ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 10 1280 220837 156813 2026-06-10T12:48:28Z Mulkh Singh 386 220837 wikitext text/x-wiki ===ਨਵੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ=== __NOEDITSECTION__<!-- insert new item(s) at the top, then move the equivalent number from the bottom to the second list - please do not use text formatting or link templates in this template --> <onlyinclude> {{new texts/item|ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ (ਚਰਨ ਪਪਰਾਲਵੀ)|ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ}} {{new texts/item|ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|1978}} {{new texts/item|ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ (ਕਾਦਰਯਾਰ)|ਕਾਦਰਯਾਰ|1912|display=ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ}} {{new texts/item|ਸ਼ੇਖ਼ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕਥਾ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|1895}} {{new texts/item|ਬਾਰਾਂਮਾਹ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|1905}} {{new texts/item|ਝਗੜਾ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਕੁਚੱਜੀ ਨਾਰ ਦਾ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|1910}} {{new texts/item|ਮੈਕਬੈਥ|ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|1606}} {{new texts/item|ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਦਾ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|2018}} {{new texts/item|ਯਾਦਾਂ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਬੀਰ'|1945}} {{new texts/item|ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ|ਜਗਤਾਰਜੀਤ|2011}} {{new texts/item|ਬੁਝਦਾ ਦੀਵਾ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ 'ਸਾਹਣੀ'|1944}} {{new texts/item|ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਕਾਂ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|2013}} {{new texts/item|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਤਿਆਜ਼|2019}} </onlyinclude> ===Older entries=== (not currently displayed) <!--MOVE OLDER ENTRIES BELOW HERE--> {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ.pdf | ਬਾਬੂ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰ ਜੀ }} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਆਓ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖੀਏ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf | ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ | 2015}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ.pdf |ਜਗਤਾਰਜੀਤ | 2011}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਰੇਲੂ ਰਾਮ ਦੀ ਬੱਸ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf |ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ | 2017}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|2013}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|1953}} ==Link to archives== {{New texts navigation}} [[Category:List templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:Main page templates|{{BASEPAGENAME}}]] nsoovu1jd1v61bjynk78ykqioqyp2cf 220916 220837 2026-06-11T08:46:46Z Mulkh Singh 386 220916 wikitext text/x-wiki ===ਨਵੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ=== __NOEDITSECTION__<!-- insert new item(s) at the top, then move the equivalent number from the bottom to the second list - please do not use text formatting or link templates in this template --> <onlyinclude> {{new texts/item|ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ (ਚਰਨ ਪਪਰਾਲਵੀ)|ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ}} {{new texts/item|ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|1978}} {{new texts/item|ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ (ਕਾਦਰਯਾਰ)|ਕਾਦਰਯਾਰ|1912|display=ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ}} {{new texts/item|ਸ਼ੇਖ਼ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕਥਾ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|1895}} {{new texts/item|ਬਾਰਾਂਮਾਹ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|1905}} {{new texts/item|ਝਗੜਾ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਕੁਚੱਜੀ ਨਾਰ ਦਾ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|1910}} {{new texts/item|ਮੈਕਬੈਥ|ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|1606}} {{new texts/item|ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਦਾ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|2018}} {{new texts/item|ਯਾਦਾਂ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਬੀਰ'|1945}} {{new texts/item|ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ|ਜਗਤਾਰਜੀਤ|2011}} {{new texts/item|ਬੁਝਦਾ ਦੀਵਾ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ 'ਸਾਹਣੀ'|1944}} {{new texts/item|ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਕਾਂ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|2013}} {{new texts/item|ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ|ਬਾਬੂ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰ ਜੀ }} </onlyinclude> ===Older entries=== (not currently displayed) <!--MOVE OLDER ENTRIES BELOW HERE--> {{new texts/item|ਇੰਡੈਕਸ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ.pdf|ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਤਿਆਜ਼|2019}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਆਓ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖੀਏ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf | ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ | 2015}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਰੇਲੂ ਰਾਮ ਦੀ ਬੱਸ - ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ.pdf |ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ | 2017}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਣਜ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|2013}} {{new texts/item |ਇੰਡੈਕਸ:ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|1953}} ==Link to archives== {{New texts navigation}} [[Category:List templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:Main page templates|{{BASEPAGENAME}}]] dkv5gjvex8qib4v2hr64tetv1hh9voq 252 7006 220852 206799 2026-06-10T13:31:45Z Mulkh Singh 386 220852 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ |Language=pa |Volume= |Author=ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} lr3bdfi89z4ftjy6t2ucq14nky36u2j 220853 220852 2026-06-10T13:32:46Z Mulkh Singh 386 220853 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ |Language=pa |Volume= |Author=ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ]] exekgpesa62vt4ap5v94ialmq56xjux 220859 220853 2026-06-10T13:41:55Z Mulkh Singh 386 220859 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ |Language=pa |Volume= |Author=ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ]] jezk41yxrefl3fsuxgpygayzbalzk7f 220864 220859 2026-06-10T14:02:15Z Mulkh Singh 386 220864 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ]] |Language=pa |Volume= |Author=[[ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ]] tcfqccaboteiv9l31sb29ql95s03g3g 220865 220864 2026-06-10T14:05:02Z Mulkh Singh 386 220865 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ]] |Language=pa |Volume= |Author=[[ਸਰਤ ਚੰਦਰ]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ]] 1uzizs9muyrguysmqij64p1x92a082h 220869 220865 2026-06-10T18:32:30Z Mulkh Singh 386 220869 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ]] |Language=pa |Volume= |Author=[[ਸਰਤ ਚੰਦਰ]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks={{Auxiliary Table of Contents| *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ|ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸੁਮੱਤਿ|ਸੁਮੱਤਿ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸਲੋਚਨਾ|ਸਲੋਚਨਾ]] }} |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ]] 302nurldx3x7emnrz880ii3z9ggb7pc 220871 220869 2026-06-10T18:35:44Z Mulkh Singh 386 220871 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q71438065 |Title=[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ]] |Language=pa |Volume= |Author=[[ਸਰਤ ਚੰਦਰ]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ, ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="3" 48="50" 84="88" 96="102" 98="106" 102="112" 119="131" 134="148" 141="-" 140="156" /> |Volumes= |Remarks={{Auxiliary Table of Contents| *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ|ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸੁਮੱਤਿ|ਸੁਮੱਤਿ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸਲੋਚਨਾ|ਸਲੋਚਨਾ]] }} |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਆਂ]] id54bsu6y9mkwzdf4jczeya64e7xtwt 250 7161 220854 63264 2026-06-10T13:36:54Z Mulkh Singh 386 220854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੫)|}}</noinclude>ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਟੱਬਰ ਦਾਰੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਉੱਚ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਰੋੜ ਨ ਅਟਕਾਊਂਗੀ। ਪਰ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ। ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਏਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵਰਤ ਦੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਆਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ 'ਅਤੁਲ ਚੰਦ੍ਰ' ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਲੜਕੀ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਰੀ ਪੁਰੀ ਸੋਹਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਤੇਂਦ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਜਰਾ ਆਪਣੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਇਹ ਲੜਕੀ ਵਖਾ ਤਾਂ ਲਵਾਂ। ਫੇਰ ਵੇਖਾਂ ਗੀ ਕਿ ਉਹ ਭਲਾ ਇਸਨੂੰ ਕਿਦਾਂ ਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਜਦ ਸਤੇਂਦ੍ਰ, ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀਰੇ ਮਾਣਕ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਬੈਕੁੰਠ ਦੀ ਲਛਮੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। {{gap}}'ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹਿ ਜਾਓ।'{{nop}}<noinclude></noinclude> laki4jgfiac1y9g0658wvrad3ygzyl4 250 7321 220855 63296 2026-06-10T13:38:17Z Mulkh Singh 386 220855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੨੧)|}}</noinclude>ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਭਗਵਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰਮਦਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸੀ । ਮੈਂ ਸਚ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਲੋਕ ਭਲੇ ਬਣਨ, ਪਰ ਉਥੇ ਲਿਖਕੇ ਕੀ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਮਨੁਖ ਨਾਲੋਂ ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਏ, ਤੇ ਇਹ ਗਲ ਮੰਨਣ ਵਿਚ ਹੀ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਜੋਤ ਹੈ। {{gap}}ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀ ਬੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ।' {{gap}}ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ ਜਿਤਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਸਭ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਹੋ ਤਾਂ ਵਡੀ ਸੜਕ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਚਲੋ ਨਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।' {{gap}}ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਚੌਂਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਮਕਾਨ ਤੇ?' {{gap}}ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਚਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਲਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।' {{gap}}ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਹੀ ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਉਸ ਡਰਦੇ ਮਾਰੇ ਕਿਹਾ, 'ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ।' {{gap}}ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਨਹੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਚੱਲੋ!' {{gap}}'ਨਹੀਂ ਅਜ ਨਹੀਂ, ਅੱਜ ਜਾਣ ਦਿਹ।'{{nop}}<noinclude></noinclude> 7flilnrkz5obpk28gr2yy9v7ntv2952 250 7728 220856 63326 2026-06-10T13:39:17Z Mulkh Singh 386 220856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੩੬)|}}</noinclude>ਚਿੱਕ ਪਿਛੇ ਬੈਠੀ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਆਏ ਗਏ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। {{gap}}ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀ ਜਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, 'ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਕੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ?' ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕੀ ਵੇਖਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਾਈ ਜੀ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਜ ਧੱਜ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਤੁਸੀ ਅਚਨਚੇਤ ਇਥੇ ਕਿਦਾਂ ਆ ਗਏ ਹੋ?' {{gap}}ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ੨ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠੇ ਹੋ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।' {{gap}}'ਚਲੇ ਜਾਓ।' {{gap}}'ਸੱਚ ਆਖਦੀ ਏਂ?' ਚੰਗਾ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਪਸੰਦ ਹੈ? {{gap}}ਰਾਧਾ ਨੇ 'ਉਹ' ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਸਾਦਾ ਜਹੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਸੀ। {{gap}}ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਜਹੀ ਤੇ ਰੋਗਣ ਜਹੀ ਹੈ।' {{gap}}'ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸੋਹਣੀ ਉਹੋ ਈ ਹੈ। ਵਿਚਾਰੀ ਗਰੀਬ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।{{nop}}<noinclude></noinclude> pbx7gvyp0zt81smptrx7y50blh1d5ce 250 7730 220857 63330 2026-06-10T13:39:54Z Mulkh Singh 386 220857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੩੮)|}}</noinclude>ਹੈ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਲੋੜ।' {{gap}}ਇਸ ਗਲ ਤੇ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨ ਆਇਆ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਅਗਾਂ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਹਦੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਇਹ ਤਾਂ ਦਸੋ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਛਡ ਦਿਤਾ ਹੈ?' {{gap}}'ਸੁਣੋਗੀ?' {{gap}}'ਹਾਂ! ਆਖੋ ?' {{gap}}ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿਕੇ ਆਖਿਆ, ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਿਜਲੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ...ਪਰ ਨਹੀਂ ਰਾਣੀ ਇਥੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਅੰਦਰ ਚੱਲੋ। {{gap}}ਚਲੋ ਆਖ ਕੇ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਉਠ ਬੈਠੀ। {{***|style=font-size:182%|5|5em}} {{gap}}ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਗੋਡੇ ਕੋਲ ਬਹਿਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਲਈਆਂ। ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਹੁਣ ਇਸੇ ਵਾਸਤੇ ਇਥੇ ਸੱਦ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹੋ? ਕੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਬਦਲਾ ਲਓਗੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਕਿਨ ਦਿਤੀ ਸੀ? {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਤੇਂਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅੱਥਰੂ ਸਨ। ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਵੀ ਭਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।{{nop}}<noinclude></noinclude> 86le6o54p6m2beozj09pfeisulr6z65 250 7812 220858 63340 2026-06-10T13:40:32Z Mulkh Singh 386 220858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੪੩)|}}</noinclude>ਫੜ ਕੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਲਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਭੈਣਾ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਹ ਫੋਟੋ ਹੀ ਦੇ ਦਿਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਵਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਜਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਚੰਗਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, 'ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।' {{gap}}ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗਲੇ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ, 'ਫੇਰ ਕਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣਗੇ ਭੈਣ?' {{gap}}'ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਾਂਗੀ, ਮੇਰਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਕਾਨ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਜਿੱਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਇਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਭੈਣ ਕੀ ਇਕ ਗਲ ਦਸ ਦੇਵੇਂਗੀ। ਅਖੀਰ ਐਨੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੇਤੇ ਕਰ ਲਿਆ? ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਸੱਦਣ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਇਕ ਝੂਠਾ ਨਾਂ ਦਸ ਆਇਆ ਸੀ? {{gap}}ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਪਾਈ ਖੜੀ ਰਹੀ। {{gap}}ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਹਾ,"ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਈ ਮੇਰਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ? ਹੈ ਨ ਇਹੋ ਗਲ? ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਬੱਬ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਸੱਦਣ ਦੀ ਕਿਉਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ? {{gap}}ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰ ਹੋਰ ਵੀ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।{{nop}}<noinclude></noinclude> 0pm5tcfgkfg9z4gkfy8kodbdst4kulf 250 7821 220860 63352 2026-06-10T13:42:44Z Mulkh Singh 386 220860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੫੧)|}}</noinclude>ਬੁਢਾ ਡੰਗੋਰੀ ਲੈਕੇ ਉਠ ਖਲੋਤਾ ? ਬੋਲਿਆ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਤੁਸੀਂ ਪਛਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹਨ। ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਸਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝੇਗਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠਾਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੈਂ ਹੀ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਲੋਂ ਖਿਝ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਲਾ ਪੜ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਸਾਡੇ ਵਿਘਾ ਬਤਾਊਂ, ਜੋ ਥੋੜੇ ਦਿਨ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਜ਼ੇ ਹੀ ਲਾਏ ਹਨ, ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਟ ਦੇਣੇ ਹਨ। ਬਾਰਗੀਆ ਜਾਤ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਂਞ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦੇ। ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਠਾਣੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਜਾਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਚੰਗੀ ਜਹੀ ਦਵਾ ਦੀ ਲੈਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਆਓ। {{gap}}ਬੁੱਢਾ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਵੀ ਹੌਲੀ ੨ ਖਿਸਕਣ ਲਗ ਪਏ। ਡਾਕਟਰ ਨੀਲਮਣੀ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਹੌਕਾ ਲੈਕੇ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਤੱਤ, ਕਿਸੇ ਸਾਲੇ ਦਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਬੂਹੇ ਥਾਣੀ ਵੇਖ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਕਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਸੁਖੀ ਸਾਂਦੀ ਮੁੜ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਖਬਰ ਰਾਮ ਮੁੜ ਆਇਆ । {{gap}}'ਗੋਬਿੰਦ ਚਲ ਪਿੰਜਰਾ ਬਣਾਈਏ।' {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਨੇ ਸਦਿਆ, ਰਾਮ ਲਾਲ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣ ?{{nop}}<noinclude></noinclude> iiag8jedm0skjowzha7ozpauwor23n9 250 7826 220868 63258 2026-06-10T18:30:15Z Mulkh Singh 386 220868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਲਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ" /></noinclude>{{gap|3em}}ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ- ਭਗਤ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਮਾਲਿਕ {{gap}}ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ ਕਟੜਾ ਆਹਲੂ ਵਾਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ {{dhr|6em}} {{center|ਮੁਲ ੨॥)}} {{dhr|6em}} {{Right|ਪ੍ਰਿੰਟਰ-ਸਰਦਾਰ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ <small>ਬੀ.ਏ.ਐਲ ਐਲ.ਬੀ.</small>{{gap}} ਮੈਨੇਜਰ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਹਾਲ ਬਜ਼ਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ{{gap}} }} {{Auxiliary Table of Contents| *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ|ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸੁਮੱਤਿ|ਸੁਮੱਤਿ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸਲੋਚਨਾ|ਸਲੋਚਨਾ]] }}<noinclude></noinclude> 2c1m2nwxniya3e87h7pxvn8699otm6c 220870 220868 2026-06-10T18:33:35Z Mulkh Singh 386 220870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਲਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ" /></noinclude>{{gap|3em}}ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ- ਭਗਤ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਮਾਲਿਕ {{gap}}ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ ਕਟੜਾ ਆਹਲੂ ਵਾਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ {{dhr|6em}} {{center|ਮੁਲ ੨॥)}} {{dhr|6em}} {{Right|ਪ੍ਰਿੰਟਰ-ਸਰਦਾਰ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ <small>ਬੀ.ਏ.ਐਲ ਐਲ.ਬੀ.</small>{{gap}} ਮੈਨੇਜਰ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਹਾਲ ਬਜ਼ਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ{{gap}} }}<noinclude></noinclude> 8eoss4po8nn0f4l7j5tkmigjk8jye2j 250 7829 220861 63358 2026-06-10T13:43:21Z Mulkh Singh 386 220861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੫੪)|}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ! ਰੁਪਈਏ ਹਥਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਹਨ, ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਜਾਣਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਹੀ ਦੋ ਰੁਪੇ ਲਏ ਸਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਭੁਲ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਖੈਰ ਨਰਾਇਣੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਚਲਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਬੀਮਾਰ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਖਰਚ ਭੁਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{rule|5em}} {{dhr|2em}} {{center|੨.