ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 7004 222890 192585 2026-06-21T16:45:42Z Satdeep Gill 13 222890 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਧੁਪ ਤੇ ਛਾਂ |Language=pa |Volume= |Author=ਬਾਬੂ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰ ਜੀ |Translator=ਸ: ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਭਾਰਤ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=ਕਵਰ 2=ਕੋਲੋਫੋਨ 3=3 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} j48ll4z7hocabbzmo418stefod5jv7x 250 19417 222869 222868 2026-06-21T11:59:25Z Parmjit kaur rao 477 222869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੭੪)}}}}</noinclude>________________ {{gap}}ਹੋਯ 'ਲੇਟਦੀ ਸਾਰਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਹੋਈ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ! ਲੋਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹੋਨਗੇ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਂਉਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ॥" {{gap}}ਓਹ ! ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ, ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਕੇ ਬਹ ਗਈ, ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾਨੀਏ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਹਾਯ ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਕਸ਼ਟ ਝਲੱਨ ਤੇ ਅੰਤ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ,ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਹੁਨ ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੇਖਾਗੀ ਪਰ ਵਾਹ! ਮੇਰੇ ਕਰਮੋ ! ਚੰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜੇ । {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕਦੀ ਘਬਰਾਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਉਠ ਬੈਂਹਦੀ ਜਦ ਰੋਦਿਆਂ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ । ਓਹੋ ! ਇਹ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਘਨੇ ਰੁਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਜੇੜੀ ਪਸ਼ੂਮੁਖਾਬਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਓਨਾਂ ਉੱਚ ੨ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੇ ਦੂਰੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਡਾਡੇ ਭੰਗ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨਾ ਪਿਆ, ਭਾਵੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਤੇਰੀਆਂ ਮੋਚਾਂ ਸੋਚ ਆਂ ਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਉੜਾਏ ਪਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦ ਹ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਿਆ, si ਘਬਰਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ! ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ 'ਏਖੋ ਮੁੜਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੋਂ ਚਲ ਜਾਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹ ਡਰਾਂਓਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਲਨ। ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੋi{ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਹੈ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library .<noinclude></noinclude> h0x6tv92h1qwn4hhgjiq2b4qigyowm7 222870 222869 2026-06-21T12:01:54Z Parmjit kaur rao 477 222870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੭੪)}}}}</noinclude>________________ {{gap}}ਹੋਯ 'ਲੇਟਦੀ ਸਾਰਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਹੋਈ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ! ਲੋਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹੋਨਗੇ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਂਉਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ॥" {{gap}}ਓਹ ! ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ, ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਕੇ ਬਹ ਗਈ, ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾਨੀਏ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਹਾਯ ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਕਸ਼ਟ ਝਲੱਨ ਤੇ ਅੰਤ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ,ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਹੁਨ ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੇਖਾਗੀ ਪਰ ਵਾਹ! ਮੇਰੇ ਕਰਮੋ ! ਚੰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜੇ । {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕਦੀ ਘਬਰਾਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਉਠ ਬੈਂਹਦੀ ਜਦ ਰੋਦਿਆਂ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ । ਓਹੋ ! ਇਹ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਘਨੇ ਰੁਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਜੇੜੀ ਪਸ਼ੂਮੁਖਾਬਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਓਨਾਂ ਉੱਚ ੨ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੇ ਦੂਰੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਡਾਡੇ ਤੰਗ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨਾ ਪਿਆ, ਭਾਵੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਤੇਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚੀਆਂ ਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੁੜਾਏ ਪਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਿਆ, ਘਬਰਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ! ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ 'ਏਖੋ ਮੁੜਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੋਂ ਚਲ ਜਾਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹ ਡਰਾਂਓਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਲਨ। ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੋi{ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਹੈ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library .<noinclude></noinclude> s6lcfsdpiv8ugtkss6obj3ifxo8wchj 222871 222870 2026-06-21T12:02:32Z Parmjit kaur rao 477 222871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੭੪)}}}}</noinclude>________________ {{gap}}ਹੋਯ 'ਲੇਟਦੀ ਸਾਰਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਹੋਈ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ! ਲੋਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹੋਨਗੇ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਂਉਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ॥" {{gap}}ਓਹ ! ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ, ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਕੇ ਬਹ ਗਈ, ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾਨੀਏ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਹਾਯ ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਕਸ਼ਟ ਝਲੱਨ ਤੇ ਅੰਤ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ,ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਹੁਨ ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੇਖਾਗੀ ਪਰ ਵਾਹ! ਮੇਰੇ ਕਰਮੋ ! ਚੰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜੇ । {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕਦੀ ਘਬਰਾਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਉਠ ਬੈਂਹਦੀ ਜਦ ਰੋਦਿਆਂ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ । ਓਹੋ ! ਇਹ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਘਨੇ ਰੁਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਜੇੜੀ ਪਸ਼ੂਮੁਖਾਬਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਓਨਾਂ ਉੱਚ ੨ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੇ ਦੂਰੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਡਾਡੇ ਤੰਗ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨਾ ਪਿਆ, ਭਾਵੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਤੇਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚੀਆਂ ਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੁੜਾਏ ਪਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ! {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ 'ਏਖੋ ਮੁੜਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੋਂ ਚਲ ਜਾਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹ ਡਰਾਂਓਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਲਨ। ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੋi{ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਹੈ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library .<noinclude></noinclude> 8e50feekxuar3o9cubiornjzr6fvptj 222872 222871 2026-06-21T12:03:49Z Parmjit kaur rao 477 222872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|(੭੪)}}}}</noinclude>________________ {{gap}}ਹੋਯ 'ਲੇਟਦੀ ਸਾਰਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਹੋਈ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ! ਲੋਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹੋਨਗੇ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਂਉਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ॥" {{gap}}ਓਹ ! ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ, ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਕੇ ਬਹ ਗਈ, ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾਨੀਏ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਹਾਯ ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਕਸ਼ਟ ਝਲੱਨ ਤੇ ਅੰਤ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ,ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਹੁਨ ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੇਖਾਗੀ ਪਰ ਵਾਹ! ਮੇਰੇ ਕਰਮੋ ! ਚੰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜੇ । {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕਦੀ ਘਬਰਾਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਉਠ ਬੈਂਹਦੀ ਜਦ ਰੋਦਿਆਂ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ । ਓਹੋ ! ਇਹ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਘਨੇ ਰੁਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਜੇੜੀ ਪਸ਼ੂਮੁਖਾਬਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਓਨਾਂ ਉੱਚ ੨ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੇ ਦੂਰੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਡਾਡੇ ਤੰਗ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨਾ ਪਿਆ, ਭਾਵੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਤੇਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚੀਆਂ ਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੁੜਾਏ ਪਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ! {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ 'ਏਥੋ ਮੁੜਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੋਂ ਚਲਾ ਜਾਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹੇ ਡਰਾਂਓਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲਨ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੋi{ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਹੈ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library .<noinclude></noinclude> pv3x2hh9orta3t8l61qw171hlcv5twk 222873 222872 2026-06-21T12:04:43Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 222873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|(੭੪)}}}}</noinclude>________________ {{gap}}ਹੋਯ 'ਲੇਟਦੀ ਸਾਰਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਹੋਈ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ! ਲੋਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹੋਨਗੇ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਂਉਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ॥" {{gap}}ਓਹ ! ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ, ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਕੇ ਬਹ ਗਈ, ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾਨੀਏ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਹਾਯ ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਕਸ਼ਟ ਝਲੱਨ ਤੇ ਅੰਤ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ,ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਹੁਨ ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੇਖਾਗੀ ਪਰ ਵਾਹ! ਮੇਰੇ ਕਰਮੋ ! ਚੰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜੇ । {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕਦੀ ਘਬਰਾਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਉਠ ਬੈਂਹਦੀ ਜਦ ਰੋਦਿਆਂ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ । ਓਹੋ ! ਇਹ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਘਨੇ ਰੁਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਜੇੜੀ ਪਸ਼ੂਮੁਖਾਬਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਓਨਾਂ ਉੱਚ ੨ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੇ ਦੂਰੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਡਾਡੇ ਤੰਗ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨਾ ਪਿਆ, ਭਾਵੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਤੇਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚੀਆਂ ਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੁੜਾਏ ਪਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ! {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ 'ਏਥੋ ਮੁੜਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੋਂ ਚਲਾ ਜਾਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹੇ ਡਰਾਂਓਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲਨਾ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੋ ਤਾਂ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਹੈ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library .<noinclude></noinclude> it09wuqv42okulfi2fv7lg0vnp3of8u 222874 222873 2026-06-21T12:05:27Z Parmjit kaur rao 477 222874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|(੭੪)}}}}</noinclude>________________ {{gap}}ਹੋਯ !ਲੇਟਦੀ ਸਾਰਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਹੋਈ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ! ਲੋਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹੋਨਗੇ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਂਉਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ॥" {{gap}}ਓਹ ! ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈ ਮਨ ਭਰ ਆਯਾ, ਸਰੀਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਰਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇਕੇ ਬਹ ਗਈ, ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾਨੀਏ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰਹ ਕਹਨ ਲੱਗੀ "ਹਾਯ ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਕਸ਼ਟ ਝਲੱਨ ਤੇ ਅੰਤ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ,ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਹੁਨ ਕੋਈ ਰੰਗ ਦੇਖਾਗੀ ਪਰ ਵਾਹ! ਮੇਰੇ ਕਰਮੋ ! ਚੰਗਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜੇ । {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕਦੀ ਘਬਰਾਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਹਾਰ ਉਠ ਬੈਂਹਦੀ ਜਦ ਰੋਦਿਆਂ ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈ । ਓਹੋ ! ਇਹ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਘਨੇ ਰੁਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਜੇੜੀ ਪਸ਼ੂਮੁਖਾਬਨ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਓਨਾਂ ਉੱਚ ੨ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਹੜੇ ਦੂਰੋ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਡਾਡੇ ਤੰਗ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨਾ ਪਿਆ, ਭਾਵੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਬਤੇਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚੀਆਂ ਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੁੜਾਏ ਪਰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ! {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ 'ਏਥੋ ਮੁੜਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੋਂ ਚਲਾ ਜਾਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹੇ ਡਰਾਂਓਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਚਲਨਾ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੋ ਤਾਂ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਹੈ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library .