ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 1645 221567 114759 2026-06-16T09:05:22Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 36,37 221567 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਵਚਨਾਰੰਭ" 4="1" 39="38" 83to85="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} qydvb5ugg5v1dgkcr36wui929azojn4 252 2474 221568 114768 2026-06-16T09:07:33Z Taranpreet Goswami 2106 221568 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="5" 37to39="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} fe4zcxs4xaew0dx0tnhcuoyfa0xa8lt 252 2734 221560 114750 2026-06-16T08:30:05Z Taranpreet Goswami 2106 221560 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 51to52="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} mnihqv28lhhflz91yzrmlwtww4mvmyl 252 2789 221531 114749 2026-06-16T02:08:59Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 26,27 221531 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} hug48w6r5xr5otb03cxfilebv4lq2q5 252 2794 221534 114744 2026-06-16T02:12:26Z Taranpreet Goswami 2106 221534 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 5491w36ufvm9drfnjf13jmv7zffjnbu 252 2796 221561 114745 2026-06-16T08:32:40Z Taranpreet Goswami 2106 221561 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 44="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} ganutsnmq7onn0qeiz9chwl9hdf1bqb 250 2902 221423 14115 2026-06-15T12:00:04Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਲਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਯ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਸੀ। ਆਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦ- ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਢੇਰ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਬੰਸਰੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਰਹੀ। ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਕਾਨ੍ਹ ਦੀ ਖਿਚ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਬੰਸਰੀ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਰਫੀਅਸ (Orpheus) ਜਹੇ ਰਾਗੀ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਆਚਾਰੀਯ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਥਿਹਾਸ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿਚ ਆਰਫੀਅਸ ' ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਾਗੀ ਤੇ ਸਾਜ਼ੀਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ' ਤੇ ਸਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਆ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ । ਅਜ ਵੀ ਕਈਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੰਸਰੀ, ਫਲੂਟ ਜਹੇ ਕਈ ਸੰਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਪਿੜਾਂ ਬੜੀ ਪੁੱਛ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਫੂਕ ਮਾਰ ਕੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦ ਬੰਸਰੀ, ਵੰਝਲੀ, ਲਗੋਜਾ, ਕਲਾਰਨਟ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ । ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਥਪਥਪਾਹਟ ਨੇ ਕਿਸੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ' ਤੇ ਕੱਸੀ ਹੋਈ ਖੱਲ ਉੱਪਰ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਢੋਲ ਡੱਫਾਂ, ਮਰਦੰਗ, ਜੋੜੀ, ਤੰਬੂਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸੰਦ ਨਿਕਲੇ—ਢੋਲ ਤਾਂ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਮਗਰੋਂ ਸੁਨੇਹੇ - ਪੁਚਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਦ, ਦੁਤਾਰਾ, ਸਾਰੰਗੀ, ਸਿਤਾਰ, ਤਾਣ ਪੂਰਾ, ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਬੈਂਜੋ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਇਆ, ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਉਨਤੀ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਸੰਦਾਂ ਵਿਚ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਵਾਧਾ ਰਿਹਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਦ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੌਫੀਕ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਉਚੇਰੇ ਅਤੇ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਦ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ । ਭਾਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸੰਦਾਂ ਵਿਚ ਬਸੰਰੀ ਦੀ ਉਹ ਕਦਰ ਨਾ ਰਹੀ ਪਰ ਸਸਤੀ ਰਹਿਣੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਸਤਾ ਸੰਦ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿਆਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਬੰਸਰੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿਆਰ । ਝਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵੰਝਲੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੰਝਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ (ਲਗੋਜੇ) ਕੀਲ ਕੇ ਰਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਝੂਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਹਾਲ ਹਾਲ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਮਾਨਵ-ਸਮਾਜ ਦਾ ਨ੍ਰਿਤ ਆਰਾਮ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਜਾਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਵਸੀਲਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਨੁਖ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਬਦਲ, ਬਿਜਲੀ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਰੁਖਾਂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> j5pbtk64sa935uepb6v8xr64wggigp8 250 2903 221424 14116 2026-06-15T12:18:13Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਰ- ਸ਼ਰੀਰਕ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਮੁਢ ਬੱਝਾ। ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਨ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਝਾਇਆ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਹ ਨ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸਾਮੂਹਿਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਨੁਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸਭਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਲਿੰਗ-ਸ੍ਵਤੰਤਰਤਾ ਜਾਂ ਬੇ-ਮੁਹਾਰਪਣ ਘਟ ਹੋ ਰਹਿਆ ਸੀ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਕਫ ਜਾਂ ਵਰਜਿਤ ਹੋ ਗਈ । ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂਵਾਕ “ਏਕਾ ਨਾਰੀ ਸਦਾ ਜਤੀ' ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਗਇਆ ਪਰ ਕਈਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੂਹਿਕ ਲਿੰਗ ਸਬੰਧ ਇਕ ਰਸ਼ਮ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਂ ਇਕੋ ਦਿਨ ਅਮਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਵੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੰਜ, ਜਿਥੇ ਮਨੁਖ-ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੀਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਇਹ ਅਸਭਿਅ ਜਿਥੇ ਇਕ ਰਸਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਬਣ ਕੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰਲ ਗਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਲਿੰਗ-ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਨ੍ਰਿਤ ਹੀ ਬਣਿਆ । ਇਸ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਹਾਇਕ, ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਰਾਗ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਸੁਰਤ ਤਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਰੰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਗਾਉਣ ਦੀ ਵੀ । ਲਿੰਗ-ਮੇਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹਿਕ ਨ੍ਰਿਤ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਹਰ ਇਕ ਜੋੜਾ ਗਿੱਧਾ ਪਾਕੇ ਜਾਂ ਡੰਡੇ ਹੀ ਵਜਾ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਚੰਗੇ ਕੰਠ ਜਾਂ ਨ੍ਰਿਤ ਵਾਲਾ ਜੋੜਾ ਗਾਉਂਦਾ ਤੇ ਨਚਦਾ (ਇਸ ਗੀਤ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਦੁਗਾਨੇ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ) ਅਤੇ ਆਲਿੰਗਣਬਧ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ। ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨ੍ਰਿਤ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘਰ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਜ ਲਗਭਗ ਨਾਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਪਸੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਨ੍ਰਿਤ ਰੁਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿਸਾ ਬਣ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਬੜੀ ਉਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਵਾਂ ਸਮਾਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤੇ ਆਰਥਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਦੇ ਜੋਬਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨੇ ਆ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਛੋਹੀ । ਹਰ ਨਵਾਂ ਯੁਗ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਰੱਜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ “ਰੱਜ ਆਣ ਤੇ ਕੁਦ ਆਣ" 4<noinclude></noinclude> 8v76gohep0r449omkn76c9tfgfhlpa7 250 2904 221425 14117 2026-06-15T12:23:31Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਗ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ । ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਸਮਾਜਿਕ ਰਗਾਂ ਤੇ ਪੀਡੀ ਤੇ ਕਸਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚੋਂ ਤੌਫੀਕ ਤੇ ਵਿਹਲ ਘਟਣ ਲਗੀ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਸਾਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਉਪਰ ਇਕ ਵਖਰਾ ਪੇਸ਼ਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲਗਾ। ਪੇਸ਼ੇ ਨੇ ਰਾਗ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੀਣਤਾ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਦਿਤਾ । ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਾਗ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨੇ ਸਾਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਨਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਲਾਵਾ ਨਿਖੜੇ ਤੇ ਸ੍ਵਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਵੀ ਹੋਈਆਂ । ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਾਗ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਮਹਤਤਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਅਫਲਾਤੂਨ, ਅਰਸਤੂ, ਕੇਸਟੋਫੋਨ (ਯੂਨਾਨ) ਮੌ-ਤੀ (ਚੀਨ) ਮਤੰਗ ਤੇ ਭਰਤ (;ਭਾਰਤ) ਜਹੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਜ਼ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਦਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ । ਇਹ ਨਵੇਂ ਸੰਦ ਬਨਾਵਟ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸੂਖਮ, ਅਸਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਕੋਮਲ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਜਾਉਣ-ਵਰਤਣ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਮੰਗਦੇ ਸਨ । ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ । ਕੱਚੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਾਗ ਜਾਂ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਣੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁਨਣ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲਗੇ । ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਏ ਟੁੰਬਣ-ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੇ ਭਾਵ-ਵਾਚਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਾਮਾਜਿਕ ਯਤਨ ਸੀ । ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨ੍ਰਿਤਕਾਰੀ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰ ਰੂਪ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ । ਅਜ ਦੇ ਚੌਹਾ ਭਰਤੀ ਤਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਵੀ ਇਸੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਉਲੀਕੀ ਗਈ । ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਨੇ, ਜਿਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ, ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਕਤੀ ਕੀਤੀ ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੋਰਥ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਭੋਗ-ਬਿਲਾਸ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਇਹੀ ਕਾਰਣ ਸੀ ਕਿ ਕਵੀ ਹੁਣ ਭੱਟ ਤੇ ਨਕੀਬ ਬਣ ਗਏ ਜਿਹੜੇ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਖੂੰਨ ਗਰਮਾਉਂਦੇ ਤੇ ਅਮਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜਾਹੋ-ਜਲਾਲ ਸਬੰਧੀ ਸੰਘ ਪਾੜ ਪਾੜ ਕੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੌਣਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਅਗੇ ਝੁਕਾ ਦੇਂਦੇ । ਇਹ ਸਭ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਹੀ ਬਦਰਾਹ ਤੇ ਬਦ ਰੰਗ ਰੂਪ ਸਨ । ਨਿਰੋਲ ਕਵੀ ਵੀ ਇਨਾਮਾਂ ਤੇ ਖਿਲਤਾਂ ਲਈ ਤ-ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਕੜ-ਭੇੜ ਕਰਕੇ ਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਨ-ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਬਣਦੇ । ਸਾਂਝਾ ਰਾਗ ਤੇ ਗੀਤ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਹਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਥੋੜ ਕਾਰਣ 5<noinclude></noinclude> bg7nj0o2c87rhg2bay65ioinni4fms0 250 2905 221553 14118 2026-06-16T06:39:18Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਘਟਣ ਲਗਾ । ਕੋਰਸ (ਸਾਂਝੇ ਯੂਨਾਨੀ ਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ) ਦੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਮਹਤਤਾ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀਮ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਗੀ ਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ (ਵਜੰਤਰੀ) ਕਿਸੇ ਗਾਇਕਾ ਜਾਂ ਨਰਤਕੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਚਸਕਾ ਬਨਾਉਣ ਲਗੇ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜੋੜੇ ਨਹੀਂ; ਇਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੱਚਣ ਲਗੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਗਾਇਕਾ ਜਾਂ ਰੱਕਾਸਾ ਪਇਆ । ਇਹੀ ਨ੍ਰਿਤਕੀ ਹੀ ਕੰਚਣੀ (ਕੰਜਰੀ) ਬਣੀ । ਉਂਜ ਇਹ ਵੀ ਭੁਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਨਿੱਜੀ-ਨਾਚ ਖੁਦ ਮਸਤੇ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ । ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਨੁਖ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਨੱਚ-ਕੁਦ ਉਠਦੇ ਹਨ । ਸੂਫੀ ਫਕੀਰ ਤੇ ਕਈ ਭਗਤ, ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਨਚਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਨਿਕਲੀ ਹੈ “ਪਗ ਘੁੰਗਰ ਬਾਂਧ ਮੀਰਾ ਨਾਚੀ ਰੀ ।" ਰਾਗ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਸਦਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਹੇ । ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਾਇਮ ਰਹੀ । ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਤ ਨਾਂ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਜ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ ਸਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਗੀਤ ਨਾ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਬਿਨਾ ਨ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੋਭਦਾ। ਇੰਜ ਸੰਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ ਰਲੇ ਰਾਗ (ਗੀਤ) ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰ ਸਹਾਇਕ ਕਲਾ ਬਣਦਾ ਗਇਆ । ਅਜ ਕਲ ਵੀ, ਨਿਰਾਂ ਤਬਲਾ, ਨਿਰੀ ਸਿਤਾਰ, ਵਾਇਲਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਜ਼ ਸਹਾਇਕ ਕਲਾ ਦਾ ਹੀ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਰੂਪ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੀ । ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਕਿ ਕੋਲਾਂ ਭੀਲਾਂ ਤੇ ਖਾਸਕਰ ਦ੍ਰੜ ਜਹੀਆਂ ਸਭਿਅ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਰਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਸੂਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਜਾਂ ਹਰਖ-ਸੋਗ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ । ਤਾਂ ਵੀ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦਾ ਖਾਸਾ, ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿਚ ਮਗਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਥੋੜਾ ਜਾਂ ਢੇਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ, ਗਾਉਣਾ 6<noinclude></noinclude> n8brhey7a85jdfb4dlbx5lw4xd6r7vf 250 2906 221554 14119 2026-06-16T07:02:01Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਵਜਾਉਣਾ (ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼) ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ, ਤਿੰਨੇ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । () ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨ੍ਰਿਤ ਵੀ ਕਦੇ ਰਾਗ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਹਿਸਾ ਸੀ । ਰਾਗ ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੰਹ ਅੰਦਰਲੇ ਵਖ ਵਖ ਹਿਸਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਨ, ਖੋਹਲਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਵਾਯੂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨੀਵੀਂਆਂ ਉਚੀਆਂ ਦਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਫਰਕ ਉਪਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਜਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਆਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੂਸ਼ਟ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਸੁਰ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਾਗ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਨਿਯਮਬਧ ਉਪ-ਵੇਦ; ਗੰਧਰਵ ਵੇਦ, ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਜ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਦ ਵਿਚ ਦਿਤੀਆਂ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ-ਵਿਦਿਆ ਉਪਰ ਛਾਪ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵੀ ਸੱਤ ਹਨ : ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ ਆਦਿਕ । ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਕੋਹਲ, ਦੱਤਿਲ, ਯਸ਼ਿਟਕ, ਭਰਤ ਤੇ ਮਤੰਗ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਰਤ ਤੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਵਾਨੀਯ ਨੇ ਅਤੇ ਸੁਰਖਿਅਤ ਵੀ। ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ; ਇਲਾਕਿਆਂ, ਕੌਮਾਂ, ਰੁਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਰਾਗੀਆਂ- ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਆ ਕੇ ਵਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਤੇ ਧੂਣੀਆਂ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਵੇਂ ਰਾਗਾਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ । ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਪਰ ਸਾਨੂੰ ਮਾਲਵ (ਮੱਲ ਇਕ ਕਬੀਲਾ ਸੀ), ਆਭੀਰੀ (ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਅਹੀਰਾਂ ਦਾ), ਸਿੰਧਵੀ ਤੇ ਸੋਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਰਾਗ ਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜੇਤੂ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਕ, ਸਰੂਸ਼ਕ ਟੋਡੀ ਤੇ ਪਲਿੰਦ ਆਦਿ । ਫੁੱਲਾਂ ਜਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਖੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜਦ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰਖੇ ਜਾਣ। ਇਸੇ ਲਾਇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਉਪਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਖੇ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਮਦਾ, ਮਾਲਤਾ, ਤੇ ਕੁਸਮ ਆਦਿ। ਇੰਜੇ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਪੁਰਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਘ, ਬਸੰਤ, ਹਿੰਡੋਲ । ਮਨੁਖ ਮੁਢਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਈ ਮਧੁਰ-ਕੰਠ ਪੰਛੀਆਂ<noinclude>{{Footnote () ਗੀਤੰ, ਵਾਦਯੰ ਤਥਾ ਨਿਤਯੰ, ਤ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਸਮੁ ਤੇ ।”}} 7</noinclude> 4okxrz649xnf0b30p1htbpmjhd7pxol 221555 221554 2026-06-16T07:04:38Z Awalnoor Singh 2643 221555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਵਜਾਉਣਾ (ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼) ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ, ਤਿੰਨੇ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । (+) ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨ੍ਰਿਤ ਵੀ ਕਦੇ ਰਾਗ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਹਿਸਾ ਸੀ । ਰਾਗ ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੰਹ ਅੰਦਰਲੇ ਵਖ ਵਖ ਹਿਸਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਨ, ਖੋਹਲਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਵਾਯੂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨੀਵੀਂਆਂ ਉਚੀਆਂ ਦਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਫਰਕ ਉਪਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਜਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਆਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੂਸ਼ਟ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਸੁਰ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਾਗ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਨਿਯਮਬਧ ਉਪ-ਵੇਦ; ਗੰਧਰਵ ਵੇਦ, ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਜ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਦ ਵਿਚ ਦਿਤੀਆਂ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ-ਵਿਦਿਆ ਉਪਰ ਛਾਪ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵੀ ਸੱਤ ਹਨ : ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ ਆਦਿਕ । ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਕੋਹਲ, ਦੱਤਿਲ, ਯਸ਼ਿਟਕ, ਭਰਤ ਤੇ ਮਤੰਗ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਰਤ ਤੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਵਾਨੀਯ ਨੇ ਅਤੇ ਸੁਰਖਿਅਤ ਵੀ। ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ; ਇਲਾਕਿਆਂ, ਕੌਮਾਂ, ਰੁਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਰਾਗੀਆਂ- ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਆ ਕੇ ਵਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਤੇ ਧੂਣੀਆਂ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਵੇਂ ਰਾਗਾਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ । ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਪਰ ਸਾਨੂੰ ਮਾਲਵ (ਮੱਲ ਇਕ ਕਬੀਲਾ ਸੀ), ਆਭੀਰੀ (ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਅਹੀਰਾਂ ਦਾ), ਸਿੰਧਵੀ ਤੇ ਸੋਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਰਾਗ ਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜੇਤੂ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਕ, ਸਰੂਸ਼ਕ ਟੋਡੀ ਤੇ ਪਲਿੰਦ ਆਦਿ । ਫੁੱਲਾਂ ਜਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਖੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜਦ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰਖੇ ਜਾਣ। ਇਸੇ ਲਾਇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਉਪਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਖੇ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਮਦਾ, ਮਾਲਤਾ, ਤੇ ਕੁਸਮ ਆਦਿ। ਇੰਜੇ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਪੁਰਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਘ, ਬਸੰਤ, ਹਿੰਡੋਲ । ਮਨੁਖ ਮੁਢਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਈ ਮਧੁਰ-ਕੰਠ ਪੰਛੀਆਂ (+) ਗੀਤੰ, ਵਾਦਯੰ ਤਥਾ ਨਿਤਯੰ, ਤ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਸਮੁ ਤੇ ।” 7<noinclude> 7</noinclude> 9az51kqydd4nmzsadkem6ivgmubjq7a 221556 221555 2026-06-16T07:05:34Z Awalnoor Singh 2643 221556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਵਜਾਉਣਾ (ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼) ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ, ਤਿੰਨੇ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । (+) ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨ੍ਰਿਤ ਵੀ ਕਦੇ ਰਾਗ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਹਿਸਾ ਸੀ । ਰਾਗ ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੰਹ ਅੰਦਰਲੇ ਵਖ ਵਖ ਹਿਸਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਨ, ਖੋਹਲਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਵਾਯੂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨੀਵੀਂਆਂ ਉਚੀਆਂ ਦਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਫਰਕ ਉਪਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਜਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਆਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੂਸ਼ਟ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਸੁਰ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਾਗ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖ ਦੇ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਨਿਯਮਬਧ ਉਪ-ਵੇਦ; ਗੰਧਰਵ ਵੇਦ, ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਜ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਦ ਵਿਚ ਦਿਤੀਆਂ ਸੱਤਾਂ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਅਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ-ਵਿਦਿਆ ਉਪਰ ਛਾਪ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵੀ ਸੱਤ ਹਨ : ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧਾ ਨੀ ਆਦਿਕ । ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਕੋਹਲ, ਦੱਤਿਲ, ਯਸ਼ਿਟਕ, ਭਰਤ ਤੇ ਮਤੰਗ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਰਤ ਤੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਵਾਨੀਯ ਨੇ ਅਤੇ ਸੁਰਖਿਅਤ ਵੀ। ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ; ਇਲਾਕਿਆਂ, ਕੌਮਾਂ, ਰੁਤਾਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਰਾਗੀਆਂ- ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਆ ਕੇ ਵਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ, ਕਈ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਤੇ ਧੂਣੀਆਂ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਵੇਂ ਰਾਗਾਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ । ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਪਰ ਸਾਨੂੰ ਮਾਲਵ (ਮੱਲ ਇਕ ਕਬੀਲਾ ਸੀ), ਆਭੀਰੀ (ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਅਹੀਰਾਂ ਦਾ), ਸਿੰਧਵੀ ਤੇ ਸੋਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਰਾਗ ਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜੇਤੂ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਕ, ਸਰੂਸ਼ਕ ਟੋਡੀ ਤੇ ਪਲਿੰਦ ਆਦਿ । ਫੁੱਲਾਂ ਜਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਖੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜਦ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰਖੇ ਜਾਣ। ਇਸੇ ਲਾਇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਉਪਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰਖੇ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਮਦਾ, ਮਾਲਤਾ, ਤੇ ਕੁਸਮ ਆਦਿ। ਇੰਜੇ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਪੁਰਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਘ, ਬਸੰਤ, ਹਿੰਡੋਲ । ਮਨੁਖ ਮੁਢਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਈ ਮਧੁਰ-ਕੰਠ ਪੰਛੀਆਂ (+) ਗੀਤੰ, ਵਾਦਯੰ ਤਥਾ ਨਿਤਯੰ, ਤ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਸਮੁ ਤੇ ।” 7<noinclude></noinclude> o8jfuyc4hnpo4sv9ldyvcorkhvsm25p 250 2907 221557 14120 2026-06-16T07:12:30Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਦੇ ਬੋਲ ਤੇ ਹੂਕਾਂ ਸੁਣਦਾ ਆ ਰਹਿਆ ਸੀ । ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੰਠ ਤੇ ਅਲਾਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਬੜਾ ਦੇਣਦਾਰ ਸੀ । ਫੇਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰਖਦਾ | ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਾਂ ਰਖੇ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਹਾਗੜਾ, ਕੋਕਿਲਾ, ਬਡਹੰਸ ਆਦਿਕ । ਮਤੰਗ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ; ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਗਣੀਆਂ ਵਿਚ । ਪੜਚੋਲਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਰਾਗਣੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਸ਼ਾ-ਗੀਤਾਂ (ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਗਾਮ-ਗੀਤਾਂ) ਵਿਚੋਂ ਹੋਇਆ । ਦੂਜੀ ਵੰਡ ਨਿਰੋਲ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਆਪਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੰਡ ਸੀ ਦੇਸ਼ੀ (ਕੱਚੇ) ਅਤੇ ਮਾਰਗੀ (ਪੱਕੇ) ਰਾਗ ਦੀ । ਕੱਚੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਾਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਦੇਸ਼ੀ ਰਾਗ ਦੁਨੀਆਂ-ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ ਤੇ ਮਾਰਗੀ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਵਿਚ । ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਹੀ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਪਦਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਵਾਬਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਤਾਂ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਰਾਗ ਜਨਤਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਏ ਅਤੇ ਮਾਰਗੀ ਅਮੀਰਾਂ ਤੇ ਕਦਰਦਾਨਾਂ ਦੇ ਚੋਚਲਿਆਂ ਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਲਈ ਵਕਫ਼ ਹੋ ਗਏ । ਹਰ ਇਕ ਰਾਗ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੁਰ-ਤਾਲ ਤੇ ਧੂਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਿਲਵੇਂ ਰੂਪ ਕਾਰਣ ਇਕ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਵੀ ਰਾਗ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਵੰਡਾਂ ਸੈਵ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਕ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਾਹਿਤ ਅਚਾਰੀਆ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪੰਡਤ ਵੀ ਸਨ । ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਛੱਤ ਉਪਰ ਪਹਿਲੀ ਲਿਖਤ ਸ਼ਾਇਦ “ਸੰਗੀਤ ਮੁਕੁੰਦ ਸੀ । ਕੁਝ ਇਕ ਨਿਯਮ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਤਰੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਤੀਬਰ 'ਮ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਦਖਣੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ । ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਾਗ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨਿਤ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਨਿਯਮਾਵਲੀ ਵੀ । ਰਾਗ-ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਵਖਰੀ ਸੇਧ ਤੇ ਸਿਫਤ ਵਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸਣ ਸਮੇਂ ਹੋਈ। ਅਲਾ-ਉੱਦ-ਦੀਨ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤ-ਕਾਰ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਮੋਢੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੀ । ਇਸ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੁੱਠ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਸ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕੀਤੇ । ਜਿਵੇਂ ਤਾਨਸੈਨ ਨੇ ਮਲ੍ਹਾਰ, ਟੋਡੀ ਤੇ ਕਾਨੜਾ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਦੀ ਮਲ੍ਹਾਰ, ਮੀਆਂ ਦੀ ਟੋਡੀ (ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਟੋਡੀ) ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨੜਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਤਾ ਗਇਆ । 8<noinclude></noinclude> q66finndr1ly02fzz02koemjxio9592 250 2908 221558 14121 2026-06-16T07:51:48Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude>ਰਾਗ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨੂੰ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ-ਸੁੰਨੀ-ਮਤ ਦੇ ਕੱਟਰਪਣ ਵੇਲੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਵਰਜਿਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ । ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਰਾਗ ਦੀ ਅਰਥੀ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਉਪਰ ਫਬਤੀ ਕੱਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਕਬਰ ਵਿਚ ਦਬਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਚੱਕੀ ਪੁੱਠੀ ਨਾ ਚਲ ਸਕੀ ਤੇ ਥੋੜੇ ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੋਂ, ਇਥੇ ਕੁਲ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਜੜਦੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਰਾਗ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਗਰਮਾ ਦਿਤੀਆਂ । ਜੀਵਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਵਿਚ ਰਾਗ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹੁਣ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਵਤਾਰ ਤੇ ਈਸ਼ਰ -ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ । ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਫੇਰ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਆਇਆ । ਇਹ ਭਗਤ ਦੇਸੀ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਦੁਤਾਰੇ ਘੁੰਗਰੂ, ਖੜਤਾਲਾਂ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿਚ ਮੰਜੀਰੇ) ਜਹੇ ਜਨਤਕ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਗੋਂ ਧਰਮ ਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀ ਸਰੋਦੀ ਕਵਿਤਾ ਗਾਉਂਦੇ ਗਾਉਂਦੇ ਬਾਵਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਨੱਚ ਉੱਠਦੇ ਸਨ । ਇੰਜ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੇਸੀ ਰਾਗ, ਸਾਦਾ ਤੇ ਸਸਤੇ ਪਰ ਟੁੰਬਵੇਂ ਸੰਗੀਤ, ਉਚੀ ਸੁਚੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਖੁਦ-ਮਸਤੀ ਦਾ “ਥਾਨ-ਸੁਹਾਵਾ” ਬਣ ਗਈ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਦੀ ਸਾਮਾਜਿਕ ਮਹਤਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਮਨ ਉਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਖੂਬ ਪਛਾਣਿਆ । ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਤੇ ਗੁਰਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਥਾਂ ਮਿਲ ਗਈ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਲਈ । ਫਿਰੰਦੇ ਨੂੰ ਲਭ ਕੇ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਮੁਨਾਸਿਬ ਸਮਝਿਆ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਤਮਿਕਤਾ ਵਿਚ ਗੁੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਰਬਾਬ ਦੀ ਗੁਣ-ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਦਿਵਾਈ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਬਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਸਾਰੰਗੀ ਉਪਰ ਢਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਜੈਮਲ ਪੱਤੇ ਦੀ ਵਾਰ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਬਾਬ ਮਨੁਖਾਂ ਵਾਂਗ ਗਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਭਾਸਿਆ ਹੋਵੇਗਾ । ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਰਾਗ-ਮੰਗੀਤ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਜੱਦ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਗਇਆ ਅਤੇ ਸੱਤੇ ਬਲਵੰਡ ਦੀ ਆਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਟਟ ਕੇ, ਜੱਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਿਖ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕਤਾਵਾਂ, ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆ ਗਇਆ। ੯<noinclude></noinclude> tew508xu7fu4nxu5gihpwtzk3vwni6f 250 2909 221559 14122 2026-06-16T07:59:58Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" />ਐਮ. ਐਮ. ਸਿੰਘ- <big>ਕਵੀ ਚਾਤਿਕ-ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ</big></noinclude>ਕਵੀ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਬੇਗਿਣਤ ਔਗਣਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ । ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦਿਲ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਹਿਰਦਾ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਰਹਿਆ ਹੈ । ਉਪਨਿਆਸਕਾਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਉਪਨਿਆਸਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਾਜਿਕ ਔਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪਾਜ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਜਹਾਲਤ ਵੇਖੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਦੇਖਿਆ, ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਏਕੇ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੀ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਮਰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਤੜੀਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਅਛੂਤ’ ‘ਅਛੂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਅਤਿ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਕਲਮ ਫੜਕ ਉੱਠੀ-ਇਹਨਾਂ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ । ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਧੋਖੇ-ਬਾਜ਼ੀ ਵੇਖੀ, ਮਤਲਬ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਵੇਖੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਭੋਲੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਾਲੇ ਸੀਨੇ ਵੀ ਦੇਖੇ, ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਅਯਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਤੇ ਵੀ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਸੂਝਵਾਨ ਨਜ਼ਰ ਪਈ, ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੇ ਖੀਸੇ ਖਾਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਉਸ ਕੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ? ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਲੁਟ ਦਾ ਘਰ ਬਣ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਲੁਟੇਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਦਿਲ ਦੀ ਸਫਾਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਦਿੱਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ “ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਜਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਂ' ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੇਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੈਂ - ਹਰ ਥਾਂ ਦੇਖੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ, ਖੋਟੀ ਧਾਤ ਮੁਲੱਮਾ ਸਾਜ਼ੀ ...... ਚਿਹਰੇ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਦੋਖੇ, ਸੀਨੇ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਦੇਖੇ । 10<noinclude></noinclude> 9sdxidfl2oshb3ks6bp469k8591dwbj 250 2910 221562 14123 2026-06-16T08:36:43Z Awalnoor Singh 2643 /* ਸੋਧਣਾ */ 221562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Awalnoor Singh" /></noinclude> ਮਤਲਬ ਦੀ ਅਸ਼ਨਾਈ ਦੇਖੀ, ਬਾਹਰੋਂ ਖੂਬ ਸਫਾਈ ਦੇਖੀ।...... ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਅਯਾਰੀ ਦੇਖੀ, ਪੂਰੀ ਜ਼ਾਹਰਦਾਰੀ ਦੇਖੀ । ਲੀਡਰ ਹਉਕੇ ਭਰਦੇ ਦੇਖੇ, ਖੀਸੇ ਖਾਲੀ ਕਰਦੇ ਦੇਖੇ ਮੰਦਰ ਦੇਖੇ ਡੇਰੇ ਦੇਖੇ, ਗੱਦੀਦਾਰ ਲੁਟੇਰੇ ਦੇਖੇ । ਨਾ ਡਿੱਠੀ ਪਰ ਦਿਲੀ ਸਫਾਈ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਇਕਤਾਈ (ਕੇਸਰ ਕਿਆਰੀ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਸਫਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿਚ ਦੇ ਪਏ ਪਾੜ ਨੂੰ ਮੇਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਏਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਉਹ ਮਨੁਖਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣੀ ਲੋਚਦਾ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਛੂਤ-ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਹਾਮੀ ਸੀ । ਅਖੌਤੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬਣੀ ਸੰਤ-ਜਮਾਤ ਦਾ ਪੋਲ ਖੋਲਣ ਲਗਿਆਂ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੇ ਕਮਾਲ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ । ਇਹ ਸੰਤ ਜਮਾਤ ਉਹ ਜਮਾਤ ਹੈ ਜੋ ਮਜ੍ਹਬ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਟਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਲੁਟ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਐਸ਼-ਇਸ਼ਰਤ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਲਿਬਾਸ ਪਾਂਦੀ ਹੈ -- ਪੂਜ ਗੁਸਾਈਂ ਬਾਬਾ ਸੰਤ, ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਮਹੰਤ । ਕੁਝ ਫਿਰਕੂ ਕੁਝ ਗਦੀਦਾਰ, ਛੜੇ ਛਾਂਟ ਕੁਝ ਸਣ ਪਰਵਾਰ । ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਪਹਿਨ ਲਿਬਾਸ, ਉਪਜ ਪਈ ਇਕ ਸੰਤ-ਕਲਾਸ । ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਸੋਲ ਏਜੰਟ, ਮਜ਼ਬ ਨੂੰ ਰਖ ਲੈਣ ਸਟੰਟ । ਲੰਮਾ ਚੋਗਾ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਫਿਰਨਾ ਮਾਲ । ਮਠ ਮੰਦਰ ਦੇਹੁਰਾ ਗੁਰਧਾਮ, ਜੋ ਚਾਹਿਆਂ ਰਖ ਲੈਣਾ ਨਾਮ । ਕਿਸੇ ਬੜੇ ਤੋਂ ਨੀਂਹ ਰਖਵਾ ਦੇਣੀ ਕਿਤੇ ਉਸਾਰੀ ਲਾ । (ਨਵਾਂ ਜਹਾਨ) | ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੰਤ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਠਾ-ਦੁਆਰੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਹੱਥ ਵਿਚ ਮਾਲਾ ਤੇ ਕੱਛ ਵਿਚ ਛੁਰੀ ਰਖਦੇ ਹਨ । ਮੂਹ ਵਿਚ ਮੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਜ ਉਹ ਪੂਜਾ ਦਾ ਢੋਂਗ ਰਚਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹੋ ਕਿ 'ਰੋਟੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ‘ਤਾਲ ਪੂਰਦੇ ਹਨ - ਨਾ ਕੋਈ ਠਾਕੁਰ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪੂਜਕ, ਸਭ ਰੋਟੀ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ । ਚਿੱਟੀਆਂ ਪਗਾਂ ਤੇ ਦੂਹਰੇ ਟਿਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਰਦੇ ਕਾਲੇ । 11<noinclude></noinclude> bqxvu6y41dp3k707wp7trxg698m7n1t 252 3496 221563 114751 2026-06-16T08:37:40Z Taranpreet Goswami 2106 221563 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="1" 48to50="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 1cv1rtrvc16yguypgiwqylblx1odwgk 252 3498 221564 114753 2026-06-16T08:39:35Z Taranpreet Goswami 2106 221564 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="1" 47to48="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} lwvbcc91c4qy67vl0bdce8feh36tofm 252 3566 221565 114754 2026-06-16T08:48:58Z Taranpreet Goswami 2106 221565 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਤਤਕਰਾ" 3="1" 44to46="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3wus9zgk9xkulpx46quob9qnjsyd0yq 252 3569 221537 114746 2026-06-16T02:17:12Z Taranpreet Goswami 2106 221537 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਸੰਪਾਦਕੀ" 3="2" 57to58="ਤਤਕਰਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} h591er68dvd5tgncntdsmcv7zvpmio1 252 4799 221566 114758 2026-06-16T08:58:01Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 15,16 221566 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=Alochana Magazine January, February, March 1966.pdf |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Punjabi Sahit Academy Ludhiana |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} eyedhdjujtlb6l8j11n3q360mjq9l6m 250 19399 221505 50357 2026-06-15T18:13:38Z Parmjit kaur rao 477 221505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ il}} ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਝਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਦਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਚੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਉਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰ ਹੋ ਵਖ ਵੱਖ ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਕ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ | ਪਹਿਲੋਂ ਅੱਬ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਮਜ ਪਾਸ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਪਨ ਬਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜ ਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕੇ ਕੇ ਨੇ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ Rਾਰ ਕੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ੧f ' ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ ਫੇਰ ਠੰਡਾ . 5 ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ : Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 2gu1rvjeymv8j3yskwz2twc25oinxc3 221506 221505 2026-06-15T18:18:31Z Parmjit kaur rao 477 221506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ il}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ}} ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਝਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਦਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਚੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਉਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰ ਹੋ ਵਖ ਵੱਖ ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਕ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ | ਪਹਿਲੋਂ ਅੱਬ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਮਜ ਪਾਸ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਪਨ ਬਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜ ਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕੇ ਕੇ ਨੇ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ Rਾਰ ਕੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ੧f ' ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ ਫੇਰ ਠੰਡਾ . 5 ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ : Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> qz8xh4kq2whwjsmsmecy3ekjs7a9jwo 221508 221506 2026-06-15T18:20:29Z Parmjit kaur rao 477 221508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਝਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਦਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਚੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਉਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰ ਹੋ ਵਖ ਵੱਖ ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਕ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ | ਪਹਿਲੋਂ ਅੱਬ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਮਜ ਪਾਸ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਪਨ ਬਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜ ਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕੇ ਕੇ ਨੇ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ Rਾਰ ਕੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ੧f ' ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ ਫੇਰ ਠੰਡਾ . 5 ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ : Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> kdpkhywqtipllb20gp0okwwsaf9s3zt 221510 221508 2026-06-15T18:31:26Z Parmjit kaur rao 477 221510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰ ਹੋ ਵਖ ਵੱਖ ਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਕ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ | ਪਹਿਲੋਂ ਅੱਬ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਮਜ ਪਾਸ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਪਨ ਬਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜ ਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕੇ ਕੇ ਨੇ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ Rਾਰ ਕੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ੧f ' ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ ਫੇਰ ਠੰਡਾ . 5 ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ : Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> fu6p4nnmj5yt2i2q24dfy102bza6dtf 221512 221510 2026-06-15T18:40:13Z Parmjit kaur rao 477 221512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰਾਹ ਵਖੋ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ | ਪਹਿਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਪਨ ਬਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜ ਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕੇ ਕੇ ਨੇ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ Rਾਰ ਕੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ੧f ' ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ ਫੇਰ ਠੰਡਾ . 5 ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ : Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> gc602qrvgmjwuc1i0yioe50w8tm4zze 221513 221512 2026-06-15T18:49:11Z Parmjit kaur rao 477 221513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰਾਹ ਵਖੋ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ|ਪਹਿਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਆਪੱਨੇ ਬਸਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜਾਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ Rਾਰ ਕੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ੧f ' ਹੋਏ ਹਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ ਫੇਰ ਠੰਡਾ . 