਲੋਪੀਨ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ
ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ
ਸੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਪਬਲਕ ਸਾਮਰਾਜੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ
ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਰਗਲਾਈ ਜਾ ਚੁਕੀ ਸੀ&lt;ref&gt;Caldwell, Part II, p. 431.&lt;/ref&gt;।ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ (ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਗੇ ਆਵੇਗਾ) ਦੀ ਪਹਿਲ ਵੀ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਮਰੀਕਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਥਵਾ ਅਮਰੀਕਨ ਪਬਲਕ
ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਰਾਏ ਦੇਣੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਜਾਪਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਸਾਮਰਾਜ
ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ
ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿਚ ਅਜੇ ਇਤਨੀ ਜਾਨ ਬਾਕੀ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਯੂਰਪ
ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ
ਖੁਲਮ ਖੁਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੰਗ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕਰਨੋਂ ਵਰਜਦੀਆਂ ਜਾਂ
ਬਰੋਕ ਲਾਉਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ
{{multicol-break}}
ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਰਥਕ ਹਿਤਾਂ, ਜਾਂ ਡੂੰਘੇ ਨਸਲੀ ਜਜ਼ਬਾਤ, ਦੇ ਟਾਕਰੇ
ਵਿਚ ਅਗੇ-ਵਧੂ ਰੁਚੀਆਂ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਅਮਰੀਕਨ
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਬਲਕ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਵਿਚ ਵਖੇਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਇਸ
ਕਰਕੇ ਗੱਟ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਕਸਰ ਸੋਚੀਆਂ ਵੀਚਾਰੀਆਂ
ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ
ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫੋਰੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਘੱਟ,
ਪਰ ਪਬਲਕ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੇ ਐਨ ਉਲਟ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉਤੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਦੌਰਾਂ
ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਦਾ ਅਸਰ
ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਰਥਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਵੱਡਾ
ਰੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਉਤੇ ਜੋ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਸੀ।
ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ
ਸੰਨ ੧੮੯੫ (ਜਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੈਨਜ਼ੁਐਲਾ ਵਿਚਕਾਰ
ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦਖਲ ਦੇਕੇ ‘ਮੁਨਰੋ ਦੇ ਐਲਾਨ
ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਪਰੱਸਤੀ
ਕਬੂਲਣ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ) ਤੋਂ
ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨੀਤੀ ਤਹਿ
ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਵਿਚ ਦਖਲ
ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ
ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੁਕਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ
ਬਰਖਲਾਫ ਜਿਤਨੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਲੁਕਵੀਂ
ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਲੁਕਵੀਂ
ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੇਠ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ
ਪਿਛੋਂ ਸੰਨ ੧੯੧੭ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ
ਵਿਚ ਸੈਨਟਾਂਸਿਸਕੋ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੋ ਮੁਕਦਮੇਂ ਚਲਾਏ। ਇਹ
ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਦਿਆਂ
ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਇਹ ਯਾਦ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ, ਤਰੱਕੀ
ਪਸੰਦ ਰਵਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਅਗੇ-ਵਧੂ ਲੋਕ ਰਾਏ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ,
ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਰਖਲਾਫ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਖੁਲਮਖੁਲਾ ਦਖਲ ਦੇਣੋਂ
ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੰਕੋਚ ਕੀਤਾ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ
ਤੋਂ ਇਹ ਮਾਮੂਲੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ
ਕੀਮਤ ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ
ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਿਆਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ
ਪਬਲਕ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਬਲਕ ਵਾਲਾ
ਰਵੱਈਆ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ਾਇਦ
ਹੀ ਨਾ ਫੜ ਸਕਦੀ। ਬਲਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ
ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ
ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲੀ ਵਾਲੇ ਮਹੌਲ ਦੇ ਉਥੇ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਅਸਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜ| ਰੁਚੀਆਂ ਬਾਰੇ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਏ ਕਿਉਂ
ਨਾ ਹੋਵੇ, ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਉਨਾ ਵੱਲ
ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੨੦}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxylj54unbht53l9zjs4uemvc2otknl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15602</id>
    <revision>
      <id>220163</id>
      <parentid>190134</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11066" sha1="6urf1unb38qf6agvavc3t4pn4fo0sho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲੀ ਵਾਲੇ ਮਹੌਲ ਦਾ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ
ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਹੇਠ ਹਿੰਦ ਦੇ
ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ (ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ
ਕਈ ਕਮੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ) ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ
ਫਰਕ ਸੀ।

{{gap}}ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ
ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ
ਉਡਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਹਾਸ
ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਝੰਡਾ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ,
ਅਧੀਨਤਾ, ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ
ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਮਿਲਾਵਟ ਨੂੰ, ਸਾੜ ਕੇ ਪਿਛੇ ਸਾਫ
ਸੋਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;Modern Review, July, 1911, pp. 1-11.&lt;/ref&gt;।” ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਬੰਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਲਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਲਿਖਤ ਸਰੀਹਨ ਤੋਲਵੀਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅਗੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਮਰੀਕਾ
ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ
ਇਤਨਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਤਨਾ ਇਹ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਥੇ
ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ
ਪਰਮਾਨੰਦ, ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਤੰ ਬੜੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਭਾ ਦੇ ਸਨ, ਵੀ
ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਮਨੁਖ ਦੀ
ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਉੱਚੀ ਡਿਗਰੀ ਤਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਰੇਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਕਲਾਸ ਹੈ।............ਪੱਛਮੀ
ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਉੱਤੇ ਸਿਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ
(Attendants) ਨੂੰ ਉਹੋ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ
ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਰਕ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਦਿਆ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਖੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ
ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦਾ
ਕੋਈ ਉਚੇਚਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ&lt;ref&gt;Bh. Parmanand, p. 58.&lt;/ref&gt;।”

{{gap}}ਜਦ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ
ਦਾ ਇਹ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ, ਜੋ
ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਸਰ
ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ
ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਢੰਗ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸੀਹ ਕਰਨ ਦਾ
ਅਸਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ, ਏਕਤਾ ਦੀ ਬਰਕਤ,
ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਸਨਅਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ।
ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਹ ਅਸਰ ਸੀ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ
ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ
ਜੀਉਂਦਾ ਜਾਗਦਾ (living) ਜ਼ਾਤੀ ਤਜਰਬਾ ਹੋਇਆ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਮਤੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਠੋਕਰ ਤੋਂ
ਨਿਰਲੇਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਆਮ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਾਸਤੇ
डां ਪੁਲਸ ਦਾ ਜਬਰ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਖਰਵਾਪਨ ਸਾਧਾਰਨ
ਤਜੱਰਬਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ
ਬਾਵਜੂਦ, ਹਾਲਾਤ ਹਿੰਦ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਫਰਕ
{{multicol-break}}
ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਜਮਾਂਦਰੂ
ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇਕ ਦਮ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਚ ਫਰਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ ਫਰਕ ਵਾਂਗੂੰ
ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਓਹ
ਬਤੌਰ ਹਿੰਦੀ ਕੌਮ ਵਡੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸਪਿੱਰਟ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਹੋ
ਗਿਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ
ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਤੀ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਪਿੱਰਟ
ਪੈਦਾ ਹੋਈ (ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪਿਛੋਂ ਪ੍ਰਗਟ
ਹੋਈ), ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਤਾ ਦਾ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜਸੀ
ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਇਕ ਬੰਨੇ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਸ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਆਉਣਾ ਵੀ
ਕੱਠਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਆਜ਼ਾਦ
ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਜ਼ਾਤੀ ਤਜੱਰਬਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਹਾਸ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ। ਇਸ
ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਗਵਾਹੀਆਂ ਹਨ। 

{{gap}}ਜਰਨੈਲ ਸਵੇਰ, ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ-ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਵੈਨਕੋਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਦੇ ਅਖਬਾਰ ‘ਦੀ ਵਰਲਡ' ਦੇ ੧੪
ਦਸੰਬਰ, ਸੰਨ ੧੯੦੮, ਦੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਖਬਾਰੀ
ਮੁਲਾਕਾਤ (interview) ਦਾ ਹਾਲ ਛਪਿਆ। ਜਰਨੈਲ ਸਵੇਮ
ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ, “ਇਕ ਗੱਲ ਜਿਹੜੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਏਥੇ, ਜਾਂ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੋਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ, ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ
ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਾ-ਮੁਨਾਸਬ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਰਿਆਂ ਨਾਲ
ਰਚ ਮਿਚ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਓਹ ਜਲਦੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ
ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਦੱਮ
ਉੱਡ ਜਾਣ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ
ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1913, pp.29 140-149.&lt;/ref&gt;।”

{{gap}}ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਜਦ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ
ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ
ਵੇਖਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ, ਜਾਂ ਇਸ
ਬੰਨੇ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁਕਣ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਪਹਿਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ
ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, “ਓਹ ਜਲਦੀ ਹੀ
ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ
ਜਜ਼ਬਾ ਆਪਣੇ ਹਮਵਤਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਬਲਕ ਮਾਮਲਿਆਂ
ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ, ਧਾਰਮਕ ਜਾਗਰਤਾ, ਦੇਸ ਜਾਕੇ ਆਜ਼ਾਦ
ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਅਤੇ ਸਮੁਚੇ ਲਾਭ ਖਾਤਰ ਮਾਇਆ
ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਗੱਫੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਤੱਤਪਰ ਰਹਿਣ ਵਿਚ
ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਬਦੇਸ਼ੀ
ਸਫਰ ਤੋਂ ਮਾਇਕ ਅਤੇ ਇਖਲਾਕੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਾਇਦਾ ਪੁਜਦਾ
ਹੈ। ਉਹ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਵਾਂ ਆਦਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਇਖਲਾਕੀ ਗੁਰਬਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮਾਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ
ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਰਿਸਾਲਦਾਰੀ ਉਸ ਲਈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮਾਰ
ਦਾ ਸਿਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ
ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਚੁਪ ਚਾਪ ਪਰ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਜੁਗਗਰਦੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ .......
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੨੧}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6urf1unb38qf6agvavc3t4pn4fo0sho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15607</id>
    <revision>
      <id>220164</id>
      <parentid>190135</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10916" sha1="cg5h9sz52y4shixcd7li69bva0h3uos" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਸਿਖ ਆ ਵੱਸੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ
ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾਵਾਰ ਉੱਤਪਤੀ ਹੈ .............
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ
ਉਡਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ
ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਝੰਡਾ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ,
ਅਧੀਨਤਾ, ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ
ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਮਿਲਾਵਟ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਫ
ਸੋਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ........। ਔਸਤ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਇਥੋਂ ਦੀ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਫੇਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਜੋ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ
ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਭਾਈਚਾਰਕ
ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਕੇਵਲ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖ ਸਾੜੇ
ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ&lt;ref&gt;Modern Review, July, 1911, pp.
1-11.&lt;/ref&gt;।&quot;

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪੈਦਾ
ਹੋਈ ਜਾਗਰਤੀ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਾਤੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਅਤੇ
ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਵਿਚ ਪੁੱਗਟ ਹੁੰਦੀ। ਓਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਾਤੀ ਆਚਰਨ
ਅਤੇ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਨੂੰ ਉੱਚਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੇ,
ਅਤੇ ਐਸੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਨਾਂ
ਨੂੰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਧੱਬਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਿਆ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਅਗੇ
ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਚੰਗਾ ਯੂਰਪੀਨ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸੋ
ਆਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੋਟ, ਪਤਲੂਣ ਅਤੇ ਬੂਟ
ਆਦਿ ਲੈਕੇ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਕਿ ਦੇਸੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ
ਉੱਤਰਕੇ ਓਹ ਕੌਮੀ ਹੱਤਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣਨ। ਸਫਾਈ ਦੇ
ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਹਰ ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਕਮਰਾ ਮੇਜ਼ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ
ਕੌਮੀ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਜਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ਰਾਬ
ਪੀਣ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵੀ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਿਨਾਰਕ ਮਿਲ
ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋ ਢਾਈ ਸੌ ਹਿੰਦੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦਿਨੇ ਦਸ
ਘੰਟੇ ਕਰੜੇ ਤੋਂ ਕਰੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ
ਜਾ ਕੇ ਓਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ
ਰਾਤਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ
ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਸੀ&lt;ref&gt;ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ੧੧ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੩੦ ਦਾ ਪਰਚਾ।&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ
ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ
ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਚੁਕਾਹੈ। ਦੀ ‘ਵਰਲੱਡ’ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ੧੪
ਦਸੰਬਰ ੧੯੦੮ ਵਾਲੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਛਪੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ
ਜਰਨੈਲ ਸਵੱਮ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ,
“ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਰਿਟਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀਆਂ
ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਚੰਦ
ਇਕ ਕੰਗਾਲ ਹਨ”। ਸੇਂਟ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਸਾਂਝ
ਨੇ ਅਕੱਠਿਆਂ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਜੋ
ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਹੁੰਦਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦੀ ਮੱਦਦ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ
ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਹਮਵਤਨ ਉਸ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ
{{multicol-break}}
ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁਛਣ ਤੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ
ਧਰਮ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਕੀ ਹੈ............ਮੇਰੀ ਜ਼ਾਤੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਹੈ ਕਿ
ਕਈ ਵੇਰ ਤੀਹ ਤੋਂ ਚਾਲੀ ਫੀ ਸਦੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਜਿਆਂ ਰਹੇ ਹਨ,
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸੱਕਣ ਦੀ ਖੂਬੀ ਅਤੇ
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਪਿੱਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ
ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1909, p. 105&lt;/ref&gt; ...

{{gap}}ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਵਿਚ ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਦੀ ਇਕ
ਮਿਸਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉਤੇ ਉਘੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਥੇ ਜਾਣ
ਵਾਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਵਾਹ ਪਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ
ਸਿੰਘ (ਠਟੀਆਂ) ਅਤੇ “ਸੰਤ” ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ (ਦਦੇਹਰ)
ਇਕ ਫਾਰਮ ਪਟੇ ਉਤੇ ਲੈਕੇ ਆਪਣੀ ਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ
‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਛੋਂ ਆ ਮਿਲੇ। ਇਸ
ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਸਦਾ-ਲੰਗਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ&lt;ref&gt;ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ੨ ਮਈ ੧੯੩੦ ਦਾ ਪਰਚਾ।&lt;/ref&gt;। ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਇਕ ਹਿੰਦੀ (ਜੋ ਦੇਸੋਂ ਨਵਾਂ
ਆਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੇਟਿਕਾਣਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਪਾਸ ਹੋਟਲਾਂ
ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰ
ਜੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ
ਦਾਖਲਾ ਮਿਲਣ ਵਿਚ ਦੇਰ ਹੁੰਦੀ) ਬੇ-ਮਿਆਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਥੇ
ਆ ਟਿਕਦਾ। ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੇ ਹਿੰਦੀ
ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਰੀ ਬਣੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਖਾਸ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਖਾਤਰ ਛੁਟੀਆਂ
ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਪਾਸ ਆ ਇਕਦੇ। ਇਹ
ਇਕ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਅਮੂਮਨ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਏ
ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ‘ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ'
ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਤੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੀ
ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਪਿੱਰਟ ਨੂੰ ਤਿੱਖਿਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ
ਇਕ ਕੌਮੀ ਉਭਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

{{gap}}ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ,
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਦੋ ਲਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਇਤਨੇ ਹੀ
ਆਇਰਸ਼ ਆ ਵਸੇ ਸਨ&lt;ref&gt;Caldwell, i, p. 93.&lt;/ref&gt;। ਸੰਨ ੧੮੪੬ ਵਿਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਾਈਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਫਸਲ
ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਰਮਨ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ
ਆਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਨ ੧੮੫੦ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ
ਦੀ ਕੁਲ ੨ ਕਰੋੜ ਤੀਹ ਲਖ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚੋਂ ੧੦ ਲਖ
ਆਇਰਸ਼ ਨਸਲ ਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵਿਰੁਧ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ
ਦੀ ਨਫਰਤ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਲੈ ਆਏ ਸਨ&lt;ref&gt;Ibid, i, p. 436.&lt;/ref&gt;। ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਜਹਿਦ ਸੱਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ
ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆ ਵੱਸੇ ਆਇਰਿਸ਼ਾਂ
ਪਾਸ ਸੁਸਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਸਾ ਜਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ
ਓਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤਦੇ। ਸੰਨ ੧੯੦੪
ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਰੁਧ ਖੁਲਮ ਖੁਲਾ ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਰੂਸ
ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਜੁਟ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੂਟ
ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਕਤ ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੨੨}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cg5h9sz52y4shixcd7li69bva0h3uos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15612</id>
    <revision>
      <id>220165</id>
      <parentid>190136</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10963" sha1="1ka031pgzm820g6so2w2zxuym369oui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਸਨ। ਜਰਮਨ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਮਾਤੈਹਤ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ
ਸਕੱਤ੍ਰ ਡਾਕਟਰ ਬਰਨ ਹਾਰਡ ਡਰਨ ਬਰਗ ਅਮਰੀਕਨ-ਜਰਮਨਾਂ
ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਰਾਏ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਅਮਰੀਕਾ
ਆਇਆ&lt;ref&gt;A History of American life, P. W.
Slosson, Vol. XII&lt;/ref&gt;।ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨਸਰਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ
ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਚੁਕਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ। ਇਸ
ਤੋਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ, ਹੋਰ ਆਜ਼ਾਦ
ਖਿਆਲ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਖੁਲਮ ਖੁਲ੍ਹੀ ਮੁਦਾਖਲਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਢਾਲ
ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਅਨਸਰਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਕਾਰ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਕੋਈ ਸਰੀਹਨ ਨਾਵਾਜਬ ਕਦਮ ਚੁਕਣੋਂ ਝੱਕਦੀ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਰਥਕ ਹਾਲਾਤਾਂ&lt;ref&gt;ਆਰਥਕ ਅੰਕੜੇ Economic History of the American People, E. L. Bogart and D. L.
Kemmar, ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ-ਖਾਸ ਕਰ ਪੰਨਾ ੫੦੯ ਤੋਂ
੫੧੨ ਤੱਕ।&lt;/ref&gt; ਨੇ ਵੀ ਵਿੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚ ਬੇਆਬਾਦ ਵਾਹੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਤੋਂ ਇਤਨੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਤਨੀ
ਕੋਈ ਸਾਂਭ ਸਕਦਾ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ
ਲਈ ਮੌਕਿਆ ਸਨ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ
ਮੰਗ ਵੀ ਅਮੁਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕਾਂ
ਵਿਚੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਸਨ।
ਸਨਅੱਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਥੁੜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ
ਤਿੱਖਿਆਂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਸੰਨ ੧੯੧੦ ਤਕ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਅਤੇ
ਸਨਅੱਤ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰਾਬਰ
ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਨਅੱਤ ਵਿਚ
ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ
ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਗਈ। ਸਨਅੱਤ ਦੀ ਹਰ
ਇਕ ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇਤਨੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿ
ਕਈ ਪਛਮੀ ਅਮਰੀਕਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅੱਡਰੇ
ਮਹਿਕਮੇਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ
ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤੰ ਆਰਥਕ ਹਾਲਾਤ
ਪਤਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈਕੇ
੧੯੧੪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤਕ, ਇਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ,
ਯੂਰਪ ਵਿਚੋਂ ਆਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ
ਇਕ ਵੱਧਦੇ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਫੜ ਲਈ। ੧੯੧੪ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ
ਦੱਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਔਸਤੰ ਦਸ ਲੱਖ ਸਾਲਾਨਾ ਤਕ
ਪੁਜ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹਰ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ
ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ,
ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਿਲਗੋਭਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਡ
ਅੱਡ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਜੋਲ ਅਤੇ ਜੋੜ ਤੋੜ ਹੁੰਦੇ
ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ
ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਆਰਥਕ
ਤਵਾਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚਲਦੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਤਵਾਜ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਲ
ਖਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਦਲਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਹਰ ਘੜੀ ਨਵਾਂ
{{multicol-break}}
ਤਵਾਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ
ਰਹਿੰਦੀ (ਅਤੇ ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੀਹ
ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਮਿਥਿਆ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ
ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਤਵਾਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ
ਵਿਤਕਰੇ ਸਤੱਹ ਉੱਪਰ ਨਾ ਆਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਦ ਕਦੀ ਮੰਦਵਾੜੇ
ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਝਟਕੇ ਲਗਦੇ (ਜਿਵੇਂ ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਅਤੇ ੧੯੧੪
ਵਿਚ ਹੋਇਆ) ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ
ਤਵਾਜ਼ਨ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ
ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ
ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਨਜ਼ਲਾ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਡਿਗਦਾ।

{{gap}}ਮੰਦਵਾੜੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ
ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਵਿਲਹੈਂਮ (Oragon Stute) ਨਾਮੀ
ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਮਾਰ ਪਿਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ
ਬੇਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਮਾਂ ਵਿਚ ਭਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ
ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੁਟ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ' ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਂ ਬਾਰੇ
ਲਿਖਿਆ ਹੈ&lt;ref&gt;ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਪਰਦੇਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ੩੦ ਮਾਰਚ, ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ
ਦੂਜੀ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੧੯੩੦ ਦੇ ਪਰਚੇ।&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਬੈਲਿੰਗਮ (Bellingham) ਵਿਚ ਗੋਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਕਈਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Modern Review, Oct. 1909, p. 373;Political India, Sir John Cumming, p. 232.&lt;/ref&gt;। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਲਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਰਥਕ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਗੋਰੇ

ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੀ
ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ&lt;ref&gt;ਇਹ ਹੱਲੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ
ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ
ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ।&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਕਸਰ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਗੋਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਉਜਰਤਾਂ ਕਬੂਲ
ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ। ਪਰ
ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਲਿਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ
ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਛ ਪੜਤਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੌਂਸਲ ਪਾਸ ਜਦ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ
ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਟਾਲ ਮਟੌਲ ਤੋਂ ਵਧ ਕੋਈ ਕਦਮ
ਨਾ ਚੁਕਿਆ&lt;ref&gt;ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ੪ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੧੯੩੦ ਦਾ ਪਰਚਾ।&lt;/ref&gt;। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ&lt;ref&gt;Modern Review, Oct., 1910, p. 437.&lt;/ref&gt; ਇਤਫਾਕੀਆ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਾਤੀ ਸੁਸਤੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਗਾਲਬਨ ਉਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਪਾਲਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ
ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ
ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਾਪਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਏਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ
ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਵਜ਼ਾਨਾ ਦਵਾਇਆ ਸੀ।
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਫਰਕ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ
ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਗੁਲਾਮ
ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਆਜ਼ਾਦ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੨੩}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ka031pgzm820g6so2w2zxuym369oui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15617</id>
    <revision>
      <id>220166</id>
      <parentid>190137</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10859" sha1="6a9tui1ni9n1u0onqfsksy7qdf8e5f2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ
ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਵਾਲਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਤਿੱਖਿਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤ
ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

{{gap}}ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਅਤੇ
ਤਿੱਖਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ
ਦੇ ਗੋਰਿਆਂ ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਨਸਲ ਅਤੇ ਚਮੜੀ
ਦੀ ਰੰਗਤ ਦੇ ਫਰਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਤਕਰਾ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਸੀ।
ਤਅੱਸਬ ਓਪਰਾਪਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ
ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦ ਇਸ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ
ਡੂੰਘੇ ਨਸਲੀ, ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਕ, ਅਥਵਾ ਰਾਜਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ
ਟਕਰਾਉ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।

{{gap}}ਸੰਨ ੧੮੮੦ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿਚੋਂ ਅਮਰੀਕਾ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਆਬਾਦਕਾਰ ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੇ
ਸਨ, ਜੋ ਆਇਰਲੈਂਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਆ
ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿਚੋਂ
ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ
ਨਸਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਨੀਕ
ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਨ ੧੮੮੦ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਏ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਆ
ਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਘਟੀਆ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ
ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ,
ਪਰ ਅਮਰੀਕਨ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਵਧੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਦਮੀਆਂ
ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੇ ਆਏ
ਆਬਾਦਕਾਰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ
ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲਾਂ ਦੇ
ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਖੇਵਾਂ ਅਤੇ ਤਅੱਸਬ ਅਮਰੀਕਨ
ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਖੁਲ੍ਹੀ ਰਗੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਦਾ।

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਯੂਰਪੀਨ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ
ਵਿਰੁਧ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡਾ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਨ ਵੀ
ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਘਰੋਗੀ ਲੜਾਈਆਂ ਨੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ
ਕੌਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਗੋਭਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ
ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿੱਗਰ ਕੌਮ
ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਸੋਚੀ
ਸਮਝੀ ਹੋਈ ਨੀਤੀ ਉਤੇ ਚਲਿਆ ਜਾਏ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ
ਕੌਮੀ ਨਿਗਰਤਾ ਦੇ ਖਿਆਲ ਤੋਂ ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੇ
ਧੁਰੇ ਉਦਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕੌਮ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ
ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ੧੯੧੧ ਦੀ U S. Immigration
ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦ ਕਾਰਾਂ ਵਲ ਰਵੱਈਆ ਹਮਦਰਦਾਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤਾ
ਸੀ ਕਿ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰ ਘਟੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ
ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਅਖਬਾਰ
ਨਵੀਸਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ
ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ
ਐਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ
ਨਸਲਾਂ ਘਟੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਲਿਆਕਤ, ਤਰੱਕੀ
ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਉਸਦੀ ਨਸਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ੨੪
{{multicol-break}}
ਉਦਾਲੇ ਪੁਦਾਲੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਅਵਸਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
ਮਾਮੂਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਰਾਏ ਨੂੰ National Origins law
ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਦਾ
ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਸੀ।

{{gap}}ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਮਰੀਕਨ ਅਨਸਰ
ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਘਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ
ਸਨ। U.S. Imigration ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਘਟ ਗਿਣਤੀ
ਰੀਪੋਰਟ ਨੇ ਬਹੁ ਸੰਮਤੀ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਨੂੰ ਚੈਲੰਜ ਕੀਤਾ 1
ਪਰ ਕਈ ਇਕ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਨ ਐਂਗਲੈਸੈਕਸਨ
ਨਸਲ ਦੇ ਧੁਰੇ ਉਦਾਲੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕੌਮ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ
ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ
ਭਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ
ਸਨਅੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਇਮ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ
ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਬੜਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਨਅੱਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਵਿਚ
ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਨ
ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨਾ
ਤਬਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੀ
ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ
ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ
ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਆਰਥਕ ਵਖੇਵੇਂ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਖੇਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੇੜਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਿ
ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ&lt;ref&gt;Caldwell, ii, p. 268.&lt;/ref&gt;। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ Knights of Labour ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ American Federation of Labour fe ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣੋਂ
ਰੋਕਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜ਼
ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਓਹ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
(ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਮੂਲ ਸੀ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲਾਂ ਤੋੜਨ ਲਈ
ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ,
ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਗਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਭਾਂ ਖਾਤਰ
ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁਧ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ੧੯੧੪ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਯੁਧ ਨੇ
ਅਮਰੀਕਨ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਇਸ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖਿਆਂ
ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਰੂਸ ਵਿਚ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ
ਅਮਰੀਕਨ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੁਗ ਗਰਦੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਰ ਪਾ
ਦਿੱਤਾ। ਸਨਅੱਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਸੱਸਤੀ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇ ਲਾਲਚ
ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਚਲੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ,
ਵੀ ਜੁਗਗਰਦੀ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ
ਪੂਰਬੀ-ਯੂਰਪ ਦੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਆਮਦ ਦੇ ਬਰਖਿਲਾਫ
ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅਸਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ
ਕਿ ਜਦ ਨਵੀਂ ਆਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਹੱਦ
ਪੁਗ ਗਈ ਅਤੇ ਸਨਅੱਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਥੁੜ ਘਟ ਗਈ, ਤਾਂ
ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ
ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਨੂੰਨਨ ਬਹੁਤ ਘਟ ਕਰ
ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

{{gap}}ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਜੱਜ਼ਬਾ ਜਦ ਪੂਰਬੀ
ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪੀਨ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਜ਼ਾਹਰ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੨੪}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6a9tui1ni9n1u0onqfsksy7qdf8e5f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15622</id>
    <revision>
      <id>220167</id>
      <parentid>190138</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="350" sha1="m47zxqdx4jrecuzjymwh7lkigx5y88n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 49
|bSize = 420
|cWidth = 191
|cHeight = 254
|oTop = 123
|oLeft = 113
|Location = center
|Description = 
}}

 {{center|&lt;poem&gt;‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ 
ਪ੍ਰਧਾਨ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m47zxqdx4jrecuzjymwh7lkigx5y88n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15627</id>
    <revision>
      <id>220168</id>
      <parentid>190140</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="2hzetrpbpftyr0zrfht0cm9mnu8s16p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{multicol}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 50
|bSize = 462
|cWidth = 194
|cHeight = 264
|oTop = 125
|oLeft = 21
|Location = center
|Description = 
}}

{{center|&lt;poem&gt;ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ 'ਠਟੀਆਂ''
ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ&lt;/poem&gt;}}
{{multicol-break}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 50
|bSize = 462
|cWidth = 194
|cHeight = 264
|oTop = 126
|oLeft = 236
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|&lt;poem&gt;ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ 
(ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਬਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ)&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2hzetrpbpftyr0zrfht0cm9mnu8s16p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15632</id>
    <revision>
      <id>220169</id>
      <parentid>190141</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="5dgp23wciu400ky02nb6a5yx28lj3s3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 51
|bSize = 443
|cWidth = 180
|cHeight = 254
|oTop = 96
|oLeft = 42
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|&lt;poem&gt;ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ 
ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ&lt;/poem&gt;}}
{{multicol-break}}
{{center|ਸ਼੍ਰੀ  ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਸਿੰਘ}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 51
|bSize = 443
|cWidth = 128
|cHeight = 194
|oTop = 98
|oLeft = 269
|Location = center
|Description = 
}}

{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 51
|bSize = 443
|cWidth = 140
|cHeight = 188
|oTop = 303
|oLeft = 257
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|ਸ੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ'}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5dgp23wciu400ky02nb6a5yx28lj3s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15637</id>
    <revision>
      <id>220170</id>
      <parentid>190142</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="o5z1r1aj2hiojv8gryg4wv6s33l8uqo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 52
|bSize = 443
|cWidth = 180
|cHeight = 246
|oTop = 102
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|&lt;poem&gt;ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਠਗੜ੍ਹ 
ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ&lt;/poem&gt;}}
{{multicol-break}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 52
|bSize = 443
|cWidth = 189
|cHeight = 240
|oTop = 105
|oLeft = 216
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|&lt;poem&gt;‘ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ 
ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o5z1r1aj2hiojv8gryg4wv6s33l8uqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15642</id>
    <revision>
      <id>220171</id>
      <parentid>190143</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="598" sha1="ge74a59ogkamc5rwz7aq6001643xlet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 53
|bSize = 447
|cWidth = 198
|cHeight = 269
|oTop = 92
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|ਸ੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ 'ਚੁਘਾ'}}
{{multicol-break}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 53
|bSize = 447
|cWidth = 185
|cHeight = 270
|oTop = 99
|oLeft = 239
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|&lt;poem&gt;ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ 
ਪ੍ਰਧਾਨ, ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ge74a59ogkamc5rwz7aq6001643xlet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15647</id>
    <revision>
      <id>220172</id>
      <parentid>190145</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="9p5ytuwr2c619how6649ljmmatqqeae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 54
|bSize = 465
|cWidth = 134
|cHeight = 189
|oTop = 153
|oLeft = 17
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|ਸ਼ੀ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ 'ਭਕਨਾ'}}
{{multicol-break}}
{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 54
|bSize = 465
|cWidth = 140
|cHeight = 189
|oTop = 156
|oLeft = 159
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ 'ਵੇਂਈ ਪੰਈਂ'}}
{{multicol-break}}

{{Css image crop
|Image = ਗ਼ਦਰ_ਪਾਰਟੀ_ਲਹਿਰ.pdf
|Page = 54
|bSize = 465
|cWidth = 129
|cHeight = 180
|oTop = 159
|oLeft = 317
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ}}
{{multicol-break}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p5ytuwr2c619how6649ljmmatqqeae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15652</id>
    <revision>
      <id>220173</id>
      <parentid>190147</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8897" sha1="bmevoz012jhvmgel5ha6dzoa3hnwzmc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ
‘ਠਟੀਆਂ’ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੋਂ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇ ਕੇ ਦੇਸੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਅਮਰੀਕਾ ਪੜਾਈ ਲਈ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ&lt;ref&gt;First Case, Individual case of Jawala Singh, v. Thathian,p. 2.&lt;/ref&gt;।ਬਾਬੂ ਤਾਰਕਾ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ. ਡੀ. ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ’ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ
ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣਾਈ ਜੋ ਥੋੜੇ ਮਹੀਨੇ
ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਕਢਦੀ ਰਹੀ&lt;ref&gt;First Case, The beginning of the Conspiracy and War, p. 2.&lt;/ref&gt;।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ
ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਟੋਰੀਆ (ਆਰੇਗਨ
ਸਟੇਟ) ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਨਗੜ੍ਹ' ਸਨ&lt;ref&gt;Ibid&lt;/ref&gt;।ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ
‘ਠਟੀਆਂ' ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ, ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ
‘ਦਦੇਹਰ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੇ
ਜੀਵਨ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ
ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ
ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ।ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ (ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ),
ਅਤੇ ੧੯੦੭ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਜਾਗ ਲਗੇ
ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਅਨਸਰ ਵੀ ਸਨ (ਸ਼੍ਰੀ ਠਾਕਰ ਦਾਸ ਅਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦ ਪਸ਼ਾਵਰੀਆ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ
ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਜਜ਼ਬਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਧੁੰਧਲੀ
ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ&lt;ref&gt;ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲਾ&lt;/ref&gt;।ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਲੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ ਨਾ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ
ਨਾ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪਰੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ
ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਸ੍ਵੈਸਿਤ (Sponraneously) ਪ੍ਰੋਗਟ
ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚੇ ਵੀਚਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ
ਨੂੰ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੱਥ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਲਕਿ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ
ਦਾ ਕੌਮੀ ਉਭਾਰ, ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੇਠ, ਪਹਿਲੋਂ
ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਇਆ।
{{multicol-break}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ'''
'''ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦਾ ਆਰੰਭ'''}}
&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਜਦੋ
ਜਹਿਦ ਦਾ ਮੁੱਢ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬੱਝਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਂਗੂੰ ਇਸ
ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ
ਰੰਗਤ ਵਿਰੁਧ ਨਫਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਰਥਕ ਹਾਲਾਤ
ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਆਰਥਕ,
ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਚਾਰਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸਨ। ਇਸ
ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ
ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਵੀ ਫਰਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੱਨਅਤੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ
ਰਫਤਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਘਟ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਮਿਆਂ
ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਲੋੜ ਜਾਂ ਮਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵਖੋ ਵੱਖ
ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਦੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਟਕੱਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚ ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਬਾਦਕਾਰ ਪੂਰਬੀ
ਅਤੇ ਦਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਏ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ
ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ। ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰ ਹਰ
ਸਾਲ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ,
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਿਕਰ ਆਪਣੇ
ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਦਾ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ
ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ (Crystallize) ਹੋਣ ਵਿਚ ਵਕਤ ਲੱਗਾ। ਪਰ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦੋ ਹੀ ਕੌਮਾਂ ਦੇ
ਅਨਸਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਨ ੧੯੦੦ ਤੋਂ ੧੯੧੪
ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜਰਮਨੀ ਵਿਰੁਧ ਸਾਂਝਾ ਫਰੰਟ
ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਅੰਦਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਨਸਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਤਕਰਾ ਸੀ, ਪਰ
ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਸਾਂਝਾ ਮੁਹਾਜ਼ ਬਣਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ
ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ
ਤਾਕਤਾਂ (Colonial Powers) ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆ
ਵਿਚ ਬਸਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ
ਅਨਸਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਵੱਸਿਆ ਸੀ, ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ
ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਹੇਚ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।
ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਮਾਇਕ ਤਰੱਕੀ
ਕਰਕੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ
ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਓਹ ਜੋ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ
ਗਏ ਸਨ, ਗੁਲਾਮ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਆਰਥਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ
ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਖਹਿਣਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ
ਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਗੂੰ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ' ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਰਵਾਇਤਾਂ
ਸਨ, ਜੋ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਜਾਂ
ਵਿੰਗੇ ਸਾਧਨ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੯}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bmevoz012jhvmgel5ha6dzoa3hnwzmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220175</id>
      <parentid>220173</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>220175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8898" sha1="5v9nrmnvmfy8nu980xwi0jb8fxu3xai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ
‘ਠਟੀਆਂ’ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੋਂ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇ ਕੇ ਦੇਸੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਅਮਰੀਕਾ ਪੜਾਈ ਲਈ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ&lt;ref&gt;First Case, Individual case of Jawala Singh, v. Thathian,p. 2.&lt;/ref&gt;।ਬਾਬੂ ਤਾਰਕਾ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ. ਡੀ. ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ’ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ
ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣਾਈ ਜੋ ਥੋੜੇ ਮਹੀਨੇ
ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਕਢਦੀ ਰਹੀ&lt;ref&gt;First Case, The beginning of the Conspiracy and War, p. 2.&lt;/ref&gt;।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ
ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਟੋਰੀਆ (ਆਰੇਗਨ
ਸਟੇਟ) ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਨਗੜ੍ਹ' ਸਨ&lt;ref&gt;Ibid&lt;/ref&gt;। ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ
‘ਠਟੀਆਂ' ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ, ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ
‘ਦਦੇਹਰ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੇ
ਜੀਵਨ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ
ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ
ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ।ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ (ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ),
ਅਤੇ ੧੯੦੭ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਜਾਗ ਲਗੇ
ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਅਨਸਰ ਵੀ ਸਨ (ਸ਼੍ਰੀ ਠਾਕਰ ਦਾਸ ਅਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦ ਪਸ਼ਾਵਰੀਆ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ
ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਜਜ਼ਬਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਧੁੰਧਲੀ
ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ&lt;ref&gt;ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲਾ&lt;/ref&gt;।ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਲੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ ਨਾ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ
ਨਾ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪਰੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ
ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਸ੍ਵੈਸਿਤ (Sponraneously) ਪ੍ਰੋਗਟ
ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚੇ ਵੀਚਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ
ਨੂੰ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੱਥ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਲਕਿ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ
ਦਾ ਕੌਮੀ ਉਭਾਰ, ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੇਠ, ਪਹਿਲੋਂ
ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਇਆ।
{{multicol-break}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ'''
'''ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦਾ ਆਰੰਭ'''}}
&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਜਦੋ
ਜਹਿਦ ਦਾ ਮੁੱਢ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਬੱਝਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਂਗੂੰ ਇਸ
ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ
ਰੰਗਤ ਵਿਰੁਧ ਨਫਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਰਥਕ ਹਾਲਾਤ
ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਆਰਥਕ,
ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਚਾਰਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸਨ। ਇਸ
ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ
ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਵੀ ਫਰਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੱਨਅਤੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ
ਰਫਤਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਘਟ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਮਿਆਂ
ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਲੋੜ ਜਾਂ ਮਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵਖੋ ਵੱਖ
ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਦੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਟਕੱਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚ ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਨਸਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਬਾਦਕਾਰ ਪੂਰਬੀ
ਅਤੇ ਦਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਏ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੂੰ
ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ। ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਆਬਾਦਕਾਰ ਹਰ
ਸਾਲ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ,
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਿਕਰ ਆਪਣੇ
ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਦਾ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ
ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ (Crystallize) ਹੋਣ ਵਿਚ ਵਕਤ ਲੱਗਾ। ਪਰ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦੋ ਹੀ ਕੌਮਾਂ ਦੇ
ਅਨਸਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਨ ੧੯੦੦ ਤੋਂ ੧੯੧੪
ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜਰਮਨੀ ਵਿਰੁਧ ਸਾਂਝਾ ਫਰੰਟ
ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਅੰਦਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਨਸਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਤਕਰਾ ਸੀ, ਪਰ
ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਸਾਂਝਾ ਮੁਹਾਜ਼ ਬਣਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ
ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ
ਤਾਕਤਾਂ (Colonial Powers) ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆ
ਵਿਚ ਬਸਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ
ਅਨਸਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਵੱਸਿਆ ਸੀ, ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ
ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਹੇਚ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।
ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਮਾਇਕ ਤਰੱਕੀ
ਕਰਕੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ
ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਓਹ ਜੋ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ
ਗਏ ਸਨ, ਗੁਲਾਮ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਆਰਥਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ
ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਖਹਿਣਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ
ਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਗੂੰ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ' ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਰਵਾਇਤਾਂ
ਸਨ, ਜੋ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਜਾਂ
ਵਿੰਗੇ ਸਾਧਨ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੧੯}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5v9nrmnvmfy8nu980xwi0jb8fxu3xai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15657</id>
    <revision>
      <id>220174</id>
      <parentid>190148</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11079" sha1="r7h4ejom6lkfmim3142udf54or6xykc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਨਸਲੀ ਨਫਰਤ
ਦਾ ਤਅੱਸਬ ਮੁਕਾਬਲਤੰ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਖੁਲਮਖੁਲ੍ਹਾ ਸੱਤਹ ਉੱਪਰ
ਆ ਗਿਆ।

{{gap}}ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਫਰਕ
ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਕਾਰਨਾਂ
ਨਾਲੋਂ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਅਰਥਾਤ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਵਿਰੁਧ ਨਫਰਤ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ
ਵਿਚ ਵੱਧ ਘੱਟ ਨਸਲੀ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ,
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਠੇਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਨ
ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਕੋਈ ਉਚੇਚੇ ਕਦਮ ਚੁਕਦੀ। ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ
ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਇਕ ਡੋਮੀਨਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ
ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ
ਉਸ ਦੇ ਲਾਭ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀਅਤ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ
ਹੋਏ ਸਨ। ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ
ਵੀਚਾਰ ਲਿਆਕੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀਅਤ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦੇ ਅਨਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜੈਨਰਲ ਸਵੇਰ
ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਖਬਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ (ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ
ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ
ਵਿਚੋਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਥੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੋਰਿਆਂ
ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿਚ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ
ਨਾਮੁਨਾਸਬ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ
ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਭੇਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ..........ਇਹ ਆਦਮੀ ਵਾਪਸ
ਹਿੰਦ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦੇ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦਾ
ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਤੇ
ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਉਲਟ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
ਸਾਮਰਾਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਜਿਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਅਤੇ
ਆਉਣੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਵਿਚ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਠੋਸ ਰੂਪ ਦੇਣ
(Precipitate ਕਰਨ) ਵਿਚ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ
ਪਬਲਕ ਦੇ ਨਸਲੀ ਤਅੱਸਬ ਦੇ ਖੁਲਮਖੁਲ੍ਹੇ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਇਸ
ਜਦੋਜਹਿਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਿੱਖਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਹਿੰਦੀ ਇਕੜ ਟੁਕੜ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ
ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਗਹੁ ਨਾ ਕੀਤਾ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਵੀਹ
ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ,
‘ਹਿੰਦੂ ਖਤਰੇ’ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ। ਕਈ ਜੋਸ਼ੀਲੇ
ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਊਆ ਭਾਸਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀ
ਕਿਤੇ ਬਰਿਟਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਉੱਤੇ ਨਾ ਛਾਅ ਜਾਣ। ਭੜਕਾਊ
ਲਿਖਾਰੀਆਂ, ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ,
ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਰਖਿਲਾਫ ਜਹਾਦ
ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ
ਕਿਸਮ ਦੇ ਝੂਠ ਘੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਥਕੰਡੇ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਛੋਟੀਆਂ
ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ
ਹਜੂਮਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ
ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Modern Review, March, 1908, p. 206.&lt;/ref&gt;। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ
{{multicol-break}}
ਮੈਂਬਰ ਮਿਸਟਰ ਐਚ. ਐਚ. ਸਟੀਵਿਨਜ਼ ਨੇ ਵਖੋ ਵੱਖ
ਜਥੇ ਬੰਦੀਆਂ ਪਾਸ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੱਧ ਚੜਕੇ
ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਹਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ
ਬਰਖਲਾਫ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅੰਦਰ
ਫਿਲੋਡੈਲਫੀਆ ਤੱਕ ਪੁਜੇ। ਟੋਰੰਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੇ
ਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਜੋ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਰਹਿ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੂੰ
ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਆ ਚੁਕੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਭੇਜ
ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ‘ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਸਟਾਰ' ਨਾਮੀਂ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ
ਬਰਿਟਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ,
“ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ (ਹਿੰਦੂ)
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਨ ਜਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਲਤਨਤ
ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਤਗਮੇਂ
ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਬਰਿਟਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਇਸ ਨੂੰ
ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ
ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ
ਖੁਦ ਇਹ ਚਾਹੁਣ।” ਰੀਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਟੋਰੰਟੋ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ
ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੀਡਰ ਮਿਸਟਰ ਜੇਮਜ਼ ਸਿਮਪਸਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ
ਜੇ ਟੋਰੰਟੋ ਦੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ
ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦਾ, ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜਥੇਬੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰ
ਗਿਰਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਗੇ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 657.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਲਿਖਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਵਿਰੁਧ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਤਾਅ ਕਿਤਨਾ ਗਰਮ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ
ਵਾਂਗੂੰ ਇਥੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਬਾਰੇ ਤਾਅਨੇਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀਅਤ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ
ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਆਰਥਕ ਮੁਕਾਬਲੇ
ਦਾ ਢੁਚਰ ਵਜ਼ਨ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਨ ੧੯੦੭
(ਜਿਸ ਸਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣੋਂ
ਰੋਕਣ ਦਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ) ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਸਾਲ ਸੀ ਜਦ ਕੈਨੇਡਾ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੱਪੀ
ਬਲਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇਤਨੀ ਆਰਥਕ ਤਰੱਕੀ
ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਕਾਨਾਂ,
ਜਾਇਦਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਦਰਾਂ
ਤੋਂ ਵੀਹ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਸਨ ਜੋ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ
ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ
ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਦਾ
ਵਿਹਾਰ ਤਿੰਨ ਲਖ ਤੱਕ ਸੀ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1913, pp.140-149.&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਆਰਥਕ
ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿਚ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ
ਈਰਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਨਫਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
ਪਰ ਅਸਲੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਨਸਲੀ ਤਅੱਸਬ ਸੀ ਜੋ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਵਿਚ ਖੁਲਮਖੁਲਾ
ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਲਈ ਕੰਮ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿਤਾ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1909, p. 104.&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਰੁਧ
ਨਸਲੀ ਨਫਰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਇਤਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਨੀਂਮ
ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਖੁਲਮ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੦}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7h4ejom6lkfmim3142udf54or6xykc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15661</id>
    <revision>
      <id>220176</id>
      <parentid>190149</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10635" sha1="l7v609pb98r6v7ed7b3j4cp26l6jngx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਲਗ ਪਈਆਂ। ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਮੀਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਨਾ ਲਾਇਆ
ਜਾਏ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 661.&lt;/ref&gt;।ਸੰਨ ੧੯੦੬ (ਜਦ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੇਵਲ ੩੮੭ ਸੀ) ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਟੋਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਵੈਨਕੋਵਰ ਪੁੱਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਉਤਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਕਰਾਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।ਪਰ ਵੈਨਕੋਵਰ ਦੇ ਮੇਅਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਕਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੋਂ ਉਤਰਨ ਨਾ ਦਿਤਾ
ਜਾਏ।ਤਿਨ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪੁਲਸ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਲਾਈ ਰੱਖੋ ਅਤੇ
ਹਿੰਦੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਨਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ
ਕਦਮ ਬੇ-ਨਿਯਮਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਫਸਰ ਡਰ ਗਏ।
ਤੀਜੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਚੁਪ ਕੀਤੇ ਪੁਲਸ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਹਟਾ ਲਏ
ਗਏ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਵੜਨ ਦਿਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Modern Review, March, 1908,p. 207.&lt;/ref&gt;।ਸੀ. ਐਫ. ਐਂਡਰੀਊਜ਼ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਉੱਤੇ ਬਲਵੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 528.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵੈਨਕੋਵਰ ਵਿਚ
ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਬਲਵੇ ਹੋਏ। ਹਜੂਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ
ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ,
ਪਰ ਖੁਸ਼ ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੇੜਿਆ ਗਿਆ।
ਜਦੋਂ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਰੁਧ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ,
ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਮੌਕਿਆ ਤਾੜਕੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਵਜ਼ੀਰ
ਜਾਪਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ, ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣੋਂ ਰੋਕਣ
ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਸਮਝੌਤਾ
ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਛੋਟੇ
ਵਜ਼ੀਰ ਮਿਸਟਰ ਡਬਲਯੂ. ਐਲ. ਮੈਕੈਨਜ਼ੀ ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ
ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਣੋਂ ਰੋਕਣ ਹਿਤ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ
ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਭੇਜਿਆ। ਮਿਸਟਰ ਕਿੰਗ ਨਾ ਹਿੰਦ ਆਏ ਅਤੇ
ਨਾ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਮਿਸਟਰ ਕਿੰਗ ਦੀ
ਰੀਪੋਰਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ੯ ਮਈ ਸੰਨ ੧੯੦੭
ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਆਰਡਰ ਨੰ: ੯੨੦
'ਪਾਸ ਕੀਤਾ:
{{gap}}“ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਨਵੇਂ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ ਓਹ ਹੀ ਉਤਰ ਸਕਣਗੇ (ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ
ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ) ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ
ਅਸਲੀ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਨ, ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ
(Continuous) ਸਫਰ ਰਾਹੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ
ਟਿਕਟਾਂ ਉਤੇ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਫਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ
ਪਰਯੰਤ (Through tickets) ਖ੍ਰੀਦੰਆਂ ਹੋਣ&quot;।

{{gap}}ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਸਿੱਧੇ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂਦੇ, ਇਸ
ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਆਰਡਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨ
੧੯੧੧ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਅੰਦਰ ੧੧੯੩੨ ਚੀਨੇ ਅਤੇ ੨੯੮੬
ਜਾਪਾਨੀ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਕੇਰਾ
ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਉਤਟਨ ਦਿੱਤਾ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 659.&lt;/ref&gt; ਗਿਆ। ‘ਮੌਂਟਰੀਅਲ
{{multicol-break}}
ਵਿਟਨਸ' ਨਾਮੀਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ
“ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਨਸਲ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਰੰਗਤ ਦੇ ਤਅੱਸਬ ਬਾਰੇ
ਨਾਕਾਬਲੇ ਰਿਸ਼ਕ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ
ਦਖਣੀ ਪੜੋਸੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਖਤ ਅਤੇ ਵਰਸੂ ਹਾਂ। 
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਵਿਚ
ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ .........
ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਡੀ
ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਹਮਸ਼ਹਿਰੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬੇਇਜ਼ਤ ਕਰਨ
ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਉ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਲਕ
ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੀਨੇ ਜੀਅ-ਪ੍ਰਤਿ ਟੈਕਸ ਦੇ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਈ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਜਾਪਾਨੀ ਜੀਅ-ਪ੍ਰਤਿ ਟੈਕਸ ਦਿਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ,
ਬਸ਼ੱਰਤਿਕੇ ਹਰ ਇਕ ਕੋਲ ਪੰਜਾਹ ਡਾਲਰ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਪਰਵਾਰ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ
ਕਿ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹੋਏ, ਓਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਛੇ ਹਿੰਦੀ
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਸੋਲਾਂ ਜਾਪਾਨੀ ਇਸਤੀਆਂ ਵੈਨਕੋਵਰ
ਪੁੱਜੀਆਂ। ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਾ
ਹੋਇਆ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ (ਜੋ ਆਰੀਆ ਨਸਲ
ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੋਣ ਦੀ
ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਸਾਡੀਆਂ ਦੂਹਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭੈਣਾਂ ਹਨ) ਆਪਣੇ
ਪਤੀਆਂ ਪਾਸ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕ
ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ
ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ
ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਵਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਆਧਾਰ
ਉੱਤੇ ਜਹਾੜੋਂ ਉੱਤਰਨ ਦਿੱਤਾ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 660.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਇਦਿਆਂ ਉੱਤੇ
ਇਕਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਆਪਣੇ
ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਉਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ
ਹੋਣ, ਸੰਬੰਧੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ
ਧਨ ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਰਵਾਰ
ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੀਸਰੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ (ਪੰਨਾ
੨੩੨) ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਲਈ
ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸਤੇ ਟਿਕਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਦੋ
ਮਹੀਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪੁਲਸ
ਕਲਕੱਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਸਕੱਤੂ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ,
ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬਣਿਆ। ਆਖਰ ਜੁਲਾਈ ੧੯੧੧ ਵਿਚ
ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਪਰਵਾਰ ਲਈ ਟਿਕਟ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਅਗੱਸਤ ਵਿਚ
ਸੈਨਵਾਂਸਿਸਕੋ ਗਏ, ਇਸ ਨੀਯਤ ਨਾਲ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਰਾਹੀਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਦਾਖਲ ਹੋਣ। ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਾਟੀਨ ਵਿਚ
ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਜਾਹ ਇਹ ਦੱਸੀ
ਗਈ ਕਿ ਓਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਥੇ
ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਲਾਚਾਰ ਵਾਪਸ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਮੁੜੇ। ਇਸ ਸਫਰ
ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਪਰਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਵੈਨਕੋਵਰ
ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਓਟਾਵਾ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਸੀ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੧}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l7v609pb98r6v7ed7b3j4cp26l6jngx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15666</id>
    <revision>
      <id>220177</id>
      <parentid>190150</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11456" sha1="8hqwdre6gyi6mnmwml4qq8kdvq6up3z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ
ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ। ੨੫ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੈਸੇਫਿਕ ਰੇਲਵੇ ਦਾ
ਮੈਨੇਜਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ
ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਨਕੋਵਰ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ।
੨੧ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੨ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਜਣ ਵੈਨਕੋਵਰ ਪੁੱਜੇ।
ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾੜੋਂ ਉਤਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ
ਆਦਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਕਢੇ ਜਾਣ ਦਾ
ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਘਰੋਗੀ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਅਪੀਲ
ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀਆਂ
ਜ਼ਮਾਨਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਪਾਂ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲਈ
ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਓਹ ੬ ਫਰਵਰੀ
੧੯੧੨ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ। ਉਸ ਤਰੀਕ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ
ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ
ਜਾਵੇਗਾ। ੩੦ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ
ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਹਵਾਲਾਤ ਬੰਦ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੀਬਸ ਕਾਰਪਸ (Habeas
Corpus) ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਦਰਖਾਸਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸੜੀਆਂ
ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,
ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਕਢਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ
ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਦਫਤਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਉਚੇਚਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਕੇ ਜੱਜ ਨੂੰ ਰਾਤ
ਮਿਲ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਕਢੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਦੇ
ਹੁਕਮ ਲਏ। ਮੁਕੱਦਮਾ ੧੦ ਮਈ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਮੁਲਤਵੀ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਮਿਸਟਰ ਏ. ਐਮ.
ਹਾਰਪਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਬੇ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਲਮਕਾਉਣ ਅਤੇ
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਬਾਦ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵਾਪਸ
ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਮ ਦੇ
ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ&lt;ref&gt;Indians Abroad, pp. 657-658; Third Case, Judgement, p. 31.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਤਕਰੇ
ਭਰੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਜੋ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ
ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰ ਜਦ ਕਿ ਚੀਨਿਆਂ ਅਤੇ
ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਸੁਖੱਲੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆ
ਸਕਦੇ ਸਨ। ਚੀਨਿਆਂ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਵਰਤਾਉ ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ
ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਲਗਣ ਨਾਲ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀਅਤ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਠੋਕਰ ਵਜਦੀ
ਸੀ। ਪਿਛੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨਰਲ ਸਵੈਮ ਨੇ
ਇਸ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ। ਇਸਦੀ
ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਹੱਦ
ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 650.&lt;/ref&gt;। ਜੇਕਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਰਮ ਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਢਣ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੈਨਰਲ ਸਵੈਮ ਨੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ੧੪ ਦਸੰਬਰ ਵਾਲੀ ਅਖਬਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ (ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ) ਵਿਚ
{{multicol-break}}
ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ
ਆਉਣੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਪਾਲਸੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ “ਮਸਲਾ
ਥੋੜੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਨਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਥੇ ਸਦਾ ਵਸਣ ਲਈ ਨਹੀਂ
ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਸ ਗਹਿਣੇ ਪਈਆਂ
ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਰਕਮ ਜਮਾਂ ਕਰ ਲਈ, ਓਹ
ਆਪੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਹੋਰ ਆਉਣ
ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ
ਬਖੇੜੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਟਿਕਾਣੇ ਆ ਜਾਣਗੇ”।

{{gap}}ਪਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ
ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਥੋੜੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਡੀਕਣ ਲਈ
ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਚੁਕੇ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਕਢਣ ਲਈ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਕਦਮ ਚੁਕੇ। ਜਰਨੈਲ
ਸਵੈਮ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਅਖਬਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ
ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ
ਕਢਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। “ਜਨਰਲ ਸਵੈਮ ਦੀ
ਰਾਏ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ
ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ
ਦੋਸ਼ੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ
ਸੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਵਫਾਦਾਰ ਸਨ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਨੈਟਾਲ (ਅਫਰੀਕਾ)
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਿਨਾਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਣੋਂ
ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਹਿੰਦ
ਵਿਚ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ।

{{gap}}“ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦ ਚਾਲਾਕ ਐਜੀਟੇਟਰ
ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿਖਾਂ ਬਰਖਲਾਫ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ
ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਅਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ
ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁਰੇ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਵੇ। ਜੇ ਸਿਖ ਆਪਣੀ
ਵਫਾਦਾਰੀ ਤੋਂ ਹਿੱਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਿਕ
ਹਾਲਾਤ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਲੱਖ ਗੋਰੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ
ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤਾ ਤੋਪਖਾਨਾ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ
ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਅੰਤ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਗਲਬਾ
ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਣਗੇ; ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ ਅਫਸਰਾਂ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲਆਮ ਹੋਣ
ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ”।

{{gap}}ਥੋੜੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਤੱਤ ਕਢਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜੈਨਰਲ
ਸਵੈਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਮੈਂ ਹਿੰਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੰਗਾਲ ਹੋਣ
ਜਾਂ ਨਾ, ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਢੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧੀ
ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜ
ਜਾਣਗੇ”, ਅਤੇ “ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਢਣਾ
ਭੈੜੀ ਪਾਲਸੀ ਹੈ, ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਹੰਡਰਾਸ ਦੀ ਸਕੀਮ ' ਐਸੀ ਹੈ
ਜਿਹੜੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਵਾਨ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ
ਬਰਤਾਨਵੀ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੁੰਡਰਸ ਦੀਆਂ
ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸੱਲੀ ਬਖਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ&quot;।