<noinclude></noinclude> tvlnfa95b1cl1jwagw7tccksf3gi74g 250 19420 222914 50378 2026-06-22T06:14:09Z Parmjit kaur rao 477 222914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਾ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੋਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇ ਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੇਗੀ। ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ. ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ( ਹੁਨ ਪਿਛੋਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ". ti : ਪਾਠ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਭੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਫੁੱਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵ ਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਚੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਵੇਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ . | ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨੰਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂ' . ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਕੁ ਨਜੋਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਖੇ ਸਥਿਰ ਸਰੀ ਖੜ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> tiz6kvbiq7xztr4reuilo3i9pxxu6ym 222916 222914 2026-06-22T06:16:11Z Parmjit kaur rao 477 222916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ. ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ( ਹੁਨ ਪਿਛੋਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ". ti : ਪਾਠ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਭੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਫੁੱਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵ ਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਚੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਵੇਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ . | ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨੰਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂ' . ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਕੁ ਨਜੋਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਖੇ ਸਥਿਰ ਸਰੀ ਖੜ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> snf3pswu8hti03qbrxkqcssxptmos5b 222920 222916 2026-06-22T06:25:34Z Parmjit kaur rao 477 222920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕੁ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਿਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ( ਹੁਨ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ"॥ ਪਾਠ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਭੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਫੁੱਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵ ਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਚੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਵੇਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ . | ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨੰਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂ' . ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਕੁ ਨਜੋਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਖੇ ਸਥਿਰ ਸਰੀ ਖੜ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 38fklcfwncecb5lj2wn8utem8zek16t 222921 222920 2026-06-22T06:28:49Z Parmjit kaur rao 477 222921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕੁ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਿਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ( ਹੁਨ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ"॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵਜ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਢੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਵੇਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖ ਦੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ . | ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨੰਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂ' . ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਕੁ ਨਜੋਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਖੇ ਸਥਿਰ ਸਰੀ ਖੜ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 53pw0ghk6auxhwr3s8sg9p4by1gg158 222930 222921 2026-06-22T10:38:17Z Parmjit kaur rao 477 222930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕੁ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਿਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ( ਹੁਨ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ"॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵਜ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਢੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਇਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 'ਹੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ"॥ ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨੰਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂ' . ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਕੁ ਨਜੋਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਖੇ ਸਥਿਰ ਸਰੀ ਖੜ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> iw35rvj5n99wi6bl8km77utj3hw0fwl 222931 222930 2026-06-22T10:41:21Z Parmjit kaur rao 477 222931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕੁ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਿਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ( ਹੁਨ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ"॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵਜ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਢੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਇਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 'ਹੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ"॥ {{gap}}ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇੱਕ ਕੁਟੀਆ ਭੀ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਖੇ ਸਥਿਰ ਸਰੀ ਖੜ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 1iydavjh58shjikxv7tgfdgmckpefwd 222932 222931 2026-06-22T10:43:55Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 222932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕੁ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਿਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ( ਹੁਨ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ"॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵਜ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਢੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਇਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 'ਹੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ"॥ {{gap}}ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇੱਕ ਕੁਟੀਆ ਭੀ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਤੇ ਸਥਿਰ ਜਗਾ ਪਰ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ | Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 9f3g4ds1s8wodg3eok4ft3o76l0yxry 222933 222932 2026-06-22T10:44:34Z Parmjit kaur rao 477 222933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" /></noinclude>________________ ਦੂਜਾ ਚਾਨਨਾ ਭੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਗਯਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਕੱਟਨੀ ਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਭੈਨ ! ਮੇਰੀ ਕੇਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਲੈ ਚਲੇਗੀ ਜਾ ਨਿਕਲਾਂਗ ਰਾਤ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨ ਕਰ ਜਿੱਥੇ ਪੈਗੀ ਕੱਟ ਲਵਾਂਗ ( ਜਰਾਕੁ ਉਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਤੇਰਾ ਦਿਨ ਹੈ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲ ਤੀਕ ਅੱਠ ਦਸ ਕੋਹ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂ ਗੀਆਂ ( ਰਾਂਹ ਵਲੋਂ ਵੇਖਕੇ ) ਅਜੇਹਾ ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੀਕ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ (ਧਿਆਨ ਲਾਕੇ ਵੇਖਕੇ) ਏਹ ਰਾਹ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ( ਹੁਨ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਨਾਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ"॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਅਜੇਹੇ ਬਿਖੜੇ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਈ, ਅਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਨੇ ਸ਼ਤਰੂ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਰਾਵਨਿਆਂ ਬੋਲਿਆਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਨੀ ਅਵਜ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਭੀ ਹੌਸਲਾ ਢੈਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਨ ਘਬਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਓਹੋ ! ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਿਖੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੁਖਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਏਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਰੱਤੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਇਹੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 'ਹੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਗਲ ਇਛਿਆਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ"॥ {{gap}}ਹੁਨ ਓਹ ਐਸੇ ਭੋਯਾਨਕ ਸੰਘਨੇ ਅਰ ਅੰਧੇਰੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਜਗਾ ਤੇ ਆਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਚੌੜੀ ਹੈ ਪਰ ਸੱਜੇ ਖਬੇ ਦੂਰ ਤੀਕਰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਸਾਹਮਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕੋਹਾਂ ਪੁਰ ਇੱਕ ਕੁਟੀਆ ਭੀ ਨਜਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਤੇ ਸਥਿਰ ਜਗਾ ਪਰ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਸਲ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 4oeibnkktojnyzu2o1y0o15n3q4r08g 250 21632 222929 52720 2026-06-22T09:11:31Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 222929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੩੯}}</noinclude>ਘਟਿ ਘਟਿ ਦੇਖਿਆ॥ ਜੋ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਵੈ ਤਿਸ ਕਉ ਬਲਿ ਜਾਈ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਈ॥੧॥ ਕਿਆ ਜਪੁ ਜਾਪਉ ਬਿਨੁ ਜਗਦੀਸੈ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਮਹਲੁ ਘਰੁ ਦੀਸੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਲਗੇ ਪਛੁਤਾਣੇ॥ ਜਮ ਦਰਿ ਬਾਧੇ ਆਵਣ ਜਾਣੇ॥ ਕਿਆ ਲੈ ਆਵਹਿ ਕਿਆ ਲੇ ਜਾਹਿ॥ ਸਿਰਿ ਜਮਕਾਲੁ ਸਿ ਚੋਟਾ ਖਾਹਿ॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਸਬਦ ਨ ਛੂਟਸਿ ਕੋਇ॥ ਪਾਖੰਡਿ ਕੀਨ੍ਹੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਇ॥੨॥ ਆਪੇ ਸਚੁ ਕੀਆ ਕਰ ਜੋੜਿ॥ ਅੰਡਜ ਫੋੜਿ ਜੋੜਿ ਵਿਛੋੜਿ॥ ਧਰਤਿ ਅਕਾਸੁ ਕੀਏ ਬੈਸਣ ਕਉ ਥਾਉ॥ ਰਾਤਿ ਦਿਨੰਤੁ ਕੀਏ ਭਉ ਭਾਉ॥ ਜਿਨਿ ਕੀਏ ਕਰਿ ਵੇਖਣਹਾਰਾ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ॥੩॥ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸਾ॥ ਦੇਵੀ ਦੇਵ ਉਪਾਏ ਵੇਸਾ॥ ਜੋਤੀ ਜਾਤੀ ਗਣਤ ਨ ਆਵੈ॥ ਜਿਨਿ ਸਾਜੀ ਸੋ ਕੀਮਤਿ ਪਾਵੈ॥ ਕੀਮਤਿ ਪਾਇ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਕਿਸੁ ਨੇੜੈ ਕਿਸੁ ਆਖਾ ਦੂਰਿ॥੪॥ ਚਉਥਿ ਉਪਾਏ ਚਾਰੇ ਬੇਦਾ॥ ਖਾਣੀ ਚਾਰੇ ਬਾਣੀ ਭੇਦਾ॥ ਅਸਟ ਦਸਾ ਖਟੁ ਤੀਨਿ ਉਪਾਏ॥ ਸੋ ਬੂਝੈ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ॥ ਤੀਨਿ ਸਮਾਵੈ ਚਉਥੈ ਵਾਸਾ॥ ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕ ਹਮ ਤਾ ਕੇ ਦਾਸਾ॥੫॥ ਪੰਚਮੀ ਪੰਚ ਭੂਤ ਬੇਤਾਲਾ॥ ਆਪਿ ਅਗੋਚਰੁ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਾਲਾ॥ ਇਕਿ ਭ੍ਰਮਿ ਭੂਖੇ ਮੋਹ ਪਿਆਸੇ॥ ਇਕਿ ਰਸੁ ਚਾਖਿ ਸਬਦਿ ਤ੍ਰਿਪਤਾਸੇ॥ ਇਕਿ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਇਕਿ ਮਰਿ ਧੂਰਿ॥ ਇਕਿ ਦਰਿ ਘਰਿ ਸਾਚੈ ਦੇਖਿ ਹਦੂਰਿ॥੬॥ ਝੂਠੇ ਕਉ ਨਾਹੀ ਪਤਿ ਨਾਉ॥ ਕਬਹੁ ਨ ਸੂਚਾ ਕਾਲਾ ਕਾਉ॥ ਪਿੰਜਰਿ ਪੰਖੀ ਬੰਧਿਆ ਕੋਇ॥ ਛੇਰੀਂ ਭਰਮੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਇ॥ ਤਉ ਛੂਟੈ ਜਾ ਖਸਮੁ ਛਡਾਏ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਮੇਲੇ ਭਗਤਿ ਦ੍ਰਿੜਾਏ॥੭॥ ਖਸਟੀ ਖਟੁ ਦਰਸਨ ਪ੍ਰਭ ਸਾਜੇ॥ ਅਨਹਦ ਸਬਦੁ ਨਿਰਾਲਾ ਵਾਜੇ॥ ਜੇ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਤਾ ਮਹਲਿ ਬੁਲਾਵੈ॥ ਸਬਦੇ ਭੇਦੇ ਤਉ ਪਤਿ ਪਾਵੈ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਸ ਖਪਹਿ ਜਲਿ ਜਾਵਹਿ॥ ਸਾਚੈ ਸਾਚੇ ਸਾਚਿ ਸਮਾਵਹਿ॥੮॥ ਸਪਤਮੀ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਸਰੀਰਿ॥ ਸਾਤ ਸਮੁੰਦ ਭਰੇ ਨਿਰਮਲ ਨੀਰਿ॥ ਮਜਨੁ ਸੀਲੁ ਸਚੁ ਰਿਦੈ ਵੀਚਾਰਿ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਪਾਵੈ ਸਭਿ ਪਾਰਿ॥ ਮਨਿ ਸਾਚਾ ਮੁਖਿ ਸਾਚਉ ਭਾਇ॥ ਸਚੁ ਨੀਸਾਣੈ ਠਾਕ ਨ ਪਾਇ॥੯॥ ਅਸਟਮੀ ਅਸਟ ਸਿਧਿ ਬੁਧਿ ਸਾਧੈ॥ ਸਚੁ ਨਿਹਕੇਵਲੁ ਕਰਮਿ ਅਰਾਧੈ॥ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਅਗਨੀ ਬਿਸਰਾਉ॥ ਤਹੀ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸਾਚੋ ਨਾਉ॥ ਤਿਸੁ ਮਹਿ ਮਨੂਆ ਰਹਿਆ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਕਾਲੁ ਨ ਖਾਇ॥੧੦॥ ਨਾਉ ਨਉਮੀ ਨਵੇ ਨਾਥ ਨਵ ਖੰਡਾ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਨਾਥੁ<noinclude></noinclude> mgx0jewj5ckj99d2zhvpx1uqjrl1lyn 250 22748 222877 213798 2026-06-21T14:38:10Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{left|<poem>ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਬਾਲ ਪਿਆਰਾ {{gap|3em}}ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੋਈ ਪ੍ਯਾਰਾ ਜੋ ਆਵੇ ਉਸ ਲਾਡ ਲਡਾਵੇਂ {{gap|3em}}ਠਾਰੇਂ ਜਿੰਦੀਆਂ ਲੁਠੀਆਂ। [ਸਫਾ ੫੫</poem>|3em}} {{gap}}ਆਪ ਦੀ 'ਵੁੱਲਰ' ਉੱਪਰ ਕਵਿਤਾ{{bar|1}} 'ਸੁੰਦਰਤਾ ਤਰ ਰਹੀ ਤੈਁ ਉਤੇ ਖੁਲ੍ਹ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲੈਂਦੀ' ਤੇ 'ਨਿਰਜਨ ਫਬਨ ਕੁਆਰੀ ਰੰਗਤ' ਨੇ 'ਰਸ ਅਨੰਤ ਦਾ ਵਰਿਆ’, ਅਕਹਿ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਵੁੱਲਰ' ਇਕ ਨੱਚਦੀ ਪਰੀ ਵਾਂਗ ਅੱਧ ਅਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਉਡ ਰਹੀ ਹੈ, ਝੀਲ ਕੀਹ ਹੈ? ਆਜ਼ਾਦੀ ਮੁਜੱਸਮ ਹੈ। {{center|...{{gap}}...{{gap}}...}} {{gap}}'ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ’ ਵਿਚ ਚਨਾਰ 'ਜੋਗੀ ਖੜੇ' ਹਨ ਤੇ ਨੀਰ ਦੇ ਵਗਣ ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਚੈਤਨ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹ ਤੇ ਨੀਵਾਣਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਓਨੂੰ ਗਿਰਾਣਾ ਇਹ ਆਦਮੀ ਦੀ ਗਿਰਨ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ:{{bar|1}} {{left|<poem>ਲਾਵੇ ਡਾਢਾ ਜ਼ੋਰ ਪਹਿਲ ਉਚਾਣ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਂ, ਮਾਰ ਉਛਾਲ, ਪਰ ਖਿਚ ਰੋਕਦੀ ਉੱਚਾ ਜਾਂਦਾ ‘ਖਿੱਚ' ਫਿਰ ਲੈ ਡੇਗਦੀ,{{bar|1}} ਉਛਲ ਗਿਰਨ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਵੇ ਹੋ ਰਿਹਾ। [ਸਫਾ ੬੦</poem>|3em}} {{center|...{{gap}}...{{gap}}...}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੪{{bar|1}}}}</noinclude> mu3zp53602m4tir6j8ukbdpon7q2n7p 250 22751 222882 147056 2026-06-21T14:54:06Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਬਿਰਛਾਂ ਵਿਚ 'ਸੁਹਣੀ ਸ਼ੈ' ਦੀ ਛੁਹ ਦੇ ਕਦੀ ਆਏ ਸੁਵਾਦ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਕਿੰਨੀ ਤੀਬਰ ਹੈ:{{bar|1}} {{left|<poem>{{gap}}'ਪ੍ਯਾਰ ਲੈਣ ਨੂੰ ਜੀ ਕਰ ਆਵੇ {{gap}}ਉਛਾਲ ਕਲੇਜਾ ਖਾਏ{{bar|1}} ‘ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਯਾਰ ਸੁਆਦ ਨ ਵਸਦਾ' [ਸਫਾ ੬੩</poem>|3em}} 'ਕੱਕੜ ਨਾਗ' ਆਪ ਨੂੰ ਲਟਬਉਰਾ ਗੀਟਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਲੱਗਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਵਾਤਸਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਉਛਾਲਾ ਆਯਾ ਹੈ:{{bar|1}} {{left|<poem>'ਲਟਬਉਰਾ ਪਰਬਤ ਦੇ ਕੁੱਖੋਂ ਤੂੰ ਖੇਡੰਦੜਾ ਆਇਆ'। [ਸਫਾ ੬੪</poem>|3em}} {{gap}}ਵੈਰੀ ਨਾਗ ਦੇ 'ਫੀਰੋਜ਼ੀ ਰੰਗ' ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਡਲ੍ਹਕ ਦੀ ਮਿਲਵੀਂ ਚਮਕ, ਸੱਚੇ ਨਗ ਦੀ ਆਬ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਨਾਗ ਮਾਨੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਗੀਨਾ ਹੈ। 