5 ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ : Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 0mz68pzhs4tvweq7cw3nf46ott40nhl 221515 221513 2026-06-15T18:54:05Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 221515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|੬੮}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰਾਹ ਵਖੋ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ|ਪਹਿਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਆਪੱਨੇ ਬਸਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜਾਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਪਲਕ ਤਕ ਨ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਬੋਲੀ 'ਹਾਏ ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ" ਫੇਰ ਠੰਡਾ ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ :- Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 3umu5a1m2dtxuodvh6l9ewam0x0x0se 221516 221515 2026-06-15T18:54:56Z Parmjit kaur rao 477 221516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{x-larger|{{center|੬੮}}}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰਾਹ ਵਖੋ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ|ਪਹਿਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਆਪੱਨੇ ਬਸਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜਾਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਪਲਕ ਤਕ ਨ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਬੋਲੀ 'ਹਾਏ ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ" ਫੇਰ ਠੰਡਾ ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ :- Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> fehhxttnrrogujoud7640cudi6hso7u 221517 221516 2026-06-15T18:56:07Z Parmjit kaur rao 477 221517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />({{x-larger|{{center|੬੮}}}})</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰਾਹ ਵਖੋ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ|ਪਹਿਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਆਪੱਨੇ ਬਸਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜਾਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਪਲਕ ਤਕ ਨ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਬੋਲੀ 'ਹਾਏ ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ" ਫੇਰ ਠੰਡਾ ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ :- Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 8rgq7gdfkuak9z4a11yq8t89jr9cgsr 221518 221517 2026-06-15T18:56:26Z Parmjit kaur rao 477 221518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{x-larger|{{center|੬੮}}}}</noinclude>________________ ਮਲਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹਇਤਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ {{gap}}ਓਹ ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰਾਨੀ ਦੇ ਖ਼ਿਅ ਲ ਉੱਠਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਕੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜਲ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਏਹ ਵਿਚਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮ ਰੀ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਨਦੀ ਸਮਰਥ ਨ ਰਖਕੇ ਹੈਲੀ ੨ ਖਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{xx-larger|{{center|ਯਾਰਵਾਂ ਅਧਯਾਯ॥}}}} {{gap}}{{xx-larger|ਹਾਏ ! ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ॥}} {{gap}}ਓਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬੀਤ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬਿਚ ਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਦਿਲ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੀਮੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਰ ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਸ਼ਹਰੋ ਬ ਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਓਸ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੇਹੜਾ ਪੇਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤਿੱਨ ਰਾਹ ਵਖੋ ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਜਨਾਂ ਡਾਢੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ|ਪਹਿਲੋਂ ਖੱਬੇ ਹਥ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀਂ ਫੇਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਲ ਤੱਕਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਏਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਆਪੱਨੇ ਬਸਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਜਾਨੀਏ ਕੇਹੜੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਪਲਕ ਤਕ ਨ ਝਮਕੀ ਅਤੇ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਖਲੋ ਰਹੀ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਬੋਲੀ 'ਹਾਏ ਹੁਨ ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਵਾਂ" ਫੇਰ ਠੰਡਾ ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ :- Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> fehhxttnrrogujoud7640cudi6hso7u 2 29039 221545 211622 2026-06-16T02:39:13Z Rajdeep ghuman 714 /* ਖੁਦ ਲਈ */ 221545 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color: blue; font: bold 30px 'Comic Sans MS';">ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rajdeep ghuman</span>}} [[File:WikiGif.gif|centre|80px]] ==ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ== ਮੇਰਾ ਨਾਮ '''ਰਾਜਦੀਪ ਕੌਰ''' ਹੈ। ਮੈਂ [[w:ਇਸ਼ਨਪੁਰ|ਇਸ਼ਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਜੋ [[w:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣੇ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਮੈਂ ੧੩ ਫ਼ਰਵਰੀ ੨੦੧੯ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਾਂ। ==ਖੁਦ ਲਈ== 1.ਅੱਖ੍ਰ [ਞ],ਓ 2. {{rule|height=2px}}{{rule}}{{rule|height=2px}} 3. https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80_%E0%A8%95%E0%A9%88%E0%A8%A6%E0%A8%BE_-_%E0%A8%9A%E0%A8%B0%E0%A8%A8_%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%A7%E0%A9%80.pdf/6 4. {{c|[[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]]{{gap|1em}}'''ਸੂਚੀ'''{{gap|1em}}[[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]][[File:Rule Segment - Wave - 40px.svg|link=|alt=]]}} 5. ★ ==ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ== * ਈ-ਮੇਲ: <span class="plainlinks nourlexpansion">[mailto:krajdeep103@gmail.com ਮੈਨੂੰ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿਕ ਕਰੋ]</span> * ਫੋਨ ਨੰਬਰ:- <span class="plainlinks nourlexpansion">[tel://+919814617773 9814617773] </span> ==Todo== [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Rajdeep ghuman/todo]] ciu7bi7nbqveqw3hvq8x66gx6gshma6 250 29829 221549 221369 2026-06-16T03:48:48Z Kuldeepburjbhalaike 1640 221549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harnoor ghuman" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {| {{ts|ma|w75}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਦੋ ਸ਼ਬਦ|ਦੋ ਸ਼ਬਦ]]|| 9 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਿਰੜ-ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ|ਸਿਰੜ-ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ]]|| 11 |- | colspan=2|{{center|'''ਰੰਗਲਾ ਬਚਪਨ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੋਰੀਆਂ|ਲੋਰੀਆਂ]]|| 15 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਕਿੱਕਲੀ|ਕਿੱਕਲੀ]]|| 22 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਥਾਲ਼|ਥਾਲ਼]]|| 28 |- | colspan=2|{{center|'''ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੰਬੇ ਗੌਣ-ਬਿਰਹੜੇ|ਲੰਬੇ ਗੌਣ-ਬਿਰਹੜੇ]]|| 35 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ|ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ]]|| 43 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਦੋਹੇ|ਦੋਹੇ]]|| 57 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਮਾਹੀਆ|ਮਾਹੀਆ]]|| 64 |- | colspan=2|{{center|'''ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸੁਹਾਗ|ਸੁਹਾਗ]] || 69 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਘੋੜੀਆਂ|ਘੋੜੀਆਂ]] || 79 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਿਠਣੀਆਂ|ਸਿਠਣੀਆਂ]]|| 92 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਹੇਅਰੇ|ਹੇਅਰੇ]]|| 106 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ]]|| 114 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ|ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ]] ||125 |- | colspan=2|{{center|'''ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਾਵੇਂ| ਸਾਵੇਂ]]|| 129 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਗੁੱਗਾ ਤੇ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ|ਗੁੱਗੇ ਤੇ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ]] || 139 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ|ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ]]|| 143 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ|ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ]]|| 151 |- | colspan=2|{{center|'''ਅੰਤਿਕਾ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ|ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ]] || 158 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ|ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ]] || 173 |} </center>{{nop}}<noinclude></noinclude> fn83wcv26vvlk0tor69vqxqytcw4aoc 221550 221549 2026-06-16T03:49:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 221550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harnoor ghuman" /></noinclude>{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {| {{ts|ma|w75}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਦੋ ਸ਼ਬਦ|ਦੋ ਸ਼ਬਦ]]|| 9 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਿਰੜ-ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ|ਸਿਰੜ-ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ]]|| 11 |- | colspan=2|{{center|'''ਰੰਗਲਾ ਬਚਪਨ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੋਰੀਆਂ|ਲੋਰੀਆਂ]]|| 15 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਕਿੱਕਲੀ|ਕਿੱਕਲੀ]]|| 22 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਥਾਲ਼|ਥਾਲ਼]]|| 28 |- | colspan=2|{{center|'''ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੰਬੇ ਗੌਣ-ਬਿਰਹੜੇ|ਲੰਬੇ ਗੌਣ-ਬਿਰਹੜੇ]]|| 35 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ|ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ]]|| 43 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਦੋਹੇ|ਦੋਹੇ]]|| 57 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਮਾਹੀਆ|ਮਾਹੀਆ]]|| 64 |- | colspan=2|{{center|'''ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸੁਹਾਗ|ਸੁਹਾਗ]] || 69 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਘੋੜੀਆਂ|ਘੋੜੀਆਂ]] || 79 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਿਠਣੀਆਂ|ਸਿਠਣੀਆਂ]]|| 92 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਹੇਅਰੇ|ਹੇਅਰੇ]]|| 106 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ]]|| 114 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ|ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ]] ||125 |- | colspan=2|{{center|'''ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਾਵੇਂ| ਸਾਵੇਂ]]|| 129 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਗੁੱਗਾ ਤੇ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ|ਗੁੱਗੇ ਤੇ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ]] || 139 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ|ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ]]|| 143 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ|ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ]]|| 151 |- | colspan=2|{{center|'''ਅੰਤਿਕਾ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ|ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ]] || 158 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ|ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ]] || 173 |} {{nop}}<noinclude></noinclude> 01x05s6x9rgo1x1ysivoo3e5ivcekmj 221551 221550 2026-06-16T03:49:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 221551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harnoor ghuman" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {| {{ts|ma|w75}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਦੋ ਸ਼ਬਦ|ਦੋ ਸ਼ਬਦ]]|| 9 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਿਰੜ-ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ|ਸਿਰੜ-ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ]]|| 11 |- | colspan=2|{{center|'''ਰੰਗਲਾ ਬਚਪਨ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੋਰੀਆਂ|ਲੋਰੀਆਂ]]|| 15 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਕਿੱਕਲੀ|ਕਿੱਕਲੀ]]|| 22 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਥਾਲ਼|ਥਾਲ਼]]|| 28 |- | colspan=2|{{center|'''ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੰਬੇ ਗੌਣ-ਬਿਰਹੜੇ|ਲੰਬੇ ਗੌਣ-ਬਿਰਹੜੇ]]|| 35 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ|ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ]]|| 43 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਦੋਹੇ|ਦੋਹੇ]]|| 57 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਮਾਹੀਆ|ਮਾਹੀਆ]]|| 64 |- | colspan=2|{{center|'''ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸੁਹਾਗ|ਸੁਹਾਗ]] || 69 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਘੋੜੀਆਂ|ਘੋੜੀਆਂ]] || 79 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਿਠਣੀਆਂ|ਸਿਠਣੀਆਂ]]|| 92 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਹੇਅਰੇ|ਹੇਅਰੇ]]|| 106 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀਏ ਕੁੜੀਏ|ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ]]|| 114 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ|ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ]] ||125 |- | colspan=2|{{center|'''ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਾਵੇਂ| ਸਾਵੇਂ]]|| 129 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਗੁੱਗਾ ਤੇ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ|ਗੁੱਗੇ ਤੇ ਸੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੀਤ]] || 139 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ|ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ]]|| 143 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ|ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ]]|| 151 |- | colspan=2|{{center|'''ਅੰਤਿਕਾ'''}} |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ|ਲੇਖਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ]] || 158 |- | ● {{gap}}[[ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ/ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ|ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ]] || 173 |} {{nop}}<noinclude></noinclude> 68lyxzppnagco65tifb0j07kc7qdhv5 250 51375 221527 135258 2026-06-16T01:59:14Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|'''ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ'''}}}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 1}}</noinclude> tfpwkh05t09iuptwggie6ptvxcvxria 221529 221527 2026-06-16T02:02:51Z Rajdeep ghuman 714 221529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|'''ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ'''}}}}{{nop}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 1}}</noinclude> g7ftya4ylwlctg558d588e5eowxdgze 250 51376 221528 135259 2026-06-16T02:02:30Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹੋਰ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ: ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਹਰ ਧੁਖ਼ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੇਰਾ ਹੈ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਬੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦਿਆ ਬਾਵਿਆ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਗਨ ਕਥਾ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਖ਼ੈਰ ਪੰਜਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਧਰਤੀ ਨਾਦ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਝਾਜਰ (ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮੋਰ ਪੰਖ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਨ ਤੰਦੂਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਗੁਲਨਾਰ(ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਿਰਗਾਵਲੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਬੋਲਦੀ (ਸੁਚਿੱਤਰ ਵਾਰਤਕ) (ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ) ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਰਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦੋ ਹਰਫ਼ ਰਸੀਦੀ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਮਨ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 2}}</noinclude> 7jzt4i2tum7mkzgyfmawopkia7xu2s0 250 51377 221530 135260 2026-06-16T02:05:31Z Rajdeep ghuman 714 221530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gill jassu" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{xx-larger|'''ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ'''}} (ਰੁਬਾਈਆਂ)</poem>}} {{dhr|15em}} {{Css image crop |Image = ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ_-_ਗੁਰਭਜਨ_ਗਿੱਲ.pdf |Page = 3 |bSize = 381 |cWidth = 113 |cHeight = 42 |oTop = 281 |oLeft = 134 |Location = center |Description = }} {{dhr|10em}} {{Block center|<poem>ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ (ਪਟਿਆਲਾ) </poem>}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ / 3}}</noinclude> r4nfqhvvonv4muz2dzxbyv833n9a2vb 221532 221530 2026-06-16T02:10:40Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|3em}}{{Block center|<poem>{{xx-larger|'''ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ'''}} (ਰੁਬਾਈਆਂ) {{dhr|5em}} {{xx-larger|'''''ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ'''''}} {{dhr|10em}} '''ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼''' '''ਸਮਾਣਾ (ਪਟਿਆਲਾ)'''</poem>}}{{nop}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 3}}</noinclude> trpl32vcl9a4zw9x22vzmajd4o0bz0q 221533 221532 2026-06-16T02:11:10Z Rajdeep ghuman 714 221533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|3em}}{{Block center|<poem>{{xx-larger|'''ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ'''}} ('''ਰੁਬਾਈਆਂ''') {{dhr|5em}} {{xx-larger|'''''ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ'''''}} {{dhr|10em}} '''ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼''' '''ਸਮਾਣਾ (ਪਟਿਆਲਾ)'''</poem>}}{{nop}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 3}}</noinclude> frlksiqma8u8jvvyni719phcbvfd8yb 250 51379 221535 135263 2026-06-16T02:13:16Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude><noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 6}}</noinclude> gmz3hx8roowymru6html08i6i9y7ryq 250 51380 221536 135405 2026-06-16T02:14:49Z Rajdeep ghuman 714 221536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ'''}}}} {{center|'''"ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ"'''}} {{gap}}ਸੀਹਰਫ਼ੀ, ਜੰਗਨਾਮਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਾਂਗ ਰੁਬਾਈ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਇਕ ਛੰਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਛੰਦਾਂ/ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪਤਾਤੇ ਡੂੰਘਿਆਈ ਵੱਲ ਤਵੱਜੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤੁਕ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਚੋਥੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। {{gap}}"ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁਬਾਈਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰ ਅਕਸ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਦਾ ਛੰਦ (ਚੌਪਦਾ) ਰੁਬਾਈ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਭੀ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਖੇ ਆਯਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ਬਾਈ ਬਾਈ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ੧੯, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੨੦ ਮਾੜਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦਾ ਲਘੂ। ਪਹਿਲੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਦਾ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੋਯਾ, ਉਦਾਹਰਣ: <poem>{{gap}}ਹਰ ਕਸ ਕਿਜ਼ ਸ਼ੌਕੇ ਤੋਂ ਕਦਮ ਅਜ਼ ਸਰਤਾਖ਼ੂ, {{gap}}ਬਰ ਤਬਕ ਚਰਖ਼ ਅਲਮ ਬਰ ਸਰਾਤਾਖ਼ੂ {{gap}}ਸ਼ੁਦ ਆਮਦਨ ਮੁਬਾਰਕ ਵਰਫ਼ਤਨ ਸਰਾਰਖੂ, {{gap}}ਗੋਯਾ ਆਂ ਕਸ ਕਿ ਰਾਹੇ ਹਕ ਬ ਸ਼ਨਾਖੂ।" {{right|(ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਗੁਰ ਛੰਦ ਦਿਵਾਕਰ, ਪੰਨਾ ੩੦੨) }}</poem> {{gap}}"ਰੁਬਾਈ ਅਤਿ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਕਾਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਬੜੀ ਸੁਗਠਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੌਤੁਕੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਅਗੋਂ ਭਾਗ ਕਰਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਲਘੂਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਕ੍ਰੁਮ/ਵਿਵਸਥਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪਕਾਰ ਦੀ ਲਘੂ ਸਰੰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਅੰਗ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨਗੋਚਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਚਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅੰਗ ਮਗਰਲੀਆਂ ਦਾ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਰੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁਬਾਈ<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/7}}</noinclude> rgj0g1g1p5ru0q4q4b4uzf350h90xju 221538 221536 2026-06-16T02:22:14Z Rajdeep ghuman 714 221538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ'''}}}} {{center|'''{{xx-larger|"ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ"}}'''}} {{gap}}ਸੀਹਰਫ਼ੀ, ਜੰਗਨਾਮਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਾਂਗ ਰੁਬਾਈ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਇਕ ਛੰਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਛੰਦਾਂ/ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪਤਾ ਤੇ ਡੂੰਘਿਆਈ ਵੱਲ ਤਵੱਜੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤੁਕ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਚੋਥੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। {{gap}}"ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰ ਅਕਸ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਦਾ ਛੰਦ (ਚੌਪਦਾ) ਰੁਬਾਈ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਭੀ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਖੇ ਆਯਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ਬਾਈ ਬਾਈ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ੧੯, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੨੦ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦਾ ਲਘੂ। ਪਹਿਲੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਦਾ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੋਯਾ, ਉਦਾਹਰਣ: <poem>{{gap}}ਹਰ ਕਸ ਕਿਜ਼ ਸ਼ੌਕੇ ਤੋਂ ਕਦਮ ਅਜ਼ ਸਰਤਾਖ਼ੂ, {{gap}}ਬਰ ਤਬਕ ਚਰਖ਼ ਅਲਮ ਬਰ ਸਰਾਤਾਖ਼ੂ {{gap}}ਸ਼ੁਦ ਆਮਦਨ ਮੁਬਾਰਕ ਵ ਰਫ਼ਤਨ ਸਰਾਤਖੂ, {{gap}}ਗੋਯਾ ਆਂ ਕਸ ਕਿ ਰਾਹੇ ਹਕ ਬ ਸ਼ਨਾਖੂ।" {{right|(ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਗੁਰ ਛੰਦ ਦਿਵਾਕਰ, ਪੰਨਾ ੩੦੨)}}</poem> {{gap}}"ਰੁਬਾਈ ਅਤਿ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਕਾਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਬੜੀ ਸੁਗਠਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੌਤੁਕੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਅਗੋਂ ਭਾਗ ਕਰਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਲਘੂਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਕ੍ਰੁਮ/ਵਿਵਸਥਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪਕਾਰ ਦੀ ਲਘੂ ਸਰੰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਅੰਗ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨਗੋਚਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਚਿਤ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅੰਗ ਮਗਰਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਰੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁਬਾਈ<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 7}}</noinclude> 5ooj13fx31szyldm8pr7dr02pms9lu4 221539 221538 2026-06-16T02:24:28Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ'''}}}} {{center|'''{{xx-larger|"ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ"}}'''}} {{gap}}ਸੀਹਰਫ਼ੀ, ਜੰਗਨਾਮਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਾਂਗ ਰੁਬਾਈ ਵੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਇਕ ਛੰਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਛੰਦਾਂ/ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪਤਾ ਤੇ ਡੂੰਘਿਆਈ ਵੱਲ ਤਵੱਜੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤੁਕ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਚੋਥੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। {{gap}}"ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰ ਅਕਸ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਦਾ ਛੰਦ (ਚੌਪਦਾ) ਰੁਬਾਈ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਭੀ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਖੇ ਆਯਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ਬਾਈ ਬਾਈ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ੧੯, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੨੦ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦਾ ਲਘੂ। ਪਹਿਲੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਦਾ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੋਯਾ, ਉਦਾਹਰਣ: <poem>{{gap}}ਹਰ ਕਸ ਕਿਜ਼ ਸ਼ੌਕੇ ਤੋਂ ਕਦਮ ਅਜ਼ ਸਰਤਾਖ਼ੂ, {{gap}}ਬਰ ਤਬਕ ਚਰਖ਼ ਅਲਮ ਬਰ ਸਰਾਤਾਖ਼ੂ {{gap}}ਸ਼ੁਦ ਆਮਦਨ ਮੁਬਾਰਕ ਵ ਰਫ਼ਤਨ ਸਰਾਤਖੂ, {{gap}}ਗੋਯਾ ਆਂ ਕਸ ਕਿ ਰਾਹੇ ਹਕ ਬ ਸ਼ਨਾਖੂ।" {{right|(ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਗੁਰ ਛੰਦ ਦਿਵਾਕਰ, ਪੰਨਾ ੩੦੨)}}</poem> {{gap}}"ਰੁਬਾਈ ਅਤਿ ਲਘੂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਕਾਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਬੜੀ ਸੁਗਠਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੌਤੁਕੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਅਗੋਂ ਭਾਗ ਕਰਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਲਘੂਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਕ੍ਰੁਮ/ਵਿਵਸਥਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪਕਾਰ ਦੀ ਲਘੂ ਸਰੰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਅੰਗ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਨਗੋਚਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਚਿਤ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅੰਗ ਮਗਰਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਰੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁਬਾਈ<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 7}}</noinclude> kvn0swa8qqsg056z8spfvlmm3rw6hm6 250 51381 221540 135409 2026-06-16T02:32:18Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਦੀ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਨਾਲੋਂ ਦੂਜੀ, ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਤੀਜੀ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥੀ ਪੰਕਤੀ ਉਤਰੋਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਪੰਕਤੀ ਇਕ ਸਾਰਗਰਭਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਿਕਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਗਰਲੀਆਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਅੰਤਿਕਾ (ਸਾਰੰਸ਼) ਦਾ। ਸੋ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਰਚਨਾ 2/2 ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੋਟਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" <poem>{{right|(ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਅਧਿਐਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) }}</poem> ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਵੇਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰੁਬਾਈ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਭਲੀਭਾਂਤ ਰੂਪ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}"ਖ਼ਯਾਮ ਦੀ ਉਹ ਰਚਨਾ ਜੋ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਯਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਰੁਬਾਈਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਰੁਬਾਈਆਂ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੀ ਸਮਝ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਿਟੇਸ਼ ਮੀਊਜ਼ੀਮ ਵਿਚ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਹਥ ਲਿਖੀ ਉਤਾਰਾ ਹੈ, ਉਹ ੧੦੬੦ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਅਦੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਗਰ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਉਤਾਰੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ੧੫੮ ਰੁਬਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਐਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਫਿਟਜ਼ ਜੇਰਲਡ' ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗੇਜ਼ ਉਲਥਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਧੀਕ ਕਰਕੇ ਓਸ ਉਤਾਰੇ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਉਤਾਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਓਸ ਵਿਚ ੫੧੬ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ...ਜਿਹੜਾ ਉਤਾਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਵਨ ਹੈਮਰ' ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗ ਪਗ ੨੦੦ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" <poem>{{right|(ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਖ਼ਯਾਮ ਖੁਮਾਰੀ, ਭਾਪੇ ਦੀ ਹੱਟੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲੇ)}} </poem> {{gap}}ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਇਸ ਗਿਣਾਤਮਿਕ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਬਾਈ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 8}}</noinclude> pfm3ut75lc2gknkz0w3bvh6ouyyb6hi 221544 221540 2026-06-16T02:38:04Z Rajdeep ghuman 714 221544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਦੀ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਨਾਲੋਂ ਦੂਜੀ, ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਤੀਜੀ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥੀ ਪੰਕਤੀ ਉਤਰੋਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਪੰਕਤੀ ਇਕ ਸਾਰਗਰਭਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਿਕਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਗਰਲੀਆਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ ਅੰਤਿਕਾ (ਸਾਰੰਸ਼) ਦਾ। ਸੋ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਰਚਨਾ 2/2 ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੋਟਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" <poem>{{right|(ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਅਧਿਐਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) }}</poem> ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਵੇਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰੁਬਾਈ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਭਲੀਭਾਂਤ ਰੂਪ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}"ਖ਼ਯਾਮ ਦੀ ਉਹ ਰਚਨਾ ਜੋ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਯਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਰੁਬਾਈਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਰੁਬਾਈਆਂ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੀ ਸਮਝ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਿਟੇਸ਼ ਮੀਊਜ਼ੀਮ ਵਿਚ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਹਥ ਲਿਖੀ ਉਤਾਰਾ ਹੈ, ਉਹ ੧੦੬੦ ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਅਦੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਗਰ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਉਤਾਰੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ੧੫੮ ਰੁਬਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਐਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਫਿਟਜ਼ ਜੇਰਲਡ' ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗੇਜ਼ ਉਲਥਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਧੀਕ ਕਰਕੇ ਓਸ ਉਤਾਰੇ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਉਤਾਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਓਸ ਵਿਚ ੫੧੬ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ...ਜਿਹੜਾ ਉਤਾਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਵਨ ਹੈਮਰ' ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਓਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗ ਪਗ ੨੦੦ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" <poem>{{right|(ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਖ਼ਯਾਮ ਖੁਮਾਰੀ, ਭਾਪੇ ਦੀ ਹੱਟੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲੇ)}} </poem> {{gap}}ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਦੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਇਸ ਗਿਣਾਤਮਿਕ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਬਾਈ ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 8}}</noinclude> rv213cm0kjk3q4rnk1u10hz3hfu0kjz 250 51382 221543 135411 2026-06-16T02:36:59Z Rajdeep ghuman 714 221543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ, ਸਰਮਦ, ਸ਼ੇਖ ਸਾਅਦੀ ਅਤੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਵਲੋਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਈ। ਰੁਬਾਈ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਰੁਬਾਈ ਨੂੰ ‘ਚੌਬਰਗੇ' ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ', 'ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ', ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ 'ਚੰਦਨਵਾੜੀ', ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, 'ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ’ ਤੇ ‘ਕੱਚ ਸੱਚ', ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਦੇ 'ਹੋਰ ਅਗੇਰੇ', ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦੇ 'ਰੁਣਝੁਣ’, ‘ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ', ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਕਾਵਿ ਹਿਲੁਣੇ', ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਕੁੰਦਨ ਦੇ ‘ਨਵੇਂ ਪੱਤਣ', ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਦੇ 'ਦੀਵਾ ਮੁੜਕੇ ਕੋਈ ਜਗਾਵੇ', ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਪਾਸ਼ਕ ਦੇ 'ਸੂਹਾ ਸਾਲੂ' ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੇ 'ਅਸਲੇ ਤੇ ਓਹਲੇ' ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਵਿਕੋਲਿਤਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਕਈ ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੰਖਿਪਤ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਪਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਲੇ ਰੁਬਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੰਧੁਰਦਾਨੀ' ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਖੇਡ-ਜਗਤ ਨਾਲ ਸਮਾਂਨਤਰ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸਦਾ ਕੱਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਅਦਾਕਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ; ਬਲਕਿ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਂਪੱਖੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਹਸਮੁਖ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਸੋਚਣੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਆਧਾਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਦੀ ਹੈ। 2010 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ 20<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/9}}</noinclude> 89m4crsvw2knu5qnuoe6z8k2br5saq8 221546 221543 2026-06-16T02:45:15Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ, ਸਰਮਦ, ਸ਼ੇਖ ਸਾਅਦੀ ਅਤੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਵਲੋਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਈ। ਰੁਬਾਈ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਰੁਬਾਈ ਨੂੰ ‘ਚੌਬਰਗੇ' ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ', 'ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ', ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ 'ਚੰਦਨਵਾੜੀ', ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, 'ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ’ ਤੇ ‘ਕੱਚ ਸੱਚ', ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਦੇ 'ਹੋਰ ਅਗੇਰੇ', ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦੇ 'ਰੁਣਝੁਣ’, ‘ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ', ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਕਾਵਿ ਹਿਲੁਣੇ', ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਕੁੰਦਨ ਦੇ ‘ਨਵੇਂ ਪੱਤਣ', ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਦੇ 'ਦੀਵਾ ਮੁੜਕੇ ਕੋਈ ਜਗਾਵੇ', ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਪਾਸ਼ਕ ਦੇ 'ਸੂਹਾ ਸਾਲੂ' ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੇ 'ਅਸਲੇ ਤੇ ਓਹਲੇ' ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਵਿੱਕੋਲਿਤਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਕਈ ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੰਖਿਪਤ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਪਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਲੇ ਰੁਬਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ" ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਖੇਡ-ਜਗਤ ਨਾਲ ਸਮਾਂਨਤਰ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸਦਾ ਕੱਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਅਦਾਕਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ; ਬਲਕਿ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਹਸਮੁਖ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਸੋਚਣੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਆਧਾਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਦੀ ਹੈ। 2010 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ 20<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 9}}</noinclude> 1imq9svk7kz08yk3z6779k1bfcw0xvc 250 51388 221547 135412 2026-06-16T02:53:52Z Rajdeep ghuman 714 221547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਅੰਬਰਾਂ ਨੇ ਵੇਸ ਤਾਹੀਂ ਜੋਗੀਆ ਬਣਾਏ ਨੇ। {{gap}}ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਬਰ ਜੋਗੀ ਵੇਸ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਸਲਾਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ-ਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: {{left|<poem>ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾਂ 'ਚ ਕੁਝ ਪਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਹ। ਫੁੱਲ ਨਾ ਰਹੁ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਹੋ ਜਾਹ। ਮਹਿਕ ਦੇ ਦੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰ ਦੇਹ, ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਟ ਕੇ ਗੁਲਕੰਦਹੋ ਜਾਹ।</poem>|3em}} {{gap}}ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਮਹਿਕ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਸ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣੇਗੀ। {{right|'''ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ'''</br> 9463658706}}{{nop}}<noinclude>{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 15}}</noinclude> bgjbvnsu9dqfw3ncvrauov2yjg44hq3 250 71449 221569 221381 2026-06-16T10:36:04Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 221569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਏਰੰਡ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਏਰੰਡ ਦਾ ਬੂਟਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 10 ਤੋਂ 15 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਣਾ ਹਰਾ, ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਹਰੇ, ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ, ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 5 ਤੋਂ 11 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਬੈਂਗਨੀ ਰੰਗ ਦੇ 30-60 ਸੈਂਟੀ ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਬੈਂਗਨੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਮਿਕਸ ਰੰਗ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਫਲ ਵਿਚ 3 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਖਤ ਪੜਤ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੇ ਤਣਿਆਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਪਰ ਧੂੜ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਹੱਥ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਤਣੇ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਏਰੰਡ ਨੂੰ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਏਰੰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਏਰੰਡ। ਹਿੰਦੀ-ਅੰਡੀ, ਏਰੰਡ। ਮਰਾਠੀ-ਏਰੰਡੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਏਰੰਡੋ ਦਿਵੇਲੇਗੋ। ਬੰਗਾਲੀ- ਡੇਰੇਂਡਾ, ਛਾਦਾਰੇਂਡੀ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਕੈਸਟਰ ਪਲਾਂਟ (Castor Plant)। ਲੈਟਿਨ- ਰਿਸਿਨਸ ਕੋਮਯੁਨਿਟ੍ਰਸ (Ricinus Communits)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਏਰੰਡ ਮਧੁਰ, ਗਰਮ, ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਤ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ, ਮਲ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰਨ, ਸੋਜ, ਸੂਲ, ਸਿਰ ਦਾ ਦਰਦ, ਬੁਖਾਰ, ਉਧਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਗੈਸ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਬਵਾਸੀਰ, ਗਰਮੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪਿੱਠ ਦਰਦ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਰੰਡ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬੀਜ, ਤੇਲ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਏਰੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਏਰੰਡ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੇ ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 29<noinclude></noinclude> jhotqk7v7xuy8lnfngr7yfkjiti8d5z 250 71450 221570 215664 2026-06-16T10:39:45Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 221570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇਲ 37 ਤੋਂ 61 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਮਾਂਸਸਾਰ-12 ਤੋਂ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੂਤਰ 23 ਤੋਂ 28 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨਵਰਟਰਜ਼, ੲਮਾਇਲੇਜ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਤੱਤ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਰੰਡ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤ ਰਾਈਸੀਨ (Ricin) ਅਤੇ ਰਾਈਸੀਨਿਨ (Ricinine) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਥਾਤ ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਫਾੜ ਕਰਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਜੀਭੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੰਨਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਲੇ ਕਰਕੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਉਬਾਲੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਏਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨੁਕਸਾਨ: ਰਾਈਸੀਨ ਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਤੱਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ 40-50 ਦਾਣੇ ਖਾਣ ਜਾਂ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੱਜਣ Harpal Singh Sodhi VPO = Dyalpura Sodhian Dist = S, Ü, S Nagar Mohali Tehsil = Derabassi Pin Code = 140603 Mobile Num = 9316127392 SODHI PARMINDER http://facebook.com/sodhiparminder ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 30<noinclude></noinclude> 7v2s3anmnxwe98wmj11wkdmwc6kxyrd 250 71451 221571 215665 2026-06-16T10:41:23Z Amritpal Aman 2020 221571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> '''{{larger|ਕਮਲ}}''' ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਂਗਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਦਾ ਬੂਟਾ ਝੀਲਾਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਲਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਇਹ ਲਾਲ-ਗੁਲਾਬੀ, ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਉਪਰੋਂ ਹਰੇ ਅਤੇ ਹੇਠੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੀ ਪਰ ਜੇਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੋਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਡੰਡੀ ਮਰੂਨਾਲ ਜਾਂ ਕਲਮ ਦੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜੜ੍ਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੋਂ ਨਲਾਕਾਰ 5-6 ਸੁਰਾਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲਾਵਾਂ ਨਿੱਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ' ਤੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਵਿਚ 15 ਤੋਂ 20 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲਗੱਟੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬੀਜ ਨਰਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਅੰਬੂਜ, ਪੁੰਡਰੀਕ। ਹਿੰਦੀ-ਕਮਲ, ਸਫੇਦ ਕਲਮ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਔਰ ਨੀਲਾ ਕਮਲ। ਮਰਾਠੀ-ਕਮਲ, ਤਾਂਬਲੇ, ਪਾਂਫਰੇ ਕਮਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਧੌਲਾ ਕਮਲ। ਬੰਗਾਲੀ-ਪਦਮ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਲੋਟਸ (Lotus)। ਲੈਟਿਨ-ਨਿਲੂਮਬੋ ਨਿਊਸਿਫੇਰਾ (Nelumbo Nucifera) ਗੁਣ ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਲ ਠੰਡਾ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਚੰਗਾ, ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿਆਸ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਅ ਖਰਾਬ ਹੋਣਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬਵਾਸੀਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਲ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਊਸਿਫੇਰਿਨ ਅਤੇ ਰੋਮੋਰਿਨ ਖਾਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡੇਟ 66.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ-17.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ-2.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਲੋਹਾ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼, ਏਸਕਾਰਬਿਕ ਐਸਿਡ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 31<noinclude></noinclude> ehkrpl58w98k3msk5hq482iaflie69d 250 72503 221522 221307 2026-06-16T01:34:35Z Rajdeep ghuman 714 221522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>{{gap}}ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਦਿਆਂ 26 ਜੂਨ, 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਖ਼ਬਰ ਸੀ ਕਿ ਪੈਰਿਸ 'ਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨੇ ਦਿਵਿਆਂਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ 'ਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਥੇ {{Css image crop |Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 16 |bSize = 548 |cWidth = 270 |cHeight = 198 |oTop = 150 |oLeft = 132 |Location = center |Description = }}ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਟੈਨਿਸ ਪੇਰਿਸ 'ਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨੇ ਦਿਆਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟੈਨਿਸ ਪੰਡਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ 'ਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 26 ਜੂਨ, 2017 ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪੀ ਫੋਟੋ ਦੇਣੀ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ ਆ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਾਗ ਆਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||12}}</noinclude> 8jfl69c3tspa2xc8hycs69xur6bdo3e 221523 221522 2026-06-16T01:36:47Z Rajdeep ghuman 714 221523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 16 |bSize = 548 |cWidth = 270 |cHeight = 206 |oTop = 150 |oLeft = 131 |Location = center |Description = }} {{gap}}ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਦਿਆਂ 26 ਜੂਨ, 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਖ਼ਬਰ ਸੀ ਕਿ ਪੈਰਿਸ 'ਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨੇ ਦਿਵਿਆਂਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ 'ਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਟੈਨਿਸ ਪੇਰਿਸ 'ਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨੇ ਦਿਆਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟੈਨਿਸ ਪੰਡਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ 'ਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 26 ਜੂਨ, 2017 ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪੀ ਫੋਟੋ ਦੇਣੀ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ ਆ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਾਗ ਆਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||12}}</noinclude> 5av83j5dhjq3e032f570c00r1lqz85p 221524 221523 2026-06-16T01:40:24Z Rajdeep ghuman 714 221524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>{{gap}}ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਦਿਆਂ 26 ਜੂਨ, 2017 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਖ਼ਬਰ ਸੀ ਕਿ ਪੈਰਿਸ 'ਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨੇ ਦਿਵਿਆਂਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ 'ਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਟੈਨਿਸ ਪੇਰਿਸ 'ਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨੇ ਦਿਆਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟੈਨਿਸ ਪੰਡਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਪਾਰਕ 'ਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਏ। {{center|'''ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 26 ਜੂਨ, 2017'''}} ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪੀ ਫੋਟੋ ਦੇਣੀ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ ਆ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਾਗ ਆਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।