{{gap}}ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੇ ਜਾਂ ਕੰਗਾਲ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਇਕ
ਬਹਾਨਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੈਨਰਲ ਸਵੈਮ ਨੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅਖਬਾਰੀ
ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਖੁਦ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ‘ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਕੰਗਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ। ਹੰਡੋਰਾਸ ਸਕੀਮ ਸੰਨ
੧੯੦੮ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ&lt;ref&gt;Third Case, Jud 'ement, p. 31.&lt;/ref&gt;। ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਤਿਆਰ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੨}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hqwdre6gyi6mnmwml4qq8kdvq6up3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15671</id>
    <revision>
      <id>220178</id>
      <parentid>190152</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10841" sha1="3eev2zrb9vlo1pp1u9cqm6akc5d0aar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਕੀਤੀ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਕਿ ਸੱਪ
ਵੀ ਮਰ ਜਾਏ ਅਤੇ ਡੰਡਾ ਵੀ ਬਚ ਰਹੇ। ਅਰਥਾਤ ਹਿੰਦੀ ਕੈਨੇਡਾ
ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਵੀ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਰ
ਬਦਨਾਮੀ ਵੀ ਨਾ ਆਵੇ। ਉਟਾਵਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਕ ਅਫਸਟ
ਮਿਸਟਰ ਹਾਰਕਿਨ(ਜਾਂ ਹਾਪਕਿਨਜ਼) ਵੈਨਕੋਵਰ ਆਇਆ ਅਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਓਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਬਜਾਏ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੰਡੋਰਾਸ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਉਸ ਨੇ ਹੰਡੋਰਾਸ ਬਾਰੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਬਜ਼ ਬਾਗ਼ ਵਖਾਏ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 650.&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਸੱਦੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਟਾਵਾ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਭੇਜਣ ਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਿੰਦੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ ਕਿ ਪੱਕੀ ਸਲਾਹ ਹੰਡੋਰਾਸ ਵੇਖਕੇ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਾਪਕਿਨਜ਼, ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਅਤੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਗਰ
ਸਿੰਘ ੧੫ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੯੦੮ ਨੂੰ ਹੰਡੋਰਾਸ ਗਏ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence p. 231.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਦੀ ਇਸ ਬਸਤੀ ਹੂੰਡੋਰਾਸ ਵਿਚ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਹ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ
ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਉਸ ਟੋਲੇ ਵਿਚੋਂ ਬਚੇ ਸਨ ਜੋ ਵੀਹ ਸਾਲ
ਪਹਿਲੋਂ ਇਕਰਾਰ ਨਾਮੇ ਦੇ ਪਾਬੰਧ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ
ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹੰਡੋਰਾਸ
ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰੇ ਸਨ ਜੋ ਉਨਾਂ ਨੂੰ
ਦੱਸੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦ ਜਾਣ
ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਸੀ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1909 p. 103.&lt;/ref&gt;। ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਡਾਲਰ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ੨ ਸੇਰ ਆਟਾ, ੨ ਸੇਰ ਚਾਵਲ, ਅੱਧ ਸੇਰ
ਖੰਡ, ੧ ਸੇਰ ਦਾਲ, ਅਧ ਸੇਰ ਬਨਾਸਪਤੀ ਘਿਉ, ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ
ਛਟਾਂਕ ਲੂਣ ਅਤੇ ਢਾਈ ਛਟਾਂਕ ਮਸਾਲਾ ਫੀ ਹਫਤੇ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ
ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1913,
p. 142.&lt;/ref&gt;। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਸੱਠ
ਡਾਲਰ ਮਹੀਨਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੀ ਸਕੀਮ ਦਾ ਭਾਵ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ([dentured) ਮਿਆਦੀ
ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਪਾਬੰਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ
ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲੈ ਆਉਣ ਦਾ ਸੀ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, p 31.&lt;/ref&gt;। 

{{gap}}ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਇਕਦੱਮ ਤਾੜ
ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ
ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਦੇ ਵਾਪਸ
ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ੧੫੦੦
ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਿੰਦੀ, ਮਿਸਟਰ ਹਾਪਕਿਨਜ਼, ਓਟਾਵਾ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ,
ਬੰਦਰਗਾਹ ਦਾ ਹੈਲਥ ਅਫਸਰ ਡਾਕਟਰ ਮੁਨਰੋ, ਇਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ,
ਇਕ ਪਲੀਡਰ ਅਤੇ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਨੇ ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੱਸਦਿਆਂ
ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਪੀਲਾ
ਬੁਖਾਰ (Yellow fever) ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾ ਹੋਣ
ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਮੂਲ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਠ
{{multicol-break}}
ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਡਾਲਰ ਹੈ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, p. 231.&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਨੇ ਗਲ ਬਾਤ ਵਿਚ ਇਹ ਭੇਦ ਵੀ ਪ੍ਰਗੱਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੀ ਇਕ ਭਾਰੀ
ਰਕਮ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਹੰਡੋਰਾਸ ਦੇ
ਹੱਕ ਵਿਚ ਰੀਪੋਰਟ ਕਰਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਮੀਨੀ
ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿਤਾ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1909, p. 103.&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਸੁਣਕੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਰਾਏ ਹੋਕੇ ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨੂੰ
ਠੁਕਰਾ ਦਿਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਚਾਲੀ ਡਾਲਰ
ਮਹੀਨਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਾਹੀ ਲਈ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ
ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੇ ੧੬੦ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁਫਤ ਮਿਲ
ਸਕਦੀ ਸੀ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, p. 231.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੰਡੋਰਾਸ ਲੈ ਜਾਣ ਲਖ। ਇਕਰਾਰ
ਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਛੱਪਕੇ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ
ਹੋਰ ਤਿਆਰੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੁਕੱਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁਕੀ
ਸੀ&lt;ref&gt;Indiaus Abroad, p. 650.&lt;/ref&gt;। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਹੰਡੋਰਾਸ ਸਕੀਮ ਦੇ ਠੁਕਰਾਏ ਜਾਣ
ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ
ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਭੇਜਣ ਵਾਸਤੇ ਦਬਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, p. 31.&lt;/ref&gt;। ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨੀਯਤ ਤਰੀਕੇ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਕੇ ਘਾਟ
ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਘਾਟ
ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਅਸਲਾ ਖ੍ਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ
ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਕੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੱਫਣ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ
ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਦਿੱੜ ਇਰਾਦਾ
ਵੇਖਕੇ ਅਫਸਰ ਢਿਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਦਬਾਉ ਬੇਨਿਯਮਕ ਸੀ।ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਉਪ੍ਰੋਕਤ
ਵਾਰਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਹ
ਗੱਲ ਅਨਹੋਣੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਸ
ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਤਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਅਖੀਰਲਾ ਹਿੰਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ
ਚਲਾ ਜਾਏ&lt;ref&gt;Indians Abroad, p. 662.&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਨਕੋਵਰ
ਦੇ ਮੇਅਰ ਨੇ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਕਾਨੂੰਨਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ
ਦਿਨ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾੜੋਂ ਉਤਰਨੋਂ ਰੋਕੀ ਰਖਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ
ਤਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਸਕੀਮ ਠੁਕਰਾਏ
ਜਾਣ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹੋਏ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ
ਸਕੀਮ ਦੀ ਡੱਟਕੇ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਖਾਤਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ
ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ਸ਼ੀ ਆਖਿਆ&lt;ref&gt;Modern Review, August, 1909, p. 106.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ
ਆਉਣੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ
ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਥੋਂ ਕਢਣ
ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦਬਾਉ, ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ
ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਵੈਨਕੋਵਰ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਗਰੰਥੀ, ਸਨ,
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਲਹਿਰ (Resistance Movement) ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਫਿਰਕੂ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ “ਯੂਨਾਈਟਡ
ਇੰਡੀਅਨ ਲੀਗ' ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੩}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3eev2zrb9vlo1pp1u9cqm6akc5d0aar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15676</id>
    <revision>
      <id>220179</id>
      <parentid>190154</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10865" sha1="ma9qol5rer1xasq5n8h3jtvek7mbpmk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਲਿਹਾਜ਼ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ
ਵੈਨਕੋਵਰ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੀ&lt;ref&gt;Third Case, videuce,P. 21.&lt;/ref&gt;। ਮਿਸਟਰ ਰਹੀਮ, ਜੋ ਉਪ੍ਰੋਕਤ
ਲੀਗ ਦੇ ‘ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ' ਨਾਮੀਂ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਸਨ&lt;ref&gt;Third Case Judgement, p. 32.&lt;/ref&gt;, ਨੇ ਇਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮਕਸਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਵਿਚ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਕੇ
ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਅਖਬਾਰ
‘ਸੰਸਾਰ’ ਨਾਮੀਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੁੰਦਰ
ਸਿੰਘ ਐਡੀਟਰ ਸਨ। ‘ਸੰਸਾਰ’ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਜਾਂ ਇਸ
ਵਿਚ ਕੰਮ ਇਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਜੁਟ [ਸ਼੍ਰੀ ਬਤਨ ਸਿੰਘ
(ਕਾਹਰੀ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ), ਸ਼੍ਰੀ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (ਬਹੂਵਾਲ,
ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਪੁਰ), ਸ਼੍ਰੀ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ (ਮਰਹਾਨਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ),
ਸ਼੍ਰੀ ਦਯਾਲ ਸਿੰਘ (ਮਾਲੂਵਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਤ ਸਿੰਘ
(ਬਹੂਵਾਲ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ), ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ (ਚੰਦਨਕੇ,
ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ (ਲੰਗੇਰੀ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)]&lt;ref&gt;Ibid, p. 31&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਪਿਰਟ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਛੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ‘ਗਦਰ’ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

{{gap}}ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਾਮਿਆਂ
ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ
ਆਪਣੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਰੁਧ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ
ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ
ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਕਢਣ ਦੀਆਂ
ਕੁਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦਬਾਉ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਜਜ਼ਬੇ
ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ
ਵਿਚ ਲਹਿਰ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਯਮ ਪੂਰਬਕ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ
ਕੁਝ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਸੀ ਜਾਗਰਤੀ ਨਵੀਂ
ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਹਨਿਸ਼ਾਹੀਅਤ ਦੇ ਅਸਲੇ
ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇਨਸਾਫ ਦੇ
ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਪਾਜ ਅਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਘੜਿਆ ਨਹੀਂ
ਸੀ। ਕੁਝ ਵਜਾਹ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਥੋੜੇ
ਸਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ
ਪਬਲਕ ਦੀ ਮੁਖਲਾਫਤ ਦਾ ਨੰਗੇ ਧੜ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪਾਸ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ
ਭੇਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੜੇ ਨਿਵਿਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੰਨ
੧੯੨੧ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਹੋਈ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਨਟੂੰਸ ਵਿਚ
ਵੀਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ
ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਪਾਸ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ
ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਬੰਨਿਓਂ
ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਬਰਿਟਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ
ਪਾਸ ਦਰਖਾਸਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ
ਮੁਆਮਲਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਪਾਸ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ
ਇਧਰ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਾ ਵੇਖਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ
ਐਮ. ਏ. (ਹਾਰਵਰਡ), ਐਮ. ਏ. ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ., ਰੈਵਰੈਂਡ
ਡਬਲਯੂ. ਹਾਲ, ਪਾਦਰੀ, ਡਾਕਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਐਮ.
ਡੀ., ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਓਟਾਵਾ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਦ
{{multicol-break}}
ਤੌਰ ਉਤੇ ਭੇਜਿਆ। ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ‘ਯੂਨਾਈਟਡ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ'
ਅਤੇ ‘ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਵੈਨਕੋਵਰ' ਵਲੋਂ ੨੯ ਨਵੰਬਰ
੧੯੧੧ ਨੂੰ ਓਟਾਵਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ
ਮਿਸਟਰ ਰੌਗਰਜ਼ ਪਾਸ ਆਪਣਾ ਮੇਜਰਨਾਮਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਦੇ
ਵਡੇ ੨ ਨੁਕਤੇ ਇਹ ਸਨ:-

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਨੱਵੇ ਫੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਸਿਖ
ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਬੜੀ ਖਿਦਮਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

{{gap}}ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਯਮਕ ਰੋਕ, ਜਿਸ
ਨੂੰ ਇਕ ਦੱਮ ਹਟਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ
ਰਾਹੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ
ਬਾਲ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।

{{gap}}ਦੂਸਰਾ ਨਿਯਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂ ਹਟਾਇਆ
ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਫਰ ਰਾਹੀਂ ਪੁਜਣ
ਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਚੰਗੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ
ਕਿਰਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਤਨੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਉਹ ਇਥੇ
ਆਕੇ ਵੱਸੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਰਖਕੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ
ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕੌਮ ਦੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ
ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਕੇਂਦਰਾਂ
ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਮੀਨ, ਘਰ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ
(Stocks) ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚ ਨਕਦ ਰੁਪੈਆ ਹੈ; ਅਤੇ
ਜਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਓਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਹੁਣ ਪਾਬੰਧ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ
ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮਿਲਵਰਤਣ ਕਰਨ
ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਕਿ ਭੈੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿਠਿਆ
ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ
ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਪਬਲਕ ਫੰਡ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਮੁਥਾਜ
ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

{{gap}}ਅਸੀਂ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਜੀਅ-ਪੂਤਿ ਦੋ ਸੌ ਡਾਲਰ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ
ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਕੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ।

{{gap}}ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ
ਉੱਤੋਂ ਰੋਕਾਂ ਹਟਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ
ਜਾਏ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਨਾਲ
ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਵਡੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਬਹੁਤ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਘਰੇਲੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਇਹ
ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਸਲੀਮ
ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤੀ
ਜਾਵੇਗੀ। ਆਨਰੇਬਲ ਮਿਸਟਰ ਰੋਗਰਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ
ਕਿ ਪਰਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੇਨਤੀ ਜਲਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਮਸਲੇ ਵੀਚਾਰਨ ਲਈ
ਉਸ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਬਲੇਅਰ ਨੂੰ ਖਾਸ ਅਫਸਰ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰਕੇ
ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌੜਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਿਸਟਰ
ਬਲੇਅਰ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਨੇ ਸਗੋਂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ
ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ&lt;ref&gt;Indians Abroad, pp. 658656.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਜਦ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਓਟਾਵਾ ਗਏ ਨੂੰ ਸਵਾ ਸਾਲ ਤੋਂ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੪}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ma9qol5rer1xasq5n8h3jtvek7mbpmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15680</id>
    <revision>
      <id>220180</id>
      <parentid>190155</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10982" sha1="tetfsz22157b02fznd5z1fvu5khm0bz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਉਪਰ ਹੋ ਰਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੈਨੇਡਾ
ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਈ ਤਸੱਲੀ ਬਖਸ਼ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;Modern Review, August-1913, P. 147.&lt;/ref&gt;ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਵੈਨਕੋਵਰ ਦੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੋਈ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ
ਪਾਸ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ। ਇਸ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਦੇ
ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ‘ਗਰੰਥੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ‘ਸਿਹਰਾ’ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ੧੪ ਮਾਰਚ ੧੯੧੩&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, P. 33.&lt;/ref&gt;
ਨੂੰ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ
ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, P. 232
&lt;/ref&gt;। ਇੰਗਲੈਂਡ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੇ
ਨੌਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਮਿਸਟਰ ਲੀਉਸ ਹਾਰਕੋਰਟ ਨਾਲ
ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣੋਂ
ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ&lt;ref&gt;Indians Abroad, P. 662.&lt;/ref&gt;। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵੈਡਰਬਰਨ, ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਕਾਟਨ, ਸਰ ਮਨਛਰ ਜੀ
ਭਾਵਨਗਰੀ, ਸਰ ਕੇ. ਜੀ. ਗੁਪਤਾ, ਨੌਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ
ਵਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, P. 232.&lt;/ref&gt;। ਇਕ ਕੈਮਬਰਿਜ ਅਤੇ ਇਕ ਕਾਖਸਨ ਹਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰ ਮਨਛਰ ਜੀ ਭਾਵਨਗਰੀ ਸਨ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਮਤੇ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਅਖਬਾਰਾਂ
ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਮਿਸਟਰ ਗੋਖਲੇ ਨੂੰ
ਮਿਲ ਕੇ ਹਿੰਦ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਮਿਸਟਰ ਨੋਟਸਨ
ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਸਰ ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ
ਮਿਸਟਰ ਵਾਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਨ
ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਲਾਹੌਰ ਭਾਰਤ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਚ ਮੀਟਿੰਗ
ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈਣ ਲਈ
ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ, ਮੀਆਂ ਜਲਾਲ ਦੀਨ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ
ਰਾਮ ਭਜ ਦੱਤ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ
‘ਕੁਲਾ’ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਬ੍ਰੈਡਲਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ
ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਦੋ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ
ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ, ਪੰਜਾਬ, ਸਰ ਮਾਈਕਲ
ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਸਰ
ਕੰਵਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਆਨੋਬਲ ਕੰਵਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ,
ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਡਤ ਮਾਲਵੀਆ, ਬੈਨਰ ਜੀ ਅਤੇ
ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ&lt;ref&gt;hird Case, Judgement, p. 33.&lt;/ref&gt;।ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਰਾਚੀ ਸਮਾਗਮ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਥੇ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਇਸਰਾਏ
ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਮੁਸਲਮ ਲੀਗ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਮਤਾ ਪਾਸ
ਕੀਤਾ। ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ
ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਰੋਏ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੀ ਭਜ ਦੌੜ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਅਸਰ ਨਾ
ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਸ ਹੋਕੇ ੯ ਅਪ੍ਰੈਲ
{{multicol-break}}
੧੯੧੪ ਨੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪਰਤ ਆਇਆ।

{{gap}}ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਇਹ ਨੀਤੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ
ਆਪਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਰੱਖਿਅਤ ਰਖ ਕੇ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ
ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਈ ਜਾਣੀਆਂ ਤਾਕਿ ਅਧੀਨ
ਜਨਤਾ ‘ਤੰਗ ਆਮਦ ਬਜੰਗ ਆਮਦ' ਦੀ ਹੱਦ ਤਕ ਨਾ ਪੁਜੇ।
ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇਸ ਪਾਲਸੀ ਦੇ ਉਲਟ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਬਰਤਾਨਵੀਂ
ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਸ
ਦਾ ਵੀਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਮੁਠੀ ਭਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ
ਕੁਝ ਵੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਓਹ ਉਸਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ
ਸੱਕਦੇ। ਜਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੀ
ਪਬਲਕ ਨਸਲੀ ਤਅੱਸਬ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਦੇ ਵਡੇ ਲਾਭਾਂ ਤੋਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਬੇ-ਕਾਬੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਜੈਨਰਲ ਸਵੈਮ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ (ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਚੁਕਾ
ਹੈ) ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਇਹ
ਤਾਂ ਤੀਬਰ ਇੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ,
ਪਰ ਉਹ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪਲਟਣਾਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਢਣਾ
ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ
ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹਿੰਦ
ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਉਜਰਦਾਰੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ
ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿੰਗ ਟੇਢੇ ਨੀਮ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਦਬਾਉ
ਵਰਤ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਛਡ ਕੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ
ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਹੀ
ਸਬੂਤ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ੧੯੧੯ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ
ਗਿਣਤੀ ਘਟਕੇ ਕੇਵਲ ਚੌਥਾ ਹਿਸਾ ਅਰਥਾਤ ੧੨੦੦ ਰਹਿ
ਗਈ&lt;ref&gt;Indians Abroad, P. 673.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਨੀਂਮ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਦਬਾਓ ਕਿਤਨਾਂ
ਸਖਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸੇ ਗਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗ
ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ
ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਅਵਸਰ ਛੱਡਕੇ ਜਾਣਾ
ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨੀਂਮ-ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਉ ਦੇ ਹੱਥ ਕੰਡੇ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸਭ
ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਹਰਾ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਇਕ ਅਫਸਰ
ਮਿਸਟਰ ਹੈਪਕਿਨਜ਼ ( ਜਾਂ ਹਾਪ ਕਿਨਸਨ) ਸੀ। ਇਹ
ਆਦਮੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕਿਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਫੁੱਟ
ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ
ਪੱਕਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਹਿੰਦ ਜਾਂ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ
ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਾੜਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ
ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਖਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਤੀਸਰੇ
ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਆਪ
ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਨ ੧੯੦੮ ਤੋਂ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇ
ਨੂੰ ਖਬਰਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ (ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ) ਮਿਸਟਰ
ਹੌਪ ਕਿਨਸਨ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਉਸ ਉਤੇ ਇਸ
ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਸਨ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, PP. 24 &amp; 25; Third Case, Judgement, PP. 31 and 39.&lt;/ref&gt;।ਇਸੇ ਮੁਕਦੱਮੇ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ
ਮਿਸਟਰ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਪਾਸ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੫}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tetfsz22157b02fznd5z1fvu5khm0bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15685</id>
    <revision>
      <id>220181</id>
      <parentid>190348</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10936" sha1="qq1eg10tc52b4ldffhjuoq0dpl09yud" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇਸ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ; ਅਤੇ
ਮਿਸਟਰ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਨੇ ਉਸ (ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ
ਉਹ (ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ) ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ
ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਸ (ਮਿਸਟਰ ਹੌਪਕਿਨਜ਼) ਨੂੰ ਪਤਾ ਦੇਵੇ ਕਿ
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਉਥੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, P. 27.&lt;/ref&gt;। ਇਸਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿਠ ਉਤੇ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਿਰਫ ਕੈਨੇਡਾ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ
ਨਹੀਂ ਸੀ।

{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦਾ
ਨਿਯਮਕ ਰਾਹ ਛਡਣ ਲਈ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,
ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਭੇਜ ਕੇ,
ਅਤੇ ਕੈਨੇਂਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ
ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮੁਕਦਮੇਂ ਲੜ੍ਹਨ ਉਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਡਾਲਰ ਖਰਚਕੇ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਕਿ ਨਿਯਮਕ ਉਜਰਦਾਰੀ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ
ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਯਤ ਅਤੇ
ਇਨਸਾਫ ਦੀਆਂ ਡੀਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਜ ਉਘੜ ਗਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਨਸਕ ਅਵੱਸਥਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੰਨ ੧੯੧੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ
ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ। ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਪੀਨਾਂਗ ਅਤੇ ਹਾਂਗ
ਕਾਂਗ ਗਰੰਥੀ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਕਰੀਰ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਉਤੇ ਵੈਨਕੋਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ
ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਉਤੇ ਬੰਦੇ ਮਾਤ੍ਰਮ ਆਖਣ; ਅਤੇ
ਮੰਗਾਂ ਮੰਗਣ ਦਾ ਵਕਤ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ
ਲੈਣ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਫੜਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ&lt;ref&gt;Third Case Evidence. P. 24.&lt;/ref&gt;। ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਲਫਜਾਂ ਵਿਚ, “ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਗੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੰਨ ੧੯੧੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਲੈਕਚਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਿਲਸਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ
ਵੈਨਕੋਵਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਲੈਕਚਰ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤੇ। ਉਹ
ਉਥੇ ਤਿਨ ਮਹਿਨੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰੋਤਾ-ਗਨਾਂ
ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖਿਆਲ ਭਰ ਦਿਤੇ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ
ਅਖੀਰ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵੈਨਕੋਵਰ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਫਤੂਰ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ&lt;ref&gt;First Case, The beginning of the Conspirecy &amp; War, P. 1&lt;/ref&gt;। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਸ ਫੜ ਕੇ
ਲੈ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਕੋਲੋਂ
ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਰਕੇ
ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜੀ ਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਲਗ ਸਕਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਥੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, p. 33.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਇਹ ਜੋਸ਼ ਆਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਡੂੰਘਾ ਸੀ,
ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਜਦੋ ਜਹਿਦ ਦਾ ਤਾਅ ਦਿਨੋ
ਦਿਨ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਿਆਤ
ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ “ਕੌਮਾ ਗਾਟਾ ਮਾਰੂ’ ਜਹਾਜ ਦੇ ਵੈਨਕੋਵਰ
{{multicol-break}}
ਪੁਜਣ ਉਤੇ ਹੋਏ&lt;ref&gt;“ਕਾਮਾ ਗਾਟਾ ਮਾਰੂ' ਦੇ ਸਿਰਲਖ ਵਾਲਾ ਕਾਂਡ।&lt;/ref&gt; ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ&lt;ref&gt;ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦੇ ਇਹ ਬੜੇ ਹੰਗਾਮੀ ਵਾਕਿਆਤ ਹਨ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੋਏ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਯਾਰਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
&lt;/ref&gt;; ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਯੁਧ ਛਿੜਨ ਸਮੇਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਅਤੇ ਜਿਸ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ “ਗਦਰ
ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ&quot; ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਉਸ ਤੋਂ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, p. 38.&lt;/ref&gt;।ਅਰਥਾਤ, ਕਮਅਜ਼ਕਮ ਸ੍ਰੀ ਭਾਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੈਨਕੋਵਰ ਵਿਚ ਫੇਰੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ
ਹੰਗਾਮੀ ਰਾਹ ਫੜ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਹੰਗਾਮੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਨੂੰ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੰਗਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਠੋਸੀ
ਗਈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਾਲਬਨ ਇਹ ਸੋਚੀ
ਸਮਝੀ ਪਾਲਸੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਇਕ ਹੰਗਾਮੀ ਘਟਨਾ ਹੋਣ
ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਿਆ
ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਵੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪਾਲਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਝਦੇ ਹੋਣ, ਪਰ
ਓਹ ਮਜਬੂਰ ਸਨ; ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਭਾਉ ਕਰਕੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਐਸੀ ਮਿਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਕੁਝ ਇਸ
ਕਰਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਸਵਾਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੈਨੇਡਾ ਛਡ
ਜਾਣ ਦੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਿਯਮਕ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ
ਬਗੈਰ ਕਰੜੀ ਜਦੋਜਿਹਦ ਦੇ ਓਹ ਕੈਨੇਡਾ ਛਡਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਚਾਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੌਮੀ ਸੈਮਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤੀ ਆਰਥਕ
ਲਾਭ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ
ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਾਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ
ਵਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ
ਸਿੰਘ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ (ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਮਈ
੧੯੧੩ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਹੋਈ) ਸੰਨ ੧੯੧੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ
੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵੈਨਕੋਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਅਰਾ ਦਿਤਾ ਜੋ
ਪਿਛੋਂ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ
ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ, ਅਤੇ ਲਾਲ
ਹਰਦਿਆਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ, ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ
ਵਲ ਖਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ
ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਜਜ਼ਖਾ
ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾਅਰਾ ਦਿਤਾ
ਗਿਆ ਉਹ ਉਥੇ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਅਨਸਰ ਦੇ ਸੁਭਾਉ
ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਅਨਕੂਲ ਸੀ। ਤੀਸਰੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ
ਵਿਚ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਾਰ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੰਨ ੧੯੦੮
ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਭਾਰ
ਉਠਿਆ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, pp. 31-40.&lt;/ref&gt;। ਸੰਨ ੧੯੧੧ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਬਕ', ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਚੰਨਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਤੇ
ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਨਾ ਉਤਰਨ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੬}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq1eg10tc52b4ldffhjuoq0dpl09yud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15690</id>
    <revision>
      <id>220182</id>
      <parentid>190349</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9283" sha1="myc9x8ch5mxtwxtlfvwnele0dauuinu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}} 
ਹਿੰਦ ਜਾ ਕੇ ਉਥੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਢਣਗੇ&lt;ref&gt;Third Case, Evidence, P. 24; 111 Case, Judgement, PP. 31-32&lt;/ref&gt;। ਬਲਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲੋਂ ਸੰਨ ੧੯੦੮ ਵਿਚ, ਹੁੰਡੋਰਾਸ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵੇਲੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਢਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, P. 31. &lt;/ref&gt;। ਅਰਥਾਤ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਬਰਖਲਾਫ ਉੱਥੇ ਗਏ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਸੁਭਾਉ ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵਕ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਰਜ਼ੀ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਪਰ ਕਈ ਵੇਰੀਂ ਕਈ ਵਾਕਿਆਤ ਜਾਂ ਵਿਯੁੱਕਤੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਾਰਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਅਤੇ ਚਿਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਤਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਫੇਰੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੁਰਤ ਅਤੇ ਠੋਸ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸਬੱਬ ਅਤੇ ਚਿੰਨ ਬਣੀ।

{{center|&lt;poem&gt;{{x-larger|'''ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ''' 
''' ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ'''}}&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ, ਕਿਸ ਮਿਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਬੀਅਤ ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ; ਅਜਿਹੇ ਅਣਖੀਲੇ, ਨਿੱਗਰ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨਸਰ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨਸਕ ਕਾਇਆਂ ਪਲਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਡੂੰਘੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ, ਨੀਮ ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਉ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਕ ਦੀ ਖੁਲਮ ਖੁਲ੍ਹੀ ਮੁਖਾਲਫਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਉਤੇ ਹੰਗਾਮੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਠੋਸੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੜੱਤਨ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਧੁਰ ਪੁਰਬ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਜੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਇਕ ਪਹਿਲੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਛਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਓਹ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਧੁਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵੱਸੇ ਸਨ। ਅਰਥਾਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਾਰੂਦ ਤਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਤੀਲੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਇਸ  
{{multicol-break}} 
ਨੂ ਸਪੱਸ਼ਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉੜੀ ਅਮਰੀਕਨ ਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ( Pacific Coast States) ਵਿਚ ਕੁਝ ਭੜਕੀਲਾ ਅਨਸਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਹ ਅਨਸਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਮਈ ੧੯੧੩ ਵਿਚ ਭੁਖਾ ਕੇ ਭਾਂਬੜ ਬਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;First Case, The beginning of the cons piracy and war, p. 2.&lt;/ref&gt;।ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਉਹ (ਲਾ ਹਰਦਿਆਲ) ਸੰਨ ੧੯੧੧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਰਕਲੇ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਦਿਤਾ, ਜਿਥੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਏ ਹਿੰਦੀਆਂ, ਖਾਸਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਜੋ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੈਨਕੋਵਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਤਕ ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਤੋਂ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਸਤੇ ਬਗਾਵਤੀ ਲਹਿਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰਦਿਆਲ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਦੰਮ ਬੀਜ ਬੀਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ&lt;ref&gt;O'Dwyer, p. 186.&lt;/ref&gt;। 

{{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸ਼ਕਲ ਕਿਵੇਂ ਫੜੀ? ਇਹ ਹੈ ਇਸ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਸਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਵਾਲ! ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਭੁਲੇਖੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਏ ਦੇ ਵਖੇਵੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਉਤੇ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਿਯਮਕ ਤੌਰ ਉਤੇ (Technically) ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਹੋਈ। ਇਤਹਾਸਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ' ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਮਸਾਲਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕਦੱਮਿਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਹਨ। ਲਾਹੌਰ ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ (ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਭ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, “ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਛਮੀ ਕੰਢੇ ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੈਨਕੋਵਰ ਅਤੇ ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਇਸਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸੈਂਟਰ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵੈਨਕੋਵਰ ਸੈਂਟਰ ਸੀ, ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਪਾ ਦਿਤਾ।
 
{{gap}}ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕਬਾਲ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ ੪੦੭&lt;ref&gt;ਇਹ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ ਮੁਕਦਮੇਂ ਦੇ ਰੀਕਾਰਡ ਦੇ ਪੰਨਾਂ ਨੰਬਰ ਹਨ।&lt;/ref&gt;) ਕਿ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਗੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਓਥੇ ੧੯੧੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਬਰਖਲਾਫ ਲੈਕਚਰਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਆਰੰਭ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਨਕੋਵਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਓਥੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਆਪਣੇ ਸ੍ਰੋਤਾਗਨਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖਿਆਲ' ਭਰ ਦਿਤੇ।

{{gap}}ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਖਰ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵੈਨਕੋਵਰ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਫਤੂਰ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। 

{{gap}}ਨਵਾਬ ਖਾਂਨ (ਪੰਨਾ ੧੨੨) ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਨਕੋਵਰ ਵਿਚ ਸੰਨ ੧੯੧੧-੧੨ ਅੰਦਰ 
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੭}} 
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>myc9x8ch5mxtwxtlfvwnele0dauuinu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15694</id>
    <revision>
      <id>220184</id>
      <parentid>190350</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9880" sha1="f1zzim881s06u39fp9apw0zypumw7gh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{multicol}}
ਅਖੌਤੀ ਰਾਜਸੀ ਮੁਆਮਲੇ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਵੀਚਾਰੇ
ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਕਰੀਬਨ ਏਸੇ ਹੀ ਵਕਤ ਇਕ ਹਰਦਿਆਲ ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ
ਪੂਜਾ ।.........ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਖਸ ੧੯੧੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ
੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਪ੍ਗੱਰਟ ਸੀ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਨਾਸਤਕਤਾ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰ
ਦਿਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਵਿਚ ਪਰਮਾਨੰਦ ਅਤੇ ਇਕ ਠਾਕਰ
ਦਾਸ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਨੂੰ (ਪੰਨਾ ੧੨੨)
ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਸਤਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਕੇ
ਕਿਸੇ ਧੁੰਧਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਈਸਾਈਆਂ ਵਿਚ ਪਾੜ ਪਾਉਣ
ਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸ ਦੇ ਸਾਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਆਉਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ
ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤਾਗਨਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਵੀਚਾਰ ਭਰੇ
ਗਏ............।

{{gap}}ਰਾਜ ਧ੍ਰੋਹ ਦੀ ਅੱਗ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਅਤੇ
ਔਰੇਗਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਆਬਾਦਕਾਰ
ਸਨ, ਵਿਚ ਖਿਲਰਨ ਲਗ ਪਈ।

{{gap}}ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਅਸਟੋਰੀਆ
(ਔਰੇਗਨ) ਵਿਚ ਸੰਨ ੧੯੧੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਜਾਂ ੧੯੧੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ
ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ&lt;ref&gt;{{gap}}ਪਹਿਲ ਮੁਕਦਮੇ ਵਿਚ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਦਾ ਸਾਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਲੈਕਚਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਠ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣੀ । ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਠ ਗੜ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿਚ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਥ
ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਤਨੀ ਗੱਲ ਮੁਕਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ
ਇਹ ਗਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ
ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
(First Case, Individual Case of Kartar Singh,
v. Saraba, p. 3)&lt;/ref&gt;।ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ, (ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਇਕ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ ਨਵਾਬ ਖਾਂਨ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ (੪੩)&lt;ref&gt;ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਰ ਬਾਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਤੇ।&lt;/ref&gt;, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (੬) ਅਤੇ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ (੩੯) ਨੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦਿਤੇ) ਵਿਚ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਕੱਤ੍ਰ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ
ਰਖੇ ਹੋਏ ਮਕਸਦ ਇਹ ਸਨ:-
(ੳ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਦੇਸੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦੇ
ਅਖਬਾਰ ਮੰਗਵਾਉਣੇ;

(ਅ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਦਯਾ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ
ਮੰਗਾਉਣੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ‘ਕੌਮੀ’ ਸੇਵਾ
ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਰਪਨ;

(ੲ) ਰਾਜਸੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਫਤੇਵਾਰ ਮੀਟਿੰਗਾਂ
ਕਰਨੀਆਂ।

{{gap}}ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਦੇ ਲਫਜਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ
ਹੋਇਆ ਕਿ, “ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਵਾਸਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ
ਲਗ ਪਏ।

{{gap}}ਨਵਾਬ ਖਾਨ (ਪੰਨਾ ੧੪੨) ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦਸਦਾ ਹੈ
ਕਿ ‘ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਓਹੋ ਮਕਸਦ
{{multicol-break}}
ਬਣੀ ‘ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ
ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਵੀਚਾਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ ੧੪੭)
ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਹਰ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ,
ਵਿਦਿਯਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਸਨ।

{{gap}}ਸਿਰਫ ਅਸਟੋਰਈਆ ਹੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੁਸਾਇਟੀ
ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦਸਦਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ ੬੧)
ਕਿ ਪੋਰਟਲੈਂਡ (ਔਰੇਗਨ) ਇਕ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸੀ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜੋ ਜਲਦੀ
ਟੁੱਟ ਗਈ।

{{gap}}ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ੱਟ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਦੇ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਭੜਕੀਲਾ
ਅਨਸਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ । ਇਹ ਅਨਸਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ, ਹਰਦਿਆਲ
ਨੇ ਮਈ ੧੯੧੩ ਵਿਚ ਭੁਖਾ ਕੇ ਭਾਂਬੜ ਬਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ
ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;First Case, The beginning of the cons-
piracy and war, pp. 1-2.&lt;/ref&gt;..........

{{gap}}ਹਰਦਿਆਲ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੋਤ ਹੋਣ ਉਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ,
ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਖਾ, ਸ੍ਰੀ ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ, ਸ੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ
ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਈ ੧੯੧੩ ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਦਿਆ।
“ਔਰੇਗਨ ਸਟੇਟ ਵਿਚ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇਹ
ਮੁਢ ਸੀ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ (ਪੰਨਾ ੬੧) ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਪਰਮਾਨੰਦ
(੫੬) ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਇਆ ! ਪਰਮਾਨੰਦ ਓਥੋ ਹਰਦਿਆਲ
ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰਦਿਆਲ ਇਕ ਹਫਤਾ ਸੇਂਟ
ਜੌਨ ਰਿਹਾ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲੈਕਚਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗਦਰ ਨਾਮੀਂ
ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਕਢਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ&lt;ref&gt;First Case. The beginning of the Conspiracy and War, pp. 1-2.&lt;/ref&gt;”।

{{gap}}ਏਥੋਂ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਬਰਾਈਡਲ ਵੇਲ (ਔਰੇਗਨ)
ਗਏ । ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ਸ਼ਦਾ
ਅਖਬਾਰ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਸੌ ਤੋਂ ਅਠ ਸੌ ਤਕ ਡਾਲਰ
ਉਗਰਾਹੇ।

{{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਆ ਗਏ ਅਤੇ
ਲਿੰਟਨ, ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਗੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੰਦੀ
ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਸੱਦੇ ਗਏ। ਇਸ
ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ (੭੪), ਸ਼੍ਰੀ ਊਧਮ ਸਿੰਘ(੭੭),
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਖਾ (੬੫), ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਠਾਕਰ ਦਾਸ,
ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ । ਚੰਦਾ
ਅਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਅਖਬਾਰ ਛਾਪਣ ਦਾ
ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੌਨ, ਲਿੰਟਨ ਅਤੇ ਬਰਾਈਡਲ
ਵੇਲ ਵਿਚ ਚੰਦਾ ਅਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ
ਗਈਆਂ।

{{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ
ਅਸਟੋਰੀਆ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ ਅਤੇ
ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ (੪੩) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਬਣਾਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਉਪਰ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ (੭੪) ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ
ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ (੪੩) ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਨਾਲ ਅਸਟੋਰੀਆ
ਆਏ&lt;ref&gt;Ibid, pp. 2-3.&lt;/ref&gt;।

{{gap}}ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ “ਇਕ ਅਹਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ
{{multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{center|੩੮}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1zzim881s06u39fp9apw0zypumw7gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19316</id>
    <revision>
      <id>220505</id>
      <parentid>214983</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="fpodxekty2kfh8j2ybpip2xzmsfyjft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੪੦ )}}&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ ਵੱਟਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ॥ 

{{gap}}ਜਦ ਪਵਨਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਨੇ ਨੂੰ ਮਨਨ ਲਈ ਰਾਜੇਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਮੰਤ੍ਰੀ ਆਦਿਕਾਂ ਨੇਵੀ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਜੀ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਪਾਕੇ ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ ਫੇਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਆਖਨ ਲੱਗੇ॥

{{gap}}ਰਾਜਾ-ਹੱਛਾ ਫੌਜ ਨੂੰਤਿਆਰੀ ਦੀ ਆਗਯਾ ਦੇ ਦਿਓ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਵਨ ਕੱਲਹੀ ਏਥੋਂ ਟੁਰ ਪਵੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਏਹ ਆਗਯਾ ਸੁਨ ਦੇ ਸਾਰ ਸਾਰੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਨ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕੀਦ ਕੀਤੀ॥

{{gap}}ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂਈ ਪੰਜਸੌ ਜੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸੂਤਕੇ ਤਰਕਸਾਂ ਨੂੰ ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਕੇ ਰਤਨਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਨੀ ਦਰਵਾਜਿਓਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ॥

{{gap}}ਆਹਾ-ਜਦੋਂ ਪਵਨ ਜੀ ਸਿਰਤੇ ਮੁਕਟ ਰੱਖੇ ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਦੀ ਨੂੰ ਪਹਿਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੁੜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਪਏ ਤਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਅਪਨਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕੀਤਾ।

{{gap}}ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਖ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਕੂਚ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਥਪਥਪ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕਹੀ ਸੁਹਾਓਨੀ ਮਲੂਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

{{gap}}ਸਬਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪਵਨਜੀ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਬਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਸੈਨਾਪਤਿ ਧੁੰਦਬੀਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਅੱਡੀ ਲਾਂਦਾ ਕਦੀ ਖੱਬੇ ਕਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਫੋਜ ਦੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜ਼ਰਾ ਕਿਸੇ
ਦਾ ਪੈਰ ਏਧਰ ਓਧਰ ਹੋਇਆ ਝੱਟ ਸੇਨਾਪਤਿ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾ ਡਾਂਟਿਆ॥ 

{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਹ ਬੜੀ ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਜਾਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpodxekty2kfh8j2ybpip2xzmsfyjft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19319</id>
    <revision>
      <id>220506</id>
      <parentid>214984</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="jnvmdvh9f24wnkroxw5sygqkoaqtrz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੪੧ )}}&lt;/noinclude&gt;ਸੂਰਜ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਪਨੀਆ ਤੀਖਨ ਕਿਰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਛਿਪਾ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਨਗਾਰਾ ਵਜੱਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਏਹਨਾਂ ਬਹਾਦੁਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜਹੀ ਥਾਂ ਵੇਖਕੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਨਾਰੇ ਡੇਰਾ ਲਾਦਿੱਤਾ॥

{{gap}}ਪਾਠਕ! ਓਹਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਜੇਹੜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਏਸ ਵੇਲੇ ਸੱਭੋ ਸੌ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਪਵਨ ਜੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਅਜੇ ਤੀਕ ਗੱਲਾ ਕਰਦੇ ਸੁਨਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਜਨਾਉਰ ਦੀ ਬੜੀ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ “ਏਹ ਕੌਨ ਜਨੌਰ ਹੈ ਜੋ ਏਸ ਵੇਲੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਗੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਅਜੇਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਨਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ&quot;॥ 

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਮਹਾਰਾਜ! ਏਹ ਚਕਵੀ ਦਾ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ ਏਹ ਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਚੱਕਵੇ ਨਾਲ ਕਲੋਲ ਕਰਦੀ ਰੈਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਬ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਏਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ
ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚਕਵੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਨੇ ਚਕਵੇ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ ਮਾਨੋ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-(ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਕੀ!ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੀ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹ ਸਕਦੇ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਜੀ ਨਹੀਂ ਏਹ ਰਬ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-ਹੈਂ! ਕੀ ਇਕਰਾਤ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਏਸ ਭਾਂਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਤੁਸੀ ਏਡੇ ਹਰਾਨ ਕਿਓਂ ਹੋ ਗਏ ਏਹ ਕਈ ਨਵੀਂ ਗਲ ਨਹੀਂ॥  

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ- ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਨਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਹੀ ਖਿਆਲ ਉਤੱਪਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnvmdvh9f24wnkroxw5sygqkoaqtrz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220507</id>
      <parentid>220506</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2758" sha1="f5errmzp53qhw99kxnuzsjc2555q9of" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੪੧ )}}&lt;/noinclude&gt;ਸੂਰਜ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਪਨੀਆ ਤੀਖਨ ਕਿਰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਛਿਪਾ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਨਗਾਰਾ ਵਜੱਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਏਹਨਾਂ ਬਹਾਦੁਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜਹੀ ਥਾਂ ਵੇਖਕੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਨਾਰੇ ਡੇਰਾ ਲਾਦਿੱਤਾ॥

{{gap}}ਪਾਠਕ! ਓਹਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਜੇਹੜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਏਸ ਵੇਲੇ ਸੱਭੋ ਸੌ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਪਵਨ ਜੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਅਜੇ ਤੀਕ ਗੱਲਾ ਕਰਦੇ ਸੁਨਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਜਨਾਉਰ ਦੀ ਬੜੀ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ “ਏਹ ਕੌਨ ਜਨੌਰ ਹੈ ਜੋ ਏਸ ਵੇਲੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਗੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਅਜੇਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਨਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ&quot;॥ 

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਮਹਾਰਾਜ! ਏਹ ਚਕਵੀ ਦਾ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ ਏਹ ਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਚੱਕਵੇ ਨਾਲ ਕਲੋਲ ਕਰਦੀ ਰੈਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਬ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਏਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ
ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਚਕਵੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਨੇ ਚਕਵੇ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ ਮਾਨੋ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-(ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਕੀ!ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹ ਸਕਦੇ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਜੀ ਨਹੀਂ ਏਹ ਰਬ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-ਹੈਂ! ਕੀ ਇਕਰਾਤ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਏਸ ਭਾਂਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਤੁਸੀ ਏਡੇ ਹਰਾਨ ਕਿਓਂ ਹੋ ਗਏ ਏਹ ਕਈ ਨਵੀਂ ਗਲ ਨਹੀਂ॥  

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ- ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਨਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਹੀ ਖਿਆਲ ਉਤੱਪਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5errmzp53qhw99kxnuzsjc2555q9of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19322</id>
    <revision>
      <id>220508</id>
      <parentid>214985</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3140" sha1="r0im0s1bck00rkmr3ka55vaxfq432mi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੪੨ )}}&lt;/noinclude&gt;ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਖਰੇ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਜਤੀਕ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੇ ਏਸ ਜਨਾਵਰ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਓਹ ਵਿਚਾਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-(ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿਉ ? ਤੁਸੀਂ ਏਹ ਕਯੋਂ ਕੀਤਾ?

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ- ਕੀ ਭਲਾ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਓਹ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਵਾਲੀ ਗਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਜਦ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਏ ਸੀ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੀਹ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਸੋ ਓਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ੧੨ ਵਰਿਆਂ ਤੀਕ ਮੈਂ ਓਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਂ ਬੋਲਾਂਗਾ 

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-( ਬੜੀ ਹਲੀਮੀ ਨਾਲ ) ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਓਸੇ ਗਲ ਪਿਛ ਏਡੀ ਕੜੀ ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹਨੇਰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਕਿਓਂ ਜੋ ਓਹ ਗਰੀਬ ਨਿਰਦੋਸ ਹੈ ਇਸ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਓਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵਲ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਧਿਆਨ ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਐਵੇਂ ਹੁਨ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਏਹ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜੇ ਮੇਰੀ ਤੀਂਮੀ ਨਾਲ ਜੇਹੜੀ ਕਈ ਵਾਰ ਓਸਦੇ ਪਾਸ ਜਾਂਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਦੇ ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੋਗ ਭੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਉਸਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੀਮੀਂਆਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਫਸੋਸ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ ਪਰ ਅਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤੁਸਾਂ ਭੀ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ! ਜੇ ਮੈਂ ਸੁਨ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਏਹ ਕਦੇ ਭੀ ਨ ਹੋਨ ਦੇਂਦਾ ਓਸ ਦੇਵ ਪਵਿਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਏਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹਾਏ! ਓਸ ਨਿਰਦੋਸ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਏਹ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਬੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਏਹ ਸੁਣਕ ਲੂੰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੁਸਾਂ ਬੜਾ ਅਨਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ ਹਾਏ! ਐਡਾ ਅਨਰਥ ਹਾਏ! ਹਾਏ ਤੁਸੀ ਬੜੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋ॥

{{gap}}ਪਠਕ ਗਣ! ਮੰਤ੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਵਨ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r0im0s1bck00rkmr3ka55vaxfq432mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220509</id>
      <parentid>220508</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="9yxa3wpcl4l777dwp9hgvc73yh6tplf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੪੨ )}}&lt;/noinclude&gt;ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਖਰੇ ਮੈਹਲ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਜਤੀਕ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੇ ਏਸ ਜਨਾਵਰ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਓਹ ਵਿਚਾਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-(ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿਉ ? ਤੁਸੀਂ ਏਹ ਕਯੋਂ ਕੀਤਾ?

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ- ਕੀ ਭਲਾ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਓਹ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਵਾਲੀ ਗਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਜਦ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਏ ਸੀ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੀਹ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਸੋ ਓਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ੧੨ ਵਰਿਆਂ ਤੀਕ ਮੈਂ ਓਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਂ ਬੋਲਾਂਗਾ 

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-( ਬੜੀ ਹਲੀਮੀ ਨਾਲ ) ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਓਸੇ ਗਲ ਪਿਛੇ ਏਡੀ ਕੜੀ ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹਨੇਰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਕਿਓਂ ਜੋ ਓਹ ਗਰੀਬ ਨਿਰਦੋਸ ਹੈ ਇਸ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਓਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵਲ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਧਿਆਨ ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਐਵੇਂ ਹੁਨ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਏਹ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜੇ ਮੇਰੀ ਤੀਂਮੀ ਨਾਲ ਜੇਹੜੀ ਕਈ ਵਾਰ ਓਸਦੇ ਪਾਸ ਜਾਂਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਦੇ ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੋਗ ਭੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਉਸਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੀਮੀਂਆਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਫਸੋਸ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ ਪਰ ਅਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤੁਸਾਂ ਭੀ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ! ਜੇ ਮੈਂ ਸੁਨ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਏਹ ਕਦੇ ਭੀ ਨ ਹੋਨ ਦੇਂਦਾ ਓਸ ਦੇਵ ਪਵਿਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਏਡਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹਾਏ! ਓਸ ਨਿਰਦੋਸ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਏਹ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਬੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਏਹ ਸੁਣਕ ਲੂੰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੁਸਾਂ ਬੜਾ ਅਨਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ ਹਾਏ! ਐਡਾ ਅਨਰਥ ਹਾਏ! ਹਾਏ ਤੁਸੀ ਬੜੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋ॥

{{gap}}ਪਠਕ ਗਣ! ਮੰਤ੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਵਨ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yxa3wpcl4l777dwp9hgvc73yh6tplf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19325</id>
    <revision>
      <id>220510</id>
      <parentid>217865</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="4ddnh9ry8ljenqvccy479ud4f1f84pl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-
{{gap}} ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥ ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਭੀਮ ਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ » ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ
ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll
ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਡੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ ਬੀਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥
ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ddnh9ry8ljenqvccy479ud4f1f84pl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220511</id>
      <parentid>220510</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="kp38hke941brpicvfrcsotz4io1mc54" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-
{{gap}} {{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}} 

ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਭੀਮ ਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ » ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ
ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll
ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਡੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ ਬੀਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥
ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp38hke941brpicvfrcsotz4io1mc54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220512</id>
      <parentid>220511</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="9dwbovzcf32d97iifg7zi2cemti0g9v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

{{gap}} ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥

ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਭੀਮ ਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ » ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ
ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll
ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਡੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ ਬੀਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥
ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dwbovzcf32d97iifg7zi2cemti0g9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220513</id>
      <parentid>220512</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2178" sha1="9awdtyot3lwq43637sx93kjt9tqhw8a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

 {{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}}

ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਭੀਮ ਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ » ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ
ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll
ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਡੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ ਬੀਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥
ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9awdtyot3lwq43637sx93kjt9tqhw8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220514</id>
      <parentid>220513</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2200" sha1="chmdzgqfquji4rxouwoqc098mp0nha5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

 {{gap}}{{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}}

{{gap}}ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਭੀਮ ਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ » ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ
ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਡੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ ਬੀਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥
ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chmdzgqfquji4rxouwoqc098mp0nha5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220515</id>
      <parentid>220514</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="kvqlgx3te7pfnd2hq7au1kyjpkg2ute" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

 {{gap}}{{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}}

{{gap}}ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ  ਮਹਾਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ
ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਡੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ ਬੀਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥
ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvqlgx3te7pfnd2hq7au1kyjpkg2ute</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220516</id>
      <parentid>220515</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="tp6e3bbbth9rzw71cnh5cl61vk34h2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

 {{gap}}{{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}}

{{gap}}ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ  ਮਹਾਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਤ੍ਰੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜ   ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ  ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥

ਮੰਝੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥
ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥
ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tp6e3bbbth9rzw71cnh5cl61vk34h2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220517</id>
      <parentid>220516</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>220517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="37dgihpjnkhbinlmoz2bxfew3chkpr1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

 {{gap}}{{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}}

{{gap}}ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ  ਮਹਾਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਤ੍ਰੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜ   ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥

ਮੰਭੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥
ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਡੀ 'ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ' ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥
_re
.
Bs can
be
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>37dgihpjnkhbinlmoz2bxfew3chkpr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220518</id>
      <parentid>220517</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2284" sha1="9lygas6v19kg73s1af9dbamam5bg2nd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Parmjit kaur rao&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਗਈਆਂ ਸਚ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਓਹ ਜੇਹੜਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲੇ ਪਵਨ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਜਬਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:-

 {{gap}}{{xxx-larger|ਦੋਹਾ-ਦੁਖ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਭਯੋ, ਸੰਤਾਪ ਨਿਜ ਨਾਰ | ਸ਼ੀਲਤੀ ਪਯਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ
ਕੁਝ ਨ ਕਿਆ ਵਿਚਾਰ ॥}}

{{gap}}ਜਦ ਪਵਨ ਜੀਨੇ ਏਹ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ  ਮਹਾਰਾਜ ? ਜੇਹੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਓਹ ਤਾਂ ਹਬ ਨਹੀਂ ਆਉਨਾ ਪਰ ਅਜੇ ਬੀ ਰਤਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਹੁਨ ਭੀ ਜਾਕੇ ਓਸਦੀ ਤਸੱਲ ਕਰ ਆਉ ਅਤੇ ਮ' ਫ਼ੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਪੁਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਡੀਕਾਂਗ ll

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ-( ਕੁਝ ਕਾਲ ਸੋਚਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ) ਆਹਾ ! ਮੰਤ੍ਰੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜ   ਪ੍ਰਤਿਗਆ ਦ ਭੀ ੧੨ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ-ਹੁਨ ਤੁਸੀ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਓਂ ਜੋ ਰਾਤ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ--ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਏਹ ਸੋਚਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੜ ਆਯਾ ਹਾਂ॥

{{gap}}ਮੰਤ੍ਰੀ--ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਿਰਫ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਚਲੇ ਆਓ ॥

{{gap}}ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਓਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ॥


Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lygas6v19kg73s1af9dbamam5bg2nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/792</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22418</id>
    <revision>
      <id>220148</id>
      <parentid>53529</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="tc4tg6j6lowe3n92h1fqki56gza41la" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੭੯੨}}&lt;/noinclude&gt;ਇਕੁ ਤੂ॥ ਕਿਉ ਨ ਮਰੀਜੈ ਰੋਇ ਜਾ ਲਗੁ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਹੀ॥੧॥ ਮਃ ੨॥ ਜਾਂ ਸੁਖੁ ਤਾ ਸਹੁ ਰਾਵਿਓ ਦੁਖਿ ਭੀ ਸੰਮ੍ਹਾਲਿਓਇ॥ ਨਾਨਕੁ ਕਹੈ ਸਿਆਣੀਏ ਇਉ ਕੰਤ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਹਉ ਕਿਆ ਸਾਲਾਹੀ ਕਿਰਮ ਜੰਤੁ ਵਡੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ॥ ਤੂ ਅਗਮ ਦਇਆਲੁ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਆਪਿ ਲੈਹਿ ਮਿਲਾਈ॥ ਮੈ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਬੇਲੀ ਕੋ ਨਹੀ ਤੂ ਅੰਤਿ ਸਖਾਈ॥ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸਰਣਾਗਤੀ ਤਿਨ ਲੈਹਿ ਛਡਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ਹੈ ਤਿਸੁ ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਈ॥੨੦॥੧॥