}} {{gap}}ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਨਰਾਇਣੀ ਨਦੀ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਚੁਕਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, ਨ੍ਰਿਤੋ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਕਿਧਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ? {{gap}}ਬਾਂਦਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਨ੍ਰਿਤ ਕਾਲੀ ਨੇ ਮਤਲਬ, ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਖਿਆ, ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਹੁਣੇ ਤਾਂ ਇਥੇ ਬੈਠੇ ਗੁਡੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਕਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਿਆ ਏਧਰ ਤਾਂ ਆ! ਤੇਰੇ ਦੁਖੋਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਖੂਹ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਡੁਬ ਮਰਾਂ?{{nop}}<noinclude></noinclude> 8joyqiddij196z23ut69k81jat4e56c 250 7872 220862 63362 2026-06-10T13:44:01Z Mulkh Singh 386 220862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੫੬)|}}</noinclude>ਇਹ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਗੁਡੀ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਜਾਂ ਉਸ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਡੀ ਛਡ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਮਾਂ ਕੋਲ। {{gap}}ਰਾਮ ਅਜੇ ਇਕ ਪੈਰ ਭਾਰ ਖਲੋਣ ਨੂੰ ਯਕੋ ਤੱਕੇ ਹੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਝੱਟ ਪੱਟ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਨਮੂਨਾ ਦੇਂਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਚਾਚਾ ਜੀ ਇਦਾਂ ਬਗਲੇ ਬਣਕੇ ਮੱਛੀਆਂ ਮਾਰੋ ਖਾਂ।' {{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕੜਕ ਕਰਦੀ ਚਪੇੜ ਮਾਰੀ ਤੇ ਆਪ ਇਕ ਲੱਤ ਭਾਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜੋ ਗਿਆ। ਨਰਾਇਣੀ ਕੁਝ ਕੁਝ ਹਸਦੀ ਹੋਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੁਛੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਘੜੀ ਕੁ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਧੋਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ ਮੁੜਕੇ ਇਹੋ ਜਹੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਨ ਕਰਨੀ।' ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕੁਝ ਨ ਸੁਣਿਆਂ ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪੈਰ ਭਾਰ ਖਲੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹਦੀ ਬਾਂਹ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੀ। ਰਾਮ ਆਕੜਿਆ ਰਿਹਾ ਤੇ ਇਕ ਹਜੋਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਛੁਡਾ ਲਈ। ਨਰਾਇਣੀ ਨੇ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੱਸ ਕੇ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਗੂੰ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਝਟਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹਥ ਛੁਡਾ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।{{nop}}<noinclude></noinclude> rnopjw6uhi8ryx9au65587pg2o3lvd0 250 7952 220863 63368 2026-06-10T13:44:57Z Mulkh Singh 386 220863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੫੯)|}}</noinclude>ਸਕੂਲੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਾ।{{Float right|ਉਹ}} {{gap}}ਟਹਿਲਣ ਨੇ ਫੇਰ ਆਖਿਆ, ਖਾਂਦਾ ਕਿੱਦਾਂ ਨ ਜਦ ਭੁਖ ਲਗਦੀ ਤਾਂ ਆਪੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ, ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਹੋਕੇ.........? {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਨੇ ਕੁਝ ਗੁਸਾ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਉਹਦੀ ਉਮਰ ਹੀ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹੋ, ਹਾਲੇ ਸ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੇਗਾ ਆਪੇ ਸਮਝ ਜਾਇਗਾ ਵੱਡਾ ਹੋਕੇ ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਹਿਣਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਆਖਣਾ ਹੈ। {{gap}}ਟਹਿਲਣ ਦੁਖੀ ਜਹੀ ਹੋਕੇ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਲਾ ਮੈਨੂੰ ਕੀ? ਤੇਰਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜੇ ਹੁਣ ਵੀ ਅਕਲ ਨ ਆਈ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਆਉਣੀ ਹੈ? {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਗੁਸਾ ਆ ਗਿਆ, 'ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਅਕਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ। ਇਹਨੂੰ ਅਕਲ ਆਵੇ ਭਾਂਵੇਂ ਨਾ ਆਵੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਨਾ ਫਿਕਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? {{gap}}ਟਹਿਲਣ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਇਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਘਾਟਾ ਹੈ ਬੀਬੀ ਜੀ! ਉਹ ਜਿੰਨਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗਲੀ ਗੁਆਂਢ ਇਹੋ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਦੀ ਜਿੱਨੀ ਮਿਟੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ।{{nop}}<noinclude></noinclude> t8d4jkpui7txk2vcn0z3g2admdis222 250 8127 220866 63380 2026-06-10T14:12:10Z Mulkh Singh 386 220866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੬੫)|}}</noinclude>ਨਰਾਇਣੀ ਆਪਣੇ ਦੇਉਰ ਦੀ ਕਰਤੂਤ! ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਦਰਖਤ ਲਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਖ ਪਿਓ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਭੋਲੇ ਦਾ ਕੰਮ, ਵਾਂਸਾਂ ਦੀ ਖਿੱਤੀ ਹੀ ਧੂਹੀ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਇਹਦੇ ਉਦਾਲੇ ਪੁਦਾਲੇ ਵਾੜ ਕਰਨਗੇ।' {{gap}}ਨਰਾਇਣੀ ਨੇ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਭੋਲਾ ਠੀਕ ਹੀ ਤਕੜੀ ਸਾਰੀ ਖਿਤੀ ਵਾਂਸਾਂ ਦੀ ਧੂਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੋਲਾ ਤੇ ਰਾਮ ਹਾਣੀ ਹਾਣੀ ਹਨ। ਨਰਾਇਣੀ ਹੱਸ ਪਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਮਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲੋ ਲਾਲ ਹੋਇਆ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਮ ਤੇ ਉਹਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਕਮਲ ਪੁਣਾ ਉਹਨੂੰ ਵਾਂਸ ਵਾਲੀ ਗਲ ਤੋਂ ਵਧ ਕੁਝ ਨ ਜਾਪਿਆ, ਉਹ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸੀ। ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? {{gap}}ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਭਾਬੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਮਿਲਿਆ ਕਰੇਗੀ। ਤੇ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਡਾਲੀ ਨਾਲ, ਓਏ ਗੋਬਿੰਦਆ ਸੈਨਤਾਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦਾ ਏਂ, ਜਦ ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ 'ਗੋਬਿੰਦਾ ਪੀਂਘ ਪਾਇਆ ਕਰੇਗਾ।' 'ਭੋਲਿਆ ਜ਼ਰਾ ਗੰਡਾਸਾ ਲੈ ਆ, ਵਾੜ ਜ਼ਰਾ ਉੱਚੀ ਕਰਨੀ ਪਏਗੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਾਲੀ ਵੱਛੀ ਉੱਚਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਇਗੀ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਵਾਂਸ ਵੱਢਣ ਟੁਕਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਨਰਾਇਣੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਰਖਣ ਚਲੀ ਗਈ।{{nop}}<noinclude></noinclude> gsv0qakoh5l7d4ohx309zf5x0mfz6yc 250 19387 220902 50345 2026-06-11T05:15:02Z Parmjit kaur rao 477 220902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਨਕੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਇਸੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ੨ ਅਥਰੂ ਡਿਗ ੨ ਕੇ ਓਸਦੀ ਬੇਸੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂ ਤਿਊਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। ਅੰਜਨ-ਮਾਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਭਲਾ ! ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਾਂ ਤੀਮੀਂ ਦਾ ਬਾਹਲਾ ਜੋਚ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਭਰਤਾ ਪੁਰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਸੌਹਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਅਭਾਗਨ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਬੋ ਵੈਰੀ ਬਨ ਗਏ ਮਾਂਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਏਡੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈਸਾਂਜਿੱਨੀ ਕੁ ਹੁਨ ਘਬਰਾਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਤਾਰਕੇ ਜਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਹਾਯ ਮੇਰੇ ਹੀ ਚੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਹਕੇ ਏ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ । ਰਾਨੀ ਨੇ ਝਟ ਓਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਓਨ ਦਾ ਉ॥ ਕੀਚੁ » ਤੇ ਆਪ ਭੀ ਰੋ ਟੇਕ ਏਹਾਲ ਹੋਈ । ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੁਧ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ | ਅੰਜਨ-ਮਾਂ ਜੀ ! ਜਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਭਦ ਤੀਕ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਚਹਿਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਓਨਾਂਦੇ ਅਉਨ ਤੇ ਕੁਹਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਜੋ " ਚਾਹੋ ਸੋ ਕਰਨਾਂ ॥ ਰਾਣੀ-ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਾਧੀਨ ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਣ ਭੀ ਵਾਰ ਸਟਦੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਜਾਨਦੇਦੀ. ਪਰ ਹਯ ! ਓਹ ਕਸ਼ਾਂ ਕੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹੋ ਕਢਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> jf0w9a00knnxz1bmk0olkn6xcfuq3i5 220903 220902 2026-06-11T05:20:34Z Parmjit kaur rao 477 220903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਨਕੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਇਸੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ੨ ਅਥਰੂ ਡਿਗ ੨ ਕੇ ਓਸਦੀ ਬੇਸੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂ ਤਿਊਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਭਲਾ ! ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਾਂ ਤੀਮੀਂ ਦਾ ਬਾਹਲਾ ਜੋਰ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਭਰਤਾ ਪੁਰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਸੌਹਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਅਭਾਗਨ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਬੋ ਵੈਰੀ ਬਨ ਗਏ ਮਾਂਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਏਡੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ ਸਾਂ ਜਿੱਨੀ ਕੁ ਹੁਨ ਘਬਰਾਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਤਾਰਕੇ ਜਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਹਾਯ ਮੇਰੇ ਹੀ ਚੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਹਕੇ ਏ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ । ਰਾਨੀ ਨੇ ਝਟ ਓਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਓਨ ਦਾ ਉ॥ ਕੀਚੁ » ਤੇ ਆਪ ਭੀ ਰੋ ਟੇਕ ਏਹਾਲ ਹੋਈ । ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੁਧ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ | ਅੰਜਨ-ਮਾਂ ਜੀ ! ਜਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਭਦ ਤੀਕ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਚਹਿਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਓਨਾਂਦੇ ਅਉਨ ਤੇ ਕੁਹਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਜੋ " ਚਾਹੋ ਸੋ ਕਰਨਾਂ ॥ ਰਾਣੀ-ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਾਧੀਨ ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਣ ਭੀ ਵਾਰ ਸਟਦੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਜਾਨਦੇਦੀ. ਪਰ ਹਯ ! ਓਹ ਕਸ਼ਾਂ ਕੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹੋ ਕਢਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> p0ca81ox9fxzna4mdr83pbzwk9cfcso 220904 220903 2026-06-11T05:23:42Z Parmjit kaur rao 477 220904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਨਕੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਇਸੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ੨ ਅਥਰੂ ਡਿਗ ੨ ਕੇ ਓਸਦੀ ਬੇਸੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂ ਤਿਊਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਭਲਾ ! ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਾਂ ਤੀਮੀਂ ਦਾ ਬਾਹਲਾ ਜੋਰ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਭਰਤਾ ਪੁਰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਸੌਹਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਅਭਾਗਨ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਬੋ ਵੈਰੀ ਬਨ ਗਏ ਮਾਂਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਏਡੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ ਸਾਂ ਜਿੱਨੀ ਕੁ ਹੁਨ ਘਬਰਾਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਨਤਾਰਕੇ ਜਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਹਾਯ ਮੇਰੇ ਹੀ ਖੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਹਕੇ ਭੋਏ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ । ਰਾਨੀ ਨੇ ਝਟ ਓਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓਨ ਦਾ ਉਪਾ ਕੀਚੁ » ਤੇ ਆਪ ਭੀ ਰੋ ਟੇਕ ਏਹਾਲ ਹੋਈ । ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੁਧ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ | ਅੰਜਨ-ਮਾਂ ਜੀ ! ਜਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਭਦ ਤੀਕ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਚਹਿਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਓਨਾਂਦੇ ਅਉਨ ਤੇ ਕੁਹਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਜੋ " ਚਾਹੋ ਸੋ ਕਰਨਾਂ ॥ ਰਾਣੀ-ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਾਧੀਨ ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਣ ਭੀ ਵਾਰ ਸਟਦੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਜਾਨਦੇਦੀ. ਪਰ ਹਯ ! ਓਹ ਕਸ਼ਾਂ ਕੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹੋ ਕਢਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> fxrs0x32kuwe2ikgtue952rd0wk2vpd 220905 220904 2026-06-11T05:34:44Z Parmjit kaur rao 477 220905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਨਕੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਇਸੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ੨ ਅਥਰੂ ਡਿਗ ੨ ਕੇ ਓਸਦੀ ਬੇਸੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂ ਤਿਊਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਭਲਾ ! ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਾਂ ਤੀਮੀਂ ਦਾ ਬਾਹਲਾ ਜੋਰ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਭਰਤਾ ਪੁਰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਸੌਹਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਅਭਾਗਨ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਬੋ ਵੈਰੀ ਬਨ ਗਏ ਮਾਂਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਏਡੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ ਸਾਂ ਜਿੱਨੀ ਕੁ ਹੁਨ ਘਬਰਾਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਨਤਾਰਕੇ ਜਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਹਾਯ ਮੇਰੇ ਹੀ ਖੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਹਕੇ ਭੋਏ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ । ਰਾਨੀ ਨੇ ਝਟ ਓਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓਨ ਦਾ ਉਪਾ ਕੀਚੁ ਅਤੇ ਆਪ ਭੀ ਰੋ ਰੋਕ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਈ । {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੁਧ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ॥ ਅੰਜਨ-ਮਾਂ ਜੀ ! ਜਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਭਦ ਤੀਕ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਚਹਿਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਓਨਾਂਦੇ ਅਉਨ ਤੇ ਕੁਹਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮਲਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਜੋ " ਚਾਹੋ ਸੋ ਕਰਨਾਂ ॥ ਰਾਣੀ-ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਾਧੀਨ ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਣ ਭੀ ਵਾਰ ਸਟਦੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਜਾਨਦੇਦੀ. ਪਰ ਹਯ ! ਓਹ ਕਸ਼ਾਂ ਕੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹੋ ਕਢਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 4nwhbasp9hyoi9lz9xbxgsl7speojmm 220906 220905 2026-06-11T05:40:55Z Parmjit kaur rao 477 220906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਨਕੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਇਸੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ੨ ਅਥਰੂ ਡਿਗ ੨ ਕੇ ਓਸਦੀ ਬੇਸੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂ ਤਿਊਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਭਲਾ ! ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਾਂ ਤੀਮੀਂ ਦਾ ਬਾਹਲਾ ਜੋਰ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਭਰਤਾ ਪੁਰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਸੌਹਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਅਭਾਗਨ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਬੋ ਵੈਰੀ ਬਨ ਗਏ ਮਾਂਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਏਡੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ ਸਾਂ ਜਿੱਨੀ ਕੁ ਹੁਨ ਘਬਰਾਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਨਤਾਰਕੇ ਜਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਹਾਯ ਮੇਰੇ ਹੀ ਖੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਹਕੇ ਭੋਏ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ । ਰਾਨੀ ਨੇ ਝਟ ਓਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓਨ ਦਾ ਉਪਾ ਕੀਚੁ ਅਤੇ ਆਪ ਭੀ ਰੋ ਰੋਕ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਈ । {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੁਧ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ! ਜਦ ਵੀ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤਦ ਤੀਕ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਅਉਨ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਜੋ ਚਾਹੋ ਸੋ ਕਰਨਾਂ ॥ ਰਾਣੀ-ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਾਧੀਨ ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਣ ਭੀ ਵਾਰ ਸਟਦੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਜਾਨਦੇਦੀ. ਪਰ ਹਯ ! ਓਹ ਕਸ਼ਾਂ ਕੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹੋ ਕਢਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> ebtiynywmj7vr0km4olql8g7c7ajhgs 220907 220906 2026-06-11T05:52:16Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 220907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਨਕੇ ਇਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਇਸੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ੨ ਅਥਰੂ ਡਿਗ ੨ ਕੇ ਓਸਦੀ ਬੇਸੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਊਂ ਤਿਊਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਭਲਾ ! ਮੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛਡਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਠਿਕਾਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਾਂ ਤੀਮੀਂ ਦਾ ਬਾਹਲਾ ਜੋਰ ਤਾਂ ਅਪਨੇ ਭਰਤਾ ਪੁਰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਸੌਹਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀ ਅਭਾਗਨ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤਾ ਦੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਬੋ ਵੈਰੀ ਬਨ ਗਏ ਮਾਂਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਏਡੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ ਸਾਂ ਜਿੱਨੀ ਕੁ ਹੁਨ ਘਬਰਾਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਨਤਾਰਕੇ ਜਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਹਾਯ ਮੇਰੇ ਹੀ ਖੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਹਕੇ ਭੋਏ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਹੋਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ । ਰਾਨੀ ਨੇ ਝਟ ਓਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓਨ ਦਾ ਉਪਾ ਕੀਚੁ ਅਤੇ ਆਪ ਭੀ ਰੋ ਰੋਕ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਈ । {{gap}}ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੁਧ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਮਾਂ ਜੀ ! ਜਦ ਵੀ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤਦ ਤੀਕ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਅਉਨ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਜੋ ਚਾਹੋ ਸੋ ਕਰਨਾਂ ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ -ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਧੀਨ ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਭੀ ਵਾਰ ਸਟਦੀ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨ ਜਾਨਦੇਦੀ. ਪਰ ਹਾਯ ! ਤੂੰ ਓਹ ਕਾੜਾ ਕੀੜਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਹੋ ਕਢਦਿਆਂ ਭੀ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 18wbpxi0gqygfu9tuj3pi4fnxq2gwkt 250 19390 220908 50348 2026-06-11T05:55:27Z Parmjit kaur rao 477 220908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਓਹੋ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜੇਹੜਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰਦਾ ਸੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਸੁਨਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਤੇਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਏਹ ਕਾਰਾ ਨ ਕਰਦਿਓ' ਜਾਂ ਏਥੋਂ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਾਈ॥ ਬਲ-ਏ ! ਏਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਤੁਰ ਜਹੀ ਸ਼ੀਤਲ ਭਾ ਦਾ ਭੀ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਹੋਗਿਆਂ ਹੈ ਹੋਰਨ ਦi ਕੀ ਕਹਨਾ ਹੈ . | ਰਾਨੀ(ਹਰ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬਸ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨ ਬਨੀ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਭਾ ਗਏ gi ਮੇਰੀ ਭਾ। ਸ਼ਾਮਤ ਆਂ ਜਏਗੀ ॥ ਰਾਦੇ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਕਲਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਭਿੰਨਾਂ ਦਹਿ ਲਨਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਲਤੇ ਤਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰੀਛ ਆ ਕਰ ਲਵਾਂ ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਟਹਿਲ ਨੇ ਕੁਝ ਭੀ ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਹਿਲਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਕਹੇਦਾਸੀ ਸੁਨ ਅੰਜਨਾ ਯਹਾਂਤੇਰਾ ਕਿਆਕਾਮ, ਕੀਆ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਮਾਂ ਬਾਪਕੋ ਜਗ ਮੇਂ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਧੂਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਾਮ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ ਔਰ ਨ ਕਰ ਬਦਨਾਮ ॥ ਦੇਹਲਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨ ਚੱਲੀ ਪਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਨਾਂ ਕਿਹਾ: Original with: Language Department Punjab • Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 9mch233xzp86q0w373feyn7rwm8fn9a 220909 220908 2026-06-11T05:58:09Z Parmjit kaur rao 477 220909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਓਹੋ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜੇਹੜਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰਦਾ ਸੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਸੁਨਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਤੇਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਏਹ ਕਾਰਾ ਨ ਕਰਦਿਓ' ਜਾਂ ਏਥੋਂ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਾਈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਏ ! ਏਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜੇਹੀ ਸ਼ੀਤਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਭੀ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਹੋਗਿਆਂ ਹੈ ਹੋਰਨਾ ਦਾ ਕੀ ਕਹਨਾ ਹੈ ॥ | ਰਾਨੀ(ਹਰ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬਸ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨ ਬਨੀ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਭਾ ਗਏ gi ਮੇਰੀ ਭਾ। ਸ਼ਾਮਤ ਆਂ ਜਏਗੀ ॥ ਰਾਦੇ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਕਲਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਭਿੰਨਾਂ ਦਹਿ ਲਨਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਲਤੇ ਤਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰੀਛ ਆ ਕਰ ਲਵਾਂ ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਟਹਿਲ ਨੇ ਕੁਝ ਭੀ ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਹਿਲਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਕਹੇਦਾਸੀ ਸੁਨ ਅੰਜਨਾ ਯਹਾਂਤੇਰਾ ਕਿਆਕਾਮ, ਕੀਆ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਮਾਂ ਬਾਪਕੋ ਜਗ ਮੇਂ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਧੂਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਾਮ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ ਔਰ ਨ ਕਰ ਬਦਨਾਮ ॥ ਦੇਹਲਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨ ਚੱਲੀ ਪਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਨਾਂ ਕਿਹਾ: Original with: Language Department Punjab • Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> l5zwn9yqciyfdyl3kw9001i001hl8wj 220910 220909 2026-06-11T06:01:59Z Parmjit kaur rao 477 220910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਓਹੋ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜੇਹੜਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰਦਾ ਸੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਸੁਨਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਤੇਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਏਹ ਕਾਰਾ ਨ ਕਰਦਿਓ' ਜਾਂ ਏਥੋਂ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਾਈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਏ ! ਏਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜੇਹੀ ਸ਼ੀਤਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਭੀ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਹੋਗਿਆਂ ਹੈ ਹੋਰਨਾ ਦਾ ਕੀ ਕਹਨਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ(ਬਾਹਰ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬਸ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨ ਬਨੀ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਭੀ ਗਏ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭਾ ਸ਼ਾਮਤ ਆਂ ਜਏਗੀ ॥ {{gap}}ਰਾਦੇ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਕਲਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਭਿੰਨਾਂ ਦਹਿ ਲਨਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਲਤੇ ਤਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰੀਛ ਆ ਕਰ ਲਵਾਂ ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਟਹਿਲ ਨੇ ਕੁਝ ਭੀ ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਹਿਲਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਕਹੇਦਾਸੀ ਸੁਨ ਅੰਜਨਾ ਯਹਾਂਤੇਰਾ ਕਿਆਕਾਮ, ਕੀਆ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਮਾਂ ਬਾਪਕੋ ਜਗ ਮੇਂ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਧੂਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਾਮ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ ਔਰ ਨ ਕਰ ਬਦਨਾਮ ॥ ਦੇਹਲਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨ ਚੱਲੀ ਪਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਨਾਂ ਕਿਹਾ: Original with: Language Department Punjab • Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> rubf9b0b4k6135vh8js434fpp1912m7 220911 220910 2026-06-11T06:06:03Z Parmjit kaur rao 477 220911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਓਹੋ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜੇਹੜਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰਦਾ ਸੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਸੁਨਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਤੇਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਏਹ ਕਾਰਾ ਨ ਕਰਦਿਓ' ਜਾਂ ਏਥੋਂ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਾਈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਏ ! ਏਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜੇਹੀ ਸ਼ੀਤਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਭੀ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਹੋਗਿਆਂ ਹੈ ਹੋਰਨਾ ਦਾ ਕੀ ਕਹਨਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ(ਬਾਹਰ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬਸ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨ ਬਨੀ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਭੀ ਗਏ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭਾ ਸ਼ਾਮਤ ਆਂ ਜਏਗੀ ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਕਲਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਟਹਿਲਨਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਬਤੇਰਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰੀਛਿਆ ਕਰ ਲਵਾਂ ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਟਹਿਲਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਭੀ ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਹਿਲਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ ਕਹੇਦਾਸੀ ਸੁਨ ਅੰਜਨਾ ਯਹਾਂਤੇਰਾ ਕਿਆਕਾਮ, ਕੀਆ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਮਾਂ ਬਾਪਕੋ ਜਗ ਮੇਂ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਧੂਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਾਮ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ ਔਰ ਨ ਕਰ ਬਦਨਾਮ ॥ ਦੇਹਲਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨ ਚੱਲੀ ਪਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਨਾਂ ਕਿਹਾ: Original with: Language Department Punjab • Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> sidcsos12c3u625ktowqwaqqm2vyh6h 220912 220911 2026-06-11T06:09:29Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 220912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" /></noinclude>________________ ਓਹੋ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜੇਹੜਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰਦਾ ਸੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਸੁਨਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਤੇਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਏਹ ਕਾਰਾ ਨ ਕਰਦਿਓ' ਜਾਂ ਏਥੋਂ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਾਈ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਹਾਏ ! ਏਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜੇਹੀ ਸ਼ੀਤਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਭੀ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਹੋਗਿਆਂ ਹੈ ਹੋਰਨਾ ਦਾ ਕੀ ਕਹਨਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ(ਬਾਹਰ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬਸ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨ ਬਨੀ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਿਕਲ ਜਾ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਭੀ ਗਏ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭਾ ਸ਼ਾਮਤ ਆਂ ਜਏਗੀ ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਕਲਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਟਹਿਲਨਾਂ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਡ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਬਤੇਰਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪਰੀਛਿਆ ਕਰ ਲਵਾਂ ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਟਹਿਲਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਭੀ ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਹਿਲਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ॥ {{xx-larger|ਕਹੇਦਾਸੀ ਸੁਨ ਅੰਜਨਾ ਯਹਾਂਤੇਰਾ ਕਿਆਕਾਮ, ਕੀਆ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਮਾਂ ਬਾਪਕੋ ਜਗਮੇਂ ਤੈਂ ਬਦਨਾਮ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਧੂਲ ਮਿਲਾਇਆ ਨਾਮ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰਨੀ ਔਰ ਨ ਕਰ ਬਦਨਾਮ ॥}} {{gap}}ਟੇਹਲਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗਨ ਲੱਗੀ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨ ਚੱਲੀ ਪਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਨਾਂ ਕਿਹਾ:- Original with: Language Department Punjab • Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> jka9i106wi50cwtf4tnoe3v97bxaaxv 250 28398 220839 133449 2026-06-10T12:53:18Z Mulkh Singh 386 220839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇਸ਼ਕ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਟੋਹਣੀ ਇਹ ਵਸਤ ਅਗੋਚਰ ਜੋਹਣੀ, ਅਸਾਂ ਤਲਬ ਤੇਰੀ ਹੈ ਸੋਹਣੀ, ਅਸਾਂ ਹਰ ਦੰਮ ਰੱਬ ਧਿਆਵਣਾ। ਅਸਾਂ ਹੋਰਿ ਨਾ ਕਿਸੇ ਆਖਣਾ, ਅਸਾਂ ਨਾਮ ਸਾਈਂ ਦਾ ਭਾਖਣਾ, ਇੱਕ ਤਕੀਆ ਤੇਰਾ ਰਾਖਣਾ, ਅਸਾਂ ਮਨ ਅਪੁਨਾ ਸਮਝਾਵਣਾ। ਅਸਾਂ ਅੰਦਰ ਬਾਹਿਰ ਲਾਲੁ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਏਹੋ ਵਣਜ ਵਪਾਰ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਜੀਵੰਦਿਆਂ ਮਰਿ ਜਾਵਣਾ। ਕੋਈ ਮੁਰੀਦੁ ਕੋਈ ਪੀਰ ਹੈ, ਏਹ ਦੁਨੀਆਂ ਸਭ ਜ਼ਹੀਰ ਹੈ। ਇਕ ਸ਼ਾਹੁ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਰਲਿ ਮਿਲਿ ਝੁਰਮਟਿ ਪਾਵਣਾ। {{center|(3)}} ਅਸਾਂ ਬਹੁੜਿ ਨਾ ਦੁਨਿਆਂ ਆਵਣਾ ਸਦਾ ਨਾ ਫੁਲਨਿ ਤੋਰੀਆਂ, ਸਦਾ ਨਾ ਲਗਦੇ ਨੀ ਸਾਵਣਾ। ਸੋਈ ਕੰਮੁ ਵਿਚਾਰਿ ਕੇ ਕੀਜੀਐ ਜੀ, ਜਾਂ ਤੇ ਅੰਤੁ ਨਹੀਂ ਪਛੁਤਾਵਣਾ ਕਹੈ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਸੁਣਾਇ ਕੈ, ਅਸਾਂ ਖ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਵਣਾ।</poem>}}<noinclude>{{rh||10|}}</noinclude> idxro3pguejalyd6ucifkyzmkphukgu 220841 220839 2026-06-10T12:55:28Z Mulkh Singh 386 220841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇਸ਼ਕ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਟੋਹਣੀ ਇਹ ਵਸਤ ਅਗੋਚਰ ਜੋਹਣੀ, ਅਸਾਂ ਤਲਬ ਤੇਰੀ ਹੈ ਸੋਹਣੀ, ਅਸਾਂ ਹਰ ਦੰਮ ਰੱਬ ਧਿਆਵਣਾ। ਅਸਾਂ ਹੋਰਿ ਨਾ ਕਿਸੇ ਆਖਣਾ, ਅਸਾਂ ਨਾਮ ਸਾਈਂ ਦਾ ਭਾਖਣਾ, ਇੱਕ ਤਕੀਆ ਤੇਰਾ ਰਾਖਣਾ, ਅਸਾਂ ਮਨ ਅਪੁਨਾ ਸਮਝਾਵਣਾ। ਅਸਾਂ ਅੰਦਰ ਬਾਹਿਰ ਲਾਲੁ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਏਹੋ ਵਣਜ ਵਪਾਰ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਜੀਵੰਦਿਆਂ ਮਰਿ ਜਾਵਣਾ। ਕੋਈ ਮੁਰੀਦੁ ਕੋਈ ਪੀਰ ਹੈ, ਏਹ ਦੁਨੀਆਂ ਸਭ ਜ਼ਹੀਰ ਹੈ। ਇਕ ਸ਼ਾਹੁ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਰਲਿ ਮਿਲਿ ਝੁਰਮਟਿ ਪਾਵਣਾ। {{center|(3)}} ਅਸਾਂ ਬਹੁੜਿ ਨਾ ਦੁਨਿਆਂ ਆਵਣਾ ਸਦਾ ਨਾ ਫੁਲਨਿ ਤੋਰੀਆਂ, ਸਦਾ ਨਾ ਲਗਦੇ ਨੀ ਸਾਵਣਾ। ਸੋਈ ਕੰਮੁ ਵਿਚਾਰਿ ਕੇ ਕੀਜੀਐ ਜੀ, ਜਾਂ ਤੇ ਅੰਤੁ ਨਹੀਂ ਪਛੁਤਾਵਣਾ ਕਹੈ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਸੁਣਾਇ ਕੈ, ਅਸਾਂ ਖ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਵਣਾ।</poem>}}<noinclude>{{rh||10|}}</noinclude> d5frw4mh943k7z87r72gpc5kux39ig9 250 28401 220842 133450 2026-06-10T12:56:53Z Mulkh Singh 386 220842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(4)}} ਅਸੀਂ ਬੁਰੀਆਂ ਵੇ ਲੋਕਾ ਬੁਰੀਆਂ, ਕੋਲ ਨ ਬਹੁ ਵੇ ਅਸੀਂ ਬੁਰੀਆਂ। ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਨੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁਰੀਆਂ। ਸੱਜਣ ਅਸਾਡੇ ਪਰਦੇਸ ਸਿਧਾਣੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆ ਕਰਕੇ ਮੁੜੀਆਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਸਾਈਂ, ਅਸੀਂ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਰਬਾਣਾ, ਲੱਗੀਆਂ ਮੂਲ ਨ ਮੁੜੀਆਂ। {{center|(5)}} ਅਹਿਨਿਸਿ ਵਸਿ ਰਹੀ ਦਿਲ ਮੇਰੇ, ਸੂਰਤਿ ਯਾਰੁ ਪਿਆਰੇ ਦੀ। ਬਾਗ ਤੇਰਾ ਬਗੀਚਾ ਤੇਰਾ, ਮੈਂ ਬੁਲਿ ਬੁਲਿ ਬਾਗ ਤਿਹਾਰੇ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੁ ਨੂੰ ਆਪ ਰੀਝਾਵਾਂ, ਹਾਜਤਿ ਨਹੀਂ ਪਸਾਰੇ ਦੀ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ, ਥੀਵਾਂ ਖ਼ਾਕੁ ਦੁਆਰੇ ਦੀ। {{center|(6)}} ਅਤਣ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਆਈ ਸਾਂ, ਮੇਰੀ ਤੰਦੁ ਨਾ ਪਈਆ ਕਾਇ।</poem>}}<noinclude>{{rh||11|}}</noinclude> cctogdqgv5burcr0blp2vgsf7q5v7mw 250 28406 220840 133451 2026-06-10T12:54:11Z Mulkh Singh 386 220840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਉਂਦਿਆਂ ਉਠਿ ਖੇਡਿਣ ਲੱਗੀ, ਚਰਖਾ ਛਡਿਆ ਚਾਇ। ਕਤਣ ਕਾਰਣ ਗੋਹੜੇ ਆਂਦੇ, ਗਇਆ ਬਲੇਦਾ ਖਾਇ। ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੜੀ ਅੱਟੀਆਂ, ਨਿਮਾਣੀ ਦੀ ਅੜੀ ਕਪਾਹਿ। ਹੋਰਨਾ ਕੱਤੀਆਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਪੂਣੀਆਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗੀ ਜਾਇ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਸੁਚਜੀਆਂ ਨਾਰੀਂ, ਲੈਸਨ ਸ਼ਹੁ ਗਲ ਲਾਇ। {{center|(7)}} ਅਨੀ ਸਈਓ ਨੀਂ, ਮੈਂ ਕੱਤਿਦੀ ਕੱਤਿਦੀ ਹੁੱਟੀ। ਅੱਤਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੋੜ੍ਹੇ ਰੁਲਦੇ, ਹਥਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ ਜੁੱਟੀ ਸਾਰੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਛੱਲੀ ਇੱਕ ਕੱਤੀ, ਕਾਮ ਮਰੇਂਦਾ ਝੁੱਟੀ ਸੇਜੇ ਆਵਾਂ ਕੰਤ ਨ ਭਾਵਾਂ, ਕਾਈ ਵੱਗ ਗਈ ਕਲਮੁ ਅਪੁੱਠੀ। ਭਲਾ ਭਇਆ ਮੇਰਾ ਚਰਖਾ ਭੰਨਾ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਅਜਾਬੋਂ ਛੁੱਟੀ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀ ਡਿੱਠੀ।</poem>}}<noinclude>{{rh||12|}}</noinclude> 3zb57gry93bdc5xm8tdkgx66a7o9g5j 220844 220840 2026-06-10T12:58:16Z Mulkh Singh 386 220844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਉਂਦਿਆਂ ਉਠਿ ਖੇਡਿਣ ਲੱਗੀ, ਚਰਖਾ ਛਡਿਆ ਚਾਇ। ਕਤਣ ਕਾਰਣ ਗੋਹੜੇ ਆਂਦੇ, ਗਇਆ ਬਲੇਦਾ ਖਾਇ। ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੜੀ ਅੱਟੀਆਂ, ਨਿਮਾਣੀ ਦੀ ਅੜੀ ਕਪਾਹਿ। ਹੋਰਨਾ ਕੱਤੀਆਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਪੂਣੀਆਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗੀ ਜਾਇ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਸੁਚਜੀਆਂ ਨਾਰੀਂ, ਲੈਸਨ ਸ਼ਹੁ ਗਲ ਲਾਇ। {{center|(7)}} ਅਨੀ ਸਈਓ ਨੀਂ, ਮੈਂ ਕੱਤਿਦੀ ਕੱਤਿਦੀ ਹੁੱਟੀ। ਅੱਤਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੋੜ੍ਹੇ ਰੁਲਦੇ, ਹਥਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ ਜੁੱਟੀ ਸਾਰੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਛੱਲੀ ਇੱਕ ਕੱਤੀ, ਕਾਮ ਮਰੇਂਦਾ ਝੁੱਟੀ ਸੇਜੇ ਆਵਾਂ ਕੰਤ ਨ ਭਾਵਾਂ, ਕਾਈ ਵੱਗ ਗਈ ਕਲਮੁ ਅਪੁੱਠੀ। ਭਲਾ ਭਇਆ ਮੇਰਾ ਚਰਖਾ ਭੰਨਾ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਅਜਾਬੋਂ ਛੁੱਟੀ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀ ਡਿੱਠੀ।</poem>}}<noinclude>{{rh||12|}}</noinclude> f3317309oz52pls7g8zkdul2bpimb2q 250 28409 220845 133452 2026-06-10T12:59:49Z Mulkh Singh 386 220845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(8)}} ਅਨੀ ਜਿੰਦੇ ਮੈਡੜੀਏ, ਤੇਰਾ ਨਲੀਆਂ ਦਾ ਵਖਤੁ ਵਿਹਾਣਾ ਰਾਤੀਂ ਕੱਤੇ, ਦਿਹੀਂ ਅਟੇਰੇਂ, ਗੋਸ਼ੇ ਲਾਇਓ ਤਾਣਾ। ਕੋਈ ਜੋ ਤੰਦ ਪਈ ਅਵੱਲੀ, ਸਾਹਿਬ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਣਾ ਚੀਰੀ ਆਈ ਢਿਲ ਨਾ ਕਾਈ ਕਿਆ ਰਾਜਾ ਕਿਆ ਰਾਣਾ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਡਾਢੇ ਦਾ ਰਾਹੁ ਨਿਮਾਣਾ। {{center|(9)}} ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਉਪਰਿ ਹੋਗ ਨਿਬੇੜਾ ਕਿਆ ਸੂਫੀ ਕਿਆ ਭੰਗੀ। ਜੋ ਰੱਬ ਭਾਵੇ ਸੋਈ ਬੀਸੀ, ਸਾਈ ਬਾਤ ਹੈ ਚੰਗੀ। ਆਪੇ ਏਕ ਅਨੇਕ ਕਹਾਵੈ, ਸਾਹਿਬੁ ਹੈ ਬਹੁ ਰੰਗੀ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਸੁਹਾਗਨਿ ਸੋਈ, ਜੋ ਸ਼ਹੁ ਦੇ ਰੰਗ ਰੰਗੀ। {{center|(10)}} ਆਉ ਕੁੜੇ ਰਲਿ ਝੂੰਮਰ ਪਾਉ ਨੀਂ, ਆਉ ਕੁੜੇ ਰਲਿ ਰਾਮ ਧਿਆਉ ਨੀਂ।</poem>}}<noinclude>{{rh||13|}}</noinclude> 8isjrz7lwoao770dr0bmug7me4x6myk 250 30393 220843 133453 2026-06-10T12:57:35Z Mulkh Singh 386 220843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮਾਣ ਲੈ ਗਲੀਆਂ ਬਾਬਲੁ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਤਿ ਨਾ ਖੇਡਣਿ ਦੇਸੀਆ ਮਾਉ ਨੀਂ। ਸਾਡਾ ਜੀਉ ਮਿਲਣੁ ਨੂੰ ਕਰਦਾ, ਸੁੰਞਾ ਲੋਕ ਬਖੀਲੀ ਮਰਦਾ। ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਪਹਿਲੜਾ ਚਾਉ ਨੀਂ। ਸਈਆਂ ਵਸਨਿ ਰੰਗ ਮਹੱਲੀ। ਚਾਉ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਚੱਲੀ। ਹਥਿ ਅਟੇਰਨ ਰਹਿ ਗਈ ਛੱਲੀ। ਦਰਿ ਮੁਕਲਾਊ ਬੈਠੇ ਆਉ ਨੀਂ। ਉੱਚੇ ਪਿਪਲ ਪੀਂਘਾਂ ਪਈਆਂ, ਸਭ ਸਈਆਂ ਮਿਲ ਝੂਟਨਿ ਗਈਆਂ, ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਗਈ ਲੰਘਾਉ ਨੀਂ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਛੋਡਿ ਆਖਰ ਮਰਿ ਜਾਣਾ। ਕਦੀ ਤਾਂ ਅੰਦਰਿ ਝਾਤਿ ਪਾਉ ਨੀਂ। {{center|(11)}} ਆਖ ਨੀ ਮਾਏ ਆਖ ਨੀਂ, ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਸਾਈਂ ਅੱਗੇ ਆਖੁ ਨੀਂ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਧਾਗੇ ਅੰਤਰਿ ਲਾਗੈ, ਸੂਲਾਂ ਸੀਤਾ ਮਾਸ ਨੀ। ਨਿਤ ਜਣੇਦੀਏ ਭੋਲੀਏ ਮਾਏ, ਜਣ ਕਰਿ ਲਾਇਓ ਪਾਪੁ ਨੀ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ, ਜਾਣਦਾ ਮਉਲਾ ਆਪ ਨੀਂ।</poem>}}<noinclude>{{center|14}}</noinclude> l4meb7j6fkbj5wnc0b0t4k0nkyurp7i 250 30734 220847 133454 2026-06-10T13:02:15Z Mulkh Singh 386 220847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(12)}} ਆਗੈ ਨੈਂ ਡੂੰਘੀ ਮੈਂ ਕਿਤ ਗੁਣ ਲੰਘਸਾਂ ਪਾਰਿ। ਰਾਤ ਅੰਨੇਰੀ ਪੰਧਿ ਦੁਰਾਡਾ, ਸਾਥੀ ਨਹੀਓਂ ਨਾਲਿ। ਨਾਲਿ ਮਲਾਹ ਦੇ ਅਣ ਬਣ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਚੇ, ਮੈਂ ਕੂੜਿ ਵਿਗੋਈ। ਕੈ ਦਰਿ ਕਰੀਂ ਪੁਕਾਰ। ਸਭਨਾਂ ਸਈਆਂ ਸਹੁ ਰਾਵਿਆ, ਮੈਂ ਰਹਿ ਗਈ ਬੇ ਤਕਰਾਰਿ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ, ਮੈਂ ਰੋਨੀਆਂ ਵਖਤਿ ਗੁਜਾਰਿ। {{center|(13)}} ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਬੰਦੇ, ਜੇ ਤੁਧ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪਛਾਤਾ। ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਸਾਨ ਬੰਦੇ, ਉੱਚੜੀ ਮਾੜੀ ਸੁਇਨੇ ਦੀ ਸੇਜਾ। ਹਰ ਬਿਨ ਜਾਣ ਮਸਾਣ ਬੰਦੇ, ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਹੀਂ। ਕਾਹੇ ਕੂੰ ਤਾਣਹਿ ਤਾਣ ਬੰਦੇ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਰੱਬਾਣਾ। ਫ਼ਾਨੀ ਸਭ ਜਹਾਨ ਬੰਦੇ। {{center|(14)}} ਆਸ਼ਕ ਹੋਵੈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਵੈਂ , ਰਾਹ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸੂਈ ਦਾ ਨੱਕਾ, ਤਾਗਾ ਹੋਵੈਂ ਤਾਂ ਜਾਵੈਂ। ਬਾਹਿਰ ਪਾਕ ਅੰਦਰ ਆਲੂਦਾ, ਕਿਆ ਤੂੰ ਸ਼ੇਖ ਕਹਾਵੈਂ। </poem>}}<noinclude>{{center|15}}</noinclude> tdwkd8h1c3zh3dmsem82qdxcnzw0za6 220848 220847 2026-06-10T13:03:59Z Mulkh Singh 386 220848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|(12)}} ਆਗੈ ਨੈਂ ਡੂੰਘੀ ਮੈਂ ਕਿਤ ਗੁਣ ਲੰਘਸਾਂ ਪਾਰਿ। ਰਾਤ ਅੰਨੇਰੀ ਪੰਧਿ ਦੁਰਾਡਾ, ਸਾਥੀ ਨਹੀਓਂ ਨਾਲਿ। ਨਾਲਿ ਮਲਾਹ ਦੇ ਅਣ ਬਣ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਚੇ, ਮੈਂ ਕੂੜਿ ਵਿਗੋਈ। ਕੈ ਦਰਿ ਕਰੀਂ ਪੁਕਾਰ। ਸਭਨਾਂ ਸਈਆਂ ਸਹੁ ਰਾਵਿਆ, ਮੈਂ ਰਹਿ ਗਈ ਬੇ ਤਕਰਾਰਿ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਨਿਮਾਣਾ, ਮੈਂ ਰੋਨੀਆਂ ਵਖਤਿ ਗੁਜਾਰਿ। {{center|(13)}} ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਬੰਦੇ, ਜੇ ਤੁਧ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪਛਾਤਾ। ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਸਾਨ ਬੰਦੇ, ਉੱਚੜੀ ਮਾੜੀ ਸੁਇਨੇ ਦੀ ਸੇਜਾ। ਹਰ ਬਿਨ ਜਾਣ ਮਸਾਣ ਬੰਦੇ, ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਹੀਂ। ਕਾਹੇ ਕੂੰ ਤਾਣਹਿ ਤਾਣ ਬੰਦੇ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਰੱਬਾਣਾ। ਫ਼ਾਨੀ ਸਭ ਜਹਾਨ ਬੰਦੇ। {{center|(14)}} ਆਸ਼ਕ ਹੋਵੈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਵੈਂ , ਰਾਹ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸੂਈ ਦਾ ਨੱਕਾ, ਤਾਗਾ ਹੋਵੈਂ ਤਾਂ ਜਾਵੈਂ। ਬਾਹਿਰ ਪਾਕ ਅੰਦਰ ਆਲੂਦਾ, ਕਿਆ ਤੂੰ ਸ਼ੇਖ ਕਹਾਵੈਂ। </poem>}}<noinclude>{{center|15}}</noinclude> cxjracnp6vg4k1dao1nqy4zdgruu5yn 250 30740 220838 133455 2026-06-10T12:52:01Z Mulkh Singh 386 220838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਜੇ ਫਾਰਗ ਥੀਵੈਂ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਮਰਾਤਬਾ ਪਾਵੈਂ। {{center|(15)}} ਆਖ਼ਰ ਦਾ ਦਮ ਬੁਝ, ਵੇ ਅੜਿਆ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵੰਞਾਈਆ ਏਂਵੇ, ਬਾਕੀ ਰਹੀਆ ਨਾ ਕੁਝ ਵੇ ਅੜਿਆ। ਦਰਿ ਤੇ ਆਇ ਲੱਥੇ ਵਾਪਾਰੀ, ਜੈਥੋਂ ਲੀਤੀਆ ਵਸਤੁ ਉਧਾਰੀ। ਜਾਂ ਤਰਿ ਥੀਂਦਾ ਹੀ ਗੁਝਿ ਵੇ ਅੜਿਆ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਲੁਝ ਕੁਲਝਿ ਨਾ ਲੁੱਝਿ ਵੇ ਅੜਿਆ। {{center|(16)}} ਆਖਰ ਪਛੋਤਾਵੇਂਗੀ ਕੁੜੀਏ, ਉਠਿ ਹੁਣ ਢੋਲ ਮਨਾਇ ਲੈ ਨੀਂ। ਸੂਹੇ ਸਾਵੇ ਲਾਲ ਬਾਣੇ ਕਰਿ ਲੈ ਕੁੜੀਏ ਮਨ ਦੇ ਭਾਣੇ। ਇਕੁ ਘੜੀ ਸ਼ਹੁ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਣੇ, ਜਾਸਣਿ ਰੰਗ ਵਟਾਇ। ਕਿੱਥੇ ਨੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲਿ ਦੇ ਹਾਣੀ, ਕੱਲਰ ਵਿਚਿ ਸਭ ਜਾਇ ਸਮਾਣੀ। ਕਿਥੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਉਹ ਜਵਾਨੀ, ਕਿਥੇ ਤੇਰੇ ਹੁਸਨ ਹਵਾਇ। ਕਿੱਥੇ ਨੀਂ ਤੇਰੇ ਤੁਰਕੀ ਤਾਜ਼ੀ, ਸਾਈਂ ਬਿਨੁ ਸਭ ਕੂੜੀ ਬਾਜ਼ੀ। ਕਿਥੇ ਨੀਂ ਤੇਰਾ ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ, ਹੋਏ ਖਾਕ ਸੁਆਹਿ।</poem>}}<noinclude>{{center|16}}</noinclude> tldar8240ckwfvphvalzzxna81yz0k5 220846 220838 2026-06-10T13:01:08Z Mulkh Singh 386 220846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਜੇ ਫਾਰਗ ਥੀਵੈਂ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਮਰਾਤਬਾ ਪਾਵੈਂ। {{center|(15)}} ਆਖ਼ਰ ਦਾ ਦਮ ਬੁਝ, ਵੇ ਅੜਿਆ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵੰਞਾਈਆ ਏਂਵੇ, ਬਾਕੀ ਰਹੀਆ ਨਾ ਕੁਝ ਵੇ ਅੜਿਆ। ਦਰਿ ਤੇ ਆਇ ਲੱਥੇ ਵਾਪਾਰੀ, ਜੈਥੋਂ ਲੀਤੀਆ ਵਸਤੁ ਉਧਾਰੀ। ਜਾਂ ਤਰਿ ਥੀਂਦਾ ਹੀ ਗੁਝਿ ਵੇ ਅੜਿਆ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਲੁਝ ਕੁਲਝਿ ਨਾ ਲੁੱਝਿ ਵੇ ਅੜਿਆ। {{center|(16)}} ਆਖਰ ਪਛੋਤਾਵੇਂਗੀ ਕੁੜੀਏ, ਉਠਿ ਹੁਣ ਢੋਲ ਮਨਾਇ ਲੈ ਨੀਂ। ਸੂਹੇ ਸਾਵੇ ਲਾਲ ਬਾਣੇ ਕਰਿ ਲੈ ਕੁੜੀਏ ਮਨ ਦੇ ਭਾਣੇ। ਇਕੁ ਘੜੀ ਸ਼ਹੁ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਣੇ, ਜਾਸਣਿ ਰੰਗ ਵਟਾਇ। ਕਿੱਥੇ ਨੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲਿ ਦੇ ਹਾਣੀ, ਕੱਲਰ ਵਿਚਿ ਸਭ ਜਾਇ ਸਮਾਣੀ। ਕਿਥੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਉਹ ਜਵਾਨੀ, ਕਿਥੇ ਤੇਰੇ ਹੁਸਨ ਹਵਾਇ। ਕਿੱਥੇ ਨੀਂ ਤੇਰੇ ਤੁਰਕੀ ਤਾਜ਼ੀ, ਸਾਈਂ ਬਿਨੁ ਸਭ ਕੂੜੀ ਬਾਜ਼ੀ। ਕਿਥੇ ਨੀਂ ਤੇਰਾ ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ, ਹੋਏ ਖਾਕ ਸੁਆਹਿ।</poem>}}<noinclude>{{center|16}}</noinclude> m2bnd9xvyu5uqyrepa8ec5gukfz8jox 220849 220846 2026-06-10T13:05:10Z Mulkh Singh 386 220849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਜੇ ਫਾਰਗ ਥੀਵੈਂ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਮਰਾਤਬਾ ਪਾਵੈਂ। {{center|(15)}} ਆਖ਼ਰ ਦਾ ਦਮ ਬੁਝ, ਵੇ ਅੜਿਆ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵੰਞਾਈਆ ਏਂਵੇ, ਬਾਕੀ ਰਹੀਆ ਨਾ ਕੁਝ ਵੇ ਅੜਿਆ। ਦਰਿ ਤੇ ਆਇ ਲੱਥੇ ਵਾਪਾਰੀ, ਜੈਥੋਂ ਲੀਤੀਆ ਵਸਤੁ ਉਧਾਰੀ। ਜਾਂ ਤਰਿ ਥੀਂਦਾ ਹੀ ਗੁਝਿ ਵੇ ਅੜਿਆ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਲੁਝ ਕੁਲਝਿ ਨਾ ਲੁੱਝਿ ਵੇ ਅੜਿਆ। {{center|(16)}} ਆਖਰ ਪਛੋਤਾਵੇਂਗੀ ਕੁੜੀਏ, ਉਠਿ ਹੁਣ ਢੋਲ ਮਨਾਇ ਲੈ ਨੀਂ। ਸੂਹੇ ਸਾਵੇ ਲਾਲ ਬਾਣੇ ਕਰਿ ਲੈ ਕੁੜੀਏ ਮਨ ਦੇ ਭਾਣੇ। ਇਕੁ ਘੜੀ ਸ਼ਹੁ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਣੇ, ਜਾਸਣਿ ਰੰਗ ਵਟਾਇ। ਕਿੱਥੇ ਨੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲਿ ਦੇ ਹਾਣੀ, ਕੱਲਰ ਵਿਚਿ ਸਭ ਜਾਇ ਸਮਾਣੀ। ਕਿਥੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਉਹ ਜਵਾਨੀ, ਕਿਥੇ ਤੇਰੇ ਹੁਸਨ ਹਵਾਇ। ਕਿੱਥੇ ਨੀਂ ਤੇਰੇ ਤੁਰਕੀ ਤਾਜ਼ੀ, ਸਾਈਂ ਬਿਨੁ ਸਭ ਕੂੜੀ ਬਾਜ਼ੀ। ਕਿਥੇ ਨੀਂ ਤੇਰਾ ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ, ਹੋਏ ਖਾਕ ਸੁਆਹਿ।