{{nop}}<noinclude>{{rh||12}}</noinclude> 0zkc1xhef4ajb6cjc9g4os4lmwosqz1 250 72504 221525 218935 2026-06-16T01:47:16Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਤਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਉਕਤ ਫੋਟੋ ਦੇਖ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਦਿਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣਾਂ, ਇਕ ਦਿਨ ਗੂੰਗੇ ਬੋਲੇ, ਇਕ ਦਿਨ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਸਿਰਫ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਧੱਕਾ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਣ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖਾਂ, ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ/ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਹੋਣ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਨੇਤਾ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਅੱਗੇ ਜੇਕਰ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼! ਸਾਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਰ ਫੋਟੇ ਵਿਚ ਦਿਖਾਏ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੁਮੱਤ ਆ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਇੱਧਰ ਅਤੇ ਓਧਰ ਦੀਆਂ ਓਧਰ ਇਕਦਮ ਬਰੇਕ ਲਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸੜਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀਆਂ। ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆਂ ਹੈ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਕ ਅਨੋਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਦਿਨ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਲੱਤ ਨਾਲ ਜਾਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੱਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣਤਾ, ਗੂੰਗਾ ਅਤੇ ਬੋਲਾਪਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਨਕਾਰਾਪਨ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਸਕੇ।{{nop}}<noinclude>{{rh||13}}</noinclude> 9kdbkcaw1eat7mnqsw0lqh3wt1o9y9y 250 72532 221526 219273 2026-06-16T01:52:16Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 221526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਪੜ੍ਹਨ ਗਏ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਛੱਡ ਯਾਰ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਆਪਣਾ ਮੁਲਕ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਉਥੇ ਕੀ ਐ? ਨਾ ਚੰਗਾ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁਛ, ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।" ਪਰ ਹੁਣ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਿੰਨੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਪੈਸੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੁੱਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ "ਮੈਂ ਨ੍ਹੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਆਉਂਦਾ।" ਪਰ ਉਥੇ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਉੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਇੰਨਾ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿੰਦੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਬੀਬੀ ਭੱਠਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ ਇਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ। ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਹ ਗੇਟ ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਘੰਟੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਕੱਛਾ ਬੁਨੈਣ ਵਿਚ ਮੰਤਰੀ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਹ ਚਾਹ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਹ ਨੂੰ ਉਬਾਲੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲੇਟ ਹੋ ਗਿਆ।" ਬੀਬੀ ਭੱਠਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ 50-50 ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਗਾਰਡ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 10-10 ਰਸੋਈਏ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।" {{gap}}ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਕਸਰ ਵੋਟ-ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 4-5 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ<noinclude>{{rh||14}}</noinclude> 4qtn5976l7k2awy7ulrhgg37e8n6w6l 250 72596 221552 219720 2026-06-16T05:09:54Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 221552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੭੪ )}}</noinclude>ਨੇ ਹੋਰ ਕੇਹੜਾ ਢੰਗ ਸੋਚਿਆ ਹੈ? {{gap}}ਹਰਦੀਨ-ਜੀ ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਓਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਕੁਛ ਹਾਲ ਮਲੂੰਮ ਹੋਗਿਆ ਹੈ? ਤਦ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਜੇਹਾ ਹੋਯਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੇਹ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਬਹੁਤ ਹਛਾ ਇਸੇਤਰਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਪਰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲਗ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਹਰਦੀਨ ਨੇ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਦਸੋ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਤ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੌਲਾ ਪਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਕੁਛ ਰੋਗੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਵਾ ਭੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗਲਾਂ ਕਰਕੇ ਭੂਤਨਾਥ ਕਲ ਮਿਲਨ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਯਾ। {{gap}}ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਭੂਤਨਾਥ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸਗੋਂ ਇਹੋ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੇਰੀ ਉਸਦੀ ਮਿਤ੍ਤਾ ਹੋਗਈ ਅਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਜੇਹਾ ਕਿ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜ਼ੈਹਰ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹੈ ਅਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂਕਿ ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨ ਨਿਕਲਿਆ ਅਰ<noinclude></noinclude> ovu4097kcovfp6ps94pwusc6voex5ui 250 72710 221509 221125 2026-06-15T18:27:24Z Muskan1903 2644 221509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /><center><h3>ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ - ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ</h3></center></noinclude><br> <br> <br> <br> {{gap}}ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਇਕ ਚੀਰ, ਇਕ ਫੱਟ, ਇਕ ਸੱਟ, ਇਕ ਡੂੰਘਾ ਜਖ਼ਮ ਸੀ ਜਿਹਦੀ ਪੀੜ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਲਈ ਅਸਿਹ ਸੀ, ਨਾਸਹਿਣਯੋਗ ਸੀ। ਬੜੀ ਪੀੜ ਸੀ। ਇਹ ਫੱਟ ਕੋਈ ਚੌਦਾਂ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਸੋਲਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੀੜ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਪੀੜ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ। ਇਸ ਸੱਟ, ਇਸ ਫੱਟ, ਇਸ ਪੀੜ ਨੇ ਮੇਰੀ ਲਿਖਾਈ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮੇਰਾ ਸਕੂਲ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨਾ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚੈਨ, ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ, ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਪਿਆਸ, ਨਾ ਆਰਾਮ, ਬੱਸ ਪੀੜ ਹੀ ਪੀੜ, ਦਰਦ ਹੀ ਦਰਦ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ।ਮੈਂ ਬੇਵਸ ਬੌਂਦਲਿਆ ਜਿਹਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ - ਇੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਧਰ, ਉੱਧਰ ਤੋਂ ਇੱਧਰ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਇਕਾਂਤ ਸ਼ਾਂਤ ਥਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ! ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਵਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਕੁਝ ਪੀੜ ਘਟੇ ਕੁਝ ਦਰਦ ਦਬੇ| ਪਰ ਝੱਟ ਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਰੁੱਖੀ, ਓਪਰੀ, ਚੁੱਭਵੀਂ ਅਤੇ ਵੱਢ ਖਾਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੋਚਦਾ। ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਕੁਝ ਬੇਦਿਮਾਗੇ ਪਾਗਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ।<br> {{gap}}ਕੱਲ ਸ਼ਾਮੀ ਪਿੰਡ ਇਕ ਬਰਾਤ ਢੁੱਕੀ ਸੀ। ਆਤਿਸਬਾਜੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਚੰਗਿਆੜੀਆਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਸਜੀ ਧਜੀ ਗੱਡੀ ਵੇਦੀ ਦੇ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਮੈਂ ਓਮ ਸਵਾਹਾ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਹੋਇਆ ਸਾਂ। ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ, ਡੋਲੀ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡੋਂ ਦੂਰ ਨਹਿਰ ਦੀ<noinclude>{{rh||11}}</noinclude> 6mq62v647399iy7rrtk6uvynqigigtg 250 72946 221426 221417 2026-06-15T12:36:11Z Navneetkaurbrar7 2578 221426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੋ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥ ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।। ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।। ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ, ਂ ਵਾਸਤੇ ਅਰਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪੰਭੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੇਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਨ ਐਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਬਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ॥ । ਹਾਂ ਨਾਮ ਖਬਰਦਾਰ ਹੋ ਨ ਮਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ ! Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org ਸ਼ਰਮ ਕੁਝ ਅ ਅਤੀ ਮਨ ਸੇਅਰੁ ਕਰੁ ਖ ਦਾਰ ਹੋਕੇ<noinclude></noinclude> 3j5w427lekmktm4n81s7lq2298ukhrq 221427 221426 2026-06-15T12:50:33Z Navneetkaurbrar7 2578 221427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੋ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥ ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।। ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।। ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।। ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ<noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> qgbsot76vbp9kta96fgd38xi656ry66 221428 221427 2026-06-15T12:53:28Z Navneetkaurbrar7 2578 /* ਸੋਧਣਾ */ 221428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੋ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥</br> ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।। ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ </br> {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ''' </br> '''ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।।'''}} ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। </br> {{center|'''ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> klbwe71j625lvfr6mgmrojwercptofn 221429 221428 2026-06-15T12:54:30Z Navneetkaurbrar7 2578 221429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੋ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥'''</br> '''ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।।'''}} ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ </br> {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ''' </br> '''ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।।'''}} ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। </br> {{center|'''ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> aj0moj08p9r07mi1u8r97peqzso47z5 221430 221429 2026-06-15T12:55:09Z Navneetkaurbrar7 2578 221430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੋ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥'''</br> '''ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।।'''}} ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ </br> {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ''' </br> '''ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।।'''}} ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। </br> {{center|'''ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> l39nw7owquzxedajugyy6dw1194jgfx 221432 221430 2026-06-15T15:00:00Z Navneetkaurbrar7 2578 221432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੋ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥'''</br> '''ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।।'''}} ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ </br> {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ''' </br> '''ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।।'''}} ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। </br> {{center|'''ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗਕਰੁ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਤਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ ਕਰੁ ਖ ਚਾਰ ਹੋਕੈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> dceawz58gs0m2s1jjh7qdr4xuieekbm 221438 221432 2026-06-15T16:01:50Z ~2026-35125-82 2687 221438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੇ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥'''</br> '''ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।।'''}} ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ </br> {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ''' </br> '''ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।।'''}} ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। </br> {{center|'''ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗਕਰੁ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਤਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ ਕਰੁ ਖ ਚਾਰ ਹੋਕੈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> lx963eu98o16anlpub9m5c6j5558rdu 221439 221438 2026-06-15T16:04:01Z ~2026-35125-82 2687 221439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੪)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਟੀਕਾ-ਹੇ ਭਾਈ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਦੋਸਤ ਜਾਨ ਤੇਰੀ ਦੀ ਹੋਵੈ। ਭਾਵ ਜੇ ਤੂੰ ਤਨ ਮਨ ਸੇ ਭਗਤੀ ਮੈ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਵੈ ॥ ੧॥ ਤਬ ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੁਕਮ ਭੋਰੇ ਦੇ ਹੋਵੇ) ਭਾਵ ਸਭੀ ਤੇਰੀ ਆਯਾ ਮਨਗੇ ॥੨॥ ੪੬ ॥ ਪੁਨਾ ।। {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਬਸ਼ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਹਸਤ ਅੰਦਰ ਯਾਦਿ ਓ ॥'''</br> '''ਯਾਦਿ ਓ ਕੁਨ ਯਾਦਿ ਓ ਹਾਂ ਯਾਦਿ ਓ ।।'''}} ਟੀਕਾ-ਬੌਤ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਮਹਾਤਮਤਾਈ ਹੈ ਅੰਦ੍ਰ ਯਾਦਗੀਰੀ ਉਸ ਕੀ ਕੇਂ। ਭਾਵ ਯਾਦਗੀਰੀ ਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ॥੧। ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਕੁਛ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਉਸਕੀਕਰੁ ੩ ( ਹਾਂ ) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਕੈ ॥੧॥੪੭ ॥ </br> {{center|'''ਮੂਲ ॥ ਗਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਬਾਇਦ ਤੁ ਕੁਨ ਬੰਦਗੀ''' </br> '''ਵਰਨਹ ਆਖਰ ਮੇਕਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ।।'''}} ਟੀਕਾ ਪੁਨਾ ਹੇ ਭਾਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਤਬਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਕਰੁ ॥੧॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਾਰਬੋ, ਵਾਸਤੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕ ਲਏ ਅਰ ਭਗਤੀ ਨਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹਾਨੀ ਹੈ ਉਤਰ ਹੇ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਮਰਾਭਥੇ,ਵਾਸਤੇ ਅਰ ਭਗਤੀ ਕਰੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਮਿੰਦਗੀ ਖਿਚੇ ਗਾ।ਭਾਵ ਜੁੰਨਾ ਮੈਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇਗ ਯਪ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਤਬਾ ਭੈ ਸੁਖ ਮਿਲਜਾਏ ਤੋ ਮਿਲ ਜ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਗਤੀ ਥਿਨਾ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸੰਕਲਪ ਮੈਂ ਮਨ ਪਰਬਲ ਲਗਯਾ ਹੋ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੈਗਾ ਪ੍ਰਮਾਨ-ਅੰਤ ਕਾਲ ਜੋ ਲਛ ਸਿਮਰੈ।। ਐਸੀ ਚਿੰਤਾ ਮੈ ਜੇ ਮਰੇ ॥ ਸਰਪੂਜਨ ਵਲ ਵਲ ਅਵਤਰੈ॥ਗੂਜ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ਐਸੇ ਹੋਰ ਭੀ ਜਾਨ ਲੈਨ ॥ ੨ ॥ ੪੮ ॥ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੈਲਾ ਪੈਲ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ਤਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤੀ ਤਾਂਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕੌਨ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ।। </br> {{center|'''ਮੂ: ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮ ਕੁਨ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ—ਹੇ ਭਾਈ ਵੈਰਾਗ ਵਰੁ ਪਦਾਰਥਾਂਸੇ ਵੈਰਾਗਕ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਭਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗਕਰੁ ਅਤੀ ਸਬੰਧੀਆ ਸੇ ਤਨਕਰ ਅਰੁ ਵੈਰਾਗ ਕਰੁ ਖ ਚਾਰ ਹੋਕੈ<noinclude></noinclude> cghpbgsye3urlb36knwqls0vvm5o9fp 250 73005 221433 221404 2026-06-15T15:30:12Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 221433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਵਲੈਤ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਘੋੜੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ। {{gap}}ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੈਤ ਉਹਦਾ ਲੰਗੋਟੀਆ ਯਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਚੋਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਲੱਧੇ ਅਤੇ ਵਲੈਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੀ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਸੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਛੰਨਾ ਪੀ ਪੰਜ ਸਰ ਘਿਉ ਦਾ ਕੁੱਜਾ ਚੱਕ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।ਠੰਡੀ ਕੱਕਰਾਲੀ ਹਨੇਰੀ ਪੋਹ ਦੀ ਸ਼ੂਕਦੀ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਕੱਕਰ ਮਿੱਧਦਾ ਉਸ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਕੋਹ ਪੈਂਡਾ ਮਾਰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਜਾ ਚੁੰਮਿਆ। {{gap}}ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਲੈਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਏ।” {{gap}}ਲੱਧ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ, ਜੇ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਏ, ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਨਾ ਵੀ ਫਿਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਦਈਏ।” {{gap}}ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਘਰ ਘਰ ਪਤਾਸੇ ਵੰਡੇ। ਫਿਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੋਹੜੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਹਰਦਿੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਉ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਪਰ ਮਾਤਾ ਭਾਨ ਕੌਰ ਦੂਜੇ ਪੋਤਰੇ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੀ। ਐਵੇਂ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਢਿੱਲੀ ਮੱਠੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਰਿਆ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਪਰਲੋਕ ਸੁਧਾਰ ਗਈ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਚੋਖਾ ਦੁੱਖ ਮੰਨਿਆ। ਪਰ ਸਤਾਹਰੇ ਪਿਛੋਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਫਸੋਸ ਕਰਨ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਅਫਸੋਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਹੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।ਨੂੰਹ, ਪੁੱਤਰ ਧੀਆਂ, ਜਵਾਈਆਂ ਨੇ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਘਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੋਝ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਛੱਡ ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਿਆ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਲਾਗੂ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਮਿਹਨਤੀ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਖਚਕਿਆ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸਾਥ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲੀਹ ਤੇ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਅਜੇ ਲੀਹ ਤੇ ਆਈ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਮੱਚ ਉਠੇ। ਕੱਟ, ਵੱਢ, ਲੁੱਟ ਖੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਮੌਤ ਨੰਗੀ ਹੋ ਨੱਚੀ। ਘਰ ਬਾਹਰ ਛੁੱਟ ਗਏ<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> p5zuhcsx0vwbwzi1gbxzcvww5mc1d2q 250 73007 221431 2026-06-15T14:37:41Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਬੜੀ ਪੀੜ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਵਲ ਵੇਖੇ, ਬਿਨਾ ਬੋਲੇ ਚਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ‘ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਕਿਤੇ ਅਵਾਰਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ? ਕਿਤੇ ਬਦਚਲਣ ਬਦਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ? ਆਖਰ ਜਵਾਨੀ ਤਾਂ ਦੀਵਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਉਸ ਤੇ ਹੁਣ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।’<br> {{gap}}ਪਰ ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦਾ ਬਾਗ ਠੇਕੇ ਉਤੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤਾ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਸੁਨੱਖਾ ਬਣਦਾ ਫਬਦਾ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਮਾਲਟੇ ਲੈਣ ਗਿਆ। ਸੰਤੇ ਹੋਰੀ ਘਰੋਂ ਵੀ ਮਾਲਾ ਮਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਥੀ ਤੱਕ ਜਮਾਤੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਦਰਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਬਾਗ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਸੀ। ਜਸਵੰਤ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਭੁਚਲਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਛਿੱਤਰ ਝਾੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਤੇ ਮਗਰ ਛਿੱਤਰ ਫੜੀ ਬਾਗ ਦੇ ਗੇਟ ਤੱਕ ਆ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਅਵਾਰਾ ਸਮਝਿਆ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਉਹ ਗਵਾਂਢਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦੇਂਦੀ ਹੋਵੇ।<br> {{gap}}ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਕਿੱਸਾ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਝਪਟ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਖਿਚਦੀ ਅਤੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦੀ। “ਏਹਨਾਂ ਮਰਿਆਂ ਖਪਿਆਂ ’ਚੋਂ ਕੀ ਕਢੇਂਗਾ। ਕੋਈ ਜਿਉਂਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ।” ਅਤੇ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਂਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਜੇਹੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਡੋਰੇ ਜੇਹੇ ਫਿਰ ਜਾਂਦੇ।<br> {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਉਸ ਨੇ ਹੋਲੀ ਜੇਹੀ ਆਖਿਆ, “ਛੱਡ ਪਾਲੀ ਦਾ ਪਿਆਲ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੀੜ ਚੁਗ ਲਾਂ।” ਅਤੇ ਹਸਦੀ ਹਸਦੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਚਲੀ ਗਈ।<br> {{gap}}ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ – ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਵਟੋ ਸੱਟਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤਰਵੇਂਦੇ ਦਾ ਸਾਕ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਜਾਣੀ ਸੀ ਉਥੋਂ ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਘਰ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਚਲੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਗੋਪਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। 1946 ਦਾ ਸੰਨ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਾਂਗੂੰ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖ ਸਕਦੀ। ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਾਪੇ ਵੀ<noinclude>{{rh||84}}</noinclude> po27nzdqr1tq5pu59ktvh4fnjalh6do 250 73008 221434 2026-06-15T15:36:57Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "। ਤਬਾਹ ਹਾਲ ਲੋਕ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਰੁਲਣ ਲੱਗੇ | ਕੌਣ ਬੱਚਿਆ ! ਕੌਣ ਮਰਿਆ ? ਕਿਧਰ ਗਿਆ ? ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ -ਸਾਰ ਕੋਈ ਥੋਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>। ਤਬਾਹ ਹਾਲ ਲੋਕ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਰੁਲਣ ਲੱਗੇ | ਕੌਣ ਬੱਚਿਆ ! ਕੌਣ ਮਰਿਆ ? ਕਿਧਰ ਗਿਆ ? ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ -ਸਾਰ ਕੋਈ ਥੋਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੱਠੇ ਚੌਧਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਬੜੀ ਜ਼ਿਮਾਂਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਚੰਗੀ ਜੋੜੀ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਸੀ ਪਰ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਚੋਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੱਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਸਮਾਨ ਲੱਦਿਆ ਗਿਆ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੱਦਿਆ। ਮੱਝਾਂ ਉਸ ਵਲੈਤ ਹੁਸੈਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬਚਦਾ ਸਮਾਨ ਇਹ ਮੱਝਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਮਾਨਤ ਏ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੋ ਈਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਏ ਇਮਾਨਤ ਵਿੱਚ ਖਿਆਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।ਠੰਡ ਠਿਰਕ ਹੋਈ ਤੇ ਲੈ ਜਾਇਉ। ਜੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਆਪਦਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਾਂਭ ਲਿਉ।” {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਿਹਾ ਵਲੈਤ ਉਹਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਸਮਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹਦੋਂ ਨਾਨਕੇ, ਭੈਣਾ ਅਤੇ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਬਲਦ ਗੱਡਾ ਹੱਥੀਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਟੋਟਾ ਸੀ। ਇਕ ਖੂਹ ਸੀ । ਕੁੱਝ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਈ ਚੱਕਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰਾ ਲਈ। ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਭੈਣਾ, ਮਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।ਸਭ ਦਾ ਪਤਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲ-ਮਿਲਾ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵੀ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਤੇ ਤੀਹ-ਬੱਤੀ ਘੁਮਾਂ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਮੀਨ ਕੁੱਝ ਤੋੜਨ ਸੰਵਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਹੱਡ-ਭੰਨ, ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕ ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਹੱਲ-ਫਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰੱਕੜ ਪੱਟ ਜਮੀਨ ਸੰਵਾਰ ਲਈ, ਵਾਹੀ ਯੋਗ ਕਰ ਲਈ। 56<noinclude>{{rh||56}}</noinclude> 9oyn1fkztesdbf4l8vhkmtalbe9np5o 221435 221434 2026-06-15T15:40:40Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 221435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>। ਤਬਾਹ ਹਾਲ ਲੋਕ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਰੁਲਣ ਲੱਗੇ | ਕੌਣ ਬੱਚਿਆ ! ਕੌਣ ਮਰਿਆ ? ਕਿਧਰ ਗਿਆ ? ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ -ਸਾਰ ਕੋਈ ਥੋਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੱਠੇ ਚੌਧਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਬੜੀ ਜ਼ਿਮਾਂਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਚੰਗੀ ਜੋੜੀ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਸੀ ਪਰ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਚੋਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੱਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਸਮਾਨ ਲੱਦਿਆ ਗਿਆ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੱਦਿਆ। ਮੱਝਾਂ ਉਸ ਵਲੈਤ ਹੁਸੈਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬਚਦਾ ਸਮਾਨ ਇਹ ਮੱਝਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਮਾਨਤ ਏ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੋ ਈਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਏ ਇਮਾਨਤ ਵਿੱਚ ਖਿਆਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।ਠੰਡ ਠਿਰਕ ਹੋਈ ਤੇ ਲੈ ਜਾਇਉ। ਜੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਆਪਦਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਾਂਭ ਲਿਉ।” {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਿਹਾ ਵਲੈਤ ਉਹਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਸਮਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹਦੋਂ ਨਾਨਕੇ, ਭੈਣਾ ਅਤੇ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਚ ਕੇ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਬਲਦ ਗੱਡਾ ਹੱਥੀਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਟੋਟਾ ਸੀ। ਇਕ ਖੂਹ ਸੀ । ਕੁੱਝ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਈ ਚੱਕਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰਾ ਲਈ। ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਭੈਣਾ, ਮਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।ਸਭ ਦਾ ਪਤਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲ-ਮਿਲਾ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵੀ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। {{gap}}ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਤੇ ਤੀਹ-ਬੱਤੀ ਘੁਮਾਂ ਜਮੀਨ ਅਲਾਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਮੀਨ ਕੁੱਝ ਤੋੜਨ ਸੰਵਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਹੱਡ-ਭੰਨ, ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕਹੀ ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਹੱਲ-ਫਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰੱਕੜ ਪੱਟ ਜਮੀਨ ਸੰਵਾਰ ਲਈ, ਵਾਹੀ ਯੋਗ ਕਰ ਲਈ। 56<noinclude>{{rh||56}}</noinclude> f1mjrqm12ondtcx0l2f5akz0z51yesj 250 73009 221436 2026-06-15T15:45:48Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{gap}}ਇਧਰ ਆ ਕੇ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਇਧਰ ਆ ਕੇ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਲਵੰਤ ਕੋਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।ਮੈਂ ਪੰਜਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਉ ਕਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, “ਨਹੀਂ, ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ।" ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ : “ਬਲੀ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਤਾਂ ਪੰਜ ਭਰਾ ਸਨ।" ਬਲਵੰਤ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ : ‘‘ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਧਿਰ ਬਣਦੀ ਏ।" ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਦੀ ਗੁੱਡੀ, ਇੱਕ ਚੌਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਦਿਨ ਘੁੱਟਿਆ ਵੱਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਖੁੱਭ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਦੋ ਸੀਰੀ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਰੋਂ ਪੈਰ ਸੁਧਰਦੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਸ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘਰ ਬਾਹਰ ਹਵੇਲੀ ਸਭ ਸੰਵਾਰ ਲਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰਿਆ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਹੁਣ ਜਵਾਨ ਸਨ। ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰੋਂ ਦੋ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋ ਗਏ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮੇ ਕਰਨਾਲ ਨੇੜੇ ਪੱਕੀ ਅਲਾਟ ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੋਹਰੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਕੈਂਥਲ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੋਹ-ਮਹੁੱਬਤ ਮੇਲ-ਗੇਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬੜੀ ਠੁੱਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਔਕੜ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਅਣਥਕ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਹਣਾ ਘਰ, ਚੰਗੀ ਡੰਗਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀਆਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਂਢ-ਗੁਵਾਂਢ ਉਹਦੀ ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦਿੱਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ 57<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> 59zbw7jkfueexvelihhdhguhprfrcg9 221437 221436 2026-06-15T15:57:43Z Kaur.gurmel 192 221437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਇਧਰ ਆ ਕੇ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਲਵੰਤ ਕੋਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।ਮੈਂ ਪੰਜਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਉ ਕਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, “ਨਹੀਂ, ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ।" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ : “ਬਲੀ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਤਾਂ ਪੰਜ ਭਰਾ ਸਨ।" ਬਲਵੰਤ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ : ‘‘ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਧਿਰ ਬਣਦੀ ਏ।" {{gap}}ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਦੀ ਗੁੱਡੀ, ਇੱਕ ਚੌਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਦਿਨ ਘੁੱਟਿਆ ਵੱਟਿਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਖੁੱਭ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਦੋ ਸੀਰੀ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਰੋਂ ਪੈਰ ਸੁਧਰਦੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਸ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘਰ ਬਾਹਰ ਹਵੇਲੀ ਸਭ ਸੰਵਾਰ ਲਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰਿਆ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। {{gap}}ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਹੁਣ ਜਵਾਨ ਸਨ। ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰੋਂ ਦੋ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮੇ ਕਰਨਾਲ ਨੇੜੇ ਪੱਕੀ ਅਲਾਟ ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੋਹਰੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਕੈਂਥਲ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੋਹ-ਮਹੁੱਬਤ ਮੇਲ-ਗੇਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬੜੀ ਠੁੱਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਔਕੜ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਅਣਥਕ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਹਣਾ ਘਰ, ਚੰਗੀ ਡੰਗਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀਆਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਂਢ-ਗੁਵਾਂਢ ਉਹਦੀ ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦਿੱਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> by2a2rqobhn4o2lh1jmnecmzn30y6z5 221541 221437 2026-06-16T02:33:32Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 221541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਇਧਰ ਆ ਕੇ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਲਵੰਤ ਕੋਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।ਮੈਂ ਪੰਜਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਉ ਕਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, “ਨਹੀਂ, ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ।" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ : “ਬਲੀ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਤਾਂ ਪੰਜ ਭਰਾ ਸਨ।" ਬਲਵੰਤ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ : ‘‘ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਧਿਰ ਬਣਦੀ ਏ।" {{gap}}ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਦੀ ਗੁੱਡੀ, ਇੱਕ ਚੌਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਦਿਨ ਘੁੱਟਿਆ ਵੱਟਿਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਖੁੱਭ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਦੋ ਸੀਰੀ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਰੋਂ ਪੈਰ ਸੁਧਰਦੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਸ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘਰ ਬਾਹਰ ਹਵੇਲੀ ਸਭ ਸੰਵਾਰ ਲਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰਿਆ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। {{gap}}ਗੁਰਦਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰਦਿੱਤ ਹੁਣ ਜਵਾਨ ਸਨ। ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰੋਂ ਦੋ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮੇ ਕਰਨਾਲ ਨੇੜੇ ਪੱਕੀ ਅਲਾਟ ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੋਹਰੇ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਕੈਂਥਲ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੋਹ-ਮਹੁੱਬਤ ਮੇਲ-ਗੇਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬੜੀ ਠੁੱਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਔਕੜ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਅਣਥਕ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਹਣਾ ਘਰ, ਚੰਗੀ ਡੰਗਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀਆਂ ਖੁਰਲੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ। ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਂਢ-ਗੁਵਾਂਢ ਉਹਦੀ ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦਿੱਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> c2fwi1v8ntiwzjv1v6br6yttxdlq3nd 250 73010 221440 2026-06-15T16:12:46Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>ਗਿਰੀ ਪਰਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਛੱਤਰ ਜਹੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।<br> {{gap}}ਉਹ ਇਕ ਦਮ ਉਠੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਵਾਂ ਵਿਚ ਕੱਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਘੁਟ ਦਿੱਤਾ।<br> {{gap}}ਉਹ ਬੜੀ ਬੁਝੀ ਬੁਝੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਡੁਲੂੰ ਡੁਲੂੰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਕੱਸਵੀਂ ਮਾਰੀ ਬੁੱਕਲ ਚੋਂ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜਤਨ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਚਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਦੇ ਮੈਦੇ ਜਿਹੇ ਗੁੰਨੇ ਜਿਸਮ ’ਚੋਂ ਸੰਦਲੀ ਸੁਗੰਧ ਮੇਰੇ ਲੂੰ ਲੂੰ ਰਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਬਿਹਬਲ ਜੇਹੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਇਕ ਚੁੰਮਣ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਕੜ ਢਿਲੀ ਕਰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਸੀ। ਮੱਧਮ ਜਹੀ ਜਗਦੀ ਜੋਤ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਕਮੁਲਾਇਆ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਅੱਤ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।<br> {{gap}}ਮੈਂ ਥਿਨਾਂ ਕੁੱਝ ਮੂੰਹ ਬੋਲੇ ਚੁੱਪ ਖਲੋਤਾ ਸੀ ਸਾਹ ਰੋਕੀਂ ਕਿ ਉਸ ਮਰੀ ਜੇਹੀ ਪਰ ਖਰਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਿਲਾ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਅੰਨੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਗਰਕ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਆਂ। ਨਾ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨੀਂਗਰ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂ ਲੜ ਲੱਗ ਰਹੀ ਆਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਜਿੰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗਿਆ ਗਵਾਤਾ ਏ। ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਇਕ ਅਹਿਸਾਨ ਕਰ ਮੈਂ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਤੇਰਾ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਂਗੀ।”<br> {{gap}}ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ, “ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਦੱਸ।”<br> {{gap}}ਉਸ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾਈਆਂ, ਬਾਹਵਾਂ ਵਿਚ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕੱਸ ਲਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਨੇੜੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਸਰਤੀਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਕਿਹਾ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਿਆ ਤੇ ਮੁੜਕੇ ਮੁੜਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<br> {{gap}}ਪਸਾਰ ਵਿਚ ਮੇਲਣਾ ਦਾ ਤਰੋਡਾ ਧੁੱਸ ਦੇ ਕੇ ਆ ਵੜਿਆ ਸੀ। ਬਰਾਤ ਸ਼ਾਇਦ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਉੱਠ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਮੇਰੇ ਦਵਾਲਿਉਂ ਬਾਹਵਾਂ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਸਭ ਖਤਮ। ਇਕੋ ਇਕ ਚਾਅ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਖਤਮ । ਅਤੇ ਪੋਲੇ ਜਿਹੇ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਵਿਛੀ ਚਟਾਈ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਜਗ ਰਹੀ ਜੋਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।<br> {{gap}}ਮੈਂ ਥਾਏਂ ਖਲੋਤਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲੀ ਜੇਹੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ<noinclude>{{rh||89}}</noinclude> s2r0hx3ftksou2mxhmzr1l0pb86km2e 250 73011 221441 2026-06-15T16:15:32Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਅਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਅਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਲਈ ਸਟੱਡੀ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚੀਫ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੋ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਹਿਲਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧੇ ਭਾਵ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਵਧਣ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਹੋ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵੋਟਾਂ ਵਧਣ। ਐਕਟ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਤੇਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਉਹ ਵਕੀਲ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਕਟਿਸ ਦਾ ਤਜਰਬਾ 7 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਥਾਂ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਆਮਦਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਭਾਵ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਹਰੇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਅਜੇ ਇਕ ਵੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। 55<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> 2glp8kg1yh7dkqik1p6lig26910t4cx 221442 221441 2026-06-15T16:16:02Z Jalseerat Aman 2446 221442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>________________ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਅਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਲਈ ਸਟੱਡੀ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚੀਫ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੋ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਹਿਲਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧੇ ਭਾਵ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਵਧਣ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਹੋ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵੋਟਾਂ ਵਧਣ। ਐਕਟ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਤੇਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਉਹ ਵਕੀਲ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਕਟਿਸ ਦਾ ਤਜਰਬਾ 7 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਥਾਂ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਆਮਦਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਭਾਵ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਹਰੇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਅਜੇ ਇਕ ਵੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। 55<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> gpj6u7n5svx83kk98qvx9xg67hqz2r7 250 73012 221443 2026-06-15T16:16:33Z Muskan1903 2644 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{gap}}“ਉਹ ਵੇਲਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਗਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ? ਉਸ ਬੜ ਰੁੱਖ ਫਿੱਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।<br> ਏ। ਮੈਂ ਢੀਠਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮਿਤਰਾਂ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ, ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਬੋਝ ਉਸੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਉਸ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਢਾਕ ਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Muskan1903" /></noinclude>{{gap}}“ਉਹ ਵੇਲਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਗਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ? ਉਸ ਬੜ ਰੁੱਖ ਫਿੱਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।<br> ਏ। ਮੈਂ ਢੀਠਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮਿਤਰਾਂ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ, ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਬੋਝ ਉਸੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਉਸ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਢਾਕ ਤੇ ਘੜੇ ਦਾ ਬੋਝ ਏ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਆਂ। ਮੇਰੀ ਵੀ ਕਈ ਇੱਜ਼ਤ ਏ। ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅਸੂਲ ਨੇਂ।" ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕਰੋਪ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਝੱਪਟ ਕੋ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਬਰੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪੱਟਿਆ, ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਘਰੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੱਪ ਦੀ ਲਕੀਰ ਪਿੱਟਣਾ ਮੂਰਖਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਏ।” ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲੱਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸਹੁਰੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਲੋਕ ਉੱਜੜ ਗਏ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੌਣ ਕਿੱਧਰ ਗਿਆ ? ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ? ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਕੁੱਲੀ ਜੁੱਲੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਏਧਰ ਉਧਰ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਦੋ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਮਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਬੋਟ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਾਂ ! ਸਭ ਕੁੱਝ ਖੁੱਸ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਪਾਲੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਹੀ ਯਾਦ ਪੀੜ ਪੱਲੇ ਸੀ। ਜਸਪਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲਾਂ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ। ਏਧਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਆਈ ! ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰ ਗਈ ? ਮੈਂ ਕਦੀ ਵੀ ਯਾਦ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਏਸੇ ਉਧੇੜ ਬੁਣ ਮੈਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ। ਉਨੀਂਦੇ ਥਕੇਵੇਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਦੁਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਦੋ ਬਿਰਧ ਮਾਈਆਂ ਝਾੜੂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ੍ਹਾਂ ਘਾਹ ਉਤੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਬੈਠੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਕੁ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਤ ਦੇ ਹੀ ਏਥੋਂ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਝਾੜੂ ਦੇਂਦੀ ਮਾਈ ਤੋਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ 91<noinclude>{{rh||91}}</noinclude> 6e10jdidy42ox5w6iri7upnownh4o78 221498 221443 2026-06-15T17:10:37Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{gap}}“ਉਹ ਵੇਲਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਗਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ? ਉਸ ਬੜ ਰੁੱਖ ਫਿੱਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।