{{gap|5em}}ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਕਬੀਰ ਜੀਉ ਤਥਾ ਸਭਨਾ ਭਗਤਾ ਕੀ॥ ਕਬੀਰ ਕੇ {{gap}}ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਅਵਤਰਿ ਆਇ ਕਹਾ ਤੁਮ ਕੀਨਾ॥ ਰਾਮ ਕੋ ਨਾਮੁ ਨ ਕਬਹੂ ਲੀਨਾ॥੧॥ ਰਾਮ ਨ ਜਪਹੁ ਕਵਨ ਮਤਿ ਲਾਗੇ॥ ਮਰਿ ਜਇਬੇ ਕਉ ਕਿਆ ਕਰਹੁ ਅਭਾਗੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੁਖ ਸੁਖ ਕਰਿ ਕੈ ਕੁਟੰਬੁ ਜੀਵਾਇਆ॥ ਮਰਤੀ ਬਾਰ ਇਕਸਰ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ॥੨॥ ਕੰਠ ਗਹਨ ਤਬ ਕਰਨ ਪੁਕਾਰਾ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਆਗੇ ਤੇ ਨ ਸੰਮ੍ਹਾਰਾ॥੩॥੧॥ ਸੂਹੀ ਕਬੀਰ ਜੀ॥ ਥਰਹਰ ਕੰਪੈ ਬਾਲਾ ਜੀਉ॥ ਨਾ ਜਾਨਉ ਕਿਆ ਕਰਸੀ ਪੀਉ॥੧॥ ਰੈਨਿ ਗਈ ਮਤ ਦਿਨੁ ਭੀ ਜਾਇ॥ ਭਵਰ ਗਏ ਬਗ ਬੈਠੇ ਆਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਾਚੈ ਕਰਵੈ ਰਹੈ ਨ ਪਾਨੀ॥ ਹੰਸ ਚਲਿਆ ਕਾਇਆ 
ਕੁਮਲਾਨੀ॥੨॥ ਕੁਆਰ ਕੰਨਿਆ ਜੈਸੇ ਕਰਤ ਸੀਗਾਰਾ॥ ਕਿਉ ਰਲੀਆ ਮਾਨੈ ਬਾਝੁ ਭਤਾਰਾ॥੩॥ ਕਾਗ ਉਡਾਵਤ ਭੁਜਾ ਪਿਰਾਨੀ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਇਹ ਕਥਾ ਸਿਰਾਨੀ॥੪॥੨॥ ਸੂਹੀ ਕਬੀਰ ਜੀਉ॥ ਅਮਲੁ ਸਿਰਾਨੋ ਲੇਖਾ ਦੇਨਾ॥ ਆਏ ਕਠਿਨ ਦੂਤ ਜਮ ਲੇਨਾ॥ ਕਿਆ ਤੈ ਖਟਿਆ ਕਹਾ ਗਵਾਇਆ॥ ਚਲਹੁ ਸਿਤਾਬ ਦੀਬਾਨਿ
ਬੁਲਾਇਆ॥੧॥ ਚਲੁ ਦਰਹਾਲੁ ਦੀਵਾਨਿ ਬੁਲਾਇਆ॥ ਹਰਿ ਫੁਰਮਾਨੁ ਦਰਗਹ ਕਾ ਆਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਉ ਅਰਦਾਸਿ ਗਾਵ ਕਿਛੁ ਬਾਕੀ॥ ਲੇਉ ਨਿਬੇਰਿ ਆਜੁ ਕੀ ਰਾਤੀ॥ ਕਿਛੁ ਭੀ ਖਰਚੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਸਾਰਉ॥ ਸੁਬਹ ਨਿਵਾਜ ਸਰਾਇ ਗੁਜਾਰਉ॥੨॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਾ ਕਉ ਹਰਿ ਰੰਗੁ ਲਾਗਾ॥ ਧਨੁ ਧਨੁ ਸੋ ਜਨੁ ਪੁਰਖੁ ਸਭਾਗਾ॥ ਈਤ ਊਤ ਜਨ ਸਦਾ ਸੁਹੇਲੇ॥ ਜਨਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਜੀਤਿ ਅਮੋਲੇ॥੩॥ ਜਾਗਤੁ ਸੋਇਆ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ॥ ਮਾਲੁ ਧਨੁ ਜੋਰਿਆ ਭਇਆ ਪਰਾਇਆ॥ ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਤੇਈ ਨਰ ਭੂਲੇ॥ ਖਸਮੁ ਬਿਸਾਰਿ ਮਾਟੀ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tc4tg6j6lowe3n92h1fqki56gza41la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/793</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22422</id>
    <revision>
      <id>220149</id>
      <parentid>53533</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="lj0w9sqki4698w0t9xgrjz0ibx5bk3c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੭੯੩}}&lt;/noinclude&gt;ਸੰਗਿ ਰੂਲੇ॥੪॥੩॥ ਸੂਹੀ ਕਬੀਰ ਜੀਉ ਲਲਿਤ॥ ਥਾਕੇ ਨੈਨ ਸ੍ਰਵਨ ਸੁਨਿ ਥਾਕੇ ਥਾਕੀ ਸੁੰਦਰਿ ਕਾਇਆ॥ ਜਰਾ ਹਾਕ ਦੀ ਸਭ ਮਤਿ ਥਾਕੀ ਏਕ ਨ ਥਾਕਸਿ ਮਾਇਆ॥੧॥ ਬਾਵਰੇ ਤੈ ਗਿਆਨ ਬੀਚਾਰੁ ਨ ਪਾਇਆ॥ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤਬ ਲਗੁ ਪ੍ਰਾਨੀ ਤਿਸੈ ਸਰੇਵਹੁ ਜਬ ਲਗੁ ਘਟ ਮਹਿ ਸਾਸਾ॥ ਜੇ ਘਟੁ ਜਾਇ ਤ ਭਾਉ ਨ ਜਾਸੀ ਹਰਿ ਕੇ ਚਰਨ ਨਿਵਾਸਾ॥੨॥ ਜਿਸ ਕਉ ਸਬਦੁ ਬਸਾਵੈ ਅੰਤਰਿ ਚੂਕੈ ਤਿਸਹਿ ਪਿਆਸਾ॥ਹੁਕਮੈ ਬੂਝੈ ਚਉਪੜਿ ਖੇਲੈ ਮਨੁ ਜਿਣਿ ਢਾਲੇ ਪਾਸਾ॥੩॥ ਜੋ ਜਨ ਜਾਨਿ ਭਜਹਿ ਅਬਿਗਤ ਕਉ ਤਿਨ ਕਾ ਕਛੂ ਨ ਨਾਸਾ॥
ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਤੇ ਜਨ ਕਬਹੁ ਨ ਹਾਰਹਿ ਢਾਲਿ ਜੁ ਜਾਨਹਿ ਪਾਸਾ॥੪॥੪॥ ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ ਕਬੀਰ ਜੀਉ॥ ਏਕੁ ਕੋਟੁ ਪੰਚ ਸਿਕਦਾਰਾ ਪੰਚੇ ਮਾਗਹਿ ਹਾਲਾ॥ ਜਿਮੀ ਨਾਹੀ ਮੈ ਕਿਸੀ ਕੀ ਬੋਈ ਐਸਾ ਦੇਨੁ ਦੁਖਾਲਾ॥੧॥
ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਗਾ ਮੋ ਕਉ ਨੀਤਿ ਡਸੈ ਪਟਵਾਰੀ॥ ਊਪਰਿ ਭੁਜਾ ਕਰਿ ਮੈ ਗੁਰ ਪਹਿ ਪੁਕਾਰਿਆ ਤਿਨਿ ਹਉ ਲੀਆ ਉਬਾਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਉ ਡਾਡੀ ਦਸ ਮੁੰਸਫ ਧਾਵਹਿ ਰਈਅਤਿ ਬਸਨ ਨ ਦੇਹੀ॥ ਡੋਰੀ ਪੂਰੀ ਮਾਪਹਿ ਨਾਹੀ
ਬਹੁ ਬਿਸਟਾਲਾ ਲੇਹੀ॥੨॥ ਬਹਤਰਿ ਘਰ ਇਕੁ ਪੁਰਖੁ ਸਮਾਇਆ ਉਨਿ ਦੀਆ ਨਾਮੁ ਲਿਖਾਈ॥ ਧਰਮ ਰਾਇ ਕਾ ਦਫਤਰੁ ਸੋਧਿਆ ਬਾਕੀ ਰਿਜਮ ਨ ਕਾਈ॥੩॥ ਸੰਤਾ ਕਉ ਮਤਿ ਕੋਈ ਨਿੰਦਹੁ ਸੰਤ ਰਾਮੁ ਹੈ ਏਕੁੋ॥ ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਮੈ ਸੋ ਗੁਰੁ ਪਾਇਆ ਜਾ ਕਾ ਨਾਉ ਬਿਬੇਕੁ॥੪॥੫॥

{{center|ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀਉ ਕੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਸਹ ਕੀ ਸਾਰ ਸੁਹਾਗਨਿ ਜਾਨੈ॥ ਤਜਿ ਅਭਿਮਾਨੁ ਸੁਖ ਰਲੀਆ ਮਾਨੈ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਦੇਇ ਨ ਅੰਤਰੁ ਰਾਖੈ॥ ਅਵਰਾ ਦੇਖਿ ਨ ਸੁਨੈ ਅਭਾਖੈ॥੧॥ ਸੋ ਕਤ ਜਾਨੈ ਪੀਰ ਪਰਾਈ॥ ਜਾ ਕੈ ਅੰਤਰਿ ਦਰਦੁ ਨ ਪਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੁਖੀ ਦੁਹਾਗਨਿ ਦੁਇ ਪਖ ਹੀਨੀ॥ ਜਿਨਿ ਨਾਹ ਨਿਰੰਤਰਿ ਭਗਤਿ ਨ ਕੀਨੀ॥ ਪੁਰ ਸਲਾਤ ਕਾ ਪੰਥੁ ਦੁਹੇਲਾ॥ ਸੰਗਿ ਨ ਸਾਥੀ ਗਵਨੁ ਇਕੇਲਾ॥੨॥ ਦੁਖੀਆ ਦਰਦਵੰਦੁ ਦਰਿ ਆਇਆ॥ ਬਹੁਤੁ ਪਿਆਸ ਜਬਾਬੁ ਨ ਪਾਇਆ॥ 
ਕਹਿ ਰਵਿਦਾਸ ਸਰਨਿ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰੀ॥ ਜਿਉ ਜਾਨਹੁ ਤਿਉ ਕਰੁ ਗਤਿ ਮੇਰੀ॥੩॥੧॥ ਸੂਹੀ॥ ਜੋ ਦਿਨ ਆਵਹਿ ਸੋ ਦਿਨ ਜਾਹੀ॥ ਕਰਨਾ ਕੂਚੁ ਰਹਨੁ ਥਿਰੁ ਨਾਹੀ॥ ਸੰਗੁ ਚਲਤ ਹੈ ਹਮ ਭੀ ਚਲਨਾ॥ ਦੂਰਿ ਗਵਨੁ ਸਿਰ ਊਪਰਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lj0w9sqki4698w0t9xgrjz0ibx5bk3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>22704</id>
    <revision>
      <id>220187</id>
      <parentid>53913</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220187</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="n226ivio8ktyru0kcn8z75wtc6b1dvp" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ
|Language=en
|Volume=
|Author=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=1955
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=5
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist
1to4=&quot;-&quot;
5=&quot;ਕਵਰ&quot;
6=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot;
7=&quot;ਦੋ ਗੱਲਾਂ&quot;
8to10=&quot;ਸੂਚੀ ਪਤ੍ਰ&quot;
11=&quot;7&quot;
205to208=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>n226ivio8ktyru0kcn8z75wtc6b1dvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਲਹਿਰ ਹੁਲਾਰੇ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>22706</id>
    <revision>
      <id>220186</id>
      <parentid>53915</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220186</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="2erzxkr8f60z056k16g9fvgvm1vxus7" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਲਹਿਰ ਹੁਲਾਰੇ
|Language=en
|Volume=
|Author=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=1958
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=5
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist
1to4=&quot;-&quot;
5=&quot;ਕਵਰ&quot;
6=&quot;ਕੋਲੋਂਫੋਨ&quot;
7=&quot;3&quot;
156=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot;
157=&quot;ਤਸਵੀਰ&quot;
158to160=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>2erzxkr8f60z056k16g9fvgvm1vxus7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>24263</id>
    <revision>
      <id>220381</id>
      <parentid>150857</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="bfbyzd87lpwnyymkotu4py2godxn02i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 1
|bSize = 464
|cWidth = 447
|cHeight = 596
|oTop = 3
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfbyzd87lpwnyymkotu4py2godxn02i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>29616</id>
    <revision>
      <id>220501</id>
      <parentid>211702</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220501</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="6cbvi7g25kov8m7nizcwrqd1z83qsex" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=Q137845519
|Title=
|Language=pa
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=2012
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 3=&quot;ਟਾਈਟਲ&quot; 4=&quot;ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ&quot; 5=&quot;ਟਾਈਟਲ&quot; 6=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 7=&quot;ਸਮਰਪਣ&quot; 9=&quot;ਤਤਕਰਾ&quot; 8=&quot;-&quot; 10=&quot;-&quot; 11to12=&quot;ਦੋ ਸ਼ਬਦ&quot; 2=&quot;-&quot; 175to177=&quot;-&quot; 178=&quot;ਕਵਰ&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks={{ਪੰਨਾ:ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/9}}
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ]]</text>
      <sha1>6cbvi7g25kov8m7nizcwrqd1z83qsex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ - ਦੂਜਾ ਭਾਗ - ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>29992</id>
    <revision>
      <id>220493</id>
      <parentid>74215</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>missing page 12,੧੩</comment>
      <origin>220493</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="kw0bdyoj1lblmzcyyjju57l3wvgwf70" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ
|Language=pa
|Volume=ਦੂਜਾ ਭਾਗ
|Author=ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰ (1893-1953)
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=_empty_
|Image=1
|Progress=L
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>kw0bdyoj1lblmzcyyjju57l3wvgwf70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220494</id>
      <parentid>220493</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220494</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="mtijwab2rmcktvlblx2131g3ldskc4o" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ
|Language=pa
|Volume=ਦੂਜਾ ਭਾਗ
|Author=ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰ (1893-1953)
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=L
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>mtijwab2rmcktvlblx2131g3ldskc4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ - ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ - ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>29993</id>
    <revision>
      <id>220495</id>
      <parentid>74214</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220495</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="ngybm55his44431zurx2gevwmzc3qgn" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨ
|Language=pa
|Volume=ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ
|Author=ਭਾਈ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰ (1893-1953)
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 2=&quot;-&quot; 3=&quot;ਟਾਈਟਲ&quot; 4=&quot;4&quot; 272=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>ngybm55his44431zurx2gevwmzc3qgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਸਹੁਰਾ ਘਰ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>30560</id>
    <revision>
      <id>220499</id>
      <parentid>81106</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220499</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="70z7vn8n1rmjk10h86ypjbjar5ezxvr" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਸਹੁਰਾ ਘਰ
|Language=en
|Volume=
|Author=ਤ੍ਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਵੈਦ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ
|Address=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
|Year=1944
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1to2=&quot;ਕਵਰ&quot; 3=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 4=&quot;ਮੁਖ ਬੰਧ &quot; 5=&quot;4&quot; 147to150=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>70z7vn8n1rmjk10h86ypjbjar5ezxvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਲਕੀਰਾਂ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>31335</id>
    <revision>
      <id>220185</id>
      <parentid>81276</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>Missing page:50</comment>
      <origin>220185</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="fr261y8tcuwgk3rdw9oo6sk0lu4lgvs" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=
|Language=en
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=L
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>fr261y8tcuwgk3rdw9oo6sk0lu4lgvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>31375</id>
    <revision>
      <id>220504</id>
      <parentid>79847</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220504</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271" sha1="mczm9jtxt05mhcd5p0ogq7kibsdey8z" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਪਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
|Language=pa
|Volume=
|Author=ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸਨਜ਼
|Address=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
|Year=1956
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 2=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 3=&quot;1&quot; 58=&quot;58&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>mczm9jtxt05mhcd5p0ogq7kibsdey8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦੁਖ ਭੰਜਨੀ ਸਾਹਿਬ2.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32724</id>
    <revision>
      <id>220522</id>
      <parentid>86626</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <origin>220522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="cflfqrk8iv12qg3sd409wsheds1b06s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Benipal hardarshan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xxxx-larger|'''ਦੁਖ ਭੰਜਨੀ ਸਾਹਿਬ'''}}

{{x-larger|ਅਰਥਾਤ}}

{{xxx-larger|ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸ਼ਬਦ}} }}
{{Css image crop
|Image = ਦੁਖ_ਭੰਜਨੀ_ਸਾਹਿਬ.pdf
|Page = 1
|bSize = 392
|cWidth = 279
|cHeight = 378
|oTop = 177
|oLeft = 48
|Location = center
|Description = 
}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cflfqrk8iv12qg3sd409wsheds1b06s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦੁਖ ਭੰਜਨੀ ਸਾਹਿਬ2.pdf/3</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32735</id>
    <revision>
      <id>220523</id>
      <parentid>86630</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <origin>220523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="2u0zuss9vt8quoh7itrqqmxi4jkgmz5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Benipal hardarshan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਦੁਖ_ਭੰਜਨੀ_ਸਾਹਿਬ.pdf
|Page = 3
|bSize = 393
|cWidth = 45
|cHeight = 44
|oTop = 29
|oLeft = 296
|Location = left
|Description = 
}}
{{Css image crop
|Image = ਦੁਖ_ਭੰਜਨੀ_ਸਾਹਿਬ.pdf
|Page = 3
|bSize = 393
|cWidth = 45
|cHeight = 44
|oTop = 29
|oLeft = 296
|Location = right
|Description = 
}}

&lt;poem&gt;{{Darkred|{{center|{{x-larger|ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}}

'''{{xxxx-larger|ਦੁਖ ਭੰਜਨੀ ਸਾਹਿਬ}}'''
{{x-larger|ਅਰਥਾਤ}}
{{xx-larger|'''ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸ਼ਬਦ'''}}}}}}&lt;/poem&gt;
{{Css image crop
|Image = ਦੁਖ_ਭੰਜਨੀ_ਸਾਹਿਬ.pdf
|Page = 3
|bSize = 393
|cWidth = 266
|cHeight = 267
|oTop = 222
|oLeft = 60
|Location = center
|Description =
}}
&lt;poem&gt;{{c|
{{darkred|{{xxx-larger|ਭਾ. ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ}}
{{x-larger|ਬਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।}} }} }}&lt;/poem&gt;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2u0zuss9vt8quoh7itrqqmxi4jkgmz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>35297</id>
    <revision>
      <id>220487</id>
      <parentid>109998</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="6k2p0mqtzse5tu7fum8rzljt7or9v2v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gill harmanjot&quot; /&gt;
{{center|ਸਭਯਤਾ ਦਾ ਵਕਾਸ਼}} {{right|੩੩}}{{right|}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਕੇ ਰਖਣ ਦੀ ਖਾਸ ਲੋੜ ਸੀ । ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਸ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤਕ ਬਿਨਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆਂ , ਰਖ ਸਕੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਨ ਲੋਕ ਇਧਰ ਨੂੰ ਧਾਉਂਦੇ ਸਨ।
{{gap}}ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ (੧੪੫o) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ | ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ (੧੭੬੩) ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਜਾਰਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ( Comminercial Revolution ) ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ ਯੁਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਪਾਨੀ, ਪੁਰਤਗੀਜ਼, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗੇਜ਼ ਤੇ ਡੱਚ ਆਦਿ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈਆਂ । ਕੋਲੰਬਸ ਜਦ ੧੪੯੨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਢੰਡਣ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਆਂ ਆ ਜਾਵੇਗਾ (ਅਥਵਾ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਲਭ ਲਏਗਾ । ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਭੋਲੇ ਕੋਲੰਬਸ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪੈਰ ਹੇਠ ਸਹਿਆ ਰੜਕਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਾਲ ਲਈ ਹੈ, ਵਿਚਾਰਾ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6k2p0mqtzse5tu7fum8rzljt7or9v2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220488</id>
      <parentid>220487</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="3cx9hhlos3navr6w1zqi0ho3mkwv821" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gill harmanjot&quot; /&gt;
{{center|ਸਭਯਤਾ ਦਾ ਵਕਾਸ਼}} {{right|੩੩}}{{right|}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਕੇ ਰਖਣ ਦੀ ਖਾਸ ਲੋੜ
 ਸੀ । ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ 
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਸ ਬਹੁਤ ਦੇਰ 
ਤਕ ਬਿਨਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆਂ , ਰਖ ਸਕੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਨ 
ਲੋਕ ਇਧਰ ਨੂੰ ਧਾਉਂਦੇ ਸਨ।
{{gap}}ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ (੧੪੫o) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 
ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ (੧੭੬੩) ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਜਾ-
ਰਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ( Comminercial Revolution ) ਕਰਕੇ 
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਦੀਆਂ 
ਵਿਚ ਯੁਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਤੇ 
ਬਾਹਰਲੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰ 
ਲਿਆ। ਸਪਾਨੀ, ਪੁਰਤਗੀਜ਼, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗੇਜ਼ ਤੇ ਡੱਚ 
ਆਦਿ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ 
ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈਆਂ । ਕੋਲੰਬਸ ਜਦ 
੧੪੯੨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਢੰਡਣ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ 
ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਆਂ 
ਆ ਜਾਵੇਗਾ (ਅਥਵਾ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਲਭ ਲਏਗਾ । 
ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਭੋਲੇ ਕੋਲੰਬਸ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪੈਰ 
ਹੇਠ ਸਹਿਆ ਰੜਕਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ 
ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਾਲ ਲਈ ਹੈ, ਵਿਚਾਰਾ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cx9hhlos3navr6w1zqi0ho3mkwv821</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220489</id>
      <parentid>220488</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="enkeb72o3joxwmk70d7fsa8dy1lqkdp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gill harmanjot&quot; /&gt;
{{center|ਸਭਯਤਾ ਦਾ ਵਕਾਸ਼}} {{right|੩੩}}{{right|}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਕੇ ਰਖਣ ਦੀ ਖਾਸ ਲੋੜ
 ਸੀ । ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ 
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਸ ਬਹੁਤ ਦੇਰ 
ਤਕ ਬਿਨਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆਂ , ਰਖ ਸਕੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਨ 
ਲੋਕ ਇਧਰ ਨੂੰ ਧਾਉਂਦੇ ਸਨ।
{{gap}}ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ (੧੪੫o) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 
ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ (੧੭੬੩) ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਜਾ-
ਰਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ( Comminercial Revolution ) ਕਰਕੇ 
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਦੀਆਂ 
ਵਿਚ ਯੁਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਤੇ 
ਬਾਹਰਲੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰ 
ਲਿਆ। ਸਪਾਨੀ, ਪੁਰਤਗੀਜ਼, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗੇਜ਼ ਤੇ ਡੱਚ 
ਆਦਿ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ 
ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈਆਂ । ਕੋਲੰਬਸ ਜਦ 
੧੪੯੨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਢੰਡਣ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ 
ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਆਂ 
ਆ ਜਾਵੇਗਾ (ਅਥਵਾ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਲਭ ਲਏਗਾ । 
ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਭੋਲੇ ਕੋਲੰਬਸ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪੈਰ 
ਹੇਠ ਸਹਿਆ ਰੜਕਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ 
ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਾਲ ਲਈ ਹੈ, ਵਿਚਾਰਾ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enkeb72o3joxwmk70d7fsa8dy1lqkdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ – ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>45942</id>
    <revision>
      <id>220500</id>
      <parentid>120285</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220500</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="e5wvhg45o922m0es6zoyiqu31a1f96z" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ
|Language=pa
|Volume=
|Author=ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
|Address=ਜਲੰਧਰ
|Year=2018
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਟਾਈਟਲ&quot; 2=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 3=&quot;ਸਮਰਪਣ&quot; 4=&quot;-&quot; 5to6=&quot;ਮੁੱਖਬੰਦ&quot; 7=&quot;ਮੁੱਖਬੰਦ &quot; 8to11=&quot;ਚਿੰਤਨ&quot; 12=&quot;14&quot; 142=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>e5wvhg45o922m0es6zoyiqu31a1f96z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>48411</id>
    <revision>
      <id>220492</id>
      <parentid>126214</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220492</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="sthm2xvhrat7ho41u2urjazk0n9z5z0" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
|Language=pa
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ
|Address=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 2to5=&quot;-&quot; 6=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 7=&quot;ਦੋ ਸ਼ਬਦ &quot; 8=&quot;ਅ&quot; 9=&quot;ੲ&quot; 10=&quot;ਸ&quot; 11=&quot;1&quot; 462=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 463to465=&quot;-&quot; 466=&quot;ਤਤਕਰਾ&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>sthm2xvhrat7ho41u2urjazk0n9z5z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ – ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>49262</id>
    <revision>
      <id>220496</id>
      <parentid>208740</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220496</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="3vuo7n4tgoqkxp8qndel936u5ezsxon" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ
|Language=pa
|Volume=
|Author=ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Transclusion=yes
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 2=&quot;-&quot; 5=&quot;ਟਾਈਟਲ&quot; 6=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 7=&quot;ਸਮਰਪਣ&quot; 8=&quot;ਤਤਕਰਾ&quot; 9=&quot;1&quot; 3=&quot;ਛੋਟਾ ਟਾਈਟਲ&quot; 4=&quot;ਇਸੇ ਕਲਮ ਤੋਂ&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks={{ਪੰਨਾ:ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ – ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/8}}
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>3vuo7n4tgoqkxp8qndel936u5ezsxon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ.pdf/243</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53497</id>
    <revision>
      <id>220308</id>
      <parentid>161373</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagdish Papra</username>
        <id>2490</id>
      </contributor>
      <origin>220308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3619" sha1="kqcrgskwz0vb86btl72fzmxnr0lw3ab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Prabhjot Kaur Gill&quot; /&gt;{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੩੫}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}ਦੁਤੀ ਯੂਧਿਸਟਰ ਵਤ ਸੋਈ ਸਵਾਰਥ ਤੇ ਗਿਰਜਾਤ॥੩੯॥ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:-੪ ਕਥਾ।। ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਕੁੰਭਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਓਹ ਅਲਗਰਜੀ ਕਰਕੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੋਯਾ ਅਧੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਦੇ ਗਲ ਉਪਰ ਡਿਗ ਪਿਆ ਓਸ ਖੋਪਰ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੱਥਾ ਪਾਟ ਗਿਆ ਤੇ ਲਹੂ ਵਗਨ ਲਗਾ ਬੜੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠਕੇ ਅਪਨੇ ਮਕਾਨ ਪਰ ਗਿਆ।। ਉਸ ਚੋਟ ਦੇ ਨਾਂ ਦਵਾਈ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਓਹ ਵੱਡਾ ਘਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਬੜੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਿਆ ਇਸਤੋਂ ਪਿਛੇ ਕਾਲ ਪੈਨ ਕਰਕੇ ਓਹ ਕੁੰਭਿਆਰ ਭੁੱਖ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿਖੇ ਜਾਕੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਪਾਸ ਨੌਕਰ ਰਿਹਾ।। ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉਪਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇਖਕੇ ਸੋਚਿਆ ਜੋ ਏਹ ਕੋਈ ਜੋਧਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸਨੇ ਸਾਮਨੇ ਹੋਕੇ ਚੋਟ ਖਾਧੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਓਹ ਰਾਜਾ ਹੋਰਨਾਂ ਜੋਧਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਬੜਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੋਧਾ ਉਸਦੇ ਉਪਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹੋਨ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਭੈ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਨ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਯਾਰੀ ਪਾਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੋਧੇ ਸਜਾਕੇ, ਹਾਥੀ ਘੋੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਾਕੇ ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਕੁੰਭਿਆਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇਰਾ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ ਅਰ ਕੀ ਜਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਏਹ ਚੋਟ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਸਵਾਮੀ ਏਹ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕੁੰਭਿਆਰ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁੱਟਿਆਂ ਹੋਯਾਂ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਖੋਪਰ ਪਏ ਸਾਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਕੇ ਦੌੜਦਾ ੨ ਉੱਥੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ ਉਸ ਚੋਟ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਯਾ ਹੈ॥ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ ਅਹੋ ਇਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਨ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਿਆਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ ਸੋ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਹੱਥਾ ਦੇਕੇ ਕਢ ਦੇਓ। ਧੱਕੇ ਮਿਲਦਿਆਂ ਕੂਲਾਲ ਨੇ ਆਖਿਆ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾ ਦੇਵੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤਾਂ ਦੇਖੋ। ਇਹ ਸੁਨ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ ਆਪ ਸਬਨਾਂ ਗੁਨਾਂ ਕਰਕੇ ਯੁਕਤ ਹੋ ਤਾਂ ਬੀ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ॥ ਕਿਹਾ ਹੈ:-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqcrgskwz0vb86btl72fzmxnr0lw3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ.pdf/244</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53498</id>
    <revision>
      <id>220309</id>
      <parentid>165986</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagdish Papra</username>
        <id>2490</id>
      </contributor>
      <origin>220309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="s8xi456b760ywljjg0mm7snhr7y33h4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Prabhjot Kaur Gill&quot; /&gt;{{rh|੨੩੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ।। ਵਿਦਯਾ ਯੁਤ ਅਰ ਸੂਰ ਹੋ ਦੇਖਨ ਯੋਗ ਸੁਤਾਤ |
     ਉਪਜੇ ਤੁਮ ਜਿਸ ਕੁਲ ਬਿਖੇ ਤਹ ਗਜ ਹਨਿਯੋ ਨਜਾਤ।੪੦।&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਕੁੰਭਿਆਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:—

੫ ਕਥਾ ।। ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਸੀਹਨੀ, ਜੋੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸੀਹਨੀ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ਼ੇਰ ਹਰ ਰੋਜ ਸ਼ਕਾਰ ਮਾਰਕੇ ਸੀਹਨੀ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਾ ਮਿਲਿਆ
ਅਤੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਫਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਬੀ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਘਰ ਮੁੜਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਿੱਦੜ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮਿਲ ਪਿਆ। ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਜਾਨਕੇ ਪੋਲੇ ਜੇਹੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਆਨਕੇ ਸੀਹਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਂਹਨੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕੁਛ ਭੋਜਨ ਬੀ ਆਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਸ ਗਿਦੜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਜ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੋ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਜਾਨਕੇ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦੂਜਾ ਏਹ ਆਪਨੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ:—
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਲਕ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਬਾਲ ਤਿਯ ਵਿਸਵਾਸੀ ਪੁਨ ਸਾਧ॥
     ਪ੍ਰਾਨਜਾਂਹਿ ਤੋ ਨਾ ਹਨੇ ਹਤੇ ਹੋਤ ਅਪਰਾਧ॥੪੧॥&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਸੋ ਹੁਨ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੱਲ ਸਵੇਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।। ਓਹ ਬੋਲੀ ਹੇ ਭਰਤਾ ਜੇਕਰ ਆਪਨੇ ਬਾਲਕ ਜਾਨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਕਿਆ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਮਾਰਾਂਗੀ। ਕਿਹਾ ਹੈ:—
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ ਪ੍ਰਾਨ ਜਾਤ ਲਖ ਆਪਨੇ ਕਰੋ ਅਕਾਜ ਨ ਆਜ।
      ਧਰਮ ਸਨਾਤਨ ਹੈ ਯਹੀ ਮਤ ਤਯਾਗੋ ਸੁਭ ਕਾਜ॥੪੨॥&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਸੋ ਏਹ ਮੇਰਾ ਤੀਸਰਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਯਾ ਏਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਨੇ ਥਨਾਂ ਦਾ ਦੁਧ ਪਿਲਾ ਕੇ ਪਾਲਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਨਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕੋ ਚਾਲ ਚਲਨ ਨਾਲ ਬਾਲਕ ਅਵਸਥਾ ਬਿਤਾਉਨ ਲੱਗੇ॥ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਬਨ ਵਿਖੇ ਫਿਰਦਾ ਹੋਯਾ ਹਾਥੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜਿਉਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੌੜਨ ਲੱਗੇ ਸੇ ਜੋ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਏਹ ਸਾਡਾ ਦੁਸ਼ਮਨ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8xi456b760ywljjg0mm7snhr7y33h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ.pdf/245</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53499</id>
    <revision>
      <id>220310</id>
      <parentid>165938</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagdish Papra</username>
        <id>2490</id>
      </contributor>
      <origin>220310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="5ygn6x2d1oeafznnhl3ppnw7apak4mp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;{{rh||ਚੌਥਾ ਤੰਤ੍ਰ|੨੩੭}} 
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਨਹੀਂ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਏਹ ਕਹਿਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦੌੜ ਗਿਆ। ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੀ ਆਪਨੇ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਥਵਾ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:— 
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ ਏਕ ਸੂਰ ਰਣ ਮੇਂ ਹੁਤੇ ਸਬ ਕੋ ਹੋਤ ਸੁ ਧੀਰ॥
      ਤਾਾਸ ਭਗੇ ਸਬ ਭਗਭ ਹੈਂ ਸੈਨਾਂ ਹੋਤ ਬਹੀਰ॥੪੩॥ 
ਤਥਾ। ਯਾਂਹੀ ਤੇ ਭੁਪਾਲ ਸਬ ਰਾਖਤ ਹੈਂ ਬਲਵਾਨ
      ਸੂਰਬੀਰ ਉਤਸਾਹ ਯੁਤ ਕਾਤਰ ਛੋਡ ਮਹਾਨ॥੪੪॥&lt;/poem&gt; 
{{gap}}ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਘਰ ਵਿਖੇ ਜਾ, ਆਪਨੇ ਭਾਈ ਦੀ ਕਥਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੁਨਾ, ਹੱਸਨ ਲੱਗੇ। ਓਹ ਗਿੱਦੜ ਦਾ ਬੱਚਾ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਅੱਖੀਆਂ ਲਾਲ ਕਰ ਆਪਨੇ ਹੋਠ ਫਰਕਾ ਭਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਤਿਉੜੀ ਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ॥ ਤਦ ਸੀਹਨੀ ਨੇ ਏਕਾਂਤ ਵਿਖੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਯਾ ਹੇ ਪੁਤ੍ਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਝਿੜਕੀਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਏਹ ਬੀ ਤੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਹਨ॥ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਓਹ ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਕਿਆ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੂਰਮਤਾਈ, ਰੂਪ, ਵਿਦਯਾ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਾਂ ਜੋ ਏਹ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਸੋ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਾਂਗਾ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਸੀਹਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੱਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ:—
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ ਵਿਦ੍ਯਾ ਯੁਤ ਪੁਨ ਸੂਰ ਹੋ ਦੇਖਨ ਯੋਗ ਸੁ ਤਾਤ॥
            ਉਪਜੇ ਤੁਮ ਜਿਸ ਕੁਲ ਵਿਖੇ ਤਹਗਜ ਹਨਿਯੋ ਨ ਜਾਤ॥੪੫&lt;/poem&gt; 
{{gap}}ਹੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹੈਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਨੇ ਥਨ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ ਸੋ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਏਹ ਮੇਰੇ ਪੁਤ੍ਰ ਬਾਲਕ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਗਿੱਦੜ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦੇ ਤਦ ਤੀਕੂੰ ਛੇਤੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਨਿਆਂ ਭਾਈਆਂ ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ॥ ਓਹ ਬੀ ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਨ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਧੀਰੇ ੨ ਖਿਸਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਵਿਖੇ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਸੋ ਤੂੰ ਭੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਏਹ ਰਾਜ ਪੁਤ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਕੁੰਭਿਆਰ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦੇ ਤਦ ਤੀਕ ਛੇਤੀ ਚਲਿਆ ਜਾਹ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਾਕੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ygn6x2d1oeafznnhl3ppnw7apak4mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ.pdf/246</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53500</id>
    <revision>
      <id>220311</id>
      <parentid>165987</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagdish Papra</username>
        <id>2490</id>
      </contributor>
      <origin>220311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="r3czmcr8uc5isn48sgzyqr3xn72bquc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Prabhjot Kaur Gill&quot; /&gt;{{rh|੨੩੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਮਰੇਂਗਾ ਕੁੰਭਿਆਰ ਬੀ ਇਹ ਸੁਨ ਕੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ:—
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ ਜੋ ਸਵਾਰਥ ਤਜ ਮੰਦ ਮਤਿ ਦੰਭੀ ਸਾਚ ਅਲਾਤ॥
      ਦੁਤੀ ਯੁਧਿਸਟਰ ਵਤ ਸੋਊ ਸ੍ਵਾਾਰਥ ਤੇ ਗਿਰ ਜਾਤ॥੪੬॥&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਹੇ ਮੂਰਖ ਸੰਸਾਰ ਤੈਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਲੱਗੋਂ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਕਦੀ ਵਿਸ੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਇਸ ਉਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:—
&lt;poem&gt;ਯਥਾ ਦੋਹਰਾ॥ਜਾਂ ਹਿਤ ਛਾਡੀ ਅਪਨ ਕੁਲ ਉਮਰ ਅਰਧ ਦਈ ਹਾਰ॥
     ਸੋ ਛਾਡਤ ਮੁਹਿ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਨ ਕਿਆ ਨਾਰੀ ਇਤਬਾਰ॥੪੭॥&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਬਾਂਦਰ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:—

{{gap}}੬ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੀਮੀ ਪ੍ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਓਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਪਨੇ ਕੋੜਮੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਦੀ ਥੱਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ॥ ਓਹ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਉਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਨੀ ਤੀਮੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਨੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਪਰਦੇਸ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਬਨ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੇਨੂੰ ਤ੍ਰਿਖਾ ਲਗੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਿਧਰੇ ਜਲ ਨੂੰ ਢੂੰਡ॥ ਓਹ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਉਸਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿਖੇ ਬਨ ਨੂੰ ਢੂੰਡਕੇ ਜਲ ਲਿਆਯਾ ਹੀ ਸਾ ਕਿ ਆ ਕੇ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤੀਮੀ ਮੋਈ ਪਈ ਹੈ॥ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਬੜਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਤਦ ਅਕਾਸ ਬਾਨੀ ਹੋਈ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਏਹ ਬ੍ਰਾਹਮਨੀ ਜੀਉਂ ਉਠੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਨੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵੇਰੀ ਆਖਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਨੀ ਅੱਧੀ ਉਮਰਾ ਦਿੱਤੀ॥ ਇਤਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਨੀ ਜੀਉਂ ਉਠੀ॥ ਤਦ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਜਲ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਫਲ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ॥ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਿਸੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੇ ਭਲੀਏ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3czmcr8uc5isn48sgzyqr3xn72bquc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ.pdf/248</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53502</id>
    <revision>
      <id>220312</id>
      <parentid>165941</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jagdish Papra</username>
        <id>2490</id>
      </contributor>
      <origin>220312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="r2v2zozah8vgslg9fmr6inwh7hawce4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Prabhjot Kaur Gill&quot; /&gt;{{rh|੨੪੦|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}&lt;/noinclude&gt;ਉੱਥੇ ਮਸੂਲੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੇਟੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਸੂਲ ਮੰਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਉਸ ਪਟਾਰੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਕੋ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲਾ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਹੈ ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਏਹ ਕੀ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ। ਓਹ ਬੋਲੀ ਏਹ ਮੇਰਾ ਭਰਤਾ ਰੋਗੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਕੁਟੰਬੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਪਤਿ ਜਾਨਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਭੈਨ ਹੈਂ ਇਹ ਦੋ ਪਿੰਡ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨੂੰ ਭੋਗ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਾਧੂ ਨੇ ਉਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਤਾਂ ਓਹ ਬੀ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਯਾ। ਜਦ ਉਸ ਦੁਸਟ ਬ੍ਰਾਹਮਨੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾ ਕਿਹਾ ਜੋ ਏਹ ਮੇਰੇ ਪਤਿ ਦਾ ਵੈਰੀ ਆਯਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਰਾਜਾ ਇਸਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਲੀਤਾ ਹੈ ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵਾ ਦੇਵੋ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਪ ਨਯਾਇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਪਾਸੋਂ ਲੀਤਾ ਹੋਯਾ ਹੈ ਸੋ ਦੇਹੁ ਉਹ ਬੋਲੀ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੀਤਾ॥ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਹਿਕੇ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਉਮਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਸੋ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਤਦ ਬਾਹਮਨੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਮਾਰੇ ਤਿੰਨ ਵੇਰੀ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਉਮਰਾ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇਤਨਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਮਰ ਗਈ॥ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਇਹ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਕਹਿ ਸੁਨਾਯਾ ਇੱਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ:—
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾਂ ਹਿਤ ਛਾਤੀ ਅਪਨ ਕੁੱਲ ਉਮਰ ਅਰਧ ਦਈ ਹਾਰ॥
     ਸੋ ਛਾਡਤ ਮੁਹਿ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਨ ਕਿਆ ਨਾਰੀ ਇਤਬਾਰਿ॥੪੭।&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਾਕੇ ਬਾਂਦਰ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ॥ ਕਿਆ ਸੁੰਦਰ ਏਹ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:—
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ॥ਕਿਆ ਨ ਦੇਤ ਕਿਆ ਨਾ ਕਰਤ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਰਸਰਬ
     ਬਿਨਾਂ ਅਸ੍ਵ ਜਹ ਹੇਖਤੇ ਮੁੰਡਨ ਸਿਰ ਬਿਨ ਪਰਬ॥੪੮॥&lt;/poem&gt; 
{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੈ ਬਾਂਦ੍ਰ ਬੋਲਯਾ ਸੁਨ:—&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2v2zozah8vgslg9fmr6inwh7hawce4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/166</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55745</id>
    <revision>
      <id>220222</id>
      <parentid>154992</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="9699r7pqbsoxhq6i09fe2nn48cdbyvx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਵੇਂ ਵਜੋਂ ਐਲਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਭ ਕ੍ਰਝ ਹੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਪਾਟੀ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਖੋਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਿਚ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸੇ &quot;ਨਵੇਂ&quot; ਰਸਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ।

{{gap}}ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਲੱਭ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੰੜ੍ਰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਰੋਧ--ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਰਬ--ਵਿਆਪਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਵਿਧੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਰੁੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਓ ਅਸੀਂ &quot;ਵਿਧੀ&quot; ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ।

'''ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ--ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ'''

{{gap}}ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉਤੇ, ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ, ਕਲਪਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਨੇੜਲੇ ਟੀਚੇ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਠੋਸ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9699r7pqbsoxhq6i09fe2nn48cdbyvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/171</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55753</id>
    <revision>
      <id>220227</id>
      <parentid>155013</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="csqx1dpvn5og0tdqxk0825fly98idlt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ '''ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ''' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਢੰਗ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਲੱਛਣ ਹੈ।ਬੇਸ਼ਕ, ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਤਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਸਾਇਣਕ, ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਢੰਗ ਦੂਜੇ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਪੁਰਾਤਤਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ। ਗਣਿਤ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ ਇਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ, ਗਿਆਨ ਨਿਖੇੜਣ ਦਾ ਹੀ ਰੁਝਾਣ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਜੌੜਣ ਦਾ ਵੀ ਰੁਝਾਣ ਹੈ। ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ, ਜਿਹੜਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਜੋੜਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਠੌਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਢੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੀ ਹਲ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ, ਸੰਸਾਰ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csqx1dpvn5og0tdqxk0825fly98idlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/168</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55754</id>
    <revision>
      <id>220224</id>
      <parentid>155001</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="mvhnlzhh2e8fp5getmrw7dj673c6pq2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ--ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸਾਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਨਿਗਮਨ ਦਾ ਢੰਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਉਤੇ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੰਤਕ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਨ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਵਲੋਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਗਮਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਸੀ; ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਮ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਖਾਸਾ ਦਸਦਿਆਂ, ਬੇਕਨ ਨੇ ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਐਸੀ ਲਾਲਟੈਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਰਾਹ ਰੁਸ਼ਨਾਉੱਦੀ ਹੈ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਰੇਨੇ ਦਿਕਾਰਤੀ ਦੀ ਰਾਇ ਵਖਰੀ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਗਿਆਨ ਠੀਕ ਠੀਕ ਸਬੂਤਾਂ ਉਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਅਸਲੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨ ਜਿੰਨੀਂ ਸ਼ੁਧ ਵਿਗਿਆਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਣਾ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਨੁਕਸ ਹੈ: ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਕਿਸੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਠੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਆਮ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਮੈਨੂਅਲ ਕਾਂਤ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mvhnlzhh2e8fp5getmrw7dj673c6pq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/254</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55757</id>
    <revision>
      <id>220344</id>
      <parentid>158717</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="ggia45cybah1fe8uqxyf9uqxt7gipze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਉਪਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਉਤੇ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ ਜਾਏ।

{{gap}}ਤਾਂ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਹਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੇ--ਬੀਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਝ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਸਮਝਦੇ ਸਨ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਹੀਗਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਟਣਾ ਦੇ ਵਾਪਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਅਗੇਤਾ ਦੇਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਚਮੁਚ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੋਂ ਐਸਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੀਗਲ ਦੇ ਇਕ ਚੇਲੇ ਨੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਮੰਤਵ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ: &quot;ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਉਸ ਮੁਰਗੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ&quot;। ਕਿਉਂਕਿ ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਉਤੇ ਹੀ ਉਸਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉਨਤ ਸ਼ਰੇਣੀ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸਲਈ ਸਚਮੂਚ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਜਿਹੜੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੫੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggia45cybah1fe8uqxyf9uqxt7gipze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/131</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56851</id>
    <revision>
      <id>220188</id>
      <parentid>154427</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2860" sha1="g4qm5ll3xsn2ijcvthw635q42g9x9a9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੁਝ ਹੀ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ-- ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।

'''ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਕੀ ਹੈ?'''

{{gap}}&quot;ਮੈਟਾਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ&quot; ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਭੌਤਕ- ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ&quot;, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਵਟੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਕੰਦਰੀਆ ਦੇ ਇਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀਅਨ, '''ਰੋਡੇਜ਼ ਦੇ ਆਂਦਰੋਨੀਕਸ''' (ਜਿਸਨੇ ਅਰਸਤੂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ), ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦੇਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਖਾਉਤੀ ਪ੍ਰਥਮ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਜਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ '''ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ''', ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਤੋਂ ਮਗਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਗਈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਹੀਗਲ ਇਸਨੂੰ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਮੈਟਾਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਮੰਤਕੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨਾ ਬਦਲਣਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਸਿੱਟੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਗਤੀ ਨੂੰ, ਇਸਦੇ ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। &quot;ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਲਈ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਪਰਤੌ, ਵਿਚਾਰ,&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g4qm5ll3xsn2ijcvthw635q42g9x9a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/132</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56852</id>
    <revision>
      <id>220189</id>
      <parentid>154430</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="jcr4suzxf6jyq042mpfn2hm7p1ijtux" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਖ-ਪੜਤਾਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ-- ਅਬਦਲ, ਕਠੋਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇਕੋ ਰੂਪ ਰੱਖਦੀਆਂ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮੇਲ ਵਿਰੋਧੀ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ 'ਹਾਂ, ਹਾਂ;' 'ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ' ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਉਹ ਬਦੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ।&quot;*

{{gap}}ਇਸਲਈ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਦੋ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਢੰਗ ਹਨ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮੰਣਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਣਦਾ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਪਦਾਰਥਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਖਾਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਗਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਗਰੋਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਹ ਗਤੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਗਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਕਰਮ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, '''&quot;ਐਂਟੀ-ਡੂਹਰਿੰਗ&quot;''', ਸਫਾ ੩੧।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcr4suzxf6jyq042mpfn2hm7p1ijtux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/133</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56853</id>
    <revision>
      <id>220190</id>
      <parentid>154433</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="kvsgwnsv60spyzvosau096ixacesvq7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਘੋਲ ਵਜੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਸ, ਜਾਂ ਸਵੈ-ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ, ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਥਾਂ-ਬਦਲੀ, ਵਾਧਿਆਂ ਜਾਂ ਘਾਟਿਆਂ, ਦੁਹਰਾਅ ਜਾਂ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਗਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬੋਧ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਠੀਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਵਲੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਕੋਲਿਤਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ, ਨਿਰੀਖਣ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਣਿਤ, ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਆਦਿ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਭਤਾਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ।

{{gap}}ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ '''ਜਾਂ ਲਮਾਰਕ''' ਨੇ ਤੱਥਾਤਮਕ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਘੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ &quot;ਜੰਤੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ&quot; ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਵਿਗਾਸ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾ ਵੱਲ ਗਤੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ; ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸਰੀਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਢੰਗ ਦੇ ਗ਼ਲਬੇ ਹੇਠ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸਿਰਫ਼ ਐਸੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvsgwnsv60spyzvosau096ixacesvq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/134</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56854</id>
    <revision>
      <id>220191</id>
      <parentid>154436</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="j74j2zzq8sseyjudffm7nwwpqr3fguc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਲੇ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਵਿਚ ਵਿਘਣ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂਵੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾ-ਬਦਲਣਯੋਗਤਾ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸੀਮਤ ਢੰਗ ਹੈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

'''ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਲੱਭਤਾਂ'''

{{gap}}ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਦਾ ਦਿਵਾਲੀਆਪਣ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ। ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਕਾਂਤ ਨੇ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗਣਿਤ--ਵਿਗਿਆਨੀ '''ਪੀਅਰੇ ਲਾਪਲਾਸ''' ਨੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੁੱਢ ਬਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਿਥਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ: ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਧੂੜ ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚੋਂ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਜੂਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰੇੜ ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j74j2zzq8sseyjudffm7nwwpqr3fguc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/135</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56855</id>
    <revision>
      <id>220192</id>
      <parentid>154439</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="cstpcq9usrxc1q6eycxszk1ny12dspi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਰੋਧ--ਵਿਕਾਸੀ ਵਿਚਾਰ ਖ਼ੁਦ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਬਦਲਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵੰਨ--ਸੁਵੰਨਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੌਨ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਲੱਭਤਾਂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਮਹੱਤਾ ਸੀ-- ਸਜੀਵ. ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸੈੱਲ-ਰੂਪੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਲੱਭਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ਕਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ
ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਸਰਲਤਾ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾ ਵੱਲ, ਹੇਠਲੇ ਤੋ ਉਪਰਲੇ ਵੱਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ-ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਰੂਪਾਂ-- ਤਾਪ, ਚੁੰਬਕੀ, ਮਕਾਨਕੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ-- ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਬੰਧ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

{{gap}}੧੯੩੦-ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਥਿਓਦਰ '''ਸ਼ਵਾਨ''' ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਥੀਆਸ '''ਸ਼ਲਾਈਡਨ''' ਨੇ ਸਜੀਵ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੈੱਲ ਦੀ ਲੱਭਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸੀ। ਇਹ ਲੱਭਤ ਅਥਾਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਜੀਵ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cstpcq9usrxc1q6eycxszk1ny12dspi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/136</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56856</id>
    <revision>
      <id>220193</id>
      <parentid>154448</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="bnjbakx57sh8oee9k228jm6wot5c4yb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ਕਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ '''ਜੇਮਜ਼ ਜੂਲ''' ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭੌਤਕ-- ਵਿਗਿਆਨੀ '''ਐਮਿਲ ਲੈਂਜ਼''' ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਵੀ ਪਰਗਟ ਜਾਂ ਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਸੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦਲੀਲ ਦਿਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੂਨਯ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸੂਤਰ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੂਲ ਅਤੇ ਲੈਂਜ਼ ਨੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਤਬਾਹ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਮਕਾਨਕੀ ਤੋਂ ਤਾਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ, ਤਾਪ ਤੋਂ ਬਿਜਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ, ਆਦਿ।

{{gap}}ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ '''ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ''' ਵਲੋਂ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਨਸਪਤੀ-ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਪਦਾਰਥਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਤੱਥਾਤਮਕ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnjbakx57sh8oee9k228jm6wot5c4yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/137</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56857</id>
    <revision>
      <id>220194</id>
      <parentid>154452</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="8k8th1mwa6fwidk4n1jk63l1gz27uq3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਧਰਤੀ, ਇਸਦਾ ਕੇਂਦਰਕ ਅਤੇ ਸਤਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਦੇ ਅਸੂਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਅਰਥਾਤ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀ ਹੇਠਲੇ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਤੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਬਦਲ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਯਥਾਰਥ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਉਪਰਲੇ ਚੁੰਬਕੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਘਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਮੌਸਮ ਉਪਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਦਬਾਅ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਇਕੱਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ; ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਨਾਵਲ
&quot;ਗਰਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼&quot; ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਰੇਅ ਬਰੈਡਬਰੀ ਉਸ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਦੌਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਜਸੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵੀ, ਇਕ ਇਕੱਲੀ ਤਿੱਤਲੀ ਜਾਂ ਚੂਹੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8k8th1mwa6fwidk4n1jk63l1gz27uq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/138</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56858</id>
    <revision>
      <id>220195</id>
      <parentid>154454</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="h2m1ok7ahe8dvj6hm8f3ugfso9jfqt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਵਧਾਅ ਕੇ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬੰਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਚਮੁਚ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੀ ਮਗਰਲੇ
ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਫ਼ੈਡਰਲ ਜਰਮਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦਾ ਇਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਰਾਬਰਟ ਸਟਾਈਗਰਵਾਲਡ, ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਕਾਰਗਰ ਕੀੜੇ ਮਾਰ ਦਵਾਈ, ਡੀ. ਡੀ. ਟੀ. ਦੀ ਲੱਭਤ ਉਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਕੀੜੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਡੀ. ਡੀ. ਟੀ. ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਥੋਹੜੇ ਫੁੱਲ ਪਰਾਗੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਲ ਅਤੇ ਬੋਰ ਘੱਟ ਹੋਏ। ... ਥੱਲੇ ਬੈਠੀ ਡੀ. ਡੀ. ਟੀ. ਧਰਤੀ ਉਪਰਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਈ, ਉਥੋਂ ਇਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਗਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਸਾਡੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਅਦਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਡੀ. ਡੀ. ਟੀ. ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ ਕਿ ਡੀ ਡੀ.ਟੀ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਈ ਜਾਏ।

{{gap}}ਪਰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h2m1ok7ahe8dvj6hm8f3ugfso9jfqt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/139</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56859</id>
    <revision>
      <id>220196</id>
      <parentid>154459</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="4kysfqmbk3aj2qmy2ponnz3hjd1trm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਉਮਰ ਖੱਯਾਮ, ਆਪਣੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

{{gap}}{{gap}}ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ

{{gap}}{{gap}}ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਬੱਸ ਝੂਠ ਹੈ।

{{gap}}{{gap}}ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ

{{gap}}{{gap}}ਲੰਮਾ ਪੈਂਡਾਂ ਮਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}{{gap}}ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ

{{gap}}{{gap}}ਦਾ ਸੱਚ ਨਾ ਸਮਝੋ,

{{gap}}{{gap}}ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਭੇਤ ਅੱਖ ਨਾਲ

{{gap}}{{gap}}ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

{{gap}}ਦੁਨੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਦਲਦੀ ਅਤੇ ਹਰਕਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਅਨਿੱਖੜ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲਾਏ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਨਯ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਿਆਂ ਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਮੁਢਲੇ ਅਣੂਆਂ ਤੋਂ ਐਟਮ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਲੀਕਿਊਲ। ਵੱਡੇ ਵਜੂਦ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ; ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਜੀਵ-–ਵੰਨਗੀਆਂ, ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲ ਦੂਜੇ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kysfqmbk3aj2qmy2ponnz3hjd1trm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/140</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56860</id>
    <revision>
      <id>220197</id>
      <parentid>154463</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="9pe1r5ek7bssr5bn1cezi6xxa7z3qyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਵਿਗਾਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?'''

{{gap}}ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਰਾਹੀਂ ਨਿਖੇੜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਡਿਮੋਕਰੀਟਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਐਟਮ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਐਟਮ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਾਰ (ਭਾਵ, ਮਾਤਰਾ) ਕਰਕੇ ਫ਼ਰਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ: ਅਜੀਵ ਅਤੇ ਸਜੀਵ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਆਤਮਾ ਵੀ ਐਟਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੋਲ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਵਿਚ ਹਲਕੇ ਹਨ।
ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਮਾਤਰਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਖ਼ੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸੂਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਅਰਬ ਦੇ ਕੀਮੀਆਗਰ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਬਰ (ਜਾਬਿਰ-ਇਬਨ-ਖਯਾਨਾ) ਨਾਂ ਦੇ ਕੀਮੀਆਗਰ ਨੇ ਗੰਧਕ ਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰੇ ਦਾ ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੂਣ ਬਣਾਏ। ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।

{{gap}}ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਇਕ ਵਸਤ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਗਭਰੀਟ ਬਣਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਆਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਤੇ ਬੁਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pe1r5ek7bssr5bn1cezi6xxa7z3qyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/141</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56861</id>
    <revision>
      <id>220198</id>
      <parentid>154471</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="4kgwqnz4jgk9k93miyqapioutmtuf1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹਾਂ। (ਇਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ) ਇਹ ਅਮਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਪੋਹ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਲਪਣ ਤੋਂ ਗਭਰੀਟ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਣ ਵਾਲੀ ਲਕੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਿ ਨਵੇਂ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਛਲਾਂਗ ਵਰਗੀ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

{{gap}}ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੌਧਕ ਦਲੀਲਾਂ (sorites) ਵੀ ਸੁਝਾਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਗੁਣਾਤਮਕ ਛਲਾਂਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ ਨੂੰ ਮੰਤਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਮਾਤਰਿਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, &quot;ਢੇਰ&quot; ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਦਲੀਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਢੇਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੇਤ ਦੇ ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਜ਼ੱਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਤ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਜ਼ੱਰਾ ਢੇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਦੋ ਜ਼ੱਰੇ, ਨਾ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਜ਼ੱਰੇ ਢੇਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ...। ਰੇਤ ਦੇ ਇਕ ਜ਼ੱਰੇ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਢੇਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਤਾਂ ਫ਼ਿਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘੜੀ? &quot;ਗੰਜ&quot; ਬਾਰੇ ਦਲੀਲ ਵਿਚ ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਲ ਉਤੇ ਉਲਟੇ ਪਾਸਿਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਮਨੁੱਖ ਗੰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ 
ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਆਦਿ ਆਦਿ ਵਾਲਾਂ ਜਿੰਨੀਂ ਘਟਾ ਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਗੰਜ ਤਾਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kgwqnz4jgk9k93miyqapioutmtuf1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/142</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56862</id>
    <revision>
      <id>220199</id>
      <parentid>154678</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="7t0ou0t42ziy92qlo4j8y3rrzqylfdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਇਗਾ? ਫ਼ਿਰ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅੱਜ ਵੀ ਢੇਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਗੰਜੇ
ਰਹੇ ਹਨ...। ਇਹਨਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਰਿਕ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਮਾਤਰਿਕ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਨ ਗੁਣਾਤਮਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਹੋਰ, ਹਸਾਉਣੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਹੀਗਲ ਨੇ ਦਿਤੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਗਰੋਸ਼* ਖਰਚ ਕਰ ਦਿਓ ਜਾਂ
ਥਾਹਲਰ*, ਇਹ ਕੋਈ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੇ ਇਸ &quot;ਕੋਈ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ&quot; ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਬਟੂਆ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨਾਲ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਇਹ ਧੀਮੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪੋਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬਾਲਪਣ ਤੋਂ ਗਭਰੀਟ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ), ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿਗਾਸਮਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। '''ਵਿਗਾਸ''' ਨਿਰਵਿਘਣ, ਦਰਜਾ--ਬਦਰਜਾ, ਹੌਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਗੁਣਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ '''ਇਨਕਲਾਬੀ''' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਬੀਤੇ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋਣਾ, ਸਮਾਜਕ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਮੂਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{bar|20}}

{{gap}}*ਛੋਟੇ ਜਰਮਨ ਸਿੱਕੇ। -- ਅਨੁ:&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7t0ou0t42ziy92qlo4j8y3rrzqylfdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/143</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56863</id>
    <revision>
      <id>220200</id>
      <parentid>154474</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="sa6xjyohumhcyggbbinvypc9w0ynfkd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਸਮਾਜਕ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ।

{{gap}}ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਮਾਤਰਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, '''ਅਨੈਕਸਾਗੋਰਸ''' ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਬੀਜ ਵਿਚ ਵਾਲ, ਨਹੁੰ, ਨਾੜੀਆਂ, ਪੱਠੇ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਅਦਿੱਖ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੁੜਦੀਆਂ, ਵਧਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਕੁ ਵਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਡਾਰਵਿਨਵਾਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਗਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਮਲ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾਸ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਅਮਲੀ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਰਾ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਿਰੋਲ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੁਰਜੂਆ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ '''ਜਾਰਜ ਕੂਫੀਏਰ''' ਵਲੋਂ ਘੜੇ ਗਏ ਪਰਲੋ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੂਵੀਏਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਵਿਗਾਸ ਸ਼ਾਂਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰਲੋਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੁਵੀਏਰ ਦੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sa6xjyohumhcyggbbinvypc9w0ynfkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/144</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56864</id>
    <revision>
      <id>220201</id>
      <parentid>154476</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="216u8df40ssyse0whhe81oty83xdvr9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਮਾਜਕ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਮਾਅਰਕੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇ ਰਹੇ।

{{gap}}ਉਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਰਖ-ਪੁਰੱਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਣਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਉਪਰ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਗੁਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਛਲਾਂਗਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ, ਨਵੇਂ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ, ਵਿਗਾਸ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੋੜ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਹਨ ਰੀਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ &quot;ਦਸ ਦਿਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਹਿਲਾ ਦਿਤੀ&quot; ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਣਾਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਅਕਤੂਬਰ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਘਟਣਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚੰਭਾ ਬਣ ਕੇ ਆਈਆਂ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਦੇ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਸਨ।

{{gap}}ਗੱਲ ਮੁਕਾਉਂਦਿਆਂ, ਸਾਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਲਾਂਗਾਂ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ: ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਤਾਪਮਾਨ ਉਤੇ ਧਾਤ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>216u8df40ssyse0whhe81oty83xdvr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/145</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56865</id>
    <revision>
      <id>220202</id>
      <parentid>154484</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2490" sha1="ia3vhv3nzea65tc1r50xwrbxuuhjlfv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਤਰਲ ਬਣਨ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਨ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛਲਾਂਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਪਰ ਸਕਦੀ ਹੈ-- ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਯੂਰਪ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵੀ ਵਾਪਰੇ ਹਨ।

{{gap}}ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਗੁਣ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ '''ਇਨਕਲਾਬੀ ਖ਼ਾਸਾ''' ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਿਗਾਸਮਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਗਾਸਮਈ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਾਂ: ਗਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਕੀ ਹੈ?