</poem>}}<noinclude>{{center|16}}</noinclude> tldar8240ckwfvphvalzzxna81yz0k5 250 30742 220850 133457 2026-06-10T13:06:32Z Mulkh Singh 386 220850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸੇਈ ਰਾਤੀਂ ਲੇਖੇ ਪਈਆਂ, ਜਿਕੇ ਨਾਲ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲੀਆਂ। ਜਿਸ ਤਨ ਲੱਗੀ ਸੋਈ ਤਨ ਜਾਣੈ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਸੁਖਾਲੀਆਂ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਬਿਰਹੋਂ ਤੁਸਾਡੇ ਜਾਲੀਆਂ। {{center|(18)}} ਇਕਿ ਦੁਇ ਤਿਨ ਚਾਰਿ ਪੰਜ, ਛਿਇ ਸਤਿ ਅਸੀਂ ਅਠਿ ਨਉਂ। ਚਰਖਾ ਚਾਇ ਸੱਭੇ ਘਰਿ ਗਈਆਂ, ਰਹੀ ਇਕੇਲੀ ਇਕਿ ਹਉਂ। ਜੇਹਾ ਰੇਜਾ ਠੋਕਿ ਵਣਾਇਓ, ਤੇਹੀ ਚਾਦਰ ਤਾਣਿ ਸਉਂ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਆਇ ਲਗੀ ਹੁਣਿ ਛਕਿ ਪਉਂ। {{center|(19)}} ਇਕੁ ਅਰਜ਼ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦੀ, ਸੁਣ ਜਿੰਦੂ ਨੀ। ਸੁਰਤਿ ਦਾ ਤਾਣਾ, ਨਿਰਤਿ ਦਾ ਬਾਣਾ, ਹਰਿ ਹਰਿ ਪੇਟਾ ਵੁਣਿ ਜਿੰਦੂ ਨੀ। ਕਾਹੇ ਕੋ ਝੂਰੇਂ ਤੇ ਝਖਿ ਮਾਰੈਂ, ਰਾਮੁ ਭਜਨੁ ਬਿਨੁ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰੈ, ਬੀਜਿਆ ਹੀ ਸੋ ਲੁਣਿ ਜਿੰਦੂ ਨੀ। ਕਾਹੇ ਗਰਬਹਿੰ ਦੇਖ ਜੁਆਨੀ, ਤੈਂ ਜੇਹੀਆਂ ਕਈਆਂ ਖਾਨ-ਖਵਾਨੀ, ਕਾਲਿ ਲਈਆਂ ਸਭੁ ਚੁਣਿ ਜਿੰਦੂ ਨੀ।</poem>}}<noinclude>{{center|18}}</noinclude> ewg9fneil9f9o50nihlsxloi3twhypx 250 30787 220851 133458 2026-06-10T13:07:19Z Mulkh Singh 386 220851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਗਦਾਈ, ਪੱਛੀ ਪੂਣੀ ਦੇਹਿ ਲੁਟਾਈ, ਸ਼ਹੁ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਹੈਂ ਹੁਣ ਜਿੰਦੂ ਨੀ। {{center|(20)}} ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਾਹੀਂ, ਕੋਈ ਬਾਤ ਚਲਣੁ ਦੀ ਕਰੁ ਵੋ। ਵੱਡੇ ਉਚੇ ਮਹਲ ਉਸਾਰਿਓ, ਗੋਰ ਨਿਮਾਣੀ ਘਰੁ ਵੋ। ਜਿਸ ਦੇਹੀ ਦਾ ਤੂੰ ਮਾਣ ਕਰੇਨੈ, ਜਿਉਂ ਪਰਛਾਵੇ-ਢਰੁ ਵੋ। ਛੋਡ ਤ੍ਰਿਖਾਈ ਪਕੜਿ ਹਲੀਮੀ ਭੈ ਸਾਹਿਬ ਥੀਂ ਡਰੁ ਵੋ। ਕਹੈ ਹੁਸੈਨ ਹਯਾਤੀ ਲੋੜੇਂ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਥੀਂ ਅਗੇ ਮਰ ਵੋ। {{center|(21)}} ਇਸ਼ਕ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਕਾਇਮ ਦਾਇਮ, ਕਬਹੂੰ ਨਾ ਥੀਵੇ ਬੇਹਾ। ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਨ ਭੁੱਲੀ, ਦੁਆਇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਏਹਾ। ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਸੰਦੀ ਖਿਡੰਦੀ, ਸ਼ਾਹਾਂ ਥੋਂ ਘੁੰਦਗਟ ਕੇਹਾ। ਸ਼ਹੁ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਬੋਲੈਂ, ਏਹ ਗੁਮਾਨ ਕਿਵੇਹਾ। ਚਾਰੇ ਨੈਣ ਗਡਾਵਡ ਹੋਏ, ਵਿਚ ਵਿਚੋਲਾ ਕੇਹਾ। ਉੱਛਲ ਨਦੀਆਂ ਤਾਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਵਿਚ ਬਰੇਤਾ ਕੇਹਾ।</poem>}}<noinclude>{{center|19}}</noinclude> ql4bqj94neq9nmz52ey26k8yxn11ydo 252 31308 220917 219256 2026-06-11T08:54:08Z Mulkh Singh 386 220917 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q139916458 |Title=[[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ]] |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to5="ਭੂਮਿਕਾ" 6="ਸਮਰਪਣ" 7="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ]] n1k3lh99ikpl6qh71ctkdfr6ok4r8kr 0 32900 220897 125517 2026-06-11T01:39:50Z SGill (WMF) 43 220897 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ | author = ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ | translator = ਸ: ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ | section = | previous = | next = [[/ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ/]] | year = | notes = }} <pages index="ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ.pdf" from=1 to=2 /> {{Auxiliary Table of Contents| *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ|ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸੁਮੱਤਿ|ਸੁਮੱਤਿ]] *[[ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ/ਸਲੋਚਨਾ|ਸਲੋਚਨਾ]] }} 0x3tdarikjcpgddxnxryooodaxjmqv0 220898 220897 2026-06-11T01:40:05Z SGill (WMF) 43 [[Special:Contributions/SGill (WMF)|SGill (WMF)]] ([[User talk:SGill (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/220897|220897]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ 220898 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ | author = ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ | translator = ਸ: ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ | section = | previous = | next = [[/ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਆਲੋਕ/]] | year = | notes = }} <pages index="ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ.pdf" from=1 to=2 /> ncxubyh18rr605bs2mlbnepf6kmo3gm 250 56377 220820 153098 2026-06-10T12:08:58Z Mulkh Singh 386 220820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|14||ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ}}</noinclude>{{gap}}ਹਰ ਪਾਸਾ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਵੱਧ ਕਬੂਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਤਾਕਤ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਾਜਾ ਵੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ। {{gap}}ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਬੋਲ-ਬੁਲਾਰਾ ਗਰਮ ਤੋਂ ਗੁਰਮਤਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਤਕਰਾਰ ਨੇ ਕਈਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦਾਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਆ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਖਿਲਰਨ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਵਿਚਾਲੇ ਫਾਸਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਧਿਆ। {{gap}}ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਗੁੱਟਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਵੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚੁੰਝਾਂ, ਨਹੁੰਦਰਾਂ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਾਣਿਆਂ ਉੱਪਰ ਲਹੂ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣੀ ਸੀ। {{gap}}ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸੀ। ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕਾ ਵਾਪਰ ਜਾਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਫੁੱਲੇ ਫੰਘ ਮੱਠੀ-ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਫੰਘ ਸਿੱਧੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਕੀ ਕਲਗੀ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਸ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕੀਤਾ। ਕੁਛ ਸੋਚਿਆ। ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਆਸਰੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਸਾਥੀ ਵੀ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਉਡਾਨ ਭਰਨ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਦੇਖਦਿਆਂ-ਦੇਖਦਿਆਂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀ ਬੱਦਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਕਬੂਤਰ ਥੱਲੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। {{gap}}ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉੱਡਦੇ ਕਬੂਤਰ ਖਲਾਅ ਨੂੰ ਮੱਥ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਥੱਲੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੌਣਾਂ ਪਰਵਾਜ਼ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਧੌਂਕਣੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।{{nop}}<noinclude></noinclude> 50hpbmo6ema8lay7m6gdwzvowpyw8l6 250 56496 220821 153126 2026-06-10T12:11:24Z Mulkh Singh 386 220821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|24||ਅੰਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ}}</noinclude>ਸੀ। ਮਾਂ-ਰਿੱਛ ਦੀ ਗੱਲ ਨੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਛੋਹ ਦੇ ਦੁੱਖੋ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਮਿੱਠੂ ਨੂੰ ਜੇ ਜੰਗਲ-ਪਿਆਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਨਿਰਦਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਿੱਠੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਕਿ ਮਾਂ-ਰਿੱਛ ਬਦਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦੇਵੇ। {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਿਣ-ਭਿਣ ਕਰਦੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਕੋਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਿਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਵਸਤੂ ਪਿੱਛੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮਾਂ-ਰਿੱਛ ਨੇ ਮਿੱਠੂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਖੂਬ ਸੀ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉਖੜੇ-ਤਪੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗੀ। ਅਸੀਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਈਏ ਜਿਹੜਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵੱਖੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਖੂਬ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਲੁਕ-ਛੁਪ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" {{gap}}ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਓਰਾ ਮਾਂ-ਰਿੱਛ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿੱਠੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਔਂਗੇ ਉਸਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲਹੂ ਦੀ ਜਿਵੇਂ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਮਿੱਠੂ ਕੰਬ ਗਿਆ। ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਥੋਂ ਉੱਡ ਪਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਨਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ।{{nop}}<noinclude></noinclude> mz8q90z4sz127ng6htf4jgmkqzmw2da 250 56497 220822 153127 2026-06-10T12:11:48Z Mulkh Singh 386 220822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਤੋਤਾ||25}}</noinclude>{{gap}}ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੋਂ ਪਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੰਘ ਗਈ। ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਓ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ। ਉਹ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾ ਭੁਲਾ ਸਕਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਉਸ ਕੁੱਤੇ 'ਤੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਰਾਈ ਸੀ। {{gap}}ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸੇ ਰਾਹੋਂ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਮਿੱਠੂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਪਵਨ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਮਿੱਠੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਭੋਂਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਜਰੇ 'ਤੇ ਪਈ ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਿਆ ਵੀਰਾਨ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਓਪਰਾ-ਓਪਰਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਆ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਿੱਠੂ ਹੋਰ ਨੀਵੀਂ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਆ ਬੈਠਾ। {{gap}}ਤਦੇ ਪਵਨ ਦੀ ਮੰਮੀ ਬੋਲ ਪਈ, "ਕਿੱਥੇ ਰਿਹਾ ਤੂੰ ਇੰਨੇ ਦਿਨ?" {{gap}}ਮਿੱਠੂ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਜੋਤੀ ਨੇ ਪਵਨ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਹਰਕਤ ਨੇ ਮਿੱਠੂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੈਦ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਆਇਆ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਕੱਲਿਆਂ ਨਾ ਜਾਇਆ ਕਰੋ। ਪਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਰਾਹੋਂ ਕੱਲਿਆਂ ਸਕੂਲ ਨਾ ਭੇਜਿਓ।" {{gap}}ਪਵਨ ਅੱਗੇ ਹੋ ਬੋਲਿਆ, "ਕਿਉਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" {{gap}}ਮਿੱਠੂ ਨੇ ਗੱਲ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਿੱਛ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਉਹ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ।"{{nop}}<noinclude></noinclude> ox9s74h0f4jq3p0ak5jdomurrhjwe9o 250 56499 220823 153129 2026-06-10T12:14:53Z Mulkh Singh 386 220823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{c|{{x-larger|'''ਜਨਮ ਦਿਨ'''}}}} {{gap}}ਅੱਜ ਠੰਢ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਚਲਦੀ ਹਵਾ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਪਏ ਲੀੜੇ ਠੰਢ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਸੱਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ। {{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਧਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਜਿਧਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ, ਹਵਾ ਉਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਔਖਾ ਅਤੇ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਉਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜੇ ਗੁਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਭਾਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਉਹ ਓਨੇ ਕੁ ਗ਼ੁਬਾਰੇ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਗ਼ੁਬਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਖੁਦ ਫੁਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਜਾਉਂਦਾ। {{gap}}ਠੰਢ ਕਰਕੇ ਉਹ ਔੱਜ ਦੇਰ ਤਕ ਇਥੇ ਠਹਿਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਬੱਂਦਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮੀਹ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਉਹ ਸੂਰਜ ਛੁਪਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਥੇ ਪੁੱਜਦਾ। ਹਲਕਾ-ਹਲਕਾ ਨ੍ਹੇਰਾ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਓਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਓਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਜਦ ਤਕ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਨਾ ਵਿਕ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਥੱਕ ਨਾ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਨ੍ਹੇਰ-ਚਾਣਨ ਵਿਚ ਗ਼ੁਬਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਬਗ਼ੀਚਾ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈ ਗ਼ੁਬਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਪੈਰ ਪੁੱਟਦਾ ਇਧਰ-ਓਧਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{nop}}<noinclude></noinclude> noieeql0sk8bh1e2sc5n0kpel5qrzur 250 56501 220824 153153 2026-06-10T12:15:27Z Mulkh Singh 386 220824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਜਨਮ ਦਿਨ||29}}</noinclude>ਸੀ। ਉਹ ਰੂਪ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਤਕ ਲਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਰੂਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਮਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}"ਇਹ ਗੁਬਾਰਾ ਮੈਂ ਲਵਾਂਗੀ। ਕੇਕ ਕੱਟਣ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂਗੀ..." {{gap}}ਕੇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾ ਲੈ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" {{gap}}"ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੇਕ ਬਣਵਾਇਆ। ਖਾ ਲਿਓ ਜਿੰਨਾ ਜੀਅ ਕਰੇ।" {{gap}}"ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੋਹ ਕੇ ਖਾਵਾਂਗੀ।" {{gap}}"ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਲੇਟ ਵੱਲ ਝਾਕਣ ਵੀ ਨਾ ਦੇਵਾਂਗੀ..." {{gap}}"ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡੋ। ਪਰ ਇਧਰ ਦੇਖੋ। ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ, ਦੱਸੋ।" {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਸੰਦ ਹਨ। ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਉਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ..." {{gap}}ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਗੁਬਾਰੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜੋ ਦੇਖ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਜਨਮ ਦਿਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਲੋਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਇਹ ਮੰਗ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਵਾ-ਵਰੋਲੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ। {{gap}}ਜਦ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਛੜ ਚੁੱਕ ਮੰਗਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਣਾ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਪੈਸੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੰਗਣ ਸਮੇਂ ਫੈਲੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਲੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਜਦ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਅਣਜਾਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਸੀਸ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਭ ਦੇਰ ਤਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ।{{nop}}<noinclude></noinclude> m05ir1qkowy7b1rpzewn7u2pp12yrzo 250 56503 220825 153147 2026-06-10T12:15:57Z Mulkh Singh 386 220825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਜਨਮ ਦਿਨ||31}}</noinclude>ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਜਾਗ ਪਈ ਸੀ। {{gap}}ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਆਈ ਲਾਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਥੱਲੇ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਠੰਢੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਉੱਪਰ ਫੇਰਿਆ। ਢਿੱਡ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢਾ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਹਲਚਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੋਹਰੇ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਧ-ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਜਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਕਈ ਪਛਾਣੇ-ਅਣਪਛਾਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ-ਹੋ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਉਹ ਵੀ ਲੋਰ ਵਿਚ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਘੁੰਮਣ ਲੌਂਗਾ। {{gap}}ਘੁੰਮਦਿਆਂ-ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਛੱਤ ਪਾੜ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਰਲ-ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਅਸਮਾਨ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। {{gap}}ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੂਲੇ-ਕੂਲੇ ਹੱਥ ਲੱਗੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਸੱਦ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਢ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਕੁਝ ਨਾ ਖਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੌਂਲਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਜਿੱਧਰ ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ, ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ। {{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀ-ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਛੱਡਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕੱਲਾ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਪਲ-ਪਲ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਸੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।{{nop}}<noinclude></noinclude> c2b5h9ciutctvjlpora0vlxakodrbwv 250 56505 220826 153148 2026-06-10T12:16:30Z Mulkh Singh 386 220826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਘਰ'''}}}} {{gap}}ਜੋ ਮਾਹੌਲ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਬਾਹਰ ਤੇਜ਼ ਲੂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਗਰਮ ਹਵਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿੰਨਾ ਤਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{Css image crop |Image = ਅੱਧੀ_ਚੁੰਝ_ਵਾਲੀ_ਚਿੜੀ.pdf |Page = 36 |bSize = 423 |cWidth = 204 |cHeight = 318 |oTop = 242 |oLeft = 62 |Location = left |Description = }} {{gap}}ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬਾਵਾ, ਗਗਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਮੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੋਈ ਡਿਸਕਵਰੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਤੀਜਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਘੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਸਮਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਲੂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ।{{nop}}<noinclude></noinclude> syp6ss7y3uwr6de5hjno7hi1e7tszdq 250 56506 220827 153149 2026-06-10T12:16:54Z Mulkh Singh 386 220827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|36||ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ}}</noinclude>{{gap}}ਅਚਾਨਕ ਸਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਦ ਗਗਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੀਖਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਮੰਮੀ, ਉਹ ਦੇਖੋ, ਸ਼ਾਰਕ! ਉਹ... ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੂਲਰ 'ਤੇ ਆ ਬੈਠੀ ਏ!" {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਸੱਚੀ ਬਾਹਰ ਪਏ ਕੂਲਰ ਉੱਪਰ ਇਕ ਸਾਰਕ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚੁੰਝ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਜੀਭ ਬਾਹਰ ਲਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੇਜ਼ ਚਲਦੇ ਸਾਹਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਇਕ ਟੱਕ ਸ਼ਾਰਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਤਦੇ ਬਾਵਾ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਗਨ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ, ਰਸੋਈ 'ਚੋਂ ਕੌਲੀ 'ਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆ...।" {{gap}}"ਤੂੰ ਜਾ...। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।" {{gap}}"ਤੈਨੂੰ, ਇਹ ਸ਼ਾਰਕ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਏ ਨਾ।" {{gap}}"ਹਾਂ...।" {{gap}}"ਤਾਂ. ਫੇਰ ਜਾ। ਪਾਣੀ ਲੈ ਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ।" {{gap}}ਬਾਵੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਗਗਨ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਰਕ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਸੀ। {{gap}}ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗਗਨ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਇਆ। {{gap}}ਸਾਰਕ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਮਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਦੋਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੇਕ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧਿਆ। {{gap}}ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦਿੰਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਰਕ ਕੂਲਰ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਟਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਉੱਪਰ ਜਾ ਬੈਠੀ। {{gap}}ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੈ ਰਹੀ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਕਾਰਨ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਪੈਰ ਟਿਕਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਤਾਰ ਉੱਪਰ ਜਾ ਬੈਠੀ ਸ਼ਾਰਕ ਦਾ ਮੂੰਹ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਸ ਕਾਰਨ! ਪਤਾ ਨਹੀਂ....।{{nop}}<noinclude></noinclude> kn1pb5erck6htyua3lwnt076c4q62a0 250 56510 220828 153159 2026-06-10T12:17:35Z Mulkh Singh 386 220828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਘਰ||37}}</noinclude>ਏ। ਪਰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" {{gap}}"ਐਸੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਏਂ, ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਏਂ। ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਕਿਹੜੀ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਏ, ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਤੇਰੇ ਜਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਡਰ ਨਾ...।" {{gap}}"ਅਸੀਂ ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਬਸਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੀ। ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਕਈ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਕਈ ਘਰ ਬੋਟਾਂ 'ਤੇ ਆਂਡਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਰੁਲ ਗਏ.." ਬੋਲਦਿਆਂ-ਬੋਲਦਿਆਂ ਸ਼ਾਰਕ ਦਾ ਗਲਾ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਵਰਤੀ ਰਹੀ। ਤਦ ਉਹਦਾ ਸਾਥੀ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਬੋਲਿਆ, "ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਏ, ਓਥੇ ਕੁਝ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਏ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਬਣਨਾ ਏ, ਪਰ ਅਸੀਂ... ਸਾਡਾ ਘਰ...।" ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਰਕ ਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਘੁੱਟ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਟੁੱਟਵੀਂ, ਸੋਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲੀ, "ਉਥੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਦੀ ਇਕ ਬਸਤੀ ਦੇ ਇਕ ਘਰ 'ਚ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਮਕਾਨ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਲੱਭ ਲਈ। ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਕੁ ਦਿਨ ਹੀ ਚੈਨ ਨਾਲ ਰਹੇ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿ ਸਾਡੇ ਉੱਪਰ ਮੁੜ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਪਈ। {{gap}}ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਘਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਾਡੇ ਆਲ੍ਹਣੇ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਗਈ। ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਚੀਖਿਆ, "ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ। ਜਿੱਧਰ ਦੇਖੋ ਤਿਣਕੇ ਹੀ ਤਿਣਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ...।" ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਥੋਲਣੋ ਰੋਕ ਲਿਆ। {{gap}}ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਈ ਸ਼ਾਰਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, "ਉਹ ਆਦਮੀ ਪੋੜੀ ਲਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਲ੍ਹਣੇ 'ਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਨਾ ਆਏ ਪਰ ਸਾਡਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਉਸ ਨੇ ਇਕੋ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਤੇ ਹਵਾ 'ਚ ਉਛਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਆਂਡੇ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਏ।{{nop}}<noinclude></noinclude> bagcit72n6p1pkmxh2vlvfxib5q1vo0 250 56514 220829 153161 2026-06-10T12:18:04Z Mulkh Singh 386 220829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਘਰ||39}}</noinclude>ਗਿਆ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਘਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਆਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਜਦ ਉਹ ਜੋੜਾ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਲੂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੂਲਰ ਉੱਪਰ ਆ ਟਿਕਿਆ ਤਾਂ ਗਗਨ ਤੇ ਬਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। {{gap}}ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਗਗਨ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲ ਪਿਆ, "ਤੁਸੀ ਘਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਨਾ...। ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਘਰ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ...। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕੋਗੇ।" {{gap}}ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬਾਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏ। ਇਹ ਘਰ ਅਸੀਂ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਬਣਵਾ ਕੇ ਲਿਆਏ ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ...।" {{gap}}ਸ਼ਾਰਕ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਛੁਪਾ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਹ ਬੋਲ ਹੀ ਪਈ, "ਕਿਥੇ ਰੱਖਿਆ ਏ... ?" {{gap}}"ਉੱਪਰ..." ਕਹਿ ਕੇ ਗਗਨ ਤੇ ਬਾਵਾ ਪੌੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਛੱਤ ਵੱਲ ਨੱਠ ਪਏ। {{gap}}ਗਰਮ ਹਵਾ ਖਹਿ-ਖਹਿ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਰਸ਼ ਤਵੇ ਵਾਂਗ ਤਪਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਘਰ ਦੇਖਣ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਾਰਥਕ ਸੀ। {{gap}}ਲੋਹੇ ਦੀ ਤਪੀ ਰੇਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ਾਰਕ ਜੋੜੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਾਵਾ ਨੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੂਰ ਰੱਖੇ ਘਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਦੇਖੋ, ਉਹ ਏ ਤੁਹਾਡਾ ਨਵਾਂ ਘਰ।" {{gap}}ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੰਮੀ ਵੀ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਲੰਮੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਖਿਸਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਛੱਤ ਉੱਪਰ ਡੱਬ-ਖੜੱਬੀ ਛਾਂ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਹਿੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਸ਼ਾਰਕ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਾਰਕ ਖੁਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਸ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਉਡਾਰੀ ਭਰੀ ਅਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਆਲ੍ਹਣੇ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖ ਆਈ।{{nop}}<noinclude></noinclude> 52u7sm59oxryqzzdeg6wxdogfd8x83c 250 56595 220830 153169 2026-06-10T12:20:22Z Mulkh Singh 386 220830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਜੰਗਲ||43}}</noinclude>ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ...।" {{gap}}ਸ਼ੇਰਨੀ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲੀ, "ਕੱਲੀ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਓਥੇ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਏ...।" ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਸਾ ਬਦਲ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਝੂਠ ਬੋਲਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਜਾਨ... ਵਿਚਾਰੀ...।" {{gap}}ਪੂਛ ਕਟਾ ਬੱਚਾ ਖਰਮਸਤੀ ਕਰਦਾ ਬੋਲਿਆ, "ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਸੀ। ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਜਣੇ ਓਥੇ 'ਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।" {{gap}}ਦੂਜੇ ਨੇ ਗੱਲ ਦੀ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, "ਓਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਰ ਜਾਨਵਰ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੜੀ ਵੱਲ ਹੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।" {{gap}}ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਵਾਰਗੀ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਹੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਪੂਛ ਕਟਾ ਬੋਲ ਪਿਆ, "ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਗੱਡੀ ਚੱਲੀ ਏ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵੀ ਕਰ ਆਈ ਏ...।" {{gap}}ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਫੈਲਾਅ ਕੇ ਅਤੇ ਪੂਛ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, "ਉਹ ਗੱਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੇ ਡੰਡਿਆਂ ਉੱਪਰ ਦੌੜਦੀ ਏ...।" {{gap}}ਪਹਿਲਾ, "ਓਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਬਹੁਤ ਏ....।" {{gap}}ਪੂਛ ਕਟੇ ਨੇ ਪਿਛੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝਿਆ, "ਚਿੜੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ... ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖੂਬ ਮਾਰ-ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ...।" {{gap}}ਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਦੇਖ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਡਰ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਨਾ ਰੱਖਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਹੁਣ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੁਦਗੁਦੀ ਪਹਾੜੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਮਾਂ ਚਿੜ ਗਈ। ਉਸ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡਾ ਛੰਡਿਆ ਅਤੇ ਪੂਛ ਘੁਮਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮਿਆਂਕਦੇ ਹੋਏ ਦੂਰ ਜਾ ਪਏ। {{gap}}ਥੋੜ੍ਹੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਥਾਂ ਸਿਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਵਲ ਵਧਣ ਲੱਂਗੇ। {{gap}}ਮਾਰ ਖਾ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।{{nop}}<noinclude></noinclude> dky12dcs737d5xbpix5hmuokrz9wbtn 250 56596 220831 153173 2026-06-10T12:20:56Z Mulkh Singh 386 220831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|44||ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ}}</noinclude>{{gap}}ਸ਼ੇਰਨੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਵੇਖ-ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਪਈ। ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ, ਹੁਣ ਸ਼ੇਰਨੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿੱਥ ਉੱਪਰ ਆ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਇਕੋ ਸੁਰ ਵਿਚ ਬੋਲੇ, "ਅਸੀਂ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਵਾਂਗੇ! ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਗੱਡੀ ਵਿਖਾ ਲਿਆਓ।" {{gap}}ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}"ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਏ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬੱਚੇ ਓ," ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੈਰਾਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਨਾਂਹ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਜੋਸ਼ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲੇ, "ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜਾਵਾਂਗੇ। .... ਅਸੀਂ 'ਕੱਲੇ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।" {{gap}}ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਉੱਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, "ਜੇ ਚਿੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ...ਅਸੀਂ ਚਿੜੀ ਤੋਂ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਆਂ।" {{gap}}ਮਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੜੀ ਤੋੜਨੀ ਚਾਹੀ, "ਰਾਹ 'ਚ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ..।" {{gap}}ਪੂਛ ਕਟਾ ਬੋਲ ਪਿਆ, "ਜਦ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" {{gap}}ਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਅੱਗੇ ਬੇਬਸ ਸੀ। ਪਰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। {{gap}}ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਆਈ। ਇਕ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਆ...'ਕੱਲੇ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ..।" {{gap}}ਦੂਜਾ ਬੋਲਿਆ, "ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੜੀ ਕੋਲੋਂ ਰਾਹ ਪੁੱਛ ਲਵਾਂਗੇ।" {{gap}}ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਅਗ੍ਹਾਂ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿ ਚਿੜੀ ਵੱਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਖਦਿਆਂ-ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ।{{nop}}<noinclude></noinclude> i7r40tgg6g1n2g0lfc1o6iobjef04se 250 56597 220832 153174 2026-06-10T12:21:28Z Mulkh Singh 386 220832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਜੰਗਲ||45}}</noinclude>{{gap}}ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੀ ਦੇਹ ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਕਦਮ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰਲੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਲ-ਮੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤਕ ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਈ ਸੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਸ਼ੇਰਨੀ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਅਟਲ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਹੁਣ ਵੀ ਦੁਬਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਸ਼ੇਰਨੀ ਵੱਲ ਝਾਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੇ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਓਥੇ ਹੀ ਪਏ ਰਹੇ। {{gap}}ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਸਮਝੌਤਾ ਹੀ ਆਖਰੀ ਰਾਹ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਰਮੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਿਆਂ ਬੋਲੀ, "ਦੇਖੋ, ਰਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਏ...। ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਏ।" {{gap}}"ਅਸੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਣਾ ਏ....।" {{gap}}"ਚੰਗੇ ਬੱਚੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਥਾਂ ਰਾਖੀ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?" ਮਾਂ ਨੇ ਕੋਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਟਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਲਾਡਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲੈ ਚੱਲਾਂਗੀ। ...ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਚੱਲਾਂਗੇ... 'ਕੱਠੇ।" {{gap}}ਦਿਲਾਸਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਟਪੂਸੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਜਦ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਗੂਹੜਾ ਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਰਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਬੱਚੇ ਵੀ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਰਸਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੱਦ ਕੇ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੂਬ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ। {{gap}}ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਲੱਗਾ। ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੇਰਨੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੀ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।{{nop}}<noinclude></noinclude> l10gzelxssr7z3nugjchp06jpjliax8 250 56602 220834 153248 2026-06-10T12:37:34Z Mulkh Singh 386 220834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਅਕਸ'''}}}} {{gap}}ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਗਮਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਗਗਨ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਡੱਬੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ-ਲਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}"ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਬੂਟਾ ਏ?" {{gap}}"ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲ 'ਚੋਂ ਮਹਿਕ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੀ?" {{gap}}"ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਛੱਤ ਉੱਪਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸੀ ਕਿ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਖੜੜ, ਖੜੜ.. ਖੜ, ਖੜ.... {{gap}}ਗਗਨ ਨੱਠਾ-ਨੱਠਾ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਥੱਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛਿਣਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਹ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, "ਪਾਪਾ...ਉਹ...ਉਥੇ.. ਇਕ ਕਬੂਤਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ..." {{gap}}"ਕੀ? ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਾ...?" {{gap}}"ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ..." {{gap}}"ਹੈਂ..." {{gap}}"ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਏ... ਜਲਦੀ ਚਲੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ..."{{nop}}<noinclude></noinclude> 2uc8wyrrc1c4nb7sy7pbnqay685n21d 250 56606 220835 153251 2026-06-10T12:38:44Z Mulkh Singh 386 220835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|ਅਕਸ||53}}</noinclude>ਦੋ ਬੂੰਦਾਂ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲਮਕ ਗਈ। {{gap}}ਜਦ ਤਕ ਗਗਨ ਮਲ੍ਹਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਕਬੂਤਰ ਨੂੰ ਰੁਮਾਲ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}"ਪਾਪਾ, ਕਬੂਤਰ ਕਿੱਥੇ ਏ?", ਮੈਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖ ਗਗਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}"ਕੀ ਉਹ ਉੱਡ ਗਿਆ ਏ?" {{gap}}"ਹਾਂ, ਉੱਡ ਗਿਆ ਏ... ?" ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਮਲ੍ਹਮ ਲਾਉਣੀ ਸੀ," ਗਗਨ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚੋਂ ਡੁਸਕਣ ਲੱਗਾ। {{gap}}"ਕੀ ਉਹ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ... ਕਦ ਆਵੇਗਾ," ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। {{gap}}"ਨਹੀ... ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਗਗਨ, ਕਬੂਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ..." ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਹੇ। {{gap}}ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਹੋਰ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ, ਦੋ ਦਿਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਉਹ ਕਬੂਤਰ ਬਾਰੇ, ਦੂਜੇ ਪੰਛੀਆਂ ਬਾਰੇ, ਮੌਤ ਬਾਰੇ, ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਫਿੱਕੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਉਹ ਨੱਠਾ-ਨੱਠਾ ਘਰ ਆਇਆ। ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਸੀ। ਘਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਾਪਾ... ਪਾਪਾ ਕਿੱਥੇ ਓ...?" {{gap}}ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜ-ਝਗੜ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਕੁ ਵਾਰ ਇੰਜ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੱਥੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਫੇਰਦਿਆਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ, "ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਏ... ?"{{nop}}<noinclude></noinclude> qyra7v34ipfrk1sp18n7yo9wjk3j9z8 250 56607 220836 153265 2026-06-10T12:39:06Z Mulkh Singh 386 220836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|54||ਅੱਧੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੀ ਚਿੜੀ}}</noinclude>{{gap}}"ਚਲੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ। ਛੇਤੀ ਚਲੋ... ਜਲਦੀ ਕਰੋ ਨਾ..." ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ ਵੀ..." {{gap}}ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ। {{gap}}ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਰਕ ਦੀ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। {{gap}}"ਆ ਦੇਖੋ... ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਏ..." ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। {{gap}}"ਕੀ ਹੋਇਆ...? ਫੇਰ..." ਮੈਂ ਢਿੱਲੇ ਬੋਲ ਵਿਚ ਕਿਹਾ। {{gap}}"ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਏ। ਦੇਖੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ... ਇਹ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਏ।" {{gap}}ਫਿਰ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ, "ਪਾਪਾ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।" {{gap}}ਉਸ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਸੇ ਮਾਲੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ..." ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ। {{gap}}"ਨਹੀਂ..., ਪਾਪਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।" ਉਸ ਨੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਬੂਟਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਹ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਗਮਲੇ ਵਿਚ ਲਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਪਾਪਾ... ਕਿਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਤੜਫ-ਤੜਫ ਕੇ ਨਾ ਮਰ ਜਾਵੇ।" {{gap}}ਗਗਨ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਅਕਸ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{nop}}<noinclude></noinclude> bbz3o1scy5jjlq25ja9isdz0wvyn9t9 250 71444 220891 215658 2026-06-11T00:18:49Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 220891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਚੰਗਾ, ਖੂਨ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ, ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਂਬਲਾ ਦਿਮਾਗ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖੇ ਗੁਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੂਨ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣਾ ਇਸ ਦੇ ਅਹਿਮ ਗੁਣਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲੋਂ ਆਂਬਲੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਆਂਬਲੇ ਦੇ ਜੂਸ ਵਿਚ 921 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਗੁੱਦੇ ਵਿੱਚ 720 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਰਤਾ-81.2, ਪ੍ਰੋਟੀਨ-0.5, ਵਸਾ-0.1, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡੇਟ- 14.1, ਖਣਿਜ ਦਰਵ−0,7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਲੋਹਾ, ਨਿਕੋਟਿਨਿਕ ਐਸਿਡ, ਗੈਲਿਕ ਐਸਿਡ, ਟੈਨਿਕ ਐਸਿਡ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: ਆਂਬਲਾ ਪਲੀਹਾ (Spleen) ਦੇ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾਇਕ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੱਜਣ Kuljit Singh Bhathal, village Banohar, Ludhiana, recipient of: Queen's Diamond Jubilee Üward. Winnipeg, Canada, 1-204-996-8195 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 24<noinclude></noinclude> h3cbxrnfvur9guznk9rhl8nlp9z2rm3 250 71445 220895 215659 2026-06-11T00:29:45Z Amritpal Aman 2020 220895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਇਮਲੀ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਮਲੀ ਦੇ ਦਰਖਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 60 ਤੋਂ 80 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ-ਬਰਾਬਰ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲਟਕੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਚਪਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਹਰੀ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲ -ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ (ਚਿਏ) ਗੂੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਅਮਿਲਕਾ। ਹਿੰਦੀ-ਇਮਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਚਿੰਚ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਆਂਬਲੀ। ਬੰਗਾਲੀ- ਤੇਂਤੂਲ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਟੇਮੇਰਿੰਡ (Ramarind)। ਲੈਟਿਨ-ਟੇਕਰਿੰਡਸ ਇੰਡਿਕਸ (Tamarindus Indicus)। ਗੁਣ: ਇਮਲੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਪਹਿਲੀ ਕੱਚੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੱਕੀ ਲਾਲੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ। ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਚੀ ਇਮਲੀ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਖੱਟੀ, ਗਰਮ, ਭਾਰੀ, ਗਰਮ, ਮਲਰੋਧਕ, ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸਮੇਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸੁੱਕੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਲੀ ਹਲਕੀ, ਸਵਾਦੀ, ਖੱਟੀ-ਮਿੱਠੀ, ਦਿਲ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਬਵਾਸੀਰ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਕੀ ਇਮਲੀ ਜਿੰਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਨੀਂ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ਼-25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਟਾਟਰਿਕ ਐਸਿਡ-5 ਤੋਂ 8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਸਾਈਟ੍ਰਿਕ ਐਸਿਡ-4 ਤੋਂ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪੋਟੇਸ਼ੀਅਮ ਬਾਈ ਟਾਈਟ੍ਰੇਟ 4.7 ਤੋਂ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ 12 ਤੋਂ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਨਾ-ਘੁਲਣਯੋਗ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: ਕੱਚੀ ਇਮਲੀ ਭਾਰੀ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਮਲੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਇਮਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਹੋਣ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 25<noinclude></noinclude> cx0ulmd546czzix2gx9rt1cgal7pjt4 220896 220895 2026-06-11T00:30:47Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 220896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਇਮਲੀ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਮਲੀ ਦੇ ਦਰਖਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 60 ਤੋਂ 80 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ-ਬਰਾਬਰ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲਟਕੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਚਪਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਹਰੀ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲ -ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ (ਚਿਏ) ਗੂੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਅਮਿਲਕਾ। ਹਿੰਦੀ-ਇਮਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਚਿੰਚ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਆਂਬਲੀ। ਬੰਗਾਲੀ- ਤੇਂਤੂਲ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਟੇਮੇਰਿੰਡ (Ramarind)। ਲੈਟਿਨ-ਟੇਕਰਿੰਡਸ ਇੰਡਿਕਸ (Tamarindus Indicus)। ਗੁਣ: {{gap}}ਇਮਲੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਪਹਿਲੀ ਕੱਚੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੱਕੀ ਲਾਲੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ। ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਚੀ ਇਮਲੀ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਖੱਟੀ, ਗਰਮ, ਭਾਰੀ, ਗਰਮ, ਮਲਰੋਧਕ, ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਸਮੇਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸੁੱਕੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਲੀ ਹਲਕੀ, ਸਵਾਦੀ, ਖੱਟੀ-ਮਿੱਠੀ, ਦਿਲ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਬਵਾਸੀਰ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਕੀ ਇਮਲੀ ਜਿੰਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਨੀਂ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ਼-25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਟਾਟਰਿਕ ਐਸਿਡ-5 ਤੋਂ 8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਸਾਈਟ੍ਰਿਕ ਐਸਿਡ-4 ਤੋਂ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪੋਟੇਸ਼ੀਅਮ ਬਾਈ ਟਾਈਟ੍ਰੇਟ 4.7 ਤੋਂ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ 12 ਤੋਂ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਨਾ-ਘੁਲਣਯੋਗ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਕੱਚੀ ਇਮਲੀ ਭਾਰੀ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਮਲੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਇਮਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਹੋਣ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 25<noinclude></noinclude> qp0lorz1mitnj8o4rr2bk0uwebyrx6m 250 72395 220901 218330 2026-06-11T04:29:57Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 220901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੭੦ )}}</noinclude>{{gap}}ਭਰਤ-ਜੀ ਹਾਂ। (ਓਹੋ ਹਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾਸੀ। {{gap}}ਭੂਤਨਾਥ-( ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ) ਖਿਮਾ ਕ ਨਾ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਜਦ ਆਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਿੰਨ ਬਣੇ ਸੀ ਇਹ ਝੂਠ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੁਟਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਕਾਗਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਗਤ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਸਨ ਜਦ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਹੋਈ ਸੀ ਇਹ ਹਾਲ ਆਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਚੁਕੇ ਹੋਵੋਗੇ। {{gap}}ਭਰਤ-ਹਾਂ ਭੂਤਨਾਥ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਏਹੋ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਅਜੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਭੂਤ-ਹਛਾ ਹੁਣ ਆਰੰਭ ਹੀ ਹੋਯਾ ਹੈ ਚੰਗਾ ਹੁਣ ਕਹੋ। {{gap}}ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ:— {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਮੈਂ ਘੂਕ ਸੁਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਅਰ ਕਿਹਾ:—ਲੋ ਮੈਂ ਗਦਾਧਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ ਹਾਂ ਉਠੋ ਮਿਲੋ ਇਹ ਬੜੇ ਹੀ ਸਜਨ ਤੇ ਗੱਲ ਦੇ ਧਨੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ੨ ਉਠ ਬੈਠਾ ਤੇ ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਭੂਤਨਾਥ (ਗਦਾਧਰ ਸਿੰਘ) ਨਾਲ ਏਹ ਗਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ:- {{gap}}ਭੂਤ-ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਦਾ ਹਰ ਦੀਨ ਬੜਾ ਹੀ ਨੇਕ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਜੇਹਾ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘਟ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹਿਤੂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਏਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਛ ਨੇਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਓਨਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ<noinclude></noinclude> 3y17i8hqi1i3aq0a7uvo5dplkgeh685 250 72554 220900 219389 2026-06-11T04:24:06Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 220900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੬੯ )}}</noinclude>ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਦੋ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਤੇ ਓਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ, ਤੇ ਓਥੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਨੂੰ ਰਾਮਦੇਈ ਬਣਾਕੇ ਛਡ ਆਇਆ, ਤੇ ਏਥ ਓਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਾ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਜੋ ਇਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਗਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਇਕ ਦਾਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਵਾ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋਕੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਿਆ ਛੇਕੜ ਨਾਨਕ ਓਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਾ ਸਮਝਕ ਚੁਕ ਕੇ ਲੈਗਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ੨ ਆਪਣੀ ਨਕਲੀ ਮਾਂ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਕੇ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਅਰ ਆਪਣੀ ਨਕਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਕਲੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਨੂੰ ਥੰਮ ਨਾਲ ਬੰ ਕ ਜਆਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜੁਤੀਆਂਮਾਰ ਚੁਕਾ ਨਕਲੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਓਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਗਤ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਜਾ ਸੁਟ ਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਉਸ ਪਰਜੇ ਦੇ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਦ ਓਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵੇਲੇ ਓਨਾਂ ਦੋਹਾਂਦਾ ਜਦਸ਼ ਹੋਈਓਹਮੈਂ ਕੀਦਸਾਂ ਆਪਹੀਅਨੁਮਾਨ ਕਰਲਵੋ। {{gap}}ਭੂ ਨਾਥ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਸਭੇ ਹੱਸ ਪਏ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸਦਕੇ ਬਠਾਕੇ ਕਿਹਾ:-ਭੂਤਨਾਥ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੜ ਇਹੋ ਗੱਲ ਸਣਾਓ ਪਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ। {{gap}}ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਸਭਨਾਂ ਹੈ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਢਿਡ ਪੀੜ ਹੋ ਗਈ ਉਪ੍ਰੰਤ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ:-ਮੇਰਾ ਭੀ ਆਪਦੇ ਕਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 1wyc77ljn9o68vylee2j40zh18qpv5y 250 72789 220867 220753 2026-06-10T15:39:24Z Aman Arora PTL 1841 220867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛੋਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨ ੧੮੯੩ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬੱਧੀ। ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਬੀ ਉਨਾਂ ਹੀ ਲੀਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੁਰਦੀ ਤੁਰਦੀ ਐਥੋਂ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਗਈ ਹੈ।*****ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਖ਼ਲਾਕ ਅਰ ਫਲਸਫੇ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਨਜ਼ਮ ਅਰ ਨਸਰ ਵਿਚ ਉਹ ਖੂਬੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਫਖ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਆਪ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਉਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੜੇ ਬੜੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ।" [ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ ਜਿਸ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇ ਸਿਰ ਕਿਸੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਕੋਈ ਅੱਡਰੀ ਸ਼ੈ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਆਸ਼ੇ ਦੀ ਹੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਘਾੜਤ ਇਸਤਰਾਂ ਘੜੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਮਰਾ ਦਾ ਵੇਗ ਆਪਣੇ ਬੱਧੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸੇਧ ਉੱਪਰ ਟੁਰਦਾ ਆਪਣੇ ਉੱਦੇਸ਼ ਉੱਪਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਗਿਆ।ਅਸਾਂ ਏਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਕਤ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲ ਤਕ ਲੈ ਆਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਰੰਗਣ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਰੰਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਖੂ ਲਿਖਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਕਤਾਂ ਉਪਰ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਖ ਰਹੇ ਹਨ* । ਕੌਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਵਡੇ ਦਰਯਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਕਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀਆਂ ਸੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਨਦੀ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖਾਕੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਖੋਜੇ ਜਾਣ ਕਿ ਉਹ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੌਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸ਼ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਦੇਂਦੇ ਜਾਣ, ਜਿਸਦੇ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗ ਹਨ। ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਈਸਾ ਦੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਪਰ ਅੰਕਿਤ ਨਹੀਂ। ਦੇਹਾਂਤ ਦਾ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ੧੭੫੨ ਈ: ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿਚਾਰਨ ਨਾਲ ਤੇ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕਿ ਆਪ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਜੁਵਾਨੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਨੀਯਤ *Mystic Poet-From Amritsar, sacred to Sikhism, comes the noble influence of Bhai Vir Singh, a mystic poet in the highest sense. He is a saint who has not refused to concern himself with the moral and social life of his people. In 1988 he has meant increasingly more to his community, and to inter-communal India; his teachings carry the universal validity of a beautiful and ennobling life. "Dr. A. Chakravarti M. A., D. phil (Oxen). [P AThe Tribune-January 1, 1939 Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 802ienoefig64aa5np14mis1301zyej 250 72794 220913 220819 2026-06-11T06:54:26Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 220913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ (24 ਜਾਂ 48 ਘੰਟੇ) ਵਿਚ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੱਲ ਲਈ ਟੋਲ ਫਰੀ ਨੰਬਰ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਜਿਹਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੇ, ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਟੋਲ ਫਰੀ ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਵੀ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਿੱਤ ਕਰਵਾਈ। ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਸਾਲ 1994 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਹਰੇਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲਣਾ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗਣ ਵਿਚ ਸਕਿੰਟ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਯਮ/ਕਾਨੂੰਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੱਕੜੀ ਦਾ ਜ਼ਾਲਾ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੋੜ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸਿਰਫ ਜਨਤਾ ਰੂਪੀ ਮੱਖੀਆਂ ਹੀ ਉਸ ਜਾਲੇ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ। ਮਿਲਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੱਗਾਂ ਟੇਢੀਆਂ ਮੇਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲਾਈਨ 'ਚ ਲੱਗ ਕੇ ਜਾਂ ਭੀੜ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਦਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਐਨ ਮੌਕੇ ਤੇ "ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ" ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹੜਾ ਆਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> 4xhdlu4z6m2f3rahaj2ei3w79o17c72 250 72795 220833 2026-06-10T12:28:45Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। 1943 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਕਵਿਤਾਨੁਮਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਸਾਈ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। 1943 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਕਵਿਤਾਨੁਮਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਸਾਈਂ ਦਿਵਾਨਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਬੋਲ ਸਨ: {{center|''‘ਮੈਂ ਜੱਟੀ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਮੈਂ ਉਡਦੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ।''}} {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 1939 ਵਿੱਚ ‘ਜੱਟੀ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ‘ਦਾ ਟਵਿਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ ਡਮ ਡਮ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਸੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਸੀ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਕਿੱਸੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਤਰੱਨਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਚਸਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੁਕਬੰਦੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖੱਲਸ ‘ਜੋਗੀ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਨ। ਸੱਤਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ‘ਮੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀ ਦਹਿਰੀਏ ਸੇ ਮੁਲਕਾਤ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ‘ਮੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ’ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧ ਗਿਆ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਜਾ ਕੇ ਅਲਫ ਲੈਲਾ, ਅਲੀ ਬਾਬਾ ਚਾਲੀ ਚੋਰ ਅਤੇ ਅਲਾਦੀਨ ਕਾ ਚਰਾਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਿਤਕ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਗਈ। ਐਮ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਆਈ.ਸੀ.ਐਸ. ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜੋ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ 1952 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਧੂਰੀ (ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ) ਵਿਖੇ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ।ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ: {{center|<poem>''ਊੜਾ ਆੜਾ ਈੜੀ ਸੱਸਾ ਹਾਹਾ, ਊੜਾ ਆੜਾ ਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਸਕੂਲੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹਾੜਾ ਵੇ..।''</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡਰਾਮਾ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਕਾਰੀ, ਅਦਾਕਾਰੀ, ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 82<noinclude></noinclude> pntu353i0p6l1skcad31b4mu3w5i5p5 250 72796 220872 2026-06-10T23:33:06Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਕੁਲਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਕੇ.ਦੀਪ, ਕਰਮਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ, ਸਾਬਰ ਹੁਸੈਨ ਸਾਬਰ, ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੀਮਾ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ, ਪੁਸ਼ਪਾ ਹੰਸ, ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: {{center|<poem>''ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੂਣ ਦੀ ਡਲੀ ਨੀਂ ਤੂੰ ਮਿਸਰੀ ਬਰੋਬਰ ਜਾਣੀ। ਸੱਜਣਾ ਦੀ ਗੜਬੀ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਰਬਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ।'' {{right|(ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ)}} ''ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਲ ਬਰਨਾਲੇ ਚਲੀਏ, ਭਾੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਾ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕਰ ਬੱਲੀਏ।'' {{right|(ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੇ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ)}} ''ਰਾਤੀਂ ਸੀ ਉਡੀਕਾਂ ਤੇਰੀਆਂ, ਸੁੱਤੇ ਪਲ ਨਾ ਹਿਜ਼ਰ ਦੇ ਮਾਰੇ'' {{right|(ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ)}} ''ਤੋਤਾ ਪੀ ਗਿਆ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ।'' {{right|(ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ)}}</poem>}} {{gap}}ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1918 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਝੰਗ ਬਰਾਂਚ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 286 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 97 ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਡੀ.ਬੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗੋਜਰਾ ਮੰਡੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੋਜਰਾ ਮੰਡੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ਼.ਐਸ.ਸੀ.ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ, ਦਿਹਾਤੀ ਸੁਧਾਰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੰਗਾ ਨਗਰ ਚੱਕ ਚੁੰਬਰਾਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਡਿਵਨਿਟੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। {{gap}}ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਭੁਮਸੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਨੂੰ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 200 ਵਿਖੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਅਮਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। 14 ਜੂਨ 2004 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਹਾਰ ਗਏ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 83<noinclude></noinclude> rtex2aednohsxlxkq5n16yja75rrkrg 220873 220872 2026-06-10T23:33:53Z Charan Gill 36 220873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਕੇ.ਦੀਪ, ਕਰਮਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ, ਸਾਬਰ ਹੁਸੈਨ ਸਾਬਰ, ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੀਮਾ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ, ਪੁਸ਼ਪਾ ਹੰਸ, ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: {{center|<poem>''ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੂਣ ਦੀ ਡਲੀ ਨੀਂ ਤੂੰ ਮਿਸਰੀ ਬਰੋਬਰ ਜਾਣੀ। ਸੱਜਣਾ ਦੀ ਗੜਬੀ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਰਬਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ।'' {{right|(ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ)}} ''ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਲ ਬਰਨਾਲੇ ਚਲੀਏ, ਭਾੜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਾ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕਰ ਬੱਲੀਏ।'' {{right|(ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਤੇ ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ)}} ''ਰਾਤੀਂ ਸੀ ਉਡੀਕਾਂ ਤੇਰੀਆਂ, ਸੁੱਤੇ ਪਲ ਨਾ ਹਿਜ਼ਰ ਦੇ ਮਾਰੇ'' {{right|(ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ)}} ''ਤੋਤਾ ਪੀ ਗਿਆ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ।'' {{right|(ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ)}}</poem>}} {{gap}}ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1918 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਝੰਗ ਬਰਾਂਚ ਦੇ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 286 ਵਿੱਚ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 97 ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਡੀ.ਬੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗੋਜਰਾ ਮੰਡੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੋਜਰਾ ਮੰਡੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਫ਼.ਐਸ.ਸੀ.ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ, ਦਿਹਾਤੀ ਸੁਧਾਰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੰਗਾ ਨਗਰ ਚੱਕ ਚੁੰਬਰਾਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਡਿਵਨਿਟੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। {{gap}}ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਭੁਮਸੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਨੂੰ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 200 ਵਿਖੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਅਮਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। 14 ਜੂਨ 2004 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਹਾਰ ਗਏ।<noinclude></noinclude> n3ohzyzfhuzpyc1q9ptno4yeht4c06i 250 72797 220874 2026-06-10T23:37:13Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{larger|'''ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗਕਾਰ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.)'''}}}} {{gap}}ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਲੇਖਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਹਾਸੇ ਦੇ ਛੁਹਾਰੇ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗਕਾਰ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.)'''