<br> {{gap}}ਮੈਂ ਢੀਠਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮਿਤਰਾਂ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ, ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਬੋਝ ਏ।”<br> {{gap}}ਉਸੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਉਸ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਢਾਕ ਤੇ ਘੜੇ ਦਾ ਬੋਝ ਏ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਆਂ। ਮੇਰੀ ਵੀ ਕਈ ਇੱਜ਼ਤ ਏ। ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅਸੂਲ ਨੇ।” ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕਰੋਪ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਝੱਪਟ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਬਰੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪੱਟਿਆ, ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਘਰੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੱਪ ਦੀ ਲਕੀਰ ਪਿੱਟਣਾ ਮੂਰਖਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਏ।”<br> {{gap}}ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲੱਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸਹੁਰੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਲੋਕ ਉੱਜੜ ਗਏ, ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੌਣ ਕਿੱਧਰ ਗਿਆ ? ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ? ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਕੁੱਲੀ ਜੁੱਲੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਏਧਰ ਉਧਰ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਦੋ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾਲ ਤੋਂ ਅਗੇ ਜਮਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਬੇਟ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਾਂ।<br> {{gap}}ਸਭ ਕੁੱਝ ਖੁੱਸ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਪਾਲੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਹੀ ਯਾਦ ਪੀੜ ਪੱਲੇ ਸੀ। ਜਸਪਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲਾਂ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।<br> {{gap}}ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ। ਏਧਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਆਈ ? ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰ ਗਈ ? ਮੈਂ ਕਦੀ ਵੀ ਯਾਦ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ।<br> {{gap}}ਏਸੇ ਉਧੇੜ ਬੁਣ ਮੈਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ। ਉਨੀਂਦੇ ਥਕੇਵੇਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਦੁਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਦੋ ਬਿਰਧ ਮਾਈਆਂ ਝਾੜੂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ੍ਹਾਂ ਘਾਹ ਉਤੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਬੈਠੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਕੁ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਤ ਦੇ ਹੀ ਏਥੇ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਝਾੜੂ ਦੇਂਦੀ ਮਾਈ ਤੋਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ<noinclude>{{rh||91}}</noinclude> 8wwnpm8uqk4jnycslbwgrt8ntoqe9aj 250 73013 221444 2026-06-15T16:17:25Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਚ ਦੂਰਦ ਥਲ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ - ਬਾਰ ਬਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ।ਅਤ ਘਰ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ। ਇਕ ਚੰਚਲ ਜੇਹੀ ਮੇਲਣ ਨੇ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਜਵਾਕਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਿਚ ਦੂਰਦ ਥਲ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ - ਬਾਰ ਬਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ।ਅਤ ਘਰ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ। ਇਕ ਚੰਚਲ ਜੇਹੀ ਮੇਲਣ ਨੇ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਜਵਾਕਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਤੇ ਫੇਰੇ ਹੋਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਲਾਵਾਂ ਫੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਹਦੇ ਬੋਲ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਜਦੇ ਰਹੇ - ਉਹ ਬੋਲ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਉਮਰ ਭਰ ਅਹਿਸਾਨ ਨਾ ਭੁੱਲਣ ਦਾ ਵਾਹਦਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹੇ ਸਨ। ਸਵੇਰੇ ਡੋਲੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਦੀ ਆਖਰੀ ਉਮੰਗ ਉਹਦੀ ਏਸ ਸੱਧਰ ਦਾ ਕੀ ਭਾਵ ਸੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਹਦ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਮੁੜ ਆਈ ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲੱਗਾ; ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਇਕ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਸਾਡੇ ਨਲਕੇ ਤੇ ਘੜਾ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਲਕਾ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ ਐਨ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਾਹ ਰਕੀਦਾ ਏ ਬਿਨਾਂ ਕੁੱਝ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲੇ। ਉਹਦੀਆਂ ਵੀਣੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਚੂੜਾ ਛਣਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਝੂਮਦਾਰ ਕਾਂਟੇ ਹਿੱਲ ਹਿੱਲ ਗੁਲਾਬੀ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹ ਰਹੇ ਸਨ।ਉਸ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਬੋਲੇ ਘੜਾ ਭਰਿਆ, ਥੋੜਾ ਪਾਣੀ ਛਲਕਾ ਮਹਿੰਦੀ ਰੰਗ ਪੈਰਾਂ ਤੋ ਪਾਇਆ, ਪੈਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਘੜਾ ਢਾਕ ਤੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਛੱਲ ਪੈਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲਾਲ ਚਿੱਟੇ ਨੀਲੇ ਮੋਤੀ ਉਹਦੀ ਸੂਹੀ ਕਮੀਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਝੜਨ ਲੱਗ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਸਾਫ ਬਲੌਗੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਕਾਫੀ ਨਿਖਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਭਰ ਵੀ ਉਦਾਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਚਿਹਰਾ ਗੁਲਾਬ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਜੇਹੀ ਕਿਹਾ, “ਸੁਮਿਤਰਾਂ।” ਮਰ ਗਈ ਸੁਮਿਤਰਾਂ।” ਉਸ ਖਿਝ ਕੇ ਕੌੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਪਰ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਸੁਮਿਤਰਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਥੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣੀ ਏ ?” 90<noinclude>{{rh||90}}</noinclude> r5d6fzv4d76iic2dojca9073m0ck2ev 250 73014 221445 2026-06-15T16:17:50Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਚੁ ਸਵਾਸਾ ਂ ਹਵਾ ਹਵਾ ਘਾਹ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਲਟ ਗਿਆ। ਮਾਈ ਨੇ ਮਨੂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਤ ਅਜੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਨੇ ਅਤੇ ਘੰਟੇ ਡੇਢ ਪਿੱਛੋਂ ਧੂਣੇ ਤੇ ਆਸਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਗੇ। ਬਕਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨੀਂਦਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਸਚੁ ਸਵਾਸਾ ਂ ਹਵਾ ਹਵਾ ਘਾਹ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਲਟ ਗਿਆ। ਮਾਈ ਨੇ ਮਨੂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਤ ਅਜੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਨੇ ਅਤੇ ਘੰਟੇ ਡੇਢ ਪਿੱਛੋਂ ਧੂਣੇ ਤੇ ਆਸਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਗੇ। ਬਕਵੇਂ ਅਤੇ ਉਨੀਂਦਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੜਕ ਜੇਹੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਹੁ ਅਜੇ ਛੁੱਟੀ ਹੀ ਸੀ।ਮੈਂ ਥੱਕਾ ਟੁੱਟਾ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੂਲੇ ਘਾਹ ਤੇ ਲੰਮਾਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਜਾਗੋ ਮੀਟੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਦਲ ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਕਰਦਾ ਲੰਘ ਗਿਆ।ਮੈਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਉਥੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਸੰਤ ਅਜੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਣ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨੇ ਦਬੋਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨਾ ਜਿਥੋਂ ਟੁੱਟਾ ਸੀ ਉਥੇ ਫਿਰ ਜੁੜ ਗਿਆ: ਸੁਮਤਰਾਂ, ਜਿਹਨੂੰ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਰੇਤੇ ਉਤੇ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸੰਭਲੀ, ਉਠੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਝੁਣਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਉਠ, ਤੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਤਾਂ ਹੈ।” ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ। ਝਾੜੂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਿਰਧ ਮਾਈ ਮੈਨੂੰ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਹਿਲਾ ਉਠਾ ਰਹੀ ਸੀ ਝੰਜੋੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਠ ਭਗਤਾ, ਸੰਤ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਨੇ। ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈ।ਫਿਰ ਭੀੜ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।” ਮੈਂ ਅੱਧ ਉਨੀਂਦਾ ਥੱਕਾ ਟੁੱਟਾ ਜਿਹਾ ਮੋੜ ਭਨਦਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਭਬੂਤੀ ਤੇ ਪੰਜ ਪਤਾਸੇ ਮਿਲ ਗਏ। ਮੈਂ ਸਵਾ ਰੁਪਿਆ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਉਤੇ ਆਕੇ ਲੰਮਾਂ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਥੋਂ ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਠ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਉੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੱਗ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਸਰ੍ਹਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।ਧੁੱਪ ਥੋੜੀ ਹੋਰ ਗਰਮ ਹੋਈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੁਣ ਛੁੱਟ ਗਈ ਸੀ।ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਨਿੱਸਲ ਹੋ ਤੁਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।ਪੈਂਡਾ ਵੀ ਸੱਤ ਅੱਠ ਕੋਹ ਸੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ।ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਕੰਘਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਬੋਝਲ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਕੁੱਝ ਹੌਲਾ ਹੋਵੇ। ਪੱਗ ਦੇ ਵੱਟ ਸਿੱਧੇ ਕੀਤੇ, ਪੱਗ ਬੰਨੀ ਤੇ 92<noinclude>{{rh||92}}</noinclude> 76yqwkj92874dfganf2u2rvpzbei4k2 250 73015 221446 2026-06-15T16:18:04Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਚਠ ਖੜਾ ਕਿ ਇਕ ਪਦ ਸਨਾ ਨਾ ਵ ਅਤੇ ਲੱਜਾਂਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਚਾਚੀ ਜੀ ਬੁਲਾਂਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਬਿਟ ਬਿਟ ਉਸ ਤਿਖੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਵਲ ਵੇਂਹਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਚਠ ਖੜਾ ਕਿ ਇਕ ਪਦ ਸਨਾ ਨਾ ਵ ਅਤੇ ਲੱਜਾਂਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਚਾਚੀ ਜੀ ਬੁਲਾਂਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਬਿਟ ਬਿਟ ਉਸ ਤਿਖੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਵਲ ਵੇਂਹਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਥੇ ਬਿਲਕੁਲ ਓਪਰਾ, ਨਵਾਂ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਾਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਞਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਾਣ ਤੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ” ਹਾਂ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦੇ ਨੇ।, ਹੁਣ ਉਸ ਤੇ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਬਗੀਚੇ ਦੀ ਵਾੜ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਬਗੀਚੀ ਦੀ ਵਾੜ ਕੋਲ ਕਾਸ਼ਨੀ ਰੰਗ ਦੀ ਸਾੜੀ ਵਿਚ ਲਿਪਟੀ ਇਕ ਸੁਆਣੀ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਸੀ ਜਿਹਨੂੰ ਉਹ ਵਾੜ 'ਚੋਂ ਫੁੱਲ ਤੋੜ ਕੇ ਫੜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਏਸ ਪਾਸੇ ਉਹਦੀ ਪਿੱਠ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਮਗਰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜੀ।” ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਬੁਲਾ ਲਿਆਈ ਆਂ, ਚਾਚੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਪਿੱਠ ਭਵਾ ਰੁਖ ਏਧਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੰਬਤਰਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਤੇ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਸੀ ' ਕੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ! ਕਿਤੇ ਇਹ ਖਾਬ ਕਿਤੇ ਸੁਪਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ? ਮੈਂ ਦੰਦਾ ਹੇਠਾਂ ਜੀਭ ਦੱਬੀ, ਕੰਨ ਤੇ ਚੂੰਡੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀ ਕੀਤੀ ਮੈਂ ਜਾਗਦਾ ਸੀ। ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ - ਕਾਸ਼ਨੀ ਸਾੜੀ ਵਿਚ ਲਿਪਟੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਬਾਲ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੋਵੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗ ਰਹੀ।ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਫੜਕੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਸਦਾ ਵਾਂਗ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ, “ਆਓ।ਅਸੀਂ ਏਸ ਪਿੰਡ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਬਾਕੀ ਗੱਲਾਂ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ।" ਅਤੇ ਉਹ ਝੂਮ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਗੋਦੀ ਵਾਲਾ ਬਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁੱਝ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ ਇਰਾਦਾ ਹੀ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਭਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ 93<noinclude>{{rh||93}}</noinclude> gga8wn6738k4wy6xjsypse1n3ezmb1y 250 73016 221447 2026-06-15T16:18:16Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "CORD YOU Work O ਤੇ ਮਿਲ ਪੈਣ ਦਾ ਜੋੜ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਤੁਰੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜਕੇ ਵੇਖਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਤਸੱਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਗਰ ਆ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਅਚੇਤ ਮਿਲਣੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>CORD YOU Work O ਤੇ ਮਿਲ ਪੈਣ ਦਾ ਜੋੜ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਤੁਰੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜਕੇ ਵੇਖਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਤਸੱਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਗਰ ਆ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਅਚੇਤ ਮਿਲਣੀ ਅਸਚਰਜ ਹੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸੁਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਫੱਬਣ ਚੋਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਅੱਧ-ਕੱਚੇ ਅੱਧ ਪੱਕੇ ਮਕਾਨ ਦਾ ਬੂਹਾ ਲੰਘਣ ਲਗਿਆ ਕੁੱਝ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਕੁੱਝ ਓਪਰਾਪਨ ਹਾਵੀ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਖਲੋ ਕੇ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਪਏ ਪਲੰਘ ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤਾਰੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਜੱਗ ਫੜਾ ਜਾ ਤੇ ਚਾਹ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੋਟੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ।" ਅਤੇ ਆਪ ਪਲੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਟੂਲ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਕਾਫੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਏ। ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਚਾਹ ਦੀ ਪਿਆਲੀ।” ‘ਜਦੋਂ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਨਾ।” ਉਸ ਮਿੱਠੀ ਜੇਹੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਰੜਕਾਈ। ਮੈਂ ਖਸਿਆਣਾ ਜੇਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਪਤਾ, ਹਾਲ-ਚਾਲ, ਕੌਣ ਬਚਿਆ ਕੌਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਿਆ।ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੌਂ ਜੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਪੀੜ ਨਾਲ ਧਾਹਾਂ ਹੰਝੂ ਕੇਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਮੰਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਤੇ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਰਹੇ। ਤਾਰੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਆਹਰ ਜਾ ਲਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਉਸ ਦੱਸਿਆ, “ਸਵੱਖਤੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਗਿਆ।ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਈ ਏ।” ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਤਾਂ ਹੈ ? ਤਾਂ ਉਸ ਹੌਕਾ ਭਰਿਆ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੈਥੋਂ ਕੁੱਝ 94<noinclude>{{rh||94}}</noinclude> i1yacaon8ul8cijmsysoma7ny4hu0k0 250 73017 221448 2026-06-15T16:18:28Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਰਗਾਸਾ'', ਪ 3 ਗਏ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟੇ ਡੰਡੂ ਨੇ ਬਾਹਰ ਕੀ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਜੇਹੀ ਕਿਹਾ, ‘ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹਰ ਕੰਮ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਕੇ ਕਰਦਾ ਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਨਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਰਗਾਸਾ'', ਪ 3 ਗਏ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟੇ ਡੰਡੂ ਨੇ ਬਾਹਰ ਕੀ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਜੇਹੀ ਕਿਹਾ, ‘ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹਰ ਕੰਮ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਕੇ ਕਰਦਾ ਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁੜਕ ਮੁੜਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਹਦ ਜਦੋਂ ਨਲਕੇ ਤੋਂ ਘੜਾ ਭਰਦਿਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਰੋਕੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਅਤੀ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਝਟਕ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਏਹੋ ਪੁੱਛਣਾ ਸੀ ਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਖੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਸੀ ?? ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਫਾਈ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅੱਜ ਉਹ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀਆਂ, ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ, ਪੀੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬਾਰ ਬਾਰ ਫੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਸੀ। ਤਾਂ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਏ। ਪਰ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੋ ਫਿੱਕਾ ਪੈਣ ਤੇ ਲੰਬੇ ਹੋਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੂਟੇ ਡੱਡੂ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਅਸਲ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਵਰਜ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਂਜ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਜੇ ਹੁਣ ਨਹੀਂ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਏਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਕੌਣ ਕਿੱਥੇ ਏ ? ਕਿਹਦਾ ਥਾਂ ਠਿਕਾਣਾ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪਤਾ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਦੇ ਪੱਕੇ ਫਗਵਾੜੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਿਖਿਆ। ਵੇਲਾ ਚੋਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। "ਰੋਟੀ ਤਿਆਰ ਏ।” ਤਾਰੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ। ਸੁਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਲੋਂ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਕਲ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੀਰਤ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਸੁਆਪੜ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੁਲਾਪੜਾ ਜਰੂਰ ਸੀ। ਕਮਾਊ ਸੀ ਸਾਊ ਸੀ। ਉਮਰ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਕੁਚੱਜਾ ਸੀ ਪਰ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਸੀ। ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤੇ ਉਹਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧੇ ਅੱਧ ਦਾ ਫਰਕ ਹੋਣਾ ਏ ਜਾਂ ਏਦੋਂ ਵੀ ਸਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਵੱਧ। ਅਸਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ। ਦਿਲ ਕਾਫੀ ਹੌਲਾ ਸੀ। ਮਾਹੌਲ 95<noinclude>{{rh||95}}</noinclude> obxf6qkqiy2vgw9nw4kjwm5c4dw71p6 250 73018 221449 2026-06-15T16:18:51Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦਿੱਤਾ। 5737 ILM CO DICK ME H ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੱਸੀ ‘ਫਿਰ ਆਵਾਂਗਾ ਕਿਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਪਤੀ ਅੱਗੋਂ ਮਿਲੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਕੋਲ ਖਲੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਦਿੱਤਾ। 5737 ILM CO DICK ME H ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੱਸੀ ‘ਫਿਰ ਆਵਾਂਗਾ ਕਿਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਪਤੀ ਅੱਗੋਂ ਮਿਲੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਕੋਲ ਖਲੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚੋਖਾ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਏ।ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਏਹਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ ਪਰ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਆਪ ਹੀ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣੀ ਸੀ, ਪੁੱਛੀ ਨਹੀਂ ? ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਿਹਾ।” "fae!" ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਫਿਰ ਨਾ ਭੜਕ ਪਵੇਂ।” ਉਸ ਮਸਤ ਜੇਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੁੱਟੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਮਰਜੀ ਆ ਪੁੱਛ ਲੈ।” ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਫੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਖੀ ਗੱਲ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਸੀ ?" ਉਹ ਹੱਸ ਪਈ ਤੇ ਫਿਰ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਫੇਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਏਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਲੀ ਕੋਲ ਚਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮਤਲਬ ਉਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਸੀ। ਫੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮੇਲ ਦੇ ਭੀੜ ਭੜੱਕੇ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤੇਰੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਆ ਬੈਠੀ, ਗੱਲ ਉਦੋਂ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਨਾ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਜਦ ਪਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨੱਕ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡੁੱਬਦੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦ ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹੇ। ਉਹਦਾ ਪਤੀ ਚਖੀ ਦੂਣ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਸੁੱਖੀ ਡਿੱਗੀ ਬੇਰੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਜੇਹੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੁਮਿਤਰਾਂ, ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ, ਕੀ ਬਣਦਾ ? ਕੀ ਲਾਭ ? ਉਸ ਕੁਰੱਖਤ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, ‘ਕੀ ਹੁੰਦਾ ? ਏਹਦਾ ਲਾਭ ?” ਉਸ ਦੂਰ ਆਉਂਦੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਏਹਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਏ, ਇਹਦੇ 96<noinclude>{{rh||96}}</noinclude> 3omksm6kvk2g6onh8h8cfh1wcvilmv4 250 73019 221450 2026-06-15T16:19:10Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।” ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘ਉਸ ਰਾਤ ਬਾਜੇ, ਅਸਤਬਾਜੀ ਤੋ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀ ਪਰ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੂਲਾਂ 'ਚੋਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫੁ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।” ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘ਉਸ ਰਾਤ ਬਾਜੇ, ਅਸਤਬਾਜੀ ਤੋ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀ ਪਰ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੂਲਾਂ 'ਚੋਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨਾ ਸੀ। ਇਕ ਟੱਕਰ ਹੁੰਦੀ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਚੰਦਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ - ਉਹ ਵੀ ਬੜੀ ਜੰਮ ਕੇ ਅਤੇ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਹੀ ਜੋ ਮੈਂ ਮੂੰਹੋਂ ਕੱਢ ਦੇਂਦੀ। ਪਰ ਨਾ ਤੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਨਾ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਧਰਾਂ ਮੱਧ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਉਸ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਸਮਝੋਤਾ ਹੀ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪਤੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ ਅਤੇ ਪੌਧ ਪੈ ਗਿਆ। ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੌਲਾ ਫੁੱਲ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਪਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਆਖੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਬੋਝ ਸੀ। ਸੁਮਿਤਰਾਂ ਨੇ ਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।ਮੈਂ ਅੰਨੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਡਿਗਣੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕੰਵਾਰਾਪਣ,ਤੂੰ.......... ।” 97<noinclude>{{rh||97}}</noinclude> 26lzcc4tmfz45h6h2otatcoqigjjmav 250 73020 221451 2026-06-15T16:19:26Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤਰੇਲ ਭਿੱਜੀ ਕਤਿਆਲੀ ਰਾਤ ਅੱਧੋਂ ਟੱਪ ਗਈ ਸੀ। ਹੱਡ ਭੰਨ ਮੋਹਨਤ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਥੱਕੇ ਟੁੱਟੇ ਕਾਮੇ ਕਿਸਾਨ ਸਵਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਸੌ ਥਕੇਵਾਂ ਲਾਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਉਤੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤਰੇਲ ਭਿੱਜੀ ਕਤਿਆਲੀ ਰਾਤ ਅੱਧੋਂ ਟੱਪ ਗਈ ਸੀ। ਹੱਡ ਭੰਨ ਮੋਹਨਤ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਥੱਕੇ ਟੁੱਟੇ ਕਾਮੇ ਕਿਸਾਨ ਸਵਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਸੌ ਥਕੇਵਾਂ ਲਾਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਉਤੇ ਅਜੀਬ ਜੇਹੀ ਉਦਾਸੀ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੁੱਪ ਦਾ ਇਕ ਕੜ ਜੇਹਾ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨੀਂਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੇ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਬਿਰਧ ਸੁੱਕਦੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਖੰਘੂਰਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਇੰਝਾਣਾ ਬਾਲ ਤਰਿਬਕ ਕੇ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਟਿਆਂਕਦਾ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਇਹ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ, ਇਹ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਕੜ ਟੁੱਟੇਗਾ ਪਰ ਖੰਘ ਜਾਂ ਬਾਲ ਦੇ ਟਿਆਂਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਦਬ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਮਾਰੂ ਚੁੱਪ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਕੜ ਟੁੱਟਦਾ ਟੁੱਟਦਾ ਫਿਰ ਬੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਭਲ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਮੀਟ ਸੌਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਬਦੀ ਦਾ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰ ਫਟੋਲ ਲੜਾਈ ਨੀਂਦਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣ ਦੇ ਰਹੀ। ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਖਿਮਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਥਮ ਗੁੱਥਾ ਘੋਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਦੀ ਆਪਣੇ ਕੁਰੱਖਤ ਕਾਲੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਖਰਵੇ ਵੱਟ ਪਾ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਛੱਡਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਲੂੰ ਲੂੰ ਸੜਨ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਕਚੀਚੀ ਜੇਹੀ ਵੱਟੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨੇਕੀ ਜੋਰ ਪਾਂਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਤਣਾਉ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ। ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਬਦੀ ਵਿਚ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਖਿਮਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਧੱਕਮਧੱਕਾ ਬਰਾਬਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। 98<noinclude>{{rh||98}}</noinclude> hyyz63rmiqf15032sm753uh92ikgu6e 221499 221451 2026-06-15T17:24:12Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" />{{center|ਦੁਸ਼ਮਣੀ}}</noinclude><br> <br> <br> <br> ਤਰੇਲ ਭਿੱਜੀ ਕਤਿਆਲੀ ਰਾਤ ਅੱਧੋਂ ਟੱਪ ਗਈ ਸੀ। ਹੱਡ ਭੰਨ ਮੋਹਨਤ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਥੱਕੇ ਟੁੱਟੇ ਕਾਮੇ ਕਿਸਾਨ ਸਵਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਸੌ ਥਕੇਵਾਂ ਲਾਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਉਤੇ ਅਜੀਬ ਜੇਹੀ ਉਦਾਸੀ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੁੱਪ ਦਾ ਇਕ ਕੜ ਜੇਹਾ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨੀਂਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੇ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਬਿਰਧ ਸੁੱਕਦੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਖੰਘੂਰਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਇੰਝਾਣਾ ਬਾਲ ਤਰਿਬਕ ਕੇ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਟਿਆਂਕਦਾ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਇਹ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ, ਇਹ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਕੜ ਟੁੱਟੇਗਾ ਪਰ ਖੰਘ ਜਾਂ ਬਾਲ ਦੇ ਟਿਆਂਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਵਿਚ ਦਬ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਮਾਰੂ ਚੁੱਪ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਕੜ ਟੁੱਟਦਾ ਟੁੱਟਦਾ ਫਿਰ ਬੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਭਲ ਜਾਂਦਾ।<br> {{gap}}ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਮੀਟ ਸੌਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਬਦੀ ਦਾ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰ ਫਟੋਲ ਲੜਾਈ ਨੀਂਦਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣ ਦੇ ਰਹੀ। ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਖਿਮਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੁੱਥਮ ਗੁੱਥਾ ਘੋਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਦੀ ਆਪਣੇ ਕੁਰੱਖਤ ਕਾਲੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਖਰਵੇ ਵੱਟ ਪਾ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਚਿੰਗਿਆੜੇ ਛੱਡਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਲੂੰ ਲੂੰ ਸੜਨ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਕਚੀਚੀ ਜੇਹੀ ਵੱਟੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨੇਕੀ ਜੋਰ ਪਾਂਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਤਣਾਉ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ। ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਬਦੀ ਵਿਚ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਖਿਮਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਧੱਕਮੁਧੱਕਾ ਬਰਾਬਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।<noinclude>{{rh||98}}</noinclude> pnze00lzz79mikf3n3ddwh9zlszal7a 250 73021 221452 2026-06-15T16:19:39Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬੁਢੀ ਬੋਹੜ ਤੇ ਬੈਠਾ ਉੱਲੂ ਜੰਪ ਦੇਂਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਘੂਗ ਘੁਗ ਕਰਕੇ ਹਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਂਦੀ। ਅਤੇ ਨੇਕੀ, ਖਿਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਉਗਾਲੀ ਕਰਦੇ ਬਲਦ ਦੇ ਗੱਲ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਟੱਲੀ ਟੁਣਕ ਟੁਣ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਬੁਢੀ ਬੋਹੜ ਤੇ ਬੈਠਾ ਉੱਲੂ ਜੰਪ ਦੇਂਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਘੂਗ ਘੁਗ ਕਰਕੇ ਹਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਂਦੀ। ਅਤੇ ਨੇਕੀ, ਖਿਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਉਗਾਲੀ ਕਰਦੇ ਬਲਦ ਦੇ ਗੱਲ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਟੱਲੀ ਟੁਣਕ ਟੁਣਕ ਕੇ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਪਲ ਉਲੂ ਉਛਾਲਾ ਦੇਂਦਾ ਅਤੇ ਕਰੋਧ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਬਦੀ ਚਾਹਮਲਦੀ ਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜੋਰ ਫੜ ਜਾਂਦੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਫਾਨੀ ਏ, ਉਜਾੜ ਹੀ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਉਜਾੜ ਤੇ ਉੱਲੂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਛੇੜ ਕੇ ਕੋਈ ਸੁੱਕਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ? ਇੱਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪੱਥਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਪਲ ਟੱਲੀ ਟੁਣਕਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ! ਸ਼ਾਂਤੀ ! ਕਈ ਕੰਮ ਅਡੋਲ ਅੰਜਾਣੇ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਖਿਮਾਂ ਕਰਨਾ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਏ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਮੈਂ ਪਾਸੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਉੱਸਲਵੱਟੇ ਲੈ ਲੈ ਸਰੀਰ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਬੀਤੀ ਸ਼ਾਮ ਘੁਸਮੁਸੇ ਹਨੇਰੇ ਮੈਂ ਗਲੀ ਦਾ ਮੋੜ ਮੁੜ ਘਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਛੀਂਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਵਾਹ ਭਰੀ ਬਾਲਟੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁੱਟੀ ਜਿਹੜੀ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਗੱਚ ਕਰ ਗਈ। ਮੈਂ ਇਕ ਦਮ ਦਬਕ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਚਿੱਕੜ ਪੂੰਝਿਆ। ਚਿੱਕੜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਿਆ। ਗਲੀ ਸਾਫ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਇਕ ਪਲ ਅਥਾਹ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਭਖ ਗਿਆ। ਅੰਦਰ ਵੜਾਂ ਤੇ ਚਿੱਕੜ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗਿੱਚੀਉਂ ਫੜਾਂ ਤੇ ਪਟਕਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਾਰਾਂ। ਪਰ ਇਕ ਕੌੜਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਤੀ ਅਨਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਏ। ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਦਿਸਿਆ।ਕੌਣ ਹੋਵੇ ? ਕਾਹਦੇ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਇਹ ਕਰਤੂਤ ? ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਤਖਤੇ ਪਿਛੋਂ ਗੁੱਝੀ ਜੇਹੀ ਹਾਸੀ ਜਾਂ ਪਸਚਾਤਾਪ ਭਰੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। ਹਾਸੀ ਸੀ ਜਾਂ ਹੋਕਾ ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਏਨਾ ਜਰੂਰ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਸਵਾਹ ਚਿੱਕੜ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਤਖਤ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਏ। ਕੌਣ ਏ, ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਅਚੇਤ ਅੰਜਾਣੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਵੀ ਛੇੜਖਾਨੀ ਸੀ ? ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਮੈਂ ਲਤ ਪਤ ਚਿੱਕੜ ਝਾੜਦਾ ਤਿੱਖੇ ਪੈਰੀਂ 99<noinclude>{{rh||99}}</noinclude> h0tknkumyu3gfclfbaiiumhaohnvqm5 250 73022 221453 2026-06-15T16:19:50Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "OAK 13 om kan ਪੈਰ ਰਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਪਿਛਾਂਹ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਆਏਸ਼ਾ ਛੀਬਣ ਬਾਹਰੋਂ ਘਰ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਫ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਇਹ ਕਚਰਾ ਆਏਸ਼ਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਫਾਤਮਾਂ ਨੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>OAK 13 om kan ਪੈਰ ਰਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਪਿਛਾਂਹ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਆਏਸ਼ਾ ਛੀਬਣ ਬਾਹਰੋਂ ਘਰ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਫ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਇਹ ਕਚਰਾ ਆਏਸ਼ਾ ਦੀ ਨੂੰਹ ਫਾਤਮਾਂ ਨੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਹੀ ਤਾਂ ਜੀ ਸਨ: ਆਏਸ਼ਾ, ਉਹਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਅਨੈਤ ਅਤੇ ਸੈਕੜੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਸੁਣੱਖੀ ਨੂੰਹ ਫਾਤਮਾਂ ਆਏਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੈਤ ਮੈਥੋਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਖੁਰਕ ਖਾਧਾ, ਘਸਿਆ ਜੇਹਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਖੁਰਾਕ ਘੱਟ ਰਹੀ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਜੰਮ ਸਤਮਾਹਾਂ ਪਿਆ ਜਾਂ ਬੋਹਲਾ ਠੀਕ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਬਸ ਐਵੇਂ ਮਰੀਅਲ ਜਿਹਾ। ਉਹਦੇ ਖੰਡਰ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਆਏਸ਼ਾ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਚੰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਉਹਨੇ ਚੰਗੇ ਤੀਰ ਛੱਡੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਫੁੰਡੇ ਸਨ ਘਰ ਮਰਦ ਵੀ ਉਹਨੇ ਇਕ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜਾ ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ ਕਲੇਰ ਨਾਲ ਉਸ ਚੰਗੀ ਨਿਬਾਹੀ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹਯਾਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਵਰਤ ਕੇ ਦਬ ਦਬਾ ਪਾ ਕੇ ਅਨੈਤ ਲੜ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਲਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਾਤਮਾਂ ਮਾਂ ਪਿਓ ਅਤੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਬਾਹਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ ਲਹੂ ਦਾ ਗੱਚ ਭਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਝਾ ਜੋੜ, ਨਹੀਂ ਬੇ-ਜੋੜ ਸਿਰ ਨਰੜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਂਝ ਫਾਤਮਾਂ ਅਤੇ ਅਨੈਤ ਦਾ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਫਾੜਮਾਂ ਬੜੀ ਹੁੰਦੜਹੇਲ, ਗੋਰਾ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਸੂਰਤ ਸੀਰਤ ਸੁਭਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ, ਅੰਗ ਢੰਗ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਹੱਸਮੁੱਖ ਸੀ। ਪਰ ਅਨੰਤ ਤਾਂ ਬਸ ਮਾਤਾ ਦਾ ਹੀ ਮਾਲ ਸੀ। ਸਮਝੋ ਘੋਗੜ ਕਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰਨੀ ਦਾ ਮੇਲ। ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਬੇਜੋੜ ਕੋਲੋਂ ਕਰੀਰ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਕੋਲ ਕਿਕਰੀ। ਫਾਤਮਾਂ ਅਨੈਤ ਨਾਲ ਬੈਠਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਬੋਲਣਾ ਬੁਲਾਣਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਨੈਤ ਦੀ ਮਾਂ ਆਏਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੰਦ ਪੀਹ ਪੀਹ ਚੀਕਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ, “ਦੰਮ ਦਿੱਤੇ ਨੇ ! ਦੰਮ ! ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਛਣਕਦੇ ਛਣਕਦੇ। ਉਹ ਵੀ ਪੰਡ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ। ਹੀਰ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਏਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕ ਆਉਂਦੀ ਏ ਖਸਮ ਤੋਂ ਮੁੰਡਾ ਜਦੋਂ 100<noinclude>{{rh||100}}</noinclude> k2ngnw4eoqvgwfcxcq4oyg04b4gh8n1 250 73023 221454 2026-06-15T16:20:03Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਜਾ ਨੜ ਡਾਹ ਖਿਚ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਲ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਕਪੜਾ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਸ਼ਾਇਦ ਫਾਤਮਾਂ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਮੰਜੀ ਤੇ ਆਇਆ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦ ਆਏਸ਼ਾ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਪਈ, ‘..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਅਜਾ ਨੜ ਡਾਹ ਖਿਚ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਲ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਕਪੜਾ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਸ਼ਾਇਦ ਫਾਤਮਾਂ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਮੰਜੀ ਤੇ ਆਇਆ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦ ਆਏਸ਼ਾ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਪਈ, ‘ਕੁੱਤੀ ਰੰਨ। ਕਿਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਏ ਬਨੇਰੇ ਨਾਲ। ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਸੌਵੇਂਗੀ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ?" “ਖਬਰਦਾਰ ਬੁੱਢੀਏ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ। ਜੀਭ ਖਿੱਚ ਲਾਂਗੀ ਚੰਦਰੀ ਦੀ।" ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਪਏ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫਾਤਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣੇ। ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਦੀ ਆਏਸ਼ਾ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਰੱਟ ਲਾਈ। ਅਤੇ ਫਾਤਮਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਖਰਵੀਂ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਕੰਜਰ ਨੂੰ ਦੰਮ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਫੜ ਜਾ ਕੇ। ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਭੈਣ ਲੈ ਆ। ਇਹ ਸਿਉਂਕ ਖਾਧਾ ਟੁੱਟਣ ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੰਡਾਈਦਾ। ਇਹ ਦੁਵੱਲੀ ਝਗੜਾ ਨਿਰੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ। ਸਾਡਾ ਘਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਵਿਚਕਾਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲਾ ਤਬੇਲਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ | ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਰੰਜ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਂਝ ਫਾਤਮਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਗੜੀ ਸੀ, ਬਾਲੇ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਜਦੋਂ ਵਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਕੇ ਹੀ ਕੁੱਟਦੇ। ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਦੋਸਤ ਬਾਹਰੋਂ ਖੇਡ ਕੁੱਦ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਅਤੇ ਚੀਕ ਚੰਗੇੜ ਦਾ ਰੌਲਾ ਸੁਣਿਆ। ਅਸੀਂ ਦੌੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜ ਆਏਜ਼ਾ ਅਤੇ ਅਨੈਤ ਛਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ।ਵਾਤਮਾਂ ਨਿਢਾਲ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਡਿਗੀ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ਬੈਠੇ ਵਲੂੰਦਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥੀ ਦੋਹਾਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਥੱਪੜਾ ਕਢਿਆ। ਆਏਸ਼ਾ ਤਾਂ ਦੋ ਚਾਰ ਥੱਪੜ ਖਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਗਲੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਗਈ ਪਰ ਅਨੈਤ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਤੇ ਜਾਹਨੇ ਨੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰੇ ਘੋਰ ਕੇ ਚੰਗਾ ਫੈਂਟਾ ਚਾੜ੍ਹਿਆ। ਫਾਤਮਾਂ, ਜਿਹਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਜੁੱਸਾ ਕਾਫੀ ਘਰੂਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਸਾਂ ਉਠੀ ਪਰ 101<noinclude>{{rh||101}}</noinclude> ence8hclx0q0kxsv8f66swvmrm01r6a 250 73024 221455 2026-06-15T16:20:13Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਚਕਰ ਥਾ ¤ ਵਰ (ਡਰੀ ਪਈ।ਮ ਘੜ 'ਚ ਪਾਣਾ ਲੈ ਓਹਦੇ ਮੂਹ ਤੇ ਛਿਟ ਮਾਰੇ, ਪਾਣੀ ਪਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਸੰਭਲੀ। ਉਹਦੀ ਹਾਲਤ ਚੋਖੀ ਤਰਸਯੋਗ ਸੀ। ਆਏਸ਼ਾ ਨੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਜਾ ਦੁਹੱਥੜ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ‘ਬੋਹੜੀ ਵੇ ਲੋਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਚਕਰ ਥਾ ¤ ਵਰ (ਡਰੀ ਪਈ।ਮ ਘੜ 'ਚ ਪਾਣਾ ਲੈ ਓਹਦੇ ਮੂਹ ਤੇ ਛਿਟ ਮਾਰੇ, ਪਾਣੀ ਪਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਸੰਭਲੀ। ਉਹਦੀ ਹਾਲਤ ਚੋਖੀ ਤਰਸਯੋਗ ਸੀ। ਆਏਸ਼ਾ ਨੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਜਾ ਦੁਹੱਥੜ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ‘ਬੋਹੜੀ ਵੇ ਲੋਕਾਂ, ਬੋਹੜਾਂ ਵੇ ਪਿੰਡਾ ! ਵੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਜੀ।” ਛੀਂਬਣ ਦੀ ਹਾਲ ਦੁਹਾਈ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਏਧਰ ਨੂੰ ਭੱਜਾ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਜਾਹਨੇ ਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਅਨੈਤ ਨੂੰ ਮਸਾਂ ਛੁਡਾਇਆ ਜਿਸਦੀ ਚੋਖੀ ਗਿੱਦੜ ਕੁੱਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਨ ਫੜ ਲਕੀਰਾਂ ਕੱਢ ਕੱਢ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਣ ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ ਚੋਖੇ ਲੋਕ ਗਲੀ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਆਏਸ਼ਾ ਚੀਖ ਚੀਖ ਕੇ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ, “ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛਾਨਣੀ ਪਿੱਟੇ ਜਾਂ ਛੱਜ ਵਜਾਏ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ? ਰੰਨ ਮੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ, ਨੂੰਹ ਮੇਰੀ। ਅਸੀਂ ਮਾਰੀਏ ਕੁੱਟੀਏ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ? ਜਦੋਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਵਿਆਹਿਆ ਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਏ।” ਜਦੋਂ ਦਾਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿਆਣਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਦੱਸਿਆ, ‘ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬੂਹੇ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘੇ। ਅੰਦਰ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਸੁਣਿਆ। ਅੰਦਰ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਫਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ।ਅਸਾਂ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਛੁਡਾਂਦਿਆਂ ਖਿੱਚ ਪਾੜ ਵਿ ਦੋ ਦੋ ਏਹਨਾਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਫਾਤਮਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ।” ਕੁੱਝ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅੰਦਰ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਫਾਤਮਾਂ ਲਈ ਤਰਸ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪਰਹ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਤਾਂ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਏ।ਜੋ ਏਸ ਵਿਚਾਰੀ ਦਾ ਪੱਛੋਕਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਗਰ ਤਾਂ ਹੈ | ਜੇ ਕਿਤੇ ਕੁੱਟ ਦੀ ਮਾਰੀ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਕੌਣ ਜੁੰਮਾਦਾਰ ਏ " ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਰਾਤ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਪਛਵਾੜੇ ਖੁਲੇ ਮੋਕਲੇ ਚੁਗਾਣ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਜੁੜਿਆ। ਪਰਚ ਵਿਚ ਨਾ ਆਏਸ਼ਾ ਨਾ ਅਨੈਤ ਸਗੋਂ ਆਏਸ਼ਾ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ, ਜਿਨੂੰ ਲੋਕ ਅਧਮਾਣੂ ਕਰ ਕੇ ਬੁਲਾਂਦੇ ਸਨ। (ਅਧਮਾਣੂ ਯਾਨੀ ਅੱਧਾ ਮਨੁੱਖ 102<noinclude>{{rh||102}}</noinclude> 6zpiufnpp28p1knjzju6uemo954332i 250 73025 221456 2026-06-15T16:20:23Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਉਂਝ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਫਕੀਰੀਆਂ ਸੀ) ਆਇਆ। ਪਰਹੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਾਗਰਦਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਫੇਦ ਪੋਸ਼ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਤੀਜਾ ਨੰਬਰਦਾਰ ਵੀ। ਉਸ ਅਧਮਾਣ ਨੂੰ ਦਬਕਾ ਮਾਰਿਆ, “ਕਿਉਂ ਉਏ ਕੁਤਿਆ ਛੀਂਬਿਆ, ਤੇਰੀ ਰੰਨ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਤੇਰੀ ਨੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਉਂਝ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਫਕੀਰੀਆਂ ਸੀ) ਆਇਆ। ਪਰਹੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਾਗਰਦਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਫੇਦ ਪੋਸ਼ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਤੀਜਾ ਨੰਬਰਦਾਰ ਵੀ। ਉਸ ਅਧਮਾਣ ਨੂੰ ਦਬਕਾ ਮਾਰਿਆ, “ਕਿਉਂ ਉਏ ਕੁਤਿਆ ਛੀਂਬਿਆ, ਤੇਰੀ ਰੰਨ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਨੇ । ਜੋ ਮਰ ਗਈ ਪਰਹ ਵਿਚ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦਾ ਪੁੱਛਣ ਢੰਗ ਗਲਤ ਸੀ। ਅਧਮਾਣੂ ਨੇ ਉੱਠਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀ ਜਬਾਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮਾਈ ਬਾਪ, ਮੈਥੋਂ ਕਸਮ ਲੈ ਲੋ।ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਘਰ ਆਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਗੱਲ ਅਧਮਾਣੂ ਦੀ ਸੀ ਵੀ ਸੱਚੀ। ਅਸੀ ਨੇੜੇ ਸਾਂ। ਅਸਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਵਾਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੱਖਣ ਦੀ ਗੁੱਠ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾੜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੱਚੇ ਕੋਠੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਵਿੱਚ ਤੂੜੀ ਪੱਠਾ ਅਤੇ ਇਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਊਆਂ ਤੇ ਅਧਮਾਣੂ ਦਾ ਮੰਜਾ। ਜਿਸ ਦੁੱਧ ਚੋਣਾ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਉਣਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਵਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚ ਫਲਾਹੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠਾ ਬਾਣ ਜਾਂ ਰੌਸਾ ਵੱਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਘਾਹ ਖੋਤਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਤੇ ਛਾਵੇਂ ਬੈਠਾ ਖੁਰਪੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਝਾੜ ਝਾੜ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਾਈ ਜਾਂਦਾ। ਬਸ ਏਹੋ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਅਧਮਾਣੂ ਦਾ ਉਸ ਘਰ ਨਾਲ। ਜਗੀਰਦਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਪਰਹ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਸਾਰਾ ਮਸਲਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਤੂੰ ਘਰ ਵੜਦਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਅਧਮਾਣੂ ਨੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਕੰਬਦੇ ਮਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥਾ ਜਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹੈਂਕੜ ਦੇ, ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਖੋਤੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਕਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪਰਹ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸੂਲ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੜਕਿਆ, ਉਏ ਕੁੱਤੀ ਦਿਆ ਪੱਤਾ, ਜੋ ਤੈਥੋਂ ਤੇਰੀ ਰੰਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਏਥੇ ਪਰਹ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਭੈਣ ਦੀ ਏਹੀ ਤੇਹੀ ਕਰਾਣ ਆਇਆ ਏ !' ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਢਾਈ ਫੁਟਾ ਕਾਲਾ ਰੂਲ ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰਖਦਾ ਸੀ ਅਧਮਾਣੂ ਦੀ (ਲਿਵ) ਖੱਬੀ ਵੱਖੀ ਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਅਧਮਾਣੂ ਦੇ ਹਵਾਸ ਉਡ ਗਏ। ਉਹ ਥੋੜਾ ਥਿੜਕਿਆ, 103<noinclude>{{rh||103}}</noinclude> h4bv15j1zvqum9305wq9fwt0j7n2xjc 250 73026 221457 2026-06-15T16:20:32Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਬਾਸ, ਬਰਤਗਾਲ ਪਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ।ਆਹ ! ਵਿਚਾਰਾ ਅਧਮਾਣੂ ! ਉਹਦੇ ਡਿਗਦਿਆਂ ਹੀ ਜਗੀਰਦਾਰ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਇਕ, ਦੋ ਦੋ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਚੋਗਾਣ ਵਿਚ ਫਕੀਰੀਏ ਅਧਮਾਣੂ ਦੀ ਮੁਰਦਾ ਦੇਹ ਪਈ ਸੀ। ਪਰ ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਅਬਾਸ, ਬਰਤਗਾਲ ਪਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ।ਆਹ ! ਵਿਚਾਰਾ ਅਧਮਾਣੂ ! ਉਹਦੇ ਡਿਗਦਿਆਂ ਹੀ ਜਗੀਰਦਾਰ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਇਕ, ਦੋ ਦੋ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਚੋਗਾਣ ਵਿਚ ਫਕੀਰੀਏ ਅਧਮਾਣੂ ਦੀ ਮੁਰਦਾ ਦੇਹ ਪਈ ਸੀ। ਪਰ ਹਮਦਰਦੀ ਵਜੋਂ ਮਿਰਗੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸਮਝਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਅੱਗੇ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਕਦੋ ਸਾਲ ਛਮਾਹੀ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਲੀਆਂ ਝੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਫਕੀਰੀਏ ਦੇ ਸਾਹ ਨਾ ਚੱਲੇ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਫ਼ਕੀਰੀਏ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਚੁੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫਕੀਰੀਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ ਦਹੱਥੜ ਮਾਰਿਆ, ਛਾਤੀ ਪਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਕਿ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਵੰਗਾਰਿਆ ਤੇ ਗੰਦਾ ਮੰਦਾ ਬੋਲਿਆ।ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੀ ਮਜਾਲ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਚੂੰ ਕਰ ਜਾਏ।ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਏਹਨਾਂ ਗਾਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕੋਈ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ-ਬਿਨਾਂ ਦਮ ਲਏ, ਧੂੰਆਂ ਧਾਰ, ਇਕੋ ਸਾਹੇ। ਆਏਸ਼ਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਖੋਹ ਪਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਦੀ ਦੱਬਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਉਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਠੇ ਤੋਂ ਉਤਰੀ। ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਦੱਬਵੀਂ ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੋ ਖੰਨ ਹੋਈ ਯਾਨੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਈ ਜਦ ਆਏਸ਼ਾ ਛੀਂਬਣ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਠੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਦੋਬਾਰਾ ਗਾਲਾਂ ਦਾ ਝੱਖੜ ਭੁੱਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਹਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਣ ਦੀ ਸਿਰ ਤੋੜ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਠ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਵਜੋਂ ਲੋਥ ਘਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਚੁਸਤ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਚੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਘੋੜੀ ਉਤੇ ਬੰਦਾ ਭਜਾ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਯਾਤ ਨੰਬਰਦਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆਂਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਤੋਂ ਮੱਦਦ ਮੰਗੀ। ਆਏਸ਼ਾ ਹਯਾਤ ਕਲੇਰ ਦੀ ਤਾਂ ਘੜੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਸੀ। ਉਸ ਕੁੱਝ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ, ਕੁੱਝ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਦੇ ਕੇ ਅਸਲ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 104<noinclude>{{rh||104}}</noinclude> 21lzngy4w5w9eplsif7mwpum2lsl5mu 250 73027 221458 2026-06-15T16:20:45Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਢ ਗਵਾਢ ਦ ਛ ਬਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਠ ਰਖ ਲਏ - ਸਜਗ ਵਸ ਫਾਤਮਾ ਨੂ ਛਡਾਣ ਤੇ ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਥਪੜਨ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਨ।ਆਏਸ਼ਾ ਇਹ ਵੀ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਮੀ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਭੇਜ ਕੇ ਛੇੜ ਛੇੜੀ ਅਤੇ ਰਾਤੀਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਆਢ ਗਵਾਢ ਦ ਛ ਬਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਠ ਰਖ ਲਏ - ਸਜਗ ਵਸ ਫਾਤਮਾ ਨੂ ਛਡਾਣ ਤੇ ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਥਪੜਨ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਨ।ਆਏਸ਼ਾ ਇਹ ਵੀ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਮੀ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਭੇਜ ਕੇ ਛੇੜ ਛੇੜੀ ਅਤੇ ਰਾਤੀਂ ਮੇਰਾ ਸਾਈਂ ਮੇਰਾ ਖਸਮ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦੀ ਹਯਾਤ ਕਲੇਰ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਆਏ ਹਯਾਤ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਜਵਾਨੀ ਤਾਂ ਉਸ ਕਲੇਰ ਨਾਲ ਲੰਘਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਚੁਸਤ ਪਰ ਕਮੀਨੀ ਚਾਲ ਤਾਂ ਚੱਲ ਗਿਆ ਪਰ ਇਕ ਗੱਲੋਂ ਮੂਰਖ ਮਾਹ ਖਾ ਗਿਆ।ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਹਵਾ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗਲੋਂ ਗੁਲਾਵਾਂ ਲਾਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਗਲ ਪਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਣੇ ਪਰਵਾਰ ਪਿੰਡੋਂ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਤਾਂਗੇ ਜਾਂ ਬੱਘੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੋ ਊਠ ਤੇ ਤਿੰਨ ਘੋੜੀਆਂ ਉਹਦੇ ਸਫਰ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋਈਆਂ। ਉਹਦਾ ਪਿੰਡੋਂ ਖਿਸਕਣਾ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਫਿਰ ਹੱਤਿਆ ਕੇਸ ਵਿਚ ਲੈ ਆਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੋਵੇਂ ਨੰਬਰਦਾਰ, ਚੌਧਰੀ ਮਹੁੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਰ ਜਿਹੜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਚੱਠਾ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਸਨ, ਅਸਲੀਅਤ ਤੋਂ ਤਿਲਕਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਖਿਸਕਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਮਾਇਤੀ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਬਸ ਸਮਝ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਸ ਘਰ, ਯਾਨੀ ਛੱਬਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਘਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧ, ਬਲ ਵਾਲ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਏਹ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਤਾਅ ਠਾਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਆਏਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਖਾਰ ੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਕਰੋਧ ਵਿਰੋਧ ਵੈਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਦੀ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਫਾਤਮਾ ? ਛਾਤਮਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮਰਦੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਇਹ ਕਚਰੇ ਸਵਾਹ ਦੀ ਜੂਨ ਕਿਉਂ ਸੁੱਟੀ ! ਕੋਈ ਸੁੱਤੀ ਕਲਾ ਜਗਾਣ ਲਈ ? ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਛੇੜ ਛੇੜਨ ਲਈ ? ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਅਚਣਚੇਤ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਹੱਸੀ ਜਾਂ ਹੋਕਾ ਭਰਿਆ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ 105<noinclude>{{rh||105}}</noinclude> fptalmj2y4o6hyy313grb4uo2x48lre 250 73028 221459 2026-06-15T16:20:55Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ, ਚਿੱਕੜ ਸੁਟਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਜ ਮੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਦਸ ਦਦਾ ਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਖਰਾਬਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਤਗੜਾ ਕਲੇਸ਼ ਉਠ ਖਲੋਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘਰ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ, ਚਿੱਕੜ ਸੁਟਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਜ ਮੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਦਸ ਦਦਾ ਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਖਰਾਬਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਤਗੜਾ ਕਲੇਸ਼ ਉਠ ਖਲੋਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਘਰ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟਿਆ ਜੇਹਾ ਸੀ। ਮੂਰਖ ਛੀਬਣ ਨੇ ਕਲੋਰ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗ ਸਾਰੇ ਹਮਾਇਤੀ ਗਵਾ ਲਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਤੇ ਕੇਸ ਪੈ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਪਾਸਾ ਖੁੱਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾ ਘਰ ਦਾ ਨਾ ਘਾਟ ਦਾ ਰਿਹਾ ਕੂੜਾ ਧੋਬੀ ਦਾ। ਪਰ ਏਸ ਘਰ ਦੇ ਏਸ ਮੂਰਖਪੁਣੇ ਨਾਲ ਸਹੇੜੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਤਮਾਂ ਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਵਾਹ ਤੇ ਕਚਰੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਤ ਪਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੜਿਆ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਨੇ ਹਾਸੇ ਮਿਲਵੀਂ ਮਿੱਠੀ ਝਿੜਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਕੋਈ ਮਗਰ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਏ ? ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੋਲੀ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ? ਪਤਾ ਵੀ ਏ ਪਈ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਚਿੱਕੜ ਏ। ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਭੱਜਾ।” ਭਾਬੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਠੰਡਾ ਖਾ ਕੇ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗਾ ਹਾਂ ਜਿਹੜੀ ਗਲੀ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਛੁਪਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਭਾਬੀ ਨੇ ਹੀ ਬਹਾਨਾ ਲੱਭ ਦਿੱਤਾ ਸੀ – “ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਦੁੜੰਗੇ ਦੇਂਦਾ ਬੰਦਾ ਘਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਤੁਰੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਬੜੀ ਕਮੀਜ਼ ਉਸ ਮੇਰੇ ਸਿਰੋਂ ਕੱਢ ਲਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਲਕੇ ਹੇਠਾਂ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਨਲਕੇ ਦੀ ਹੱਥੀ ਦੱਬਦਿਆਂ ਭਾਬੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, “ਸਾਥੋਂ ਨਹੀਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕਾਸ਼ਟਿਕ ਵਿਚ ਹੱਥ ਹਾਲੀਦੇ। ਅਜੇ ਦੋਪਹਿਰ ਤੂੰ ਧੋਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੋਲੀਆ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਧਰ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਲੈ, ਪਿੰਡਾ ਪੂੰਝ। ਮੈਂ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆਵਾਂ।” 1 ਮੈਂ ਪਿੰਡਾ ਪੂੰਝ ਕਪੜੇ ਪਾਏ ਤੇ ਖੇਸੀ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਮੰਜੇ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਬਦਲਾ, ਖਿਮਾ, ਬਦ ਨਾਲ ਬੰਦੀ। ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਬਦ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨੋਕੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਭੁੱਖ ਹੈ ਵੀ ਕਿਥੇ ਸੀ ? ਭੁੱਖ ਤਾਂ ਕਰੋਧ ਨੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਾਬੀ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਗਲਾਸ ਲਿਆ ਕੇ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। 106<noinclude>{{rh||106}}</noinclude> gcz4a1s212gs03d3z04c7lhzfrlzhrk 250 73029 221460 2026-06-15T16:21:07Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪ੍ਰਭਾਤੀਂ ਮੈਂ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉਠ ਭਾਰੀ ਉਨੀਂਦਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।ਰਾਤ ਭਰ ਦੀ ਤੜਫਣ ਪਿੱਛੋਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਬ ਗਈ ਸੀ। ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ? ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਛਡ ਪਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਪ੍ਰਭਾਤੀਂ ਮੈਂ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉਠ ਭਾਰੀ ਉਨੀਂਦਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।ਰਾਤ ਭਰ ਦੀ ਤੜਫਣ ਪਿੱਛੋਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਬ ਗਈ ਸੀ। ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ? ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਛਡ ਪਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਛੇੜ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਉਠ ਖਲੋਵੇ ਅਤੇ ਘਰਦੇ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਏਸ ਨਵੀਂ ਛੇੜ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਘਰਦੇ ਆਪਣੇ ਠੰਡੇ ਤੇ ਸਾਊ ਸੁਭਾ ਨਾਲ ਹੱਡ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਖਦੇ ਸਗੋਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਗਰੀਬ ਸਮਝ ਮੱਦਤ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਫਕੀਰੀਏ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਏਸ਼ਾ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਾਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਨਾਲ ਦੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਬੀਬੀ ਆਏਸ਼ਾ, ਸਾਨੂੰ ਦੁਖ ਏ ਤੇਰੇ ਤੇ ਕਹਿਰ ਵਰਤਿਆ ਏ। ਕਿਸ ਵਰਤਾਇਆ ? ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ! ਇਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਏ। ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਏ। ਇਕ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਏ। ਖੁਦਾ ਤੋਂ ਸੁਖ ਮੰਗ ਅਤੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਜੋ ਮਰਜੀ ਕਰੀਂ। ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੰਨੋ ਕਰੀਂ।” ਗਲ ਆਏਸ਼ਾ ਦੇ ਖਾਨੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਦੜ ਵੱਟ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਗਈ। ਫਕੀਰੀਆ ਮਰੇ ਨੂੰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਬਰੀ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਠ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਵੀ ਆਮ ਜੇਹੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਭਾਵੇਂ ਵਲਾ ਕੇ ਹੀ ਆਉਣਾ ਪਵੇ ਇਸ ਪਾਸਿਉਂ ਯਾਨੀ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣਾ। ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੋ ਢਾਈ ਮਹੀਨੇ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਹ ਛੱਡੀ ਰਖਿਆ। ਏਸ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਰਮ ਵਿਚ ਮੈਂ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਜੜ ਅਤੇ ਕੁਰੱਪਟ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਣ ਲਗਾ। ਏਸ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਹੋਈ, ਨਾ ਹਲੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸੇ ਰਾਹ ਗਲੀ ਘਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਗਲੀ ਚੌਖੇ ਕੁਵੇਲੇ ਮੈਂ ਗਲੀ ਦਾ ਮੋੜ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗਾ। (ਹਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿਆਂ ਇਹ ਬੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਪੰਜ ਛੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰਾਤਾਂ ਏਨੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ 107<noinclude>{{rh||107}}</noinclude> 5vcqprjk38wjg8fucww8gsqbfz50qdb 250 73030 221461 2026-06-15T16:21:20Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਇਸ qy is ਆਮ ਘਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰ ਜਾ ਮਿੱਟਾ ਦੇ ਦਾਵ ਜਾ ਲਪ ਲਾਲਟਣ ਗ ਜਗਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਪਸਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਜੋ ਚੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਅ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੂਰ ਦੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਇਸ qy is ਆਮ ਘਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰ ਜਾ ਮਿੱਟਾ ਦੇ ਦਾਵ ਜਾ ਲਪ ਲਾਲਟਣ ਗ ਜਗਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਪਸਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਜੋ ਚੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਅ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੂਰ ਦੇਂਦੀ। ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਸੀ ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਮ ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਾਟੂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੇ।) ਜਿਉਂ ਹੀ ਮੈਂ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅਗੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗਾ ਪੀਡੀ ਪਕੜ ਮੇਰੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਲਈ। ਕੂਲੋ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਕਦੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਵਾਤਮਾਂ ਹੀ ਏ। ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਛੇੜ, ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਪੰਗਾ! ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਹਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੂਲ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕੰਨ ਨੇੜੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰਾਂ। ਪਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬਾਂਹ ਛੁਡਾਣ ਲਈ ਜੋਰ ਨਾਲ ਝਟਕਾ ਮਾਰਿਆ ਉਹਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੇਰੀ ਵੀਣੀ ਤੋਂ ਤਿਲਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਖੜ ਕੇ ਕੰਧ ਨਾਲ ਵੱਜੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪੀੜ ਭਰੀ ਕਸਕ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਪਈ ਜਿਵੇਂ ਅਥਾਹ ਪੀੜ ਕਿਸੇ ਚੀਸ ਵੱਟ ਕੇ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਲ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਡਿੱਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਤਿੱਖੇ ਪੈਰੀਂ ਅਗੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਿਆ।ਉਹ ਕਦੋਂ ਉਠੀ ? ਕਿਵੇਂ ਉਠੀ ? ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ? ਲੱਗੀ ਤੇ ਕਿਥੇ ! ਕਿੰਨੀ ? ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚਤੁਰ ਚਲਾਕ ਅਤੇ ਮਕਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਪੀ। ਰਾਤੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਕੰਨ ਲਾਈਂ ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਕੋਈ ਭਿਣਕ ਨਾ ਪਈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਛੇੜ ਨਾ ਛਿੜੀ ਪਰ ਫਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਘਿਰਨਾ ਆਉਣ ਲਗ ਪਈ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਸੀ ਪੀੜ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਕਦੇ ਬੁਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤਿ ਕਮੀਨੇ, ਬੇਹੱਦ ਕੁਝ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਇਹ ਵਾਹ ਇਹ ਗਲੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ।ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹੋਰ ਚਾਰਾ ਵੀ ਕੀ ਸੀ ? ਕਿਸੇ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਹਣੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।ਹਾਣੀ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਦਾ।ਕੌੜੀ ਕੁਸੈਲੀ ਪੀੜ ਦੇ ਘੁੱਟ ਮੈਂ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸ਼ਾਮ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜ ਪਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੜਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ। ਪੀਰ ਹਾਜੀ ਦੇ ਬਾਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੋਂ ਕਲੇਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਖਾਲ ਦੀ ਪੁਲੀ ਉਤੇ ਜਾ ਬਹਿੰਦਾ। ਸ਼ਾਂਤ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੀੜ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਿੱਸਾ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘੁਸਮੁਸਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉਦਾਸੀ ਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ ਦੀ 108<noinclude>{{rh||108}}</noinclude> ji41lno0heczsw0otvmpsd7nrg3e3ql 250 73031 221462 2026-06-15T16:21:52Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪਰ ਪਰ ਪ LING TIV ਨਿਭਾਂਦਿਆਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਏਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਤਿਆਗਿਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਯਾਨੀ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਪਰ ਪਰ ਪ LING TIV ਨਿਭਾਂਦਿਆਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਏਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਤਿਆਗਿਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਯਾਨੀ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਛੀਬਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਅਤਿ ਕਮੀਨੀ ਵਿਰੋਧਨ ਬੈਠੀ ਸੀ - ਫਾਜ਼ਮਾਂ।ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੰਦ ਪੀਹਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੰਤ ਚੇਤੇ ਵੀ ਨਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਏਨੀ ਘਟੀਆ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪਲ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਪੁਲੀ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਨਵਾਬ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਨਜਰ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਲੀ ਦੇਈਂ ਹਿੱਕੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀ ਸੜਕ ਸੁੰਨੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰਦਾ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੇ ਬਾਗ ਬਰਾਬਰ ਆ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਛਿਪ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਵਾਂਖਿਆ ਜਿਹਾ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰਨ ਲਗਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਕੰਨੀਂ ਚੀਂ ਨੀਂ ਦੀ ਸ਼ੂਕਰ ਪਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਬਵੀਂ ਜੇਹੀ ਅਵਾਜ਼, ‘ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਦ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਨਵਾਬ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਪਿੰਡ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸੀ। ਵਹਿਮ, ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ।ਤੁਰਨ ਲਗਾ 'ਸ਼ੀ ਸ਼ੀ ਮੈਂ ਮੰਦਿਆ ਏ। ਏਧਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।” ਆਵਾਜ਼ ਫਾਤਮਾ ਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਸੰਘਣੇ ਝਾੜਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਖੇਤ ਵੱਲ ਖਲੋਤੀ ਸੀ! ਉਸ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਅੱਖ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆ।” ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਇਕ ਦਮ ਸੁੰਨ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ।ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਚੱਕਰ, ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਐੜਾਨੀ, ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਛੋੜ।ਮੈਂ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲੁਕਿਆ ਛੁਪਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਥਾਂਏਂ ਖਲੋਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦੱਸ ਕੀ ਕੰਮ ਏ ? ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਏ ?'' ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਖਿੱਝੀ ਜੇਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ।” ਉਹਦੀ ਜਬਾਨ ਵਿਚ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਤਰਲਾ ਜੇਹਾ ਸੀ, 109<noinclude>{{rh||109}}</noinclude> 0acaw6jwjo8dagzdy6ohisz8zex0r6v 250 73032 221463 2026-06-15T16:22:02Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜਾਲ ਪਾ ਕੇ ਫਸਾ ਨਾ ਦੇਈਂ।" ਉਸ ਪੋਲੇ ਹੱਥ ਕੰਨ ਨੂੰ ਲਾਂਦਿਆ ਕਿਹਾ, ‘ਤੋਬਾ ! ਤੋਬਾ ! ਏਨਾ ਭੁਲੇਖਾ ! ਏਨਾ ਭਰਮ ! ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੈਰ ਏ ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਗਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਨੇ। ਕਦੋਂ ਦੀ ਤਰਸਦੀ ਤਾਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜਾਲ ਪਾ ਕੇ ਫਸਾ ਨਾ ਦੇਈਂ।" ਉਸ ਪੋਲੇ ਹੱਥ ਕੰਨ ਨੂੰ ਲਾਂਦਿਆ ਕਿਹਾ, ‘ਤੋਬਾ ! ਤੋਬਾ ! ਏਨਾ ਭੁਲੇਖਾ ! ਏਨਾ ਭਰਮ ! ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੈਰ ਏ ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਗਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਨੇ। ਕਦੋਂ ਦੀ ਤਰਸਦੀ ਤਾਂਘਦੀ ਆਂ।ਪਰ ਤੂੰ ਮੋਕਾ ਈ ਨਈਂ ਦੇਂਦਾ।" ਅਤੇ ਉਸ ਨੇੜੇ ਹੋ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਇਕ ਅਨੂਠੀ ਛੋਹ ! ਮੇਰੇ ਨੂੰ ਮਹਿਕ ਕਥੂਰੀ ਜੇਹੀ ਮਹਿਕੀ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਖੇਤ ਦੇ ਵਿਚੋ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪਈ।ਮੈਂ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੁਲਜ਼ਮ ਸੜਕ ਤੋਂ ਕਿੱਲਾ ਕੁ ਹਟਵੀਂ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਕਿਊੜੇ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਕੋਲ ਉਸ ਮੋਰਾ ਹੱਥ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਏਥੇ ਬੈਹ ਕੇ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ। ਕੁੱਝ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਲਾਹਾਂਗੇ।” ਅਤੇ ਉਹ ਬੈਠ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਧੁੜਕੂ ਜੇਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੇਦਿਲੀ ਜੇਹੀ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਕੀ ਕਹੇਂਗੀ ? ਕੀ ਕਹੇਗੀ ? ਮੈਂ ਇਕ ਟਿੱਕ ਉਹਦੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਫਿੱਕੇ ਜੇਹੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਸਿਆਹ ਸਿਆਹੀ ਵਿਚ ਵੀ ਜੋ ਲਾਟ ਵਾਂਗ ਦਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੁੱਧ ਕੁੰਦਨ ਵਾਂਗ, ਪਾਰਸਮਣੀ ਜਾਂ ਹੀਰੋ ਦੀ ਕਣੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੀੜ ਉਠ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸੋਨ ਚਿੜੀ ਕਾਲੇ ਕਾਗ ਦੇ ਪੰਜੋ ਕਿਵੇਂ ਫਸ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕੋਈ ਪਰੀ, ਕੋਈ ਅਪੱਸਰਾ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਾਹੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਮਹਿਕ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਫਾਤਮਾਂ ਦੀ ਚੰਦਨ ਦੇਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਰਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਹੋਕਾ ਭਰ ਕੇ ਉਲਾਂਭਾ ਜੇਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਤਾਂਘਦੀ ਰਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ। ਪਰ ਅੜਿਆ ਤੂੰ ਤਾਂ ਗਲੀ ਹੀ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਤੜਫੀ, ਬਹਾਲ ਹੋਈ ? ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਥੇ ਮਿਲਦੀ ! ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਕਿੰਨੇ ਪੈਹਰੇ ਨੇ ਕੁੱਤੀ ਏਂ।ਅੱਜ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਕੁਤੀ ਤੇ ਕਤੂਰਾ ਦੋਵੇਂ ਵਾਂਢੇ ਗਏ ਹੋਏ ਨੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੱਕੀ ਧਾਰੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਮਿਲਾਂਗੀ - ਕਿਸੇ ਹੀਲੇ ਕਿਤੇ ਵੀ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ? ਦੁਖੀ, ਅਤੀ ਦੁਖੀ ਉਮਰ ਕੈਦਣ।” ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੰਘਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 110<noinclude>{{rh||110}}</noinclude> o5onydct6w92g3eolpw5z6674gex7ci 250 73033 221464 2026-06-15T16:22:17Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੀ ?? ਉਸ ਵਾਂਗ ਮਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਸੀ ਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਪਿਆ ਬੋਝ ਲਾਹੁਣਾ ਸੀ।” ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਸਿੰਮ ਆਇਆ ਸੀ। “ਮਾਫੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ? ਕਾਹਦੀ ?” ‘ਹਾਂ ਮਾਫੀ।ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ।ਮੈਂ ਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਸੀ ?? ਉਸ ਵਾਂਗ ਮਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਸੀ ਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਪਿਆ ਬੋਝ ਲਾਹੁਣਾ ਸੀ।” ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਸਿੰਮ ਆਇਆ ਸੀ। “ਮਾਫੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ? ਕਾਹਦੀ ?” ‘ਹਾਂ ਮਾਫੀ।ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ।ਮੈਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਨਾ ਅਤੇ ਅਚੇਤ ਹੀ ਬਾਲਟੀ ਗਲੀ ਵਲ ਸੁੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਰੇ ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਬੜਾ ਪਛਤਾਈ। ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁਖ ਲਗਾ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੌਂ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਟਕਾਰਦੀ ਰਹੀ। ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਸਵੇਰੇ ਤੈਥੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਾਂਗੀ ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਏਧਰ ਲੰਘਣਾ ਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ । ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਪੀੜ ਜੇਹੀ ਰਹਿਣ ਲਗੀ, ਇਕ ਜਲਣ ਜੇਹੀ ਵਸ ਗਈ। ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀ ਤਾਂਘਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਫਿਰ ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਚੋਖਾ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖਿੜਿਆ। ਮੈਂ ਸ਼ਰਮ ਤੋੜ ਤੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲਈ। ਤੇਰਾ ਭਰਮ ਤੋੜਾਂ। ਤੈਥੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਾਂ। ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਕਰਾਂ।ਪਰ ਤੂੰ ਧੱਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਬੀਤੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦਸਾਂ ” ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਫਿੱਸ ਪਈ, ਰੋ ਪਈ। ਉਸ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ 'ਤੇ ਫਿਰ ਹੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ, ‘ਮੈਂ ਕੰਧ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਜੀ। ਰਗੜ ਖਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮੋਢਾ ਝਰੀਟਿਆ ਗਿਆ।ਮੈਂ ਪੀੜ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾਈ ਪਰ ਕਸੀਸ ਵੱਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਜਦ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਗਈ ਤਾਂ ਕਲਮੂੰਹੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੋਢੇ ਤਾਂ ਕਮੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਪਾਟੀ ਏ ?'' ਤਾਂ ਮੈਂ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ ਕੰਧ ਨਾਲ ਟਕਰਾਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕੀਤਾ । ਪਰ ਚੰਦਰੀ ਨੇ ਸੌ ਸੌ ਕੋਸਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਮੇਰਾ ਮੋਢਾ ਛਿੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮੋਢੇ 'ਚੋਂ ਰਿਸਦੇ ਲਹੂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਸੀ ਤਾਂ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਟਣ ਦਾ। ਫਾਤਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਰੱਖੀ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਇਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਉਹਦੇ ਝਰੀਟੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਖਰੀਂਢ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਦਰਦ ਦੇ ਉਬਾਲ ਨੂੰ ਦੱਬਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਅੱਗੋਂ ਤਰਸ ਤੇ ਪੀੜ ਨਾਲ ਭਰ 111<noinclude>{{rh||111}}</noinclude> ab9kot993eme2nl85khdzzlt7i8kk9e 250 73034 221465 2026-06-15T16:22:28Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਫਿਰ ਗਿਆ।ਮੈਂ ਮੂੰਹੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਫਿੱਸ ਪਈ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਲਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਲਾ ਕੇ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਰੋ ਪਈ। ਕਿੰਨਾਂ ਹੀ ਚਿਰ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਪੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਮੇਰਾ ਪੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਫਿਰ ਗਿਆ।ਮੈਂ ਮੂੰਹੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਫਿੱਸ ਪਈ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਲਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਲਾ ਕੇ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਰੋ ਪਈ। ਕਿੰਨਾਂ ਹੀ ਚਿਰ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਪੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਵਜੂਦ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ-ਪੀੜ ਨਾਲ, ਦਰਦ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੁਲਾਸ ਨਾਲ ! ਮੇਰੀ ਸਮਝੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੰਭਲੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕੁੱਝ ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ? ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ "" ਮੈਂ ਏਨਾ ਭਾਵੁਕ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜਬਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੁੱਲ ਰਹੀ। ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਫਟਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝ ਕੇ ਏਸ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਕੀਤਾ। ਮਸਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਆਈ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹਵਾਂ ਵਿਚ ਕੱਸ ਲਿਆ, “ਫਾਤਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਫੀ ਕੀ ਦੇਣੀ ਏ। ਮਾਫੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਗੋਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਿਆ। ਤੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਚੰਬੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਤਰੇਲ ਗੁਲਾਬ ਵਾਂਗ ਮਹਿਕੀ ਤੇ ਖਿੜ ਖੜਾ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਨੇ ਸੰਧੂਰੀ ਗੱਲ੍ਹ ਪਲੋਸੀ।ਉਹਦੀ ਹੱਸਦੀ ਮਹਿਕ ਚੁਫੇਰੇ ਖਿੰਡ ਗਈ। ਹਨੇਰਾ ਕਾਫੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟੀਂ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜੀ ਸੜਕ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ ਤੇ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਉਹਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਤੁਰੇ ਗਏ - ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀਂ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਲਗੀ ਤਾਂ ਆਖਿਆ, “ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੇ।” ਅਤੇ ਲੇ ਜਿਹੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੋਰੀ ਗੱਲ੍ਹ ਪਲੋਸੀ ਤੇ ਮਹਿਕਦੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਵਾਹਦਾ ਸੀ ਬਾਰ ਬਾਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਅਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ। 112<noinclude>{{rh||112}}</noinclude> muuw2eolhbl8155iu0f9tyggu92hwne 250 73035 221466 2026-06-15T16:22:41Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੂੰਹ ਫੱਟ ਹਜ਼ਰਤ ਯੂਸਫ ਤੇ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੀ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚੋਂ ਕੁੱਝ' ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੋ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਗੇ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਮੈਂ ਹੁਸੀਨਾਂ ਬੀਬੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ, ਦਹਿਲੀਜ਼ ਟੱਪੀ ਤੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮੂੰਹ ਫੱਟ ਹਜ਼ਰਤ ਯੂਸਫ ਤੇ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੀ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚੋਂ ਕੁੱਝ' ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੋ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਗੇ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਮੈਂ ਹੁਸੀਨਾਂ ਬੀਬੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ, ਦਹਿਲੀਜ਼ ਟੱਪੀ ਤੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪਹਿਰ ਸੀ ਤੇ ਤਰਾਂਦਾ ਜਿਹਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਨਹਿਰ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟੜੀ ਤੇ ਟਹਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸਹਾਉਣੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਵਾਂ।ਮੈਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਅਜੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਪੈਰ ਹੀ ਪੁੱਟੇ ਸਨ ਕਿ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਵੜੈਚਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਤੇ ਹਾਲ ਦੁਹਾਈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਮੈਂ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਛੱਡ ਤਿੱਖੇ ਤਿੱਖੇ ਪੈਰੀਂ ਉਧਰ ਨੂੰ ਤੁਰਿਆ। ਬੜਾ ਭੈਭੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ। ਰਸੂਲਾਂ ਸਵਾ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਾਲ ਨੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਘੁੱਟੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਦਕ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਢੋਹ ਲਾਈ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਰੇ ਵਾਲ ਉਲਝੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਤਪ ਤਪ ਚੋਂਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਚੀਸ ਦੱਸਕ ਨਾਲ ਦਿਲ ਬੈਠ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਨਨਾਣ ਵਾਤਮਾਂ ਚੌਂਕੇ ਦੇ ਓਟੇ ਅਗੇ ਲੂਣ ਘੋਟਣਾ ਡੰਡਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਖਲੋਤੀ ਸੀ - ਐਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਕਾਬਜ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਫਾਤੇਹਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਾ-ਰੋਹਬ ਖਲੋਤਾ ਹੋਵੇ, ‘ਹੁਣ ਆ ਏਧਰ - ਕੰਧ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਹਾਲ ਦੁਹਾਈ ਤੇ ਚੂਸਕ ਕਸੀਸ ਵੱਟਣ ਤੋਂ ਇੰਝ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜੇ ਲੂਣ ਘਟਣੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਮਾਰ ਪਈ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਾਰ ਬਾਰ ਗੁੱਟ, ਗਿੱਟਾ, ਮੋਢਾ ਤੇ ਚਿੱਤੜਾਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਦਬਾ ਕੇ ਪੀੜ ਦੱਬ ਰਹੀ ਸੀ।ਮੈਂ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਫਾਤਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਾਤਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਜਲਾਲ ਮਹੁੰਮਦ ਖਲੋਤਾ ਵਿਸ਼ ਘੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਾਤਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਦੀ ਕੰਧ ਸਾਂਝੀ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਨ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਏਨਾ ਸੀ ਕਿ ਫਾਤਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਗਲੀ ਵਿਚ ਖੁੱਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਘਰਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਬੂਹਾ ਸੀ ਅਤੇ 113<noinclude>{{rh||113}}</noinclude> hpgf948cfqtl3d2y1nt350ore6pfobx 250 73036 221467 2026-06-15T16:22:52Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "~ ~ ~ ਸ ม FIVE TIME tu aah n #AKALA ਦਰ ਭਾਵੇਂ ਫਾਤਮਾਂ ਵਲੋਂ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਬੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਆਂਢ ਗਵਾਂਢ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸ ਸੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>~ ~ ~ ਸ ม FIVE TIME tu aah n #AKALA ਦਰ ਭਾਵੇਂ ਫਾਤਮਾਂ ਵਲੋਂ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਬੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਆਂਢ ਗਵਾਂਢ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸ ਸੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣਨ ਨਾਲ, ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਕਦਰ ਬਣ ਜਾਏਗੀ, ਇੱਜ਼ਤ ਵਧ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਨਾਣ ਵਾਤਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਪਰ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਗੰਦੀ ਅਜੇ ਪੰਜ ਹਫਤਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਬਾਲ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਡੁਸਕਣ, ਰੋਣ, ਕੁਰਲਾਣ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੁੱਟੇ ਟਿਆਂਕਦੇ ਬਾਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵਕ ਜੇਹੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਬੜੀ ਤਰਸ ਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਬੇਵਸ ਰਸੂਲਾਂ ਵਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਆਂਢ ਗਵਾਂਢ ਦੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਬੁਝੇ ਬਨੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗ ਕੇ ਮੂੰਹ ਜੋੜ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਸਦਾ ਵਾਂਗ ਅਗਾਂਹ ਹੋ ਛੁਡਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਫਾਤਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਜਲਾਲ ਆਪਣੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਖਲੋਤਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ ਘੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਹੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਭਲੀਏ ਲੋਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਏ ? ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜੌਂ ਭੁੰਨੇ, ਰੋੜ ਫੱਕ, ਛੱਜ ਪਿੱਟੇ, ਛਾਨਣੀ ਵਜਾਏ।” ਪਰ ਉਹਦੀ ਮਰੀ ਜੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਕਦਮ ਯਾਨੀ ਦੇ ਗਜ਼ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਮਧਰੇ ਨਟਰ ਕੱਦ ਪਰ ਗੁੰਦਵੇਂ ਜੁੱਸ ਵਾਲਾ ਜਲਾਲ ਫਾਤਮਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਕੋਈ ਭਾਂਡਾ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਭਰਵੀਆਂ ਮੁੱਛਾ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਕੱਟੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਸਮਾ ਲਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਭਰਵੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਹੁਣਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸੂਰਤ ਤਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਛਪੀ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਹਨਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਤਾਂ ਬੜੇ ਮਾਹਰਕੇ ਮਾਰੇ ਸਨ ਪਰ ਵਿਚਾਰਾ ਜਲਾਲ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੀਵੀ ਫਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦਬਦਾ ਸੀ। ਤਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਖਲੋਤਾ ਹੀ ਤੱਤੇ ਠੰਢੇ ਵੱਟ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ 114<noinclude>{{rh||114}}</noinclude> ln6mydfh1rx6naw1e5cy4iuwajcu9he 250 73037 221468 2026-06-15T16:23:03Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਚਾਰਾ ਕਰਦਾ ਵਾ ਕਾ ? ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ।ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟ ਫਾਤਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਲਾਲ ਦਾ ਮਰਦਾਊਪੁਣਾ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭੜਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਿਚਾਰਾ ਕਰਦਾ ਵਾ ਕਾ ? ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ।ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟ ਫਾਤਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਲਾਲ ਦਾ ਮਰਦਾਊਪੁਣਾ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭੜਕੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਤਰੀਮਤ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀਣੀ ਤੋਂ ਜਾ ਫੜਿਆ, “ਚਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮਾਂ ਯਾ ਕੁੱਤੀ ਰੰਨ।” ਪਰ ਭਖੀ ਹੋਈ ਫਾਤਮਾਂ ਹੋਰ ਤਪ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਜਲਾਲ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਜੋਰ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਜਲਾਲ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਝ ਰਿੜ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਗੁਪੀਏ 'ਚੋਂ ਗਲੇਲਾ ਰਿੜਦਾ ਏ | ਰਿੜਦੇ ਜਲਾਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਹਾਰੇ ਵਿਚ ਪਈ ਦੁੱਧ ਭਰੀ ਕਾੜਨੀ ਤੇ ਟਿਕੇ ਪਰ ਕਾੜਨੀ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਦੇ ਸਕੀ। ਤਕੜਾ ਝੱਟਕਾ ਲਗਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੋ ਹੱਥ ਉਚੀ ਚੌਂਕੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਸਣੇ ਕਾੜਨੀ ਬਾਹਰ ਵਾਰ ਜਾ ਡਿੱਗਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਮਲਾਈ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ ਪੋਚਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦੁੱਧ ਮਲਾਈ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਛਿੱਕਾ ਟੁੱਟੇ ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਕੱਚਾ ਜੇਹਾ ਹੋ ਕੇ ਮਸਾਂ ਉਠਿਆ।ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਦਾ ਮਰਦਾਊਪੁਣਾ ਮਰ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ।ਫਾਤਮਾਂ • ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣਾ, ਲੜਨ ਹਟਾਣਾ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਖ ਮਿਲਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਰਸੂਲਾਂ ਫਾਤਮਾਂ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਭਰਾ ਲਾਲੂ ਵੜੈਚ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਸੀ।ਰਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬੱਸ ਏਨਾ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ ਪਿਉ ਬਾਹਰੀ, ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਬਾਹਰੀ ਯਤੀਮ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨ ਬੀਬੀ ਬਾਨਣੀ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੁੱਖੀ ਖਵਾ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਠਣੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉਲਾਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦਾਪਰਸਤ ਤਰੀਮਤ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦਾਤਰਸੀ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨਿਖਰਨ ਤੇ ਯਾਨੀ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸੋਹਲਵੇਂ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਉਹਦਾ ਨਕਾਹ ਲਾਲੂ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹਦੀ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਹੇਠ ਹੀ 115<noinclude>{{rh||115}}</noinclude> 5q7nadthfkevrtzsd30tjmlipqr38al 250 73038 221469 2026-06-15T16:23:13Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਾਹ ਉਹ ਜਵਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਭਾਵ ਇਨ ਮਹਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਮਾਵਲ ਰਹੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹਦੇ ਜੁਸੇ, ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਰਸੂਲਾਂ ਮੋਟੇ ਮਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਾਹ ਉਹ ਜਵਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਭਾਵ ਇਨ ਮਹਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਮਾਵਲ ਰਹੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹਦੇ ਜੁਸੇ, ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਰਸੂਲਾਂ ਮੋਟੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਾਗਲ ਅਤੇ ਨਿੱਬੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਸੁਨੱਖੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਰੁੱਖੇ ਸੁੱਖੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਲਾ ਸੰਵਾਰ ਫੁੱਲ ਚਿੜੀਆਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਸੂਰਤ ਚੋਖੀ ਨਿੱਖਰ ਆਉਂਦੀ।