'''ਕੀ ਗਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਆਦਿ ਹੈ?'''

{{gap}}ਪਿੱਛੇ ਦੂਰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿਚ ਐਸੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਆਸ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਮੂਲ ਤੱਤ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਵੈ-ਗਤੀ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ia3vhv3nzea65tc1r50xwrbxuuhjlfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/146</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56866</id>
    <revision>
      <id>220203</id>
      <parentid>154496</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="enocxzkc9ktovq73lhauvqozfcvycgi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਸਤ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਿਥ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹਨ: ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਬਰਫ਼, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ, ਆਦਿ। ਉਲਟ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਕਰਮ, ਇਹ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਯੂਨਾਨ, ਅਤੇ
ਮਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਕਿਆਸ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

{{gap}}ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ '''&quot;ਲਾਓ ਤਸੀ&quot;''' ਨੇ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਮੂਲ ਤੱਤ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ &quot;ਤਾਓ&quot; ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਤਾ ਸੀ। &quot;ਤਾਓ&quot; ਦੀ ਸੰਬਾਦਕਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਹਨ: &quot;ਤਾਓ&quot; ਖਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਦਲ ਹੈ। ਮਹਾਨ &quot;ਤਾਓ&quot; ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੱਦਾਂ-ਬੰਨੇਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਪੁਸਤਕ &quot;ਤਾਓ ਦੇ ਜਿੰਗ&quot; ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ &quot;ਤਾਓ&quot; ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਬਦਸੂਰਤ ਪਰਿਪੂਰਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enocxzkc9ktovq73lhauvqozfcvycgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/147</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56867</id>
    <revision>
      <id>220204</id>
      <parentid>154501</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="d3ya0sq4jg246uaykjh3v5zt7hj1493" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੈ, ਵਿੰਗਾ-ਟੇਢਾ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਥੋਹੜੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਦ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ, ਆਦਿ। ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਿਰਾਕਲੀਟਸ ਨੇ ਵੀ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ ਸਨ: &quot;ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ -- ਜਿਊਂਦਾ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ, ਚੌਕਸ ਅਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;* ਪੂਰਬ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਘੋਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚੰਗਾ (ਅਰਮੁਜ਼ਦਾ) ਇਕ ਪਾਸੇ, ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ (ਅਧਿਮਾਨ) ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਗਰੋ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਜੋਰਦਾਨੋ ਬਰੂਨੋ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਿਰੋਧ ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਵਿਨਾਸ਼ ਉਦਭਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦਭਵ ਵਿਨਾਸ਼, ਪਿਆਰ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਪਿਆਰ। ਇਸਤੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ: ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰਲੇ ਭੇਦਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਲਟ--ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਹੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,

{{bar|20}}

{{gap}}*'''&quot;ਸੰਸਾਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ&quot;''', ਸਫਾ ੨੭੬ (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3ya0sq4jg246uaykjh3v5zt7hj1493</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/149</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56869</id>
    <revision>
      <id>220205</id>
      <parentid>154512</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="2p1h3db1jue3xmcq6ljiuewe4z35kd5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}{{gap}}ਸਦਾ ਲਈ ਕਿਸਨੇ ਘੜੇ ਹਨ--

{{gap}}{{gap}}ਮੌਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਤੂਫਾਨ ਦਾ

{{gap}}{{gap}}ਪਤਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ?

{{gap}}{{gap}}ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਤਾਂ ਹਰ

{{gap}}{{gap}}ਚੀਜ਼ ਹਰ ਵਲਗਣ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ

{{gap}}{{gap}}ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ

{{gap}}{{gap}}ਜਦ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ

{{gap}}{{gap}}ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਸਿੱਟੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ

{{gap}}{{gap}}ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।*

{{gap}}ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਘੋਲ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਮੰਣ ਲੈਣਾ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ: ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਵਿਰੋਧਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਸਗੋਂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਚੇਤੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਕਵੀ, ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ-ਖਾਨ, ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

{{gap}}ਬੁਰਾਈ ਚੰਗਿਆਈ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ

{{gap}}ਚੰਗਿਆਈ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ;

{{gap}}ਬੁਰਾਈ ਕਰੋਧ ਵਿਚ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, '''&quot;ਪਰਗੀਤ&quot;''', ਖੁਦੋਜੈਸਤਵੇਨਾਯਾ ਲਿਤਰਾਤੂਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੬੭, ਸਫਾ ੩੬ (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p1h3db1jue3xmcq6ljiuewe4z35kd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/150</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56870</id>
    <revision>
      <id>220206</id>
      <parentid>154511</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="jc3txrzec7n8ia5u0q1gqj72hlfbgip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}{{gap}}ਨਿੰਦਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਗਿਆਈ

{{gap}}{{gap}}ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ...*

{{gap}}ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਾਕਲੀਟਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ:&quot;ਸਭ ਇਕ ਹੈ-- ਵੰਡ ਅਤੇ ਅਵੰਡ, ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਅਣਜਨਮਿਆ, ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਨੰਤਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ...&quot;** ਵਿਰੋਧੀ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚਲਾ ਸੰਬੰਧ ਨੇੜਲਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ-- ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿਚ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ, ਗਣਿਤ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨਫ਼ੀ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ ਵਿਖੰਡਣ, ਬੋਧ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ।

{{gap}}ਪਰ ਵਿਰੋਧਤਾਈ ਨਿਰੀ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਓ ਨੂੰ ਘੋਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਘੋਲ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਘੋਲ ਉਲਟ--ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਅੰਤਰਕਰਮ ਦਾ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ, ਖਿੱਚਣਾ ਅਤੇ ਧੱਕਣਾ, ਆਦਿ)। ਮਹਾਨ ਜਰਮਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਜੋਹਨ ਵੁਲਫ਼ਗੈਂਗ ਗੋਟੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪ

{{bar|20}}

{{gap}}*'''&quot;ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ&quot;''', ਮਾਸਕੋ, ੧੯੫੫, ਸਫਾ ੫੬ (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।

{{gap}}**'''&quot;ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ&quot;''', ਪੋਲਿਤਇਜ਼ਦਾਤ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੫੫, ਸਫਾ ੪੫ (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jc3txrzec7n8ia5u0q1gqj72hlfbgip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/151</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56871</id>
    <revision>
      <id>220207</id>
      <parentid>154515</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="phc5ut4suz0me5uvanthvzpgq3fqfex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ ਹੈ।

{{gap}}ਹਰ ਵਿਰੋਧਤਾਈ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਧਦੀ ਹੈ (ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਕ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੂਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ; ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ '''ਸ਼ਤਰੂਤਾ ਵਾਲੀਆਂ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ--ਮਾਲਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ।

{{gap}}ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਗ਼ੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਹੀ ਹਨ। ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸਚਮੁਚ ਮੌਜੂਦ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮੰਨ-ਮਣੌਤੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਅਕਸਰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ &quot;ਚੰਗੇ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮਾੜੇ&quot;, ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸਦੇ &quot;ਚੰਗੇ&quot; ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਅਤੇ &quot;ਮਾੜਿਆਂ&quot; ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ &quot;ਸਾਂਝੀ ਭਲਾਈ&quot; ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ, ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਨ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phc5ut4suz0me5uvanthvzpgq3fqfex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/152</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56872</id>
    <revision>
      <id>220208</id>
      <parentid>154518</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="drqctsv1258joxeigino0f1v7zzn172" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਘੋਲ ਰਾਹੀਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਮਾਇਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ &quot;ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ&quot; ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ &quot;ਸੁਗਾਤ&quot; ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਗ਼ਲਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੰਨ--ਮਣੌਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

{{gap}}ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ, ਸਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ '''ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ''' ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ '''ਵਿਕਾਸ''' ਦਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਤੱਤ ਅਤੇ '''ਸੋਮਾ''' ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਗਰ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

'''ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਚੌਂਗਮੱਤ'''

{{gap}}ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਮੰਤਕੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਚਮੁਚ, ਇਕੋ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਇਕੋ ਹੀ ਵੇਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਵਾਂ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਸੋਚਣੀ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਕੋ ਹੀ ਬੰਦੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਜਿਊਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਬੇਸ਼ਕ, ਆਦਮੀ ਮਰਦੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drqctsv1258joxeigino0f1v7zzn172</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/153</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56884</id>
    <revision>
      <id>220209</id>
      <parentid>154741</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="hc1ofiwiw7skfdrahl8oq0dblr9i070" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਹੀ ਖਾਸੀਅਤ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਇਗਾ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਗੇ: ਉਹ ਆਦਮੀ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਪਰ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਤੱਥ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਹਨ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ: ਕੀ ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸ ਉਪਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰੰਤਰਤਾ-ਰਹਿਤ, ਬਿਜਲਾਣਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਉਪਰ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਧਾਂਤ ਘੜੇ ਗਏ: ਲਹਿਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਬਿਜਲਾਣਵੀ ਸਿਧਾਂਤ। ਕਈ ਝਗੜੇ ਚੱਲੇ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਿਧਾਂਤ ਠੀਕ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਵਿਗਿਆਨੀ  '''ਇਸਾਕ ਨਿਊਟਨ''' ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ-ਰਹਿਤ, ਨਿੱਖੜਵੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਣੂਆਂ ਦਾ, ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਦਾ ਵਹਾਅ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਡੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀ '''ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਹਾਈਜਨਸ''' ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿੱਟਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਕਿਰਣ-ਵਿਚਲਣ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਿਰੰਤਰ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਿੱਟਾ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਨੇ ਇਹ ਤੱਥ ਉਘਾੜ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਕਿ ਇਹ &quot;ਅਜੀਬ&quot; ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ, ਸੰਬਾਦਕ ਖ਼ਾਸੇ ਦਾ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਵੀ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hc1ofiwiw7skfdrahl8oq0dblr9i070</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/154</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56885</id>
    <revision>
      <id>220210</id>
      <parentid>154745</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="a6hwk3gjlfom6kvj7gl48k3at28jsj1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਲਹਿਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹੀ ਖ਼ਾਸਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਿਜਲੀ, ਚੁੰਬਕ--ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਾਸਾ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੋ ਇਕ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਹਨ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਲੱਭਤਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਕ ਨਿਰੰਤਰ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ-ਰਹਿਤ, ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਬਿਜਲਾਣਵੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅਣਦਿਸਦੀਆਂ ਰੇਡੀਓ ਲਹਿਰਾਂ, ਐਕਸਰੇ, ਬਿਜਲੀ, ਚੁੰਬਕੀ-ਸ਼ਕਤੀ, ਤਾਪ-ਕਿਰਣਾਹਟ ਅਤੇ ਤਾਪ-ਰਚਾਈ, ਆਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਫੋਟੋ-ਅਸਰ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤ੍ਰੀਵਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ, ਕੁਅੰਟਮਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ।

{{gap}}ਪ੍ਰਮਾਣਵੀ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ, ਇਲੈਕਟਰਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ, ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਲਹਿਰ-ਵਰਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ , ਜਿਸਤੋਂ ਕੁਅੰਟਮ ਅਤੇ ਵੇਵ-ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਿਕਲੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਿ ਇਕ ਅਣੂ ਵਜੋਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨ ਦਾ ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਬੇਮੇਲ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਸਲਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਸਤ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6hwk3gjlfom6kvj7gl48k3at28jsj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/155</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56886</id>
    <revision>
      <id>220211</id>
      <parentid>154749</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="rdvb9xxbr0ab13xv7m5wz5kf9hlh040" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੋਚਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੰਬਾਦਕਤਾ ਸਾਡੀ ਸੋਚਣੀ ਦੀ ਸੰਬਾਦਕਤਾ ਵਿਚ, ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸੰਬਾਦਕਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਪਰ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਬੇਮੇਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਨ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ '''ਚੌਗਮੱਤੀ''' ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਪਰਪਾਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਬੇਅਸੂਲੇ ਮੇਲ ਨੂੰ ਚੌਂਗਮੱਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੱਥ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਉਘੜਵਾਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੇਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਨਹੀਂ ਮੇਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਲੀ ਸੰਬੰਧ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਜੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹੀਏ ਕਿ &quot;ਮਨ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਜਨਮਦਾ ਹੈ&quot;, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰੀਏ ਕਿ &quot;ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਹੈ,&quot; ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾਵਾਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਚੌਗਮੱਤੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਇਗਾ। ਇਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿਚ ਚੌਂਗਮੱਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਕਾਨਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਕਦਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰ।

{{gap}}ਆਓ, ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦਾਇਕ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀਏ।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdvb9xxbr0ab13xv7m5wz5kf9hlh040</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/156</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56887</id>
    <revision>
      <id>220212</id>
      <parentid>154753</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="cyctv68v97h5bzacm6uiw0nscxb0282" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਣਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਜਾਂ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਿਆਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਮਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੁਝ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਗਤੀ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੇਧ ਕੀ ਹੈ?

'''ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ'''

{{gap}}ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਮਰਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਤਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਨਵੇਂ, ਵਧੇਰੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰੂਪ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਜੀਵ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸੈੱਲ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਪੁਰਾਣੇ ਸੈੱਲ ਮਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ ਧਾੜਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ, ਭੂਮੀ-ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਉਜਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਲੰਮਾਂ ਪੈਂਡਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਐਸੇ ਸਮਾਜ ਤੱਕ ਪੁੱਜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ--ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ, ਯਤਨ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨਵੇਂ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyctv68v97h5bzacm6uiw0nscxb0282</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/157</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56888</id>
    <revision>
      <id>220213</id>
      <parentid>154781</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="kb8g1g8ts7u8txtpe1qjxp8lyklsnp7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤਿ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:

{{gap}}{{gap}}ਜਾਗ, ਐ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੂਰਬ!

{{gap}}{{gap}}ਆਪਣੇ ਕਵਾੜ ਖੋਹਲ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ

{{gap}}{{gap}}ਦੀ ਥਾਹ ਲੈ!*

{{gap}}ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਵਲੋਂ ਲਏ ਜਾਣਾ, ਅਰਥਾਤ, ਨਵੇਂ ਦਾ ਅਜਿੱਤ ਹੋਣਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਹਰ ਵਸਤ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਖ਼ਾਤਮੇ (ਨਿਸ਼ੇਧ) ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਸਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਉਪਜਣ ਅਤੇ ਬਿਣਸਨ ਦੇ ਅਮਲ ਦੇ, ਹੇਠਲੇ ਵਲੋਂ ਉਚੇਰੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀ ਦੇ। '''ਨਿਸ਼ੇਧ''', ਅਰਥਾਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਵਲੋਂ ਲਏ
ਜਾਣਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਬਿਣਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਜ ਰਹੀ ਹੈ? ਨਹੀਂ, ਇੰਝ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਨਵਾਂ, ਨਿਯਮਣ, ਅਗਲੇਰੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਅਸੀਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਐਸੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਨਿਸ਼ੇਧ ਸਚਮੁਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਪੂਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਤਬਾਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਪੇਨੀ ਜੇਤੂਆਂ ਨੇ ਇਨਕਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਟੇਕ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਉਹੀ, ਸਫੇ ੧੩-੧੪&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kb8g1g8ts7u8txtpe1qjxp8lyklsnp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/158</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56889</id>
    <revision>
      <id>220214</id>
      <parentid>154783</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="12rag7srvzubocvvew6iv5p1ibpj8zh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਾਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿਤਾ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਸਟਾਂ ਨੇ ਗੇਰਨਿਕ ਅਤੇ ਲਿਦੀਤਸੋ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿਤਾ; ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਉਪਰ ਐਟਮ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਾਨੂੰ ਕਾਮਪੂਚੀਆ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੱਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਪਰ ਨਿਸ਼ੇਧ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਨਾਸ਼ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ, ਨਿਸ਼ੇਧ ਦੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਐਸਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਿਗਾਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਹਰ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ੇਧ ਵਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਚੰਗੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਗਾਸ ਦੇ ਖ਼ਾਸੇ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਧ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਸਮਝ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

'''ਦਾਇਰਾ, ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਜਾਂ ਚੂੜੀਦਾਰ ਤਿਕੋਣ?'''

{{gap}}ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਚਿੰਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਣਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਰੌਢਤਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12rag7srvzubocvvew6iv5p1ibpj8zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/159</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56893</id>
    <revision>
      <id>220215</id>
      <parentid>154923</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="e9ibvloa84hvcswnm4rf7ebvkod1eev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਈ ਵਾਰੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਬਦੀਲੀ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਰੰਭਕ ਬਿੰਦੂ ਉਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪਾਇਥਾਗੋਰਸ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਘੜਿਆ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ੭੬,੦੦,੦੦੦ ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਕ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਰਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਦੋਂਗ ਜੌਂਗ ਸ਼ੂ''' ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ &quot;ਤਾਓ&quot;, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਬਦਲ ਹਨ। ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੰਤਕ '''ਜੋਵਾਨੀ ਬਾਤਿਸਤਾ ਵੀਕੋ''' ਨੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਅਧੋਗਤੀ ਵਿਚ ਜਾ ਮੁਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੇ ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਚੱਕਰ ਮੁਢੋਂ-ਸੁਢੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ &quot;ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁਗ&quot; ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜ ਨਿਰੰਤਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਹੋਸਾਇਡ''' ਅਤੇ '''ਸੇਨੇਕਾ''' ਵੀ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ; ਉਹ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਣਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਜਿਹੜੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9ibvloa84hvcswnm4rf7ebvkod1eev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/160</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56894</id>
    <revision>
      <id>220216</id>
      <parentid>154926</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="ipf4d1ssr7err6iszq4tj4ean0o7oq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੀਵੀਂ ਪੱਧਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਅਰਥ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਤਾਰਾ--ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੇਮਜ਼ ਵੁੱਡ ਜੀਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ &quot;ਸਾਡੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ&quot; ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੇਸ਼ਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਐਸੇ ਦੌਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗਾਮੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਗ਼ਾਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਤੇ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਫ਼ਾਸ਼ਿਸਟ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫ਼ਾਸ਼ਿਜ਼ਮ-ਪੱਖੀ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਗੇੜਾ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਮਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗਲ-
ਸੜ ਰਹੇ ਸਮਾਜਕ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਜ਼ੀ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ, ਪੁਰਾਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਵਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।

{{gap}}ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਨਿਸ਼ੇਧ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ, ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼, ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਜਾਂ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਕਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨਵੇਂ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਵਾਂ ਉਤੇ ਭੂਮੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਰੂਪ ਸੀ| ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਸ਼ਰੇਣੀ-ਸ਼ਤਰੂਤਾ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਭੂਮੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਇਸਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਭੂਮੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਤਕ ਮਾਲਕੀ ਭੂਮੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਹੱਕ ਬਦਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipf4d1ssr7err6iszq4tj4ean0o7oq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/161</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56895</id>
    <revision>
      <id>220217</id>
      <parentid>155533</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="qm9he3y2aon508m0zukq17fsnari22n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਤਕ ਮਾਲਕੀ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਧਨ ਦੇ ਵਧਣ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੱਧਰ ਪਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ੇਧ ਦੇ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਭਾਰੀ ਸਮਾਜਕ ਤਰੱਕੀ। ਨਵਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਉਤੇ ਉਸਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚੇਰੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਵਿਕਾਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਚੇਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ, ਹੇਠਲੀ ਪੱਧਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੈੱਲ-ਰੂਪੀ ਬਣਤਰ ਸੰਭਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਨਵਾਂ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਇਸਦੀਆਂ ਪਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਰੂਦਾਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

{{left|&lt;poem&gt;ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ
ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਨਵਾਂ ਇਸਦੀ ਥਾਂ
ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।*&lt;/poem&gt;|4em}}

{{gap}}ਹੀਗਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਨਿਸ਼ੇਧ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਰੂਦਾਕੀ, '''&quot;ਨਜ਼ਮਾਂ&quot;''', ਸਟਾਲਿਨਾਬਾਦ, ੧੯੪੯, ਸਫਾ ੧੦੩ (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qm9he3y2aon508m0zukq17fsnari22n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/162</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56896</id>
    <revision>
      <id>220218</id>
      <parentid>154935</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="5kg6nzmxamfmzyp79uqt1meddsu4em9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਾ ਨਿਸ਼ੋਧ) ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਾ ਰਖਦੇ ਸਨ; ਨਵੇਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿਚ ਇਕ ਤੱਤ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਦਿ। ਨਵਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਧੇਰੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪਲਰਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹਰ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜਿਹੜੀ ਮੌਜੂਦਾ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹੀਗਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵਿਚਾਰ (ਆਤਮਾ, ਜਾਂ ਤਰਕ) ਦੇ ਸਿਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ &quot;ਤਰਕ ਦੇ ਕਈ ਬੀਜ&quot; ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਅਰਥਾਤ, ਬੜਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜੋ ਠੀਕ ਸੀ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਹੀਗਲ ਦੇ
ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਵਿਚਲੇ &quot;ਤਾਰਕਿਕ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਬੀਜਾਂ&quot; ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਉਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਆਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੱਢ ਸਕਿਆ: &quot;ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।&quot;

{{gap}}ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਨਿਸ਼ੇਧ (ਨਿਸ਼ੇਧ ਦੇ ਨਿਸ਼ੇਧ) ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ '''ਪ੍ਰਗਤੀ''' ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਹੇਠਲੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਪੱਧਰ ਵੱਲ, ਸਰਲ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਇਨਆਰਗੈਨਿਕ ਤੋਂ ਆਰਗੈਨਿਕ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਬਣਤਰੀ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਜਟਿਲੀਕਰਣ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kg6nzmxamfmzyp79uqt1meddsu4em9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/163</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56897</id>
    <revision>
      <id>220219</id>
      <parentid>154939</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3070" sha1="9epkwl5t7p0e8ilp0pa03mtprjizjxt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਗਲ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪਸ਼ੂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਅਜੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਹਨ ; ਇਕੱਤ੍ਰਿਤ ਹੋਈ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਜੀਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਵਿਗਾਸ ਸਰਲ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਜਾਂ ਲਮਾਰਕ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਿਧਾਂਤ, ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਦਾ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਕਾਸ ਕੀ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ '''ਚੂੜੀਦਾਰ ਤਿਕੋਣ ਵਿਚ ਗਤੀ''' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਉਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਲਦਾਰ ਲਕੀਰ ਉਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਟਿਲ ਵਲਦਾਰ ਲਕੀਰ ਉਤੇ ਚੱਲਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚੋਂ, ਜੀਵ--ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚੋਂ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਂਗਲਜ਼ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: &quot;ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਾਹੀ ਚੂੜੀਦਾਰ ਤਿਕੋਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਮੋੜ ਪੂਰੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਾਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਕ ਅਦਿੱਖ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਇਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਾ ਚੱਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਫੁਰਤੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਖਰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਲਦੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਸਿਤਾਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਤਾਰੇ ਵੱਲ ਸ਼ੂਟ ਵੱਟਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਹ ਵੀ ਗਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਮੋੜ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9epkwl5t7p0e8ilp0pa03mtprjizjxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/164</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56898</id>
    <revision>
      <id>220220</id>
      <parentid>154942</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="fivbchiugflyimucw396n6u60fnnds9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਾਲ ਇਹ ਅਨੰਤਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;* ਚੂੜੀਦਾਰ ਚੱਕਰੀ ਰੂਪ ਇਹ ਤੱਥ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਚੱਕਰ, ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਹੇਠਲੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਣਾ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

{{gap}}ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗ਼ੁਲਾਮਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ। ਸਾਮੰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ: ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਇਹ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਆਧਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕ-ਤਿਹਾਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜਣਾ ਦੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ, ਸਰਵੋੱਚ, ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ-- ਸ਼ਰੇਣੀ-
ਰਹਿਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ-- ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਾਨ ਅਕਤੂਬਰ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਅਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧੇਰੇ ਕੌਮਾਂ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਦਾ ਰਾਹ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

{{bar|20}}
{{gap}}*ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, '''&quot;ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਗਾਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ&quot;'''; ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੨, ੧੯੭੫, ਸਫਾ ੪੮।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fivbchiugflyimucw396n6u60fnnds9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/165</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56899</id>
    <revision>
      <id>220221</id>
      <parentid>154991</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="qowfe8gj3jcehlrchmcp43ljjmmsnqy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸਲਈ, ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਨਿਸ਼ੇਧ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਤੱਤ ਨਵੇਂ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਲੈਣ ਪਿਛੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਇਸ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚੱਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-- ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ। ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਘੋਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਦੀ ਅਜਿੱਤਤਾ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸ ਥਾਂ ਉਤੇ ਆ ਕੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: &quot;ਨਵੇਂ&quot; ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੁਦੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਨਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ, ਆਦਿ। ਪਰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਲੋਕ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਘਸੀਆਂ--ਪਿਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਸੋਚਣੀ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ-- ਨਵੇਂ ਵਲੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਉਲਟ ਹੈ, ਗੁਣਾਤਮਕ ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾ (ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਤਿਗਾਮੀ ਵੀ) ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qowfe8gj3jcehlrchmcp43ljjmmsnqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/167</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56900</id>
    <revision>
      <id>220223</id>
      <parentid>155000</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="4bk4x9tdvixye36pkrg3ihoqglek656" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣਦੇ ਹਨ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਮਝਣੇ ਸੌਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਉਪਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਹਲ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਰਥਕਤਾ ਵਿਚ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰੱਖਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਇਹ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਆਦਿ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਭੰਡਾਰ ਉਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੋਧਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਵਿਧੀ--ਵਿਗਿਆਨ''' ਤਜਰਬੇ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਸਥਾਪਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਬਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਖੋਜਕਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਆਸਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਢੰਗਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਅ ਉਤੇ, ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੱਚ-ਘਰੜ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉਪਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ--ਡਿਮੋਕਰੀਟਸ ਅਤੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bk4x9tdvixye36pkrg3ihoqglek656</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/169</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56901</id>
    <revision>
      <id>220225</id>
      <parentid>155006</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="iz915kwti3fyetzhy7nwncrilqf9clr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਢੰਗ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੁਕਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਢੰਗ ਵਿਚ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਰੋਲ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫ਼ਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਹੀਗਲ ਨੇ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।

{{gap}}ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ (ਬਣਤਰਾਂ) ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਸੂਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਯੋਗਤਾ ਕੋਈ ਨਿਰਪੇਖ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ, ਸਮਾਜਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਇਕ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋਵੇ। ਸਰਮਾਇਦਾਰ, ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਭੂਮੀਪਤੀ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਉਜਰਤੀ
ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਉਪਯੋਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਸਰਮਾਇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਅਤੇ ਵੇਚਣੇ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਤੇ ਖਿਚਾਅ-ਘੁਟਾਈ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਕੋਈ ਐਸੋ ਨਿਯਮਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਾਬਤੇ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਦਾਰਥਕ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iz915kwti3fyetzhy7nwncrilqf9clr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/170</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56902</id>
    <revision>
      <id>220226</id>
      <parentid>155012</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="n0kkjz7ppih5ywvw68b1lbuqbz5rcmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ, ਅਨਾਤਮ ਤੋਂ, ਬੇਵਾਸਤਾ ਅੰਤਰ-ਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਘੜੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ ਠੀਕ ਜਾਂ ਸੱਚਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵਸਤੂ ਵਿਚ '''ਵਸਤੂਪਰਕ''' ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਯਥਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਅਮਲ ਉਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ। ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗਾਂ (ਵਿਧੀਆਂ) ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ। ਅਮਲੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਹ ਢੰਗ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸਾਂਭੇ ਜਾਂਦੇ (ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ) ਸਨ। ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰੇ ਗਏ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਵੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਢੰਗ ਘੜਣ, ਵਿਸਥਾਰਨ ਅਤੇ ਚੁਣਨ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਚ ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਢੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗਣਿਤ ਵਿਚ ਕੈਲਕੁਲਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਢੰਗ ਹਨ; ਵਿਦਿਆ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਦੇ ਢੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਡੀਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਗੈਰਾ, ਵਗੈਰਾ। ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਉਪਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਕ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਠੋਸ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੇ ਢੰਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਵੇਖਣ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ; ਉਹ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0kkjz7ppih5ywvw68b1lbuqbz5rcmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/172</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56903</id>
    <revision>
      <id>220228</id>
      <parentid>155020</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="a4ei2byo1k133hm8itb6i8n9sza70sv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਖ਼ਾਸਾ ਰੱਖਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵੀ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗਾਂ ਦੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੱਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਆਮ ਅਸੂਲ ਵੀ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਰੱਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਖਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਉਹ ਕੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਢੰਗ '''ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ''' ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸੱਚ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪਰਖ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਲਈ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਸੂਲ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਅਸੂਲ (ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ) ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਤਾਰਾ--ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਸੰਬਾਦਕ-ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ। ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸੂਤਰਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4ei2byo1k133hm8itb6i8n9sza70sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/173</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56904</id>
    <revision>
      <id>220229</id>
      <parentid>155024</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="fdutsx4k74p7vj4eja68ntn8y4z0lxm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-- ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਅਸੂਲ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦੇ ਨਿਸ਼ੋਧ ਦਾ ਅਸੂਲ, ਨਵੇਂ ਦੀ ਅਜਿਤੱਤਾ, ਆਦਿ। ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨ-- ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ-- ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਣਿਕਤਾ, ਬਾਕਾਇਦਗੀ, ਪੁਲਾੜ ਸਮਾਂ, ਸਬੱਬ, ਅਨਿਵਾਰਿਤਾ ਆਦਿ ਦੀ

{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਪਰਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਜਿਹੜਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਿਲਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲਈਏ। ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਗ਼ਲਤ ਵਿਚਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕਿ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਾਸਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਖੂਨ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਪੂਰਵ--ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ, ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ-ਕਾਰਣਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਤੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ ਹੈ ।

{{gap}} ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fdutsx4k74p7vj4eja68ntn8y4z0lxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/174</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56905</id>
    <revision>
      <id>220230</id>
      <parentid>155027</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="fsh61e471v5t6yxjfg25lqa0jf3oygj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੇ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਗੜ-ਦੁਗੜਾ ਅਮਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਅਮਲ ਹੈ।

{{gap}}ਪਦਾਰਥਵਾਦ, ਜੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਇਕਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਪਰ ਅੰਤਰ-–ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਗਤੀ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ। ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਵੈ-ਵਿਕਾਸ, ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਦੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਵਿਗਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਡੌਲਣ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ
ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਵਾਸਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

'''ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ-- ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਅਲਜਬਰਾ'''

{{gap}}ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ, ਕੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ, ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨਮਾਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸੁਫ਼ਨੇ ਲਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: ਗ਼ੁਲਾਮ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ (ਲੋਕ-ਕਥਾ ਬਣ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsh61e471v5t6yxjfg25lqa0jf3oygj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/175</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56906</id>
    <revision>
      <id>220231</id>
      <parentid>155030</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="estv81qlz7bqrdgfalpu5t61i2el79c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਚੁੱਕੀ ਸਪਾਰਟੇਕਸ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ), ਕਿਸਾਨ ਭੂਮੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉੱਠ ਖੱੜੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੇ ਰਹੇ? ਮਨੁੱਖਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੱਬੋ-ਕੁੱਚਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਕਈ ਯੁਗ ਬੀਤ ਗਏ ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇ: ਘਟਗਿਣਤੀ ਦਾ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਉਪਰ ਗ਼ਲਬਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸਮਾਜਕ ਨਿਜ਼ਾਮ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਹੀਣਤਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਲੁੱਟੀਆਂ-ਪੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਚੇਤੰਨ ਹੈ। ਬਰਤਾਨੀਆ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਮੰਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਸਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਰਵੋੱਚ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਉਸਦੀ ਸੋਚਣੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਨਿਆਈਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>estv81qlz7bqrdgfalpu5t61i2el79c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/176</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56907</id>
    <revision>
      <id>220232</id>
      <parentid>155035</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="f5lhztr3g5rkf117ceo0aqkmvbymjpx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਆਪਣੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇਤਰਾਂ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦਾ &quot;ਇਲਾਜ&quot; ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ--ਪ੍ਰਬੁੱਧਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਬੁਰਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ।

{{gap}}ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਐਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸਿਰਜਣ ਲਈ, ਜਿਹੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਇਹ ਬੀਤੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅਗਰਗਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਦੇ ਸੰਭਵ ਤਰੀਕੇ ਘੜਣਾ, ਅਮਲ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਵਿਚ ਜੁੱਟਣਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ
ਦੀ ਰਾਇ ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੋਂ ਇਹ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਵੇ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਲੱਛਣ ਹੈ; ਇਹ ਇਸਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖ਼ਾਸੇ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਨਵਾਦੀ '''ਅਲੈਕਸਾਂਦਰ ਹਰਜ਼ਨ''' ਨੇ ਐਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਅਲਜਬਰਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਆਪਣਾ '''ਜਮਾਤੀ ਖ਼ਾਸਾ''' ਲੁਕਾਉਣ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5lhztr3g5rkf117ceo0aqkmvbymjpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/177</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56911</id>
    <revision>
      <id>220233</id>
      <parentid>155047</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="4j0qm6rexcvnhvthiynky8xqfilg976" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਨਿੱਤਾਪ੍ਰਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਵੀ, ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਬੇਸ਼ਕ, ਕੁਝ ਮਸਲਿਆਂ ਉਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੰਗ ਅਤੇ ਅਮਨ ਦੇ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ, ਬਾਹਰੀ ਪੁਲਾੜ, ਸੰਸਾਰ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਖਣਿਜ ਧਨ ਆਦਿ ਦੇ ਮਸਲੇ ਅੱਜ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਥਮ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਪਰ ਵਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵੀ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ: ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਉਦਭਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਪਰਗਟ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੀ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਐਸਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ '''ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ''' ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਨਤਾ ਜਿਸਦੀ ਇਹ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, '''ਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ''' ਨੂੰ ਠੋਸ ਰੂਪ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਣਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁਲ੍ਹਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: &quot;ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪਦਾਰਥਕ ਹਥਿਆਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੂਹਾਨੀ ਹਥਿਆਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;*

{{bar|20}}

{{gap}}ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, '''&quot;ਹੀਗਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਦੇਣ&quot;''', ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੩, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੫, ਸਫਾ ੧੮੭।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j0qm6rexcvnhvthiynky8xqfilg976</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/178</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56917</id>
    <revision>
      <id>220234</id>
      <parentid>155055</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1555" sha1="e7xruaslsmdpqlpx6l48a5jyhzom1ia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rule}}&lt;/noinclude&gt;'''ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ'''


{{underline|'''ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?'''}}


'''ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਦੋ ਪਹੁੰਚਾਂ'''

{{gap}}ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰ ਘੜੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਜਾਣਨ, ਇਸਦੇ ਭੇਤਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਜੁੱਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਤਾਜਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਲਾਸਕੀ ਲੇਖਕ '''ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ''' ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:

{{gap}}{{gap}}ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁੱਝਣ ਲਈ

{{gap}}{{gap}}ਹਰ ਮੌਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

{{gap}}{{gap}}ਰੋਕਾਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿਓ,

{{gap}}{{gap}}ਉਤੇ ਚੜ੍ਹੋ ਅਤੇ-- ਅੱਗੇ ਵਧੋ!*

{{gap}}ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਾਸਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੰਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ, ਸੱਚਾਈ ਪਰਗਟ ਕਰਨ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ

{{bar|20}}

{{gap}}*'''&quot;ਤਾਜਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ&quot;''' ਮਾਸਕੋ, ੧੯੫੧, ਸਫਾ ੧੧੮ (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7xruaslsmdpqlpx6l48a5jyhzom1ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/179</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56918</id>
    <revision>
      <id>220235</id>
      <parentid>155062</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2857" sha1="7ks4v11qhbrox8sr2lmz64pdf4l7mk6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਣ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੋਧਾਤਮਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਨਿਰਖ-ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ, ਇਸਦੇ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਵੱਲ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਤ ਕੀਤਾ ਸੀ: &quot;... ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਖ਼ੁਦ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡਾ ਚਿੰਤਨ ਹਕੀਕੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਹਕੀਕੀ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਠੀਕ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ?&quot;* ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਵਾਲ ਹੈ-- ਕੀ ਇਹ ਹਕੀਕੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਸਲੇ ਦੇ ਇਹ ਪੱਖ ਅੰਤਰ--ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਪਦਾਰਥਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਾਸ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, '''&quot;ਲੁਡਵਿਗ ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਅੰਤ&quot;''', ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਸੈਂਚੀਆਂ ਵਿਚ, ਸੈਂਚੀ ੩, ਸਫਾ ੩੪੬।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ks4v11qhbrox8sr2lmz64pdf4l7mk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/180</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56919</id>
    <revision>
      <id>220236</id>
      <parentid>155071</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="dgkiz46dd39n366k9y29whtslf12n2j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਚੇਤਨਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਵਿਚ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿਰਾਕਲੀਟਸ ਡਿਮੋਕਰੀਟਸ ਅਤੇ '''ਐਪੀਕਿਊਰਸ''' ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਕਾਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸਨ। ਵਿਰੋਧ--ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਧ ਹੀ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ
ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਦਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਬਦਲੀ ਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਇਸਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਗੱਲ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਟਿਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਬਦ &quot;ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ&quot; ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ। ਪਰਚਲਤ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਇਹ ਉਸ ਆਦਮੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgkiz46dd39n366k9y29whtslf12n2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/181</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56922</id>
    <revision>
      <id>220237</id>
      <parentid>155104</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="b84e67o7cick9hhdnytebdopnqus84z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ, '''ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ''' ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਇਸ ਤੱਥ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਪਰ-- ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਪਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਨੋਦਿਸ਼ਾ ਉਪਰ- ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਭੁਲਾਵਾ-ਰੂਪੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਜਾਣਨ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ; ਮਨੁੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਉਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਕੋ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਜੀਵ-ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰੀ ਲੱਗੇਗੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਗੰਧਲਾ, ਮੱਛੀਆਂ ਲਈ ਸਿਹਤ-ਵਰਧਕ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਨਾਸ਼ਕ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮਗਰਲੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ (ਜੇ ਇਹ ਗੰਧਲਾ ਹੈ ਤਾਂ) ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ, ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰੀਆਂ ਵਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨੋਬਿਰਤੀਆਂ, ਸਵਾਸਥ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸਲਈ ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਰਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੰਨੋਂ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਇਕ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਹਨ: &quot;ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b84e67o7cick9hhdnytebdopnqus84z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/182</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56925</id>
    <revision>
      <id>220238</id>
      <parentid>155107</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="9wuu5rldb1m94lgj8fu5w30uyucxvx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਮਾਪ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ&quot;।

{{gap}}ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੀ ਭੁਲਾਵਾ-ਮਾਤਰ ਹੈ: ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹੀਏ ਕਿ ਉਹ ਬੁਰੇ ਹਨ। ਇਸਲਈ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ: ਅਸੀਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਲਟ ਰਾਵਾਂ ਪਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਇਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਝ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

{{gap}}ਇਹ ਦਲੀਲ ਦੇਂਦਿਆਂ ਕਿ ਮਨ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਅਕਸਰ ਗਿਆਨ ਲਈ ਖੋਜ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਕ ਅਰਬ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਲ ਗ਼ੱਜ਼ਾਲੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਹੀ, ਕੋਈ ਉਪਰਲਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਤਾਂ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਖ-ਪਰਖ ਨੇ ਨਵੇਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਾਸਤੇ ਪਰੇਰਿਆ। ਸ਼ੰਕੇ ਨੇ ਸੱਚ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤੇਜਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਕੇਤਾਤਮਕ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wuu5rldb1m94lgj8fu5w30uyucxvx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/183</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56929</id>
    <revision>
      <id>220239</id>
      <parentid>155167</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="0abvg9cmz8e4rhgkfxstktvz7iu19c6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਾਨੀ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਨਰ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ, ਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਉਦੇਸ਼-ਨਾਅਰਾ ਸੀ– &quot;Deonnibus dubi-tandum&quot;, ਅਰਥਾਤ &quot;ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਤੇ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰੋ।&quot;*

{{gap}}ਬਿਲਕੁਲ ਮੰਤਕੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਨੇ '''ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ''' ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦਾ ਚਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ ਵਿਚ ਵਿਚ--ਵਿਚਾਲੇ ਦਾ ਸਟੈਂਡ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਉਘਾੜਣ ਦਾ ਕੋਈ ਯਤਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਨਾ-ਹਲ-ਹੋਣ-ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਗੋਰਗੀਆਸ''' ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕਸਾਰ ਅਗਨਾਤਸਕਵਾਦੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ &quot;੧) ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ੨) ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਵੀ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ੩) ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।**

{{bar|20}}

{{gap}}*'''&quot;ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ&quot;''', ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੨, ਸਫਾ ੧੭੯।

{{gap}}**ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਹੀਗਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰ' ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੩੮, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੬, ਸਫਾ ੨੭੧।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੮੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0abvg9cmz8e4rhgkfxstktvz7iu19c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/184</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56930</id>
    <revision>
      <id>220240</id>
      <parentid>155289</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="er9butn8uu6ovr153qxnz7dx0htwp1u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਪਰ ਇਸਤੋ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰੀ ਸਾਡਾ ਵਾਹ ਐਸੇ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਏਨਾਂ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਉਸਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਉਮਰ ਖੱਯਾਮ ਨੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:

{{left|&lt;poem&gt;ਸਿਆਣੇ ਲੰਮੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿਚ
ਪੈ ਗਏ ਹਨ
ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ
ਜਲਦੀ ਸੱਚ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਇਗਾ।
ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ
ਉਹ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨਗੇ:
&quot;ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਮੂਰਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ
ਜ਼ਰਾ ਗੰਵਾਰ ਹੋ!&quot;*&lt;/poem&gt;|4em}}

{{gap}}ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪਰਭਾਵ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਸਤਾਂ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਉਮਰ ਖੱਯਾਮ, '''&quot;ਨਜ਼ਮਾਂ&quot;''', ਦੁਸ਼ਾਂਬੇ, ਇਰਫ਼ਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ੧੯੭੦, ਸਫਾ ੮੪, (ਰੂਸੀ ਵਿਚ)।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>er9butn8uu6ovr153qxnz7dx0htwp1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/185</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56939</id>
    <revision>
      <id>220241</id>
      <parentid>155292</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="ejlh5ru2s59w26y2e46bsqxj4snu8jm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਊਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਸਤੂਪਰਕ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪਰਭਾਵਾਂ (ਬਿੰਬਾਂ) ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਚਮੁਚ, ਜੇ ਤਜਰਬਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਸੋਮਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿ ਤਜਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਹਿਊਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਕੋ ਇਕ ਠੀਕ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਜਿਹੜੀ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਭ ਕਾਸੇ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਹੈ। &quot;ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਹਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ, &quot;*ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਮੈਨੂਆਲ ਕਾਂਤ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਿਊਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ-ਬੋੜੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਦੇ ਬਰੋਤੇ ਉਤੇ ਲਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਤਰੱਕਣ ਲਈ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿਤਾ। 

{{gap}}ਪਰ ਕਾਂਤ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦੀ ਰੁਝਾਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ, ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, &quot;ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਸਤ&quot; ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉਪਰ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ--ਇੰਦਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸਤਾਂ ਸਾਨੂੰ &quot;ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ&quot; ਹਨ।


{{bar|20}}

{{gap}}*ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ, '''&quot;ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਸੰਬੰਧੀ ਪੜਤਾਲ&quot;''', ਗੇਟਵੇ ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼, ਇੰਕ., ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ੧੯੫੬, ਸਫਾ ੩੦।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੮੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ejlh5ru2s59w26y2e46bsqxj4snu8jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/186</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56940</id>
    <revision>
      <id>220242</id>
      <parentid>155297</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="ayfgec5m2bln218i8jq9i5bchconmc6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰ ਨਾ ਹੀ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼-- ਬਿੰਬ (ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਨੁਭਵ) ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਵਸਤ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵਿੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਇਸ ਵਿੱਥ ਨੂੰ ਪੂਰ ਸਕਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਕੀ ਤੌਰ ਉਤੇ, ਕਾਂਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਉਘਾੜ ਸਕਣ ਦੇ ਕਦੀ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸਤੋਂ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਗ਼ਲਤ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ: ਮਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਈ ਬਿੰਬ ਤੋਂ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਸਤੇ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਕਾਂਤ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਕਾਂਤ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ, ਕਿ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਹੈ, ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਤਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ। ਕਾਂਤ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਟੈਂਡ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਹੈ: ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਹੋਂਦ ਮੰਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਵੱਲ, ਭਾਵ, ਇਸਦੀ ਵਸਤੂਪਰਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ੇਧ ਵੱਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਰੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟਾਅ '''ਨਿਰਵਿਵੇਕਵਾਦ''' ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖਾ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰ–ਸੂਝ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayfgec5m2bln218i8jq9i5bchconmc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/187</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56941</id>
    <revision>
      <id>220243</id>
      <parentid>155300</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="bmizxlefzjyl9guupeh0ig0pwugun94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨਿਰਵਿਵੇਕਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ-ਰਹਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ &quot;ਜੀਵਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ&quot; ਅਤੇ &quot;ਹੋਂਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ&quot; ਅਨੁਆਈਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਲੱਛਣ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਮੂਡ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਡ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਸ਼ਾਹੀਣ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਨਿਰਵਿਵੇਕਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਫ਼ਾਸ਼ਿਜ਼ਮ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਘੜਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਸੋਮੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵੇਕਵਾਦ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਇਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੁਝਾਣ ਪਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਕਿਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ; ਇਸਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੌਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵਸਤੂਪਰਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਚਮੁਚ, ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵੰਗਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ &quot;ਪੂੰਜੀ&quot; ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: &quot;ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਹੀ ਸੜਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ,&lt;noinclude&gt;{{right|੧੮੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bmizxlefzjyl9guupeh0ig0pwugun94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/188</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56942</id>
    <revision>
      <id>220244</id>
      <parentid>155303</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="sge8y9qzlaxv6b7b2kv17bm7ei7s1ty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨ ਸਿਖਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਇਸਦੇ ਤਿੱਖੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਥਕਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਤਰਾਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ।&quot;* ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਦੂਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਤਾਰਕਿਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਇਕ ਵਖਰੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਸੰਗਠਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗੌਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਮੰਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਤਰ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਦਾਰਥਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ (ਦੇਖਣ, ਸੁਣਨ, ਸੁੰਘਣ, ਸਪਰਸ਼ਣ ਆਦਿ ਵਾਲੇ ਅੰਗਾਂ) ਉਪਰ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ--ਮੂਲਕ, ਸਰਵਣੀ, ਸਪਰਸ਼ੀ, ਆਦਿ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਪਰਤੌਅ ਜਾਂ ਬਿੰਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਚਣੀ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, '''&quot;ਪੂੰਜੀ&quot;''', ਸੈਂਚੀ ੧, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੮੪, ਸਫਾ ੩੦।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sge8y9qzlaxv6b7b2kv17bm7ei7s1ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/189</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56943</id>
    <revision>
      <id>220245</id>
      <parentid>155304</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="hy5prbzj41p6v6m3mba817wsitdd2ep" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਅਮਲ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਮਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਤੁਰਤ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮੁਢਲੇ ਸਰਮਾਇਦਾਰਾ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਣ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਿਰਕੱਢ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਉਘਾੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਖ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਵੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-–ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਮਝੇ ਜਾਣ
ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, '''ਜਾਹਨ ਲੋਕ''' ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ &quot;ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖ&quot; ਵਿਚ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਰਾਇ ਵਿਚ, ਸਾਡੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਉਹ ਬਾਰੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਉਘੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਡੇਨਿਸ ਡਿਡਰੋ''' ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਰਥਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਿਆਨੋ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਉਪਰ ਬਾਹਰਲੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। 

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਵੱਲ, ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਣੀ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੮੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hy5prbzj41p6v6m3mba817wsitdd2ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/190</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56944</id>
    <revision>
      <id>220246</id>
      <parentid>155306</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="lhnu3v6rqprx3adhjxln2y8ykof3wj9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਦੋ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾਈਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾਂਹ ਵਿਚ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

'''ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ'''

{{gap}}ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਉਤੇ ਗ਼ਾਲਬ ਹੋਣ ਲਈ, ਇਹ ਲੱਭਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਉਤੇ ਗਿਆਨ ਵਸਤੂਪਰਕ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਚਮੁਚ, ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵਰਤ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਮੁੜ--ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ
ਦਾ ਬੇਅਸਰ ਹੋਣਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਖੇੜੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਮੂਲ-ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ: &quot;...ਵਸਤਾਂ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਬਿੰਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜ, ਅਮਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&quot;* ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਚੱਲਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: &quot;ਜੀਵਨ ਦਾ,


{{bar|20}}

{{gap}}*ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਆਲੋਚਨਾ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧੪, ਸਫਾ ੧੧੦।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhnu3v6rqprx3adhjxln2y8ykof3wj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/191</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56945</id>
    <revision>
      <id>220247</id>
      <parentid>155309</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="8htdqdj1urnbuiklezr3xtflj3oa42j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਮਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&quot;* '''ਅਮਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।'''

{{gap}}ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ, ਠੋਸ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਬਦਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਮਤਲਬ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਕਿਰਤ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸੰਦ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉਸ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਜਿਹੜਾ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀ, ਜਿਹੜਾ ਘਰ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਿਰਤ ਜਿਹੜਾ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਪਰ ਦੱਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਦੀ ਅਮਲੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਗਣਿਤ
ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਬਾਬਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਮਿਸਰੀ ਮੁਨੀਮਾਂ ਦੀ ਉਜਰਤਾਂ, ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਬੀਅਰ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਮੇਤ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਉਹੀ, ਸਫਾ ੧੪੨।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੮੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8htdqdj1urnbuiklezr3xtflj3oa42j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/192</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56946</id>
    <revision>
      <id>220248</id>
      <parentid>155311</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="r63wx5yhxt9n0uk11wizst4qrcdqzvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ, ਕੌਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਆਦਿ ਦੇ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਇਕ ਪੂਰਵ-–ਸ਼ਰਤ ਸੀ।

{{gap}}ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਇਕ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਰਗਰਮੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵਖਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੋਇਲਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭੂਮੀ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਕੋਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ ਹਕੀਕਤ ਉਪਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਿਖਣ ਅਤੇ ਖੋਜਣ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਸਿਰਜਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ '''ਅਹੰ ਜਾਂ ਆਤਮ''' ਸਮਾਜਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਾਹਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੁਢਲਾ ਗਿਆਨ ਅਮਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਘੁਲਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਨ ਇਸ (ਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਵੈਧੀਨ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਹੁਣ '''ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਨਾਤਮ''' ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਸਾਰ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੯੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r63wx5yhxt9n0uk11wizst4qrcdqzvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/193</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56947</id>
    <revision>
      <id>220249</id>
      <parentid>155314</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="igso044egj9e794zmkrikrxctgiez19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਚਾਲੂ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਬੋਧ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ (ਅਨਾਤਮ) ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਤੇ, ਇਕੱਤ੍ਰਿਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਲੋੜਾਂ ਉਪਰ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਐਟਮ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਮਝ ਸਕਦੇ; ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਘੜਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੀਨਸ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚਲੇ ਮਸਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਹੀ ਹਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਪਰਗਟ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਦੀ ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ: ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਜਣਨ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ
ਨਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

{{gap}}ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਕਿ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਫ਼ੌਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੱਚ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਅੰਤਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਫ਼ਲ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

'''&quot;ਤਾਬੂਲਾ ਰਾਸਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਜਨਮਜਾਤ ਵਿਚਾਰਾਂ&quot; ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ'''

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੯੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igso044egj9e794zmkrikrxctgiez19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/194</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56948</id>
    <revision>
      <id>220250</id>
      <parentid>155317</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3073" sha1="2amujmhby8n9qgcfp7vf7oezckhg96a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਕਰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੋਧ-–ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਰੂਪਾਂ, ਪੱਧਰਾਂ ਅਤੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਵਖਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਲੱਭਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਵਿਚਲੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧਤਾਵਾਦ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਤਰਕਵਾਦ ਨਾਲ।

{{gap}}ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਬੋਧ- ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਬਿੰਬ)-- ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਹਿਸਾਸ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਕਿਆਸ-- ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ (ਤਾਰਕਿਕ ਗਿਆਨ)-- ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਗੱਲ, ਆਧਾਰ ਕਿਸਨੂੰ ਮੰਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਕ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਜਾਹਨ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਜਾਰਜ ਬਰਕਲੇ ਅਤੇ ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਤਜਰਬੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ '''ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧਤਾਵਾਦ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਸੋਮਾ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੯੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2amujmhby8n9qgcfp7vf7oezckhg96a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/195</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56949</id>
    <revision>
      <id>220251</id>
      <parentid>155319</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3017" sha1="3hr67m0ml8ist93l4v7lrbxakyrmhsd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ&quot;, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼-ਨਾਅਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਮਨ (ਚਿੰਤਨ) ਦੇ ਰੋਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ। ਜਾਹਨ ਲੋਕ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਟੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਲੇਖਣੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ '''ਤਾਬੂਲਾ ਰਾਸਾ''' (ਕੋਰੀ ਛੁੱਟੀ) ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੀ ਇਹ ਭਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਉਤੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ, ਚਾਨਣ, ਹਨੇਰੇ, ਰੂਪ ਆਕਾਰ, ਗਤੀ, ਟਿਕਾਅ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ), ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਵਿਚਾਰ। ਪਰ ਜਟਿਲ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਲੋਂ ਪਾਏ ਗਏ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸਲਈ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧਤਾਵਾਦ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੂਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਘੜਿਆ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੁਧੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਡਿਮੋਕਰੀਟਸ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਾ ਦੇਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਨ ਉਪਰ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੰਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ-- ਤਰਸਯੋਗ ਮਨ, ਸਾਡੇ ਹੀ ਸਬੂਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਸਾਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਤੇਰੀ ਹਾਰ ਵੀ ਹੈ ।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੯੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3hr67m0ml8ist93l4v7lrbxakyrmhsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/196</title>
    <ns>250</ns>
    <id>56950</id>
    <revision>
      <id>220252</id>
      <parentid>155322</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="czk2ctofdtddbsgb5390g9kh7f61d0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਦੂਜੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮਨ, ਜਾਂ ਚਿੰਤਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਇਸ ਰੁਝਾਣ ਨੂੰ '''ਤਰਕਵਾਦ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਹਨ-- ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਬਾਰੁਖ ਸਪੀਨੌਜ਼ਾ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਗੌਟਫ਼ਰੀਦ '''ਲਾਈਬਨਿਤਜ਼''', ਇਮੈਨੂਆਲ ਕਾਂਤ ਅਤੇ ਗਿਓਰਗ ਹੀਗਲ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਤਰਕ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬੋਧ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਤਰਕ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੋਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਜ਼ੀਨੋ''' ਨੂੰ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਬੋਧ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ-ਰੂਪੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਯਕੀਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇਕ ਦਾਣਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਡਿੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ, ਪਰ ਜੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬੌਰੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਖੜਾਕਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇਗਾ; ਸਾਡਾ ਤਰਕ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਕੋ ਗੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਵਖੋ ਵਖਰੀ; ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇਕ ਦਾਣਾ ਵੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬੋਰੀ ਵੀ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸਲਈ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰਿਆਂ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਤਰਕ ਉਪਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਰਕਵਾਦੀ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ &quot;ਜਨਮਜਾਤ ਵਿਚਾਰਾਂ&quot; ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਸੁਨਜ਼ੂ''' ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੯੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czk2ctofdtddbsgb5390g9kh7f61d0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/197</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57000</id>
    <revision>
      <id>220253</id>
      <parentid>155428</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="coe153jxzs6uk4yiasqkg7jhqmpn1u0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਨਮਜਾਤ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ। '''ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ''' ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਨਿਮਨ ਅਤੇ ਉਚੇਰਾ। ਨਿਮਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਅਤੇ ਸਬੱਬੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਚੇਰਾ ਗਿਆਨ ਤਰਕ ਜਾਂ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਨ ਇਸ ਤੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਅੰਤਰ-–ਸੂਝ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਅਰਬ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਹਕੀਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ '''ਇਬਨ ਤੁਫੈਲ (ਅਬੂ ਬਕਰ)''' ਨੇ ਵੀ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਤਰਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਣਵਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਹੈ। ਅਰਬ ਚਿੰਤਕ ਇਬਨ ਬਜਾਹ ਵੀ ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਉਚੇਰੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਮਗਰੋਂ, ਜਰਮਨ ਤਰਕਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਗੌਟਫ਼ਰੀਦ ਲਾਈਬਨਿਤਜ਼ ਨੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧਤਾਵਾਦ ਵਲੋਂ ਸੁਝਾਏ ਗਏ '''ਤਾਬੂਲਾ ਰਾਸਾ''' ਦੇ ਬਿੰਬ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸਿਲ ਦਾ ਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬੁੱਤ ਦੀ ਰੂਪ-–ਰੇਖਾ ਚਿਤਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧਤਾਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਸੂਤਰ ਨੂੰ, ਕਿ &quot;ਬੁਧੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ-–ਇੰਦਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਵੇ&quot;, ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਿਆ: &quot;ਸਿਵਾਏ ਖ਼ੁਦ ਬੁਧੀ ਦੇ।&quot; ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ &quot;ਜਨਮਜਾਤ ਵਿਚਾਰਾਂ&quot; ਦੇ ਉਤੇਜਕ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ (ਚਿੰਤਨ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ, ਤਜਰਬੇ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੀ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੯੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>coe153jxzs6uk4yiasqkg7jhqmpn1u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/198</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57001</id>
    <revision>
      <id>220254</id>
      <parentid>155432</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="md6yi36bc51lrsdj5dqiks6krtwhpq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਜੋਂ ਝੋਨੇ ਦਿਕਾਰਤੀ ਨੇ ਇਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗਤੀ-ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲੱਭਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਵਿਗਾਸ ਲਈ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਅੱਜ ਦੇ ਕੁਝ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਵੀ ਤਰਕਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਛੱਡ ਕੇ ਘੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਕਾਰਲ ਪੌਪਰ''' ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਧਾਂਤ, ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਚਾਰ, ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਰਕਵਾਦੀ ਠੀਕ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਦਮਗਜੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਚਨੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