}}}} {{gap}}ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਲੇਖਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਹਾਸੇ ਦੇ ਛੁਹਾਰੇ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਤੀਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਠਕ/ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਹਸਦਿਆਂ ਢਿਡ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਅਕਾਲੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਪਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਲ ਜਾੜ੍ਹ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਪੀੜਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵਕੀਲ ਕੁੜੀ, ਗੁੰਝਲਾਂ, ਗੁੜ੍ਹਤੀ, ਛੂਹ-ਮੰਤਰ, ਨਿਰੀ ਫੜ੍ਹ, ਹਸਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਸਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏਂ, ਮੈਨੂੰ ਮੈਥੋਂ ਬਚਾਓ, ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅੰਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ 7-7 ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਕਮ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1962 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸ੍ਰ. ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 84}}</noinclude> 21aii0av5lstmasn6kxkqhb44yggc0w 220875 220874 2026-06-10T23:37:57Z Charan Gill 36 220875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗਕਾਰ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.)'''}}}} {{gap}}ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਲੇਖਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਹਾਸੇ ਦੇ ਛੁਹਾਰੇ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਤੀਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਠਕ/ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਹਸਦਿਆਂ ਢਿਡ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਅਕਾਲੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਪਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਲ ਜਾੜ੍ਹ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਪੀੜਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵਕੀਲ ਕੁੜੀ, ਗੁੰਝਲਾਂ, ਗੁੜ੍ਹਤੀ, ਛੂਹ-ਮੰਤਰ, ਨਿਰੀ ਫੜ੍ਹ, ਹਸਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਸਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏਂ, ਮੈਨੂੰ ਮੈਥੋਂ ਬਚਾਓ, ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅੰਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ 7-7 ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਕਮ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1962 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸ੍ਰ. ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 84}}</noinclude> q8dn1t5ekogachowjofkwmqusdhvxyu 250 72798 220876 2026-06-10T23:40:18Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(ਡਾ.) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਕਾ ਹੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।ਉਨ੍ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>(ਡਾ.) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਕਾ ਹੀ ਜੁੜ ਗਿਆ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਲਮ ‘ਚਾਚਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੀਆ' ਇਤਨਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ‘ਚਾਚਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੀਆ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਤੇ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1930 ਨੂੰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਸੁਖੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਆਸ ਕੌਰ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੇ ਘਰ ਗਦਰੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਰਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.) ਸਟਰੀਟ ਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਕੋਟ ਸੁਖੀਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਏ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਫਿਰ ਐਮ.ਏ.ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ ਤਾਂ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.) ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਹਰਮੋਹਨ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਂ ਬੱਬੂ ਤੀਰ ਹੈ? ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਰੀ, ਕਮੈਂਟੇਟਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਹੈ, ਜੋ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਬੱਬੂ ਤੀਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਬੱਬੂ ਤੀਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਸੀਰਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਡਾ.ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਹਨ। ਸੀਰਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਹੈ। {{gap}}ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ (ਡਾ.) 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1991 ਨੂੰ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 85}}</noinclude> dqaluaeln7k2ugmvntanbhc6yqxaksx 250 72799 220877 2026-06-10T23:43:07Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{larger|'''ਵੈਟਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ'''</br> '''ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਕੈਪ.)'''}}}} {{gap}}ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ 30 ਸਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਵੈਟਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ'''</br> '''ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਕੈਪ.)'''}}}} {{gap}}ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ 30 ਸਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ, ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥਰੋ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ 30 ਮੈਡਲ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਤਨੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦਾ ਘਰ ਮੈਡਲ ਗੈਲਰੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿਚ ਚੀਨ ਦੇ ਰਗਾਓ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ 20ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਕੇ 8,88 ਮੀਟਰ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਕੇ ਨਵਾਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਵਿਚ 26.36 ਮੀਟਰ ਹੈਮਰ ਸੁੱਟਕੇ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਉਸਨੇ 19.39 ਮੀਟਰ ਡਿਸਕਸ ਥਰੋ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। 85 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਕੇ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੈਟਰਨ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ, ਡਿਸਕਸ ਅਤੇ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਦੇ 4 ਵਾਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ 80+, ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਵਿਚ 2 ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ 80+ ਅਤੇ 2-2 ਵਾਰੀ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਅਤੇ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਵਿਚ 80 ਕਾਸੀ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 86 }}</noinclude> a1id84u804qdbuhlywbpe568xt167eh 250 72800 220878 2026-06-10T23:45:27Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਵਿਚ 13 ਵਾਰੀ ਅਤੇ 7 ਵਾਰੀ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ 2.50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਵਿਚ 13 ਵਾਰੀ ਅਤੇ 7 ਵਾਰੀ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ 2.50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ 2016 ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਉਤਰਦੇ ਸਨ। 1962 ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਚੀਨ ਲੜਾਈ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਲੀਅਨ ਰੱਖ ਕੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਫ਼ਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰ ਐਟ ਲਾਅ ਵਿਚ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ੂਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਉਬਾਲਾ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 1963 ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। 5 ਸਾਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਬਤੋਰ ਸਟਾਫ ਕੈਪਟਨ ਫਸਟ ਆਰਮਡ ਡਵੀਜ਼ਨ ਹੈਡਕਵਾਰਟਰ ਝਾਂਸੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਆ ਕੇ ਬਲਾਕ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੱਗ ਗਏ। 1972 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਾਰਡਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਵਿਚ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1932 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਚਨ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ.ਬੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨਥਾਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1953 ਵਿਚ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ.ਦੀ ਡਿਗਰੀ 1956 ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਹ ਕਬੱਡੀ, ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ, ਵਾਲੀਵਾਲ, ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ, ਡਿਸਕਸ ਅਤੇ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵਾਲੀਵਾਲ ਵਿੰਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 87}}</noinclude> 8dyfglgkggpf4m0mktx9hpfqiyqojji 220879 220878 2026-06-10T23:46:40Z Charan Gill 36 220879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਵਿਚ 13 ਵਾਰੀ ਅਤੇ 7 ਵਾਰੀ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ 2.50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ 2016 ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਉਤਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}1962 ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਚੀਨ ਲੜਾਈ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਲੀਅਨ ਰੱਖ ਕੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਫ਼ਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰ ਐਟ ਲਾਅ ਵਿਚ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ੂਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਉਬਾਲਾ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 1963 ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। 5 ਸਾਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਬਤੋਰ ਸਟਾਫ ਕੈਪਟਨ ਫਸਟ ਆਰਮਡ ਡਵੀਜ਼ਨ ਹੈਡਕਵਾਰਟਰ ਝਾਂਸੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਆ ਕੇ ਬਲਾਕ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੱਗ ਗਏ। 1972 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਾਰਡਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਵਿਚ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1932 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਚਨ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਡੀ.ਬੀ.ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨਥਾਣਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1953 ਵਿਚ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ, ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ.ਦੀ ਡਿਗਰੀ 1956 ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਹ ਕਬੱਡੀ, ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਰੱਸਾ ਕਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ, ਵਾਲੀਵਾਲ, ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ, ਡਿਸਕਸ ਅਤੇ ਹੈਮਰ ਥਰੋ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵਾਲੀਵਾਲ ਵਿੰਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 87}}</noinclude> r6sl8zmd4z2ycmv3rnyysfdb5hgg1bq 250 72801 220880 2026-06-10T23:47:47Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{gap}}ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਲੰਮੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗ ਦੇ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਪੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{gap}}ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਲੰਮੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗ ਦੇ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੋਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਐਲਡਰਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ” ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸੈਟਲ ਹਨ। ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੋ/ 88}}</noinclude> 9hl8eg20bf4sdtvza8dw789hjmf19jh 250 72802 220881 2026-06-10T23:48:26Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਬੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ( ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ) ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧੂ ਉਰਫ਼ ਸਿੰਧੂ ਦਮਦਮੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ‘ਗੁਆਚੀ ਗੱਲ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ‘ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਦੁਚਿਤੀ’, ‘ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਪਾਦਿਤ, ‘ਮਹਾਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਬੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ( ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ) ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧੂ ਉਰਫ਼ ਸਿੰਧੂ ਦਮਦਮੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ‘ਗੁਆਚੀ ਗੱਲ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ‘ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਦੁਚਿਤੀ’, ‘ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਪਾਦਿਤ, ‘ਮਹਾਂ ਭਾਰਤ' ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਖ਼ਤਮ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਐਂਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਸੰਪਾਦਕੀ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਦਬੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ | ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸੰਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ‘ਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸਟੇਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਗਜ਼<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 89}}</noinclude> qbov8zxse84n5gkvq8dpctyk6g2ocfj 220882 220881 2026-06-10T23:49:41Z Charan Gill 36 220882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|'''ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਬੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰ'''</br> '''ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ( ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ)'''}} {{gap}}ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧੂ ਉਰਫ਼ ਸਿੰਧੂ ਦਮਦਮੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ‘ਗੁਆਚੀ ਗੱਲ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ‘ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਦੁਚਿਤੀ’, ‘ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਸੰਪਾਦਿਤ, ‘ਮਹਾਂ ਭਾਰਤ' ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਖ਼ਤਮ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਐਂਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਸੰਪਾਦਕੀ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਦਬੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ | ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸੰਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ‘ਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸਟੇਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਗਜ਼<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 89}}</noinclude> rq338xs6oen3vjy4qu66vx6gempdsgk 250 72803 220883 2026-06-10T23:55:59Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ‘ਸਿੱਧੂ ਸ਼ੋਅ' ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਸਿਆਸਤਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ‘ਸਿੱਧੂ ਸ਼ੋਅ' ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਤਤਕਾਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾ ਬਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ 1972 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਡਰਾਮਾ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਕਾਬਲੀਅਤ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਾਹਿਤਕ, ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ 20 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸਮਾਚਾਰ ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬਿਊਰੋ ਮੁੱਖੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਚਾਰ ਮੁੱਖੀ ਤਾਰਾ ਟੀ.ਵੀ.ਚੈਨਲ, ਸੀ.ਈ.ਓ.ਸਾਡਾ ਟੀ.ਵੀ.ਚੈਨਲ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਗਾਊਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਛੜਿਆ ਇਲਾਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਏਥੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਿਵਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਉਰਫ਼ ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ ਨੇ ਇਸ ਪਛੜੇਪਨ ਦੀ ਅਲਾਮਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨਾਲ ਉਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਛੀਨ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 2 ਜੂਨ 1949 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ ‘ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ’ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 90}}</noinclude> kioffvqprv09l9ktr3k79kcqy77spn2 250 72804 220884 2026-06-10T23:57:18Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਲਜ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਚ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਲਜ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਰਬੰਸ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਲਵਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਅਰਕੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ 91}}</noinclude> 1p6phox71xoumjovo3ypo3p1xodur2e 250 72805 220885 2026-06-10T23:58:41Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|'''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਝੱਖੜਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ'''}} {{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਫ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|'''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਝੱਖੜਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ'''}} {{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਹਾੜ ਬਣਕੇ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ, ਸਗੋਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਟੀਸੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਮਹਿਜ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝਾਂਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੌਤ ਦਾ ਮੰਜਰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਬੰਦ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਹਜ਼ੂਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਕੰਬਲ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਕੇ ਆਟੋ ਭਜਾਕੇ ਉਸ ਹਜੂਮ ਤੋਂ ਬਚਾਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹਜ਼ੂਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਾਈਕਲ ਦੌੜਾਕੇ ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਹ ਦਰਦਨਾਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਝੁਣਝਣੀ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਬਾਰਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਦਾ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਧੜੱਲੇਦਾਰੀ ਨਾਲ<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 92}}</noinclude> atnjogoo245ubijy2sbvymqo8slfdbc 250 72806 220886 2026-06-11T00:03:28Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੈਲੰਜਿੰਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਟੋਰੀਆਂ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ।..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੈਲੰਜਿੰਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਟੋਰੀਆਂ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਰਨੀ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਦਲਣੇ ਪਏ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ, ਮਾਨਸਾ, ਜਲੰਧਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਬਨੂੜ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ। ਉਸਦੇ ਤੱਤਕਾਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਨਸਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਮੁਕਤਸਰ,ਫਰੀਦਕੋਟ, ਫ਼ਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਫ਼ੀਰੋਜਪੁਰ ਵਿਖੇ ਡਿਊਟੀ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਏ। {{gap}}ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਪਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਤਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਮਰਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਏਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਬੜੂੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 32 ਸਾਲ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫ਼ੌਜੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹਰ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਬਦਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ, ਅਸਾਮ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕੰਨਿਆਂ ਕੁਮਾਰੀ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈ। ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 2000 ਅਤੇ ਐਮ.ਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 2002 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਰਸਾ, ਹਰਿਆਣਾਂ 2007 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਰਦੂ ਆਮੋਜ਼ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਐਮ.ਏ. ਉਰਦੂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰਬੀ ਵਾਦਕ ਵੀ ਹੈ। ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ /93}}</noinclude> nmg25yft4v7twau3c0ff5rkzclzd62w 220887 220886 2026-06-11T00:04:27Z Charan Gill 36 220887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੈਲੰਜਿੰਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਟੋਰੀਆਂ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਰਨੀ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਦਲਣੇ ਪਏ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਠਿੰਡਾ, ਮਾਨਸਾ, ਜਲੰਧਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਬਨੂੜ, ਰਾਜਪੁਰਾ, ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਹੇ। ਉਸਦੇ ਤੱਤਕਾਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਨਸਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਮੁਕਤਸਰ,ਫਰੀਦਕੋਟ, ਫ਼ਜ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਫ਼ੀਰੋਜਪੁਰ ਵਿਖੇ ਡਿਊਟੀ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਏ। {{gap}}ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਪਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਤਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਮਰਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਏਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਬੜੂੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 32 ਸਾਲ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫ਼ੌਜੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਹਰ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਬਦਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ, ਅਸਾਮ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕੰਨਿਆਂ ਕੁਮਾਰੀ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਬਾਰਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈ। ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 2000 ਅਤੇ ਐਮ.ਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 2002 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਇਨ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਰਸਾ, ਹਰਿਆਣਾਂ 2007 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਰਦੂ ਆਮੋਜ਼ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਐਮ.ਏ. ਉਰਦੂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰਬੀ ਵਾਦਕ ਵੀ ਹੈ। ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ /93}}</noinclude> 70epw00qhrpvgdu00wjv32hlx28tg9h 250 72807 220888 2026-06-11T00:05:19Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਗੋਆ ਤੱਕ ਸਫਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਹ ਲਦਾਖ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਵਿਆ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਗੋਆ ਤੱਕ ਸਫਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਹ ਲਦਾਖ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਘਾ ਮਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮੋਘਾ ਮਾਨ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਰਨਾਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਲੜਕਾ ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਲੜਕੀ ਅਨਹਦ ਕੌਰ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 94}}</noinclude> 406lvagqeewvkyahmznc5dbdpxby7yc 220889 220888 2026-06-11T00:05:48Z Charan Gill 36 220889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਗੋਆ ਤੱਕ ਸਫਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਹ ਲਦਾਖ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਘਾ ਮਾਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮੋਘਾ ਮਾਨ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਰਨਾਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਲੜਕਾ ਪ੍ਰਭਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਲੜਕੀ ਅਨਹਦ ਕੌਰ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 94}}</noinclude> og4x61oyd12yg2d86n19kruw3p4kacp 250 72808 220890 2026-06-11T00:18:18Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{larger|'''ਅਲਗੋਜ਼ਾ ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ'''}}}} {{gap}}ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਨਸਾਨ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਅਲਗੋਜ਼ਾ ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ'''}}}} {{gap}}ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਇਨਸਾਨ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਿਨ ਭਾਵੇਂ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਵਿਓਪਾਰਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਛਹਿਬਰਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਮੁਫ਼ਤੀ ਮਾਨਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਗਿਆ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖਰੜ ਵਿਖੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਿਆਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਅੱਠ ਮੀਲ ਕੱਚੇ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਖਰੜ ਵਿਖੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਿਲੇ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਖ੍ਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿੰਦਰ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਕਮਾਲ ਦੇ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਲਗੋਜ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਜਾਹ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।ਉਸ ਨੇ ਮਿੰਦਰ ਨੂੰ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮਿੰਦਰ ਨੇ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖਣੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਕ ਅੱਖਾਂ ਦੀ<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 95}}</noinclude> 115t1vhab9w4bonnxc6vp1pcno6qu5g 250 72809 220892 2026-06-11T00:19:50Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਜਾਖਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ? ਫਿਰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਹੱਈਆ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਜਾਖਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ? ਫਿਰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਹੱਈਆ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਤਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਰੀਹਰਸਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾ ਕੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ | ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੀਹਰਸਲ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ 1972-73 ਵਿੱਚ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧਰਾ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਟਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ।‘ਅਸੀਂ ਵੱਡਾ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲਿਆਏ' ਗੀਤ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਤਾਂ ਸਰੋਤੇ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉਠੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਵਜਾ ਕੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੀਂ ਵੀ ਵਿਓਪਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ। {{gap}}ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1947 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਤੇਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਆਮੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਾਲਸਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਖਰੜ ਤੋਂ 1966 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਖਰੜ ਜਾਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ 8 ਮੀਲ ਤੁਰਕੇ ਕੱਚੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਾ ਅਤੇ 8 ਮੀਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1967 ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾ ਫਾਰੇਸਟ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਇਨਟੈਂਡੈਂਟ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। 2005 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤਕ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 96}}</noinclude> gqcdi9h2q5lhz9ry59ju8i9wpcg3zu5 220893 220892 2026-06-11T00:20:25Z Charan Gill 36 220893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਜਾਖਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ? ਫਿਰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਤਹੱਈਆ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਤਾਂ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਰੀਹਰਸਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾ ਕੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ | ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੀਹਰਸਲ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ 1972-73 ਵਿੱਚ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧਰਾ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਟਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ।‘ਅਸੀਂ ਵੱਡਾ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲਿਆਏ' ਗੀਤ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੇ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਤਾਂ ਸਰੋਤੇ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉਠੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਵਜਾ ਕੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੀਂ ਵੀ ਵਿਓਪਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ। {{gap}}ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1947 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਤੇਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਆਮੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਖਾਲਸਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਖਰੜ ਤੋਂ 1966 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਖਰੜ ਜਾਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ 8 ਮੀਲ ਤੁਰਕੇ ਕੱਚੇ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਾ ਅਤੇ 8 ਮੀਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1967 ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾ ਫਾਰੇਸਟ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਇਨਟੈਂਡੈਂਟ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। 2005 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤਕ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 96}}</noinclude> hmbcbabveohs3vy58s8huyqij7dgj4x 250 72810 220894 2026-06-11T00:21:44Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|{{larger|'''ਵਿੰਗੇ ਟੇਡੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ: ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ'''}}}} {{gap}}ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੰਗਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਸੀਮਾ ਸੰਦੇਸ਼' ਲਈ 1993 ਵਿੱਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਵਿੰਗੇ ਟੇਡੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ: ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ'''}}}} {{gap}}ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੰਗਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਸੀਮਾ ਸੰਦੇਸ਼' ਲਈ 1993 ਵਿੱਚ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੰਡੀ ਅਰਨੀਵਾਲਾ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗੁਰਦਾਸ ਬੁਰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਸਾਲ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ 2000 ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਐਡ. ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਬੀ.ਐਡ.ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਾ ਮਿਲੀ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੀ ਅਸਾਮੀ ‘ਤੇ 2 ਜਨਵਰੀ 2002 ਤੋਂ 9 ਮਈ 2011 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਗਾਲਾ, ਢਿਪਾਂਵਾਲੀ, ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਬੀ.ਐਡ. ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਦੇ ਅਗੋਨਸਟ ਚੋਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਖੇ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। 1989 ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ<noinclude> {{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 97}}</noinclude> 40vjawen1gbm4h5dj6q5w5wvxwl6adg 250 72811 220899 2026-06-11T02:10:12Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "CARLOU ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਿਭਾਯ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਬੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਰਾਮ ( ਫੌਂਟ ਬਹਾਦਰ ਮਰਦਾਂਪੁਰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮਿਤੀ 18 ਫਰਵਰੀ, 2011 ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਆਪਣੀ ਅੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>CARLOU ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਿਭਾਯ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਬੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਰਾਮ ( ਫੌਂਟ ਬਹਾਦਰ ਮਰਦਾਂਪੁਰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮਿਤੀ 18 ਫਰਵਰੀ, 2011 ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਆਪਣੀ ਅੰਗਹੀਣ ਜਵਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਅੰਗਹੀਣ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ, ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਅਜਿਹੇ ਦੀਨ ਦੁਖੀ ਅਖੌਤੀ ‘ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨ' ਜਾਂ ‘ਲੋਕ ਦਰਬਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਰਾਸ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਥੇ ਧੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅਖੌਤੀ ਲੀਡਰ ਐਂ ਫਿਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ‘ਭੂਤਰੇ' ਸਾਂਝ ਫਿਰਦੇ ਹੋਣ। ਕੋਈ ਸੋਈਵਾਈਜ਼ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਤਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਚੰਗੇ-ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੌਤ-ਬਾਂਹ ਤੁੜਵਾ ਕੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿੰਦੇ 39<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> amc7om6fk7yr3eja5i0dhv2f1tsw042 220914 220899 2026-06-11T06:57:30Z Jalseerat Aman 2446 220914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸਕੀ ਰਾਮ (ਫੋਟੋ: ਬਹਾਦਰ ਮਰਦਾਂਪੁਰ) ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮਿਤੀ 18 ਫਰਵਰੀ, 2011 ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਆਪਣੀ ਅੰਗਹੀਣ ਜਵਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਅੰਗਹੀਣ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ, ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਅਜਿਹੇ ਦੀਨ ਦੁਖੀ ਅਖੌਤੀ ‘ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨ' ਜਾਂ ‘ਲੋਕ ਦਰਬਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਰਾਸ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਥੇ ਧੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅਖੌਤੀ ਲੀਡਰ ਐਂ ਫਿਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ‘ਭੂਤਰੇ' ਸਾਂਝ ਫਿਰਦੇ ਹੋਣ। ਕੋਈ ਸੋਈਵਾਈਜ਼ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਤਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਚੰਗੇ-ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੌਤ-ਬਾਂਹ ਤੁੜਵਾ ਕੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿੰਦੇ 39<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> g2yhqvc97al0j8vu7ibguf1ru9q0ixv 220915 220914 2026-06-11T07:01:43Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 220915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸਕੀ ਰਾਮ (ਫੋਟੋ: ਬਹਾਦਰ ਮਰਦਾਂਪੁਰ) ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮਿਤੀ 18 ਫਰਵਰੀ, 2011 ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਆਪਣੀ ਅੰਗਹੀਣ ਜਵਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਅੰਗਹੀਣ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ, ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਅਜਿਹੇ ਦੀਨ ਦੁਖੀ ਅਖੌਤੀ 'ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨ' ਜਾਂ 'ਲੋਕ ਦਰਬਾਰਾਂ' 'ਚੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਥੇ ਧੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅਖੌਤੀ ਲੀਡਰ ਐਂ ਫਿਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ 'ਭੂਤਰੇ' ਸਾਂਙ ਫਿਰਦੇ ਹੋਣ। ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਵਾਈਜ਼ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਤਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਚੰਗੇ-ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਡਿੱਗ ਕੇ ਲੱਤ-ਬਾਂਹ ਤੁੜਵਾ ਕੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿੰਦੇ<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> 3pxeviz9r96zs1v5fh81tubijvizjpr 0 72812 220918 2026-06-11T09:09:58Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = ਕਵਰ | previous = | next = [[ਭੂਮਿਕਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=1 to=1 />" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220918 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = ਕਵਰ | previous = | next = [[ਭੂਮਿਕਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=1 to=1 /> et2128p1l0x246ccl3g125rurpw1774 220922 220918 2026-06-11T09:37:20Z Mulkh Singh 386 220922 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = ਕਵਰ | previous = | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=1 to=1 /> cmmwllfts2fmc4l6klfa4by91n255zr 220924 220922 2026-06-11T09:52:25Z Mulkh Singh 386 220924 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = | previous = | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=1 to=1 /> 7tvtipvvmy86mnox0szbu21ql6enkor 0 72813 220919 2026-06-11T09:15:18Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਭੂਮਿਕਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | previous = | next = [[ਸਮਰਪਣ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=2 to=5 />" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220919 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਭੂਮਿਕਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | previous = | next = [[ਸਮਰਪਣ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=2 to=5 /> 6jp1xwfgtvy93nhi5mevri7qqp01b1a 0 72814 220920 2026-06-11T09:34:13Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pd..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220920 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=6 to=6 /> n2drghm0csebnwlbljt7kdpqgnjw5m9 0 72815 220921 2026-06-11T09:36:37Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | previous = | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=2 to=5 />" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220921 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | previous = | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=2 to=5 /> 8l5yqdzslvudc5xkespshqjj07c6sm5 0 72816 220923 2026-06-11T09:51:55Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pd..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220923 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਭੂਮਿਕਾ|ਭੂਮਿਕਾ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=6 to=6 /> n2drghm0csebnwlbljt7kdpqgnjw5m9 0 72817 220925 2026-06-11T09:55:35Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!|ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!]] | year = 1953 | notes = }}..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220925 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਸਮਰਪਣ|ਸਮਰਪਣ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!|ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=7 to=7 /> 68qri05fz8rlvfww08i1qsenszxayku 0 72818 220926 2026-06-11T09:58:18Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!|ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ|ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ]] | year..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220926 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!|ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਆਰਤੀ|ਆਰਤੀ]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ|ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=8 to=9 /> 6ak3myr749zn52hxpcs25eyoruv6sid 0 72819 220927 2026-06-11T10:00:46Z Mulkh Singh 386 "{{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ|ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!|ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!]] | next = ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ|ਇਸ਼ਾਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220927 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ | translator = | section = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ|ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਏ]] | previous = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!|ਓ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ!]] | next = [[ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ/ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ|ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਸੂਫ਼ੀ-ਖ਼ਾਨਾ.pdf" from=10 to=10 /> ht1u2y2fot383ga4fxdriy8axaoba41 250 72820 220928 2026-06-11T11:57:41Z Charan Gill 36 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "250 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੀ.ਏ. ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ 1990-92 ਦੋ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 220928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>250 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜ਼ਾਰੀ ਰੱਖੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੀ.ਏ. ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ 1990-92 ਦੋ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਂਟਸ਼ਿਪ ਲਾਈਨਮੈਨ ਕੀਤੀ। ਅਪ੍ਰੈਂਟਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤੇ ਫਿਰ ਮੰਡੀ ਅਰਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ 10 ਮਈ 2011 ਨੂੰ ਫ਼ੀਰੋਜਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਜਾਇਨ ਕਰ ਲਈ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਖੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਨਵਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਇਕੱਹਿਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਕੰਮ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ। ਸਹਾਇਕ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੋਹਾਲੀ, ਬਠਿੰਡਾ, ਬਰਨਾਲਾ, ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਏ। 27 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਵਿਭਾਗੀ ਤਰੱਕੀ ਉਪਰੰਤ 10 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਠਿੰਡਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਉਹ ਮਾਨਸਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 18 ਜੁਲਾਈ 1971 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਬੁਰਜ ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ, 7ਵੀਂ ਤੋਂ ਨੌਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਡੱਬਵਾਲਾ (ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ) ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲਾਲਬਾਈ (ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ/ 98}}</noinclude> gpnz6boy9phnta8iosea2r0mhz60idb