ਉਹਦੇ ਨੱਕ ਦੀ ਖੱਬੀ ਨਾਸ ਸਦਾ ਪੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਸੇ ਲੌਂਗ ਤੀਲੀ ਜਾਂ ਕੋਕੇ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਦੇ ਨਸੀਬ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਪਰ ਛੇਕ ਬੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹ ਮੋਟਾ ਜਿਹਾ ਤੀਲਾ ਫਸਾਈ ਰਖਦੀ ਜਿਹੜਾ ਨੱਕ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੱਗ ਲੱਗ ਕੇ ਹੋਰ ਫੁਲ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਹਦੀ ਨਾਸ ਪੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਲਾਲੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਫਾਤਮਾਂ, ਨਾਲ ਦੇ ਘਰ ਜਲਾਲ ਚੱਠੇ ਨਾਲ ਨਕਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਗੁਲਾਬੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦਾ ਗੋਰਾ ਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸੁੰਦਰ ਸੋਹਣਾ ਮੁੱਖੜਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਗੋਲੀ ਵਰਗਾ ਮਹਿਕਦਾ ਜਵਾਨ ਜੁੱਸਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬਣ ਫੱਬ ਰਹਿਣ, ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਸੱਕ ਸੂਰਮਾ, ਕਾਂਟੇ ਕਲਿਪਾਂ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪੱਟੀ ਨਾਲ ਸੰਵਰੀ ਅਤੇ ਸੁਨੱਖੀ ਮੁਟਿਆਰ। ਉਹਦਾ ਰੂਪ ਹਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੋਹਦਾ ਸੀ ਪਰ ਰਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਕੁੱਟਣ ਵੇਲੇ ਜਦ ਚੰਡਾਲ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਰੂਪ ਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬੜੀ ਬੁਰੀ ਲਗਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਉਬਲਦਾ ਕਿ ਏਹਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਾਂ ਤੇ ਤਰਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਾਂ, ‘ਤੂੰ ਕਰੋਧ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਮਨਮੋਹਣਾ ਰੂਪ ਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਪਰ ਇਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਝਾਣਾ ਸਾਂ ਦੂਜਾ ਜਲਾਲ ਦਾ ਚੁੱਕੇ ਵਾਂਗ ਰਿੜਨਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੇਵਸ ਖਲੋੜਾ ਵੇਂਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੀੜ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਵਾਲਾ ਝਗੜਾ ਕੁੱਝ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਯਾਨੀ ਏਸ ਦਾ ਰੁਖ ਫਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਸਦਾ ਲਾਲੂ ਚੁੱਲੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਡੱਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਕਰੇਲੀ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਅਤੇ ਵਾਤੀਆਂ ਲਾਈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਫਾਤਮਾਂ ਅੱਜ ਗੱਜ ਕੇ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜੀਂ ਝਾੜੀਂ ਤੇ ਕੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਬੇਵਸ ਰਸੂਲਾਂ ਡੁਸਕਦੀ ਸੁਲਗਦੀ ਮਾਰ ਖਾਂਦੀ ਰੋਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾ ਜਲਾਲ ਆਪਣੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਖਲੋਤਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਲਪਦਾ 116<noinclude>{{rh||116}}</noinclude> 7i0vwzfchkum2xsim27clinir3pztue 250 73039 221470 2026-06-15T16:23:23Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "OKCMROW & CIDE 3313 ਕੱਢ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੇ ਡੰਡੇ ਝਾੜੂ ਜਾਂ ਚਿਏ ਘੋਟਣੇ ਝੁੰਮਣੀ ਜਾਂ ਫੂਕਣੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਰਸੂਲਾਂ ਤੇ ਸੁੱਣ ਕੇ ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਦੀ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ। “ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦੀ ਰੈਨ। ਹੁਣ ਪਾਈਂ ਝਲਾਨੀ ਵਿਚ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>OKCMROW & CIDE 3313 ਕੱਢ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੇ ਡੰਡੇ ਝਾੜੂ ਜਾਂ ਚਿਏ ਘੋਟਣੇ ਝੁੰਮਣੀ ਜਾਂ ਫੂਕਣੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਰਸੂਲਾਂ ਤੇ ਸੁੱਣ ਕੇ ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਦੀ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ। “ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦੀ ਰੈਨ। ਹੁਣ ਪਾਈਂ ਝਲਾਨੀ ਵਿਚ ਪੈਰ।” ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਸਾਹ ਰੋਕੀ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹ ਵਿਚ ਸਾਹ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਿੱਛੋਂ ਚੁੱਲੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਲਾਲੂ ਕਹਿੰਦਾ, “ਆ ਕੇ ਚੁੱਲੇ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕਿ ਵਾਜੇ ਵਾਲੇ ਲਿਆਵਾਂ।" ਡੁਸਕਦੀ ਰਸੂਲਾਂ ਕਹਿੰਦੀ, “ਤੂੰ ਕੀ ਵਾਜੇ ਲਿਆਵੇਂਗਾ।ਵਾਜੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਵੀ ਨਾ ਵੱਜੇ ਹੋਣ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਝਡ਼ਿਆ ਮੇਰੇ ਮੋਰ ਈ ਭੰਨਾਵੇਂਗਾ।" ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਤ ਏਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ। ਤਾਂ ਪਰ ਅੱਜ ਲੜਾਈ ਦਾ ਰੁਖ ਫਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਪਾਤਰ ਉਭਰਿਆ ਸੀ - ਬਸ਼ੀਰ1 ਲਾਲੂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਬਸ਼ੀਰ ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਫਾੜਮਾਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਫਾੜਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਭੋਏਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡਿਗਣ ਦੇਂਦੀ। ਇੱਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੱਟ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਨਾ ਸਹੀ ਇੱਟ ਦਾ ਜਵਾਬ ਰੋੜਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੀ। “ਅੰਤਰੀ ਕੁੱਤੀ ਕੁਪੱਤੀ ਹਨ। “ਤੂੰ ਕੁੱਤੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਕੁੱਤੀ ?? ਲਫੰਗੀ ਕੰਜਰੀ “ਤੂੰ ਲਫੰਗੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਕੰਜਰੀ “ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਮੂੰਹ ਪਾਟਾ ਏ ਚੰਦਰੀ ਦਾ ! ਨਪੁੱਤੀ, ਮੂੰਹ ਫੱਟ।” “ਹਾਂ ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਫੱਟ। ਜੇ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਖਾਈ ਜਾਏਂ ਤਾਂ ਠੀਕ ਪਰ ਜੋ ਮੂੰਹ ਖੋਲੇ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਫੱਟ।” ਬਸ਼ੀਰਾ ਅੜ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਕਮਜ਼ਾਤ ਤੂੰ ਹਰਾਮਣ ਤੂੰ" ਰਸੂਲਾਂ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਮੋੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰਾਮਣੋ, ਤੂੰ ਅਲੂਆਂ ਦਿਉਰ ਪੱਟ ਲਿਆ ਪੱਟ ਵਖਾ ਕੇ।” ਫਾਤਮਾ ਨੇ ਤਿਖੀ ਪਰ ਕਸੂਤੀ ਚੋਭ ਲਾਈ 117<noinclude>{{rh||117}}</noinclude> 5y5jundtng0rili8huzxgh5vixk0ocs 250 73040 221471 2026-06-15T16:23:34Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "SOVIH ਸੱਤ ਸੱਤ ਕੋਠੇ ਤੂੰ ਟੱਪੇਂ। ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਯਾਰ ਤੂੰ ਹੰਡਾਏ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੰਡਾਏ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੀ ਰਾਤ ਨਾ ਲੰਘੇ।” ਅਤੇ ਫਾਤਮਾ ਇਕ ਦਮ ਲਾਲ ਅੰਗਾਰ ਹੋ ਗਈ, “ਨਿਕਲ ਜਾ ਏਸ ਘਰ 'ਚੋਂ। ਕਰ ਜਾ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ।ਸਰ ਜਾਏਗਾ ਕੁੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>SOVIH ਸੱਤ ਸੱਤ ਕੋਠੇ ਤੂੰ ਟੱਪੇਂ। ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਯਾਰ ਤੂੰ ਹੰਡਾਏ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੰਡਾਏ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੀ ਰਾਤ ਨਾ ਲੰਘੇ।” ਅਤੇ ਫਾਤਮਾ ਇਕ ਦਮ ਲਾਲ ਅੰਗਾਰ ਹੋ ਗਈ, “ਨਿਕਲ ਜਾ ਏਸ ਘਰ 'ਚੋਂ। ਕਰ ਜਾ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ।ਸਰ ਜਾਏਗਾ ਕੁੱਤੀਏ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ।ਉਰਾਂ ਲਿਆ ਮੁੰਡਾ" ਅਤੇ ਉਹ ਰਸੂਲਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਾਲ ਖੋਹਣ ਲਈ ਝਪਟੀ। ਰਸੂਲਾਂ ਕੰਧ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ ਉਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਵਾਂਗ ਦਹਾੜੀ, ਖਬਰਦਾਰ! ਜੇ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਧਰਿਆ ਤਾਂ। ਮੁੰਡਾ ਮਾਰਾਂਗੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਪਟਕਾ ਕੇ।" ਅਤੇ ਬੌਂਦਲੀ ਜੇਹੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਡਾ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਕਰੋਧ ਕਾਂਬੇ ਨਾਲ ਮੁੰਡਾ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿਗ ਪਿਆ ਜਿਹਨੂੰ ਕੋਲ ਖਲੋਤੇ ਬਸ਼ੀਰੇ ਨੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਬੋਚ ਲਿਆ। ਚੌਂਕਦੀ ਰਸੂਲਾਂ ਨੇ ਕੰਧ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਲੈ ਕੁਪੱਤੀਏ, ਸਾਂਭ ਲੈ ਘਰ।ਮੈਂ ਚਲੀ।” ਜਾਹ ਜਾਹ, ਦਫਾ ਹੋ। ਘਰ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਆਪ ਸਾਂਭ ਲਾਂਗੀ।” ਦੇ ਪੈਰ ਤੁਰਕੇ ਫਾਤਮਾਂ ਕੰਧ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਲਾ ਸਿਧੇ ਰੂਪ ਖਲੋਤੀ। “ਅੱਛਾ, ਤੂੰ ਸਾਂਭਲੇਂਗੀ ਘਰ ' ਹਾਂ ਹਾਂ ਸਾਂਭ ਲਾਂਗੀ। ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਕੋਈ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ।ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਭਾਹ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਫਾਤਮਾਂ ਪੂਰਾ ਜ਼ੁੰਮਾਂ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਔੜੀ, ‘ਅੱਛਾ, ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਪਕਾਏਂਗੀ !" “ਹਾਂ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਾਂਭਲਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਉੱਥਲ ਪਰ ਰਸੂਲਾਂ ਹੁਣ ਨਸ਼ੰਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, “ਸਾਂਭ ਲੈ ਸਭ ਕੁੱਝ। ਸਾਂਭ ਲੈ। ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਦੇਈਂ, ਕਪੜੇ ਲੀੜੇ ਧੋ ਦੇ।” ਹਾਂ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਰ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਮੈਂ ਸਭ ਸਾਂਭ ਲਾਂਗੀ।” ਫਾਤਮਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਸੂਲਾਂ ਪੂਰੀ ਖੁਲ, ਖੇਡੀ, ‘ਏਹਨਾ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ, ਲੀੜੇ ਧੋ, ਘਰ ਸਾਂਭ ਨਾਲ ਸੌਂ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗੂ ਇਕ ਅੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜੰਮ ਦੇਈਂ। 118<noinclude>{{rh||118}}</noinclude> 2jnvx8obwvl4a9ln21f7766kkxeg2lk 250 73041 221472 2026-06-15T16:23:45Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਫਾਤਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਤੋੜੇ ਉਡ ਗਏ। ਉਹ ਲਾਲ ਅੰਗਿਆਰ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਠਾਰ ਹ ਗਈ।ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਡੰਡਾ ਤਿਲਕ ਗਿਆ। ਬਨੇਰਿਆਂ ਬੂਹਿਆਂ ਅ ਖਲੋੜੀਆਂ ਤਰੀਮਤਾਂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਪੱਲੇ ਲੈ ਲਏ। ਕਈ ਤਾਂ ਬਰੂਹਾਂ ਛੱਡ ਅੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਫਾਤਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਤੋੜੇ ਉਡ ਗਏ। ਉਹ ਲਾਲ ਅੰਗਿਆਰ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਠਾਰ ਹ ਗਈ।ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਡੰਡਾ ਤਿਲਕ ਗਿਆ। ਬਨੇਰਿਆਂ ਬੂਹਿਆਂ ਅ ਖਲੋੜੀਆਂ ਤਰੀਮਤਾਂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਪੱਲੇ ਲੈ ਲਏ। ਕਈ ਤਾਂ ਬਰੂਹਾਂ ਛੱਡ ਅੰਦਰੀਂ ਵੜ ਗਈਆਂ। ਕੁੱਝ ਕੁ ਵਿਚ ਹਿਚ ਹੱਸੀਆਂ। ਫਾਤਮਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਾਂ ਗੱਡੀਂ ਮੂੰਹ ਹੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਬੁੜ ਬੁੜੀਂਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੀ ਅਤੇ ਧੁੱਸ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜੀ।ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਏਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ, ਕਿੰਨਾ ਮੂੰਹ ਪਾਟਾ ਏ ਏਹਦਾ। ਚੰਦਰੀ, ਮੂੰਹ ਫੱਟ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕੋਈ ਇਕ ਸਪਤਾਹ ਬਾਹਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਮਜਮਾਤੀ ਅਤਾਉੱਲਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਫਾਤਮਾਂ ਅਤੇ ਹਯਾਤ ਬੀਬੀ ਅਤਾਉੱਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਬੈਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਨਿਕੀ ਜੇਹੀ ਕੁੜੀ ਸਾਹੋ ਸਾਹ ਭੱਜੀ ਆਈ ਅਤੇ ਫਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਭੂਆ, ਚਾਚਾ ਚਾਚੀ ਰਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਏ।” ਫਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ? ਏਹਨਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਏਹੇ ਸਿਆਪਾ ਏ। ਆਪੇ ਹਟ ਜਾਣਗੇ ਭਾਂਡੇ ਖੜਕਾ ਕੇ।' ਪਰ ਹਯਾਤ ਬੀਬੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।‘ਜਾਹ ਬੇਟੀ, ਛੁਡਾ ਜਾ ਕੇ । ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਏ। ਕੱਚ ਹੁੱਡ ਜੋ ਚੰਦਰੇ ਨੇ ਕਿਤੇ ਥਾਂ ਕੁਥਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜਾਹ ਜਾਂਦੀਏ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। i ਫਾਤਮਾ ਉਠਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਅਜ ਫਿਰ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਮਤ ਆਵੇਗੀ। ਲਾਲੂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਫਾਤਮਾ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟੋਗੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਹੁਸੀਨ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਕਰੂਪ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਖਲੋਤਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਜਦ ਸਿਸਕਦੀ ਡੁਸਕਦੀ ਰਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਫਾਤਮਾ ਨੇ ਬੁਕਲ ਵਿਚ ਵਲੋਂ ਲਿਆ, ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਮੂੰਹ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਲੂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ, “ਬੰਦਾ ਬਣ ਪਸ਼ੂ ਨਾ ਬਣ।ਕਿਉਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਈ ਰਖਦਾ ਏਂ ?'' ਰਸੂਲਾਂ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗੀ ਡੁਸਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਤਮਾਂ ਉਹਦੇ ਅੱਥਰੂ ਦੁੱਪਟੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਲੂ ਨੂੰ ਤਾੜ ਝਾੜ ਰਹੀ ਸੀ। 119<noinclude>{{rh||119}}</noinclude> 7msm4asxy6g35ndw54q8zb3osksujoc 250 73042 221473 2026-06-15T16:23:55Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬਬਰਦਾਰ!ਜ ਕਈ ਖੂਨ। ਇਕ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਈ ਸੂਟਾ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਉਧਾਲ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਏ। ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜੀ ਘਰ ਚਲਾਵੇ। ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਏ।” ਅਤੇ ਲਾਲੁ ਖਸਿਆਣਾ ਜਿਹਾ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਬਿਟ ਬਿਟ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਘਟਨਾ ਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਬਬਰਦਾਰ!ਜ ਕਈ ਖੂਨ। ਇਕ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਈ ਸੂਟਾ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਉਧਾਲ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਏ। ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜੀ ਘਰ ਚਲਾਵੇ। ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਏ।” ਅਤੇ ਲਾਲੁ ਖਸਿਆਣਾ ਜਿਹਾ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਬਿਟ ਬਿਟ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਦਿਨ ਬਾਹਦ ਮੈਂ ਨਹਿਰ ਵਿਚ ਨਾਹ ਕੇ ਪੁਲ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸਾਂ। ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ ਰਸੂਲਾਂ ਅਤੇ ਫਾਤਮਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੂਹ ਖੇਤ ਸਨ।ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਨ। ਪਰ ਵਾਹੀ ਜੋੜੀ ਇਕੱਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੱਸਦੀਆਂ ਗੁਟਕਦੀਆਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੀਆਂ। ਰਸੂਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੱਸੀ ਵਾਲਾ ਕੁੱਜਾ, ਉਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਛਾਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਤੀਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨੀਲੇ ਨਗ ਵਾਲਾ ਕੋਕਾ ਡਲਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਤਮਾ ਦੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਰਸੂਲਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਦਾ ਮੋਤੀ ਦਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। 120<noinclude>{{rh||120}}</noinclude> dmg8wwvdt4mig0r7jitxzbzbswtw8at 250 73043 221474 2026-06-15T16:24:06Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਰੋਹਮਤ ਹਾਣੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਜੁੱਟ ਕਦ ਦਾ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਸਦਾ ਵਾਂਗ ਜੇਬ ਖਰਚ ਲਈ ਉਗਰਾਹੀ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਘਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ ਰੱਜਵਾਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਚਾਚਾ, ਚਚੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਰੋਹਮਤ ਹਾਣੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਜੁੱਟ ਕਦ ਦਾ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਸਦਾ ਵਾਂਗ ਜੇਬ ਖਰਚ ਲਈ ਉਗਰਾਹੀ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਘਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ ਰੱਜਵਾਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਚਾਚਾ, ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਲੈ ਮੈਂ ਭਰਜਾਈ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਭਰਜਾਈ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਭਰਜਾਈ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਹਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਏਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਭਰਜਾਈ ਕੌਲੋਂ ਖਰਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿੰਨੇ ਪੈਸੇ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਉਨੇ ਸਗੋਂ ਇਕੱਲੀ ਭਰਜਾਈ ਕਲੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਗੋਂ ਏਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਸਤੇ ਜਮਾਨੇ ਸਨ। ਆਨੇ ਦੁਆਨੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪੰਜ ਸੱਤ ਕੋਹ ਪੈਂਡਾ ਮਾਰ ਮੇਲਾ ਮਸਾਵਾ ਵੇਖ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਂਝ ਵੀ ਪੈਸੇ ਦੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਭਰਵੀਂ ਚੀਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਪੈਸਾ ਦੋ ਧੇਲੇ ਤਿੰਨ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂ ਚਾਰ ਦਮੜੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦਮੜੀ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਸਲੇਟੀ ਲੈ ਧੇਲੇ ਦੀ ਖਾਣ ਚੀਜ਼ ਗੀਝੇ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅਨਿਆਨੀ ਅੱਜ ਦੇ ਦਸਾਂ ਦੇ ਨੋਟ ਤੋਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਬਾਲੇ ਸੀ। ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਟਰੰਕ ਦੀ ਚਾਦਰ ਹੇਠੋਂ ਕੁੱਝ ਭਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਿਆ ਮੇਰੀ ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਧਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਹੁਤ ਨੇ ਕਿ ਹੋਰ ਦਿਆਂ ਮੈਂ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਪੈਸੇ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਬਹੁਤ ਨੇ।” ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਮੈਂ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਵੱਡੇਪਣ 121<noinclude>{{rh||121}}</noinclude> rvzfmfo97kvr8dpaklkx2miuvvyogk8 250 73044 221475 2026-06-15T16:24:19Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਦਾ ਫਰਜ ਨਵਾਰ ਨਾ। ਇਸ ਕਿਹਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਅਲਮ ਗਲਮ ਨਾ ਖਾਈ ਅਤ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਘਰ ਮੁੜ ਆਵੀਂ।” ਮੈਂ ਜੰਞ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਠੀਕ ਟਿਕਾਣੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਚੰਗਾ।” ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਮੇਰੀ ਪੱਗ ਦਾ ਉ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਦਾ ਫਰਜ ਨਵਾਰ ਨਾ। ਇਸ ਕਿਹਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਅਲਮ ਗਲਮ ਨਾ ਖਾਈ ਅਤ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਘਰ ਮੁੜ ਆਵੀਂ।” ਮੈਂ ਜੰਞ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਠੀਕ ਟਿਕਾਣੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਚੰਗਾ।” ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਮੇਰੀ ਪੱਗ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲਾ ਲੜ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਤੂੰ ਆਹ ਅਵਾਰਾਗਰਦੀ ਭੱਜਣ ਨੱਨਣ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿਆਂ।” ਭਰਜਾਈ ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਦਾ ਇਕ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਸਾਂ, ‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਵਿਆਹ ਵਿਊਹ ਕਿਉਂ ਰੋਜ ਰੋਜ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ " ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਪਰ੍ਹਾਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਬੀ ਪਿਆਰ ਵਸ, ਲਾਡ ਵਸ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਪਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚੋਂ ਹੱਥ ਕਿਉਂ ਗਿੱਲਾ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਫੇਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁੱਪਟੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਏਂ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਰ ਸੱਤਿਆ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰੀ ਬੈਠੀ ਏ।" ਉਸ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਚੌਥੇ ਥਾਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ। ਸੱਤਿਆ ਕਈ ਵਾਰ ਮਹੀਨਾ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਰਜਾਈ ਵਾਂਗ ਚੌਥੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਹਾਣੀ ਮੁੰਡੇ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਸਾਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਬਾਹਵਾਂ ਵਿਚ ਵਲ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਭੋਲੇ ਭਾ ਕਿਹਾ, “ਅੱਬਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੇ ਕਰਾਇਆ ਤਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਰਹਮਤ ਵਰਗੀ ਸੁਆਣੀ ਨਾਲ।" ਭਾਬੀ ਖਿੜ ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸੀ ਅਤੇ ਟੈਹਕਦੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਲਾਡਾਂ ਭਰੀ ਚਟਾਕੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਹੋਰ ਕੱਸ ਲਿਆ।ਮੈਂ ਗੱਲ ਆਖ ਤਾਂ ਗਿਆ ਪਰ ਸ਼ਰਮ ਨਦਾਮਦ ਨਾਲ ਕਚਿਆ ਗਿਆ | ਚੁੰਬਕੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਭਾਬੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਛਡਾਣ ਦਾ ਚਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ ਘੁੱਟ ਲਏ ਅਤੇ ਹੱਸਦੀ ਛਣਕਦੀ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, 122<noinclude>{{rh||122}}</noinclude> trofojij37iqb47ax00ifv45s2v0d5j 250 73045 221476 2026-06-15T16:24:31Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "“ਮਾ ਜੀ, ਜ਼ਰਾ ਏਧਰ ਆਇਓ। ਤੱਕ ਪਰ ਮੈਂ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਛਾਲ ਮਾਗੋ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਹਾਣੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬੋਚ ਲਿਆ। ਭਾਬੀ ਦੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਝੁਣਕਾਰ ਦੂਰ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਟਕਰਾਂਦੀ ਰਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>“ਮਾ ਜੀ, ਜ਼ਰਾ ਏਧਰ ਆਇਓ। ਤੱਕ ਪਰ ਮੈਂ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਛਾਲ ਮਾਗੋ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਹਾਣੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬੋਚ ਲਿਆ। ਭਾਬੀ ਦੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਝੁਣਕਾਰ ਦੂਰ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਟਕਰਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਫਿਰ ਫਰਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਤਾਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਚਾਚੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਕੋਲ ਰਿਹਮਤ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਆਉਂਦੀ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਰੋਹਮਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਅੱਜ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਖੇੜਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਝਪਟ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ ਘੁੱਟ ਲਏ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠਦੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਹੱਸਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਜਰਾ ਅੱਖਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੀ। ਮੈਂ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਮੂੰਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੱਲੋ ਕੋਈ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਗੁੰਦਵਾਂ ਸਰੀਰ, ਗੋਰਾ ਰੰਗ, ਭੂਰੇ ਵਾਲ, ਗੋਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੰਗ ਰੂਪ ਚੋਖਾ ਨਿਖਰਵਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਫਿਕਰੀ ਦਾ ਪੰਧ ਸੀ। ਅਤੇ ਰੈਹਮਤ ਕੋਈ ਪੱਚੀ ਛੱਬੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਹੁਸਨ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਚਰਚੇ ਘਰ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਰੇਹਮਤ ਕਸ਼ਮੀਰਨ ਸੀ। ਰੂਪ ਰੱਬ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਅਣਤੋਲਵਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੰਝ ਸਮਝੋ ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਕਿਤੇ ਖੁੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ! ਜਾਂ ਰੱਬ ਨੇ ਰੂਪ ਉਸ ਕੋਲ ਇਮਾਨਤ ਰਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਇਮਾਨਤ ਵਿਚ ਖਿਆਨਤ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ ! ਨਹੀਂ, ਪਰੀਸਤਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਰਗੀ ਰੈਹਮਤ ਜੀਹਨੂੰ ਕਾਲੇ ਭੂੰਡ ਮੇਹਰੂ ਰਿਹਾਣ ਨੇ ਕਿਤੋਂ ਰਕਮ ਤਾਰ ਕੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਬੇਜੋੜ ਜੋੜਾ-ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾਂ ਰੋਹਮਤ ਅਤੇ ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਮੋਹਰ। ਕਹਿੰਦੇ ਜਦੋਂ ਰੈਹਮਤ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਈ ਤਾਂ ਅਸਲੋਂ ਅਲੜ੍ਹ ਜੇਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰੱਫੜ ਪਾ ਮੁਕਦਮਾ ਅਦਾਲਤ ਤੱਕ ਵੀ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਮੇਹਰੂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰੋਹਮਤ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਿਆਣੇ ਸਿਆਣੇ ਤੋਂ ਘੁੰਢ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੱਢਦੀ। ਪੰਜਾਬਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਮਤਾਂ ਵੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਰੋਹਮਤ ਦੀ ਪੰਜੇਬ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਖਰਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਰਾਲੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਸਤ ਮੋਰ ਚਾਲ ਚਲਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੀਆਂ 123<noinclude>{{rh||123}}</noinclude> fy2z0j0lck7ymep3nekptcmtz6vjfxw 250 73046 221477 2026-06-15T16:24:42Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਘੁਮਾ ਛਕਾਵਨ ਦਰ ਘਦੀ ਤਾ ਘਰਾ ਸਦਰ ਬਠ ਲੁਕਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਖੜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਕਈ ਤਾਂ ਰੂਪ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਨਿਹਾਰਨ ਮਾਣਨ ਲਈ ਆਨੀਂ ਬਹਾਨੀਂ ਗਲੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਦੇ। ਆਪਣੀ ਤਰੀਮਤ ਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁੜਿਆ ਕੁੜਿਆ ਹੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਘੁਮਾ ਛਕਾਵਨ ਦਰ ਘਦੀ ਤਾ ਘਰਾ ਸਦਰ ਬਠ ਲੁਕਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਖੜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਕਈ ਤਾਂ ਰੂਪ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਨਿਹਾਰਨ ਮਾਣਨ ਲਈ ਆਨੀਂ ਬਹਾਨੀਂ ਗਲੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਦੇ। ਆਪਣੀ ਤਰੀਮਤ ਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁੜਿਆ ਕੁੜਿਆ ਹੀ ਕਰਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰਾਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਈ ਅੱਧਖੜ ਹਿੱਕ ਧੁਖਾਣ ਅੱਖ ਤੱਤੀ ਕਰਨ ਬੂਹੇ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਝੀਤ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਿਸਤ ਲਾ ਏਸ ਤਰਾਂ ਖੜ ਜਾਂਦੇ ਜਿਵੇਂ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਫੌਜੀ। ਅਤੇ ਰੂਪ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਮਸਤ ਬਹਾਰ ਕਾਂਗ ਵਾਂਗ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਦਿਲ ਕੰਢੇ ਖੋਰਦੀ ਢਾਹੁੰਦੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਲ ਵੇਖੇ ਮਸਤ ਮੁਹਾਰ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ। ਰੈਹਮਤ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਜਿਥੇ ਜਵਾਨ ਗਭਰੂਆਂ ਨੂੰ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਉਥੇ ਕਈ ਅੱਧਖੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੂਚੀ ਵਸਮਾ ਕੰਘਾ ਕੈਂਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੋਚਨੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੈਹਮਤ - ਗੋਰੇ ਗੰਧਿਆਈ ਰੰਗ, ਬਲੌਰ ਵਰਗੇ ਲਿਸ਼ਕਵੇਂ ਅੰਗ, ਕਿਲਕ ਦੀ ਕਲਮ ਵਰਗਾ ਤਿਖਾ ਸੂਤਵਾਂ ਨੱਕ, ਫੁਲ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਪਤਲੇ ਗੁਲਾਬੀ ਹੋਂਠ, ਯਾਕੂਤ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਬੀੜ ਦੰਦ ਜਿਵੇਂ ਕਾਬਲੀ ਅਨਾਰ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਹੱਸੂੰ ਹੱਸੂੰ ਕਰਦੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਖੁਮਾਰ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਅੱਖਾਂ, ਲੰਬੇ ਘਟ ਕਾਲੇ ਕੇਸ, ਮਹਿਕਦੀਆਂ ਨਾਗ ਜੁਲਫਾਂ, ਸੇਬ ਸੰਧੂਰੀ ਗੱਲ੍ਹਾਂ, ਲੰਬੀ ਸੁਰਾਹੀਦਾਰ ਧੌਣ, ਲਚਕਦੀ ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਮਿਰਗ ਮੌਨ ਵਰਗੀ ਮਸਤ ਚਾਲ ਉਹਦੇ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਨਾ ਦੇ ਜੁੱਟਾਂ ਵਿਚ ਛਿੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਕੱਕਰ ਪੈਂਦੇ ਸਿਆਲ ਦੀਆਂ ਧੂਣੀਆਂ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਗਰਮੈਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਧੁਖਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਹਰ ਕੋਈ ਵਲ ਵਲਾ ਕੇ ਰੈਹਮਤ ਦੀ ਕੁਰਬਤ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ। “ਕੀ ਰੀਸਾਂ ਨੇ ਯਾਰੋ, ਜੱਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ! ਉਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ !! ਬੜੀ ਰਾਠ ਰੰਨ ਏ। ਕਸਮ ਖੁਦਾ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਜੱਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਤੰਦੂਰ ਵਿਚ ਰੜ੍ਹੀ ਗੁਲੀ ਵਾਂਗ ਰਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਏ।” ਪਰ ਗੱਲ ਦਾ ਰਸ ਬੱਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਟੋਕ ਲੈਂਦਾ, “ਆਏ ਹਾਏ ! ਜੋ ਜੱਟੀ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਏ ਤਾਂ ਰੂਪ ਸਾਂਭਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਏ। ਮੇਹਰੂ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪੱਠੇ ਵੱਢਦਾ ਹੋਵੇਂ, ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ ਵੱਟ ਉਤੇ ਰੋਟੀ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁੜ 124<noinclude>{{rh||124}}</noinclude> nzyag0n7m1n68yrjurmiww5mli2194u 250 73047 221478 2026-06-15T16:24:54Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਉਂਦੀ। ਮਜਾਲ ਏ, ਕਲਾਮ ਵ। ਕਰ! ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਟੋਕ ਕਰਦਾ, ‘ਉਏ ਯਾਰੋ ਕਲਾਮ ਕੀ ਕਰੇ। ਕਿਥੇ ਅਰਸੋਂ ਲੱਥੀ ਕੋਹਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੇਹਮਤ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕਾਲਾ ਵਜਾਲ ਦਿਉ ਮੋਹਰ।” ਕਈ ਹੋਰ ਗੱਪੀ ਰੱਪ ਤੋਰਦਾ, ‘ਕੁਲ ਦੁਪਹਿਰ ਮੈ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਆਉਂਦੀ। ਮਜਾਲ ਏ, ਕਲਾਮ ਵ। ਕਰ! ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਟੋਕ ਕਰਦਾ, ‘ਉਏ ਯਾਰੋ ਕਲਾਮ ਕੀ ਕਰੇ। ਕਿਥੇ ਅਰਸੋਂ ਲੱਥੀ ਕੋਹਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੇਹਮਤ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕਾਲਾ ਵਜਾਲ ਦਿਉ ਮੋਹਰ।” ਕਈ ਹੋਰ ਗੱਪੀ ਰੱਪ ਤੋਰਦਾ, ‘ਕੁਲ ਦੁਪਹਿਰ ਮੈਂ ਖੇਤੀਂ ਘਰ ਨੂੰ ਆਵਾਂ। ਲੈ ਭਈ ਸ਼ਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਹਾਣੀਓ, ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਧੁੱਪ।' ਗੱਲ ਮਿਸ਼ਰੀ ਪਤਾਸੇ ਵਾਂਗ ਸਭ ਦੇ ਮੂੰਹ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ। ਸਾਰੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸੁਨਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ। ਅੱਛਾ ਲਓ ਭਈ ਸ਼ਿਖਰ ਦੋਪਹਿਰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੂਹ ਤੋਂ ਘਰ ਨੂੰ ਆਵਾਂ। ਸਿਖਰ ਦੋਪਹਿਰ ! ਗਰਮੀ ਤੋਬਾ ਤੋਬਾ!” ਕੋਈ ਟੋਕਦਾ, ‘ਉਏ ਭੜਵਿਆ ਗੱਲ ਅਗੇ ਵੀ ਤਰ ‘ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬਈ ਮੈਂ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਆਵਾਂ। ਅੱਗੋਂ ਆਵੇ ਰੋਹਮਤ। ਸਿਰ ਤੇ ਲੱਸੀ ਦਾ ਕੁੱਜਾ ਉਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਦਾ ਛਾਬਾ। ਆਏ ਹਾਏ ! ਕੀ ਦਸਾਂ ? ਸੱਸੀ ਮੁੜਕੋ ਮੁੜਕੀ ਲਚਕਦੇ ਲੱਕ ਤੇ ਜੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਿਪਕੀ ਮੌਰਾਕੀਨ ਦੀ ਕਮੀਜ਼, ਚੰਨਣ ਦੀ ਪੋਰੀ ਵਾਂਗ ਮਹਿਕਦਾ ਜੁੱਸਾ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਲਾਟ ਜੇਹੀ ਨਿਕਲੀ – ਲੂਹ ਕੇ ਸਵਾਹ ਕਰ ਗਈ। ਹੋ ਪਰਵਦਿਗਾਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀਆਂ ! ਰੂਪ ਰੂੰਗੀਂ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਵਖਤਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੜਮਿਆਂ ਮੇਹਰੂ ਤੇਰਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕਹਿਰੂ ਹੋਣ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਕਸਮ ਅੱਲਾ ਪਾਕ ਦੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਰੋ ਪਿਆ।” ਵਿਚੋਂ ਟੇਕ ਕੇ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਕੰਜਰ ਦਿਆ, ਤੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਭੱਤਾ ਹੈ।" ‘ਉਏ ਯਾਰੋ, ਭੱਤਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਉੱਤੇ, ਭੱਤੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸਿਰ ਤੇ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ਼ਾਰਾ ਤਾਂ ਕਰੋ। ਕੁੱਝ ਮੂੰਹੋਂ ਤਾਂ ਬੋਲੇ।ਉਹ ਮੁਸਕਣੀ ਹੱਸਦੀ ਜਰੂਰ ਏ ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ।” ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਟੋਕਦਾ ਤੇ ਗੱਪ ਰੇਹੜਦਾ, “ਲੈ ਬੋਲਦੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹੁਸਨਬਾਨੋ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਨੜਾਂ ਵਾਲੀ ਖੂਹੀ ਨੇੜੇ ਮਿਲ ਗਈ।ਮੈਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ‘ਬਚਾਈਂ ਰੱਬਾ', ਇਹ ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ ਕਿਧਰੋਂ ਚੜ੍ਹ ਆਈ ਏਂ, ਪਤਾ ਹਾਣੀਓ ਉਸ ਅੱਗੋਂ ਕੀ ਕਿਹਾ ” ਸਾਰੇ ਕੰਨ ਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਕੀ ?” ਗੱਪੀ ਕਹਿੰਦਾ, “ਸੁਣੋਂ।ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਵੇਖੀਂ ਕਿਤੇ ਉਡ ਨਾ ਜਾਈਂ ਰਾਂਝਿਆ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘ਏਨੇ ਨਸੀਬ ਕਿਥੇ ? ਪੀਰ ਬੁਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੀਵਾ ਲਾਵਾਂ ਜੋ ਉਡਾਂ।' 125<noinclude>{{rh||125}}</noinclude> nfh0wqkrzajgkppb086ezblprgmc7bq 250 73048 221479 2026-06-15T16:25:35Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੈਂ ਝੱਟ ਖੂਹੀ ਦੀ ਮਣ ਤੇ ਜਾ ਖਲੋਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮਾਰਾਂ ਛਾਲ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਲਿਆਵੇਂਗਾ “ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।' ‘ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਛਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ ਭਾਈ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਉਲਰਿਆ।..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮੈਂ ਝੱਟ ਖੂਹੀ ਦੀ ਮਣ ਤੇ ਜਾ ਖਲੋਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮਾਰਾਂ ਛਾਲ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਲਿਆਵੇਂਗਾ “ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।' ‘ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਛਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ ਭਾਈ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਉਲਰਿਆ।ਉਸ ਭੱਜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ।” ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕੰਨ ਰਸ ਇੰਜਣ ਦੜਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, “ਆਏ ਹਾਏ! ਤਾਤੀਰ !" ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਉਠ ਰਹੀ ਪਰੇਮ ਤਰੰਗ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਖਿਝੇ ਜਹੇ ਸਿਆਣੇ ਕਹਿਣਾ, ‘ਭੱਜ ਜਾਓ ਨਿਆਣਿਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੇ। ਅਤੇ ਨਿਆਣੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾਰ ਛੇ ਪੈਰ ਪਿਛਾਂਹ ਹੱਟ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਦੋਬਾਰਾ ਗੱਲ ਛਿੜਨ ਸਾਰ ਹੀ ਮਧਮਤੀ ਮੁੱਖੀ ਵਾਂਗ ਸਰਕ ਸਰਕ ਫਿਰ ਵਿਚ ਆ ਬਹਿੰਦੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਪੀ ਦੀ ਡੀਂਗ ਚਲਦੀ ਹੁੰਦੀ, “ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਸਮ ਨਾਲ ਰੈਹਮਤ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਖਿਆ ‘ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਆਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਜੀ ਰਹੀ ਆਂ।' ਪਰ ਹਾਣੀਓ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਏਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਵੀਹ ਫਿਰਦੀਆਂ ਨੇ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ। ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਖਿੱਝ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਛੱਡੋ ਯਾਰੋ, ਕਿਉਂ ਅਗੰਤ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਵੱਟਦੇ ਓ ਕਿਉਂ ਨਿਰਾ ਲੂਣ ਈ ਗੁੰਨ੍ਹ ਰਹੇ ਓ। ਕੁੱਝ ਖੁਦਾ ਰਸੂਲ ਦਾ ਖੋਫ ਖਾਓ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਰੋਹਮਤ ਬਾਰੇ ਏਨਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾਂ ਕਿ ਮਰਦ ਤਾਂ ਮਰਦ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਆਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਸਿਵਾਏ ਮੁਸਕਣੀ ਹਾਸੀ ਦੇ ਜਿਹਨੂੰ ਉਹ ਰੱਬ ਦੀ ਰੈਹਮਤ ਸਮਝ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂਦੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਰੈਹਮਤ ਦੇ ਭਲਮਨਸਾਊ ਤੇ ਸੱਤ ਸੰਤੋਖ ਵੱਲ ਵਹਿ ਤੁਰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚਟਪਟੀ ਚਰਚਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਜੁੱਝੀਆਂ ਪਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਵਾਹ ਦਵਾਲੇ ਬੈਠੇ ਗਭਰੂ ਗਰਮ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਪਾਲੇ ਠਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਏਨੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੈਹਮਤ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਹੱਟੀ 126<noinclude>{{rh||126}}</noinclude> l0yjxoptvcxusqi3wopjgdy398mlsj2 250 73049 221480 2026-06-15T16:26:08Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "Liiun nULTSL੮੦੦੫ਸ ਨਾਲ ਧਨ ਧਨਾ :੨੧, ੨੫੮, ਹਾਸ ਮਹਿਕਾਂ ਵੰਡਦੀ ਤੁਰੀ ਰਹਿੰਦੀ - ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵਲੂੰਦਰਦੀ ਹਾਸੇ ਵੰਡਦੀ। ਮੈਂ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ, ਅਸਲ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਰੇਹਮਤ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਵਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ,..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>Liiun nULTSL੮੦੦੫ਸ ਨਾਲ ਧਨ ਧਨਾ :੨੧, ੨੫੮, ਹਾਸ ਮਹਿਕਾਂ ਵੰਡਦੀ ਤੁਰੀ ਰਹਿੰਦੀ - ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵਲੂੰਦਰਦੀ ਹਾਸੇ ਵੰਡਦੀ। ਮੈਂ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ, ਅਸਲ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਰੇਹਮਤ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਵਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੱਡੀ ਹੇਠਾਂ ਹੱਥ ਰੱਖ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਹਸਤਹੀਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਘਾਬਰੇ ਜੇਹੇ ਨੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਆਂ ?'' ਉਸ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਛੁਡਾਣ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹਦੇ ਨਰਮ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ' ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕਿਆ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਘੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਗੱਲ ਸੁਣ ਉਸ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੁੱਝੀ ਝਿੜਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਂ ?” ਮੈਂ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਫਾਥੀ ਨੂੰ ਫਟਕਣ ਕੀ ਆਖ ਹਾਰੇ ਜੇਹੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ। “ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਵੇਂਗਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਅਸਲੋਂ ਨਰ ਜੇਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਬਣਿਆ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉੱਲਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਠਹਾਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਵੱਖੀ ਤੇ ਇਕ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ ਮੁੜਦੇ ਸਯਦ ਚੰਨਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਚੀਸ ਵੱਟ ਕੇ ਦੁਖਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮਲਿਆ ਪਲੋਸਿਆ। ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਰੈਹਮਤ ਥਿੜਕਦੇ ਪੈਰੀਂ ਝੂਮਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਚੰਨਣ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗਿਆਂ ਉਸ ਦੁਪੱਟੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਏਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਘੁੰਡ ਕਢਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਜਿਹਾ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਅਡੋਲ ਕਹੀ ਗੱਲ ਸ਼ਾਇਦ ਰੋਹਮਤ ਨੂੰ ਭਰਜਾਈ ਨੇ 127<noinclude>{{rh||127}}</noinclude> t4aicnwt9bfva45jjmoh1tw5n5xzr0s 250 73050 221481 2026-06-15T16:26:23Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਉਸ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਹ ਖੇੜੇ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਰੈਹਮਤ ਮਿਲਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਭਰ ਮੁਸਕਾਂਦੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਮਿੱਠੀ ਜੇਹੀ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢ ਜਾਂਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਏਸ ਚੂੰਢੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਜੇਹਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਚੂੰਢੀ ਵੱਢਣ ਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਉਸ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਹ ਖੇੜੇ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਰੈਹਮਤ ਮਿਲਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਭਰ ਮੁਸਕਾਂਦੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਮਿੱਠੀ ਜੇਹੀ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢ ਜਾਂਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਏਸ ਚੂੰਢੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਜੇਹਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਚੂੰਢੀ ਵੱਢਣ ਲੱਗਿਆਂ ਰੈਹਮਤ ਦਾ ਮਹਿਕਦਾ ਸਾਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਹਿਕ ਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਰੋਹਮਤ ਵਿਚ ਆਪਣਾਪਣ ਜਾਪਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇੰਝ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਨਚੇਤ ਪਿੰਡ ਇਕ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਮਤ ਨੇ ਤੋਹਮਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਛੀਆਂ ਦੇ ਖੋਲੇ ਵਿਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਥਾਂ ਤਾਂ ਏਹ ਹੀ ਚਰਚਾ ਚਲ ਪਈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਉਤੇ ਬੋਝ ਜੋਹਾ ਆ ਪਿਆ। ਇੰਜ ਲਗੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕੁਕਰਮ ਰਹਮਤ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਰੈਹਮਤ ਉਤੇ ਲਗੀ ਤੋਹਮਤ ਸੱਚ ਸੀ ਜਾਂ ਝੂਠ ਇਹ ਤਾਂ ਖੁਦਾ ਹੀ ਜਾਣੇ। ਪਰ ਇਕ ਗਲ ਜਰੂਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗਲ ਸੰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਏ । ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੱਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਦਾਮਤ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕੜਬ ਨੇ ਦੱਬੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਚੋਖੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਰੈਹਮਤ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਨਾ ਵੇਖਿਆ।ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਰੈਹਮਤ ਹੁਣ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕੇਗੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੈਰੀਂ ਪੰਜੇਬਾਂ ਪਾ ਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾਮੋਸ਼ੀ ਵੀ ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਪਚੱਧੀ ਮੌਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦ ਰੇਹਮਤ ਦੀਆਂ ਸਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕਣਕਾਰ ਮੈਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਸੁਣੀ। ਪੈਰੀਂ ਸਾਂਟਾਂ ਪੰਜੇਬਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਰੋਹਮਤ ਦੀ ਮਤਵਾਲੀ ਤੋਰ ਅਤੇ ਪੰਜੇਬਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੜਕਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਲੀਦਾਰ ਬਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖਲੋਤਾ।ਰੈਹਮਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੁਸਕਾਂਦੀ ਮਸਤ ਚਾਲ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਚਿੰਨ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨਦਾਮਤ ਦਾ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹੀ ਚਾਲ ਉਹੀ ਉੱਚੀ ਧੌਣ ਉਹੀ ਮਹਿਕ ਉਹੀ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਖੇੜਾ। ਰੇਹਮਤ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਤੋਹਮਤ ਨਿਰ ਅਧਾਰ 128<noinclude>{{rh||128}}</noinclude> dw2vawwjvlvw8gh5lqt6dsa413hkhhc 250 73051 221482 2026-06-15T16:26:52Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅੱਜ ਝੂਠਾ ਸੀ। ਪਰ ਮਗਨ ਕਉ ਪਰ ਛਡ ਗਿਆ : N ME & June ਮੰਗਲ ਦੀ ਮਾਤਰ ਮਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਈ ਹੋਵੇ।ਜਿਹੜੀ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਵਢੂੰ ਖਾਊਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੀ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਵਾਸਤੇ ਰੈਹਮਤ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਉ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਅੱਜ ਝੂਠਾ ਸੀ। ਪਰ ਮਗਨ ਕਉ ਪਰ ਛਡ ਗਿਆ : N ME & June ਮੰਗਲ ਦੀ ਮਾਤਰ ਮਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਈ ਹੋਵੇ।ਜਿਹੜੀ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਵਢੂੰ ਖਾਊਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੀ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਵਾਸਤੇ ਰੈਹਮਤ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਉੱਤੇ ਤੋਹਮਤ ਗੁੰਦ ਧਰੀ ਹੋਵੇ ? ਇਹ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆ ਬੋਝ ਉੱਤਰਦਾ ਜਾਪਿਆ। ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਗਲੀ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਿ ਮੁੜਦੀ ਰੋਹਮਤ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਮਹਿਕਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਚੂੰਢੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਾਂ । ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੀ ਉਡੀਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੋਹਮਤ ਮੁੜੀ ਆਉਂਦੀ ਦਿਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਮੇਰੇ ਵਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਨੇੜੇ ਆਈ ਧਾਹ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੈਨੂੰ ਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਵਧਾਏ। ਉਹੀ ਥੋੜਾ ਉਹੀ ਤੋਂ ਉਹ ਹੀ ਵੰਗ ਮਈ ਮਸਤੀ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਕ ਦਮ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਕੀ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਪਿੱਠ ਭੂਆ ਛਾਲ ਮਾਰ ਪਰਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੈਹਮਤ ਮੈਨੂੰ ਚੂੰਢੀ ਨਹੀਂ ਛੁਰੀ ਮਾਰਨ ਲਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਤਿੱਖੀ ਹੋ ਮੈਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਮੀਜ਼ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਜੋ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਉਧੜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਛੁੱਟ ਗਈ।ਮੈਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਟਕਦੀ ਹੱਸਦੀ ਅਗਾਂਹ ਲੰਘ ਗਈ। ਇਸ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਚੋਖੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲੱਗ ਸਕਿਆ। ਪੋਹ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਲਾ ਭਰ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਵੇਲਾ। ਜੀਵਾਂ ਮਾਛਣ ਦੀ ਭੱਠੀ ਉਤੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਝਲੀ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪਾਈ ਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਸਾਂ। ਨਟਰੇ ਜਿਹੇ ਕੱਦ ਵਾਲੀ ਰੱਖੀ ਮਰਾਸਣ ਹਰਫਲੀ ਜੇਹੀ ਆਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਨੀ ਜੀਵਾ ਤੂੰ ਕੁੱਝ ਸੁਣਿਆ !” "at?" ਨੀ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਅੜਿਏ ! ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਏ।" ? ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਹੱਥੋਂ ਛਾਨਣੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਖਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨੀ ਕੀ ਹੋਇਆ ! ਦਸ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਕਿਉਂ ਸਾਹੋ ਸਾਹ ਹੋਈ ਪਈ ਏ !” ਨੀ ਰੋਹਮਤ ਉਧਲ ਗਈ। ਬਾਬੂ ਮਾਛੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਕਰ ਗਈ।” ਕਹਿੰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਰੱਖੀ ਚਾਰ ਪੈਰ ਭੱਜ ਲੋਟ ਕੱਢਦੀ ਗਲੀ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਘਰ ਖਬਰ ਕਰਨੀ 129<noinclude>{{rh||129}}</noinclude> paler46u2lmpfxbpqvycgowsk901fro 250 73052 221483 2026-06-15T16:31:40Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਹਵਾਸ ਉਡ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰਾ ਧੁੰਦਲਾ ਧੁੰਦਲਾ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਜਾਪਿਆ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਏ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਹਵਾਸ ਉਡ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰਾ ਧੁੰਦਲਾ ਧੁੰਦਲਾ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਜਾਪਿਆ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਏ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਟਕਰਾਈ ‘ਮੁੜ ਨਾ, ਪੁੱਤ।ਲਿਆ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਭੁੰਨ ਦਿਆਂ। ਦਾਣੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਭੱਠੀ ਨੇੜੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪਾ ਮੈਂ ਬੋਹਵਾਸੀ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਛਾਨਣੀ ਵਿਚ ਪਾਏ। . ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਪਈ, ‘ਦਾਣੇ ਅੱਧੇ ਤੂੰ ਸਵਾਹ ਵਿਚ ਡੋਲ ਦਿੱਤੇ ਨੇਂ। ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿਧਰ ਏ ?” ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸੁਰਤ ਆਈ ਜਦ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਚਰਾਗ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਏਹਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਇਹ ਤਾਂ ਭੱਠੀ ਉਤੇ ਹੀ ਦੀ ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਲਗਾ ਸੀ।” ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮੱਥਾ ਟੋਹਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਹਾਏ ! ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਂ ! ਏਨੀ ਠੰਢ ਵਿਚ ' ਪਿੰਡਾਂ ਤਾਂ ਤੰਦੂਰ ਵਾਂਗ ਤਪ ਰਿਹਾ ਏ।” ਏਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬੇਸੁਰਤੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਸੀ। ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਉਠਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ ? ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲ ਉਠ ਹੋਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਕੋਸੀ ਚਾਹ ਦੀ ਪਿਆਲੀ ਮੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਰਜਾਈ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਮਨਾ ਕੀਤਾ, ਨਾਂਹ ਨਾਂਹ, ਜਰਾ ਧੁੱਪ ਚੜ੍ਹ ਲੈਣ ਦੇ।ਰਾਤ ਤਾਂ ਤੂੰ ਬੇਸੁਰਤ ਈ ਰਿਹਾ। ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਘਰ ਚਰਾਗ ਛੱਡ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਾਣੇ ਤੇਰੇ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਜੀਤੋ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਵਾਹਵਾ ਧੁੱਪ ਚੜ੍ਹੀ ਲੋਫ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਸਵੈਟਰ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਗਲੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਦਾਸੀ ਹੀ ਉਦਾਸੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਘੋਰ ਖੋਖਲਾਪਣ ਹਾਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਜਿਹਦੇ ਪੱਤੇ ਹਨੇਰੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਉਡਾ 130<noinclude>{{rh||130}}</noinclude> a1z346ei1hkier8cl8rxbi866vfqxzx 250 73053 221484 2026-06-15T16:46:19Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕੇ ਲੈ ਗਏ ਹੋਣ। ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੱਗ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਾਬ ਕਈ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾਣਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬੇਇਰਾਦਾ ਹੀ ਖੁੰਢਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਿਆ।..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਕੇ ਲੈ ਗਏ ਹੋਣ। ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੱਗ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਾਬ ਕਈ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾਣਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬੇਇਰਾਦਾ ਹੀ ਖੁੰਢਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਿਆ।ਖੁੰਡ ਵੀ ਅੱਜ ਬੇਰੋਣਕ ਹੀ ਸਨ। ਇਕੱਲਾ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮ ਬੈਠਾ ਸੁਣੀ ਦਾ ਗਰਨਾ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਤੇ ਗਾਮਾ ਸਪਰਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵਾਣ ਵੱਟਣੀ ਢੋਰਨੀ ਲਈ ਬਾਬੇ ਮੋਹਕਮ ਕੋਲ ਆ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਲਾਮ ਦੁਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿਚ ਚੱਲੀ ਨਵੀਂ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗੇ। - ਰੋਹਮਤ ਜਿਸ ਬਾਬੂ ਖਾਂ ਨਾਲ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਮਾਛੀ ਸੀ-ਮਧਰਾ ਪੈਂਤੀ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ, ਗਠੀਲਾ ਅਤੇ ਭਰਵਾਂ ਜੁੱਸਾ। ਚੰਗਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਨੁੱਖ ਸੀ। ਸਾਲ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਹੀ ਜੀ ਸਨ ਬਾਬੂ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਬਿਰਧ ਮਾਤਾ।ਉਹ ਕਿਸ ਪਿੰਡੋਂ ਆਇਆ, ਠੰਡਾ ਠਿਕਾਣਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਵਾਏ ਉਹਦੀ ਬਿਰਧ ਮਾਤਾ ਦੇ ਜਿਹਨੂੰ ਉਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਦੂਜੇ ਕੋਈ ਤੀਜੇ ਮਗਰ ਗਈਆਂ ਵਾਹਰਾਂ ਮੁੜ ਆਈਆਂ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਅਨਮੋਲ ਸ਼ੈ ਗਵਾਚ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਅੱਤ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਓਪਰੀ ਓਪਰੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈ।ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਬੋਖਲਾ ਦੇਂਦੀ। ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੇਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਫਰਤ ਵਿਚ ਘਿਰਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਲਗ ਪਈ। ਘਿਰਣਾ ਰੋਹਮਤ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹਦੇ ਨਾ ਤੋਂ ਵੀ, ਹਰ ਪੰਜੇਬ ਤੋਂ, ਪੰਜੋਬ ਪਾਂਦੀ ਛਣਕਾਂਦੀ ਹਰ ਮੁਟਿਆਰ ਤੋਂ, ਹਰ ਰਕਾਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੇਹਰੂ ਮੁੜਿਆ। ਬਾਬੂ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਥੋਹ ਪਤੇ ਪੁੱਛੇ, ਕੁੱਝ ਠੰਡੇ ਟਿਕਾਣੇ ਪੁੱਛੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਆ ਜਾਏਗੀ ਖੁਦਾ ਦੋ ਫਜਲ ਨਾਲ। ਰੇਹਮਤ ਸੱਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੀ ਆ ਜਾਏਗੀ। ਏਦੋਂ ਵੱਧ ਗੱਲ ਉਸ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਰੱਖੀ ਮਰਾਸਨ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਹਰਫਲੀ ਜੇਹੀ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 131<noinclude>{{rh||131}}</noinclude> g23wt60ial8r7k842da6uwy5p6hzazt 250 73054 221485 2026-06-15T16:46:29Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਘਰ ਘਰ ਫਿਰ ਗਈ, ਨਾ ਭਣਾ, ਰਹਮੀ ਆ ਗਈ। ਰਹਮਤ ਆ ਗਈ। ਥਾਂ ਥਾਂ ਫਿਰ ਰੋਹਮਤ ਦੇ ਚਰਚੇ। ਕਈ ਸੁਆਣੀਆਂ ਰੈਹਮਤ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲ ਵੀ ਆਈਆਂ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਦਿਲ ਪੰਘਰਿਆ ਮਿਲ ਕੇ ਆਵਾਂ। ਚੂੰਢੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਚਸਕੀ। ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਘਰ ਘਰ ਫਿਰ ਗਈ, ਨਾ ਭਣਾ, ਰਹਮੀ ਆ ਗਈ। ਰਹਮਤ ਆ ਗਈ। ਥਾਂ ਥਾਂ ਫਿਰ ਰੋਹਮਤ ਦੇ ਚਰਚੇ। ਕਈ ਸੁਆਣੀਆਂ ਰੈਹਮਤ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲ ਵੀ ਆਈਆਂ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਦਿਲ ਪੰਘਰਿਆ ਮਿਲ ਕੇ ਆਵਾਂ। ਚੂੰਢੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਚਸਕੀ। ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਵੇਖ ਕੇ ਆਵਾਂ ਕਿ ਕੀ ਰੈਹਮਤ ਦਾ ਰੰਗ ਰੂਪ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਈ ਏ ਕਿ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਏ ! ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਤਰੀਮਤ ਉਧਲ ਜਾਏ ਉਸ ਉਤੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਖੋਹ ਖਰਾਬੀ ਅਤੇ ਲੁਕਾਈ ਖੁਦਾਈ ਲਾਹਣਤ ਸਭ ਸਤਿਆ ਨਹੀਂ ਛਡਦੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਠੀ ਦਰਦ ਲਹਿਰ ਘਿਰਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਰੇਹਮਤ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਗਾਂ। ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਰੋਹਮਤ ਨੇ ਘਰੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣਾ ਅਤੇ ਜੋ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇਗੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਗਲੀ ਵਿਚ ਤੁਰੇਗੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਾਂਟਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਛਣਕਾ ਸਕੇਗੀ। ਰਾਤੀਂ ਮੈਂ ਖਾਬ ਵਿਚ ਰੈਹਮਤ ਦਾ ਕਰੂਪ ਦਾ ਦਾਗ ਮਧਿਆ ਮਧੋਲਿਆ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਾਹਰੋਂ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਰੋਹਮਤ ਵੇਖੀ। ਉਹੀ ਚਾਲ ਉਹ ਹੀ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦਾ ਛਣਕਾਟਾ। ਉੱਚੀ ਧੌਣ, ਖਿੜਿਆ ਖਿੜਿਆ ਗੁਲਾਬ ਚਿਹਰਾ ਮੈਂ ਕਸੂਤਾ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਫੁਲ ਗਈਆਂ। ਨਾ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਜੋਗਾ ਨਾ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜਨ ਜੰਗਾ। ਮੈਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤਬੇਲੇ ਅੱਗੇ ਖਲੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪੈਰ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਰੂੰ ਪਿੰਜਣੀ ਧੁਣਖੀ ਵਾਂਗ ਧੱਕ ਧੱਕ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਿਲ ਚੀਰਵੀਂ ਜੇਹੀ ਪੀੜ ਪਸਮ ਪਈ ਸੀ। ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਸਿੱਕਰੀ ਦੀ ਤੈਹ ਜੰਮ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਜੇਹੀ ਫੁੱਲ ਗਈ ਸੀ। ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਬੱਝੇ ਹੋਣ ਰੈਹਮਤ ਗਲੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਈ ਜਿਧਰ ਮੈਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਨਕਾਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਬਣਿਆ ਖਲੋਤਾ ਸਾਂ। ਉਸ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਖੜੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਹਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿਰਾਂ ਵਿਛੁੰਨੇ ਮਿੱਤਰ ਵਲ ਸੱਧਰਾਂ ਭਰਿਆ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਏ। ਐਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਮੇਰੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹੀ ਮੈਂ ਮੁੱਕੀ ਵੱਜੇ ਗੰਢੇ 'ਚੋਂ ਤਿਲਕਦੀ ਤੁਰੀ ਵਾਂਗ ਤਿਲਕਿਆ ਅਤੇ ਤਬਲੋ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗਿਆਰਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਦੀ ਪਾਉੜੀ ਅੱਖ ਦੀ ਫਰਕਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। 132<noinclude>{{rh||132}}</noinclude> 8lpw97metu07rk1gjgjcqmdk424nt7r 250 73055 221486 2026-06-15T16:46:43Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੈਂ ਹੱਕਦਾ ਹੌਂਕਦਾ ਬਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਏ ਰਹਿਣ ਉਤੇ ਮੇਰੇ ਉਖੜੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਸੰਭਲੀ। ਮੰਗਲ ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਹੋਈ। ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਚੌਕੜੀ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮੈਂ ਹੱਕਦਾ ਹੌਂਕਦਾ ਬਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਏ ਰਹਿਣ ਉਤੇ ਮੇਰੇ ਉਖੜੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਸੰਭਲੀ। ਮੰਗਲ ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਹੋਈ। ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਚੌਕੜੀ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾ ਬਣੀ ਖਲੋਤੀ ਸੀ। ਆਏਸ਼ਾ ਛੀਬਣ, ਬੇਗਮ ਲਲਾਰਨ, ਦੀ ਮਾਤਰ ਮਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਮਾਛਣ ਮੈਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਰੋਹਮਤ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਰੋਹਮਤ ਮੁੜਦੀ ਏਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘੀ ਹੋਵੇ। ਠਿੰਗਣੇ ਜਿਹੇ ਕੱਦ ਦੀ ਜੀਵਾਂ ਮਾਛਣ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ੍ਹ ਢਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਹਾਏ ! ਹਾਏ ! ਨੀ ਕਿਤੇ ਖੂਹ ਖਾਤੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਵੇਂ ਆਕੜ ਆਕੜ ਤੁਰਦੀ ਏ। ਕੁੱਤੀ ਕਪੱਤੀ ਰੰਨ ਆਪ ਜੀਵਾਂ ਤਿੰਨ ਮਰਦ ਹੰਢਾ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਚੌਥੇ ਮੁਰਾਦ ਮਾਛੀ ਦੇ ਲੜ ਲਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੁਣ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗੱਠ ਅਜੇ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹਦੀ ਨਿਆਈਂ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਬਾਲ ਗੋਪਾਲ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦਾ ਪਿਉ ਕਿਹੜਾ ਸੀ ! ਸਭ ਸੌਦਾ ਗੜ ਮੱਡ ਈ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕਰਮ ਚੰਦ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਛੋਟੇ ਦਿਉਰ ਰਾਮ ਚੰਦ ਨਾਲ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਛੜਾ ਮਲੰਗ ਸੀ। ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਚੰਦ ਦੀ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਲਾਦ ਸੀ। ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਬਿਨ ਭਰਵੱਟੀਆਂ ਚੂਚੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਸਦਾ ਲਿਬੜ ਚੋਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਰਾਛਾਂ ਤੇ ਕੱਲਰ ਝੱਗ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਰਾਛਾਂ ਤੇ ਦੁਪੱਟੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੇਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਲੋਹੜਾ ਨੀ ਗਜਬ ਸਾਂਈ ਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਡੰਗ ਗਈ ਨਾਗਣ।ਅੱਖੀਂ ਦਿਸੀ ਨਹੀਂ ਕਲੋਜਾ ਸੜ ਬਲ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਨੀ ਵੈਰਨੇ, ਮੇਰਾ ਸੀਂਹ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਗਲ।” ਅਤੇ ਗੱਚ ਭਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਕੋਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਵੱਢੂੰ ਟੁਕੂ ਹੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਚੱਜ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਂਦੀ। ਆਏਸ਼ਾਂ ਛੀਬਣ ਰੋਹਮਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਹਰੂ ਰਿਹਾਣ ਦੀ ਲਿਹਾਜਣ 133<noinclude>{{rh||133}}</noinclude> 0tzq3tkr1hgebzpi8sqwre6p5ro3b9n 250 73056 221487 2026-06-15T16:46:54Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਉਂਗਲੀ ਗੁੱਡ ਲਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਛਨਾਰ ਰੰਨ। ਕਿਵੇਂ ਪੰਜੇਬਾਂ ਛਣਕਾਂਦੀ ਏ ? ਅੜੀਓ ਜਵਾਨੀ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਈ ਸੀ ਪਰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੋਹ ਛਾਣ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰੱਬ ਨੇ ਦੋਜਖ ਖੋਰੇ ਏਹੋ ਜੇਹਿਆ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਉਂਗਲੀ ਗੁੱਡ ਲਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਛਨਾਰ ਰੰਨ। ਕਿਵੇਂ ਪੰਜੇਬਾਂ ਛਣਕਾਂਦੀ ਏ ? ਅੜੀਓ ਜਵਾਨੀ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਈ ਸੀ ਪਰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੋਹ ਛਾਣ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰੱਬ ਨੇ ਦੋਜਖ ਖੋਰੇ ਏਹੋ ਜੇਹਿਆਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੋਣ।" ਅਤੇ ਝੱਟ ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਵਾਹੀ, “ਨੀ ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਤਾਂ ਜਿਥੋਂ ਲੰਘ ਜਾਏ ਵੀਹ ਵੀਹ ਕਰਮਾਂ ਧਰਤੀ ਬਾਂਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ।” ਆਪ ਬੇਗਮ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਦੇ ਮਾਮੇ ਮੀਏਂ ਅਨੈਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਬੈਠੀ ਜਿਹੜਾ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਮੂਲਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰ ਧੀਆਂ ਦਾ ਪਿਉ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹਦਾ ਆਦਮੀ ਉਹਨੂੰ ਲੈਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਠੇ ਤੇ ਬੈਠੀ ਧੁੱਪ ਸੇਕ ਰਹੀ ਸੀ।‘ਮੁੜ ਜਾ ਕੰਜਰਾ’ ਸੌ ਸੌ ਫੱਕੜ ਬੇਗਮ ਨੇ ਤੋਲੇ। ਉਹ ਭਲਾ ਆਦਮੀ ਗਾਲਾਂ ਖਾਂਦਾ ਕੰਠੇ ਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਖਿੱਚਣ ਲਗਾ ਪਰ ਬੇਗਮ ਬਾਲੇ ਸੀ। ਧੱਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਕੱਚੀਆਂ ਪਾਉੜੀਆਂ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਰੋਹੜ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਸੀ ਬਚ ਗਿਆ। ਕਪੜੇ ਝਾੜੇ ਤੇ ਬੂਹਿਉਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਆਪ ਤਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਇਆ ਪਰ ਤਲਾਕਨਾਮਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਉਬਲਿਆ ਚਾਰਾਂ ਛਨਾਰ ਜਨਾਨੀਆਂ ਉਤੇ ਰੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਕਰ ਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚੀਖ ਕੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਇੰਞਾਣੇ ਦਾ ਉਬਾਲ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਠਿਆ ਪਾਉੜੀ ਉਤਰ ਤਬਲੇ ਵਿਚੋਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।ਚਾਰ ਕੌਂਸਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਬੇਰੋਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਬੋਝ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਉਲਝਣ ਚਕਰਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਰੋਟੀ ਖਾ ਮੈਂ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਬਿਸਤਰ ਉਤੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਹਿ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਚਿਰਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋਵਾਂ।ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਮੀਟ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਸੌਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਤੇਆਵਾਜ਼ ਜੇਹੀ ਚਲਦੀ ਪਟਕਥਾ ਨੇ ਨੀਂਦਰ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਰ ਮੱਥਾ ਅੱਖਾਂ ਝੁੰਝਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨੀਮ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜੇਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਨੀਮ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ। ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਧ ਉਤੇ ਲੱਗਾ ਕਲੰਡਰ ਆ ਗਿਆ।ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ : ਕਰਨੀ ਭਰਨੀ। ਹੇਠਾਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਨੇ ਗੂੜੇ ਭੱਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਐਸ਼, ਕੰਮ, ਕਾਰ 134<noinclude>{{rh||134}}</noinclude> 9q4i2xahwkpwiwuyotd1v9bu5d840sf 250 73057 221488 2026-06-15T16:47:12Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਸਰਨ ਪ6 ਰੂਹ ਦਾ ਇਕ ਔਰਤ ਗੈਰ ਮਰਦ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਤੇ ਪਈ ਐਸ਼ ਵਸ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਹਦਾ ਹੀ ਦੰਡ ਦੋ ਘੋੜ ਮੂੰਹੇ ਯਮ ਉਹਨੂੰ ਅਲਫ ਨੰਗੀ ਕਰਕੇ ਤਰਸੂਲ ਵਿਚ ਪਤੀ ਖਲੋਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਰਸੂਲ ਉਹਦੇ ਕਪਾਲ ਵਿਚੋਂ ਵਿੰਨ ਕੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਸਰਨ ਪ6 ਰੂਹ ਦਾ ਇਕ ਔਰਤ ਗੈਰ ਮਰਦ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਤੇ ਪਈ ਐਸ਼ ਵਸ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਹਦਾ ਹੀ ਦੰਡ ਦੋ ਘੋੜ ਮੂੰਹੇ ਯਮ ਉਹਨੂੰ ਅਲਫ ਨੰਗੀ ਕਰਕੇ ਤਰਸੂਲ ਵਿਚ ਪਤੀ ਖਲੋਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਰਸੂਲ ਉਹਦੇ ਕਪਾਲ ਵਿਚੋਂ ਵਿੰਨ ਕੇ ਪੇਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਲਗਾ ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰੀ ਤਰਸੂਲ ਵਿਚ ਪਤੀ ਰੋਹਮਤ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਕੰਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੋੜ ਲਈਆਂ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਫਿਰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਤੇ ਜਾ ਟਿਕੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਵੱਡੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰੋਹਮਤ ਦਾ ਲਹੂ ਲਿਬੜਿਆ ਸਰੀਰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੰਧ ਉਤੇ ਫੈਲਿਆ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ। ਕਦੀ ਰੋਹਮਤ ਕਿਸੇ ਗੈਰ ਮਰਦ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਉਤੇ ਦਿਸਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਦੈਂਤਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰੀ ਤਰਸੂਲ ਵਿਚ ਪਰੋਤੀ। ਮੇਰਾ ਸੁੰਨ ਸਰੀਰ ਖੋਫ ਨਾਲ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਠਿਆ ਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਕਲੰਡਰ ਕੰਧ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਪਾੜ ਕੇ ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਲੰਡਰ ਪਾੜਨ ਲੱਗਿਆਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਚੀਖ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਬਹਿੱਸ ਹੋ ਕੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹਿ ਗਿਆ ਜਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਝੰਜੋੜਿਆ, “ਤਾਰੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ?” ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਧ ਨਾਲੋਂ ਉਠਾ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਏਸ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਚਾਚਾ ਹੀ ਸੌਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਾਤ ਕਿੰਨ ਲੰਘੀ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਕਦੋਂ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਹੋਇਆ ?” ਸਹਿਮ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਤਾਲੂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਡੇਡਰਿਆ ਜੇਹਾ ਕੁੱਝ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਜਾਈ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਚੀਖ ਕੀਹਨੇ ਮਾਰੀ ਸੀ ?" ਚਾਚਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਲੇਟਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਚੀਪ ਮਾਰੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਧ ਨਾਲ ਡਿਗਾ ਪਿਆ ਸੀ।” 135<noinclude>{{rh||135}}</noinclude> cpq8mt5brtlu6j10slhddl0syg0oa0c 250 73058 221489 2026-06-15T16:48:00Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬਾਹਵਾਂ ਛਾਤੀ। ਮੇਰਾ ਮਿੱਟੀ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰੇ, ਜਾਹ ਥੋੜੀ ਚਾਹ ਬਣਾ ਲਿਆ।” ਮਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਗੰਦੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਬਾਹਵਾਂ ਛਾਤੀ। ਮੇਰਾ ਮਿੱਟੀ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰੇ, ਜਾਹ ਥੋੜੀ ਚਾਹ ਬਣਾ ਲਿਆ।” ਮਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਗੰਦੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਘੱਟਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸੂਰਤ ਆਈ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਆਖਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਚਾਹ ਲਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਪਰੀਤਮ ਕੌਰੇ, ਇਹਨੂੰ ਤਾਂ ਫੂਕ ਬੁਖਾਰ ਏ। ਕੋਈ ਗੋਲੀ ਵੀ ਲੈ ਆਈਂ।” ਤਾਂ ਹੀ ਭਾਬੀ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਵੀ ਲੈ ਆਈ ਸੀ।ਮੈਂ ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਭਰਿਆ। ਚਾਚਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਇਹ ਕੰਧ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾ ਬੇਸੁਰਤੀ ਵਿਚ ਬਰੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ ਕੀ ਸੀ ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।” ਚਾਹ ਪੀਂਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਫਿਰ ਕੰਧ ਤੇ ਜਾ ਟਿਕੀ। ਕਰਨੀ ਭਰਨੀ ਵਾਲਾ ਕਲੰਡਰ ਤਾਂ ਉਥੇ ਦਾ ਉਥੇ ਹੀ ਸੀ ਜਿਹਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪ ਲਾਹ ਕੇ ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਨਜਰ ਫਿਰ ਉਸ ਤਰਸੂਲ ਪਰੁਚੀ ਫੋਟੋ ਤੇ ਗਈ। ਫੋਟੋ ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਲਗੀ ਸੀ- ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅੰਗ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਹਿਮ ਫਿਰ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਹ ਉਖੜ ਕੇ ਤੱਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਫਿਰ ਜੋਰ ਫੜਨ ਲਗ ਪਈ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਬੇਟਾ, ਕੀ ਗੱਲ ਏ !” ਪਰ ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਮੇਰੀ ਫੋਟੋ ਵੱਲ ਲਗੀ ਪਾਟਵੀਂ ਨਿਗਾਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰੰਗ ਫੜ ਲਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮਾਂ ਜੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਮੂਰਤ ਤੋਂ ਡਰ ਰਿਹਾ ਏ।” ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰੀਤਮ ਕੌਰੇ, ਫੋਟੋ ਪੁੱਠੀ ਕਰਦੇ ਪਰ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਠ ਕੇ ਕਲੰਡਰ ਵਲੂੰਦਰ ਛੱਡਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਏਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਘਨੌਣੀਆਂ ਡਰੌਣੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਕੋਈ ਆਣਿਆਂ ਦੇ ਸੌਣ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਲਾਂਦਾ ਏ।” ਕੰਧ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਕਲਾਕ ਨੇ ਟਨ ਟਨ ਕਰਦੇ ਦੋ ਵਜਾਏ। ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਚਲ, ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲ 136<noinclude>{{rh||136}}</noinclude> 2e6rkd86es7bcas29t4osg98c6wd3c1 250 73059 221490 2026-06-15T16:48:11Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ami ਦਵਾਈ ਦਾਰੂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਭਰਜਾਈ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਮਮਤਾ - ਮੈਂ ਬੁਖਾਰ ਟੁੱਟੋ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉਠਿਆ। ਘਰ ਦਾ ਅਤੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਚੰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਭੁਲਾ ਗਿਆ। ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ami ਦਵਾਈ ਦਾਰੂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਭਰਜਾਈ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਮਮਤਾ - ਮੈਂ ਬੁਖਾਰ ਟੁੱਟੋ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉਠਿਆ। ਘਰ ਦਾ ਅਤੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਚੰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਭੁਲਾ ਗਿਆ। ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਰੋਹਮਤ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲਗਾ। ਸਗੋਂ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਜੇ ਕਿਤੇ ਰੋਹਮਤ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀ ਮੈਂ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਰਾਹ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ।ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹਦੇ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਜਾਂ ਪੀੜ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੋਵੇ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਕਿ ਅਚਣਚੇਤ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।‘ਖੂਨ ! ਖੂਨ ! ਰਿਹਾਣਾ ਨੇ ਖੂਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” ਮੇਰਾ ਮੱਥਾ ਠਣਕਿਆ ਕਿਤੇ ਰਹਮਤ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾਣਾ ਨੇ ਬਾਬੂ ਮਾਛੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਨੱਸਣ ਪਿੱਛੋਂ ਅੱਜ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਤਬਾਰ ਨਾ ਆਇਆ ਪਰ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸੂਰੇ ਰਿਹਾਣ ਨੂੰ ਜੋ ਮੇਹਰੂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ‘ਹਾਂ ਭਰਾ, ਹੁਣ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਈ ਆਸਰਾ ਏ। ਲੋਕਾਂ ਪਿੱਪਲਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚੰਗੀ ਭੀੜ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਕ ਮੰਜੀ ਉਤੇ ਬਾਬੂ ਮਾਛੀ ਦੀ ਲਹੂ ਵਿਚ ਲੱਥ ਪੱਥ ਲੋਥ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਨੂਰੇ ਨੇ ਖੁਸੀ ਪਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਜਾਹ ਉਏ ਕੰਜਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਈ।' ਬਾਬੂ ਦੀ ਬਿਰਧ ਮਾਂ ਸਿਰ੍ਹਾਣੇ ਬੈਠੀ ਧਾਹੀਂ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਹਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਿਹਾਣ ਨੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਬਰ ਕਰ, ਮਾਤਾ। ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰਨਗੇ।” ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਸ਼ਰੀਫ ਦਿਲ ਨੂਰੇ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਅਫਸੋਸ ਸੀ। ਮੇਹਰੂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਖਲੋਤਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਹਰੂ ਅਤੇ ਨੂਰਾ ਦੋ ਹੀ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਨ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਕੰਮੀ ਕਮੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਨੂਰਾ 137<noinclude>{{rh||137}}</noinclude> 3dnzqg4ujz129rc7gkooxhxtec3g3s2 250 73060 221491 2026-06-15T16:48:22Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੧੦੦ ਖਸਾਰੂ ਪni || ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਜਿਹਦੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਮੋਹਰ ਦੀ ਕੋਈ ਉਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੈਦ ਰਹਿਮਤ ਦੀ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਜਵਾਨੀ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਚੌਕੀਦਾਰ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਥਾਣੇ ਰਪਟ ਦੇ ਆਏ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੧੦੦ ਖਸਾਰੂ ਪni || ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਜਿਹਦੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਮੋਹਰ ਦੀ ਕੋਈ ਉਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੈਦ ਰਹਿਮਤ ਦੀ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਜਵਾਨੀ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਚੌਕੀਦਾਰ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਥਾਣੇ ਰਪਟ ਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਕੋਈ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਲਸ ਆਈ। ਲਾਸ਼ ਕਬਜੇ ਵਿਚ ਲੈ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਵਲ ਬਿਠਾਇਆ। ਕੁੱਝ ਲਿਖਾ ਪੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਥ ਗੱਗੁੱਡੇ 'ਤੇ ਲੱਦ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ਕੇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਾ ਲਈ।ਮੋਹਰ, ਨੂਰਾ, ਇਕ ਫਕੀਰ ਰੰਗੂ ਅਤੇ ਨੂਰੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਇਕਲੋਤਾ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਜਿਹੜਾ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੜਾ ਸੁਨੱਖਾ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮਸਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਹਰੂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਤੰਗੂ ਅਤੇ ਅਲੀ ਨੂੰ ਦੋ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਨੂਰੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਰੈਹਮਤ ਤੋਂ ਏਨੀ ਘਿਰਣਾ ਹੋਈ ਕਿ ਮੈਂ ਰੋਹਮਤ ਤੋਂ ਡਰਨ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਪਿਆ।ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਖੂਨਣ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਪੁੱਛੋਂ ਕੋਈ ਦਸ ਦਿਨ ਨੂਰੇ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਰੋਹਮਤ ਦਾ ਇਕੱਠ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨੂਰੇ ਨੇ ਤਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕੱਟ ਕੇ ਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਉਣ ਤਕ ਕੰਮ ਖਿੰਡ ਨਾ ਜਾਏ ਨੂਰੇ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਇਕ ਕਾਮਾ ਰਖ ਨਿੱਕੇ ਨਿਆਣੇ ਖੇਤੀ ਝੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਰੋਹਮਤ ਨੇ ਬਲਦ ਵੱਛਾ ਵੇਚ ਜ਼ਮੀਨ ਹਿੱਸੇ ਠੇਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਮੱਝਾਂ ਖ ਲਈਆਂ। ਮੇਹਰੂ ਨੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਰੈਹਮਤ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਝੀਆਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਂਟੇ, ਨੱਕ 'ਚੋਂ ਨੀਲੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦਾ ਲੌਂਗ, ਉਂਗਲਾਂ ਤੋਂ ਛਾਪਾਂ, ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੰਗਾਂ, ਗਲ 'ਚੋਂ ਗਾਨੀ, ਭੜਕੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਯਾਦ ਮੁਰਾਦਾ ਵੇਸ ਬਣਾ ਲਿਆ।ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੁਬਾਨ ਦੋ ਰੁਖੀ ਕੈਂਚੀ ਹੁੰਦੀ ਏ | ਕੁੱਝ ਕਹਿੰਦੇ 'ਹਰੂ ਦੀ ਕੈਦ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿਚ, ਕੁੱਝ ਕਹਿੰਦੇ ਬਾਬੂ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿਚ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪੱਠਾ ਦੱਥਾ, ਧਾਰ ਧੁੱਪਾ, ਗੋਹਾ ਕੂੜਾ ਸਭ ਉਸ ਆਪ ਹੀ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਝ ਵੀ ਸਮਝੋ ਉਹ ਸਾਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਫੱਬਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਇਕ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਮੇਰਾ ਡਰ ਸਹਿਮ ਅਤੇ ਘਿਰਣਾ ਕਾਇਮ ਸੀ। 138<noinclude>{{rh||138}}</noinclude> 53rvkf73q3lo3z95pd15sy2i2ji45l7 250 73061 221492 2026-06-15T16:48:34Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੫ ॥ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। ਖੂਹ ਏਸ ਦੋਰਾਨ ਮੈਂ ਰੋਹਮਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਛੇ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ - ਪਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਨਚੇਤ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਸੀ।ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਪੰਡ ਸੀ। ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਡੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੫ ॥ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। ਖੂਹ ਏਸ ਦੋਰਾਨ ਮੈਂ ਰੋਹਮਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਛੇ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ - ਪਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਨਚੇਤ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਸੀ।ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਪੰਡ ਸੀ। ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਡੂਮਣਾ ਮਖਿਆਲ ਉਡਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੈਂ ਸੁਣ ਲਈ ਸੀ। ਨਾਂ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ਨਹਿਰ ਦੇ ਦੋਨਾਲ ਨੇ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੁੱਢੇ ਖੂਹ ਦੀ ਲੰਬੀ ਚੌੜੀ ਧਰਤੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤੀ ਝੋਨੇ ਥੱਲੇ ਸੀ। ਖੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੇਂ ਤਿੰਨ ਕਿੱਲੇ ਕਮਾਦ ਸੀ। ਕਮਾਦ ਤਾਂ ਵਿਰਲਾ ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਹਰ ਬਾਰ ਸੱਤ ਅੱਠ ਸਿਆੜ ਹਰ ਹਰ ਦੋ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਕਿਲੇ ਦੇ ਕੋਟ ਵਾਂਗ ਖਲੋਤੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਏਸ ' ਤੋਂ ਚੋਖਾ ਹਟਵਾਂ ਸੀ।ਏਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਖੂਹ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਰੌਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਡ ਲੱਗੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਏਡੀ ਦੂਰ ਕੋਈ ਘਰੋਂ ਬੁਲਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਏਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੋਕਲੀ ਥਾਂ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਘਾਹ ਪੱਠਾ ਵੱਢਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੇਫਿਕਰ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੇ। ਗੁਲੀ ਡੰਡਾ ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ ਘਚਕੋਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨਹਿਰ ਦੀ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਸਾਫ ਪਟੜੀ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਬੱਡੀ ਲਈ ਕੁਲਾ ਤੇ ਪੋਲਾ ਰੇਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹਿਰ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਡੇਢ ਖੇਤ ਵਿਚ ਗੋਡੇ ਗੋਡੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਖੇਤ ਵਿਹਲਾ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਖਰੋਟ ਬਾਂਟੋ, ਬਾਰਾਂ ਬੀਟੀ, ਰਾਮ ਚੌਕ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੰਗੜਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਖੰਡਰ ਜੋ ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਡੇਰਾ ਡੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਢਾਨਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਅਰਿੰਡਾਂ ਬੇਰੀਆਂ ਕਿਕਰੀਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ ਉੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੁਕਣ ਮੀਟੀ ਖੇਡਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋ ਕਮਾਦ ਅਤੇ ਟੁੱਭੀਆਂ ਲਾਣ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹਿਰ ਦਾ ਗਲ ਗਲ ਡੂੰਘਾ ਪਾਣੀ। ਸੋ ਏਸ ਲਈ ਏਥੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਰੋਣਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਬੇਫਿਕਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ। ਝੋਨਾ ਕੁੱਝ ਨਸਾਰੇ ਤੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਗਬੋਲੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਮੀਂਹ ਰਾਤੀਂ ਸ਼ਰਾਟੇ ਨਾਲ ਵਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਜੋਬਨ ਤੇ ਸੀ। ਭੜਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿੰਮੀ ਨਿੰਮੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਬਣ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੋਹੰਦੀ ਸਹੀਦੀ ਮਹਿਕ ਵਸੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਸਿਰੋਂ ਢਲ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਰਵਾਂ ਰਵੀਂ ਬੁੱਢੇ ਖੂਹ ਉਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ 139<noinclude>{{rh||139}}</noinclude> d0zyf20l0ca7xjk50m1nvqq9amr0s59 250 73062 221493 2026-06-15T16:48:46Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪਰ ਮੇਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਪਲ ਪਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਏਸ ਤਾਂਘ ਤੋ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਹਾਣੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸ ਖੇਡ ਕੇ ਦਿਲ ਲਗੇ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਦਾਸੀ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਹੋਵੇ 1 ਪਰ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਸੁੰਨੇ ਸਨ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਕੋਈ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਪਰ ਮੇਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਪਲ ਪਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਏਸ ਤਾਂਘ ਤੋ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਹਾਣੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸ ਖੇਡ ਕੇ ਦਿਲ ਲਗੇ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਦਾਸੀ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਹੋਵੇ 1 ਪਰ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਸੁੰਨੇ ਸਨ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਪੇਜ ਪੈਲੀਆਂ ਹਟਵੀਆਂ ਦੋ ਸਾਰਸਾਂ ਵਟੋ ਵੱਟ ਟਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੋ ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅਲਾਮਤ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਏਧਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਨਾ ਘਾਹ ਘਸਿਆਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਖੇਡਣ ਮੱਲਣ ਵਾਲਾ। ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਖੂਹ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਪੈਲੀ ਹਟਵਾਂ ਲਸੂੜੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਅਗੇ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਕੱਲਗੇਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਨਿਰਾਸ ਜਹਾ ਉਠ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।ਇਕ ਖੇਤ ਹੀ ਗਿਆ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਗਈ। ਟੋਭੇ ਦੇ ਉਰਲੇ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਏਧਰ ਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਉਤੇ ਥੋੜਾ ਜੋਰ ਏ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਰੋਹਮਤ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੇਕ ਨਿਕਲਿਆ। ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਾਰ ਜੇਹੀ ਤੂੰਹਦੀ ਨਿਕਲ ਗਈ | ਕਾਂਬਾ ਜਿਹਾ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਵਲ ਤੁਰ ਜਾਵਾਂ।ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਨੇ ਉਲਝਣ ਸੁਲਝਾ ਲਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਿਛਾਂਹ ਲਸੂੜੀ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਨਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਏ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। - ਲਸੂੜੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਰੋਹਮਤ ਏਧਰ ਹੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੂਹ ਦੇ ਢਾਠ ਖੰਡਰਾਂ ਵਲ ਸਰਕਿਆ। ਮਨ ਵਿਚ ਧਾਰਿਆ ਵੇਖਾਂਗਾ।ਜੋ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੱਟ ਤੇ ਘਾਹ ਵੱਢਣ ਬੈਠ ਗਈ ਤਾਂ ਵੱਟ ਵਲਾ ਕੇ ਖਿਸਕਾਂਗਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟੜੀ ਪੈ ਅਗਲੇ ਪੁਲ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮੁੜਾਂਗਾ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਮੁੰਝਰ ਤੋੜਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮੈਂ ਕੁੱਛ ਹੇਠੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।ਰੋਹਮਤ ਸਿੱਧੀ ਮੇਰੇ ਵਲ ਆ ਰਹੀ ।ਮੈਂ ਖੂਹ ਦੇ ਖੋਲਿਆਂ ਨੇੜੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਲਸੂੜੀ ਟੱਪ ਆਈ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹਥੌੜੀ ਵਾਂਗ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੀ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੂਟ ਵੱਟਾਂ ਨੱਠ ਜਾਵਾਂ। ਪਰ ਬੁਰਾ ਲਗਾਂਗਾ। ਤਕ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ।ਮੈਂ ਆਕੜ ਆਕੜ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਿਆ ਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਖਿਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਾਹਰ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਅਨਜਾਣ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਪਰ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਸੁੱਕ ਹੋ ਸਨ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਫੁੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਖੋਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ 140<noinclude>{{rh||140}}</noinclude> lkexuey9j4rief7sactxexbb66842w2 250 73063 221494 2026-06-15T16:48:57Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟੜੀ ਪੈਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦਮ ਫੂਲ ਗਿਆ। ਹਰਮਨ ਪਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਭੱਜਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਾ। ਬੱਸ ਕਮਾਦ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਾਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੁਕ ਜਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਬਚ ਬਚਾ ਓਟ ਵਿਚ ਹੈ । ਹਰ ਹਰ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਪਾਲ ਵਿਚ ਬੈ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟੜੀ ਪੈਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦਮ ਫੂਲ ਗਿਆ। ਹਰਮਨ ਪਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਭੱਜਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਾ। ਬੱਸ ਕਮਾਦ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਾਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੁਕ ਜਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਬਚ ਬਚਾ ਓਟ ਵਿਚ ਹੈ । ਹਰ ਹਰ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਪਾਲ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਰੋਹਮਤ ਖੋਲੇ ਟੱਪੇਗੀ। ਨਹਿਰ ਦੀ ਖਾਲੀ ਪਟੜੀ ਵੇਖੇਗੀ। ਸਮਝੇਗੀ ਮੈਂ ਨਹਿਰ ਪਾਰ ਟੱਪ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਆਪੇ ਮੁੜ ਜਾਏਗੀ। ਜਾਂ ਕਿਤੋਂ ਘਾਹ ਵੱਢਣ ਲਗ ਜਾਏਗੀ! ਅਤੇ ਮੈਂ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬੂਟ ਵਟ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਸਾਹ ਸੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਹੌਂਕ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਅੱਖ ਪੁੱਟੀ ਤਾਂ ਕਾਂਬਾ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਰੇਹਮਤ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੋ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਅਹਿੱਲ ਅਡੋਲ ਖਲੋਤੀ ਸੀ। ਬੁੱਤ ਵਾਂਗ ਖਾਮੋਸ਼ ਇਕ ਟਿੱਕ ਬਿਨਾਂ ਅੱਖ ਝਪਕੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਡਰ ਅਤੇ ਸਹਿਮ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਝਾਲ ਨਾ ਝੱਲ ਸਕਿਆ।ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਅੱਖਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡ ਲਈਆਂ। ਦੋਬਾਰਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਹਿੰਮਤ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ, ਮੇਰੀ ਨਜਰ, ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਮੇਰੀ ਸਤ - ਸਤਿਆ ਸਭ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਖਲੋਣ ਅਤੇ ਇਕ ਟਿੱਕ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਏਨਾ ਘਾਬਰ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਰੇਲੀ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਾਹਸਤਹੀਣ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਲੋਣਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਂਟ ਕਰੋਧ ਵਸ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉਤੇ ਟੁੱਟ ਪੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਏ ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਿਆਰ ਡੇਰੇ ਪਲਮਾ ਪਰੇਮ ਵਸ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਨਜਾਣ ਕੀ ਸਮਝਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਕਈ ਭੈਭੀਤ ਭਿਆਨਕ ਬਣੇ। ਰੂਪ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਜਮਾਨਾ ਸੀ।ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿਦਿਅ ਵਾਲੇ ਕਈ ਤਾਂਤਰਿਕ ਕਈਂ ਥਾਈਂ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦ ਅਤੇ ਉਲਾਦ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਗਾਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਲੀ ਦਵਾ ਕੇ ਕਦਂ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਖੂਨ ਕਰਵਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਏਹੋ ਕਾਂਬਾ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਵੀ ਭਾਰੂ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿਪ ਤਿ ਮੇਰਾ ਲਹੂ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਐਨ ਮੁਮਕਿਨ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਚੀਕ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਵਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਾਰੀਆਂ1 ਦੋ ਕਦਮ ਨਾਪੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੱ ਬੈਠ ਗਈ। ਮੈਂ ਚੰਗਿਆੜ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਪਰ ਡਰ, ਸਹਿਮ, ਕਾਂਬੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਟ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਘੁੱ 141<noinclude>{{rh||141}}</noinclude> 95dwznx3hvqqblzu073wyfibli2ui0q 250 73064 221495 2026-06-15T16:49:07Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆ ਚੁਸਣ ਲਗ ਪਹੁਣ ਮਾਂ ਮਾਈਆ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਲਿਆ ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਸਾਂ। ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਮਹਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਮੇਰੀ ਠੋਡੀ ਥੱਲੇ ਹੱਥ ਰਖ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਆ ਚੁਸਣ ਲਗ ਪਹੁਣ ਮਾਂ ਮਾਈਆ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਲਿਆ ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਸਾਂ। ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਮਹਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਮੇਰੀ ਠੋਡੀ ਥੱਲੇ ਹੱਥ ਰਖ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜਰਾ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲ।” ਉਹਦੇ ਆਖਣ ਵਿਚ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਤਰਲਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ, ਵੇਖਿਆ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਧੂ ਵਰਗੀ ਮਮਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਤਲੀ ਪਿਰਤ ਸਿੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਚੋਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬਦਕਾਰ ਅਵਾਰਾ ਸਮਝਦਾ ਏ !” ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਉਹਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਚੁਲਬੁਲੀ ਠੰਢੀ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਾਂਝਾ ਘੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਚੁੰਮ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਕਾਂਬੇ ਚੁਗ ਲਏ ਸਨ। ਉਸ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਝਾਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਕਿਹਨੂੰ ਦੁਖ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਰੇ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਸਿਰ ਦੁਖਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਆਂ। ਇਸ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੀਂ ਜਿਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ, ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਕੇ ਦਿਲ ਹੌਲਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, 'ਲ' ਦੀ ਭੜਾਸ ਕੱਢ ਸਕਾਂ। ਪਰਵਰਦਿਗਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਵਾਨੀ ਤੱਤੀ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹ ਚੁਕਾਈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਏਥੋਂ ਕਿ ਮੇਹਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਸਿਵਾਏ ਏਸ ਤੋਂ ਕਿ ਉਸ ਮੇਰਾ ਮੂਲ ਤਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡੰਗਰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਖਰੀਦਿਆ। ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਪੂਰੀ ਪਰਾਈ ਦੁਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਪੀੜ ਪਣਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ ਦਿਸਿਆ।ਮੈਂ ਤਰੰਗ ਵਿਚ ਹੋਰ ਝੁੰਮ ਗਈ। ਮੈਂ ਆਨੀਂ ਬਹਾਨੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੈਨੂੰ ਲਣ ਜਾਂਦੀ।ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।ਪਰ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਥੋਂ ਖਿਸਕਣ ਗਾ।ਮੈਥੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਮੈਂ ਕੁਰਲਾ ਉਠੀ, ਤਾਰੇ । ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਉਬਲ ਹਾ ਏ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣ ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਬੋਝ ਉਤਰੇ। 142<noinclude>{{rh||142}}</noinclude> dzbvmeg70zitysstztcgxd23vhwe3cp 250 73065 221496 2026-06-15T16:49:19Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਪ੫੦੦ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਭਗਤ ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਅਗੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਸਾਊ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਤੀ ਸ਼ਰੀਫ ਪਿਉ ਦੀ ਅਸੀ ਦੋ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਸਾਂ-ਵੱਡੀ ਮੈਂ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਰਸੂਲ। ਹੂ-ਬਹੂ-ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਧੂ ਪ੫੦੦ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਭਗਤ ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਅਗੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਸਾਊ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਤੀ ਸ਼ਰੀਫ ਪਿਉ ਦੀ ਅਸੀ ਦੋ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਸਾਂ-ਵੱਡੀ ਮੈਂ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਰਸੂਲ। ਹੂ-ਬਹੂ-ਹੂ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ। ਏਹੋ ਸ਼ਕਲ ਏਹੋ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਏਹੋ ਰੰਗ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭੂਰੇ ਵਾਲ। ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸੁਥਰਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਸੀ ਸਾਡਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਂ ਜੱਨਤ ਨਸੀਬ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੇਲੀਆਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾ ਹੇਠ ਬਾਪ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਰਹੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਬਿਨਾਂ ਮਤਲਬ ਹੀ ਬਾਤ ਦਾ ਬਤੰਗੜ ਬਣਾ ਲੜਾਈ ਛੇੜ ਲੈਂਦੀ। ਮੂੰਹ ਦੀ ਏਨੀ ਤੇਜ਼ ਕਿ ਤੋਬਾ ਖੁਦਾ ! ਮੇਰਾ ਬਾਪ ਸਮਝਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹਦੀ ਵੀ ਦਾਹੜੀ ਫੜਨ ਲਗ ਪਈ। ਤਾਂ ਉਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਘੁੱਟਿਆ ਘੱਟਿਆ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਅਸਲੋਂ ਚੁੱਪ ਹੀ ਸਾਧ ਗਿਆ। ਕਈ ਵਾਰ ਗੁੰਮ ਸੁੰਮ ਬੈਠੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇ ਰਸੂਲ ਬੁਲਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਲੀ ਬਡੇਡਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਵਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਸਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। “ਚੰਦਰੀ ਮਾਤਰ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਸੂਲ ਉਤੇ ਸੋਟੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਲੜਾਕੀ ਏ। ਸੋਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਰਸੂਲ ਦੇ ਕੂਲੇ ਪਿੰਡ ਚੋਂ ਲਹੂ ਸਿੰਮ ਆਇਆ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਰੋਹਮਤ ਦਾ ਗੱਚ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੁਪੱਟ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝੇ ਅਤੇ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ ਰਖੀ, “ਮੈਥੋਂ ਰਸੂਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਵੇਖੀ ਨਾ ਗਈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ‘ਬੀਬੀ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦੀ ਏ ?' ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਟੀ ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਉਹ ਹੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੋਟੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਸੇ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਆ ਗਿਆ।ਬਾਪ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸੋਟੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖੋਹੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਟੀ ਅਤੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਚਪੇੜਾਂ ਉਹਦੇ ਕੱਢ ਮਾਰੀਆਂ। ਬਸ ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪਾਰਾ ਕਪਾਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਿੱਟ ਪਿੱਟ ਕੇ ਗਾਲ ਕੱਢ ਕੱਢ ਕੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ 'ਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। 143<noinclude>{{rh||143}}</noinclude> 9a2cne9xg6vjw1xq0k8jq9g4w23gb37 250 73066 221497 2026-06-15T16:49:35Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੪੫ ॥ ਤੂ ਕਰ ਰਾ ਼ ਧਨਦਾ ਨਹੀ HI ਨੇ ਕੜਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਨਿਕਲ ਜਾ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੰਨਤ ਘਰ ਨੂੰ ਦੋਜ਼ਖ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਏ।ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਮਰਵਾਣੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵਲ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੪੫ ॥ ਤੂ ਕਰ ਰਾ ਼ ਧਨਦਾ ਨਹੀ HI ਨੇ ਕੜਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਨਿਕਲ ਜਾ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੰਨਤ ਘਰ ਨੂੰ ਦੋਜ਼ਖ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਏ।ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਮਰਵਾਣੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵਲ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਪਾਪਣ ਚੜੋਲ ਨੇ ਏਹੋ ਜਹੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਿਹਨੂੰ ਮੇਰਾ ਬਾਪ ਸਹਿ ਨਾ ਕਿਆ। ਉਹ ਚੀਕੀ, ‘ਵੇਂ ਲੋਕੋ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਏ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕਦਾ ਏ। “ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਤੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਝੱਲੇ ਨਾ ਗਏ। ਕਰੋਧ ਵੱਸ ਹੋ ਉਸ ਚੱਕਰ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਬਰਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਸਿਰ ਮਾਰਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਦੋ ਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਉਹ ਸਾਡੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਟੇ ਸਿਰ ਵਿਚੋਂ ਘਰਾਲਾਂ ਲਹੂ ਵੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਟੁੱਟਦੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੋ ਹੀ ਬੋਲ ਕਹੇ, ‘ਮਾਫ ਕਰਿਓ, ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ' '' ਅਤੇ ਬੱਸ ਹਮਤ ਦੀ ਘੁੱਗੀ ਬੱਝ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਮਰੀ ਜੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਵੀ ਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਬਾਪੂ ਦੀ ਲਹੂ ਲਿਬੜੀ ਲੋਥ ਏ। ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਲੂੰ ਲੂੰ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ P ਮੈਂ ਰੇਹਮਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।ਲਾਲ ਬਿੰਬ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਧਾਰੀ ਪਾਣੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਬਿਨਾਂ ਹੰਝੂ ਧਾਰਾਂ ਪੂੰਝੇ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ ਰੱਖੀ, “ਬਾਪੂ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ ਭਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤਰ ਦੇ ਵਸ ਪੈ ਗਏ। ਨਿਤ ਦਿਨ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਰ ਕੁਟਾਈ।ਰਸੂਲ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਸੁੱਕਦਾ ਹੀ ਗਿਆ ਕਿ ਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਅੱਲਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਝ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਚੰਦਰੀ ਨੇ ਝ ਖਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਰਿੱਝ ਰਿੱਝ ਮਰਿਆ। ‘ਹਾ! ਮੇਰਾ " ਅਤੇ ਉਸ ਖਿੱਚ ਕੇ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਅੱਗੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਵੇਂ ਉਸ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੇ ਉਹਦੇ ਲ ਤੇ ਪੱਥਰ ਧਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। 144<noinclude>{{rh||144}}</noinclude> 1o7v1mdtz7bgj5sjxnz3042uouymzfg 250 73067 221500 2026-06-15T17:26:40Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "________________ ਨਿਰੰਜਨ-(ਅਖੀਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ) ਸਚ-ਮੁਚ ! ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੇ ਹੋਰ - ਝੂਠ ? ਨਿਰੰਜਨ-ਮਖੌਲ ਨਾਂ ਕਰੋ ਭੈਣ ਜੀ । ਸੁਮਿਤਰਾ-ਹਛਾ ਭਈ ਮਖ਼ੌਲ ਈ ਸਹੀ । ਨਿਰੰਜਨ-ਉਨਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ। ਸੁਮਿਤਰਾ-ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਸੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਨਿਰੰਜਨ-(ਅਖੀਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ) ਸਚ-ਮੁਚ ! ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੇ ਹੋਰ - ਝੂਠ ? ਨਿਰੰਜਨ-ਮਖੌਲ ਨਾਂ ਕਰੋ ਭੈਣ ਜੀ । ਸੁਮਿਤਰਾ-ਹਛਾ ਭਈ ਮਖ਼ੌਲ ਈ ਸਹੀ । ਨਿਰੰਜਨ-ਉਨਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ। ਸੁਮਿਤਰਾ-ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਭਲਾ ? ਨਿਰੰਜਨ=oh ! lucky (ਵਾਹਵਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਿਸਮਤ) ਸੁਮਿਤਰਾ--ਪਰ ਇਕ ਗਲ ਏ । ਨਿਰੰਜਨ—(ਉਤਾਵਲਾ ਹੋਕੇ) ਕੀ ? ਸਮਿਤਰਾ-ਥੋੜੀ ਟੇਡੀ ਗਲ ਏ। ਨਿਰੰਜਨ—(ਕਾਹਲਾ ਪੈਕੇ) ਛੇਤੀ ਦਸੋ ਭੈਣ ਜੀ ! ਰੰਗ ਵਿਚ ਭੰਗ ਨਾਂ ਪਾਓ। ਸੁਮਿਤਰਾ - ਜ਼ਰਾ ਝੁਕ ਝੁਕ ਕੇ) ਤੁਸੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿੰਨਾਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਨਿਰੰਜਨ—ਬਹੁਤ ਹਛੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰ............. ਸੁਮਿਤਰਾ—ਜੇਰਾ ਕਰੋ, ਕਾਹਲੇ ਨਾਂ ਪਵੋ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦਸਦੀ ਹਾਂ । ਨਿਰੰਜਨ—(ਹੋਰ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਕੇ) ਕਾਹਲਾ ਕਿੰਕਨ ਨਾਂ ਪਵਾ ? ਸਮਿਤਰਾ-ਹਫਾ ਸੁਣੋ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਅਸੀ ਨਕਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ । ਨਿਰੰਜਨ=oh ! never mind [ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ] ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲਾਂ ਚੋਂ ਗਲ ਸੀ । ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਸ਼ਾ ਚਾਹੀਦੀ ਏ ਤੇ ਬਸ ! ਉਸ਼ਾ; ਨੌ ਜਵਾਨ, ਉਮਰ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ, ਖੂਬਸੂਰਤ, -੧੧--<noinclude></noinclude> gk044lwohk62467yt2qgssf141qd4vs 250 73068 221501 2026-06-15T17:28:14Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "________________ ਹਸੂੰ, ਹਸੂੰ ਕਰਦਾ ਚੇਹਰਾ, ਨਿਖਰੇ ਹੋਏ ਅੰਗ, ਫਬਵੀਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਣੀ, ਮੁਸਕਰਾਂਉਂਦੀ ਹੋਈ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੁਮਿਤਰਾ-[ਉਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਤਕ ਕੇ] ਲਓ ਫਿਰ, ਜੇ ਓਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜੇ, ਤਾਂ ਓਹ ਤੇ ਆ ਗਈ ਜੇ । ਨਿਰੰਜਨ—(ਹਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਹਸੂੰ, ਹਸੂੰ ਕਰਦਾ ਚੇਹਰਾ, ਨਿਖਰੇ ਹੋਏ ਅੰਗ, ਫਬਵੀਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਣੀ, ਮੁਸਕਰਾਂਉਂਦੀ ਹੋਈ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸੁਮਿਤਰਾ-[ਉਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਤਕ ਕੇ] ਲਓ ਫਿਰ, ਜੇ ਓਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜੇ, ਤਾਂ ਓਹ ਤੇ ਆ ਗਈ ਜੇ । ਨਿਰੰਜਨ—(ਹਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਠ ਕੇ) ਗੁਡ ਮਾਰਨਿੰਗ ਮਿਸ ਊਸ਼ਾ ਉਸ਼ਾ-ਗੁਡ-ਮਾਰਨਿੰਗ ! ਸੁਮਿਤਰਾ—(ਮਖ਼ੌਲ ਨਾਲ) ਜੀ ! ਸਾਡੀ ਵੀ ਗੁਡ-ਮੋਰਨੀ ! ਉਸ਼ਾ ਜੀ ! ਉਸ਼ਾ-(ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ) ਬਹੁਤ ਹਛਾ ! ਤੁਸੀ ਤੇ ਪਿਛੇ ਈ ਰਹਿ ਗਏ ? ਸੁਮਿਤਰਾਂ-ਹਾਂ ਜੀ ! ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਕੌਣ ਪੁਛਦਾ ਏ ? ਉਸ਼ਾ--'ਕੁਝ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇਛਾ ਨਾਲ) ਕਿਉਂ ? ਸੁਮਿਤਰਾ--ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀ ਉਸ਼ਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਬੈਠੇ ਹਾਂ । ਕੇਸ਼ਾ-[ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ] ਵਧਾਈ ? ਸੁਮਿਤਰਾ—ਹਾਂ ਜੀ ਵਧਾਈ ! ਨੀਂਗਰ-ਚੰਦ ਨਾਲ ਮਿਕਾਸ ਦੀ ਵਧਾਈ । ਉਸ਼ਾ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਮਾਂਦੀ ਹੋਈ ਨਿਰੰਜਨ ਵਲ ਤਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਨੀਵੀਂਆਂ ਅਖਾਂ ਭਰੀ ਸ਼ਰਮਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਉਸ਼ਾ ਨੀਵੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਕਰੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੁਮਿਤਰਾਂ--[ਉਠਦੀ ਹੋਈ] ਲਓ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਭੁਲ ਨ ਜਾਣਾ। ਨਿਰੰਜਨ ਤੇ ਉਸ਼ਾ-[ਇਕਠੇ] ਕਿਉਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਹੋ ? ਸੁਮਿਤਰਾ--(ਮਖ਼ੌਲ ਨਾਲ) ਜਿਥੇ ਸਾਡੀ ਲੋੜ ਏ। ਉਸ਼ਾ-ਤੇ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ? -92-<noinclude></noinclude> r2pr74fgqgdhzm6mo8l57c2vbj3a9am 250 73069 221502 2026-06-15T17:35:57Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਖੇਡਾਂ ਖਲਾ ਘਾਸਰਾ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਮੁਨਿਆਰੀ ਵੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਝਕੀਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਟੜੇ ।<br> {{gap}}ਸੱਤ ਵਜੇ ਲੋਕ ਫਿਰ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਬੱਚੇ ਬੁਢੇ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦ ਨੱਢੇ ਨੱਢੀਆਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਸਨ।<br> {{gap}}ਸਟੇਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੱਕ ਛੇ ਸੱਤ ਸੌ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿੰਨੇ ਸਾਊ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ - ਮਰਦ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਸਭ ਰਲ ਮਿਲ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਂਤ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਡੋਲ ਬੜਾ ਜੰਮ ਕੇ ਨਾਟਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਇਕ ਵਜੇ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਨਾ ਕੋਈ ਹੱਲਾ ਗੁੱਲਾ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਹੀ ਤੁਰ ਗਏ। ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਬੰਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਾਤ ਏਥੇ ਹੀ ਕੱਟਣੀ ਸੀ ਜਾਂ ਜਿਨਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿੱਤਾ : ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਥੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਨਹਾ ਧੋ ਕੇ ਦੋਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਠੀਕ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਏਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੇ ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਏ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੀ। ਸਭ ਸਾਥੀ ਇਕ ਇਕ ਦੋ ਦੋ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਤਾਬਕ ਚਲੇ ਗ਼ਏ|<br> {{gap}}ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੋ ਸਾਥੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਪਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੌਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਥੇ ਹੀ ਸੀ। ਪਣ ਚੱਕੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਛੱਤ ਪੂਰੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਚੁਬਾਰਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਦੋਹਰੀ ਛੱਤ ਸੀ - ਹੇਠਾਂ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਉਪਰ ਟੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ।<br> {{gap}}ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਅਜੇ ਬਿਸਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਗੜਵੀ ਭਰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਆ ਗਿਆ।<br> {{gap}}“ਉੱਠੋ ਸਾਥੀਓ, ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋਵੋ। ਚਾਹ ਤਿਆਰ ਏ।” ਚੱਕੀ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ਗੜਵੀ ਰੱਖ ਹੇਠਾਂ ਚਾਹ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜਿਹੜਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਚਾਹ ਲੈ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ।<noinclude>{{rh||177}}</noinclude> 75tw8p0myntashfecrn4xynjlwmhu4v 250 73070 221503 2026-06-15T17:53:00Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਕੁੱਝ ਬੋਝ ਸੀ।<br> {{gap}}ਅਸੀਂ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਉਚੀ ਡਿਉੜੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਲੰਘ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਖੁਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੰਦਰ ਦੀ ਛਬ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਚੌੜੇ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨੀ ਪਾਸੀਂ ਬਰਾਂਡੇ ਸਨ, ਖੱਬੇ ਸੱਜੇ ਦੋਹਾਂ ਬਰਾਡਿਆਂ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਛੇ ਥੰਮ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਰਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜੇ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਥੜੇ ਤਿੰਨ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਚੇ ਸਨ। ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਖੁਲਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੂੰਜੇ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਲੰਗਰ ਖਾਨਾ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਅੱਗੇ ਵੱਡੇ ਤਖਤ ਪੋਸ਼ ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਸਬਜੀ ਭਾਜੀ ਚੀਰ ਲੰਗਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।<br> {{gap}}ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬੰਦੇ ਬੈਠੇ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬੀੜੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਨ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਪੂਰਾ ਘਰ ਭਰਿਆ ਭਰਿਆ ਲਗਦਾ ਸੀ।<br> {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਥੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਇਕ ਗੱਭਰੂ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆਇਆ ਜਿਹਦੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਸਾਲ ਸਵਾ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<br> {{gap}}ਨੇੜੇ ਆ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਹੈਲੋ ਕਹਿ ਕੇ ਹੱਥ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਬੰਦਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਸਾਂ। ਆਓ।” ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।<br> {{gap}}ਦੋ ਪੌੜੀਆ ਤੀਜਾ ਪੈਰ ਬਰਾਂਡਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਸਜੇ ਸੰਵਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਟੇਬਲ ਅਤੇ ਕੋਈ ਡੋੜ ਦਰਜਨ ਕੁਰਸੀਆਂ ਬੜੇ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਟਿਕਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਗਲੀਚਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<br> {{gap}}ਹਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਣਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਉਥੇ ਰਿਵਾਜ ਹੈ ਕਿ ਜੁੱਤੀ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਜੁੱਤੀ ਘਰ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂ ਚੋਖੀ ਦੂਰ ਜਿਥੋਂ ਘਰ ਦੀ ਹੱਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਏ ਉਚੇਚੀ ਬਣਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਬਣਾਈ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਲਾਹੁਣੀ ਪੈਂਦੀ ਏ।<br> {{gap}}ਅਸੀਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਘਾਟ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਅੱਗੇ ਜਿਥੋ ਹਵੇਲੀ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਹਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ<noinclude>{{rh||179}}</noinclude> ju7m5duv3b25xkvxr41c0o8px43l4pm 250 73071 221504 2026-06-15T18:04:48Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਾਹ ਆਏ ਸੀ। ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਟੇਬਲ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਫੇ ਤੇ ਬਿਠਾ ਬੱਸ ਏਨਾ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ, “ਰਾਤ ਕੇਹੋ ਜਹੀ ਲੰਘੀ ?” ਅਤੇ “ਬੈਠੋ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ।” ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।<br> {{gap}}ਮੈਂ ਕਮਰੇ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ। ਸਾਹਮਣੀ ਕੰਧ ਉਤੇ ਲੈਨਿਨ ਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਸਟਾਲਨ ਦੀਆਂ ਫੁਲ ਸਾਈਜ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਲਾਕ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਾਭਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਅਜੇ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ, ਟੈਗੋਰ, ਗੋਰਕੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਤਿੰਨ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਹਿਸਾਬ ਲਾਇਆ ਕਿ ਏਸ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਿਆਸੀ ਸਮਾਜੀ ਤੈਹਜੀਬੀ ਸਗੋਂ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸੁਲਝਿਆ ਇਨਸਾਨ ਏ।<br> {{gap}}ਉਹ ਅੰਦਰ ਆਇਆ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਕੋਲ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਬੱਚਾ ਫੜਾਣ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠਦਿਆਂ ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਬੁਲਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ।<br> {{gap}}ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੋ। ਚਾਹ ਆਉਂਦੀ ਏ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ।” ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। “ਸੌਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਠੀਕ ਸੀ ?” ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੀਕ ਸੀ।”<br> {{gap}}ਏਨੇ ਨੂੰ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਨੌਜਵਾਨ ਚਾਹ ਦੀ ਟਰੇ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਟਰੇ ਟੇਬਲ ਤੇ ਰੱਖੀ। ਮੁੜਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਮੇਲਾ ਰਾਮ, ਪੂਜਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇ।”<br> {{gap}}ਤਾਂ ਮੇਲਾ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆ ਰਹੇ ਹਨ” ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।<br> {{gap}}ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੋਈ ਗੱਲ ਛੇੜਨ ਹੀ ਲਗਾ ਸੀ ਕਿ ਅਤੀ ਸੁੰਦਰ ਸੁਆਣੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਜਿਹਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਮਰਾ ਹੀ ਮਹਿਕ ਗਿਆ।ਉਹ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਪਲੇਟ ਰੱਖਦਿਆਂ ਚਾਹ ਪਾਣ ਲਈ ਕੇਤਲੀ ਫੜ ਪਿਆਲੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿ ਉਹਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸਾਹਮਣੀ ਕੁਰਸੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕਿਹਾ, “ਬੈਠੋ ਪੂਜਾ, ਮੈਂ ਚਾਹ ਪਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਕੁਰਸੀ ਉਤੇ ਬਹਿ ਗਈ ਜਿਸ ਵੱਲ ਉਹਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਪਿਆਲੀਆਂ<noinclude>{{rh||180}}</noinclude> 209xmjubb67y3jrf7oyw2lwrjflq71v 250 73072 221507 2026-06-15T18:19:01Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" />{{center|<h3>ਚਿੱਠੀ</h3>}} {{center|<h3>ਬਿਨ ਸਿਰਨਾਵੇਂ</h3>}}</noinclude><br> <br> <br> <br> ਮੇਰੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਉਦਾਸ ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਜੀਵਨ ਪੰਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਕ ਤੇ ਖੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੱਧਮਸਤ ਮੁਟਿਆਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਾਹ ਸਾਹ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਰਿਣੀ ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਖੇੜਾ ਇਹ ਮਹਿਕ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਕੁੱਝ ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਸੁਖਾਵੇਂ ਦਿਨ ਅਭੁੱਲ ਹਨ ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਵਿਛੋੜਾ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਪੀੜ ਸੋਮਾਂ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਏ। ਤੇਰਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿੱਛੜ ਜਾਣਾ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਰੋਗ ਤੇ ਪੀੜ ਹੀ ਪੀੜ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਅਪਣੱਤ ਭਰੇ ਕੁਝ ਪਲ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਰੁੱਖੀ ਪੂਰੀ ਰੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਿੱਘਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਨ।<br> {{gap}}ਮੇਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਕੱਲਰ ਥੋਹਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਦੱਬੜੀ ਤੇ ਕਈ ਡੂੰਘੀਆਂ ਝਰੀਟਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਨ ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਤਾਂ ਦੱਬੜੀ ਦੇ ਬੰਨੇ ਹੀ ਕਰਾਹ ਸੁੱਟੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਦੇ ਵਹਿਣਾ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਾਸੇ ਪਾ ਲਏ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੀਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਪਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਮਾਰੂ ਪੀੜ ਸਿਤਾਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਟੂਨਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਏਂ। ਤੈਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ । ਤੇਰੀ ਨਵੀਂ ਵਸਾਈ ਦੁਨੀਆਂ। ਤੇਰਾ ਘਰ ਤੇਰਾ ਵਰ । ਧਿੜਕਣ ਜਾਂ ਘਬਰਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਕਾਂਬੇ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਕ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਪਤਾ - ਥੌਹ ਟਿਕਾਣਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਣਾ, ਏਸੇ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਿਨ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਥੋਹ ਟਿਕਾਣੇ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ।<br> {{gap}}ਫਿਰ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਫੈਦਾ ? ਕਿਉਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ? ਇਸ ਦੇ ਭੀ<noinclude>{{rh||146}}</noinclude> ams4i0xp3wx5xr5a55rzsx10v6um2if 250 73073 221511 2026-06-15T18:36:41Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{gap}}ਉੱਨੀ ਸੋ ਸੰਤਾਲੀ (1947) ਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੋਝੀ ਵੰਡ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਪਰਵਾਰ ਬੇਆਸਰਾ ਬੇਘਰ ਬੇਦਰ ਕੀਤੇ। ਉੱਜੜੇ ਉੱਖੜੇ ਲੋਕ ਕੁੱਲੀ ਜੁੱਲੀ ਰੋਟੀ ਲੰਗੋਟੀ ਲਈ ਭਟਕਣ ਲਗੇ। ਲੱਖਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬੇਦੋਸ਼ ਨਰ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਜੂਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਡੋਹਲਿਆ ਗਿਆ। ਲੱਖਾਂ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਖੁੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਯਾਰ ਰਾਮ ਖਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਸਭ ਖੁੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਜਦ ਮੈਂ ਬਾਲਪਨ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਟੱਪ ਸਤਾਰਵੇਂ ਅਠਾਰਵੇਂ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਕੁੱਝ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਚਦੇ ਬੇਹਿੱਸ ਹੈ ਅਗਵਾਈ ਛੱਡ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਾਨਦਾਨੀ ਬੇੜੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਲਾਹਾਂ ਨੇ ਬੇੜੀ ਦੇ ਪਤਵਾਰ ਸੰਭਾਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਘਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਸਮਝਿਆ।<br> {{gap}}ਬਚਪਨ ਦੇ ਬੀਤੇ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਚੋਖੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਲੰਘੇ ਸਨ, ਬੇਫਿਕਰੀ ਦਾ ਪੰਧ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਖਾਵੇਂ ਦਿਨ ਇੰਝ ਲੰਘ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਟਰੇਲਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਦੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਚੱਕਰ ਚੂੰਢੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਛੇ ਚੱਕਰ ਉੱਡਦਾ ਬੰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਏ ਪਰ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡੋਲਦਾ ਚਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਕਰਾਂਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਏ। ਐਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਚਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਅਥਾਹ ਚਾਨਣ ’ਚੋਂ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਡਿੱਗਾ ਸਾਂ।<br> {{gap}}ਰੋਟੀ ਲੰਗੋਟੀ ਦੇ ਸੈਹਿੰਸੇ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਮਜੂਰੀ ਛੜੀ ਛਾਬੜੀ ਚੁਕਾਈ। ਕਹੀ ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪਾਈ। ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬੁਨਕਰ ਬਣ ਖੱਡੀ ਵੀ ਖੜਕਾਈ ਤੇ ਤਾਣੇ ਵਿਚ ਪੇਟਾ ਪਾਇਆ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਉਲਝੀ ਤਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਆਗੂਆਂ ਉਥੋਂ ਭੀ ਪੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਲ ਦੀ ਜੰਘੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਖੇਤੀ ਕਿੱਤਾ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ ਪਰ ਲਾਣੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਲੂਕ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਪਣੱਤ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅੰਗਰੇਜ ਗੋਰਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕਾਲੇ ਅਫਰੀਕਨ ਹਬਸੀ ਗੁਲਾਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕੰਜਰੀ ਨੂੰ ਪੀਹਣਾ ਔਖਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੀ ਪਰ ਸਿਰ ਪਈ ਨਿਬਾਹੁਣੀ ਤਾਂ ਪੈਂਦੀ ਈ ਏ।<br> {{gap}}ਉਮਰ ਖੇਡਣ ਮੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਤੇ ਖਾਣ ਰੰਡਾਣ ਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਖੁੱਸ ਗਿਆ<noinclude>{{rh||148}}</noinclude> bmfodigsp3bc8y0tmabn74p70qbt3s1 250 73074 221514 2026-06-15T18:52:48Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>ਦਹੀਂ ਦੀ ਡੱਬੀ ਖੋਹਲ ਕੇ ਸਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।<br> {{gap}}ਮੈਂ ਬਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਤਾਂ ਕੀਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਜਬਾਨ ਤੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਕੱਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰਜੇ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਵਰਜਦਿਆਂ। ਮੈਂ ਚਾਹ ਦਾ ਇਕ ਘੁੱਟ ਭਰਿਆ ਤੇ ਝਿੱਜਕ ਤੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂ।”<br> {{gap}}“ਦੱਸੋ”<br> {{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਪਰਾਉਂਠੇ ਚੋਪੜੀ ਰੋਟੀ ਘਿਉ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੁਖਾਂਦਾ।”<br> {{gap}}“ਕਿਉਂ ?”<br> {{gap}}“ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਏ ਅਤੇ ਇਹ ਤਲੀ ਤੜਕੀ ਚੀਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਏ।”<br> {{gap}}“ਬੱਸ ਬੱਸ”, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਟੋਕਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਠਰੰਮੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੀਦੀ ਦੇ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਤ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਸਾਫ ਸਾਫ ਤੇ ਠੇਠ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਚੌਂਕੇ ਵਿਚ ਦੋ ਪੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਏਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪ ਚਾਹ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ।”<br> {{gap}}ਤੇਰੀ ਇਸ ਸਾਫ ਸਪਾਟ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਝਿਜਕ ਟੁੱਟੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਆਪਣੇਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ।<br> {{gap}}ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ ਤੇ ਆਖਿਆ ਮੈਂ ਦੀਦੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਿਹਾ ਏ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਆਦਰ ਅਤੇ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਹ ਵਿਚ ਵਖੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ। ਸਗੋਂ ਛੋਟਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ।<br> {{gap}}ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੈਦ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਥੋਂ ਸਾਲ ਸਵਾ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇਂਗੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਮੈਂ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਤੇਰੀ ਸੂਝ, ਤੇਰੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ।<br> {{gap}}ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਝਿਜਕਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਏਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੇਰਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇ।”<br> {{gap}}ਅਤੇ ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਸੀ, “ਮੈਂ ਕੋਈ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਨੌਕਰ ਜਾਂ<noinclude>{{rh||153}}</noinclude> e0axloav542a4i2uxf36aq1rbve8a2n 250 73075 221519 2026-06-15T19:01:30Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" />{{center|<h3>ਮਮਤਾ</h3>}}</noinclude><br> <br> <br> <br> {{gap}}ਪਿੱਠ ਪਿਛੋਂ ਆਈ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੌਂਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਬੇਸੁਰਤੀ ਮੇਰੀ ਬੇਖਿਆਲੀ ਨੂੰ ਝੁਣ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਤੋੜਿਆ। ਮੈਂ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਸੂਏ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉਤੇ ਕਾਜੀ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਚੋਖੀ ਦੂਰ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹ ਮੈਂ ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ ਸਾਂ ਉਹ ਪੰਧ ਕੋਈ ਪੌਣੇ ਦੋ ਮੀਲ ਸੀ।<br> {{gap}}ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਪਿੰਡੋਂ ਨਿਕਲ ਸੜਕ ਉਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੜਕ ਪੈ ਛਿਪਦੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ – ਐਵੇਂ ਬੇਮਤਲਬ ਬੇਖਿਆਲੀ ਵਿਚ ਹੀ। ਅਤੇ ਖੋਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਖੂਹ ਕੋਲ ਰੁਕਣਪੁਰ ਵਾਲੇ ਝਾਲ ਦੇ ਪੁਲ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਪਟਦੇ ਸੂਏ ਦੀ ਉਚ ਪਟੜੀ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਂ। ਇਹ ਪੈਂਡਾ ਮੈਂ ਸੁੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਦਿਨ ਨੀਂਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਪੌਣਾ ਮੀਲ ਪਿਛਾਂਹ ਰੁਕਣਪੁਰ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਦੀ ਝਾਲ ਦੇ ਗੜਕ ਗੜਕ ਕੇ ਡਿਗਦੇ ਸ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਸ਼ੂਕਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੜਾਕ ਨੇ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ ਨੀਂਦੋ ਨਾ ਜਗਾਇਆ।<br> {{gap}}ਏਸ ਪਾਸੇ ਏਸ ਥਾਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਮਤਲਬੋਂ ਹੀ ਏਨਾਂ ਲੰਬਾ ਪੈਂਡਾ ਮਾਰ ਏਧਰ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ? ਕੀ ਕੰਮ ਸੀ ? ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਥੇ ਜਾਣਾ ਸੀ ?<br> {{gap}}ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਜੋ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਕੁਰੱਖਤ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਟਕਰਾਂਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ ਨੀਲੋਂ ਨਾ ਜਗਾਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।<noinclude>{{rh||162}}</noinclude> nah90wua42s3rzuj0qfddi09re1und8 250 73076 221520 2026-06-15T19:14:43Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>ਦੀ ਮਈਅਤ ਦਾ ਅੰਗ ਅੰਗ ਉਹਦੇ ਰੱਤੇ ਰੰਗ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੱਤੀ ਗਈ।<br> {{gap}}ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਰਛੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਵਿੰਨਿਆ ਹੋਵੇ, ਚਾਕੂ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਹਿਆ ਹੋਵੇ।<br> {{gap}}ਪੱਕੇ ਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਭਰੇ ਹੱਥ, ਮਮਤਾ ਮੋਹ ਭਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥ ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਮਰੀਅਮ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜਦੇ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੀ ਮਰੀਅਮ ਖੁਸ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ।<br> {{gap}}ਸਾਊ ਸਹਿਰਦ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਨੇ ਦੁਖ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਮਰੀਅਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਲੀਰ ਸਾੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਬਣਾ ਜਖਮ ਵਿਚ ਪਾ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਗਿੱਲਾ ਕੱਪੜਾ ਕਰ ਮੂੰਹ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਲਹੂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ।<br> {{gap}}ਪਰ ਦੁਖਿਆਰੀ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਪੱਟੀ ਕੌਣ ਬੰਨੇ ? ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਰਿਸਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੂੰਝੇ ?<br> {{gap}}ਦੁਪਹਿਰ ਢਲੇ ਜਦ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਕਬਰ ਉਤਾਰ ਮਿੱਟੀ ਪਾਣ ਲਗੇ ਤਾਂ ਬਿਹਬਲੀ ਹੋਈ ਮਰੀਅਮ ਡੂੰਘੀ ਕਬਰ ਵਿਚ ਜਾ ਡਿਗੀ। ਉਹਨੂੰ ਗਸ਼ ਤੇ ਗਸ਼ ਪੈ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕਬਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਪਾ ਕਬਰ ਪੂਰੀ ।<br> {{gap}}ਮਰੀਅਮ ਦਾ ਰੋਣਾ ਇਕ ਦਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਦੁੱਖ ਦੇ ਲਾਂਬੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅੰਦਰੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਫੂਕ ਸੁੱਟੇ ਸਨ। ਉਹ ਗੁੰਮ ਸੁੰਮ ਕਬਰ ਦੀ ਪਵਾਂਦੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਸਾਊ ਤੇ ਹਮਦਰਦ ਸੁਆਣੀਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਦਮ ਦਿਲਾਸੇ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਮਰੀਅਮ-ਹੂੰ ਨਾ ਹਾਂ, ਚੁੱਪ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿੱਲ ਹੋਵੇ। ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਰੁੱਖੇ ਉਧੜ ਗੁਦੜੋ ਹੋ ਜੋਗਣਾ ਵਾਂਗ ਗਲ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਸਨ।<br> {{gap}}ਦਰਦ ਤੇ ਪੀੜ ਦੀ ਮਾਰੀ ਵਿਯੋਗਨ ਜੋਗਣ ਮਰੀਅਮ ਅੱਜ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਪੱਟੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿੱਲੀ ਸੀ। ਲਹੂ ਅਜੇ ਵੀ ਰਤਾ ਰਤਾ ਸਿੰਮਦਾ ਸੀ। ਕੋਮਲ ਕਲਾਈਆਂ ਉਸ ਚੂੜੀਆਂ ਭੰਨ ਅਰਕਾਂ ਤੱਕ ਛਿੱਲ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੀ ਵੀਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਝਰੀਟਾਂ ਵਿਚ ਲਹੂ ਸਿੰਮ ਕੇ ਖਰੀਂਢ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਗੁੰਮ ਸੁੰਮ ਕਬਰ ਦੀ ਪਵਾਂਦੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਨਾ ਅੰਨ ਨਾ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਮੀਆਂ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਕਬਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਕੁਰਾਨ ਪਾਕ ਤੋਂ ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਚਾਚੀ ਚਾਂਬ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਵਾਣੀਆਂ ਮਰੀਅਮ ਦੇ ਦਵਾਲੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। ਚੋਖੇ<noinclude>{{rh||169}}</noinclude> nab5kgm8tmwzyb530u7u9h82srbsweq 250 73077 221521 2026-06-15T19:28:13Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 221521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" />{{center|<h3>ਦਿਪਾਲੀ</h3>}}</noinclude><br> <br> <br> <br> {{gap}}ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਏ ਅਤੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਰੋਵਰ ਏ। ਬੜੀ ਹੀ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਅਤੇ ਬੜੀ ਇਕਾਂਤ ਸ਼ਾਂਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਗੋਡੇ ਗੋਡੇ ਉਚੀ ਕਾਲੇ ਕੱਟਵੇਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਕੰਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਏ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਚੌਥੀ ਬਾਹੀ ਵਲ ਪਰਕਰਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਬਰਾਂਡਾ ਏ ਜਿਹਨੂੰ ਯਾਤਰੀ ਸਰਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹੀਆਂ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਏਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਹਾਰ ਦੀ ਆਮਦ ਤੇ ਇਕ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਏ ਅਤੇ ਏਸ ਮੇਲੇ ਉਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਨਾਟਕ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੋ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸੀ - ਦਿਨ ਵਿਚ ਜਲਸਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਟਕ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਅਸੀਂ ਛੋਟੀ ਪਰਬਤੀ ਬਸ ਤੋਂ ਉਤਰੇ। ਜਿਥੋਂ ਅਸਾਂ ਬਸ ਛੱਡੀ ਉਥੋਂ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਇਕ ਡੇਢ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੇਠਾਂ ਖੱਡ ਵਿਚ ਸੀ।<br> {{gap}}ਇਕ ਛੋਟੇ ਜੇਹੇ ਪਰ ਪਹਾੜ ਪੱਖੋਂ ਚੰਗੇ ਬਜਾਰ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਘਾਟੀ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਲਗੇ, ਉਧਰ ਨੂੰ ਜਿਧਰ ਮੇਲਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਉਚੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਢਾਕ ਉਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਚੀ ਚੋਟੀ (ਟੀਸੀ) ਤੇ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਕਿਲਾ ਬੜਾ ਭੇਦ ਭਰਿਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਖਸ਼ ਵਾਸਾ ਜਾਂ ਭੂਤ ਬੰਗਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੂਰ ਮੇਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਤਲਾ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਮਰਤਬਾਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਬੀਰ ਬਹੁਟੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨੌਲੜੀਆ<noinclude>{{rh||175}}</noinclude> lhlfge0mxv5d19rm564k692if6m1z31 250 73078 221542 2026-06-16T02:36:58Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੀ ਪਰ ਦੇਵ ਭਣਾ ਘਰ ਦ ਮੈਚ ਹੀ ਆਈਆਂ। ਦਵ ਬਲਵੰਤ ਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ। {{gap}}ਨਿੱਕੇ ਅਜੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਨੌਵੀਂ, ਕੋਈ ਅੱਠਵੀਂ ਕੋਈ ਸੱਤਵੀਂ। ਫਿਰ ਦਸ- ਦਸ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰ ਨਿੱਕੇ ਦੋ ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 221542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਸੀ ਪਰ ਦੇਵ ਭਣਾ ਘਰ ਦ ਮੈਚ ਹੀ ਆਈਆਂ। ਦਵ ਬਲਵੰਤ ਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ। {{gap}}ਨਿੱਕੇ ਅਜੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਨੌਵੀਂ, ਕੋਈ ਅੱਠਵੀਂ ਕੋਈ ਸੱਤਵੀਂ। ਫਿਰ ਦਸ- ਦਸ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰ ਨਿੱਕੇ ਦੋ ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ ਵੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। {{gap}}ਕੰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੁਲਗ ਸਨ। ਬੱਸ ਕੁੜੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ। ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਉਹਨੂੰ ਰੂਪੀ ਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ ਨੂੰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹੀ ਇਕ ਪਿੰਡੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋ ਗਏ- ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਦੋ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸਜ- ਧਜ ਅਤੇ ਠੁੱਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਲਏ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਹੁਣ ਫਿਕਰ ਸੀ ਰੂਪੀ ਦਾ। ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਰ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਰੂਪੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪੀਲੇ ਕਰ ਮੈਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਵਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਕੁੜੱਤਣ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸੁਲਘਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਕਦੋਂ ਮਘ ਪਵੇ। ਪਰ ਇਸ ਕੁੜੱਤਣ ਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਵਰਗੀ ਸੁਲਝੀ ਤਰੀਮਤ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੇਤ ਬੰਨੇ ਜਾਂ ਡੰਗਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਹੀ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸ ਰਹੀ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਹਵਾ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸੁਲਘਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਭਾਂਬੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਵੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਰ ਲੱਭੋ। ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਅੱਗੋਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਆਪੇ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੂਪੀ ਵਾਲਾ ਮਸਲਾ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਰੁਪਿੰਦਰ ਟੀਚਰ ਸੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਕ ਟੀਚਰ ਸੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ 58 - ਬੜਾ ਬਣਦਾ<noinclude>{{rh||58}}</noinclude> 7udozxcjj2zx9my00l0tslrxweemjpd 221548 221542 2026-06-16T02:56:03Z Kaur.gurmel 192 221548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਸੀ ਪਰ ਦੇਵ ਭਣਾ ਘਰ ਦ ਮੈਚ ਹੀ ਆਈਆਂ। ਦਵ ਬਲਵੰਤ ਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ। {{gap}}ਨਿੱਕੇ ਅਜੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਨੌਵੀਂ, ਕੋਈ ਅੱਠਵੀਂ ਕੋਈ ਸੱਤਵੀਂ। ਫਿਰ ਦਸ- ਦਸ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰ ਨਿੱਕੇ ਦੋ ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ ਵੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। {{gap}}ਕੰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੁਲਗ ਸਨ। ਬੱਸ ਕੁੜੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ। ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਉਹਨੂੰ ਰੂਪੀ ਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਤੇਜ ਨੂੰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹੀ ਇਕ ਪਿੰਡੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋ ਗਏ- ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਦੋ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸਜ- ਧਜ ਅਤੇ ਠੁੱਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਲਏ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਹੁਣ ਫਿਕਰ ਸੀ ਰੂਪੀ ਦਾ। ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕਰ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਰੂਪੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪੀਲੇ ਕਰ ਮੈਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਵਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਕੁੜੱਤਣ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸੁਲਘਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਕਦੋਂ ਮਘ ਪਵੇ। ਪਰ ਇਸ ਕੁੜੱਤਣ ਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਵਰਗੀ ਸੁਲਝੀ ਤਰੀਮਤ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਵੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੇਤ ਬੰਨੇ ਜਾਂ ਡੰਗਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਹੀ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸ ਰਹੀ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਹਵਾ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸੁਲਘਦੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਭਾਂਬੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇ। {{gap}}ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਵੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਰ ਲੱਭੋ। ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਅੱਗੋਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਆਪੇ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੂਪੀ ਵਾਲਾ ਮਸਲਾ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਰੁਪਿੰਦਰ ਟੀਚਰ ਸੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਕ ਟੀਚਰ ਸੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ - ਬੜਾ ਬਣਦਾ<noinclude>{{rh||58}}</noinclude> lysse4tp17zh2wof0y0zp5a2fhygwtl