{{center|&lt;poem&gt;'''ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ-
ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਉਤੇ ਜਾਂ ਮਨ ਉਤੇ?'''&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਤਾਂ ਫਿਰ, ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ, ਠੀਕ ਕੌਣ ਹੈ- ਅਨੁਭਵ-–ਸਿੱਧਤਾਵਾਦੀ ਜਾਂ ਤਰਕਵਾਦੀ? ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਧੋਖਾ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਨਿੱਤਾਪ੍ਰਤਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਵੀ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਜਦੋਂ ਨਿਕੋਲਾਸ ਕੋਪਰਨੀਕਸ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਗੱਲ ਇਸਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਾ। ਪਰ ਮਨ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੯੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>md6yi36bc51lrsdj5dqiks6krtwhpq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/199</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57002</id>
    <revision>
      <id>220255</id>
      <parentid>155454</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2860" sha1="hlyr2mnoawgeu04py14cpgm7tdz2aku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਦਿੱਸਦੇ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਿਆਂ ਗਿਓਰਗ ਹੀਗਲ ਨੇ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਥਨ ਵਾਲੀ ਕਿਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੁੜੱਪੇ ਪਿਆਜ਼ੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਥਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ &quot;ਸੇਰੇਸ&quot; ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿਤਾ।

{{gap}}ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਿਵਾਦ ਮੁਕਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਜਾਏ? ਇਸਦੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਇਕ ਇਹ ਹੈ: ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪਲੂਟਾਰਕ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਦਿਨ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਪੀਡੀ ਗੰਢ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੰਢ ਫਰੀਜੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਾਰਡੀਅਸ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਗੰਢ ਨੂੰ ਖੋਹਲ ਲੈਂਦਾ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਨਾ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਗੰਢ ਕਿਵੇਂ ਖੋਹਲਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੋ ਸੱਚ ਹੈ।

{{gap}}ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਮਸਲਾ &quot;ਗਾਰਡੀਅਸ ਦੀ ਗੰਢ&quot; ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਫ਼ੌਰੀ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਈਏ: ਇਕ ਬਾਲ ਕੁਝ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;{{right|੧੯੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hlyr2mnoawgeu04py14cpgm7tdz2aku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/200</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57003</id>
    <revision>
      <id>220256</id>
      <parentid>155459</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="7kxoy52503lcnc7i6ac5fpfb3myacmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਢਲੇ ਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਅਮਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਤਜਰਬਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਂਝੇ ਸਮਾਜੀ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਨਾ ਬੋਧ--ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਲਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਰਾਬਿਨਸਨ ਕਰੂਸੋ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਜਿਹੜਾ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰਾਨ ਟਾਪੂ ਉਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਕਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਰੂਸੋ ਵੀ ਸਮਾਜ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਜਿਹੀ ਆਰਥਕਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

'''ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਖੁਲ੍ਹਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਹਨ'''

{{gap}}ਬੌਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਮਲ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਆਓ ਉਸ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ, ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ (ਬਿੰਬਾਂ) ਤੋਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ&lt;noinclude&gt;{{left|੧੯੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7kxoy52503lcnc7i6ac5fpfb3myacmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/201</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57006</id>
    <revision>
      <id>220257</id>
      <parentid>155464</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3077" sha1="j5ld0xayvpzavoc9fzm7e43ujtbwsjq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹਾਂ ਉਸਤੋਂ, ਤੁਰਤ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਵਰਤ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਸੁਣ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਸੁਨਜ਼ੂ''' ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਉਸਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਰੰਗਾਂ (ਲਾਲ ਜਾਂ ਨੀਲਾ), ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਕਾਰ (ਗੋਲ, ਤਿਕੋਣਾ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ), ਆਵਾਜ਼ਾਂ (ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰਸਰ, ਪੰਛੀ ਦਾ ਗੀਤ), ਸਪਰਸ਼ (ਸਖ਼ਤ, ਪੱਧਰੀ ਜਾਂ ਖੁਰਦਰੀ ਸਤਹ), ਤਾਪਮਾਨ (ਗਰਮ ਜਾਂ ਸਰਦ) ,
ਅਤੇ ਸਵਾਦ (ਕੌੜਾ, ਮਿੱਠਾ, ਜਾਂ ਖੱਟਾ) ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

{{gap}}'''ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ''' ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸੀਅਤਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਇਕ ਹਰਾ ਖੇਤ, ਨੀਲਾ ਆਕਾਸ਼, ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤ, ਦੂਰ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰੇ, ਘਰ, ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ... ਅਸੀਂ ਪੈ ਰਹੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੜਕ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ। '''ਅਨੁਭੂਤੀ''' ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੀ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਛਾਪ (ਬਿੰਬ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਸਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ, ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਸਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਬੜੇ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਅਸੀਂ ਨਿਮਨ-ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਰਾਬਨਫ਼ਸ਼ੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;{{right|੧੯੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j5ld0xayvpzavoc9fzm7e43ujtbwsjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/202</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57009</id>
    <revision>
      <id>220263</id>
      <parentid>155470</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="gft6mo79eft1df3c4i4mn67xjjwwe42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ, ਐਟਮ ਅਤੇ ਮਾਲੀਕਿਊਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ; ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਪਰਾਧੁਨੀ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ (ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਤੰਗੇ ਨਿਮਨ-ਲਾਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਚਮਗਾਦੜ ਪਰਾਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੀਮਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੈ)। ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿਸਟਮ, ਪੰਜ ਰਸਤੇ ਹਨ: ਨੀਝ, ਸੁਣਨ, ਸੁੰਘਣ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਆਦ। ਹੀਗਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਪੰਜ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ਉਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਨੀਝ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਲ ਸੇਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਐਸੇ ਪੁਲਾੜ ਵੱਲ ਜਿਹੜਾ ਭੌਤਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਨ ਧੁਨੀ ਵੱਲ, ਅਰਥਾਤ ਸਮੇਂ ਵੱਲ ਜਿਹੜਾ ਭੌਤਕ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਆਦਿ। ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਧੇਰੇ ਨਿਸਚਿਤ, ਵਧੇਰੇ ਨਿਖੇੜਮਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਪੀੜ, ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ, ਸੰਤੁਲਨ, ਥਾਂ-ਬਦਲੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਗਿਆਨ-–ਇੰਦਰਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਤ ਸ਼ਰੀਰ ਉਸ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰੰਤਰ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ, ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਸਰ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਤੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੦੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gft6mo79eft1df3c4i4mn67xjjwwe42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/203</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57010</id>
    <revision>
      <id>220264</id>
      <parentid>155478</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3014" sha1="7hrso5vpio07zc36y0xdhnc4expzuez" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਖੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਉਹ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਅਤੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਅਸੀਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਾਂ: ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਸੀਮਤ, ਸਗੋਂ ਚੋਣਮਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਜੀਵਤ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਉਹੀ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਿ ਸੰਬੰਧਤ ਸ਼ਰੀਰ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਇਸਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਧੂਮੱਖੀ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਿਕੋਣ, ਮੁਰੱਬਾ ਜਾਂ ਮੁਸਤਤੀਲ ਵਰਗੇ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤੀ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਲੁਡਵਿਗ ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਬਿਲਕੁਲ ਓਨੇ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਹਨ ਜਿੰਨੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਅਨੁਭੂਤੀ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਲੁੜੀਂਦੇ ਹਨ। *ਇੰਦਰਿਆਵੀ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਦੇਖੋ, ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ '''&quot;ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰ' ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਖਾਕਾ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੩੮, ਸਫਾ ੭੧।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੦੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hrso5vpio07zc36y0xdhnc4expzuez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/204</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57023</id>
    <revision>
      <id>220265</id>
      <parentid>155525</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3085" sha1="gxzoypp5r78qgylgohjetznp9vfdmns" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲਾ ਗਿਆਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜੁੱਟਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ, ਗੰਧ, ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕੁਝ ਐਸੇ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਓਪਰੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਜਜ਼ਬੇ। ਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਧਰਤ-ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਾਂ
ਕਲਾ ਵਸਤ--ਪੇਂਟਿੰਗ, ਬੁੱਤ, ਭਵਨ-ਕਲਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਸਪਰਸ਼ੀ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਏਤੀਆਂ ਬੋਨੋ ਦੇ' ਕਾਂਦੀਲਾਕ''' ਨੇ ਦੇਖੀ ਜਿਸਨੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਰੱਖਦੇ ਇਕ ਬੁੱਤ ਦਾ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ, ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਾ, ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਦੇਂਦਾ ਹੈ: ਮਗਰੋਂ ਸੁਆਦ, ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨੀਝ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਾ, ਕਾਂਦੀਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦਾ &quot;ਅਧਿਆਪਕ&quot;, ਸਪਰਸ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਵਿਚਲੀ ਕੜੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲਪਣਾ-ਰੂਪੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਮਗਰੋਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਕ ਆਦਮੀ, ਜਿਹੜਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਨੀਝ ਮੁੜ-ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੦੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxzoypp5r78qgylgohjetznp9vfdmns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/205</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57024</id>
    <revision>
      <id>220266</id>
      <parentid>155529</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="sy03z360tkt9qyra12biv2f6x5zq1wa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ-- ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਧੱਬੋ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਨੂੰ &quot;ਵਿਦਿਆ&quot; ਜਾਂ &quot;ਸਿਖਲਾਈ&quot; ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਸਾਕਾਰ ਦੇਖ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਾਡੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ) ਸੋਚਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਚੇਤੰਨ ਖ਼ਾਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਲਪਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਐਟਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਐਟਮਾਂ ਨੂੰ ਵਖੋ ਵਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਿਆ ਗਿਆ: ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਵਖੋ ਵਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਡੇ ਅਤੇ ਹੁੱਕਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਚੰਬੜੇ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ; ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲੀਅਰਡ ਦੇ ਗੇਂਦ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ, ਆਦਿ। ਐਟਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ੀ ਬਿੰਬ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਇਸਦਾ ਮਾਡਲ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ। ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਜੜੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਲੋਕ ਚਾਨਣ ਦੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਇਕ ਪੱਧਰੇ ਤਖਤੇ ਵਾਂਗ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੦੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sy03z360tkt9qyra12biv2f6x5zq1wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/206</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57025</id>
    <revision>
      <id>220267</id>
      <parentid>155531</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="rf4tw7gqxaa2ohxszf333mxw6l60jrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}'''ਸੰਕਲਪ''', ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਬੋਧ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਐਸੀ ਵਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਫ਼ੌਰੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਦੀ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਦੀ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ, ਵਿਚਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਚਮੁਚ, ਇਕੋਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਿਆਨ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ-ਤਜਰਬੇ, ਉਸਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਲੋੜਾਂ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਠੋਸ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ: ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਨ ਕਾਲਪਣਿਕ ਸੰਕਲਪ, ਸਮੇਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ, ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਚਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-- ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਲਪਰੀ ਦਾ, ਮਾਨਸ-ਘੋੜੇ, ਨਰ-ਸਿੰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਬਿੰਬ

{{gap}}ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਜਜ਼ਬੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੦੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf4tw7gqxaa2ohxszf333mxw6l60jrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/207</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57026</id>
    <revision>
      <id>220268</id>
      <parentid>155535</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="9w3xdohdvzi6pc5iscp5d9y7v5j5avc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਖੁਲ੍ਹਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਸਾਡੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਕਿ ਉਹ ਭੁਲਾਵਾ ਰੂਪੀ ਹਨ? ਇਹ ਐਸੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਸਚਮੁਚ ਉਸੋਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਸੀ। ਬੇਸ਼ਕ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੇ ਸਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਤਸਵੀਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਨੋ-ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਵਾਸਥ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਖੋ ਵਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਬਿੰਬ ਦਾ ਵਸਤੂ ਅਬਦਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੁਲਾਵੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਸਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਡੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ, ਭੁਲਾਵਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨਫ਼ੀ ਪੱਖ ਦੇਖਣਾ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁਬੋਈ ਹੋਈ ਸੋਟੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚੋ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਦੀ ਛਾਪ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੦੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9w3xdohdvzi6pc5iscp5d9y7v5j5avc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/208</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57027</id>
    <revision>
      <id>220269</id>
      <parentid>155536</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3044" sha1="6cxc0feqk3kdq5wrgv1t4i5j2a3d8ex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਾਡੀਆਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਉਪਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਸੀਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗਾ ਪੱਖ ਵੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਲੋਕ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੇਖ, ਸੁਣ ਅਤੇ ਸੁੰਘ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਹੱਦ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਥਹੁ-ਪਤਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ-–ਇੰਦਰਿਆਂ ਦਾ ਸੀਮਤ ਖ਼ਾਸਾ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ਾਸ &quot;ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ&quot; ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਯੰਤਰ ਸਿਰਜਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ: ਦੂਰਬੀਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਉਸਦੇ &quot;ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ&quot;; ਬਿਜਲਾਣੂਈ ਖੁਰਦਬੀਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਦਿੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਲੇਜ਼ਰ ਕਿਰਨ ਅਤਿ ਦੇ ਜਟਿਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਖੋ ਵਖਰੋ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਦਾ, ਭਾਵ, ਪਰਾਧੁਨੀ, ਨਿਮਨ-ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਰਾਬਨਫ਼ਸ਼ੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ: ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗ-ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਬੜੀ ਤੀਖਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ-ਪਾਰਖੂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੇ ਇੰਦਰੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਉਤੇ ਤੀਖਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ...। ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਪੜਾਅ ਉਤੇ, ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੋਧ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੦੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6cxc0feqk3kdq5wrgv1t4i5j2a3d8ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/209</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57028</id>
    <revision>
      <id>220270</id>
      <parentid>155541</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="9s11navsr01cl26hj5cze5l057ecfuo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;–ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਮਨ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਿਗਾਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ।

{{gap}}ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਬਿੰਬ (ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ, ਅਨੁਭੂਤੀ, ਸੰਕਲਪ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ) ਅਖ਼ੀਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੋਚਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਚੇਰਾ ਰੂਪ ਹੈ।
{{dhr|1em}}
'''ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬੁਧੀ ਤੱਕ'''
{{dhr|1em}}
{{gap}}ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵੰਨ--ਸੁਵੰਨਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨੀਕਰਣ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਲੱਛਣ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਸਲੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰ-–ਤੱਤ, ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਬੋਧ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ। ਅਤੇ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ੍ਰੀਵਕ ਖ਼ਾਸਾ (ਸਾਰ-ਤੱਤ) ਲੱਭਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਇਕੋ ਇਕ ਸੋਮਾ ਹਨ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੦੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9s11navsr01cl26hj5cze5l057ecfuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/210</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57029</id>
    <revision>
      <id>220271</id>
      <parentid>155543</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="hxg717qafivk8m0ij9j5z41yvz3nf83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਹੜੇ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਮਨ, ਅਰਥਾਤ, ਤਰਕ ਜਾਂ ਚਿੰਤਨ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਜਾਣਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਸੋਚਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਸੋਚਨੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।

{{gap}}ਮਨੁੱਖੀ ਤਰਕ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਂਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਵਵਾਚੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਜਾਂ ਆਮਿਆਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤ, ਅਧੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਸਣਯੋਗਤਾ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਧੇ, ਤੁਰਤ, ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਇਕ ਖਾਸ ਦਰੱਖਤ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ-- ਖਜੂਰ, ਦਿਆਰ ਜਾਂ ਬਰਚੇ ਦਾ ਦਰੱਖਤ, ਅਰਥਾਤ, ਅਸੀਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਸਗੋਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰੱਖਤ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ–ਦਰਸ਼ੀ ਲੱਛਣ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਬੰਦਾ ਇਕ ਝੀਲ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ), ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਵਿਚਾਰ ਖੁਦ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕਈ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦੇ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੦੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxg717qafivk8m0ij9j5z41yvz3nf83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/211</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57034</id>
    <revision>
      <id>220272</id>
      <parentid>155556</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="2wor35dftu73hc9gq1mvrvlvj33lzng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦਰਸ਼ੀ ਹੋਣਾਂ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਸੇਬ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸੀਅਤਾਂ &quot;ਲਾਂਭੇ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਾਂ&quot;, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੰਗ, ਗੰਧ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਦੀ ਆਕਾਰ-ਰੇਖਾ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਦਰਸ਼ੀ ਬਿੰਬ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਬਿੰਬਾਂ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਚਾਨਣ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਗਤੀ ਵਿਚਲੇ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਜੋਂ ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਅਸੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਡਿਗਦੀਆਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਨਾਭ-ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ। ਉਸਦਾ ਬੋਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸੋਚਨੀ, ਮਨ, ਜਾਂ ਤਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

{{gap}}'''ਸੋਚਨੀ''' ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ (ਤੱਤ-ਰੂਪੀ) ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਚਨੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਦਰਿਆਵੀ–ਦਰਸ਼ੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਜਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵਵਾਚੀ ਸੰਕਲਪ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ-- &quot;ਦਰੱਖਤ&quot;, &quot;ਘਰ&quot;, &quot;ਗਤੀ&quot;। ਭਾਵਵਾਚੀਕਰਣ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹ ਮਾਰਣ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਚਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਚਣੀ ਸਾਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਸਮਝਣ ਵਿਚ-- ਅਰਥਾਤ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਲਾਜ਼ਮੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਰਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ-- ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਨਾਭ-ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਕਦਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਆਦਿ। ਮਨੁੱਖ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੦੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wor35dftu73hc9gq1mvrvlvj33lzng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/212</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57037</id>
    <revision>
      <id>220273</id>
      <parentid>155559</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="kw7qp3jcbtk726t6cdbty25bhhacv87" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਮਝ ਲੈਣ ਪਿਛੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਪੁਲ ਅਤੇ ਭਾਫ਼-ਇੰਜਣ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਟਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਹਨ।
{{dhr|2em}}
'''ਸੰਕਲਪ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ'''
{{dhr|1em}}
{{gap}}'''ਸੰਕਲਪ''' ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸਰਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੀਆਂ ਆਮ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਗਤੀ, ਰਫ਼ਤਾਰ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਧਾਤ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬੂਟੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਕੁਝ ਉਤੇ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਲਵੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਨਸਲ, ਉਮਰ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਵਪਾਰ, ਲਿੰਗ, ਪਰਵਾਰਕ ਰੁਤਬੇ, ਨਿੱਜੀ ਲੱਛਣ, ਆਦਤਾਂ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਤੱਥ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੋ-ਟੰਗੇ ਪੰਖ-ਰਹਿਤ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦਾ ਇਕ ਚੇਲਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁਰਗ਼ਾ ਲੈ ਆਇਆ ਜਿਸਦੇ ਖੰਭ ਲਾਹੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉਤੇ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ: &quot;ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।&quot; ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ: ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਕਿ ਉਹ ਤਰਕ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਵਰੋਸਾਇਆ ਪਸ਼ੂ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮਾਰਕਸ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਸੰਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੧੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kw7qp3jcbtk726t6cdbty25bhhacv87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/213</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57038</id>
    <revision>
      <id>220274</id>
      <parentid>155561</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2980" sha1="3lwu0nw0obyeiahf7v6h48ua4f2qzc8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੁਆਉਂਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਸੰਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ। ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਉਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸਾ (ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਲਾਜ਼ਮੀ) ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਠੋਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਅਮਲ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਖੁਦ ਭਾਵਵਾਚੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹਨ ਜਿਸ ਉਤੇ ਸੰਕਲਪ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਤਿਕੋਣ, ਦਾਇਰੇ ਜਾਂ ਮੁਰੱਬੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਣਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਰਥਾਤ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਕਰਮ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਸਮਝਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਸੰਕਲਪ (ਭਾਵਵਾਚੀਕਰਣ) ਤੁਰਤ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੱਲ ਇੰਝ ਨਹੀਂ। ਬਿਲਕੁਲ ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਇਹ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਗਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹਰਕਤ ਦੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ, ਘੋੜੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਦੀ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਵਾਲ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3lwu0nw0obyeiahf7v6h48ua4f2qzc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/214</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57039</id>
    <revision>
      <id>220275</id>
      <parentid>155563</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="8tn7ghhbk3h6wnnkd72cd8o08wzsxhj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਭਾਵਵਾਚੀ ਸੰਕਲਪ ਅਸਲ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਆਓ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ &quot;ਫਲ&quot; ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਲਈਏ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸੇਬ, ਕੋਈ ਕੇਲਾ, ਜਾਂ ਸੰਗਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੰਕਲਪਾਂ-- ਸੇਬ, ਸੰਗਤਰਾ, ਜਾਂ ਕੇਲਾ-- ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣੀ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਂ, ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਠੋਸ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਾਵਵਾਚੀ ਵਿਚਾਰ ਵੀ-- ਸਾਡੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿਚ, &quot;ਫਲ&quot; ਦਾ ਸੰਕਲਪ-- ਅਸਲੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਵਖੋ ਵਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਬਦਲਦੇ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਇਹ ਖੁਦ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਕਾਸਮੋਨਾਟ ਆਦਿ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਨਿੱਕ-–ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: &quot;ਅਜੀਬ&quot;, &quot;ਮੁਗਧ&quot;, ਆਦਿ।

{{gap}}ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸੋਚਣੀ ਦਾ, ਬਣਨਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ (ਵਿਚਾਰ) ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਚਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tn7ghhbk3h6wnnkd72cd8o08wzsxhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/215</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57058</id>
    <revision>
      <id>220276</id>
      <parentid>155636</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="80lamuyjm5z7p14lav57mpmbhyrxb59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਚਿਤਰਾਂ ਨਾਲ। ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸਗੋਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੁਸਤਕ &quot;ਗੁਲੀਵਰ ਟਰੈਵਲਜ਼&quot; ਵਿਚ ਜੋਨਾਥਨ ਸਵਿਫਟ ਉਹਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਹੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੀ ਜਾਏ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਝੋਲਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੱਢ ਅਤੇ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਿਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਧੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਚਿਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਬੋਲੀ ਵਿਚ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਘੜੀ ਨੂੰ &quot;ਵਾਚ&quot; ਕਹਿ ਕੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸੰਬੰਧ &quot;ਵਾਚਿੰਗ&quot; (ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ) ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਭਾਵਵਾਚੀਕਰਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਘੱਟ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਖੁਰਦਬੀਨ ਜਾਂ ਕੰਪਾਸ ਕਹਿੰਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80lamuyjm5z7p14lav57mpmbhyrxb59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/216</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57105</id>
    <revision>
      <id>220277</id>
      <parentid>155724</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="shfkpbxm1ehpr8yenisjrhvmykg3lmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਬਹੁਤ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿਚ, ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਧਾਰਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ, ਆਦਿ)। ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਤਜਰਬੋ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ: ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਕ ਠੋਸ ਘਰ-- ਅਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ; ਬਰਚੇ ਜਾਂ ਦਿਆਰ ਦਾ ਦਰੱਖਤ-- ਅਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦਰੱਖਤ;
ਚੀਤਾ ਜਾਂ ਰਿੱਛ-- ਅਤੇ ਇਕ ਜਾਨਵਰ, ਧਾੜਵੀ, ਆਦਿ। ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਬਦ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਦਿਆਂ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਸਮਾਨੀਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸੰਕਲਪ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਹਨ ਨਿਰਣੇ ਅਤੇ ਨਿਗਮਨ। ਨਿਰਣੇ ਵਿਚ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੂਜੇ ਰਾਹੀਂ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਵਿਚਾਰ ਜਿਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ੇਧ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ; ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਣਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸਲਈ ਸੋਚਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਨਿਰਣਾ ਦੇਣਾ। ਇਕ ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਨਿਰਣਾ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਹੈ: &quot;ਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਗੁਲਾਬ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਦ ਸ਼ਬਦ-- ਜ਼ਾਲਮ ਸੱਟ ਵਾਂਗ।&quot; ਨਿਰਣੇ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਦਿ-ਕਾਲੀਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਰਗੜ ਨਾਲ ਅੱਗ (ਤਪਸ਼) ਪੈਦਾ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੧੪}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>shfkpbxm1ehpr8yenisjrhvmykg3lmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/217</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57106</id>
    <revision>
      <id>220278</id>
      <parentid>155726</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="94bp749d2jl66agnii3t03omu6l197i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਰਨੀ ਸਿੱਖੀ। ਯੁਗ ਬੀਤ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਗੜ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਬੀਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਰਗੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮਕਾਨਕੀ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਖਰ, ਅੱਧ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਹਰਕਤ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਕਰਮ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਗਤੀ ਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਇਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ, ਇਕੋ ਨਿਰਣੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਨਿਰਣੇ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਨਿਰਣੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ-- '''ਨਿਗਮਨ''', ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿਗਮਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚ ਦੀ ਲੜੀ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਹੈ: ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ। ਸੁਕਰਾਤ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਜਾਇਗਾ। ਜਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਲਵੋ: '''ਲੂਈ ਪਾਸਤੋਰ''' ਇਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਸਾਇਣ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ; ਉਹ ਬੜੀ ਦੇਰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿਚ ਚਰਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਗਿਲਟੀ ਰੋਗ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਚਰਾਗਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਥਾਂ ਉਤੇ ਘਾਹ ਦਾ ਰੰਗ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਗਿਲਟੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇਕ ਭੇਡ ਉਥੇ ਦੱਬੀ ਪਈ ਹੈ। ਪਾਸਤੋਰ ਨੇ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪੂਰੀ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94bp749d2jl66agnii3t03omu6l197i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/218</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57107</id>
    <revision>
      <id>220279</id>
      <parentid>155727</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="remva8dtz04wdkhwguv1o1epmmqxg7l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗੰਡੋਇਆਂ ਦੇ ਕਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਖੋ; ਇਸਤੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿਤਾ ਕਿ ਗੰਡੋਏ ਹੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗਿਲਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਦੇ ਬੀਜਾਣੂ ਸਤਹ ਉਪਰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਾਗ ਦੇ ਵਾਹਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਿਗਮਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਰਥਾਤ ਸੋਚਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੋਚਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਾਸੀਅਤ ਅਗਿਆਤ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ, ਅਰਥਾਤ, ਅਗਿਆਤ ਦਾ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।

'''ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ'''

{{gap}}ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਲ, ਇਸਦੀਆਂ ਪੱਧਰਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੁਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ, ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਰਚਣੇਈ
ਖ਼ਾਸੇ ਦਾ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਹੈ।

{{gap}}ਰਚਣੇਈ ਸਰਗਰਮੀ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ?

{{gap}}ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਸਿਰਜਣ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਚਣੇਈ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਟਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਅਕਸਰ ਅਚਨਚੇਤ, 'ਅਲਹਾਮ&quot; ਵਾਂਗ, ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦੀ ਇਕਦਮ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਦੋ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੧੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>remva8dtz04wdkhwguv1o1epmmqxg7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/219</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57116</id>
    <revision>
      <id>220280</id>
      <parentid>155790</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="9v5jwhmuq3vo3ythj56lu2saw2go41y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਤੇ ਰੱਖਣ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ ਹੈ: ਚੇਤੰਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਚਣੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਮਨਚੇਤੰਨ, ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘੇ, ਲੁਕਵੇਂ ਅਮਲਾਂ-- ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਅਤੇ ਕਲਪਣਾ, ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਨਿਮਨਚੇਤੰਨ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਬਣਾਉਣ (ਵਧਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਕੇ ਦੇਖਣ) ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਰਚਣੇਈ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਤਾ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ ਹੈ।

{{gap}}ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ &quot;ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰਨ&quot; ਵਾਲੇ ਅਮਲ ਵਜੋਂ, ਨਵੇਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਭਵ ਹਲ ਦੀ ਮਕਾਨਕੀ ਚੋਣ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ।

{{gap}}ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਸੰਬਾਦਕ-ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿਚ ਜੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਸਤੂਪਰਕ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਦਾਰਥਕ ਸਰਗਰਮੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਹੈ; ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਰਕਾਰ ਇਸਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪਹੁੰਚ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਆਪਹੁਦਰੀ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰਗਰਮੀ ਵਜੋਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਨੂੰ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v5jwhmuq3vo3ythj56lu2saw2go41y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/220</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57117</id>
    <revision>
      <id>220281</id>
      <parentid>155797</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2939" sha1="pfw3srr71s7g1tgrc3yfst36vvvtfn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਚੇਤੰਨ''' ਅਮਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ, ਸਮਾਜਕ ਮਹੱਤਾ ਵਾਲੀ ਉਪਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਵੀਂ ਸਮਾਜਕ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੀਮਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਇਸਨੂੰ ਕਾਢ ਜਾਂ ਲੱਭਤ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅਮਲ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਪਰਗਟ ਹੈ: ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਯਤਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਉਪਜ ਦੀ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਕਦਰ। ਆਪਣੀ ਰਚਣਾਤਮਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਬਦਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |

{{gap}}ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੋਧ ਹੈ; ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਰੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਕੱਢ ਲੋਕ--ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: &quot;ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਏਨਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾਂ ਲੰਮੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ।&quot;* ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਹੈ, ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਜੁੱਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਲੱਭਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, '''&quot;ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੱਭਤ&quot;''', ਏਸ਼ੀਆ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ, ਬੰਬਈ, ੧੯੬੪, ਸਫਾ ੩੨&lt;noinclude&gt;{{left|੨੧੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfw3srr71s7g1tgrc3yfst36vvvtfn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/221</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57118</id>
    <revision>
      <id>220282</id>
      <parentid>155796</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="9xrbvmd3uhlobuut47run4ej6doihgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਿਚਰਡ ਫੋਨਮਨ ਨੇ ਉਚਿਤ ਹੀ ਟਿਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, &quot;ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਸੋਚਣਾ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।&quot;* ਨਿਯਮਣ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਇਕਸਾਰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਐਸੇ ਅਮਲ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਛਲਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੋਧ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ; ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਣਾਤਮਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਜਾਂ ਲੱਭਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

'''ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ'''

{{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲੋਕਾਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਮਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਧਾਂਤਕ, ਠੋਸ-ਵਿਗਿਆਨਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬੋਧ ਵਿਚਕਾਰ ਮਧਿਅਸਥ (ਇਕ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਰਿਚਰਡ ਫੇਨਮਨ, '''&quot;ਭੌਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਖ਼ਾਸਾ&quot;''', ਬਰਿਟਿਸ਼ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਕੌਕਸ ਐਂਡ ਵਾਈਮਨ ਲਿਮਟਿਡ, ਲੰਡਨ, ੧੯੬੫, ਸਫਾ ੧੭੨।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xrbvmd3uhlobuut47run4ej6doihgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/222</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57119</id>
    <revision>
      <id>220283</id>
      <parentid>155799</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="q83be9456tan8lisvv8rlknr400jz7u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ) ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਕਸਰ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਥ, ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਮਾਨਾਂਤਰ (ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਕੋ ਵੇਲੇ) ਲੱਭਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਲਬ ਦੀ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਅਤੇ ਪਾਵੇਲ ਯਾਬਲੋਚਕੋਵ ਵਲੋਂ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਗਈ; ਟੈਲੀਫੂਨ ਦੀ ਕਾਢ ਅਲੈਕਜ਼ੈਂਡਰ ਬੈੱਲ ਅਤੇ ਅਲੀਸ਼ਾ ਗਰੇ ਵਲੋਂ, ਜੂਲੀਅਸ ਮਾਇਰ, ਜੇਮਜ਼ ਮੂਲ ਅਤੇ ਕੋਲਡਿੰਗ ਨੇ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਰਬ-ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਦਿ। ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸਮਾਜਕ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਨ ਉਤੇ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਨੇ ਐਸੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੋਨਸ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜਾ ਗੰਨੇ ਦੀ ਖੰਡ ਦਾ ਅਤੇ ਨੀਲ ਦਾ ਬਦਲ ਲੱਭ ਦੇਵੇ, ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ
ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਸਾਇਣ--ਵਿਗਿਆਨੀ ਗੁਸਤਾਵ ਕਿਰਦਹੋਫ਼ ਨੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਖੰਡ ਦੀ
ਲੱਭਤ ਕੀਤੀ।

{{gap}}ਪਰ ਇਥੇ ਏਨੀਂ ਕੁ ਸੋਧ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਠੋਸ ਲੋੜਾਂ ਉਪਰ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀਆਂ ਫ਼ੌਰੀ ਲੋੜਾਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਾਪੇਖਕ ਖ਼ਾਸੇ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖ਼ੁਦ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q83be9456tan8lisvv8rlknr400jz7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/223</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57120</id>
    <revision>
      <id>220313</id>
      <parentid>155802</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="iumhizu4ltwbbz2w1znrx4kil927xzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਨੁਕੂਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਜਾਂ ਅਮਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਗੂਹੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਆਪ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲਣ ਲਈ ਲੁੜੀਂਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਬੱਬੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਬਾਨੀ, ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦਿਤਾ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਕਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬਣਾਵਟੀ ਚੋਣ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਵਾਬ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ &quot;ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰਨ&quot; ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਰਤਦਿਆਂ, ਸਿਰਫ਼ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਣ ਅਤੇ ਸਾਰ ਦੇਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੂਰਵ--ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, &quot;ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਅੰਦਾਜ਼ੇ&quot; ਜਾਂ &quot;ਗ਼ੈਬੀ ਸਹਾਇਤਾ&quot; ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੋਜਕਾਰ ਦਾ ਅਤਿ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੂਈ ਪਾਸਤੋਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮਨਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭੇਤ ਖੋਹਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਾਥ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਜਰਮਨ ਰਸਾਇਣ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ਼ਰੀਦਰਿਖ ਆਗਸਤ ਕੇਕੂਲੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੨੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iumhizu4ltwbbz2w1znrx4kil927xzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf/11</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57452</id>
    <revision>
      <id>220291</id>
      <parentid>159226</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>220291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="avmpt8fl34sotz7kq4l2mm96nmu2gam" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Mulkh Singh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸੈਕਸ ਸਾਥੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਖਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਰਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਦਮੀ ਵਿੱਚ ਸੂਝ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੈਕਸ ਲਈ ਸਾਥੀ ਲੱਭਣ ਪਿੱਛੇ ਹਰ ਵਕਤ ਸੰਘਰਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਰਾਹ ਸੋਚੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਥਾਈ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਨਿਸਚਿੰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੈਕਸ ਸਾਥੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਬਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜਾਂ ਵੱਲ ਲਾ ਸਕੇ। ਦੂਸਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਦੇਖਭਾਲ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਨਸਲ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕੀ।

{{gap}}ਸੋ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਰੁਝਾਨ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੈ ਇੱਕ ਨਰ-ਬਹੁ ਮਾਦਾ ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਹੈ ਇੱਕ ਨਰ-ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਕਤੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ&lt;noinclude&gt;{{center|12}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avmpt8fl34sotz7kq4l2mm96nmu2gam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf/12</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57453</id>
    <revision>
      <id>220292</id>
      <parentid>163863</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>220292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3125" sha1="czctyvb51ihon0wgng06f8ovagvmjkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Dugal harpreet&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਠੀਕ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਨਰ-ਇਕ ਮਾਦਾ ਦਾ ਜੋੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਦਾ ਤੋਂ ਹਰ ਬੱਚਾ ਵੱਖਰੇ ਨਰ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੋੜੇ 'ਇਕ ਸਮੇਂ' ਲਈ ਹੀ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਮਾਦਾ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਮੇਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗ ਨਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪੱਖੋਂ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਧ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵੇ। ਸੋ ਔਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਮਰਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਤਾਂ ਜਾਰੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਤਲਾਸ਼ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖੋਂ ਔਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਮਰਦ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਿਰਪੇਖ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ ਮਰਦ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਲਗਾਅ (ਪਿਆਰ) ਹੋ ਜਾਣਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ 'ਵਰਾਇਟੀ ਵੇਖਣ' ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ&lt;noinclude&gt;{{center|13}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czctyvb51ihon0wgng06f8ovagvmjkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf/13</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57454</id>
    <revision>
      <id>220294</id>
      <parentid>219956</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>220294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3078" sha1="323k5mtzg8fs9ufygm0gxf7bibfhpwe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Mulkh Singh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਾਮੁਕ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਸਥਾਈਤਵ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਅਣਜਾਏ ਤੋਂ ਜਾਨਣ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਬੜਾ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਸੀ। (ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲ ਕੇ ਨਵੀਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦ ਦੇ ਨਵੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਅਚੇਤ ਬਦਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਸਰਾ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ 'ਵਰਾਇਟੀ ਦੇਖਣ' ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸੂਟਾਂ, ਸਾੜੀਆਂ, ਸੈਂਡਲਾਂ ਵੱਲ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}ਹੁਣ ਤਕ ਕੀਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰ ਤੱਤ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਸਬੰਧ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉੱਘਾ ਲੇਖਕ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁ-ਇਸਤਰੀਵਾਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰੂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਇਕ ਸਮੇਂ ਇਕ ਮਰਦ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਮਰਦ ਮਿੱਤਰ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਖਿਝ ਕੇ ਕੁਝ ਉਲਟ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲ ਭਾਰੂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਹਰ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹਰਮ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਾਂ, ਮਨਚਾਹਿਆ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ&lt;noinclude&gt;{{center|14}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>323k5mtzg8fs9ufygm0gxf7bibfhpwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220519</id>
      <parentid>220294</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <origin>220519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3107" sha1="hse056xuyhwh1wdxs1pb92kbqkfy5bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Mulkh Singh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਾਮੁਕ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਸਥਾਈਤਵ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ {{sic|ਹੈ}} ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਅਣਜਾਏ ਤੋਂ ਜਾਨਣ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਬੜਾ ਸੀਮਤ {{sic|ਹੋਣ|ਹੋਣਾ}} ਸੀ। (ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲ ਕੇ ਨਵੀਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦ ਦੇ ਨਵੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਅਚੇਤ ਬਦਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਸਰਾ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ 'ਵਰਾਇਟੀ ਦੇਖਣ' ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸੂਟਾਂ, ਸਾੜੀਆਂ, ਸੈਂਡਲਾਂ ਵੱਲ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}ਹੁਣ ਤਕ ਕੀਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰ ਤੱਤ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਸਬੰਧ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉੱਘਾ ਲੇਖਕ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁ-ਇਸਤਰੀਵਾਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰੂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਇਕ ਸਮੇਂ ਇਕ ਮਰਦ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਮਰਦ ਮਿੱਤਰ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਖਿਝ ਕੇ ਕੁਝ ਉਲਟ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲ ਭਾਰੂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਹਰ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹਰਮ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਾਂ, ਮਨਚਾਹਿਆ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ&lt;noinclude&gt;{{center|14}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hse056xuyhwh1wdxs1pb92kbqkfy5bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57456</id>
    <revision>
      <id>220520</id>
      <parentid>219958</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <origin>220520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="a15a9f6whstm25v6g3hx2afvitt66pd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Mulkh Singh&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|{{x-larger|ਵਿਆਹ - ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿ ਸੁਹਾਣਾ ਸਫ਼ਰ
}}}}

ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ 'ਸੁਕ-ਪੁਕੇ ਦੀ ਰੀਸ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੀਂਹ ਬਿਨਾਂ ਸਰਦਾ ਨਹੀਂ' ਇਹੀ ਗੱਲ ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਿੰਮੇਂਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਦਾ ਝੰਜਟ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਬਿਨਾਂ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਖਾਸ {{sic|ਕਾਜ਼|ਕਾਜ}} (ਜਿਵੇਂ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਖੋਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਮਾਜਸੇਵਾ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਆਹ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗੁਜ਼ਰੇਗੀ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ, ਬੋਲਚਾਲ, ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਵਧੀਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਵਧੀਆ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਨਰਕ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਂਜ ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਧੀਆ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਐਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚੀ ਜਾ&lt;noinclude&gt;{{center|16}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a15a9f6whstm25v6g3hx2afvitt66pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਲਬੀਨ - ਦ ਕਲਾਈਡੋਸਕੋਪ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57457</id>
    <revision>
      <id>220521</id>
      <parentid>219959</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>220521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="fdvmdellcgyc5lbrea4bvh32y919d1v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Satdeep Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਕਦੀ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਪੂਰਾ ਆਨੰਦਮਈ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ [[w:ਰੇਖਾ|ਰੇਖਾ]] (ਫਿਲਮ ਐਕਟ੍ਰੈਸ) ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਵਾਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਇਨਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸੇ ਰੇਖਾ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ [[w:ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਰਵਾਲ|ਮੁਕੇਸ਼ ਅਗਰਵਾਲ]] ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ, ਸੁਭਾਅ, ਸੋਚਣ ਢੰਗ, ਜੀਵਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਆਦਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਤਾਂ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਟਾਂਕਾ ਫਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਖੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਯਾਨੀ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਐਡਜਸਟ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

{{gap}}ਸੋ ਜਦ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਲੱਭਣਾ ਐਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਤਹਾਸ\ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ-ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ [[w:ਸਵੰਬਰ|ਸਵੰਬਰ]] ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦੇ ਇੱਛਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕਲਰਕ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ 'ਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਗਲ ਵਰ-ਮਾਲਾ&lt;noinclude&gt;{{center|17}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fdvmdellcgyc5lbrea4bvh32y919d1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Book/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>57949</id>
    <revision>
      <id>220525</id>
      <parentid>158453</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <origin>220525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="d5moe1b9heqbnvfa3r5c92pk3vtf0sk" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --&gt;
{{Uses TemplateStyles|Template:Information/styles.css}}

=== Usage ===

{{ambox|text=A direct copy of {{tlx|Book|SISTER=Commons:}} at [[:Commons:]] and should be updated occasionally through an import. It should be unnecessary to edit this independently.}}

&lt;pre&gt;{{Book
|Author= 
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Title=
|Subtitle=
|Series title=
|Volume=
|Edition=
|Publisher=
|Printer=
|Date=
|City=
|Language=
|Description=
|Source=
|Permission=
|Image=
|Image page=
|Pageoverview=
|Wikisource=
|Homecat=
|Other_versions=
|ISBN=
|LCCN=
|OCLC=
}}&lt;/pre&gt;
&lt;!-- uncomment as necessary
=== See also ===
--&gt;

&lt;includeonly&gt;
&lt;!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --&gt;

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>d5moe1b9heqbnvfa3r5c92pk3vtf0sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/224</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57991</id>
    <revision>
      <id>220314</id>
      <parentid>158642</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3103" sha1="9gyfb5pyd9y38c108pbltqzwa5sdlsu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਫ਼ੋਨ ਸਤਰਾਦੋਨਿਤਜ਼ ਨੇ ਬੈਨਜ਼ੋਲ ਮਾਲੀਕਿਊਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਿਰਜਣ ਉਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਲ੍ਹੋ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਅਸੂਲ ਉਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਇਹ ਢੰਗ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਕੇਕੂਲੇ ਓਮਨੀਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਚਿੜੀਆਘਰ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਲੰਘਿਆ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਛਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫੜੀ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆਂ ਸੀ; ਇਥੋਂ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ੁਰਨਾ ਫ਼ਰਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਾਲੀਕਿਊਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ &quot;ਗ਼ੈਬੀ ਸਹਾਇਤਾ&quot; ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਲੱਭਤ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

{{gap}}ਅਗਿਆਤ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਵੱਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤਿ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਵਿਧੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਸੂਲ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਸੂਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੱਟੇ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਈ ਇਕ ਠੋਸ ਬੁਨਿਆਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਅਸ੍ਹਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋ ਉਹਲੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਅੜਿੱਕੇ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਤਮਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ
ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ '''ਅਰਨਸਟ ਮਾਖ਼''' ਨੇ ਐਸੇ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਵੀ ਐਟਮ ਬਾਰੇ ਮਿਥਣ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ (ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ) ਵਿਗਿਆਨ ਐਟਮ ਦੀ ਰੰਝਲਦਾਰ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਉਤੇ ਸੀ। ਮਾਖ਼ ਲਈ ਇਹ ਬਿਲਕਲ ਮੰਤਕੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਕਿਉਕਿ ਉਸਲਈ ਇਕੋ ਇਕ ਹਕੀਕਤ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਆ ਸੀ। ਪਰ, ਵਸਤ੍ਰਪਰਕ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gyfb5pyd9y38c108pbltqzwa5sdlsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/225</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57992</id>
    <revision>
      <id>220315</id>
      <parentid>158644</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="61lkakd94nyvuw1nufiy8w6fa1rlak0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪਜ਼ੀਸ਼ਨ ਮੈਂਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਐਸੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਮਾਖ਼ ਅਖ਼ੀਰ ਆਪਣੇ ਬੇਤੁਕੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਸਤੂਪਰਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਅਤੇ ਮਨੱਖ ਦੀ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੌਜ, ਜਿਹੜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਸ਼ੂਲਾਂ ਅਤੇ ਖੌਜਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਰੱਖਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗੌਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ
ਦੀ ਥਾਹ ਪਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੇ ਅਸੂਲ ਉਪਰ ਆਪਣੀ ਖੌਜ ਆਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਠੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਸੂਲ, ਜਿਹੜੇ ਠੀਕ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਗ਼ਲਤ ਵੀ, ਖੌਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜਰਮਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਰਨਸਟ ਵਾਰਨਰ ਸੀਮਨਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹਵਾ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਯੰਤਰ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵਰਤਣੇ ਅਸੰਭਵ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਲੁਡਵਿਗ ਹੈਲਮਹਾਜ਼ ਨੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਮਿਥਣ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਅਨੁਸਾਰ &quot;ਸਾਬਤ ਵੀ ਕਰ ਦਿਤਾ&quot;। ਪਰ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿਤਾ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਖੋਜੀ ਕੋਲ ਪਰਾਪਤ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਹੀ ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਸਿਖਣ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਦਲੀ, ਪੁਰਾਣੇ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੨੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61lkakd94nyvuw1nufiy8w6fa1rlak0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/226</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57993</id>
    <revision>
      <id>220316</id>
      <parentid>158646</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="57wdqc12cv13ndmozqrdhwfnbqwn1uy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੁਧਾਈ, ਕਸ਼ਟ-ਭਰਿਆ ਅਮਲ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘੋਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ --ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿੰਨਾਂ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਸੋਚਣੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ--ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੜ-ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ; ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਘੜਵੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ: ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ-ਮਾਹਰ ਗੌਟਫ਼ਰੀਦ ਲਾਈਬਨਿਤਜ਼ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਾਭ-ਖਿੱਚ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੰਧ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੀਖੋ 'ਦ ਬਰਾਹੇ ਨੇ ਕੋਪਰਨੀਕਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ; ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ '''ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ''' ਦਾ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਵਿਚ ਇਕਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ, ਜਿਹੜਾਂ ਮੂਲੋਂ ਨਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੇਤੁਕਾ ਐਲਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਵਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਠੀਕ ਹੌਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਬਹਤਾ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਇਸਦੀ ਅਸਲੀ ਮਹੱਤਾ ਮੰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪੂਰਵ ਵਿਰੋਂਧੀ ਇਸਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਸਨਮਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57wdqc12cv13ndmozqrdhwfnbqwn1uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/227</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57994</id>
    <revision>
      <id>220317</id>
      <parentid>158647</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="j80zyscby5z302gpk0y01kbzsxdse94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਵੇਂ ਦੀ ਢੂੰਡ

{{gap}}ਰਚਣੇਈ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ '''ਲੱਭਤ''' ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਨਵਾਂ, ਅਸਲੀ, ਵਸਤੂਪਰਕ ਗਿਆਨ, ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਿਆਤ ਤੱਥਾਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਕਾਇਦਗੀਆਂ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਭਤ ਰਚਣੇਈ ਅਮਲ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਸਿੱਟਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੌਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਗਤੀ। ਨਵੇਂ ਦੀ ਖੋਜ
ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅਮਲ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸੰਕਲਪ (ਤਿਆਰੀ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰ ਖ਼ੁਦ ਲੱਭਤ ਵੱਲ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਆਰੀ ਵਾਲੇ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਮਸਾਲਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਕੰਮ &quot;ਕੁਦਰਤੀ ਚੌਣ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਢ&quot; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਤੱਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣ ਉਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਲਾਏ। ਮਸਾਲੋਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣ ਵਿਚ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ, ਭਵਿੱਖ ਵਿਚਲੀ ਖੋਜ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ, ਕਝ ਅਸੂਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਗੁ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੋਂ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਖੌਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵਿਚ, ਮਸਾਲਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ--ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣਾ--ਦਿਮਾਗ਼, ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪਹਿਲਾਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੨੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j80zyscby5z302gpk0y01kbzsxdse94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/228</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57995</id>
    <revision>
      <id>220318</id>
      <parentid>158649</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="dxu8azxs7ssuuim1c7pg8k811qmebew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਿਥ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੂਲਜ਼ ਹੈਨਰੀ ਪਾਇਨਕੇਅਰ ਅਤੇ ਹੈਂਡਰਿਕ ਅਨਤੂਨ ਲਾਰੈਨਜ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਲੱਭਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਪੁੱਜ ਗਏ, ਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਪਰੰਪਰਾਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਉਹ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ; ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਅਣ-ਉਲੰਘਣੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਚੁਟਕਲਾ ਹੈ: ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੌਈ ਜਾਹਲ ਆਦਮੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੱਭਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੁਟਕਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬੜਾ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਗ਼ੈਰ-ਬੁਨਿਆਦੀ ਵੀ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਭਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਉਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਖੁਦ ਨਵੇਂ ਅਸੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਗੈਲਿਲੀਓ, ਕੋਪਰਨੀਕਸ, ਨਿਊਟਨ, ਡਾਰਵਿਨ, ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਜ਼ੈਰ--ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਭਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੱਭਤ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਸਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੌਜ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਰਚਣੇਈ ਅਮਲ ਹੈ ।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxu8azxs7ssuuim1c7pg8k811qmebew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/229</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57996</id>
    <revision>
      <id>220319</id>
      <parentid>158650</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="bc6m9vc9pbyi7ccsfsywrfjvj5t0185" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੱਭਤ ਵਿਚ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਾਲੀਕਿਉਲਰ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਹਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਲੱਭਤ ਸ਼ਮਲ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਰਬਾਨ-ਜਾਂ-ਜੋਜ਼ੇ ਲ' ਵਾਰੀਅਰ ਵਲੋਂ ਨੈਪਚੂਨ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਲੱਭਤ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਚਾਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਯੂਰੇਨਸ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਰਮਾ--ਪੰਧ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇਹ ਲਾਂਭੇ ਜਾਣਾ ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਹੋਂ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਸੰਭਵ ਪ੍ਰਕਰਮਾ-ਪੰਧ ਅਤੇ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮਿਥਣ ਬਾਰੇ ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਾਨ ਜੀ ਹਾਲ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧਤ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਿਸ ਬਾਰੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਨੈਪਚੂਨ ਰੱਖ ਦਿਤਾ।

'''&quot;ਇਲਹਾਮ&quot; ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਭੇਦ'''

{{gap}}ਲੱਭਤ ਇਕਦਮ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਘੜੀ ਦੇ ਨੋਟਿਸ ਉਤੇ। &quot;ਇਲਹਾਮ&quot; ਵਾਂਗ, ਇਹ ਲੰਮੀ ਖੌਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਅਚਨਚੇਤ ਇਨਾਮ ਹੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਤ ਲੱਭੜਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕੇ ਆਉੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਸ '''ਅੰਤਰ-ਸੂਝ''' ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸਲਈ ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਬਾਰੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਰਹਸਮਈ ਸਰਗਰਮੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਰਚਠੇਈ ਅਮਲ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਹਿਤ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੨੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bc6m9vc9pbyi7ccsfsywrfjvj5t0185</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/230</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57997</id>
    <revision>
      <id>220320</id>
      <parentid>158652</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3033" sha1="osuk3oqnqbsz4j1pjoi7wiev8xn6aya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਰਤ ਅਨੁਭੂਤੀ, ਕਲਪਣਾ ਅਤੇ ਦਰੁਸਤ ਨਿਰਣਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਇਸ ਤੱਥ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਉਤੇ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੌਜ ਉਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਇਸਦੇ ਹਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਭਵ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਝ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਤ ਨੂੰ ਗਿਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਦੀ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਅਕਸਰ ਅੰਤਰ- ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਅਮਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਉਪਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ, ਜੋੜਣ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਬਾਰੇ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰਚਣੇਈ ਅਮਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿਖੌੜੇ ਗਏ ਸੰਭਵ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਗਿਆਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। &quot;ਇਲਰਾਮ&quot;, ਜਾਂ &quot;ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ&quot; ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਉਤੇ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖੋਜ ਦੇ ਅਮਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ ਐਸੀ ਕੜੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਨਵੀਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਮਲ ਦੀਲਾਸਾਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਪਰਗਟ ਹੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹਲ, ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ, ਖੋਜਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੰਤਕੀ ਤੌਰ ਉੜੇ ਇਸਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਲੱਭੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਥਾਪਤ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਦੀ ਕਦੀ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>osuk3oqnqbsz4j1pjoi7wiev8xn6aya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/231</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57998</id>
    <revision>
      <id>220321</id>
      <parentid>158655</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="g108fzqd2qywuei70hpbod8q9iinz9s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹਲ, ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ &quot;ਛਲਾਂਗ&quot; ਵਾਂਗ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਮੰਤਕੀ ਸੋਚ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਸੰਸਲੋਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਿਰਕੱਢ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ--ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੂਈ ਵਿਕਤਰ 'ਦ ਬਰੋਗਲੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: &quot;ਵਿਗਿਆਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਹੈ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਛਲਾਂਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤਿ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੰਤਕੀ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਬੌਝਲ ਭਾਰ ਤੋ ਮੁਕਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲਪਣਾ, ਅੰਤਰ-ਸੂਝ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦਾ ਗੁਣ।&quot;*

{{gap}}ਅੰਤਰ-ਸੁਝ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਤਾਰਕਿਕ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਮੰਤਕੀ ਗਤੀ ਦਾ ਅਮਲ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਤਕ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ &quot;ਨਿਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ&quot; ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਈ ਪੜਾਅ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਅਕਸਰ ਹੀ, ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਅਚੇਤ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਸੌਚਨੀ ਵਿਚਲੇ ਜਟਿਲ ਕਾਰਜ ਹਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਵੇਂ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਲੂਈ 'ਦ ਬਰੌਗਲੀ, &quot;Sur les sentiers de la science&quot; ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਅਲਬੀਨ ਮਿਸ਼ਲ, ਪੈਰਿਸ, ੧੯੬੦, ਸਫਾ ੩੫੪।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੨੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g108fzqd2qywuei70hpbod8q9iinz9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/232</title>
    <ns>250</ns>
    <id>57999</id>
    <revision>
      <id>220322</id>
      <parentid>158658</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>220322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="5uv6twwkraaezc8uag9l4f1w8dgxwlu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਤਮ ਨਤੀਜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ, ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਅੰਤਮ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ &quot;ਪਰੀਚਿਤ&quot; ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਇਸਦਾ ਕਾਰਜ ਕਿਤੇ ਡੂੰਘੇਰਾ ਅਤੇ ਬਹੁਬਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਾਸੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਰਚਣੇਈ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਅਮਲ ਨੰ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇਂ &quot;ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਣਾਉਣਾ&quot; ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਣਾਇਆਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸਲਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮੰਤਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੌਚਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲਕ ਤੋਂ ਵਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੂਝ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਬਾਦਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪੁਰਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।


'''ਕਲਪਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ'''

'''ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨਾ'''


{{gap}}ਆਓ, ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਖ, ਅਰਥਾਤ, '''ਕਲਪਣਾ''' ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ। ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕਰਨ ਦੀ_ਯੋਗਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਜਾਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਰੌਜ਼ਾਨਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਰਚਨਾੜਮਿਕਤਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੩੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5uv6twwkraaezc8uag9l4f1w8dgxwlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/233</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58000</id>
    <revision>
      <id>220323</id>
      <parentid>158660</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="cvksdmcarfsu94um3mz6nqsdtoiettm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਕਈ ਕਵੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦੁਆਇਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਚਣੇਈ ਅਮਲ ਦੇ ਗੁਣ ਵਜੋਂ ਕਲਪਣਾ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਅਸੰਭਵ ਜੋੜ-ਮੋਲ ਮੁੜ-ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਚਿਤਵਣ ਦੀ ਜਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਵੰਡ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ &quot;ਕਲਪਣਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਕਲਪਣਾ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਵਿਗਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ, ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਠੀਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿਚਲਾ ਅਸਲੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ&quot;।* ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਦੁਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: &quot;ਇਹ ਗੁਣ ਬੇਹੱਦ ਕੀਮਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਲਪਣਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।... ਇਸਦੀ ਗਣਿਤ ਵਿਚ ਵੀ ਲੌੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਲਪਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਡਿਫ਼ਰੈਨਸ਼ਲ ਅਤੇ ਇਨਟੈਗਰਲ ਕੈਲਕੁਲਸ ਦੀ ਕਾਢ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ।&quot;**

 
{{bar|20}}

{{gap}}*ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ, '''&quot;ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਧਰਮ&quot;''', ਕੋਵੀਕੀ ਫ਼ਰੀਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ੧੯੩੧, ਸਫਾ ੯੭।

**ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ '''&quot;ਰੂ. ਕ. ਪਾ. (ਬਾ). ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ , ਮਾਰਚ _੨੭-ਅਪੁੰਲ ੨, ੧੮੨੨। ਰੂ. ਕੱ. ਪਾ. (ਬਾ.) ਦੀ ਕੇਂਟਰੀ ਕਮੋਟੀ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਰੀਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਸਮਾਪਤੀ ਤਕਰੀਰ , ਮਾਰਚ ੨੮''', &quot;ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰੰਹ , ਸੈਚੀ ੩੩, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੬, ਸਫਾਂ ੩੧੯।&lt;noinclude&gt;
{{right|੨੩੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvksdmcarfsu94um3mz6nqsdtoiettm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/236</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58001</id>
    <revision>
      <id>220326</id>
      <parentid>158661</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="dd45a0feivlkabipooytjy5cmhg5wdf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਰਥ ਇਸਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚਲੇ ਪਸਾਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਲਪਣਾ ਸਮੇਂ  ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਸ਼ ਭਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ &quot;ਸੁੰਗੇੜ&quot; ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਇਸਤੋਂ ਉਲਟ, ਇਹ ਧੀਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ &quot;ਯੁਗ&quot; ਉਤੇ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ ਝਾਵਲੇ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

{{gap}}ਕਲਪਣਾ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹਨ ਇਸਦਾ ਬੋਧ- ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਜਿਹੜਾ ਨਵੇਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਗਰਲਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਦੌਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਰਚਣੇਈ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ, ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਖਾਕੇ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਪੋਸ਼ਗੌਈ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਵੀ ਕੋਈ ਘੱਟ ਮਹਤਵਪੁਰਨ ਨਹੀਂ। ਕਲਪਣਾ ਵਜੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਤੱਕ ਜਾ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਣਾ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚਲੇ ਅੜਿਕੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੌਧ- ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੩੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dd45a0feivlkabipooytjy5cmhg5wdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/234</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58002</id>
    <revision>
      <id>220324</id>
      <parentid>158672</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="srmpk6nzc4rbmb37pgduot4crjru2hj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਲਪਣਾ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ?