'ਵਿਦਸਥਾਂ' ਦਾ ਸੋਮਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਲਪਨੇ ਦਾ ਅਯਾਣਾਪਨ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:{{bar|1}} {{left|<poem>"ਮੋਹ ਲ੍ਯਾ ਤੇਰੀ ਨਿਮਰਤ ਨੇ ਤੇਰਿ ਮਾਉਂ ਵੇਖ ਜੀ ਠਰਿਆ"। ਸਫਾ ੬੭</poem>|3em}} {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੫{{bar|1}}}}</noinclude> t24arwwayl2kpyge3lgtgng9lgv7n66 250 22754 222883 147057 2026-06-21T15:05:02Z Rajdeep ghuman 714 222883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਪ ਨੂੰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਾਂ ਰਾਣੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸੂਖਮ ਦਰਦ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਤ ਬਾਗ ਦੇ ਖੇੜੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸਹਿਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਥੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਆਪਣੇ 'ਹੁਸਣ ਅਹਿਸਾਸ' ਦੇ ਸਰੂਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਮਦ ਭਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਕਟਾਖ੍ਯ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਛੂਹ, ਇਕ ਸੁਖ ਭਰੀ ਰਸ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ; ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਮਾਣੀ 'ਰੱਬ ਰੰਗ ਰੱਤੀ' ਫਕੀਰ ਲੱਲੀ ਨੂੰ ਆਪ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਲੱਲੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇਕ (Mystic Romance) ਰੋਮਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਕੀਰ ਕਥਾ ਹੈ {{gap}}ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਫਕੀਰ ਇਕ ਗਰੀਬ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਦੀ ਲੜਕੀ ਲੱਲੀ 'ਸਾਈਂ-ਪਿਆਰ’ ਵਿਚ ਰੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਲੱਲੀ ਜਦ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਉਹਦੀ ਸੱਸ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਪੇਕੇ ਗਰੀਬੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਫਰਤ ਸੱਸ ਦੀ ਲੱਲੇ' ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੇ ਤਿਸਕਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ । ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਕ ਦਿਨ ਲੱਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੇਗਚੀ ਭਰੀ ਖੀਰ ਦੀ ਲੱਲੀ ਦੇ ਸਾਹੁਰੇ ਘਰ ਘੱਲੀ । ਲੱਲੀ ਨੇ ਸੱਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ-“ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੀਰ ਘੱਲੀ ਹੈ। ਖੀਰ ਮਿਕਦਾਰ ਵਿਚ ਸੱਸ ਨੂੰ ਥੋੜੀ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੬{{bar|1}}}}</noinclude> h9vq9rpp1kv6jhp7q7u0ahcfp6713la 222899 222883 2026-06-22T02:42:08Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਆਪ ਨੂੰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਾਂ ਰਾਣੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸੂਖਮ ਦਰਦ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਤ ਬਾਗ ਦੇ ਖੇੜੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸਹਿਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਥੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਆਪਣੇ 'ਹੁਸਣ ਅਹਿਸਾਸ' ਦੇ ਸਰੂਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਮਦ ਭਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਕਟਾਖ੍ਯ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਛੂਹ, ਇਕ ਸੁਖ ਭਰੀ ਰਸ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ; ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਮਾਣੀ 'ਰੱਬ ਰੰਗ ਰੱਤੀ' ਫਕੀਰ ਲੱਲੀ ਨੂੰ ਆਪ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਲੱਲੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇਕ (Mystic Romance) ਰੋਮਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਕੀਰ ਕਥਾ ਹੈ{{bar|1}} {{gap}}ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਫਕੀਰ ਇਕ ਗਰੀਬ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਦੀ ਲੜਕੀ ਲੱਲੀ 'ਸਾਈਂ-ਪਿਆਰ’ ਵਿਚ ਰੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੱਲੀ ਜਦ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਉਹਦੀ ਸੱਸ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੇਕੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਫਰਤ ਸੱਸ ਦੀ ਲੱਲੀ ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਕ ਦਿਨ ਲੱਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੇਗਚੀ ਭਰੀ ਖੀਰ ਦੀ ਲੱਲੀ ਦੇ ਸਾਹੁਰੇ ਘਰ ਘੱਲੀ। ਲੱਲੀ ਨੇ ਸੱਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:{{bar|1}} "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੀਰ ਘੱਲੀ ਹੈ"। ਖੀਰ ਮਿਕਦਾਰ ਵਿਚ ਸੱਸ ਨੂੰ ਥੋੜੀ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੬{{bar|1}}}}</noinclude> dooirdjsw67am860e0bg3e7tsdstmjr 250 22757 222904 147058 2026-06-22T03:45:47Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਦਿੱਸੀ, ਹਕਾਰਤ ਨਾਲ ਲੱਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:{{bar|1}} “ਜਾਹ ਵੰਡ ਦੇਹ ਸਾਰਾ ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਖਾਏ।" ਲੱਲੀ ਨੇ ਸਾਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਘੱਲੀ, ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਨੂੰ ਬੁਲਾਯਾ ਤੇ ਖੀਰ ਵਰਤਾਈ, ਸਭ ਨੇ ਖਾਧੀ, ਪਰ ਲੱਲੀ ਦੀ ਖੀਰ ਨਾ ਮੱਕੀ। ਲੋਕੀ ਹੈਰਾਨ ਸਨ, ਪਰ ਲੱਲੀ ਦੀ ਸੱਸ ਸੜ ਉੱਠੀ, ਨਾ ਤੱਕਿਆ, ਨਾ ਪੜਤਾਲਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਲੱਲੀ ਆਇਆ:{{bar|1}}'ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਬੀ ਖਾ ਗਏ ਹਨ, ਮਾਏ! ਖੀਰ ਬਚ ਰਹੀ ਹੈ', ਸੱਸ ਨੇ ਕਿਹਾ{{bar|1}} 'ਜਾਹ ਦਰਯਾ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਸੁੱਟ ਦੇਹ।' ਲੱਲੀ ਨੇ ਦਰਯਾ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਸੁੱਟ ਦੇਹ।' ਲੱਲੀ ਨੇ ਦਰਯਾ ਵਿਚ ਦੇਗਚਾ ਅਡੋਲ ਧਰ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਦੇਗਚਾ ਤਰਦਾ ਤਰਦਾ ਉੱਥੇ ਜਾ ਠਹਿਕਿਆ ਜਿਥੇ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਬੈਠੇ ਬੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੇ। ਦੇਗਚਾ ਦੇਖਕੇ ਪਛਾਣਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਘਰ ਆਕੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਗ਼ਰੀਬ ਪਿਉ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਓਸ ਗੁੱਸਾ ਖਾਧਾ ਤੇ ਲੱਲੀ ਰੱਬ ਰਸੀਦਾ ਤਾਂ ਸੀ ਹੀ, ਬਾਪ ਨੇ ਮਿਹਰ ਵਿਚ ਆਕੇ ਹੋਰ ਰੰਗਣ ਚਾੜ੍ਹੀ, ਲੱਲੀ ਨੀਮ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਨੰਗੀ ਵਿਚਰਨ ਲਗੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੱਲੀ ਇਕ ਤੰਦੂਰ ਤੇ ਗਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਕੱਜਣ ਦਿਓ!" ਨਾਨਬਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਲੱਲੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹ ਕੱਜਣ ਦੀ ਲੋੜ?" ਪਰ ਲੱਲੀ ਨੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ। ਲੱਲੀ ਨਾਮੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਸ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੭{{bar|1}}}}</noinclude> i712hh2w9h70wsou2q9j97oji43xt2l 250 22760 222905 147059 2026-06-22T04:34:03Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਫਕੀਰੀ ਭੇਤ ਉੱਪਰ ਇਕ ਆਪ ਦਾ ਕਟਾਖ੍ਯ ਹੈ। ਲੱਲੀ ਆਪਣੇ ਭਰ ਆਏ ਅੰਦਰਲੇ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾ-ਮਹਿਰਮਾਂ ਥੀਂ ਛਪਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਹੋਸ਼ ਫਕੀਰੀ ਵਿਚ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੇ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਜਰਦੀ ਤੇ ਕੱਜਦੀ ਹੈ, ਭਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ 'ਗ਼ੈਰ ਅੱਖ’ ਤੋਂ ਲਕਾਉਂਦੀ ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਬਣਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}'ਨੂਰ ਜਹਾਂ' ਤੇ 'ਲੱਲੀ' ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 'ਲਾਲਾ ਰੁਖ਼ ਤੇ ਫਰਾਮਰਜ਼’ ਮੁੜ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿੱਸੇ ਹਨ। 'ਸਰ ਟਾਮਸ ਮੂਰ' ਦੇ ਬਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਮੁੜ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੁਖ਼ਾਰੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਦਾ ਹਿੰਦ ਦੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਲਾਲਾ ਰੁਖ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਚ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਲਾਲਾ ਰੁਖ਼ ਦਾ ਆਸ਼ਿਕ ਸੀ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਪਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਯਾਰ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਰੱਤੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇ। ਸੋ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਫਰ ਵਿਚ ਜੋ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਸਨ, ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਵਲੋਂ ਇਕ ਗਵੱਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਫਰਾਮੁਰਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਰਾਗ, ਕਾਵਿ ਕਟਾਖ੍ਯ, ਉੱਚੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਵਲਵਲੇ ਵਾਲਾ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੮{{bar|1}}}}</noinclude> ah5mwyt9u73kp9ggbfbkomffwz3j67h 250 22763 222907 147060 2026-06-22T04:42:50Z Rajdeep ghuman 714 222907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਅੰਦਰਲਾ ਪਿਆਰ ਪੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਨਾਲ ਦੁਚਿਤਾਈ ਹੋ ਗਈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਅੱਪੜਕੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਅਚਰਜਤਾ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਰ · ਲੈਣ ਵਾਲਾ (ਫਰਾਮਰਜ਼' ਹੀ ਮੀਰਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ । ਕਵਿ ਰ’ ਨੇ ਤਾਂ ਵਿਆਹ, ਪਰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅਨੁਪਮ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਇਥੇ ਲਾਲਾਰੁਖ਼ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਉਸ ਉਪਰ ਸ਼ੈਦਾ ਹੋਯਾ ਪਰਵਾਨਾ ਫਰਾਮਰਜ਼, ਬੁਖਾਰੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਦੀ ਸੁਖ ਨੀਂਦਰ , ਵਿਚ ਇਕ ਸਫ਼ਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੰਨਤ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਛ ਥਾਂਵਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨੇੜੇ , ਆ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਸ , ਸੂਚਨੇ ਬਾਦ ਉਹ ਰੱਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ( ਆਰਜ਼ ਮਾਨੋਂ ਵਿਲਕਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਟਾਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਤੀਬਤਾ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਸੁਫਨੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਫਰਾਮਰਜ਼ ਦੇ ਗਰੋ ਹੱਥ ਜਦ ਦੁਆ ਨੂੰ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਕੋਮਲ ਆ ' ਜੁੜੇ ਹਨ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਦੁਆ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਲਫਜ਼ ਦਿਲ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਂਦੇ ਹ {{gap}}ਲਾਲਾ ਰੁਖ਼ ਤੇ ਫਰਾਮਰਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਆਪਣੀ ਹਾਲੇ ਅਣ -੧੯<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੯{{bar|1}}}}</noinclude> lht9hn7d8yfysuwmwacuph1nuc37893 250 22795 222908 213761 2026-06-22T04:46:28Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|9em}} {{center|{{xxx-larger|'''੧ਓ'''}}}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੨੯{{bar|1}}}}</noinclude> 7xydl8gc7bmwe0nc9idjf2xpda5qg0g 250 22798 222909 213765 2026-06-22T04:52:30Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>{{xx-larger|'''ਵਿੱਛੁੜੀ ਕੂੰਜ।'''}} . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ਮਿੱਠੇ ਤਾਂ ਲਗਦੇ ਮੈਨੂੰ {{gap|2em}}ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ, ਜਾਨ{{gap}}ਮੇਰੀ{{gap}}ਪਰ {{gap|5em}}ਕੁੱਸਦੀ! . . . . . . . . . .</poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੩੦{{bar|1}}}}</noinclude> ams8p2t2mg11m5g1gbn5e06o73j4hhp 250 22801 222910 213766 2026-06-22T04:56:29Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|12em}}{{center|{{xxx-larger|'''੧.'''}}}} {{center|{{xxx-larger|'''ਰਸ-ਰੰਗ ਛੁਹ।'''}}}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 2u6m34lyn5dsq9zkxyigltwoeww2y6l 250 22804 222911 213769 2026-06-22T05:00:26Z Rajdeep ghuman 714 222911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|{{xx-larger|'''ਅਨੰਤ ਦੀ ਛੁਹ ।'''}}}} ਹੇ ਅਨੰਤ! ਇਕ 'ਛੁਹ ਤੁਹਾਡੀ' ਨੂੰ {{gap|6em}}ਦਿਲ ਮੰਗਦਾ ਨਹਿੰ ਰਜਦਾ, 'ਛੁਹ ਤੁਹਾਡੀ' ਦਾ ਕਹਿਰ ਵਿਛੋੜਾ {{gap|6em}}ਸੇਲੇ ਵਾਂਙੂ ਵਜਦਾ, ਚਸ਼ਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ 'ਛੋਹ ਗ਼ੈਬ' ਦੀ {{gap|6em}}ਮਿਲੀ, ਪਿਆ ਨਿਤ ਖੇਡੇ, 'ਛੁਹ ਅਪਣੀ' ਦੀ ਗੋਦ ਖਿਡਾ ਤਿਉਂ- {{gap|6em}}ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੁਛ ਫਬਦਾ । {{center|{{xx-larger|'''ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੇ!'''}}}} ਤੇਰਾ ਥਾਉਂ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ {{gap|6em}}ਤੇਰਾ ਥਾਉਂ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲ ਬੇਲੇ, ਤੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਉੱਡਣਾ {{gap|6em}}ਤੇ ਗਾਂਦਿਆਂ ਫਿਰਨ ਅਕੇਲੇ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸੀਗਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਜੋਗਾ {{gap|6em}}ਤੂੰ ਆਪੇ 'ਆਪੇ' ਨਾਲ ਖੇਲੇਂ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੌਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਖਲੋਤੀ {{gap|6em}}ਤੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਝਮੇਲੇ । </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੩੨{{bar|1}}}}</noinclude> buk1mbnki11af99hdxmqi8eervrjw8j 250 71455 222887 215669 2026-06-21T15:49:00Z Amritpal Aman 2020 222887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>________________ ਕਪੂਰ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਕਪੂਰ ਦੇ ਦਰਖਤ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨੀਲੀਗੀਰੀ, ਮੈਸੂਰ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 100 ਫੁੱਟ, ਚੌੜਾਈ 6 ਤੋਂ 8 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਦਰਖਤ ਹੈ। ਤਣੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਉਪਰੋਂ ਖੁਰਦਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਿਕਨਾਈ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੀਕਨੇ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਹਰੇ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਵੀ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਗੋਲ, ਗੂੜੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਖਤ ਦੇ ਹਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਹੀ ਕਪੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਪੂਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਭੀਮਸੇਨੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਪੂਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਮਸੇਨੀ ਕਪੂਰ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਕਪੂਰ ਪਿਪਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਅਜਵਾਇਨ ਸੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ 'ਤੇ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੱਖੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੋਂ 61 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਪੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਤੇਲ 12.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਪੂਰ ਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਪੂਰਰ, ਘਣਸਾਰ। ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਪੂਰ। ਬੰਗਾਲੀ- ਕਪੂਰਰ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਕੈਂਫਰ (Camphor)। ਲੈਟਿਨ- ਸਿਨੇਮੋਮ ਕੈਂਫਰਾ (Cinnamomum Camphora)। ਗੁਣ ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੂਰ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ, ਕਟੁ ਰਸ, ਲਘੂ, ਤੇਜ ਗੁਣਾ, ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨਾਸ਼ਕ, ਦੀਪਕ, ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਿਲ ਮਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗਰਮੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਨਾ ਛਾਮਕ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਉਦਰ ਬੀਮਾਰੀ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਆਦਿ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਡੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ 35<noinclude></noinclude> dich7a6j5vbovpz26x6rl15bv4gydin 222889 222887 2026-06-21T15:54:34Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 222889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਕਪੂਰ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਕਪੂਰ ਦੇ ਦਰਖਤ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨੀਲੀਗੀਰੀ, ਮੈਸੂਰ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 100 ਫੁੱਟ, ਚੌੜਾਈ 6 ਤੋਂ 8 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਦਰਖਤ ਹੈ। ਤਣੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਉਪਰੋਂ ਖੁਰਦਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਿਕਨਾਈ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੀਕਨੇ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਹਰੇ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਵੀ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਗੋਲ, ਗੂੜੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਖਤ ਦੇ ਹਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਹੀ ਕਪੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਪੂਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਭੀਮਸੇਨੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਪੂਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀਮਸੇਨੀ ਕਪੂਰ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਕਪੂਰ ਪਿਪਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਅਜਵਾਇਨ ਸੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ 'ਤੇ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੱਖੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੋਂ 61 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਪੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਤੇਲ 12.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਪੂਰ ਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਪੂਰਰ, ਘਣਸਾਰ। ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਪੂਰ। ਬੰਗਾਲੀ- ਕਪੂਰਰ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਕੈਂਫਰ (Camphor)। ਲੈਟਿਨ- ਸਿਨੇਮੋਮਮੁ ਕੈਂਫਰਾ (Cinnamomum Camphora)। ਗੁਣ {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੂਰ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ, ਕਟੁ ਰਸ, ਲਘੂ, ਤੇਜ ਗੁਣਾ, ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨਾਸ਼ਕ, ਦੀਪਕ, ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਿਲ ਮਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗਰਮੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਨਾ ਛਾਮਕ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਉਦਰ ਬੀਮਾਰੀ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਆਦਿ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਡੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 35<noinclude></noinclude> 1bvf40slcbtmwwbys8ejyvfi1z1nhyg 250 71456 222936 215670 2026-06-22T11:47:53Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 222936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਫੋੜੇ-ਫਿਨਸੀਆਂ, ਨਕਸੀਰ, ਕ੍ਰਮ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਹੈਜਾ, ਦਮਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਗਠੀਆ, ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਟਿਟੇਨਸ, ਕੁਕਰ ਖੰਘ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਚਿੱਟਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦਾਣਿਆਂ, ਭੁਰਪੁਰੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਹੀ ਇਸ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਠੰਡਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੱਟ ਪਰ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗ ਲਾਉਣ 'ਤੇ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸੂਤਰ ਸੀ10, ਐਚ.16 ਅਤੇ ਓ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਕਪੂਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰਲਾ ਪਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਲਟੀ, ਨੀਲਿਮਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਨਪੁਸਕਤਾ, ਤੰਦਰਾ, ਕਮਜੋਰੀ, ਦੇਖਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੱਜਣ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਸਿਆਟਲ S. Sohan Singh Village and Post Office Galwatti, Tehsil Nabha, District Patiala- Punjab 147203 "ਉੱਚੇ ਥੇਹ ਤੇ ਵਸਦੀ ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਪੁਰਖਾਂ- ਬਿਰਖਾਂ, ਥੜ੍ਹਿਆਂ - ਛਾਵਾਂ, ਖੇਤ-ਖਲਿਆਣਾਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਏਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਇੱਕ ਨਾਮ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ" ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 36<noinclude></noinclude> im1cdnkux7b8zyexifwm78po473z9hc 250 71457 222937 215671 2026-06-22T11:51:41Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 222937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਲਾਵਾਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਕਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਰ ਬੇਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਬੇਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 3 ਤੋਂ 7 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿਚ ਫਲ ਬਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕੱਚੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹਰਾ ਅਤੇ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮਰਿਚ। ਹਿੰਦੀ-ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ। ਮਰਾਠੀ-ਮਿਰੇ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਲੀ ਮਿਰੀ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਬਲੈਕ ਪੇਪਰ (Black Pepper)। ਲੈਟਿਨ-ਪਾਇਪਰ ਨਾਇਗ੍ਰਾਮ (Piper nigrum)। ਗੁਣ: ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਯੂਰਵੈਦ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਗਨੀਦੀਪਕ, ਤਿਕਤ, ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਚਰਪਰੀ, ਪਿੱਤ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਫ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਸ਼ਕ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਪੇਚਿਸ, ਮਲੇਰੀਆ, ਬੁਖਾਰ, ਠੰਡ-ਜੁਕਾਮ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਦਰਦ, ਉਦਰ ਦਰਦ, ਕਮਰ ਦਰਦ, ਡਕਾਰ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੰਠਮਾਲਾ, ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਜੀਰਨ ਜਵਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦਾ ਘੱਟ ਆਉਣਾ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਰਚ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਿਚ ਰਾਲ ਜਿਹਾ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਪਰ ਤੈਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਕਟੇਰੀਆ, ਵਾਇਰਸ 'ਤੇ ਇਹ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਗਰਭ, ਜਨਨਣ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਤੇਜਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਮਨੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 