{{gap}}ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਾਪਤ ਤਜਰਬੇਂ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ। ਕਲਪਣਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਅਮਲ ਉਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਇਸਦੇ ਮਧਿਅਸਥ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਕਲਪਣਾ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੌਹਾਂ ਦਾਂ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ; ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਸਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਬਿੰਬ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਚਿੰਤਨ ਇਸ ਅਮਲ ਵਿਚ ਆਗੂ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੋ ਗਰਾਮ ਉਲ੍ਹੀਕਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਿਤ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਸੋਚਣੀ ਉਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਦੇ ਹਨ ਅਤੇਂ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਬਿੰਬ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਕਲਪਣਾ ਦੀ ਸਵੈਖੋਜ ਦੀ ਸੰਭਵ-ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਇਸਦੇ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਪਣਾ ਵਿਚ ਮ਼ੁੜ-ਸਿਰਜ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਿਉ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇਂ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜੋਕੀਆਂ ਘਟਣਾਵਾਂ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੩੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srmpk6nzc4rbmb37pgduot4crjru2hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/235</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58003</id>
    <revision>
      <id>220325</id>
      <parentid>158675</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="ry5d8zu52hr7wskk660pjgyio64b30q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੁਰੂਪ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਲਪਣਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਬੀਤੇ ਨੂੰ &quot;ਚਿਤਵ ਸਕਦੇ&quot; ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੁੜ ਜਿਊ ਰਹੇ ਹੋਈਏ! ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਨਸਲੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਿ ਯਾਦਗਾਰਾਂ, ਘਟਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਕੇ ਕਲਪਣਾ ਬਾਕੀ ਬਚੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਣਾ ਵਿਚ, ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵਖਰੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ &quot;ਮੁੜ-ਸਿਰਜਦਾ&quot; ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ । ਬੀਤੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੌੜਾ (ਪਿੱਛਲਝਾਤ)। ਇਕ ਠੋਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕਿਸੇ ਤੱਥ ਜਾਂ ਘਟਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਣਾ ਉਸ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਂਦੀ, ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸਮਾਜਕ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹਕੀਕਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਪਰ, ਕਲਪਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਿਚ ਹੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸਮਈ ਰੁਝਾਣ ਵਜੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਵਿੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਬਿੰਬ, ਹਸਤੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਕ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ, ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੩੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ry5d8zu52hr7wskk660pjgyio64b30q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/237</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58004</id>
    <revision>
      <id>220327</id>
      <parentid>158677</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="ikxvkgdvkaduozys28arsvcfg5btkaw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਚਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਅਮਲ ਆਰ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇਸੁਹਜਾਤਮਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਣਾ ਇਕ ਖਾਸ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਧਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

'''ਸੁਭਾਵਕ ਵਿਚ ਅਸਾਧਾਰਣ'''

{{gap}}ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਉਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਿਥਣ-- ਸੁਝਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਣੌਤਾਂ--ਵਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰੋਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਜਾਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਮਿਥਣ ਸਿਧਾਂਤ ਘੜਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਥਣ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਨੁਮਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਵਤਾ ਦਾ ਖ਼ਾਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਮਿਥਣ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੌੜਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਮਿਬਣ ਕੀ ਰੌਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਖੋਜ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਚਾਨਣ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਸਲੌਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਮਿਥਣ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਮਿਥਣ ਉਹਨਾਂ ਯਥਾਰਥਕ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜਿਆ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸਦਾ ਬੋਧਾਤਮਕ ਰੋਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਥਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਲੜੀ ਦੀ, ਸੰਬੰਧਤ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੩੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikxvkgdvkaduozys28arsvcfg5btkaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/238</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58005</id>
    <revision>
      <id>220328</id>
      <parentid>158680</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="b1yysasx1u8ly5h5vuk12ovi4zbvd7c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੁੱਚ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੇ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਨਾ ਜਾਏ। ਪਰ ਜੋ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਅਟੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਿਥਣ ਦੇ ਘੜਣਹਾਰ ਕੋਲ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਕਾਰਨ ਹੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਤੱਥ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪੜਤਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

{{gap}}ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਿਥਣ ਘੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਵੰਨਗੀ ਨਿਰੀਖਣ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਮਸਾਲੇ ਦਾ ਸਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਇਸਨੇ ਡਾਰਵਿਨ ਲਈ ਵਿਗਾਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਮਿਥਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਮਿਥਣ ਤੱਕ ਅਪੜਣ ਦਾ ਇਕ ਹੌਰ ਤਰੀਕਾ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਾਈਬਰਨੈਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੀਵ-ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਖ--ਬਾਇਆਨਿਕਸ--ਨਿਕਲ ਆਈ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਅਨੁਰੂਪਤ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਕਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਪੰਛੀ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ; ਡਾਲਫਿਨ ਮਛਲੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਪਣੜੁੱਬੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਮਿਲਿਆ, ਆਦਿ। ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ &quot;ਸੁਭਾਵਕ ਵਿਚ ਅਸਾਧਾਰਣ&quot; ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਮੱਕੜੀ ਦੇ ਜਾਲੋਂ ਵਿਚ ਉਹ ਲਟਕਵੇਂ ਪੁਲ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦੇ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਘੋਗਿਆੰ ਵਲੋਂ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੩੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b1yysasx1u8ly5h5vuk12ovi4zbvd7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/239</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58006</id>
    <revision>
      <id>220329</id>
      <parentid>158681</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220329</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2916" sha1="shzoizfz2wsj20hrlb7sq79xmwrnsxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮੌਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਲੰਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੰਰੀਦਾਰ ਢਾਲ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਹੜੀ ਘੋਗੇ ਵਾਂਗ ਹਰਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਦਿ।

ਮਨੁੱਖ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿਚ ਮਿਥਣ ਦੇ ਠੀਕ ਹੌਣ ਦੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਠੀਕ ਹੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮੰਤਕੀ ਸਬੂਤ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੌਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਰਮਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਾਈਨਰਿਖ ਸ਼ਲੀਮਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਹੌਮਰ ਦਾ &quot;ਇਲੀਆਡ&quot; ਅਸਲੀ ਤੱਥਾਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਹੈ, ਕਿ ਟਰਾਇ ਦਾ ਯੁੱਧ ਸਚਮੁਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਟਰਾਇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲੱਭਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸੁਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਮਿਥਣ ਦਾ ਠੀਕ ਹੋਣਾ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ--ਪੁਰਾਤਨ ਟਰਾਇ ਸਚਮੁਚ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ
ਕਿਸੇ ਮਿਥਣ ਨੂੰ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਿਚ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜੌ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ, ਅਰਥਾਤ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਰ, ਇਸਦਾ ਸਰਵੁੱਚ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਿਥਣ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਐਸਾ ਹੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਤੁਰਤ ਇਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਸਕਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਿਥਣਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਉਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਥਣ ਦੀ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਸਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਮਹਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੜਤਾਲ ਹੋਂ ਸਕਦੀ ਹਫੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਤੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਬੌਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੩੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>shzoizfz2wsj20hrlb7sq79xmwrnsxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/240</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58007</id>
    <revision>
      <id>220330</id>
      <parentid>158683</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="t7yv6n2xvgixd91pgp3vepwyh42d2h5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਿਥਣ ਸੰਬੰਧਤ ਤੱਥ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਉਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਂ; ਸਚਮੁਚ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਥਣ ਦੂਜੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਫੈਲਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਿਥਣ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਲੱਛਣ ਇਸਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਮਣੌਤਾਂ, ਗੈਰ-ਮੰਤਕੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਰਲਤਾ ਜਟਿਲ ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਵਸਤੂਪਰਕ ਖ਼ਾਸੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਟਿਲ ਅਮਲ ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਵਸਤੂਪਰਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਆਮ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਨੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਵਜੋਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਥਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਾਰਕਿਕ ਲੌੜ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਿੰਤਨ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਸੰਭਵ ਵਰਤਾਰਿਆਂ
ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਸੰਭਵ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਰਦਾਂ ਹੈ।

'''ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ'''

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਲੌਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ '''ਸੱਚ''' ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜੇ ਨਵੇਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੩੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7yv6n2xvgixd91pgp3vepwyh42d2h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/241</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58008</id>
    <revision>
      <id>220331</id>
      <parentid>158687</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="g8zivuu6e30qqc2t9wubgi2xlb49x5p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਇਕ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਪੌਨਟੀਅਸ ਪਿਲਾਟ ਨੇ ਯਸੂਹ ਮਸੀਹ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਯਸੂਹ ਮਸੀਹ ਨੂੰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇਂ ਉਚੇਰਾ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਗੜਬੜ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਰਕੇ ਪਿਲਾਟ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਦੀ ਹੋਂਦ ਉਪਰ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਉਪਰ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਸੱਚ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਬਹੁਅਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੌਕ ਸੱਚੇ ਦੋਸਤ, ਸੱਚੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੱਚੋਂ ਕਵੀ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇਂ ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਉਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ, ਵਸਤ ਜਾਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਮਹੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੇਂ ਸ਼ਬਦ &quot;ਸੱਚ&quot; ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ &quot;ਸੱਚ&quot; ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਠੀਕ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਠੀਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ`ਜੋੜਦੇ ਸਨ, ਜਿਹੜਾ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਮੋਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਉਲਟ ਮਾਇਆ-ਜਾਲ ਜਾਂ ਝੁਠਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਪ੍ਰਸਤਕ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: &quot;ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਸੌਚਦਾ ਹੈ ਜੇਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੩੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8zivuu6e30qqc2t9wubgi2xlb49x5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/242</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58009</id>
    <revision>
      <id>220332</id>
      <parentid>158689</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="g6fwqmvnii4gka5v2eke5gdemkprqvq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਕੱਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਠਾ ਹੈ।...&quot; ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੈ: &quot;ਹੁਣ, ਗੱਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੋਰੇ ਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਗੋਰੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਠੀਕ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੋਰੇ ਹੋ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੋਰੇ ਹੋ।&quot;* ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸੱਚੇਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਲੱਛਣ ਇਸਦਾ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਮੋਲ ਖਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਸੱਚ ਬਾਰੇ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਸੂਝ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੋਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਦਿਤੀ ਗਈ ਇਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਧੂਰੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਏਨੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ &quot;ਹਕੀਕਤ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੇਲ ਖਾਣ&quot; ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਕੱਢ ਕੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ, ਸਗੋਂ, ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦੀ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਂ ਸਕਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਸੱਚ ਦਾ ਸਵਾਲ ਆਮ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਟੈਂਡ ਨਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਕੌਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੇ ਮਸਲੋਂ ਉਤੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬੜੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸੱਚ ਦੀ ਖੌਜ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁਲ੍ਹਾ ਇਸਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਤੇ ਖੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{bar|20}}

{{gap}}*'''&quot;ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਮੈਟਾਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ&quot;''' ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਰੈਸ, ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਲੰਡਨ, ੧੯੬੬, ਸਫਾ ੧੫੮।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6fwqmvnii4gka5v2eke5gdemkprqvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/243</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58010</id>
    <revision>
      <id>220333</id>
      <parentid>158691</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="8m6prw5u6yp0ut2abl1u9uhidytmqwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਅਤੇ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹੀ ਸੱਚ ਦੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ-ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਆਤਮਪਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਆਲੋ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਚਮੂਚ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਠੀਕ ਠੀਕ ਬੌਧ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦੇ। ਕੁਝ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ-ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੌਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਿਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੂਲਜ਼ ਹੈਨਰੀ ਪਾਇਨਕੇਅਰ ਸੱਚ ਦੀ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ_ਰਾਇ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ (ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੂਤਰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਕੋ ਇਕ ਨਿਰਪੇਖ ਮੰਗ, ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਨਾ ਹੋਣ। ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਜੋ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਸਚਮੂਚ, ਝੂਠਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ--ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਈਬਰ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ (ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ; ਨਵ--ਮਾਲਬੂਸਵਾਦ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸਲਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ, ਆਦਿ)। ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਪਯੋਗੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਚ ਐਲਾਨ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਕੂਝ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ; ਉਸ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੪੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8m6prw5u6yp0ut2abl1u9uhidytmqwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/244</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58011</id>
    <revision>
      <id>220334</id>
      <parentid>158693</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="bdjza1xv6m2x5s1fnos1xo5j9j8rp6c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''&quot;ਸੱਚ ਦੇ ਖੌਜੀ ਵੀ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ&quot;'''

{{gap}}ਜੌ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਕਹਿ ਆਏ ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਯਥਾਰਥ ਕਿ ਵਸਤੂਪਰਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੋ, '''ਸੱਚ ਵਸਤੂਪਰਕ''' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਸਤੂਪਰਕ ਹਕੀਕਤ ਦਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਹੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਇਕਸਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ-ਸੰਬਾਦਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਿ ਇਹ ਵਸਤੂਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੱਚ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਐਸੇ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।* ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਸੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਰਮਾਇਦਾਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਇਕ ਵਸਤੂਪਰਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਰਕਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਤੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ਼ਲਤ ਸਨ ਕਿ ਸਰਮਾਇਦਾਰ ਕਿਉਂ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਦੇਖੋ, ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਆਲੋਚਨਾ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧੪, ਸਫਾ ੧੨੨&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdjza1xv6m2x5s1fnos1xo5j9j8rp6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/245</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58012</id>
    <revision>
      <id>220335</id>
      <parentid>158695</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="k0lhrdgz4oxm1rna6kkz1k8nddlwxfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਉਂ” ਕੰਗਾਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕਸ ਵਲੇ ਸਰਮਾਇਦਾਰਾ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਦੀ ਲੱਭਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਸਤੂਪਰਕ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੱਚ ਬਣਾਇਆ।

{{gap}}&quot;ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੱਚ&quot; ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੌਚਣੀ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ, ਸੱਚਾ (ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ) ਗਿਆਨ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਬੌਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿਚ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੱਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਉਸਦੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚਲਾ ਸੰਬੰਧ ਆਪਣਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਖ਼ਾਸਾ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਜਾਨ-ਹੂਲਵਾਂ ਅਮਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ ਕਦਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੁਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਕੌਈ ਵੀ ਸੱਚ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਸਾਪਂਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਨਿਰਪੇਖ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਸੱਚ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

{{gap}}ਸਾਡੇ ਦਆਲੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇਂ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਸਾਪੇਖ ਸੱਚ''' ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚਕਾਰ ਅਧੁਰੀ, ਅੰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਖਕ ਸੱਚ ਵਿਚਲੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨਿਸਚਿਤ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੪੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0lhrdgz4oxm1rna6kkz1k8nddlwxfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/246</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58013</id>
    <revision>
      <id>220336</id>
      <parentid>158697</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3064" sha1="nq9roqyah0ogaf5kjv9dlibxm4aij4v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਚਿੰਤਕ ਕਦੀ ਕਦੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਟਿਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਯਕੀਨੋ-ਬਾਹਰੇ ਕਿਆਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰੰਭਕ ਬਿੰਦੂ ਹੀ ਸੀ! ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਅਮਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਡਿਮੌਕਰੀਟਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਐਟਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ '''ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ''' ਨੇ ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਐਟਮ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਲਿਆ।

{{gap}}ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਪੇਖ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖੋਂ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਨਾਲ ਹੀ '''ਨਿਰਪੇਖ''' ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੇਖ ਸੱਚ ਪੂਰਾ, ਸਰਬੰਗੀ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦਾ ਨਿਰਪੇਖ ਖ਼ਾਸਾ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੀ ਵਸਤੂਪਰਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਸਚਿਤ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪ੍ਰਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਮਗਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਵਸਤਪਰਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੇਂਖ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਦੀ ਦੇਕਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਅਧੂਰੇਪਣ ਅਤੇ ਵਸਤੂਪਰਕਤਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੇਖ ਸੱਚ ਦਾਂ ਲੱਛਣ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸੀਮ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸਰਬੰਗੀ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਾਸ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ; ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸੀਮ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਮਲ, ਉਸਦੀਆਂ ਅਮਲੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nq9roqyah0ogaf5kjv9dlibxm4aij4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/247</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58014</id>
    <revision>
      <id>220337</id>
      <parentid>158699</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="abkk67cwj8u1svr2vkl48i9v7d57ns3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸਦੀ ਸਾਪੇਖ ਤੋਂ ਨਿਰਪੇਖ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੇਖ ਸੱਚ ਸਾਪੇਖ ਸੱਚਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਮਿਲਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਸੱਚ ਵੱਲ ਇਕਤਰਫ਼ਾ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਲੌਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਿਰਪੇਖ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਪੇਖ ਖ਼ਾਸੇ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਹੀ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਸ਼ਕ, ਸਦੀਵੀ ਸਚਾਈਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੁਝ ਤੱਥ ਜਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ਵਾਕਾਯਾਮਾ ਇਕ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ; ਹਰਿਆਣਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਰਾਜ ਹੈ; ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੌਨਾਪਾਰਟ ੧੮੨੧ ਵਿਚ ਮਰਿਆ,ਆਦਿ। ਤਾਂ ਵੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਚ ਤੱਕ ਨਹੀ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਨਿਗੂਣੇ ਤੱਥ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨਹੀਂ। ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ &quot;ਸਦੀਵੀ ਸਚਈਆਂ&quot; ਦਾ ਭੁੱਲ ਜੋੜ ਨਹੀਂ। 

{{gap}}ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤੋ ਨਿਵੇਕਲਾ, ਸਾਪੇਖਤਾਵਾਦ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਹੇਖ ਖਾਸੇ ਨੂੰ ਵਧਾਅ-ਚੜਾਅ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਪੇਖ ਖ਼ਾਸੇ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਵੀ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਕੁੱਖ ਦੇ ਆਪਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਸੱਚ ਸਾਪੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਪੇਖਤਾਵਾਦ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅਸਲ ਵਰਤਾਰੇ ਮਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਲਣਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਸੂਝ ਦੀ ਘਾਟ ਸਾਪੇਖਤਾਵਾਦ ਦੇ ਚਰਮ ਰੂਪਾਂ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੪੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>abkk67cwj8u1svr2vkl48i9v7d57ns3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/248</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58015</id>
    <revision>
      <id>220338</id>
      <parentid>158701</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="lgce8mefzvs9satngmsnisjqwec3r74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਹਰਕਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਐਸੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਨਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਇਸਲਈ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂੜ੍ਹੀ-ਆਧਾਰਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

{{gap}}ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ? ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ ਨੇ ਭੰਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਦਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਅਸੂਲ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ: ਪਿਛਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਮਲ ਵਿਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਉੱਸ ਖੇਤਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਘੜੇ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਸੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੂਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਗੈਲਿਲੀਓ ਅਤੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਕ-ਵਿਗਿਆਨ ਮਗਰ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਟਨ ਵਲੋਂ ਲੱਭੋ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ--ਯੂਕਲੀਡੀਅਨ ਰੇਖ-ਗਣਿਤ, ਜਿਸਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਲੌਬਾਚੇਵਸਕੀ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਯੂਕਲੀਡੀਅਨ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੇ ਕਈ ਲਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ--ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਸੂਤਰ, ਸਪੇਸ ਦੀ &quot;ਇਕ-ਲਕੀਰੀ&quot; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਸੂਤਰ, ਆਦਿ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਯੂਕਲੀਡੀਅਨ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਯੂਕਲੀਡੀਅਨ ਸੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੌਰ ਉਦਾਹਰਣ: '''&quot;ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ'''&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgce8mefzvs9satngmsnisjqwec3r74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/249</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58016</id>
    <revision>
      <id>220339</id>
      <parentid>158706</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="n4yajqm2ovpvq1yl5docukcof7vb6vv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਦਾ ਮੈਨੀਫ਼ੈਸਟੋ&quot;''', ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਮਾਤੀ ਘੌਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਵਾਕੰਸ਼ ਨਾਲ ਇਕ ਫੁੱਟਨੌਟ ਜੌੜ ਦਿਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਸ਼ਰੇਣੀ ਸਮਾਜ ਵੀ ਕਦੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦਾ।

{{gap}}ਸੱਚ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸਦੀ '''ਠੋਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ''' ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੌ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੋਂਦ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ, ਤੱਤਰੂਪੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ, ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੁਝਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਣਾ ਮਿਥ ਕੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਦਾ ਜਿਹੀ ਉਦਾਹਰਣ ਇਹ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਰਸ਼ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਦਾਅਵਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਠੌਸ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ: ਬਾਰਸ਼ ਬੀਜਾਈ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਟਾਈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ।

{{gap}}ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਸੱਚ ਦੀ ਠੌਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਦੇ ਸਮਰਾਜੀ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੌਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਸਾਰੇ ਵਿਕਸਤ ਸਰਮਾਇਦਾਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੜੀ ਵਿਚ ਹੀ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਦੇ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਵੀ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੪੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4yajqm2ovpvq1yl5docukcof7vb6vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/250</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58017</id>
    <revision>
      <id>220340</id>
      <parentid>158708</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3085" sha1="efo8jazqa1t7w0oiqxszkghkjmub2g3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਸਤੂ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੰਗਾਂ ਨਿਆਈਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਿਆਈਂ ਵੀ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨਿਆਈਂ ਜੰਗਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੌਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਬਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਵੈਧੀਨਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਅਨਿਆਈਂ ਜੰਗਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਣਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੌਟੂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਲੋਂ ਦਬਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ, ਬਦੇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਹਥਿਆਉਣ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

{{gap}}ਅਸਲੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਾਇਆ-ਜਾਲ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਇਸਦਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਹੈ: ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ '''ਅਮਲ''' ਵਿਚ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿਚ ਹੀ; ਅਸੀਂ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉਤੇ, ਸਾਡੀ ਸਰਗਰਮੀ: ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਸਾਡੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸੋਧੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਸੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਮੰਤਵ-ਭਰਪੂਰ ਸਰਗਰਮੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਲੁੜੀਂਦੇ ਸਿੱਟੇ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ। ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰ ਵਖਰਾ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਗੇ: ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਊਂਕਿ ਇਹ ਵਸਤੂਪਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਊਲਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efo8jazqa1t7w0oiqxszkghkjmub2g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/251</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58018</id>
    <revision>
      <id>220341</id>
      <parentid>158711</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="60scn5dt57z70bl6vz9if9rkpskfsn1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਐਸੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਲੌਕਾਂ ਨੇ ਅਕਹਿ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਝੱਲੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਵਾਰ ਦਿਤੀਆਂ। ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਜੋਰਦਾਨੋ ਬਰੂਨੋ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਾਈਕਲ ਸਰਵੇਟਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੂਲੀ ਉਪਰ ਟੰਗ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੀਖੋ' ਦ ਬਰਾਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿਤੇ ਗਏ।

{{gap}}ਸੱਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਤੱਕ ਦਾਅ ਉਤੇ ਲਾ ਦਿਤੀਆਂ: ਵੇਸੂਵੀਅਸ ਵਿਚੋਂ ਲਾਵਾ ਫੁੱਟਦਾ ਦੇਖਦਿਆਂ ਪਲਾਇਨੀ ਵੱਡੇ ਨੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇਕ ਤਜਰਬਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਘੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿਤੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ: ਪਾਤਰਿਸ ਲੁਮੂੰਬਾ, ਸਲਵਾਡੋਰ ਅਲੈਡੋ ਅਤੇ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਦਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ, ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਦਾਂਤੇ ਅਲੀਗ਼ੇਰੀ ਦੀ ਇਹ ਟੂਕ ਦਿਤੀ ਸੀ:


{{gap}}ਸਾਰੀ ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ;

{{gap}}ਸਾਰੀ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਦਾ ਇਥੇ ਅੰਤ ਹੋਣ

{{gap}}ਦਿਓ।* 

{{bar|20}}

{{gap}}*ਦਾਂਤੇ, '''&quot;ਦੈਵੀ ਸੁਖਾਂਤ&quot;''', ਇਲਸਟਰੇਟਿਡ ਮਾਡਰਨ ਲਾਇਬਰੇਰੀ, ਇੰਕ ੧੯੪੪, ਸਫ਼ਾ ੨੨। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, '''&quot;ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਕਤਾ ਦੀ ਆਲੌਚਨਾ ਨੂੰ ਇਕ ਦੇਣ&quot;''', ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੭, ਸਫ਼ਾ ੨੩।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60scn5dt57z70bl6vz9if9rkpskfsn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/252</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58019</id>
    <revision>
      <id>220342</id>
      <parentid>158713</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="b7hwh8eqiciqch04gi5avqe0ec37s98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7hwh8eqiciqch04gi5avqe0ec37s98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/253</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58020</id>
    <revision>
      <id>220343</id>
      <parentid>158716</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="hz6q1v7fz464q8hzoib0mr6h4jizfsl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ'''

'''{{underline|ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ}}'''


{{gap}}ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ
ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਦਭਵ, ਇਸਦੇ ਦੌ ਰੁਝਾਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ
ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸੰਬੰਧੀ ਮੱਤਭੇਦ--ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ
ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਘੋਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀ ਉਪਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਉਪਰ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਉਪਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦੌਰਾਂ ਉਪਰ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਉਸ ਅਸੂਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਲੱਭੇ ਜਾਣ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਰੋਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਏ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hz6q1v7fz464q8hzoib0mr6h4jizfsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/255</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58021</id>
    <revision>
      <id>220345</id>
      <parentid>158720</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220345</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="qndt0cnhj33n1enbgzj6ffydio7uv8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬੀਤੇ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਪੇਸ਼ਗੋਈ ਨਾਲ ਮੇਲਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਨੱਤ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਕ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ, ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀ ਖ਼ਾਸੇ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚ &quot;ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਧੀਰ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਮੇ ਵੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮਾਜਕ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੌਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁਲ੍ਹਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।&quot;* ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ &quot;ਹਥਿਆਰ&quot; ਵਜੋ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਨੀਂਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਸੰਬਾਦਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹੈ। &quot;ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ,&quot; ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, &quot;ਪੂਰਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੂੰ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰ ਦਿਤਾ ਹੈ।&quot;**

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਉਦਭਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਨਰੋਦਫਾਦ ਦਾ ਆਰਥਕ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਮਿ. ਸਤਰੂਵੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਆਲੌਚਨਾ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੭, ਸਫਾ ੪੦੧।

{{gap}}**ਵ.ਇ. ਲੈਨਿਨ '''&quot;ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਸੌਮੇਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧੯, ਸਫਾ ੨੫।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qndt0cnhj33n1enbgzj6ffydio7uv8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/256</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58022</id>
    <revision>
      <id>220346</id>
      <parentid>158726</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3034" sha1="fhpbrms4plj27yeyhdmhyr5yvc31av1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਉਤੇ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਗਾਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਜੀ-ਆਰਥਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; '''ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ''' ਅਤੇ '''ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼''' ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮਹੱਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਤਾ? ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੇ ਅੱਧ-੧੮੪੦ ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੁਰਜੂਆ ਇਨਕਲਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਜੇ ਸਵੈਧੀਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ, ਸਾਮੰਤੀ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੇ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਨ--ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਲੜੀ ਸੀ।  ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ  ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੋ ਉਠਾਇਆ। ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਦੇ ਖਾਤਮੇ, ਹਰਿ ਦੀ ਸਰਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਦੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋ, ਬੁਰਜੁਆਂ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਤਮਕ ਖ਼ਾਸਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ: ਇਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਧਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੰਗਾਲੀ ਦੇ ਇਕੱਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੋਈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਹ-ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਾਪਰਣੇ ਸੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧ ਗਈ। ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਤਬਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੫੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhpbrms4plj27yeyhdmhyr5yvc31av1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/257</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58023</id>
    <revision>
      <id>220347</id>
      <parentid>158728</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="reic4c8m09v0yl931jnbs4ot96kv1xv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਉਤੇ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੰਦਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ &quot;ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੀ&quot; ਸ਼ਰੇਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ &quot;ਘੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ&quot; ਸ਼ਰੇਣੀ ਵੀ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ  ਦੀ ਅਪਮਾਣਜਨਕ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰੁਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਲੜਣ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।&quot;* ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘੋਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਰਾਜਸੀ ਘੋਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਖ਼ੁਦ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।

{{gap}}ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸਵੈਧੀਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਏ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸਨ: ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿਚ ੧੮੩੧ ਅਤੇ ੧੮੩੪ ਵਿਚ ਲਿਓਨਜ਼ ਦੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ੧੮੪੪ ਵਿਚ ਸਿਲੋਸੀਆ ਦੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ, ਅਤੇ ੧੮੩੦ਵਿਆਂ ਤੋਂ ੧੮੫੦ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਚਾਰਟਿਸਟ ਲਹਿਰ। ਚਾਰਟਿਜ਼ਮ ਪ੍ਰੌਲਤਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਦੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਚਮੁਚ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਇਸਤੋਂ ਤੁਰਤ ਪਹਿਲਾਂ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੨, ਸਫ਼ਾ ੨੨।&lt;noinclude&gt;{{right|੫੨੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>reic4c8m09v0yl931jnbs4ot96kv1xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/258</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58024</id>
    <revision>
      <id>220348</id>
      <parentid>158730</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="id5t8cl5fq3fw3dig758ud7rec1tww3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ  ਮੰਗਾਂ ਸੂਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

{{gap}}ਇਹ ਕੋਈ ਮੌਕਾਮੇਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਜਨਮ--ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਜਮਾਤੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਖਣ ਸਨ; ਜਰਮਨੀ ਬੁਰਜੂਆ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਸੰਧਿਆਂ ਉਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰੇਣੀ ਮੰਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਤਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇਂ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਖੜੇ ਬੁਰਜੂਆ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰੌਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ--ਪਿਛਲੇ ਬੁਰਜੂਆ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਦੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਘੋਲ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੇਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਪਰ, ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਘੋਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿਉ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦਕਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸਗੋਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਮਲ ਲੌਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸੂਲ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਉਤੇ ਮੱਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਸੀ। ਇਨਕਲਾਬੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੫੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>id5t8cl5fq3fw3dig758ud7rec1tww3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/259</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58025</id>
    <revision>
      <id>220349</id>
      <parentid>158732</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="ouzkwi8lnp3we5iq5hua1rdde1c3qyp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਲੌੜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਇਸਲਈ ਉਭਰ ਰਹੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਤ ਪੂਰਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਪਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਕਦੀ ਨਾ ਪੁੱਜ ਸਕਦੀ, ਜੇ ਨਾਲ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਮਾਨੀਕਰਨਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਭਰਪੂਰ ਮਸਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਅੱਧ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਉਸ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਪੱਕਾ ਆਧਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਸੰਬਾਦਕ-ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

{{gap}}ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬੁਰਜੂਆ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪਦਾਰਥਕ ਅਮਲਾਂ ਉਪਰ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਸਲਿਆਂ ਉਪਰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੁਰਜੂਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਰਾਜਸੀ ਅਰਥ--ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, '''ਐਡਮ ਸਮਿੱਥ''' ਅਤੇ '''ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ''' ਨੇ ਕਦਰ ਦੇ ਕਿਰਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਯੂਟੋਪੀਆਈ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟਾਂ '''ਕਲੋਦ ਸਾਂ-ਸੀਮੋਂ''', '''ਚਾਰਲ ਫ਼ੋਰੀਏ''' ਅਤੇ '''ਰਾਬਰਟ ਓਵਨ''' ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਲਈ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚਲ ਸਮਾਜ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਦੇ ਠੋਸ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਦੀ ਤਬਾਹਕੂਨ ਆਲੌਚਨਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ouzkwi8lnp3we5iq5hua1rdde1c3qyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/260</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58026</id>
    <revision>
      <id>220350</id>
      <parentid>158733</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220350</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="3vxkhjxnefl10welew6gox5hk7b4x20" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਕਿਆਸਾਂ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਪੂਰਵ-ਸ਼ਰਤ ਜਰਮਨ ਕਲਾਸਕੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੀਗਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਦਾ ਪਦਾਰਥਵਾਦ। ਹੀਗਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਵਿਸਥਾਰਿਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ &quot;ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਲਾਇਆ।&quot; ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਢੰਗ ਅਟੱਲ ਤੋਰ ਉਤੇ ਹੀਗਲ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਂ ਸੋੜੀਆਂ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਨੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਪ੍ਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀਗਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਲੌਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਇਕੋਂ ਇਕ ਸਮੁੱਚ ਵਿਚ ਇਕਮਿਕ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ: ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਉਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੂਰਬਲੇ ਵਿਗਾਸ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਘੜਿਆ ਜਾਣਾ ਮਨੁੱਖਾ ਮਨ ਵਲੋਂ ਉਦੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੁਮੋਲ ਦੀ ਹੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਉਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਨਰ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਓ ਫਿਰ ਲੈਨਿਨ ਵੱਲ ਪਰਤੀਏ:&lt;noinclude&gt;{{left|੨੫੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vxkhjxnefl10welew6gox5hk7b4x20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/261</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58027</id>
    <revision>
      <id>220351</id>
      <parentid>158736</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220351</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="bmzbwtath3yc9zrw20d3zkh49sp4nbm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ&quot;, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, &quot;ਬਿਲਕੂਲ ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਦਿਮਾਗ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਠਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ।&quot;*

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ (੧੮੧੮-੧੮੮੩) ਅਤੇ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (੧੮੨੦-੧੮੯੫) ਵਲੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ; ਸੰਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਕ ਥਾਂ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਕਿ ਉਹ, ਜਰਮਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ ਜੰਮੇਂ ਜਾਏ (ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦਾਂ ਪਿਤਾ ਕਪੜਾ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ) ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੇ?

{{gap}}ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਜੂਆ ਸਮਾਜ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਧਿਰ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਗ੍ਰੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਸ਼ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧਤ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਯੌਗਤਾਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 

{{gap}}ਜਦੋਂ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਮਿੱਤਰ

{{bar|20}}

*ਵ.ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੈ ਤਿੰਨ ਸੌਮੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧੯, ਸਫ਼ਾ ੨੩।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bmzbwtath3yc9zrw20d3zkh49sp4nbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/262</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58028</id>
    <revision>
      <id>220352</id>
      <parentid>158738</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220352</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="jmlg79hfwa33obf18gmjlmsrifxyfm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣੇ (੧੮੪੪), ਉਂਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਲ ਤੋਂ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਰਾਜਸੀ ਘੋਲ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਕੋਈ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪਚਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਘੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਅਜੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ--ਜਨਵਾਦੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਸੰਬਾਦਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲ ਗਏ। ਇਹ ਪੜਾਅ ੧੮੪੪ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਜੇ ਪੜਾਅ ਉਤੇ, ਜਾਂ ਪਰੌਢ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਸੰਬਾਦਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਸਥਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ।

{{gap}}ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਐਸਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਮੋੜਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਤਾ ਬਣਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਂਡਾ ਮਾਰਨਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਨਵਾਦੀ ਸਨ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੀਗਲ ਦੀ ਵਸਤੂਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਹੀਗਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਖੱਬ-ਪੱਖੀ ਸਮਰਥਕਾਂ (ਯੁਵਕ ਹੀਗਲਵਾਦੀਆਂ) ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੬੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmlg79hfwa33obf18gmjlmsrifxyfm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/263</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58029</id>
    <revision>
      <id>220353</id>
      <parentid>158740</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220353</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="sdd9bnfhpumcsg28yoj1url0ameqgtt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਨਾਸਤਕ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨਾਸਤਕ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਇਸਲਈ ਉਹ ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ੧੮੪੫--੧੮੪੬ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੈ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕਿਰਤ &quot;ਜਰਮਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ&quot; ਛਾਪੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹੀਗਲ ਦੇ
ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਦੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ, ਚਿੰਤਨਮੁਖ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤਾ ਗਈ ਸੀ। 

{{gap}}ਨਵੇਂ, ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਮਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ੧੮੪੭ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ &quot;ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਲੀਗ&quot; ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਿਖਿਆ -- &quot;ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਨੀਫ਼ੈਸਟੋ&quot; -- ਜਿਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ
ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਛੁਹਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ '''ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ''' ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?

{{gap}}ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੁੱਚ ਵਿਚ ਸੁਮੇਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਉਦਭਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਸੀ। '''ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ'''&lt;noinclude&gt;{{right|੨੬੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdd9bnfhpumcsg28yoj1url0ameqgtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/264</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58030</id>
    <revision>
      <id>220354</id>
      <parentid>158742</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220354</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="32rhknhpby4nmawraz2frgf90u6j36y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਗਾਸ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ।

{{gap}}ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਦੌਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਮਾਰਕਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਸੀ--ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਂ--ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਅੰਤਮ ਸ਼ਰਨ, ਮਨੁੱਖਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਰੋਧ--ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀਆਂ ਠੌਸ ਨੀਹਾਂ ਉਤੇ ਉਸਰੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ--'''ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ'''। ਲੈਨਿਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: &quot;ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਅਤੇ ਆਪਹੁਦਰੇਪਣ ਦਾ ਦੌਰ-ਦੌਰਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਇਕਜੁੱਟ ਅਤੇ ਇਕਸੁਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।...&quot;*

{{gap}}ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ--ਧਾਰਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ

{{bar|20}}

{{gap}}*ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੋਮੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧੯, ਸਫ਼ਾ ੨੫।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੬੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32rhknhpby4nmawraz2frgf90u6j36y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/265</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58031</id>
    <revision>
      <id>220355</id>
      <parentid>158744</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220355</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="9errditt3j9wefvjn4de1icr1yksvbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਮਲ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਜੋੜਣ ਵਿਚ ਵੀ, ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ।

{{gap}}ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਆਪਣੇ &quot;ਪੁਰਾਣੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ&quot;, ਜਿਹੜੀ ਦੂਜੇ ਵਿਗਿਆਨਾਂ, ਅਮਲੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਿਆ; ਨਾ ਹੀ ਇਸਦੇ ਉਦਭਵ ਲਈ ਲੂੜੀਂਦੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਇਸਦੇ ਲੋਖੇ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਚਿੰਤਨ-ਮੁੱਖੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਰੂਚ ਸਪੀਨੌਜ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਰੋਣਾ ਜਾਂ ਹੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਸਭ ਮੌਜੂਦ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵੀ ਉਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਣਾ ਹੈ, ਵਿਕਾਸ ਵਿਚਲੇ ਮੁੱਖ ਰੁਝਾਣਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਹਿਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਖੇੜਨਾ ਹੈ। &quot;ਫ਼ਿਲਾਸਫਰਾਂ ਨੇ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਫ '''ਵਿਆਖਿਆ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ''', ਪਰ ਗੱਲ ਇਸਨੂੰ '''ਬਦਲਣ''' ਦੀ ਹੈ&quot;, ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।* ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੇ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, '''&quot;ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ਼ ਬਾਰੇ ਥੀਸਸ&quot;''', ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੫, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ , ਮਾਸਕੋ , ੧੯੭੬, ਸਫ਼ਾ ੫।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੬੩}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9errditt3j9wefvjn4de1icr1yksvbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/266</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58032</id>
    <revision>
      <id>220356</id>
      <parentid>158756</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="o85tn2rzy33i7dkwhotbllj55p7pz4n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁਲ੍ਹਾ ਮਾਣਤਾ ਦਿਤੀ। &quot;ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਹਥਿਆਰ&quot;, ਜੋ ਕਿ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ, ਅਰਥਾਤ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਲਈ ਇਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੂਰਵ-ਲੋੜ ਹੈ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵ-ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੋਲ ਹੈ; ਉਹ ਇਸਨੂੰ &quot;ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ&quot; ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਾਪਤੀਆਂ ਵੱਲ ਹਕਾਰਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਉਪਰ ਟੇਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, '''ਵਿਗਿਆਨਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫੀ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਇਕਜੱਟ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਮੇਲ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'''
{{gap}}ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੂਰਵ-ਮਾਰਕਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰਪੇਖ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਗਿਆਨ ਦੱਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਮਲ, ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਅਨਿੱਖੜ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁਲ੍ਹਾ ਮੰਣੇਂ ਜਾਂਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਆਪਣੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੂਤ੍ਰਾਂ&lt;noinclude&gt;{{left|੨੬੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o85tn2rzy33i7dkwhotbllj55p7pz4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/267</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58033</id>
    <revision>
      <id>220357</id>
      <parentid>158761</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2865" sha1="580vpx3uhi4t95h721nr0q7r8121h9o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਥ ਕੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਕੋਈ ਕੱਟੜ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਾਰਜ ਲਈ ਰਾਹ-ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ। '''ਰਚਣਾਤਮਕ''' ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਇਸਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਲੱਛਣ ਹੈ।

{{gap}}'''ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ''' ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਰਚਣਾਤਮਕ ਖ਼ਾਸੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: &quot;ਅਸੀਂ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਜਿਹੜੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਐਸੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।&quot;* 

{{gap}}ਨਵਾਂ ਦੌਰ, ਨਵੀਆਂ ਸਮਾਜਕ-ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਤਾਂ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਵੇਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਮਾਨੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਸਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਦੇ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੌਣ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਯੁਗ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੂਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ


{{bar|20}}

{{gap}}*ਵ.ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੪, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੭, ਸਫ਼ੇ ੨੧੧-੨੧੨ ।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੬੫}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>580vpx3uhi4t95h721nr0q7r8121h9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/268</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58034</id>
    <revision>
      <id>220358</id>
      <parentid>158764</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220358</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="ctxwuscxdj3fkby59t14sj3i0cg37n6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਰਥਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਉਤੇ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਚ &quot;ਕਮਜੋਰ ਕੜੀ&quot; ਸੀ। ਵਧੀਆਂ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਉਪਰ ਰੋਹ ਭਰੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਬੁਰਜੂਆ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਇਸਨੂੰ &quot;ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ&quot; ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ: ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਸੌਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

{{gap}}ਇਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਸੀ ਲੋੜਾਂ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਲੈਨਿਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ &quot;ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਆਲੋਚਨਾ&quot;, &quot;ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੋਟਬੁੱਕਾਂ&quot;, &quot;ਜੂਝਾਰ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਾਰੇ,&quot; &quot;ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ&quot; ਆਦਿ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤਾ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖੜਿਆ, ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ, ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ, ਇਨਕਲਾਬ, ਰਾਜ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜਨਤਾ ਅਤੇਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰੋਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ&lt;noinclude&gt;
{{left|੨੬੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctxwuscxdj3fkby59t14sj3i0cg37n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/269</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58035</id>
    <revision>
      <id>220359</id>
      <parentid>158768</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3070" sha1="psnrdu0gzzx3dswolub279jrcryj4q0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਸੁਝਾਏ, ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੋਧਵਾਦ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਅਸੂਲ ਘੜੇ। ਉਸਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਧਿਰ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਸੂਲ ਦੀ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮਹੱਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਹੁਣ ਸੋਵੀਅਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੜਾਅ ਉਤੇ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੌਨਿਨਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

{{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫੀ ਇਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਵਿਚ ਪਰਾਪਤ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ, ਏਂਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧੇਰੇ ਨਵੀਆਂ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਜਾਇਗੀ। ਅੱਜ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾ ਠੀਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਅਕਤੂਬਰ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਪੁਰਵ-ਸੰਧਿਆ ਉਤੇ ਕਹੇ ਸਨ: &quot;ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਡੇਰੀ ਫਤਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&quot;*

{{bar|20}}

{{gap}}*ਵ. ਇ. ਲੈਨਿਨ, '''&quot;ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੋਣੀ&quot;''', ਕਿਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੈਂਚੀ ੧੮, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਸਕੋ, ੧੯੭੩, ਸਫ਼ਾ ੫੮੫।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>psnrdu0gzzx3dswolub279jrcryj4q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/270</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58049</id>
    <revision>
      <id>220360</id>
      <parentid>162042</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1521" sha1="fqhm6r8ag2m9zjz3vcbftg2uvu5kqus" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{rule}}
'''ਸੰਖੇਪ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ'''

{{dhr|5em}}


'''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ''' (Existentialism)--ਸਮਕਾਲੀ ਬੁਰਜੂਆ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਇਕ ਆਤਮਪਰਕ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁਝਾਣ; ਇਸਦੇ ਪਰਚਾਰਕ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਖੜਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

'''ਅਹੰ-ਮਾਤਰਵਾਦ''' (Solipsism) -- ਇਕ ਆਤਮਪਰਕ--ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼     ਅਹੰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਵਸਤੂਪਰਕ ਸੰਸਾਰ ਨਿਰੋਲ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

'''ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ''' (Agnosticism)-- ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

'''ਅਦਵੈਤਵਾਦ''' (Monism)-- ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਮੂਲ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸੋਮਾ ਹੈ: ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਰੂਹ।&lt;noinclude&gt;{{left|੨੬੮}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqhm6r8ag2m9zjz3vcbftg2uvu5kqus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/272</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58463</id>
    <revision>
      <id>220362</id>
      <parentid>162091</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="7mldqv95zt8jojdtkq1cr8j7r04flru" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲਾਗੂ
ਕਰਨਾ ਹੈ।

'''ਈਸ਼ਵਾਦ''' (Deism) — ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ
ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ। ਸੰਸਾਰ
ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਸੀਲਿਆਂ
ਉਤੇ ਛੱਡ ਦਿਤਾ।

'''ਸੱਚ''' (Truth) — ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਠੀਕ
ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ, ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ,
ਅਮਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

'''ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ''' ('''ਜਮਾਤਾਂ'''), ਸਮਾਜਕ (Classes, social)
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਆਪਣੀ
ਥਾਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ
ਕਰਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

'''ਸਵੈ-ਇੱਛਾਵਾਦ''' (Voluntarism) — ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ
ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁਝਾਣ ਜਿਹੜਾ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ( ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ)
ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਆਧਾਰ
ਮੰਣਦਾ ਹੈ।

'''ਸਾਪੇਖਤਾਵਾਦ''' (Relativism) — ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਦੀ
ਸਾਪੇਖਤਾ, ਰੀਤੀਮੁਖਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਪਰਕਤਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ
ਸਿਧਾਂਤ।

'''ਸੋਫ਼ਿਸਟਰੀ, ਜਾਂ ਕੁਤਰਕਤਾ''' (Sophistry) — ਸੋਫ਼ਿਜ਼ਮ,
ਅਰਥਾਤ, ਸਤਹੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੰਨਣਯੋਗ, ਸੱਚੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh|੨੭੦||}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7mldqv95zt8jojdtkq1cr8j7r04flru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/271</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58464</id>
    <revision>
      <id>220361</id>
      <parentid>162049</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="axqi43f6a8n3cqbozvtvdoje9bfrnkw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ''' (Metaphysics) - ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਇਕ
ਗ਼ੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਜਿਹੜਾ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਲਟ
ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਬਦਲ
ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। 

'''ਅਨੇਕਵਾਦ''' (Pluralism) -- ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ
ਸੰਸਾਰ ਅਣਸੰਬੰਧਤ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਟ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ
ਹੈ ; ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਉਲਟ।

'''ਆਤਮਪਰਕ''' (Subjective) – ਮਨੁੱਖੀ
ਚੇਤਨਾ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ।

'''ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ''' (Idealism) - ਮੁੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੁਝਾਣਾਂ
ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਜਿਹੜਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਸਲੇ ਵੱਲ
ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਅਸੂਲ ਤੋਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਜਗਤ
ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਹੈ। ਇਥੇ ਵਸਤੂਪਰਕ ਅਤੇ ਆਤਮਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ
ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਆਤਮਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਰਥ ਕੱਢਦਾ
ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਵਸਤੂਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ-ਪਦਾਰਥਕ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਮਨੁੱਖੀ ਮਨ, ਜਾਂ ਰੱਬ ਨੂੰ
ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

'''ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ''' (Historical materialism)
- ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਇਕ 
ਬਣਤਰੀ ਅੰਗ ਜੋ ਕਿ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਆਮ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨਕ
ਸਿਧਾਂਤ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
ਕਰਦੇ ਆਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਹੈ।
ਇਹ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ&lt;noinclude&gt;{{rh|||੨੬੯}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axqi43f6a8n3cqbozvtvdoje9bfrnkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/273</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58469</id>
    <revision>
      <id>220363</id>
      <parentid>162090</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2128" sha1="puwosz0uf6f1py6775wpmuh22hcao7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਦਲੀਲਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜਾਣ-ਬੱਝ ਕੇ ਵਰਤੋਂ।

'''ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ''' (Scepticism){{bar|1}}ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਹੜਾ ਵਸਤੂਪਰਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਕਿੰਤੂ
ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕਸਾਰ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦ ਅਗਨਾਸਤਕਵਾਦ ਤੋਂ ਬਹਤ ਘੱਟ ਫ਼ਰਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

'''ਹੋਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ''' (Ontology){{bar|1}} ਆਮ ਕਰਕੇ ਹਸਤੀ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਸਲੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਖ।

'''ਹੋਣੀਵਾਦ''' (Fatalism){{bar|1}} ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਸ ਅਨਸਾਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਅਮਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਰਵੁੱਚ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।

'''ਕੱਟੜਪੰਥੀ''' (Dogmatism){{bar|1}} ਠੋਸ ਹਾਲਤਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਮਲ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਬੇਵਾਸਤਾ, ਅਣਬਦਲਵੇਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮੂਲਿਆਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ।

'''ਕਾਨੂੰਨ''' (Law){{bar|1}} ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ, ਬੁਨਿਆਦੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ। ਵਸਤੂਪਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਹੈ।

'''ਗਿਆਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ''' (ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾਂ) (Gnosiology, Epistemology){{bar|1}} ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਸਲੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੭੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>puwosz0uf6f1py6775wpmuh22hcao7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/274</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58470</id>
    <revision>
      <id>220364</id>
      <parentid>162089</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2186" sha1="2w8zu8cwsdtxwf8dkt04dfh0jhwr2tr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਚੌਗਮੱਤ (Ecclecticism) ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ , _ਸਗੋਂ ਕਦੀ
ਕਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ
ਘਚੋਲਾ ।

ਦਵੈਤਵਾਦ (Dulism) ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ _ਜਿਹੜਾ ਪਦਾਰਥ
ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸਵੈਧੀਨ ਮੂਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸਤਕਤਾ (Atheism) ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਜਿਹੜਾ ਰੂਹਾਂ , ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ
ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ  ਹੈ , ਅਤੇ ਹਰ
ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਦਾਰਥ (Matter) ਵਸਤੂਪਰਕ ਯਥਾਰਥ ਜਿਹੜਾ ਚੇਤਨਾ
ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ , ਅਤੇ
ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਦਾਰਥ-ਜੀਵਵਾਦ (Hylozoism) ਇਕ ਸਿਖਿਆ , ਜਿਸ
ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਪਦਾਰਥ ਸਜੀਵ ਹੈ।

ਪਦਾਰਥਵਾਦ (Materialism) ਮੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੁਝਾਣ

ਜਿਹੜਾ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ
ਦੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਜਗਤ ਦੇ ਗੋਣ ਹੋਣ ਦਾ
ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀਆਂ ਅਪਮੁਹਾਰੀਆਂ ,
ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਅਤੇ ਗੰਵਾਰੂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਦਾ ਉਚੇਰਾ ਰੂਪ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ
ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਹੈ , ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ , ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ
ਬਾਰੇ _ਇਕਸਾਰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਹੈ, ਅਤੇ
ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2w8zu8cwsdtxwf8dkt04dfh0jhwr2tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/282</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58471</id>
    <revision>
      <id>220372</id>
      <parentid>162095</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>220372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="r53ejlcbq0rvexgej0p8vrv3vr0oisj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;ਪਾਠਕ ਨੂੰ
{{gap}}ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਡੀਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ
ਛਪਾਈ ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਏ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬੜੀ
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਗੋਂ ਛਪਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸੁਆਗਤ
ਕਰਾਂਗੇ। ਸਾਡਾ ਪਤਾ ਹੈ:{{gap|7em}}
ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,{{gap}}
੧੭, ਜ਼ਬੋਵਸਕੀ ਬੂਲੇਵਾਰ,
ਮਾਸਕੋ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ
17, Zubovsky Boulevard,
Moscow, USSR&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r53ejlcbq0rvexgej0p8vrv3vr0oisj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/281</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58472</id>
    <revision>
      <id>220371</id>
      <parentid>162097</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="4ztag4z28b531ndmlbcye2s4g695j8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{overfloat left|ਲਾਓ ਤਸੀ|depth=1em}} (ਛੇਵੀਂ-ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਪੂ. ਈ.) — ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨ
ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ।

{{overfloat left|ਲਾਮੇਤਰੋ, ਜੂ.|depth=1em}} (੧੭੦੯-੧੭੫੧) — ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ

{{overfloat left|ਲੁਕਰੀਟੀਅਸ ਕਾਰੂਸ|depth=1em}} (ਲਗਭਗ ੯੯-੫੫ ਪੂ. ਈ.) - ਰੋਮਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ

{{overfloat left|ਲੈਨਿਨ, ਵ. ਇ.|depth=1em}} ( ੧੮੭੦—੧੯੨੪) — ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ
ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਬਾਨੀ।

{{overfloat left|ਲੋਕ, ਜਾ.|depth=1em}} ( ੧੬੩੨-੧੭੦੪) — ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ztag4z28b531ndmlbcye2s4g695j8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/275</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58473</id>
    <revision>
      <id>220365</id>
      <parentid>162098</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="2t75oyjw585yg30n1hhuk4m6r9lph5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦ (Positivism) ਬੁਰਜੂਆ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ
ਆਤਮਪਰਕ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਰੁਝਾਣ , ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਣੇ
ਰੱਖਦਾ ਹੈ , ਜਿਹੜੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ _ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ
ਵਿਚਕਾਰ ਘੋਲ ਤੋਂ &quot;ਉਪਰ&quot; ਹੋਵੇਗੀ । ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦ ਕਈ
ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਰੂਡੋਲਫ਼ ਕਾਰਨਾਪ,ਬਰਟੰਡ ਰਸਲ, ਹਾਂਸ ਰਾਈਖਨਬਾਖ ਆਦਿ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਣ (Reflection) ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਖਾਸੀਅਤ ,
ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸਪਰ ਅੰਤਰਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦੂਜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਸਰੰਚਨਾ ਵਿਚ
ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਣ ਜੀਵ ਅਤੇ
ਅਜੀਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਵੀ , ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਖਣ
ਵਿਚ ਆਉਦਾ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਉਚੇਰਾ ਰੂਪ ਚੇਤਨਾ ਹੈ।

ਪਰਿਣਾਮਵਾਦ (Pregmetism) ਸਮਕਾਲੀ ਬੁਰਜੂਆ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸੂਲ ਉਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ; ਉਪਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਤਮਪਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਪਰਿਣਆਮਵਾਦ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰਲਸ ਪੀਅਰਸ,ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼, ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਡੇਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਸਲਾ (Fundamental, or basic question of philosophy) ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਹਸਤੀ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਤੁਅੱਲਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੋ

੨੧੭੩&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2t75oyjw585yg30n1hhuk4m6r9lph5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/280</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58474</id>
    <revision>
      <id>220370</id>
      <parentid>162103</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2451" sha1="993rdat5w8mbcxrpecoacodvr6bjw0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{overfloat left|
ਕਾਂਤ, ਇ.|depth=1em}} ( ੧੭੨੪-੧੮੦੪) — ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ
ਵਿਦਵਾਨ, ਜਰਮਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਮੋਢੀ।

{{overfloat left|ਕੋਤ, ਓ.|depth=1em}} (੧੭੯੮-੧੮੫੭) — ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦ ਦਾ ਬਾਨੀ।

{{overfloat left|
ਜੇਮਜ਼, ਵਿ.|depth=1em}} (੧੮੪੨-੧੯੧੦) —- ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ
ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਆਤਮਪਰਕ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ — ਪਰਿਣਾਮਵਾਦ — ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ।

{{overfloat left|ਡਿਮੋਕਰੀਟਸ|depth=1em}} (ਲਗਭਗ ੪੬੦-੩੭੦ ਪੂ. ਈ.) — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ, ਐਟਮਵਾਦ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ
ਵਿਚੋ ਇਕ।

{{overfloat left|ਦਿਕਾਰਤੀ, ਰੇ.|depth=1em}} ( ੧੫੯੬-੧੬੫੦) — ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ।

{{overfloat left|ਨੀਤਸ਼ੇ, ਵ.|depth=1em}} ( ੧੮੪੪-੧੯੦੦) —  ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ — ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾਵਾਦ ਦਾ ਹਿਮਾਇਤੀ।

{{overfloat left|ਬਰਕਲ, ਜਾ.|depth=1em}} ( ੧੬੮੫-੧੭੫੩) — ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਆਤਮਪਰਕ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ।

{{overfloat left|ਮਾਰਕਸ, ਕਾ.|depth=1em}} (੧੮੧੮-੧੮੮੩) — ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ
ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਕਤਾ ਦਾ ਬਾਨੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ। 

{{overfloat left|ਮਿਲੇਟ ਦਾ ਥੇਲਜ਼|depth=1em}} (ਲਗਭਗ ੬੨੪-੫੪੭ ਪੂ. ਈ.) — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ।&lt;noinclude&gt;{{rh|੨੭੮||}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>993rdat5w8mbcxrpecoacodvr6bjw0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/276</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58475</id>
    <revision>
      <id>220366</id>
      <parentid>162100</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="7t75y0qfwdk3c6oyucvwq5pcynpoa7y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੱਖ ਹਨ - ਹੋਂਦ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ( ਗਿਆਨ
ਮੀਮਾਂਸਾ )।

ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਧਿਰ ਲੈਣਾ ( ਪੱਖ ਪੂਰਣਾ ) (Partisanship in philosophy) ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਵਸਤੂਪਰਕ ,
ਸਮਾਜਕ-ਸ਼ਰੇਣੀ ਸੇਧ , ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੁਝਾਣਾਂ
ਦੇ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ
ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਕੜੀ ਹੈ।

ਭਾਵਵਾਚੀਕਰਣ (Abstraction) ਵਸਤਾਂ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ
ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਝ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ
ਕਰ ਦੇਣਾ , ਅਤੇ ਇਕੋ ਇਕ ਖਾਸੀਅਤ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਉਪਰ
ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ।

ਮਾਨਵਵਾਦ _ (Humanism) -- ਵਿਅਕਤੀ _ ਵਜੋਂ _ਮਨੁੱਖ ਦੇ
ਵੱਕਾਰ ਲਈ , ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਉਸਦੇ ਹੱਕ
ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ
ਤੌਰ ਉਤੇ ਬਦਲਦਾ ਸਿਸਟਮ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਕ
ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ
ਇਕੋਂ ਇਕ ਕਸੌਟੀ ਹੈ।

ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ (Marxism-Leninism)
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ , ਆਰਥਕ _ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਾਂ
ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਸਟਮ , ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਮਾਰਕਸ
ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਜਿਸਦਾ ਰਚਣੇਈ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅੱਧ-ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ
ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ , ਅਤੇ ਇਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ
ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

੨੦੨੪&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7t75y0qfwdk3c6oyucvwq5pcynpoa7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/277</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58476</id>
    <revision>
      <id>220367</id>
      <parentid>162107</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="0napy5ali29cld8y7jswdv4bp74ehwc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਵਸਤੂਪਰਕ''' (Objective) ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਸਵੈਧੀਨ।

'''ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ''' (Ideology) ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ,
ਧਾਰਮਿਕ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿਸਟਮ,
ਜਿਹੜਾ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ
ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

'''ਵਿਧੀ (ਢੰਗ)''' (Method) ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ
ਨਾਲ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੁਣ-ਛਾਣ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਵਿਧੀ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।

'''ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ''' (Methodology) ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ
ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਦੇ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ।

'''ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ''' (Dilectics) ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ ਅਤੇਂ
ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਿਆ ਜਿਹੜੀ
ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਨਿਰਖ-ਪਰਖ ਕਰਦੀ
ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਲਟ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਹੈ।

'''ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ (ਸੰਬਾਦਕ) ਪਦਾਰਥਵਾਦ''' (Dialectical materialism) ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੌਨ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਬੋਧ-ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਿਧੀ।

'''ਵਿਰੋਧ-ਵਕਾਸੀ (ਸੰਬਾਦਕ) ਵਿਰੋਧਤਾਈ''' (Contradiction, dilectical) ਕਿਸੇ ਵੀ _ਗਤੀ, ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਸੋਮਾ। ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ (ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਸ਼ਾਂ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੈਂਦਰਿਕ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0napy5ali29cld8y7jswdv4bp74ehwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/278</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58477</id>
    <revision>
      <id>220368</id>
      <parentid>162105</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="4j3zngq2qu62nq25fo6371i65plbtrq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਾਮਾਵਲੀ


ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ( ੪੨੮-੪੨੭ - ੩੪੭ ਪੂ. ਈ .) ਪ੍ਰਾਚੀਨ

ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ , ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ , ਵਸਤੂਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਬਾਨੀ !

ਅਰਸਤੂ ( ੩੮੪-੩੨੨ ਪੂ . ਈ . ) - ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ , ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਕ ,ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਕੌਡੋਲੇ
ਖਾਂਦਾ ਸੀ।

ਇਬਨ ਸੀਨਾ ( ਆਵਿਸੀਨਾ ) ( ੯੮੦-੧੦੩੭ ) ਮਧਕਾਲ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ , ਹਕੀਮ , ਵਿਦਵਾਨ ।

ਇਬਨ ਰੋਸ਼ਦ ( ਆਵੇਰੋਸ) , ਮ. ( ੧੧੨੬-੧੧੯੮ ) ਮਧਕਾਲ ਦਾ ਅਰਬ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ , ਅਰਸਤੂ
ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚਲੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।

ਏਂਗਲਜ਼ , ਫ਼. ( ੧੮੨੦-੧੮੯੫ )  ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ , ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ

੨੭੬&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j3zngq2qu62nq25fo6371i65plbtrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/279</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58478</id>
    <revision>
      <id>220369</id>
      <parentid>162115</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="p9lgkmtrtxs9u41t6jvx7yave5n9f9y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਾ, ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ।

ਸਪੀਨੋਜ਼ਾ, ਬ. (੧੬੩੨-੧੬੭੭) — ਹਾਲੈਂਡ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ।

ਸਪੈਂਸਰ, ਗ. (੧੮੨੦-੧੯੦੩) — ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ।

ਸਾਰਤਰ, ਜਾਂ-ਪਾਲ (੧੯੦੫-੧੯੮੦) — ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਆਤਮਪਰਕ—ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ।

ਸੁਕਰਾਤ (੪੬੯-੩੯੯ ਧੂ. ਈ.) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ।

ਸ਼ੋਪਨਹਾਵਰ, ਏ. ( ੧੭੮੮-੧੮੬੦) — ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾਵਾਦੀ।

ਹਿਉਮ, ਡੇ. (੧੭੧੧-੧੭੭੬) —ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਆਤਮਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ!

ਹਿਰਾਕਲੀਟਸ (ਲਗਭਗ ੫੪੪-੪੮੩ ਪੰ. ਈ.) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ।

ਹੀਗਲ, ਗਿ. ਵ. ਫ. (੧੭੭੦-੧੮੩੧) — ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਵਸਤੂਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਿਆ।&lt;noinclude&gt;{{right|੨੭੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9lgkmtrtxs9u41t6jvx7yave5n9f9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/141</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69424</id>
    <revision>
      <id>220297</id>
      <parentid>208574</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gill jassu</username>
        <id>619</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>220297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4767" sha1="kohsly581o9lzh3c7y8ro9mewu0q82n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Gill jassu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;“ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ! ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਓ, ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।”

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਨੱਥੂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ “ਕਿਸ ਨੂੰ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।”

{{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ... ਤੁਸੀਂ... ਰੂਪਾ ਨੂੰ... ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ।”

{{gap}}“ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ?” ਸਤੀਸ਼ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। “ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ... ਤੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਹਿਕ ਗਿਆ? ਇਹ ਕੀ ਬਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ.. ਬਹੁਤ ਅੰਦਰ ਰੂਪਾ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗਦਰਾਏ ਹੋਏ ਜਿਸਮ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਕੁਝ ਦਿਨ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਉਸਦੇ ਉਭੱਰਦੇ ਹੋਏ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਟਪਕਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ... ਹਾਂ, ਹਾਂ ਇਹ ਰੂਪਾ ਉਹੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਲਾਇਮ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਹੈਰਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਟਾਂ ਪੱਥਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਰਮ-ਨਾਜ਼ੁਕ ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਉਹ ਭੰਗੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ... ਪਰ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ’ਤੇ ਜਦੋਂਕਿ ਰੂਪਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਗੱਲ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਾਸੀ ਆਈ ਸੀ।

{{gap}}ਰੂਪਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ! ਕੱਲ੍ਹ ਸੁੰਦਰੀ ਚਮਾਰੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ ਨੀ। ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ... ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਵੀ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ...” ਪਰ ਰੂਪਾ ਸੀ ਕਿੱਥੇ? ਸਤੀਸ਼ ਦੀ ਹੈਵਾਨੀ ਹਿੱਸ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੋ ਸਤੀਸ਼ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਿਸਮ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ “ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਰੂਪਾ?&quot;

{{gap}}ਨੱਥੂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, “ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ... ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਫ਼ੌਰਨ ਰੋਹਬਦਾਰ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ... ਜਾ ਭੱਜ ਜਾ ਇੱਥੋਂ।”

{{gap}}“ਤੇ... ਤੇ... ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਉਹ... ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ... ਬੱਚੇ ਦੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||141 / ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kohsly581o9lzh3c7y8ro9mewu0q82n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/12</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71431</id>
    <revision>
      <id>220490</id>
      <parentid>215645</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="h833fu9q1j8ln920eu5hdda1uuu8o9j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''{{larger|ਅਲਸੀ}}'''

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

ਅਲਸੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 2 ਤੋਂ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੇ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਲਕੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਕਲਸ਼ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ 10 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੀਜ ਚਪਟੇ, ਅੰਡਾਕਾਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਅਲਸੀ ਦਾ ਤੇਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 4 ਤੋਂ 10 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ:

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਅਤਸੀ। ਹਿੰਦੀ-ਅਲਸੀ। ਮਰਾਠੀ-ਜਬਸੂ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਅਲਸ਼ੀ, ਅਲਸੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਮਸ਼ਿਨਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਲਿਨਸੀਡ (Linseed) ਲੈਟਿਨ-ਲਿਨਮੂ ਯੂਸਿਟੇਟਿਸਿਮਮੂ (Linum Usitatissimum)।

ਗੁਣ:

ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਸੀ ਮਧੁਰ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਭਾਰੀ, ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ, ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤੇਲ ਮਧੂ, ਵਾਤ ਨਾਸ਼ਕ, ਕੁਝ ਕੁਸੈਲਾ, ਸਿਨਗੰਧ, ਕਫ ਅਤੇ ਖੰਘ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਪਾਕ ਚਰਪਰਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ।

ਯੂਨਾਨੀ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਸੀ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦੁਗਧਵਰਧਕ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ, ਖਾਜ ਅਤੇ ਰਕਤਸਤਾਵ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਸੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ 35-45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਵਿਚ ਲਾਇਨੋਲਿਕ ਐਸਿਡ ਯੁਕਤ ਗਿਲਸਰਾਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਦਰਤਾ- 6.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡੇਟ-28.8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ-25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਖਣਿਜ-2.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਭਸਮ-3 ਤੋਂ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਸਮ (ਰਾਖ) ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਸੋਡੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਮੈਗਨੇਜੀਅਮ, ਲੋਹਾ, ਗੰਧਕ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਆਦਿ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ ਲਿਨਾਮੈਰਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਤਣੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ
ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ
ਇਸ ਦਾ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨੁਕਸਾਨ:

ਅਲਸੀ ਦੇਖਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਅੰਡਕੋਸ਼, ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ
ਸ਼ੁਕਰਨਾਸ਼ਕ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


{{center|ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 12}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h833fu9q1j8ln920eu5hdda1uuu8o9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/13</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71433</id>
    <revision>
      <id>220491</id>
      <parentid>215647</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="gz9e0rf1vth1sm5or7au6523v2auw3v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਅਮਲਤਾਸ:

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

ਅਮਲਤਾਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ
ਉਚਾਈ 25-30 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਰਖਤ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ
ਅਤੇ ਕੁਝ ਲਾਲਿਮਾ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ, ਘਰਾਂ ਵਿਚ
ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੌਕੀਆ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਵਜੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਦਰਖਤ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ
ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ, ਚਿਕਨਾਈ
ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਮਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿਚ
ਪੱਤੀਆਂ ਝੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਡੇਢ ਤੋਂ ਢਾਈ ਇੰਚ ਦੇ ਚਮਕੀਲੇ
ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ 1 ਤੋਂ 2 ਫੁੱਨ ਲੰਬੀ ਅਤੇ
ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਦਰਖਤ ਨਾਲ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਲੀ ਵਿਚ 25 ਤੋਂ 100 ਤੱਕ ਚਪਟੇ
ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਕਾਲਾ ਗੁੱਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਵਾਈ
ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿਲਕ ਚਮੜਾ ਰੰਗਣ ਅਤੇ ਸਡਾਕਰ ਰੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੱਸੀ
ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ:

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਆਰਗਵਧ। ਹਿੰਦੀ-ਅਮਲਤਾਸ। ਮਰਾਠੀ-ਬਾਹਵਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਗਰਮਾਲੋ। ਬੰਗਾਲੀ-
ਸੋਂਦਾਲ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਪੁਡਿੰਗ ਪਾਇਪ ਟ੍ਰੀ (Pudding Pipe Tree)। ਲੈਟਿਨ-ਕੈਸਿਆ ਫਿਸਟੂਲਾ
(Cassia Fistula)।

ਗੁਣ:

ਆਯੂਰਵੈਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰਤਾ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡਾ, ਭਾਰਾ,
ਸਵਾਦ ਭਰਪੂਰ, ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੇਟ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ
ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ
ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਲਤਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਗਠੀਆ, ਗਲੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਆਂਤਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਖੂਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ
ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ
ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਗਲਾਇਕੋਸਾਇਡ, ਤਣੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿਚ 10 ਤੋਂ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ
ਟੈਨਿਨ, ਜੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿਚ ਟੈਨਿਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਨਥ੍ਰਾਕਿਵਨੀਨ, ਫਲੋਵੇਫਿਨ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇ ਗੁੱਦੇ
ਵਿਚ ਸ਼ਕਰਾਰਾ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪੇਕਟੀਨ, ਗਲੂਟੀਨ, ਕਸ਼ਾਰ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨੁਕਸਾਨ:

ਅਮਲਤਾਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਮਰੋੜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ,
ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।


ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 13&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gz9e0rf1vth1sm5or7au6523v2auw3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਸੰਤਤਿ ਭਾਗ 23.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72348</id>
    <revision>
      <id>220502</id>
      <parentid>217881</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marde Sehajpreet kaur</username>
        <id>1774</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="ao2bf9p8laaas5yry3vwcty7iihxeju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੫੫ )}}&lt;/noinclude&gt;ਇਕ ਜ਼ਿਮੀ ਦਾਰ ਦਾ ਪੁਤਰ ਹਾਂ, ਮੈਂਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਭੀ ਓਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਘਰ ਵਿਚ ਭੀ ਮੈਂਥੋਂ ਕੋਈ ਪੜਦਾ
ਨਹੀਂ ਸੀ, ਏਸੇ ਲਈ ਉਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤੇ ਰਈਸ ਮੈਥੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗਲ ਨਹੀਂ ਭਉਂਦੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਕੇਵਲ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਬਹੁਤਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਚਾਲ ਚਲਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਬੇਈਮਾਨ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਇਕ ਗੁਪਤ ਕਮੇਟੀ ਸੀ ਉਸਦਾ  ਹਾਲ ਆਪ ਜਾਣ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹੋ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਹਾਲ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਹਾਂ ਸਮੇਂ  ੨ ਸਿਰ ਸੈਨਤ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਚਲ ਜਾਵੇਗਾ।

{{gap}}ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਸਾਧਾਰਨ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਮਿਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਤੇ ਬੀਤੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਸਮਝਕੇ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਅਰ ਉਸ ਵੇਲੋ ਤੋਂ ਆਪਣਾ
ਹਾਲ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ! ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਲ ਬਾਜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਉਸਦਾ ਹਾਲ ਆਪ ਸੁਣ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹੋ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਪਤ ਕਮੇਟੀ ਭੂਤ ਨਾਥ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਟੁਟ ਚੁਕੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਕਿ
ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਦਰੋਗਾ ਹਰ ਪਰਕਾਰ ਸਾਫ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ao2bf9p8laaas5yry3vwcty7iihxeju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਸੰਤਤਿ ਭਾਗ 23.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72351</id>
    <revision>
      <id>220503</id>
      <parentid>217886</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marde Sehajpreet kaur</username>
        <id>1774</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="cqhumb339075vaf22pmqng232yz3noa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Marde Sehajpreet kaur&quot; /&gt;{{center|( ੫੬ )}}&lt;/noinclude&gt;ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਣਦੇ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਇਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਜੋ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਝੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਰ ਇਹ ਕੰਮ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਵੱਢੀ ਲੈਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਰ ਇਸ ਕੰਮ
ਨੂੰ ਸੁਖੈਨ ਹੀ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਪਿਛੇ ਹੀ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤਬਕ ਉਠਿਆ, ਮੇਰੇ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨ ਰਹੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਏਹੋ ਆਇਆ, ਕਿ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉਠ ਕੇ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਾਹਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ ਵੀ ਮੈਂ ਚੁਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਅਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਰ ਇਸਦਾ ਠੀਕ ੨ ਪਤਾ ਕਿਸਤਰਾਂ ਲੱਗੇ।

{{gap}}ਰਾਤ ਭਰ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨ ਆਈ ਤੇ ਏਹੋ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਨ ਲਈ ਗਿਆ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਮਹਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ। ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਮਹਲ
ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁਛ ਦੂਰ ਬੈਠੀ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqhumb339075vaf22pmqng232yz3noa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>72536</id>
    <revision>
      <id>220526</id>
      <parentid>219267</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <origin>220526</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="30j6hp05kt7wmwlm8ks1vdvixstq5ti" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=Q140031527
|Title=
|Language=pa
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1to2=&quot;-&quot; 3=&quot;ਕਵਰ&quot; 4=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 5=&quot;ਸਮਰਪਣ&quot; 6=&quot;ਤਤਕਰਾ&quot; 7=&quot;5&quot; 217=&quot;-&quot; 218=&quot;215&quot; 219to220=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer={{rh||{{{pagenum}}}}}
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>30j6hp05kt7wmwlm8ks1vdvixstq5ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:Yogiraj Sri Bharthri Hari Ji Da Birtant.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>72703</id>
    <revision>
      <id>220183</id>
      <parentid>220055</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>220183</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="dfqotjjwf53a29g5tn13g6dwot9i7d7" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=Q139997486
|Title=
|Language=pa
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1to4=&quot;-&quot; 5=&quot;ਕਵਰ&quot; 6to10=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 11=&quot;1&quot; 189to190=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>dfqotjjwf53a29g5tn13g6dwot9i7d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72723</id>
    <revision>
      <id>220288</id>
      <parentid>220129</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3703" sha1="5f2zw3rzfegbv6aaedg8thegkwlqn67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਚਾਰ, ਛੇ, ਫਿਰ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬੜੀ ਠੁੱਕ ਨਾਲ ਵੱਡੇ
ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਚੰਗੇ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਸਰਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕ
ਸੁੰਦਰ ਸਾਊ ਤੇ ਸੁਘੜ ਨੂੰਹ ਘਰ ਲੈ ਆਂਦੀ।

{{gap}}ਪਰ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਦੁਖਾਂਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੋਖਾ ਪੀੜ ਭਰਿਆ
ਸੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਤਰੇੜ ਆ ਗਈ। ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅੱਡ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ
ਕਰਕੇ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਜਿਹੜੀ ਚਾਚੇ ਕਿਰਪਾਲ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਚੋਖਾ
ਹਿਤ ਮੋਹ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਸਾਥੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਮਾਰੂ ਜੱਟ ਸੀ।
ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

{{gap}}ਚਾਚੇ ਕਿਰਪਾਲ ਦੀ ਕਾਰਸਤਾਨੀ ਨਾ ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਈ ਨੇ ਦੱਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪ
ਹੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਪਾਲੀ ਦੀ ਆਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਤੇ
ਭੇਦ ਏਸ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਖੁੱਲਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਏ। ਚਿੱਠੀ
ਵਿਚ ਉਸ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਠੁਕਰਾਇਆ।ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੀ
ਕੱਚ, ਕੀ ਕੋਝ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਏਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਤਰਲੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਾਈ
ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਅਗੇ ਲਿਖਿਆ
ਹੋਇਆ ਸੀ: ‘ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਲੈ ਜਾਓ ਮੈਂ ਆਪੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ।'
ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਜਤਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਰਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਨੂੰ
ਸੰਗਦਿਲ ਯਾਨੀ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਬੇਵਸ ਸਾਂ। ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ
ਸਾਂ?

{{gap}}ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਸੰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਆਈ। ਲਿਖਿਆ
ਸੀ: “ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਇਕ ਸਰਦੇ ਪੁਜਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਾਲੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਚਲਾਈ ਏ। ਪਾਲੀ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਏ। ਪਾਲੀ ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਲੱਦ ਦੇਣਗੇ।ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਸਨੁੱਖਾ
ਏ. ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ।&quot; ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਈ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਤਿਆਰੀ
ਰੱਖ। ਵਿਆਹ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ
ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀ ਇਹੋ ਮਰਜੀ ਏ। ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਬਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ
ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੇ।&quot;{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||36}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5f2zw3rzfegbv6aaedg8thegkwlqn67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72724</id>
    <revision>
      <id>220289</id>
      <parentid>220130</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3894" sha1="ah6o7welnn2smk0b0lqf4hc5wyfw2xw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਘਰ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਿੱਖੜ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਚਿਠੀ
ਬਾਰੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਕੋਈ ਬਖਾਂਦ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਏ।

{{gap}}ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰ੍ਹਾਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ
ਤੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਉਹਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਿਆਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।ਮੈਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਟੀ
ਉਸੇ ਕੋਲ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਏਥੋਂ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ਇਕ ਵਰ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਪਾਲੀ ਆਈ ਏ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ
ਏ। ਬਰਾਤ ਵੀ ਏਥੇ ਹੀ ਆਵੇਗੀ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਪਾਲੀ ਦੀ ਭੈਣ
ਜਸਵੰਤ ਤੇ ਭਾਣਜਾ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੜਫਿਆ-ਪਾਲੀ
ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ, ਪਾਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਇਕ ਸਾਲ
ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਰੂਪ, ਉਹਦਾ ਰੰਗ ਕਿੰਨਾ ਨਿਖਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।

{{gap}}ਪਰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਰੜੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਵਜੂਦ ਲੁਕਵੀਂ
ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਉਹਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਵੇਖ
ਸਕਿਆ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਤੇ ਵੀ ਬੰਦਸ਼ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਉਹ
ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸਮਝ ਕੇ ਨਫਰਤ ਕਰ ਗਈ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮੀ ਮੈਂ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੋਲ ਗਿਆ (ਦੂਜਾ ਭਰਾ ਤੇ ਨਵੀਂ
ਵਿਆਹੀ ਭਰਜਾਈ ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਵਜੀਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ) ਤਾਂ ਉਸ ਦੱਸਿਆ
ਕਿ ਪਾਲੀ' ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਬੈਠ ਕੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਗਈ ਏ। ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ
ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ। ਵਿਚਾਰੀ ਰੋਂਦੀ ਨਹੀਂ ਝੱਲੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੇ 
ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀ ਲੁਕ ਛੁਪ ਕੇ ਆਈ। ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਕੋ ਤਰਲਾ
“ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਧੱਕਿਆ, ਕਿਉਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ? ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ,
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਿਆਓ।'

{{gap}}ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਭਾਬੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ
ਮਨ ਮਧੋਲਿਆ ਗਿਆ।

{{gap}}ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਦੀ ਪੀੜ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਰਿੜਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਕੋਸ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਭਾਬੀ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ,
37&lt;noinclude&gt;{{rh||37}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ah6o7welnn2smk0b0lqf4hc5wyfw2xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72725</id>
    <revision>
      <id>220290</id>
      <parentid>220131</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3772" sha1="18e3wq0ma572obkksslv70mollgrisg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੁਖੀ ਸੀ।

{{gap}}ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਯਾਨੀ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਪਤੀ ਚਾਚੇ ਕਿਰਪਾਲ ਦਾ
ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਬੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ
ਸੀ ਉਹ ਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਸਿੱਧੇ ਹੋ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਉਸ ਚਾਚੇ ਕਿਰਪਾਲ ਨੂੰ ਵੀ
ਵਲ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਗੱਲ ਸਿਰੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਨੇੜੇ ਸੀ।
ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਸਨ
ਭੱਜ ਨੱਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।ਪਰ ਸਾਡੇ ਹਮਾਇਤੀ ਅੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਜੋਗ ਵਜੋਂ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ
ਤਾਇਆ ਜੀ, ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਬੜੇ ਸਾਊ ਸੁਲਝੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ
ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ, ਬਲੋਚਸਤਾਨੋਂ ਆ ਗਏ - ਸੰਜੋਗਵਸ ਹੀ, ਮਿਲਣ ਗਿਲਣ ਹੀ| ਉਹਨਾਂ
ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। “ਵਿਹਾਰ ਕਾਰ ਸਭ ਸਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਜੋ ਵੀ ਮੱਦਤ ਤੁਹਾਥੋਂ
ਮੰਗਣ, ਦਿਓ। ਬਿਨਾਂ ਮੱਥੇ ਵੱਟ ਪਾਏ।&quot;

{{gap}}ਪਰ ਕਈ ਸਾਡੇ ਹਮਾਇਤੀ ਬਾਈਕਾਟ ਤੇ ਅੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅੰਦਰ
ਹੀ ਅੰਦਰ ਕੀ ਕੀ ਮਤੇ ਪਕਾਂਦੇ ਰਹੇ।

{{gap}}ਅਖੀਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਆਇਆ। ਚੌਥੇ ਪਹਿਰ ਬਰਾਤ ਪਿੰਡ ਵੜੀ। ਵਾਜੇ
ਗਾਜੇ, ਢੋਲ ਢਮੱਕੇ, ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ - ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਛੱਬ ਸੀ ਬਰਾੜ ਦੀ। ਬਰਾਤ ਵੀ
ਵਾਹਵਾ ਸੀ ਕੁਲ ਲਾਗੀ ਜਾਂਝੀ ਮਾਂਝੀ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਸੱਠ ਪੈਂਹਠ ਬੰਦੇ। ਬਰਾਤ ਤਾਂਗਿਆਂ
ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਆਈ ਸੀ। ਬਰਾਤ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ
ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਸੀ। ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਆਉਣ ਆਏ ਬੰਦੇ ਚੰਗੇ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਸਨ ਅਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਜਾਹੋ ਜਲਾਲ ਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ।

{{gap}}ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਬੰਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਵੱਟ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਦੰਦ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ,
ਕਾਫੀ ਔਖੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਇਥੇ ਵਿਆਹ ਰਚਾ ਕੇ
ਬਰਾਤ ਮੰਗਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉਤੇ ਮੂੰਗ ਦਲੀ ਏ।

{{gap}}ਰਾਤ ਹੋਈ, ਰੋਟੀ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ। ਬਰਾਤ ਤਾਈ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਰੋਟੀ ਖਾਣ
ਲਈ ਤੁਰੀ – ਪੂਰੇ ਜਾਹੋ ਜਲਾਲ ਨਾਲ ਸਜ ਸੰਵਰ ਕੇ। ਬੈਂਡ ਬਾਜੇ, ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ ਚੱਲੀ
ਹਵਾਈਆਂ, ਕੜਕਾਂ, ਚਕਰ ਚਲੇ, ਬੁਰਜ ਚੜ੍ਹੇ।

{{gap}}ਲਾਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉਤੇ ਚੁੱਕੇ ਗੈਸਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਰਾਹ ਰੁਸ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਾਤੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||38}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>18e3wq0ma572obkksslv70mollgrisg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72726</id>
    <revision>
      <id>220293</id>
      <parentid>220133</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <origin>220293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="6cgcipnoqalld6rekdi1gjo5ythfvse" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਪੈਂਦੇ ਭੰਗੜੇ ਵਿਚ ਮੁਸੱਲੀਆਂ ਦਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੁੱਝ ਖਰੂਦ ਕੀਤਾ ਕਿ  ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ 
ਦੇ ਕਾਕੇ ਬਿਫਰ ਗਏ। ਬਸ, ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ। ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖਿਚਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਸੱਲੀਆਂ ਦੇ
ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੋ ਚਪੇੜਾਂ ਲਗੀਆਂ ਕਿ ਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ਹੋ ਗਈ। ਗੈਸ ਗੁਲ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਫਲੀ
ਜੇਹੀ ਬਰਾਤ ਚਖੁਰਿਆਂ ਭੱਜੀ ਤੇ ਪਿਛਾਂਹ ਉਤਾਰੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ
ਸਾਡੇ ਨਿਕਟ ਹਮਾਇਤੀ ਚੱਠਿਆਂ ਨੇ ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ ਲਲਕਾਰਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ‘ਖਰਬਦਾਰ
ਕਿਸੇ ਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ। ਸੱਥਰ ਲਾਹ ਦਿਆਂਗੇ। ਲੜਕੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਏ, ਪਿੰਡ ਵਿਚ
ਹੀ ਰਹੇਗੀ।ਪਿੰਡੋਂ ਡੋਲੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦਿਆਂਗੇ।”

{{gap}}ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ। ਝਿਲਮਲਾਂਦੇ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੁੱਝ ਗਈ।
ਵਾਜੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਖੜਕਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੜ ਵੱਟ ਗਏ।ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਤੇ
ਸੁੰਨ ਮੁਸਾਨ ਛਾ ਗਈ, ਇਕ ਸਹਿਮ ਜਿਹਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਲੋਕ ਦਬੇ ਪੈਰੀਂ ਏਧਰ
ਉਧਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਈ ਕੰਨਾਂ ਬਾਟੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&quot;ਹੁਣ ਕੀ
ਬਣੇਗਾ ? ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ?&quot;

{{gap}}ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਂਬਾ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਥੜੇ ਥਾਨੇ ਅਤੇ ਗਾਂਡਵੀਆਂ
ਧਾੜਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ। ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਤਜਰਬੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਕਰ
ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਖੂਨੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਚੱਠੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠ ਕਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਕੇ ਉਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ
ਸੀ, ‘ਡੋਲੀ ਸਾਡੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਹੀ ਲਜਾਣੀ ਪਵੇਗੀ।&quot; ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ
ਚੁਫੇਰੇ ਠੀਕਰੀ ਪਹਿਰਾ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਡਾਂਗ, ਸੋਟਾ,
ਛਵੀਂ, ਭਾਲਾ ਲੈ ਲੜਾਈ ਲਈ ਮੁੰਡਾਮਾ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਤਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਚੋਧਰੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ, “ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਠੀਕਰੀ ਤੋਰੀ
ਚਲੋ, ਮੂੰਹ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਕੱਢੋ ਅਤੇ ਚੌਕਸ ਰਹੋ। ਕੋਈ ਜਾਂਝੀ, ਕੋਈ ਮੇਲੀ ਜਾਂ ਕੋਈ
ਦੂਜੇ ਧੜੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬੰਦਾ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ।”

{{gap}}ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਗਲੀ ਦੇ ਨਾਕੇ ਤੇ ਪੰਜ-
ਪੰਜ, ਸੱਤ-ਸੱਤ ਗਭਰੂ ਹਥਿਆਰ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ।

{{gap}}ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਸੱਥ ਵਿਚ ਮੰਜਾ
ਡਾਹੀਂ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜਿਥੋਂ ਠੀਕਰੀ ਪਹਿਰਾ ਚਲਦਾ ਸੀ।
39&lt;noinclude&gt;{{rh||39}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6cgcipnoqalld6rekdi1gjo5ythfvse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220295</id>
      <parentid>220293</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3916" sha1="sx2vriywzmq6h0wmiiijkmf0mvqye42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਪੈਂਦੇ ਭੰਗੜੇ ਵਿਚ ਮੁਸੱਲੀਆਂ ਦਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੁੱਝ ਖਰੂਦ ਕੀਤਾ ਕਿ  ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ 
ਦੇ ਕਾਕੇ ਬਿਫਰ ਗਏ। ਬਸ, ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ। ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖਿਚਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਸੱਲੀਆਂ ਦੇ
ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੋ ਚਪੇੜਾਂ ਲਗੀਆਂ ਕਿ ਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ਹੋ ਗਈ। ਗੈਸ ਗੁਲ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਫਲੀ
ਜੇਹੀ ਬਰਾਤ ਚਖੁਰਿਆਂ ਭੱਜੀ ਤੇ ਪਿਛਾਂਹ ਉਤਾਰੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ
ਸਾਡੇ ਨਿਕਟ ਹਮਾਇਤੀ ਚੱਠਿਆਂ ਨੇ ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ ਲਲਕਾਰਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ‘ਖਰਬਦਾਰ
ਕਿਸੇ ਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ। ਸੱਥਰ ਲਾਹ ਦਿਆਂਗੇ। ਲੜਕੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਏ, ਪਿੰਡ ਵਿਚ
ਹੀ ਰਹੇਗੀ।ਪਿੰਡੋਂ ਡੋਲੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦਿਆਂਗੇ।”

{{gap}}ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ। ਝਿਲਮਲਾਂਦੇ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੁੱਝ ਗਈ।
ਵਾਜੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਖੜਕਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੜ ਵੱਟ ਗਏ।ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਤੇ
ਸੁੰਨ ਮੁਸਾਨ ਛਾ ਗਈ, ਇਕ ਸਹਿਮ ਜਿਹਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਲੋਕ ਦਬੇ ਪੈਰੀਂ ਏਧਰ
ਉਧਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਈ ਕੰਨਾਂ ਬਾਟੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&quot;ਹੁਣ ਕੀ
ਬਣੇਗਾ ? ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ?&quot;

{{gap}}ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਂਬਾ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਥੜੇ ਥਾਨੇ ਅਤੇ ਗਾਂਡਵੀਆਂ
ਧਾੜਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ। ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਤਜਰਬੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਕਰ
ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਖੂਨੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਚੱਠੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠ ਕਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਕੇ ਉਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ
ਸੀ, ‘ਡੋਲੀ ਸਾਡੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਹੀ ਲਜਾਣੀ ਪਵੇਗੀ।&quot; ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ
ਚੁਫੇਰੇ ਠੀਕਰੀ ਪਹਿਰਾ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਡਾਂਗ, ਸੋਟਾ,
ਛਵੀਂ, ਭਾਲਾ ਲੈ ਲੜਾਈ ਲਈ ਮੁੰਡਾਮਾ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਤਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਚੋਧਰੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ, “ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਠੀਕਰੀ ਤੋਰੀ
ਚਲੋ, ਮੂੰਹੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਕੱਢੋ ਅਤੇ ਚੌਕਸ ਰਹੋ। ਕੋਈ ਜਾਂਝੀ, ਕੋਈ ਮੇਲੀ ਜਾਂ ਕੋਈ
ਦੂਜੇ ਧੜੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬੰਦਾ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ।”

{{gap}}ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਗਲੀ ਦੇ ਨਾਕੇ ਤੇ ਪੰਜ-
ਪੰਜ, ਸੱਤ-ਸੱਤ ਗਭਰੂ ਹਥਿਆਰ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ।

{{gap}}ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਸੱਥ ਵਿਚ ਮੰਜਾ
ਡਾਹੀਂ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜਿਥੋਂ ਠੀਕਰੀ ਪਹਿਰਾ ਚਲਦਾ ਸੀ।
39&lt;noinclude&gt;{{rh||39}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sx2vriywzmq6h0wmiiijkmf0mvqye42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72727</id>
    <revision>
      <id>220296</id>
      <parentid>220134</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <origin>220296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="m2069pjs0m2lh14h125e06o38ad61qp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਧਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆਏ ਬਰਾਤੀ ਤੇ ਮੇਲੀ ਸਹਿਮੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਉਧਰ ਪੱਕੇ ਪਾਲਾਓ ਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਠਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਾਕਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਣੇ ਚੁਣੇ ਗਮਾਸਤੇ ਘਾਬਰੇ ਹੋਏ ਸਕੀਮਾਂ ਲਦਾ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਉਤੇ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦਬਾ ਸੀ। ਕੀ ਬਣੇਗਾ ? ਕੀ
ਹੋਵੇਗਾ ? ਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ?

{{gap}}ਕਿ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਔੜ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਬਣ, ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਸੁੰਨੀ
ਗਲੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਅੰਦਰੋ ਹੀ ਅੰਦਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆ ਬੂਹਾ
ਖੜਕਾਇਆ। ਇਸ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸਾਡੇ
ਦੋਸ਼ੀ, ਕੁਝ ਗੁਮਾਸ਼ਤੇ, ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਮਚੇ, ਇਕ ਦੋ ਮੇਲੀ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਦਾ ਭਣਜਾ
ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ,
ਪਰ ਉਹ ਖਲੋਤੇ ਰਹੇ।

{{gap}}ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਨਾ ਮਿਲ ਜਾਏ। ਕਿਵੇਂ ਏਸ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਟਾਲੋ।”
ਪਰਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਤਰਲਾ ਮਾਰਿਆ।

{{gap}}ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤਰਲੇ ਭਰੀ ਪਰ ਮੇਰੀ ਜਿਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਜੇ
ਕੋਈ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਘਰ ਚਲ ਕੇ ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਮਝ ਮਨ ਮਿੱਧ ਕੇ ਮਰ ਕੇ ਹੀ ਆਉਂਦਾ
ਏ। ਲਾਜ ਰਖੋ, ਆਈ ਪਰਹੁ ਨਾ ਧੱਕੋ।&quot;

{{gap}}ਫਿਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਤਰਲਾ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਗਤ
ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਨਿਕੀਆਂ ਚੁੰਨ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਘਰ ਆਏ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਣ ਲਈ
ਆਖਿਆ। ਸਾਰੇ ਜਕਦੇ ਜਕਦੇ ਬੈਠ ਗਏ।

{{gap}}“ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ !&quot; ਤਾਇਆ
ਜੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ।

{{gap}}ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਲਿਲਕੜੀ ਲੈਂਦਿਆ ਆਖਿਆ, “ਲਾਲਾ ਜੀ (ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ
ਲੋਕ ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ) ਧੀਆਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਡੋਲੀ ਉਠ ਜਾਣ ਦਿਓ।”

{{gap}}ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਟੋਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਸਰਦਾਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸਭ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||40}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2069pjs0m2lh14h125e06o38ad61qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72729</id>
    <revision>
      <id>220258</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੇਕੀ ਲੈ ਗਈ ਨਾਲ ਬਾਬਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਖ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਰ ਲੱਭ ਦਿੱਤਾ। ਵਰ ਨੁਕਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਲ੍ਹਾਮ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਧੀ ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਗਈ: - ਜੇ ਬਾਬਲਾ ਤੋਂ ਰਤਨ ਟੋਲਿਆ ਰਤਨ ਬੈਠਾ ਤੇਰੇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="2i637j7dbmkfs6fnj9jdn5qkdcj91qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੇਕੀ ਲੈ ਗਈ ਨਾਲ
ਬਾਬਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਖ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਵਰ ਲੱਭ ਦਿੱਤਾ। ਵਰ ਨੁਕਸਾਂ
ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਲ੍ਹਾਮ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਧੀ ਬਾਬਲ ਨੂੰ
ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਗਈ:
-
ਜੇ ਬਾਬਲਾ ਤੋਂ ਰਤਨ ਟੋਲਿਆ
ਰਤਨ ਬੈਠਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ
ਜੋ ਰਤਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਵੇ
ਉਮਰ ਭਰ ਦੇਵਾਂਗੀ ਉਲਾਂਭੜੇ
ਕਈ ਮਾਪੇ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਨਜੋੜ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਇਹ ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਲੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਫਸੀ ਹੋਈ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਰ ਜਵਾਨੀ ਕੂਕਦੀ ਹੈ:
ਸੋਲਾਂ ਵਰਸ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਮੈਂ
ਚੜ੍ਹੀ ਜਵਾਨੀ ਘੁੰਮ ਘੁਮਾਕੇ
ਬਾਬਲ ਮੇਰੇ ਸੋਚਾਂ ਹੋਈਆਂ
ਨਾਨਕਿਆਂ ਘਰ ਬੈਠਾ ਜਾਕੇ
ਦੋਵੇਂ ਲੋਭੀ ਹੋ ਗਏ ਇਕੱਠੇ
ਟੋਲਿਆ ਬੁੱਢੜਾ ਜਾਕੇ
ਇਕ ਦਲਾਲ ਤੇ ਦੂਜਾ ਮਾਲਕ
ਲੈ ਗਏ ਦੰਮ ਟੁਣਕਾਕੇ
ਬੁਢੜਾ ਤੋਤਾ ਲੋੜੇ ਮਰਨ ਨੂੰ
ਰੱਖੇ ਮੂੰਹ ਚਮਕਾਕੇ
ਬਾਬੇ ਮੇਰੇ ਦਾ ਹਾਣੀ ਜਾਪੇ
ਬੈਠਾ ਉਮਰ ਗੰਵਾ ਕੋ
ਬੁੱਢੜਾ ਤੇ ਇਕ ਅੱਖੋਂ ਕਾਣਾ
ਤੁਰਦਾ ਪੈਰ ਘਸਾਕੇ
ਡਰਨ, ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਨਿਆਣੇ
ਨਸਦੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੁੱਕੇ
ਬੁੱਢੀਆਂ ਨਢੀਆਂ ਦੇਖ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ
ਪਰੇ ਹੋਣ ਸ਼ਰਮਾ ਕੇ
ਮਾਪਿਆਂ ਮੇਰਿਆਂ ਨੇ
ਦੁਖੜੇ ਪਾ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕੇ।
-
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਧੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਨਾ ਕੱਢਣ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨ:
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ / 2.0}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2i637j7dbmkfs6fnj9jdn5qkdcj91qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72730</id>
    <revision>
      <id>220259</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੂਰਖ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਗੀ ਮੇਰੇ ਉਹ ਵੀ ਡੁਲ੍ਹ ਗਏ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਪਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਤੀਆਂ ਤੇ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਬਾਹਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਬਾਪੂ ਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮੰਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="93gs1r43g5d45h2j86vhohevhjzav5e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੂਰਖ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਗੀ
ਮੇਰੇ ਉਹ ਵੀ ਡੁਲ੍ਹ ਗਏ
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਪਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਤੀਆਂ ਤੇ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ
ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਬਾਹਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਬਾਪੂ ਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਮਨ
ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ:
ਤੇਰੀ ਕੱਸੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਬਥੇਰੀ
ਪਾਦੇ ਬਾਪੂ ਨੱਥ ਮਛਲੀ
ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੈ:
ਪੁੱਤ ਬਣਕੇ ਕਮਾਊਂ ਘਰ ਤੇਰੇ
ਮੇਰਾ ਹੱਕ ਦੇ ਦੇ ਬਾਬਲਾ
ਇਸੇ ਹੱਕ ਦਾ ਸਦਕਾ:
-
ਅਣਦਾਹੜੀਆ ਢੁਕਿਆ ਘਰ ਤੇਰੇ
ਨੱਤੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ
-
ਇਕ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਜੇ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦਾਜ ਲਿਜਾਣ
ਲੱਗੀਆਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੂੰਜਾ ਫੇਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪੈਰੀਂ ਪਾਣ ਲਈ ਜੁੱਤੀ
ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੀ। ਵਿਚਾਰਾ ਮਿਲਣ ਲਈ ਵੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਆਉਣੇ ਬਾਬਲਾ
ਤੇਰੀ ਪੱਚੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ
ਕਿੰਨੀ ਸਚਾਈ ਹੈ ਉਸਦੇ ਉਤਰ ਵਿੱਚ:
ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਆਉਣਾ ਬੱਚੀਏ
ਮੇਰੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੇ ਮੱਤ ਮਾਰੀ
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ:
ਦੇਣਾ ਭਲਾ ਨਾ ਬਾਪ ਦਾ
ਬੇਟੀ ਭਲੀ ਨਾ ਏਕ
ਪੈਂਡਾ ਭਲਾ ਨਾ ਕੋਸ ਦਾ
ਸੱਤਗੁਰ ਰੱਖੀਂ ਟੇਕ
-
-
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸੱਸਾਂ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸੱਸਾਂ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ
ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਣ ਠਣਕੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਵਾੜ ਵੀ
ਬਾਬਲ ਅੱਗੇ ਹੀ ਕਢਦੀ ਹੈ : -
ਬਾਪੂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਗ ਲਗਦੀ
ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਦੇ ਚਿਲਕਣੇ ਬਾਲੇ
ਬਾਪੂ ਵਿਚਾਰਾ ਕੀ ਕਰੇ:-&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ / 22}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93gs1r43g5d45h2j86vhohevhjzav5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72731</id>
    <revision>
      <id>220260</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੈਨੂੰ ਕਾਹਦੀ ਸੰਗ ਬੱਚੀਏ ਉਹਨੇ ਅਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕ ਨੂੰ ਪਾਏ ਕਈ ਵਾਰੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਹੱਥੋਂ ਤੰਗ ਆ ਮਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ ਦਸਦੀ ਹੈ: ਨਹੀਂ ਬਾਪੂ ਮੈਂ ਮਰਜਾਂ ਨਹੀਂ ਮਰਜੇ ਕੁੜਮ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="mimdnhb27z90rlhuq5051n54w38hbuj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੈਨੂੰ ਕਾਹਦੀ ਸੰਗ ਬੱਚੀਏ
ਉਹਨੇ ਅਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕ ਨੂੰ ਪਾਏ
ਕਈ ਵਾਰੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਹੱਥੋਂ ਤੰਗ ਆ ਮਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ
ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ ਦਸਦੀ ਹੈ:
ਨਹੀਂ ਬਾਪੂ ਮੈਂ ਮਰਜਾਂ
ਨਹੀਂ ਮਰਜੇ ਕੁੜਮਣੀ ਤੇਰੀ
ਬਾਪੂ ਧੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ:
ਜੁੱਗ ਜੁੱਗ ਜੀਵੇਂ ਬੱਚੀਏ
ਆਪੇ ਮਰਜੂ ਕੁੜਮਣੀ ਮੇਰੀ
-
ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕਈ ਸੱਸਾਂ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਨੋਂ ਨਹੀਂ
ਹਟਦੀਆਂ। ਧੀ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦਸਦੀ ਹੈ:
ਪੀਹੜੀ ਡਾਹਕੇ ਬਹਿਜਾ ਬਾਬਲਾ
ਕੀ ਬੋਲਦੀ ਅੰਦਰ ਸੱਸ ਮੇਰੀ
ਪੀਹੜੀ ਡਾਹ ਕੇ ਬਹਿਜਾ ਬਾਬਲਾ
ਧੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰੁਦਨ ਸੁਣਾਵਾਂ
ਪਰ ਬਾਬਲ ਧੀ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:
ਅੱਗੇ ਤੇਰੇ ਭਾਗ ਬੱਚੀਏ
ਲੜ ਬਖਤਾਬਰਾਂ ਦੇ ਲਾਈ
-
ਕਈ ਧੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ
ਦਸਕੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ:-
ਕਾਵਾਂ ਵੇ ਕਾਵਾਂ
ਤੈਨੂੰ ਚੂਰੀ ਕੁੱਟ ਪਾਵਾਂ
ਉਡ ਜਾਈਂ ਬਾਬਲ ਦੇਸ
ਵੇ ਮੈਂ ਬਾਰੀ।
ਘਰ ਨਾ ਜਾਣਾ
ਬਾਰ ਨਾ ਜਾਣਾ
ਕਿੱਕਣ ਉਡ ਜਾਵਾਂ ਬੀਬੀ
ਤੇਰੇ ਬਾਬਲ ਦੇਸ
ਮੈਂ ਬਾਰੀ।
ਟੁੰਡਾ ਜਿਹਾ ਪਿੱਪਲ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ / 23}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mimdnhb27z90rlhuq5051n54w38hbuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72732</id>
    <revision>
      <id>220261</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੂਹਰੇ ਪੱਕੀ ਜਿਹੀ ਖੂਹੀ ਵੇ ਇਹ ਤਾਂ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦਾ ਮੈਂ ਬਾਰੀ, ਮਿੱਸੀ ਜਿਹੀ ਰੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤੌੜੀ ਦੀ ਖੁਰਚਣ ਵੇ ਇਹੋ ਤਾਂ ਦਿੰਦੀ ਸੱਸ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਾਰੀ, ਇਹੋ ਤਾਂ ਗਲ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਕੋਲ ਨਾ ਦਸੀਂ ਵੇ ਰੋਊਗਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="cgrygi2zdhyw5lopl1u4m7oj366kdlv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੂਹਰੇ ਪੱਕੀ ਜਿਹੀ ਖੂਹੀ ਵੇ
ਇਹ ਤਾਂ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦਾ
ਮੈਂ ਬਾਰੀ,
ਮਿੱਸੀ ਜਿਹੀ ਰੋਟੀ ਉੱਤੇ
ਤੌੜੀ ਦੀ ਖੁਰਚਣ ਵੇ
ਇਹੋ ਤਾਂ ਦਿੰਦੀ ਸੱਸ ਖਾਣ ਨੂੰ
ਮੈਂ ਬਾਰੀ,
ਇਹੋ ਤਾਂ ਗਲ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਕੋਲ ਨਾ ਦਸੀਂ ਵੇ
ਰੋਊਗਾ ਪੰਚੈਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ
ਮੈਂ ਬਾਰੀ
... ...
ਸਹੁਰੇ ਬੈਠੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀਰੇ ਦੇ ਘਰ ਭਤੀਜੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਉਠਦੀ ਹੈ:
ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਾਪ ਦੇ ਖੇੜੇ
ਵੀਰ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ
ਇਸੇ ਸਦਕਾ:
ਬਾਪੂ
-
ਬਾਪੂ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਚੋਂ
ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕ ਚੰਨਣ ਦਾ ਆਵੇ
ਮੰਦਰਾਂ ਚੋਂ ਚੰਨਣ ਦਾ ਮੁਸ਼ਕ ਆਵੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ। ਉਹਦਾ ਬਾਪੂ
ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਇਕ ਚੰਨਣ ਦਾ ਬੂਟਾ ਹੀ ਹੈ:
-
ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ
ਬਾਪ ਮੇਰਾ ਚੰਨਣ ਦਾ
ਚਾਚੇ ਤਾਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ
ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ / 24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgrygi2zdhyw5lopl1u4m7oj366kdlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72733</id>
    <revision>
      <id>220262</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{center|{{x-larger|''ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਪੱਟ ਦਾ ਲੱਛਾ''}}}} {{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ! ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸੂਖ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀਡੀਆਂ ਹਨ! ਵੀਰਾਂ ਸਦਕੇ ਹੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="2mtcisxb2oy3zus8tx9yo21zd27nr4f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|''ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਪੱਟ ਦਾ ਲੱਛਾ''}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ
ਬਹੁਪੱਖੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ! ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸੂਖ਼ਮ ਅਤੇ ਪੀਡੀਆਂ
ਹਨ! ਵੀਰਾਂ ਸਦਕੇ ਹੀ ਬਾਬਲ ਦੀ ਵੰਸ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ
ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਭ ਜੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਅਥਾਹ
ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਧਰੋਹਰ
ਬਣਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਮੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੋਰੀ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵੁਕ ਸਾਂਝ,
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਡੁੱਲ੍ਹ ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ
ਗਾਂਵਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਝਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਭੈਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਹੈ:
ਜਿਸ ਘਰ ਵੀਰ ਨਹੀਂ
ਭੈਣਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਪਛੋਕੜ ਖੜ੍ਹਕੇ
ਭੈਣਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀਰ ਬਰਾਉਂਦੇ
ਸਿਰ ਪਰ ਹੱਥ ਧਰਕੇ
ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ
ਸਹੁੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਬੜਾ ਚਿਤ ਕਰਦਾ
ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ
ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਗਹਿਣਾ
ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਦੇ ਰੱਬਾ
ਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਹੋਰੇ ਭਾਰੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ / 25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mtcisxb2oy3zus8tx9yo21zd27nr4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72734</id>
    <revision>
      <id>220284</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="qb616kzdpqno12a55pjayj7i1q1nr32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ||{{{pagenum}}}}}&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਬਾਬਾ_ਬੰਦਾ_ਬਹਾਦਰ_-_ਕਰਤਾਰ_ਸਿੰਘ_ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ.pdf
|Page = 1
|bSize = 470
|cWidth = 453
|cHeight = 605
|oTop = -1
|oLeft = -1
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qb616kzdpqno12a55pjayj7i1q1nr32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220285</id>
      <parentid>220284</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="6ukofrrv7wkae3sfn7f9ekwmjyld6vc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਬਾਬਾ_ਬੰਦਾ_ਬਹਾਦਰ_-_ਕਰਤਾਰ_ਸਿੰਘ_ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ.pdf
|Page = 1
|bSize = 470
|cWidth = 453
|cHeight = 605
|oTop = -1
|oLeft = -1
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ukofrrv7wkae3sfn7f9ekwmjyld6vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ - ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72735</id>
    <revision>
      <id>220286</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="dyu7sug8bhgdw0r05ekpxdsasjr86wu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ||ਕਵਰ}}&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਬਾਬਾ_ਬੰਦਾ_ਬਹਾਦਰ_-_ਕਰਤਾਰ_ਸਿੰਘ_ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ.pdf
|Page = 1
|bSize = 470
|cWidth = 450
|cHeight = 606
|oTop = -1
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dyu7sug8bhgdw0r05ekpxdsasjr86wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ - ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72736</id>
    <revision>
      <id>220287</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Block center|&lt;poem&gt;ਲਛਮਣ ਦੇਵ ਛਤ੍ਰਾਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਾਂਕਾ, ਆਣ ਛਤਰੀ ਤਾਈਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਾਨ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਖੇ, ਫਾਕਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਉਠ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤਾਕ ਅੰਦਰ, ਪਾ ਕੇ ਧਨੁੱਖ ਮੋਢੇ ਆਹ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2385" sha1="alhywfxfuucdi6h0yapabllr4r8alvh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ||3}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਲਛਮਣ ਦੇਵ ਛਤ੍ਰਾਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਾਂਕਾ,
ਆਣ ਛਤਰੀ ਤਾਈਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ
ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਾਨ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਖੇ,
ਫਾਕਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ
ਚੜ੍ਹਿਆ ਉਠ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤਾਕ ਅੰਦਰ,
ਪਾ ਕੇ ਧਨੁੱਖ ਮੋਢੇ ਆਹੂ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲਾ
ਇਕੋ ਤੀਰ ਨੇ ਹਰਨੀ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ,
ਭਾਵੀ ਰੱਬ ਦੀ ਕੌਣ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ
ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾੜਿਆ ਢਿੱਡ ਉਹਦਾ,
ਲਗੀ ਦਿਲ ਤੇ ਚੋਟ ਤਿਆਗ ਹੋਇਆ
ਬੱਚੇ ਤੜਫਦੇ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕਿਆ ਉਹ,
ਏਸ ਗਲ ਤੋਂ ਆਨ ਵੈਰਾਗ ਹੋਇਆ

ਸਦਕੇ ਸੂਰਿਆ ਤੇਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ,
ਖੰਡਾ ਧਰਮ ਦਾ ਹੱਥ ਉਠਾਇਆ ਤੂੰ ।
ਜ਼ਾਲਮ ਜ਼ੁਲਮ ਸਣੇ ਸਾਰੇ ਮੇਟ ਕੇ ਤੇ,
ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਇਆ ਤੂੰ ।
ਦੀਵਾ ਧਰਮ ਦਾ ਟਿਮ ਟਿਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਪਾ ਕੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਤੇਲ ਜਗਾਇਆ ਤੂੰ ।
ਢਾਹ ਸਰਹੰਦ, ਸਮਾਣੇ, ਸਡੌਰੇ ਤਾਈਂ,
ਦਿੱਲੀ ਤਖਤ ਨੂੰ ਝੂਣ ਹਿਲਾਇਆ ਤੂੰ ।
ਤੋਬਾ ਤੋਬਾ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੋਂ,
ਸੱਚ ਪੁਛੋ ਤਾਂ ਤੂੰਹੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ।
ਝੰਡਾ ਧਰਮ ਦਾ ਡਿਗਿਆ ਖੜਾ ਕਰਕੇ,
ਪਦਵੀ 'ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ' ਦੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ
(ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ)
ਇਹਨਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਹੱਕ ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਵਾਲੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਾਸੋਂ ਲੈ ਲਏ ਹਨ । ਸ: ਲੋਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਫੋਟੋ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਕਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਮਝੋ ਤਾਂ ਉਹ
ਕਿਤਾਬ ਨਾ ਖਰੀਦੋ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alhywfxfuucdi6h0yapabllr4r8alvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72737</id>
    <revision>
      <id>220298</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਏ। ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ। ਅਸਾਂ ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬਰਾਤ ਢੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਨਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਕਰਦੇ ਜਾਓ, ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="o8xbb2u1bwii2284vpdbtxrfhnz17yo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਏ। ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ। ਅਸਾਂ
ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬਰਾਤ ਢੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਨਾਲੇ ਚਿੱਟੇ
ਦਿਨ ਕਰਦੇ ਜਾਓ, ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੇ। ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੁਸਾਂ ਛੱਡਾ ਕੇ ਘੱਟੋ
ਘੱਟ ਵਿਆਹ ਸਾਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੱਖਣਾ।ਅਸਾਂ ਮੁੰਡਾ ਵਿਆਹ
ਲਿਆ ਏ, ਨਾ ਵਿਆਹੁੰਦੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰਦੇ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹਾਂ ਨੇ,
ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਪਾਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ।”

{{gap}}ਫਿਰ ਤਰਲੇ ਮਿੰਨਤਾਂ, ਗਲਤੀ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ, ਮਾਫੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿੰਡ
ਦਵਾਲਿਉਂ ਘੇਰਾ ਚੁਕੋ।”

{{gap}}ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਚਾਚਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਰੇ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਚੌਧਰੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ, ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

{{gap}}ਪਰ ਉਹ ਅੜੇ ਰਹੇ, ‘ਨਹੀਂ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਡੋਲੀ
ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਠਣ ਦਿਆਂਗੇ। ਡੋਲੀ ਸਾਡੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਜਾਣੀ
ਪਵੇਗੀ।”

{{gap}}ਰਾਤ ਅੱਧੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਸਿਸਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੀ
ਬਣੇਗਾ ? ਸਭ ਥਾਉਂ ਥਾਈਂ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਫਿਰ ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, “ਬੈਠੋ, ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ
ਹਾਂ। ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਥ ਵਿਚ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਤਾਇਆ ਜੀ
ਦਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬੜਾ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਆਗੂਆਂ
ਮਹੁੰਮਦ ਤੇ ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਮਹੁੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ:

{{gap}}‘ਲਾਲਾ ਜੀ, ਅਸਾਂ ਸਦਾ ਅਣਖ ਲਈ ਲੜੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਪੱਗ ਨੂੰ ਦਾਗ ਕਿਵੇਂ
ਲਵਾਈਏ?”

{{gap}}ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਏ।
ਤੁਸੀਂ ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਤਰੇ ਓ। ਮੂਰਖਾਂ ਨੇ ਮੂਰਖਪੁਣਾ ਕੀਤਾ ਏ। ਵਿਆਹ
ਵੀ ਕਿਤੇ ਉਧਰ ਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ। ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼
ਏ ? ਘੱਟ ਘੱਟ ਹੁਣ ਉਹਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਲ ਵੇਖੋ।”

{{gap}}ਚੋਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਲਾਲਾ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਸਤੇ ਹੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||41}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o8xbb2u1bwii2284vpdbtxrfhnz17yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72738</id>
    <revision>
      <id>220299</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਆਂ। ਜਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ੲ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।&quot;  {{gap}}“ਪਰ ਮਹੁੰਮਦ ਹੁਸੈਨ, ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਮੁੰਡਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਏ ” ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।  {{gap}}...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="pflhwwkaqxhz9bam53hmdiq8eowqdp3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਆਂ। ਜਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ੲ
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।&quot;

{{gap}}“ਪਰ ਮਹੁੰਮਦ ਹੁਸੈਨ, ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਮੁੰਡਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਲਿਆ ਏ
” ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

{{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਟੋਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ ਲਾਲਾ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਮੁੰਡਾ ਵਿਆਹ
ਲਿਆ ਏ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਮੁੰਡਾ ਛੋਟਾ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ। ਲਾਲਾ, ਇਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾ
ਸਾਡੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲੇ ਲਿਹਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰਨਾ ਅਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਰਹੀ
ਗੱਲ ਕੁੜੀ ਦੀ। ਤਾਂ ਤਾਂ ਸਵਾਣੀਆਂ (ਜਨਾਨੀਆਂ) ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ। ਉਹ ਉਧਰ ਨਹੀਂ
ਏਧਰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਏ। ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ ਤਿਆਰੀ, ਕੁੜੀ ਅਸੀਂ
ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਡੋਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਵੇਗੀ। ਨੂੰਹ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਵੇਗੀ।&quot;

{{gap}}ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ ਇਹ ਬਹਿਸ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਆਖਰ
ਅੱਕ ਕੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ, ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਆਪਦੀ ਜਿਦ ਨਹੀਂ
ਛੱਡਣੀ ਤਾਂ ਸੁਣੋ, ‘ਮੈਂ ਕੋਲ ਬਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੇਰੇ ਕਰਾਵਾਂਗਾ, ਡੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ
ਤੁਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਾ ਕੇ ਮੁੜਾਂਗਾ'।”

{{gap}}ਦੋਵੇਂ ਚੌਧਰੀ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਗਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਾ ਚੁੱਕਣਾ
ਮੰਨਿਆ। ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਨ: ਧੂਮ ਧੜੱਕਾ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਢੋਲ ਢਮੱਕਾ, ਵਾਜਾ ਗਾਜਾ ਕੋਈ
ਨਾ ਵਜੇ।

{{gap}}ਫਿਰ ਪਹਿਰ ਦੇ ਤੜਕੇ ਮਰੀ ਜੇਹੀ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੀ। ਬਰਾਤੀਆਂ
ਤੇ ਮੇਲੀਆਂ ਦੇ ਅਟਕੇ ਸਾਹ ਸਰਕੇ। ਫਿਰ ਸੀਤ ਹੋਏ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਦੋਚੋ ਚੂਲ੍ਹੇ ਚੜ੍ਹੇ।
ਭੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਮਘ ਪਈ। ਬੁਝੇ ਗੈਸ ਬਲੇ। ਬੂਝ ਬੁਝੇ ਬਰਾਤੀਆਂ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ
ਉਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਸਹਿਮ ਹਾਵੀ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਧੁੜਕੂ ਸੀ। ਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਣੀ ਗੱਲ
ਫਿਰ ਉਲਝ ਜਾਏ।

{{gap}}ਸੰਜੋਗ ਹੀ ਸਮਝੋ! ਜੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਬਲੋਚਸਤਾਨੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਲੇਟ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ
ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਚੋਖਾ ਖਰਾਬਾ ਹੁੰਦਾ। ਚੌਖੀ ਗੱਲ ਵਿਗੜਦੀ। ਕਹਾਣੀ ਉਲਝਦੀ।

{{gap}}ਰਾਤ ਪੇਤਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕੁਕੜ ਬਾਂਗਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਪਰ ਡਰ ਦੇ ਪਿੰਜੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਠੂ ਗੁਮਾਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਚਮਚੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਘਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||42}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pflhwwkaqxhz9bam53hmdiq8eowqdp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72739</id>
    <revision>
      <id>220300</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਮੰਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਂਦਾ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਸਨ ਬੜੇ ਸਾਊ ਮੀਸਣੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਿਣੀ ਬਣ  {{gap}}‘ਸਰਦਾਰੋ, ਜਾਓ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰੋ। ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।ਜਾਓ ਆਪ ਡੋਲੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਾ ਆਵਾਂਗਾ।” ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="e1mllhpimcag8kl42eq95i3gsdp20wd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੰਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਂਦਾ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਸਨ ਬੜੇ ਸਾਊ ਮੀਸਣੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਿਣੀ ਬਣ

{{gap}}‘ਸਰਦਾਰੋ, ਜਾਓ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰੋ। ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।ਜਾਓ
ਆਪ ਡੋਲੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਾ ਆਵਾਂਗਾ।” ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ
ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਫੇਰਿਆਂ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ (ਅੱਧਿਉਂ ਵੱਧ ਬਰਾਤੀ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ
ਰੋਟੀ ਖਾਧੇ ਹੀ ਪਤਰਾ ਵਾਚ ਗਏ ਸਨ। ਨਾ ਵਾਜਾ ਨਾ ਗਾਜਾ, ਨਾ ਸਿਹਰਾ ਨਾ
ਸਿਖਿਆ, ਨਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ। ਬਰਾਤ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਭਜੂੰ-ਭਹੂੰ ਕਰ ਰਹੀ
ਸੀ। ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਦੀ ਡੋਲੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ।

{{gap}}ਪੂਰੇ ਇਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਸ ਝਮੇਲੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਾਲੀ ਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਨਾ
ਵੇਖ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬੜੀ ਹੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ। ਇਕ ਅਸਹਿ ਪੀੜ ਸੀ ਮੇਰੇ ਉਤੇ। 
ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਫੂਕੀ ਗਈ, ਦਿਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਦਿਮਾਗ ਉਜੜ ਜਿਹਾ ਗਿਆ। ਅੰਦਰੋ
ਹੀ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅੱਗ ਜੇਹੀ ਲੂਹਣ ਲਗ ਪਈ। ਇਕ ਜੜ ਫੌੜਾ ਜਿਹਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ
ਜੜਾਂ ਪਮਾਰਨ ਲਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਓਪਰਾ ਓਪਰਾ ਤੇ ਸੁੰਨ ਮਸਾਨ ਜਿਹਾ ਲਗਣ ਲੱਗ
ਪਿਆ। ਬਸ ਇਕ ਭਾਬੀ ਪਰੀਤਮ ਹੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕੁੱਝ ਪੀੜ ਪੜ੍ਹਦੀ ਤੇ ਕੁੱਝ ਧਰਵਾਸ
ਦੇਂਦੀ।

{{gap}}ਮੇਰੀ ਨਿਘਰਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਂ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ
ਦੱਸਿਆ, ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਪੈਰੋ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏ।”

{{gap}}ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਨਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

{{gap}}ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਤਪਦੇ ਜੇਠ ਦੀ ਲੂਹ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ
ਪਰਤਿਆ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਪਾਲੀ ਆਈ ਹੋਈ ਏ। ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਅੰਗ ਪਾਲੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਚਿੱਤਰ ਪਾਲੀ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਿਲ ਕਰੋ ਸਭ ਰੋਕਾਂ ਤੋੜ
ਕੇ ਜਾ ਮਿਲਾਂ। ਰਾਤ ਸੂਲਾਂ ਤੇ ਸੌਂ ਕੇ ਲੰਘੀ।

{{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਪਲ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗਾ, ਜਿਥੇ
ਤਰਿੰਜਣ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਪਾਲੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ।
ਹਰੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸਾੜੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਸਬਜ਼ ਪਰੀ; ਜਿਵੇਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||43}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e1mllhpimcag8kl42eq95i3gsdp20wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72740</id>
    <revision>
      <id>220301</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਪਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਿਜਾਦੀ ਹੋਵੇ।  {{gap}}ਮੈਂ ਸੰਗਦੇ ਝਿਜਕਦੇ ਚੋਰ ਅੱਖ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।  {{gap}}ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀ। ਅਥਾਹ ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਸੋਮਾ  {{gap}}ਇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="liyuxfdyvdczfr8rbu7j9y2xxsxp453" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਿਜਾਦੀ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਮੈਂ ਸੰਗਦੇ ਝਿਜਕਦੇ ਚੋਰ ਅੱਖ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।

{{gap}}ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀ।
ਅਥਾਹ ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਸੋਮਾ

{{gap}}ਇਕ ਪੀੜ ਭਰੀ ਕਸਕ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਜਬਤ ਨਾਲ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ
ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਪਰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਸਮੁੱਖ ਸੁਭਾ ਵਾਲੀ ਮਾਸੀ ਪਟਵਾਰਨ ਨੇ
ਪਿੱਠ ਪਿਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਵੇ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਕਦੋਂ ਆਇਆ ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੋਂ? ਤੇਰੀ
ਮਾਮੀ ਵੀ ਰਾਜੀ ਸੀ?&quot;

{{gap}}ਪਰ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿਛਾਂਹ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਰੁਕੇ, “ਹਾਂ, ਠੀਕ ਏ” ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ
ਗਿਆ। ਅਜੇ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਪੈਰ ਧਰਿਆ ਈ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਚਾਪ ਹੋਈ।
ਮੈਂ ਪਿਛਾਂਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਸੂਬਕ ਪੈਰ ਟਿਕਾਂਦੀ ਪਾਲੀ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।
ਰੂਪ ਲੱਦੀ ਅਪੱਸਰਾ, ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਬਹਿਜਾਦੀ, ਨਿਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੰਗ ਕੁੱਝ ਪੀਲਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਗੁੱਡੇ ਗਏ, ਸਗੋਂ ਜਕੜੇ ਗਏ, ਦਿਲ ਠੱਕ ਠੱਕ ਧੜਕਣ
ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਟੇਗਾ। ਸਾਹ ਸੰਘੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਸੂਤਿਆ ਗਿਆ। ਗਲਾ ਖੁਸ਼ਕ, ਬੁਲਾਂ ਤੇ
ਸਿੱਕਰੀ ਆ ਗਈ।ਉਹ ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਮਹਿਕਾਂ ਖਿੰਡਾਂਦੀ ਛੰਮ ਛੰਮ ਕਰਦੀ, ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲ
ਵੇਖੇ, ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਗਈ।ਮੇਰਾ ਰੁਕਿਆ ਸਾਹ ਹੌਂਕਣੀ ਵਿਚ
ਬਦਲ ਗਿਆ। ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ। ਪਾਲੀ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਭਾਬੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਪੁਚਕਾਰ ਤੇ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਹੌਂਕਦਾ ਡਿਗਦਾ ਢਹਿੰਦਾ ਪਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਾ। ਮੰਜੇ
ਉਤੇ ਮੇਰੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਿਲਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਿਲ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਾਟਣ ਨੂੰ ਸੀ। ਕੀ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਪਾਲੀ
ਓਪਰੀ ਹੋ ਗਈ ਏ? ਕਲਾਮ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਭਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲ
ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਾ! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੂਨ ਦੇ ਹੰਝੂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਰਿਹਾ
ਸੀ। ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਸਰਹਾਣੇ ਵਿਚ ਦੇ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਾਰ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਕੰਨਾਂ
ਵਿਚ ਟਰੀਂ ਟਰੀਂ ਜੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੈੜ ਚਾਪ ਹੋਈ।ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਪਾਲੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ
ਖੜੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਲੇਟਿਆ ਉਸ ਵਲ ਵੇਂਹਦਾ ਰਿਹਾ।ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਰਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||44}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>liyuxfdyvdczfr8rbu7j9y2xxsxp453</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220302</id>
      <parentid>220301</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>220302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="h66y1kc2b2irzfqyc9i4xeo98a4bil0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਹਿਜਾਦੀ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਮੈਂ ਸੰਗਦੇ ਝਿਜਕਦੇ ਚੋਰ ਅੱਖ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।

{{gap}}ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀ। ਅਥਾਹ ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਸੋਮਾ

{{gap}}ਇਕ ਪੀੜ ਭਰੀ ਕਸਕ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਜਬਤ ਨਾਲ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਪਰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਸਮੁੱਖ ਸੁਭਾ ਵਾਲੀ ਮਾਸੀ ਪਟਵਾਰਨ ਨੇ ਪਿੱਠ ਪਿਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਵੇ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਕਦੋਂ ਆਇਆ ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੋਂ? ਤੇਰੀ ਮਾਮੀ ਵੀ ਰਾਜੀ ਸੀ?&quot;

{{gap}}ਪਰ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿਛਾਂਹ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਰੁਕੇ, “ਹਾਂ, ਠੀਕ ਏ” ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਅਜੇ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਪੈਰ ਧਰਿਆ ਈ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਚਾਪ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਪਿਛਾਂਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਸੂਬਕ ਪੈਰ ਟਿਕਾਂਦੀ ਪਾਲੀ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੂਪ ਲੱਦੀ ਅਪੱਸਰਾ, ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਬਹਿਜਾਦੀ, ਨਿਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੰਗ ਕੁੱਝ ਪੀਲਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਗੁੱਡੇ ਗਏ, ਸਗੋਂ ਜਕੜੇ ਗਏ, ਦਿਲ ਠੱਕ ਠੱਕ ਧੜਕਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਟੇਗਾ। ਸਾਹ ਸੰਘੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਸੂਤਿਆ ਗਿਆ। ਗਲਾ ਖੁਸ਼ਕ, ਬੁਲਾਂ ਤੇ ਸਿੱਕਰੀ ਆ ਗਈ।ਉਹ ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਮਹਿਕਾਂ ਖਿੰਡਾਂਦੀ ਛੰਮ ਛੰਮ ਕਰਦੀ, ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖੇ, ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਗਈ।ਮੇਰਾ ਰੁਕਿਆ ਸਾਹ ਹੌਂਕਣੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ। ਪਾਲੀ ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਭਾਬੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਪੁਚਕਾਰ ਤੇ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਹੌਂਕਦਾ ਡਿਗਦਾ ਢਹਿੰਦਾ ਪਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਾ। ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਮੇਰੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਿਲਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਿਲ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਾਟਣ ਨੂੰ ਸੀ। ਕੀ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਪਾਲੀ ਓਪਰੀ ਹੋ ਗਈ ਏ? ਕਲਾਮ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਭਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਾ! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੂਨ ਦੇ ਹੰਝੂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਸਰਹਾਣੇ ਵਿਚ ਦੇ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਾਰ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਟਰੀਂ ਟਰੀਂ ਜੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੈੜ ਚਾਪ ਹੋਈ।ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਪਾਲੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਲੇਟਿਆ ਉਸ ਵਲ ਵੇਂਹਦਾ ਰਿਹਾ।ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਰਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||44}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h66y1kc2b2irzfqyc9i4xeo98a4bil0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf/112</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72741</id>
    <revision>
      <id>220303</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="945" sha1="t9ey1m7k0auzwitnn5dujmsdzvvwul7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{larger|
'''ਅੱਗ-IV'''}}

ਅੱਗ ਨਾਲ ਬੜੇ ਹੀ
ਸ਼ਗਨ ਅਪਸ਼ਗਨ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨੇ
ਧੂਣੀ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠਿਆਂ
ਅੱਗ ਦਾ ਧੂੰਆਂ
ਜਿਸ ਵੱਲ ਜਾਵੇ
ਕਹਿੰਦੇ ਉਹ ਸੱਸ ਨੂੰ
ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦੈ
ਤੇ ਜੇ ਇਹੀ ਅੱਗ
ਕਿਸੇ ਸੱਜ-ਵਿਆਹੀ ਦੀ
ਸ਼ਗਨਾਂ-ਮੱਤੀ ਚੁੰਨੀ ਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਵੇ
ਤਾਂ ਬਦਸ਼ਗਨੀ ਹੈ
ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਅੱਗ
ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਗਈ
ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਦੀ
ਨਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਤਸੱਵਰ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਹੜੀ ਦੀ
ਅੱਗ ਘਰ ਘਰ ਲਿਜਾਣੀ
ਸੁਭਾਗੀ ਮੰਨੀ ਗਈ।

 *****

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 112}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9ey1m7k0auzwitnn5dujmsdzvvwul7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72742</id>
    <revision>
      <id>220304</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੀਭ ਜਿਵੇਂ ਸੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।  {{gap}}ਉਹਦੀਆਂ ਖੁਮਾਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਅਹਿੱਲ ਖਲੋਤੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਬੁੱਤ ਹੋਵੇ। ਚੁੱਪ ਮੋਨ ਧਾਰੀ। ਇਕ ਪਲ, ਦੋ ਪ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="drm42803k2ckgelg3ajbdfzgcyv7i3a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੀਭ ਜਿਵੇਂ ਸੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।

{{gap}}ਉਹਦੀਆਂ ਖੁਮਾਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਅਹਿੱਲ ਖਲੋਤੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਬੁੱਤ ਹੋਵੇ। ਚੁੱਪ ਮੋਨ ਧਾਰੀ। ਇਕ ਪਲ, ਦੋ ਪਲ, ਦਸ ਪਲ। ਫਿਰ ਉਹਦੇ ਹੋਂਠ ਕੰਬੇ ਬੁਲ੍ਹ ਫਰਕੇ, ਬਸ? ਮੇਰਾ ਆਈ ਦਾ ਕੋਈ ਆਦਰ ਨਹੀਂ?” ਇਕ ਮੋਤੀ ਉਹਦੀ ਅੱਖ ਚੋਂ ਤਿਲਕ ਪਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਅਜੇ ਵੀ ਸੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ? ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਆਈ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਦਰ ਨਹੀਂ

{{gap}}ਮੈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਮੇਰਾ ਜੁੱਸਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮਲੇਰੀਆ ਬੁਖਾਰ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਹੋਰ ਪੁੱਟ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ ਫੜ ਮੰਜੇ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਸੁਮ ਖਲੋਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਇਕ ਛਿੰਨ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਭੁਲਾ ਨਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੰਤਮ ਸਾਹ ਤੱਕ ਭੁਲਾ ਸਕਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੜਪੀ, ਕੁਰਲਾਈ। ਮੇਰੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਸੁਣੀ। ਮੈਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇਸ ਘਰ ਦੇ ਪਤੇ ਤੇ ।ਕੋਈ ਮਿਲਣ ਕੋਈ ਲੈਣ ਨਾ ਆਇਆ। ਕਿਸੇ ਪੱਤਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ।” ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਬਰ ਦਾ ਕੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ।

{{gap}}ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ‘ਪਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਹਦ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਮੈਨੂੰ ਤਾਈ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਉਸ ਜਿੰਨੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਮੈਥੋਂ ਪੜਾਈਆਂ ਉਹ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹੀ ਸਨ।

{{gap}}ਭਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਚਾਹ ਤੇ ਕੁੱਝ ਮੱਠੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪਿਆਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਾਹ ਪਾਈ। ਪਰ ਪਾਲੀ ਚਾਹ ਪੀਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਨੁਕਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਦਿਲ ਦੀ, ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਕਾਰਨ।ਪਰ ਭਾਬੀ ਦੇ ਜੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਉਸ ਪਿਆਲੀ ਫੜੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ, “ਭਾਬੀ ਜੀ, ਪਾਲੀ ਦੀ ਕਦੀ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਆਈ?&quot;

{{gap}}ਤਾਂ ਭਾਬੀ ਨੇ ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਚਿੱਠੀਆਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਆਈਆਂ ਪਰ ਮਾਂ ਜੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||45}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drm42803k2ckgelg3ajbdfzgcyv7i3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf/113</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72743</id>
    <revision>
      <id>220305</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="3ilzfdf5770racw4gqq07hhql6nianf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ'''}}

ਤੁਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਮੈਂ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ
ਉਸ ਸਹਿਜ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ 'ਚ
ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।

ਉਹ ਸਮਾਂ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਤਾਂ ਸੀ
ਪਰ ਸਕੂਨ ਭਰਿਆ ਸੀ
ਘਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਨ ਸੀ
ਫਿਰ ਵੀ ਘਰ ਭਰਿਆ ਭਰਿਆ ਲਗਦਾ ਸੀ
ਥੁੜਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ
ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ
ਤਾਂ ਚਾਅ ਜਿਹਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ
ਚੁੱਲੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪੀੜੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠ
ਸਾਰੇ ਰਲ ਮਿਲ
ਜੋ ਪਕਿਆ ਸੋ ਖਾ ਲੈਂਦੇ
ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਭਰ
ਦੋ ਦੋ ਗਲਾਸ ਪੀ
ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ
ਰੁੱਖੀ-ਮਿੱਸੀ ਵਿਚ ਵੀ
ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸੀ।

ਇਕੋ ਪੱਖੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮੰਜੇ ਡਾਹ
ਬਾਹਰ ਵਰਾਂਡੇ ਜਾਂ ਛੱਤ 'ਤੇ
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ
ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲਗਦਾ ਕਦੋਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦੇ
ਕਿਤੇ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ।

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 113}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ilzfdf5770racw4gqq07hhql6nianf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72744</id>
    <revision>
      <id>220306</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦਿਦ  {{gap}}ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਦੱਸਦੇ।&quot;  {{gap}}ਪਰ ਭਾਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ।”  {{gap}}ਪਾਲੀ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਬੁੱਕ ਵੀ ਪੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="qv2rvk0twh1pxukoeffvrwm2sg7nd4n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦਿਦ

{{gap}}ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਦੱਸਦੇ।&quot;

{{gap}}ਪਰ ਭਾਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ।”

{{gap}}ਪਾਲੀ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਬੁੱਕ ਵੀ ਪੀ ਕੇ ਉਠ ਖਲੋਤੀ। ਇਕ ਲੰਬਾ ਹੋਕਾ ਭਰਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ?&quot;

{{gap}}ਭਾਬੀ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੱਕ ਛੱਡਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਆਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਖ ਗਈ ਏ। ਕੋਈ ਜਰੂਰੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਏ।&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਗੁੰਮ ਸੁੰਮ ਤੇ ਉਦਾਸ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸ਼ਾਮੀਂ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲਾਂਗਾ। ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਸੱਸ ਤੇ ਉਹਦਾ ਪਤੀ ਉਹਨੂੰ ਲੈਣ ਆ ਗਏ। ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਸਹੁਰੀਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਤੜਫ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਸਿੱਕ, ਮੇਰੀ ਤੜਪ, ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਜਣ ਲਗੀ। ਦਿਲ ਬਗਾਵਤ ਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਕਿ ਮਿਲਾਂਗਾ ਜਰੂਰ ਭਾਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਹੀ ਹੋਣ। ਪਾਲੀ ਤੇ ਤਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਸੀ ਜਸਵੰਤੀ ਦੇ ਘਰ।

{{gap}}ਸੱਤ ਕਹ ਪੈਂਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਹ ਮੇਰਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਚਾਲੇ ਪੈਂਦਾ ਦਰਿਆ ਝਨਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਮਹੀਨਾ ਚਾਲੀ ਦਿਲ ਲੰਘ ਗਏ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਬਲ ਉਠੇ। ਫਿਰਕੂ ਜਨੂੰਨੀ ਦੰਗਾਕਾਰੀ ਕਾਤਲ ਲਹੂ ਲਿਬੜੀਆਂ ਛੁਰੀਆਂ, ਬਰਛੇ, ਬਲਮਾਂ, ਛਵੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਮਾਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਭੱਜਣ ਲਗੇ। ਬੱਚਾ ਬੁੱਢਾ ਔਰਤ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਿਹਾਜ ਨਾ ਰਿਹਾ।ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਵਸਦੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਪਰਾਏ ਹੋ ਗਏ।ਕੌਣ ਕਿੱਧਰ ਜਾਨ ਪਹਾਣ ਬਚਾ ਭੱਜ ਗਿਆ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਅੰਧੇਰ ਮੱਚ ਗਿਆ।

{{gap}}ਅਸੀ ਮਿਲਟਰੀ ਦੀ ਮੱਦਤ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਦਰ ਕੈਂਪ ਸਰਹੱਦ ਟੱਪੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਆਏ ਵੀ ਕੀ ਸਾਂ? ਅੱਧੇ ਨਾ ਪੈਣੇ!! ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੇਰਾ ਚਾਚਾ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ, ਦੋ ਭਰਜਾਈਆਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ: ਤਿੰਨ ਭਤੀਜੇ ਅਜੀਤ, ਬਲਬੀਰ, ਬਲਦੇਵ, ਦੇ ਛੋਟੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||46}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qv2rvk0twh1pxukoeffvrwm2sg7nd4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf/114</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72745</id>
    <revision>
      <id>220307</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="1tccuzq997oq3vsam26wd8wyrvmazkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਪਾ
ਛੋਟਿਆਂ ਦਾ ਸਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੀਣਤਾ ਕਦੇ।

ਸਬਜ਼ੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ
ਦਾਲ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਚੱਟਣੀ ਨਾਲ
ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ
ਸ਼ਾਹੀ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਤਾਂ
ਕਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਛਮਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ
ਕਪੜੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੰਗ-ਤੰਗ ਕੇ
ਜਾ ਆਈ ਦਾ ਸੀ ਵਿਆਹ ਮੰਗਣਿਆਂ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਘਾਟ ਕਦੇ।

ਹੁਣ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਕਮਰਾ
ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ
ਫਿਰ ਵੀ ਘਰ ਛੋਟਾ ਲਗਦੈ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਪੱਕਦੇ
ਮਨ ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੁੰਦਾ
ਸਾਦਗੀ ਸਹਿਜ ਸਾਡੇ ਲਈ
ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ।

ਉਹ ਸਮਾਂ ਸਧਾਰਨ ਤਾਂ ਸੀ
ਪਰ ਸਕੂਨ ਭਰਿਆ ਸੀ
ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਉਦੋਂ ਕਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਸੀ।

 *****

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 114}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tccuzq997oq3vsam26wd8wyrvmazkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf/115</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72746</id>
    <revision>
      <id>220373</id>
      <timestamp>2026-06-02T00:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="nlit4u1tqg4241u15p8ujeypwyk89qo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
'''{{larger|ਸੋਚੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ}}'''

ਆ ਸੋਚੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ
ਕਿਉਂ ਬਿੰਦੇ ਬਿੰਦੇ
ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਪਾਣੀਆਂ 'ਚ 
ਉਬਾਲ ਜਿਹਾ
ਕਿਉਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ
ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਦੰਦਲਾਂ ਜਿਹੀਆਂ
ਕਿਉਂ ਦੁੱਧ ਤੇ ਬੁੱਧ
ਫਿਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ।

ਸੋਚੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ
ਇਸ ਕਾਵਾਂ ਰੋਲ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ
ਨਿਵੇਕਲੇ ਜਿਹੇ ਬੈਠ ਕੇ
ਆਪਸ 'ਚ ਸੰਬਾਦ ਰਚਾ ਕੇ
ਸੁਰ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ
ਗ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਰਦ ਲਾਹ ਕੇ
ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕੁੱੜਤਣ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੂੰ
ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਨੂੰ
ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ
ਅਸੀਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਕੇ।

 *****

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 115}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlit4u1tqg4241u15p8ujeypwyk89qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf/116</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72747</id>
    <revision>
      <id>220374</id>
      <timestamp>2026-06-02T00:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="q125vh42jqjuhus400ayxzd0bsp4c87" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
'''{{larger|ਗੁੱਸਾ}}'''

ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦੀ ਬਣ
ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਹਾਕਮਾਂ 'ਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬੁੱਤਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ
ਕਿਉਂ ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰੇ
ਬਣ ਸਕਦੇ ਸਨ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਤਦਾਦ 'ਚ
ਉਹਨਾਂ ਵਾਰਡਾਂ 'ਚ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ। 

ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦੈ
ਉਹਨਾਂ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ
ਜੋ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ
ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।

ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦੈ
ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮੱਠਾਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ 'ਤੇ
ਉਸ ਧਨ ਦਾ ਕੀ ਕਰਨਗੇ
ਜੋ ਭੁੱਖੇ ਢਿੱਡਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਇਆ।

ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦੈ ਪਤੀ 'ਤੇ
ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨੰਗੇ ਮੂੰਹ
ਗੇਟ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਖਲੋਂਦਾ ਹੈ।

ਘਰ 'ਚ ਬੈਠੀ ਕੰਮ-ਵਾਲੀ
ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ
ਤੇ ਮਾਲਕਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ 'ਤੇ।

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 116}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q125vh42jqjuhus400ayxzd0bsp4c87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? - ਗ. ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ, ਲ. ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/284</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72748</id>
    <revision>
      <id>220375</id>
      <timestamp>2026-06-02T00:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Css image crop |Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf |Page = 284 |bSize = 450 |cWidth = 357 |cHeight = 405 |oTop = 18 |oLeft = 77 |Location = center |Description =  }}&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="soyeacfpj4q82o14a1agn0w4kb6upvb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 284
|bSize = 450
|cWidth = 357
|cHeight = 405
|oTop = 18
|oLeft = 77
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>soyeacfpj4q82o14a1agn0w4kb6upvb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220377</id>
      <parentid>220375</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="czgojzowru49kb8ownc3mf5emamylv5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 284
|bSize = 550
|cWidth = 357
|cHeight = 505
|oTop = 18
|oLeft = 77
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czgojzowru49kb8ownc3mf5emamylv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220378</id>
      <parentid>220377</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="7ut2z3l9sl4gzjwolm038nnuar8k0ar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 284
|bSize = 550
|cWidth = 457
|cHeight = 505
|oTop = 28
|oLeft = 77
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ut2z3l9sl4gzjwolm038nnuar8k0ar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220379</id>
      <parentid>220378</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="n2sho0z23um845racb4zdmfbnfp8ymf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 284
|bSize = 450
|cWidth = 303
|cHeight = 518
|oTop = 14
|oLeft = 74
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n2sho0z23um845racb4zdmfbnfp8ymf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220380</id>
      <parentid>220379</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="kjxb0j0j7iwdy8q58ff28eeumgqk4o1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 284
|bSize = 450
|cWidth = 303
|cHeight = 538
|oTop = 14
|oLeft = 74
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjxb0j0j7iwdy8q58ff28eeumgqk4o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220382</id>
      <parentid>220380</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="aze8zjvgnxrqpi61qbtm2ed3zg0akq7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ_ਕੀ_ਹੈ%3F_-_ਗ._ਕਿਰਿਲੈਨਕੋ,_ਲ._ਕੋਰਸ਼ੁਨੇਵਾ_-_ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼_ਸਿੰਘ_ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf
|Page = 284
|bSize = 450
|cWidth = 303
|cHeight = 538
|oTop = 14
|oLeft = 74
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aze8zjvgnxrqpi61qbtm2ed3zg0akq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf/117</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72749</id>
    <revision>
      <id>220376</id>
      <timestamp>2026-06-02T00:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="or0r7zb215ssynmzk7b3zfoq7wczh22" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
ਅਖ਼ਬਾਰ ਗੁੱਸਾ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੱਢ ਰਹੇ ਨੇ
ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਨ ਅਖਬਾਰਾਂ 'ਤੇ
ਜੋ ਹਰ ਦਿਨ ਭੰਡ ਰਹੇ ਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ। 

ਚੀਨ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਰਿਹੈ ਅਮਰੀਕਾ 'ਤੇ
ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚੀਨ ਤੇ।

ਕਰੋਨਾ ਕੱਢ ਰਿਹੈ ਗੁੱਸਾ
ਮੰਦੇ ਬੰਦੇ ਦੀਆਂ ਮੰਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ 'ਤੇ
ਤੇ ਮਰੂੰ ਮਰੂੰ ਕਰਦਾ ਬੰਦਾ
ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਰੱਬ 'ਤੇ।

ਬੱਸ ਨਿਖਰਿਆ ਅਕਾਸ਼
ਉੱਡਦੀਆਂ ਤਿੱਤਲੀਆਂ
ਚਹਿਚਹਾਉਂਦੇ ਪੰਛੀ
ਅਵਾਰਾ ਫਿਰਦੇ ਜਾਨਵਰ ਹੀ
ਖੁਸ਼ ਹਨ
ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਹੋਣ ਤੇ।

 *****

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਛਾਵਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸੇਕ - 117}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>or0r7zb215ssynmzk7b3zfoq7wczh22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੋਥੀ.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72750</id>
    <revision>
      <id>220383</id>
      <timestamp>2026-06-02T00:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>220383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="me3nszsvlksly4cwaimbtbw18140ml6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੮੭ )}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੂਣੀ ਦੇ ਹਿਠਾਹਾਂ ਰੱਖਕੇ ਤੇ ਘੁੱਟਕੇ ਫੜੀ ਦੀ
ਹੈ,ਤਾਂ ਤੰਦ ਠੀਕ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੂਣੀ ਪੋਲੀ
ਫੜ ਛੱਡੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੰਦ ਕੱਚੀ
ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਧੀ —ਹੱਛਾ ਬੇਬੇ ਜੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ।ਮੈਂ
ਇੱਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਣੀ ਫੜਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਾਂ ਉਸ ਨੇ
ਅੱਧੀਕੂ ਪੂਣੀ ਕੱਤੀ,ਤਾਂ ਮਾਂ ਕੀਹ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਐਂਤਕੀ ਐਡੀ ਘੁੱਟ ਕੇ ਪੂਣੀ ਫੜੀਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ
ਥਾਂ ਤੰਦ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ ਅਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਮੋਟੀ
ਨਿੱਕੀ ਨਿਕਲਕੇ ਘੜੀ ੨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ॥
ਮਾਂ—ਵੀਰੋ ਤੂੰ ਐਡੀ ਘੁੱਟ ਕੇ ਪੂਣੀ ਫੜੀਹੈਕਿ ਤੰਦ ਬੀ
ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ। ਤੂੰ ਉਹ ਤੇ ਨਾਂ ਕਰ ਕਿ
ਇਕੋ ਮੁਰਦਾ ਬੋਲੇ ਨਾ,ਇਕੇ ਖਵਣ ਪਾੜੇ ਨਾਂ
ਬਹੁਤੀ ਢਿੱਲੀ ਅਰ ਨਾਂ ਬਹੁਤੀ ਘੱਟ ਕੇ ਫੜ ।
ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਬਾਉ ਰੱਖ।ਆਪਣੀ
ਤੰਦ ਕੱਚੀ ਨਿਕਲ ਦੀ ਵੇਖਕੇ ਵੀਰੋ ਅੱਖਣ
ਲੱਗੀ ॥
ਧੀ--ਮਾਂ ਜੀ ਹੁਣ ਤੇ ਮੈਂ ਪੂਣੀ ਠੀਕ ਫੜੀ ਹੈ,ਫੇਰਤੰਦ
ਕੱਚੀ ਪਈ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ॥
ਮਾਂ—ਤੂੰ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋਜਿਹਾੜੇ ਬੋਹੜਾ
ਫੇਰਕੇ ਤੰਦ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ,ਤਾਹੀਏਂਕੱਚੀਰਹਿੰਦੀ
ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਾਰਾਂ ਚੱਪੇ ਨਾਲ ਫੇਰ ਕੇ ਤੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>me3nszsvlksly4cwaimbtbw18140ml6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੋਥੀ.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72751</id>
    <revision>
      <id>220384</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot; ਉੱਨੀ ਵੇਰੀ ਹੀ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਭਵਾਕੇ ਤੰਦ ਪਾ ਦਿਹ ਧੀ--ਹੱਛਾ ਬੇਬੇ ਜੀ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਤਦੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੂਣੀ ਫੜਨ ਅਰ ਹੱਥਾਂ ਵੇਰਣ ਦੀ ਕੁਝ ਜਾਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਵੀਰੋ ਦਾ ਮੁੱਢਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਧਰੀਕਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="8i7s17y06nurdrnvvli6b8cosamc7ss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( 8 )}}&lt;/noinclude&gt;
ਉੱਨੀ ਵੇਰੀ ਹੀ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ
ਭਵਾਕੇ ਤੰਦ ਪਾ ਦਿਹ
ਧੀ--ਹੱਛਾ ਬੇਬੇ ਜੀ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਤਦੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ
ਮੈਨੂੰ ਪੂਣੀ ਫੜਨ ਅਰ ਹੱਥਾਂ ਵੇਰਣ ਦੀ ਕੁਝ
ਜਾਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਵੀਰੋ ਦਾ ਮੁੱਢਾ ਲੰਮਾ ਤੇ
ਧਰੀਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਕੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ॥
ਆਂ-ਮੱਲਾ ! ਤੰਦ ਤੂੰ ਠੀਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ, ਮੁੱਢਾ
ਖਰਾਬ ਬਣਦਾ ਹੈ 1
ਧੀ—ਵੰਦ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਕੁਰ ਹੀ
ਪਈ ਪਾਂਦੀ ਹਾਂ ॥
ਮਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਣੀ ਫੜਕੇਤੇਚਰਖਾ
ਪੁੱਠਾ ਨਾਂ ਭਵਾਕੇ ਕਦੀ ਅਗਾਹਾਂ ਕਦੀ ਪਿਛਾਹਾਂ
ਤੰਦ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਕਣ ਇੱਕ ਤਕਲੇ ਵਿੱਚ
ਦੂਹਰੇ ਤੀਹਰੇ ਮੁੱਢ ਪਈ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈਂ ॥
ਧੀ---ਦੱਸੋ ਕੀਕਰ ਪਾਵਾਂ
ਮਾਂ-ਜਦ ਤੰਦ ਮੋਢੇ ਤੀਕਰ ਆ ਜਾਵੇ ਉਸਨੂੰ ਚੀਚੀ
ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਪੁੱਠਾ ਚਰਖਾ ਭਵਾਕੇ ਕਲੇ ਦੇ
ਅਗਲੇ ਵੱਟ ਲਾਹ ਲੈ ਮੁੜ ਤੰਦ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ
ਸਿੱਧਾ ਚਰਖਾ ਫੇਰ ਕੇ ਕਲੇ ਤੇ ਤੰਦ ਪਾ ਦਿਹ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8i7s17y06nurdrnvvli6b8cosamc7ss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220385</id>
      <parentid>220384</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="gm9bgk7jidkis19158v5ahx3o2lf1vf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( 8 )}}&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;ਉੱਨੀ ਵੇਰੀ ਹੀ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ
ਭਵਾਕੇ ਤੰਦ ਪਾ ਦਿਹ
ਧੀ--ਹੱਛਾ ਬੇਬੇ ਜੀ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਤਦੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ
ਮੈਨੂੰ ਪੂਣੀ ਫੜਨ ਅਰ ਹੱਥਾਂ ਵੇਰਣ ਦੀ ਕੁਝ
ਜਾਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਵੀਰੋ ਦਾ ਮੁੱਢਾ ਲੰਮਾ ਤੇ
ਧਰੀਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਕੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ॥
ਆਂ-ਮੱਲਾ ! ਤੰਦ ਤੂੰ ਠੀਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ, ਮੁੱਢਾ
ਖਰਾਬ ਬਣਦਾ ਹੈ 1
ਧੀ—ਵੰਦ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਕੁਰ ਹੀ
ਪਈ ਪਾਂਦੀ ਹਾਂ ॥
ਮਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਣੀ ਫੜਕੇਤੇਚਰਖਾ
ਪੁੱਠਾ ਨਾਂ ਭਵਾਕੇ ਕਦੀ ਅਗਾਹਾਂ ਕਦੀ ਪਿਛਾਹਾਂ
ਤੰਦ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਕਣ ਇੱਕ ਤਕਲੇ ਵਿੱਚ
ਦੂਹਰੇ ਤੀਹਰੇ ਮੁੱਢ ਪਈ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈਂ ॥
ਧੀ---ਦੱਸੋ ਕੀਕਰ ਪਾਵਾਂ
ਮਾਂ-ਜਦ ਤੰਦ ਮੋਢੇ ਤੀਕਰ ਆ ਜਾਵੇ ਉਸਨੂੰ ਚੀਚੀ
ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਪੁੱਠਾ ਚਰਖਾ ਭਵਾਕੇ ਕਲੇ ਦੇ
ਅਗਲੇ ਵੱਟ ਲਾਹ ਲੈ ਮੁੜ ਤੰਦ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ
ਸਿੱਧਾ ਚਰਖਾ ਫੇਰ ਕੇ ਕਲੇ ਤੇ ਤੰਦ ਪਾ ਦਿਹ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gm9bgk7jidkis19158v5ahx3o2lf1vf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੋਥੀ.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72752</id>
    <revision>
      <id>220386</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;( t ) ( ੬੦ ) ਗੁੱਡਾ ਦੁੱਧ ਮਲਾਈ ਮੱਖਣ ਖਾ ਖਾ ॥ ਵੱਡਾ ਕਰਦਾ ਕੰਮ ਬਥਰਾ॥੧॥ ਰਾਖਾ ਬਣਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦਾ ॥ ਇਸਥੋਂ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਡਰੇਂਦਾ ॥੨॥ ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ॥ ਖੂਬ ਦੁੜਾਵੈ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ॥੩॥ ਵਾਹ ਵਾਹ ! ਘੋੜਾ ਖ਼ੂਬ ਦੁ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="m7tygxxj7c4sxmo7tkzcu7pqzwjw5nu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;( t )
( ੬੦ ) ਗੁੱਡਾ
ਦੁੱਧ ਮਲਾਈ ਮੱਖਣ ਖਾ ਖਾ ॥
ਵੱਡਾ ਕਰਦਾ ਕੰਮ ਬਥਰਾ॥੧॥
ਰਾਖਾ ਬਣਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦਾ ॥
ਇਸਥੋਂ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਡਰੇਂਦਾ ॥੨॥
ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ॥
ਖੂਬ ਦੁੜਾਵੈ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ॥੩॥
ਵਾਹ ਵਾਹ ! ਘੋੜਾ ਖ਼ੂਬ ਦੁੜਾਯਾ॥
ਘੋੜਾ ਦੌੜ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਯਾ ॥੪॥
ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਹੈ ਕਿਰਸਾਣ॥
ਰਖਦਾ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਣ॥੫॥
ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਬੀਜੇ ਪੈਲੀ॥
ਅੰਨ ਉਗਾਕੇ ਜੋੜੇ ਥੈਲੀ ॥੬॥
ਮੋਹਣ ਲਾਲ ਹੈ ਨਾਉਂ ਸਦ:ਯਾ॥
ਹੈ ਪਾਰੀ ਮਾਲ ਲਿਆਯਾ ॥੭॥
ਬੜਾ ਸੁਦਾਗਰ ਬਣ ਕੇ ਆਯਾ॥
ਰੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਬਾਬ ਲਿਆਯਾ ॥੮॥
ਇਹ ਦੇਸੀਂ ਪਰਦੇਸੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਧਨ ਦੌਲਤ ਬੀ ਬਹੁਤ ਕਮਾਂਦਾ ॥੬॥
ਨੇਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਪੱਕਾ ॥
ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਧੱਕਾ ॥੧੦॥
ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੇ ਭਲਿਆਈ ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m7tygxxj7c4sxmo7tkzcu7pqzwjw5nu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220387</id>
      <parentid>220386</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="cuq9qpg62uy5tuhzf7snsuys6brjtuy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;( ੮ ੯)&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|( ੬੦ ) ਗੁੱਡਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੁੱਧ ਮਲਾਈ ਮੱਖਣ ਖਾ ਖਾ ॥
ਵੱਡਾ ਕਰਦਾ ਕੰਮ ਬਥਰਾ॥੧॥
ਰਾਖਾ ਬਣਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦਾ ॥
ਇਸਥੋਂ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਡਰੇਂਦਾ ॥੨॥
ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ॥
ਖੂਬ ਦੁੜਾਵੈ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ॥੩॥
ਵਾਹ ਵਾਹ ! ਘੋੜਾ ਖ਼ੂਬ ਦੁੜਾਯਾ॥
ਘੋੜਾ ਦੌੜ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਯਾ ॥੪॥
ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਹੈ ਕਿਰਸਾਣ॥
ਰਖਦਾ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਣ॥੫॥
ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਬੀਜੇ ਪੈਲੀ॥
ਅੰਨ ਉਗਾਕੇ ਜੋੜੇ ਥੈਲੀ ॥੬॥
ਮੋਹਣ ਲਾਲ ਹੈ ਨਾਉਂ ਸਦ:ਯਾ॥
ਹੈ ਪਾਰੀ ਮਾਲ ਲਿਆਯਾ ॥੭॥
ਬੜਾ ਸੁਦਾਗਰ ਬਣ ਕੇ ਆਯਾ॥
ਰੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਬਾਬ ਲਿਆਯਾ ॥੮॥
ਇਹ ਦੇਸੀਂ ਪਰਦੇਸੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਧਨ ਦੌਲਤ ਬੀ ਬਹੁਤ ਕਮਾਂਦਾ ॥੬॥
ਨੇਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਪੱਕਾ ॥
ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਧੱਕਾ ॥੧੦॥
ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੇ ਭਲਿਆਈ ॥
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cuq9qpg62uy5tuhzf7snsuys6brjtuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220388</id>
      <parentid>220387</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="densoxgqwsc703ile76vjwor6c19tih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੮ ੯)}}&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|( ੬੦ ) ਗੁੱਡਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੁੱਧ ਮਲਾਈ ਮੱਖਣ ਖਾ ਖਾ ॥
ਵੱਡਾ ਕਰਦਾ ਕੰਮ ਬਥਰਾ॥੧॥
ਰਾਖਾ ਬਣਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦਾ ॥
ਇਸਥੋਂ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਡਰੇਂਦਾ ॥੨॥
ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ॥
ਖੂਬ ਦੁੜਾਵੈ ਚਾਬਕ ਮਾਰ ॥੩॥
ਵਾਹ ਵਾਹ ! ਘੋੜਾ ਖ਼ੂਬ ਦੁੜਾਯਾ॥
ਘੋੜਾ ਦੌੜ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਯਾ ॥੪॥
ਗੁੱਡਾ ਮੇਰਾ ਹੈ ਕਿਰਸਾਣ॥
ਰਖਦਾ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਣ॥੫॥
ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਬੀਜੇ ਪੈਲੀ॥
ਅੰਨ ਉਗਾਕੇ ਜੋੜੇ ਥੈਲੀ ॥੬॥
ਮੋਹਣ ਲਾਲ ਹੈ ਨਾਉਂ ਸਦ:ਯਾ॥
ਹੈ ਪਾਰੀ ਮਾਲ ਲਿਆਯਾ ॥੭॥
ਬੜਾ ਸੁਦਾਗਰ ਬਣ ਕੇ ਆਯਾ॥
ਰੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਬਾਬ ਲਿਆਯਾ ॥੮॥
ਇਹ ਦੇਸੀਂ ਪਰਦੇਸੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਧਨ ਦੌਲਤ ਬੀ ਬਹੁਤ ਕਮਾਂਦਾ ॥੬॥
ਨੇਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈ ਪੱਕਾ ॥
ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਧੱਕਾ ॥੧੦॥
ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੇ ਭਲਿਆਈ ॥
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>densoxgqwsc703ile76vjwor6c19tih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72753</id>
    <revision>
      <id>220389</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਵਾਰ ( ) ਪਉੜੀ ੧੧ (ਵੇਦਾਂਤ) ੧ ਸਿਆਮ ਵੇਦਕਉ ਸੋਧਿ ਕਰਿ ਮਥਿ ਵੇਦਾਂਤੁ ਬਿਆਸਿਸੁਣਾਇਆ। ਕਥਨੀ ਬਦਨੀਂ ਬਾਹਰਾ ਆਪੇ ਆਪਣ ਬ੍ਰਹਮੁ ਜਣਾਇਆ। ਨਦਰੀ ਕਿਸੈ ਨ ਲਿਆਵਈ ਹਉਮੈ ਅੰਦਰਿ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ। ਆਪੁ ਪੁਜਾਇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਭਾਉਭ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>220389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="0er24dpny9a4q2il579jnbz446a3w6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਾਰ
( )
ਪਉੜੀ ੧੧
(ਵੇਦਾਂਤ)
੧
ਸਿਆਮ ਵੇਦਕਉ ਸੋਧਿ ਕਰਿ ਮਥਿ ਵੇਦਾਂਤੁ ਬਿਆਸਿਸੁਣਾਇਆ।
ਕਥਨੀ ਬਦਨੀਂ ਬਾਹਰਾ ਆਪੇ ਆਪਣ ਬ੍ਰਹਮੁ ਜਣਾਇਆ।
ਨਦਰੀ ਕਿਸੈ ਨ ਲਿਆਵਈ ਹਉਮੈ ਅੰਦਰਿ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ।
ਆਪੁ ਪੁਜਾਇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਭਾਉਭਗਤਿ ਦਾ ਮਰਮੁ ਨ ਪਾਇਆ
ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਨ ਆਵੀ ਵੇਦਿ ਮਥਿ ਅਗਨੀ ਅੰਦਰਿ ਤਪਤਿ ਤਪਾਇਆ
ਮਾਇਆ ਡੰਡ ਨ ਉਤਰੇ ਜਮਡੰਡੇ ਬਹੁ ਦੁਖਿ ਰੁਆਇਆ।
ਮੁਨਿਉਪਦੇਸਿਆਮਥਿਭਾਗਵਤਗੁਨਿ ਗੀਤ ਕਰਾਇਆ।
ਨਾਰਦ
੪
ਬਿਨੁ ਸਰਨੀ ਨਹਿ ਕੋਇ ਤਰਾਇਆ ॥ ੧੧ ॥
ਪਉੜੀ ੧੨
(ਸਾਂਖ)
5
ਦੁਆਪਰਿ ਜੁਗਿ ਬੀਤਤ ਭਏ ਕਲਜੁਗ ਕੇ ਸਿਰਿ ਛਤ੍ਰ ਫਿਰਾਈ।
ਵੇਦ ਅਥਰਬਣਿ ਥਾਪਿਆ ਉਤਰਿ ਮੁਖਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗੁਨਗਾਈ।
ਕਪਲ ਰਿਖੀਸੁਰਿ ਸਾਂਖਮਥ ਅਥਰਬਣ ਵੇਦਕੀ ਰਿਚਾ ਸੁਣਾਈ।
ਗਿਆਨ ਮਹਾ ਰਸ ਪੀਅਕੈ ਸਿਮਰੇ ਨਿਤ ਅਨਿਤ ਨਿਆਈ।
ਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਨਹਿ ਪਾਈਐ ਜੇ ਕੋਈ ਕੋਟਿ ਜਤਨ ਕਰਿ ਧਾਈ।
ਕਰਮ ਜੋਗ ਦੇਹੀ ਕਰੇ ਸੋ ਅਨਿਤ ਖਿਨ ਟਿਕੇ ਨ ਰਾਈ।
ਗਿਆਨ ਮਤੇ ਸੁਖੁ ਊਪਜੈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਕਾ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਈ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੀ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ ॥੧੨॥
੧੦
੧੧
੧ ਵਿਚਾਰ ਕੇ । ੨ ਕਵੀਸ਼ਰੀ । ੩ ਭੇਦ।੪ ਸ਼ਾਂਤ । ੫ ਸਜ਼ਾ । ੬ ਰੋਇਆ । ੭ ਬਣਾਇਆ।
੮ ਸੁਰਤੀ । ੯ ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ । ੧੦ ਮਤਿ । ੧੧ ਮੈ ਸਰੂਪ।
1
Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0er24dpny9a4q2il579jnbz446a3w6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220390</id>
      <parentid>220389</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>220390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="4i2sz5bv2saivd000rekde7jh1e0wtj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਾਰ
( )
ਪਉੜੀ ੧੧
(ਵੇਦਾਂਤ)
੧
ਸਿਆਮ ਵੇਦਕਉ ਸੋਧਿ ਕਰਿ ਮਥਿ ਵੇਦਾਂਤੁ ਬਿਆਸਿਸੁਣਾਇਆ।
ਕਥਨੀ ਬਦਨੀਂ ਬਾਹਰਾ ਆਪੇ ਆਪਣ ਬ੍ਰਹਮੁ ਜਣਾਇਆ।
ਨਦਰੀ ਕਿਸੈ ਨ ਲਿਆਵਈ ਹਉਮੈ ਅੰਦਰਿ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ।
ਆਪੁ ਪੁਜਾਇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਭਾਉਭਗਤਿ ਦਾ ਮਰਮੁ ਨ ਪਾਇਆ
ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਨ ਆਵੀ ਵੇਦਿ ਮਥਿ ਅਗਨੀ ਅੰਦਰਿ ਤਪਤਿ ਤਪਾਇਆ
ਮਾਇਆ ਡੰਡ ਨ ਉਤਰੇ ਜਮਡੰਡੇ ਬਹੁ ਦੁਖਿ ਰੁਆਇਆ।
ਮੁਨਿਉਪਦੇਸਿਆਮਥਿਭਾਗਵਤਗੁਨਿ ਗੀਤ ਕਰਾਇਆ।
ਨਾਰਦ
੪
ਬਿਨੁ ਸਰਨੀ ਨਹਿ ਕੋਇ ਤਰਾਇਆ ॥ ੧੧ ॥
ਪਉੜੀ ੧੨
(ਸਾਂਖ)
5
ਦੁਆਪਰਿ ਜੁਗਿ ਬੀਤਤ ਭਏ ਕਲਜੁਗ ਕੇ ਸਿਰਿ ਛਤ੍ਰ ਫਿਰਾਈ।
ਵੇਦ ਅਥਰਬਣਿ ਥਾਪਿਆ ਉਤਰਿ ਮੁਖਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗੁਨਗਾਈ।
ਕਪਲ ਰਿਖੀਸੁਰਿ ਸਾਂਖਮਥ ਅਥਰਬਣ ਵੇਦਕੀ ਰਿਚਾ ਸੁਣਾਈ।
ਗਿਆਨ ਮਹਾ ਰਸ ਪੀਅਕੈ ਸਿਮਰੇ ਨਿਤ ਅਨਿਤ ਨਿਆਈ।
ਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਨਹਿ ਪਾਈਐ ਜੇ ਕੋਈ ਕੋਟਿ ਜਤਨ ਕਰਿ ਧਾਈ।
ਕਰਮ ਜੋਗ ਦੇਹੀ ਕਰੇ ਸੋ ਅਨਿਤ ਖਿਨ ਟਿਕੇ ਨ ਰਾਈ।
ਗਿਆਨ ਮਤੇ ਸੁਖੁ ਊਪਜੈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਕਾ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਈ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੀ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ ॥੧੨॥
੧੦
੧੧
੧ ਵਿਚਾਰ ਕੇ । ੨ ਕਵੀਸ਼ਰੀ । ੩ ਭੇਦ।੪ ਸ਼ਾਂਤ । ੫ ਸਜ਼ਾ । ੬ ਰੋਇਆ । ੭ ਬਣਾਇਆ।
੮ ਸੁਰਤੀ । ੯ ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ । ੧੦ ਮਤਿ । ੧੧ ਮੈ ਸਰੂਪ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4i2sz5bv2saivd000rekde7jh1e0wtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72754</id>
    <revision>
      <id>220527</id>
      <timestamp>2026-06-02T11:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>220527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/2</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72755</id>
    <revision>
      <id>220528</id>
      <timestamp>2026-06-02T11:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>220528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/217</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72756</id>
    <revision>
      <id>220529</id>
      <timestamp>2026-06-02T11:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>220529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/219</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72757</id>
    <revision>
      <id>220530</id>
      <timestamp>2026-06-02T11:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>220530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/220</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72758</id>
    <revision>
      <id>220531</id>
      <timestamp>2026-06-02T11:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>220531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz34l3ye854ebpmfa9wwacnqxtim5zd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>