37<noinclude></noinclude> i594t05k0m77ybx39uy02hp1qhf1tzn 250 71458 222938 215672 2026-06-22T11:53:17Z Amritpal Aman 2020 222938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਕਾਏ ਫਲ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੰਜਾਬ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਕਾਏ ਫਲ ਦੇ ਦਰਖਤ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦਾ 10 ਤੋਂ 15 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੂਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ, ਖੁਰਦਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਨੇਜੇ ਵਰਗੇ, ਆਯਤਕਾਰ, 3 ਤੋਂ 6 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਡੇਢ ਤੋਂ ਦੋ ਇੰਚ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਫੁੱਲ ਛੋਟੇ, ਲਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਇੰਚ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਪੱਕ ਜਾਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਬਦਾਮੀ ਰੰਗ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮੋਮ ਵਰਗੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਵਿਚ ਝਿਰੜੀਦਾਰ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਏਫਲ, ਫਾਲਸੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਵਾਦੀ ਫਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗੀ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਟੂਫਲ, ਸੋਮਵਲਕ। ਹਿੰਦੀ-ਕਾਏਫਲ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਏਫਲ। ਬੰਗਾਲੀ- ਕਾਏਛਾਲ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਬਾਕਸ ਮਿਟਰਲ (Box Myrtle}। ਲੈਟਿਨ- ਮਾਇਰਿਕਾ ਐਸਕਯੂਲੇਟਾ (Myrica Esculenta) ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਏਫਲ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਤਿਕਤ, ਕਛਾਯ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤਿੱਖਾ, ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਊਸ਼ਣ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਾਤ, ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਾਤਜਨਯ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਸਰਦੀ-ਜੁਕਾਮ, ਮੁਸ਼ਰਾ, ਮਿਰਗੀ ਆਦਿ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਪੁਸਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਏਫਲ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਤੇਲ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਤਾਸੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਕਵੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 38<noinclude></noinclude> o1pl2egak3u9a5rvr1fhmcutef4awfg 250 72976 222912 222815 2026-06-22T05:07:10Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>(2) Every Government establishment shall provide reasonable accommodation and appropriate barrier free and conducive environment to employees with disability. (3) No promotion shall be denied to a person merely on the ground of disability. (5) The appropriate Government may frame policies for posting and transfer of employees with disabilities. '''23.''' (1) Every Government establishment shall appoint a Grievance Redressal Officer for the purpose of section 19 and shall inform the Chief Commissioner or the State Commissioner, as the case may be, about the appointment of such officer. (2) Any person aggrieved with the non-compliance of the provisions of section 20, may file a complaint with the Grievance Redressal Officer, who shall investigate it and shall take up the matter with the establishment for corrective action. (3) The Grievance Redressal Officer shall maintain a register of complaints in the manner as may be prescribed by the Central Government, and every complaint shall be inquired within two weeks of its registration. (4) If the aggrieved person is not satisfied with the action taken on his or her complaint, he or she may approach the District-Level Committee on disability. {{center|'''Chapter-V'''}} {{center|'''{{larger|SOCIAL SECURITY, HEALTH, REHABILITATION AND}}'''}} {{center|'''{{larger|RECREATION}}'''}} '''24.''' (1) The appropriate Government shall within the limit of its economic capacity and development formulate necessary schemes and programmes to safeguard and promote the right of persons<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> inwx4iipktqw352s3572fbuzu7rawi8 250 72977 222885 222816 2026-06-21T15:43:26Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 222885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> with disabilities for adequate standard of living to enable them to live independently or in the community: (1) comprehensive insurance scheme for persons with disability, not covered under the Employees State Insurance Schemes, or any other statutory or Governments ponsored insurance schemes. '''25.''' (1) The appropriate Government and the local authorities shall take necessary measures for the persons with disabilities to provide,- (c) priority in attendance and treatment. '''26.''' The appropriate Government shall, by notification, make insurance schemes for their employees with disabilities. {{center|'''{{larger|Chapter-VI}}'''}} {{center|SPECIAL PROVISIONS FOR PERSONS WITH BENCHMARK DISABIILITES}} '''31.''' (1) Notwithstanding anything contained in the Rights of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009, every child with benchmark disability between the age of six to eighteen years shall have the right to free education in a neighbourhood school, or in a special school, of his choice. '''32.''' (1) All Government institutions of higher education and other higher education institutions receiving aid from the Government shall reserve not less than five per cent. seats for persons with benchmark disabilities. '''34.''' (1) Every appropriate Government shall appoint in every Government establishment, not less than four per cent. of the total number of vacancies in the cadre strength in each group of posts meant to be filled with persons with benchmark disabilities of which, one per cent. each shall be reserved for persons with benchmark disabilities under clauses (a), (b) and (c) and one per<noinclude>{{rh||44}}</noinclude> g9dwu6vrpc1rblhyvvnlggmcc9gwhv6 250 72978 222886 221322 2026-06-21T15:45:50Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 222886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>cent. for persons with benchmark disabilities under clauses (d) and (e), namely:— (a) blindness and low vision; (b) deaf and hard of hearing; (c) locomotor disability including cerebral palsy, leprosy cured, dwarfism, acid attack victims and muscular dystrophy; (d) autism, intellectual disability, specific learning disability and mental illness; (e) multiple disabilities from amongst persons under clauses (a) to (d) including deaf-blindness in the posts identified for each disabilities '''37.''' The appropriate Government and the local authorities shall, by notification, make schemes in favour of persons with benchmark disabilities, to provide,— (a) five per cent. reservation in allotment of agricultural land and housing in all relevant schemes and development programmes, with appropriate priority to women with benchmark disabilities; (b) five per cent. reservation in all poverty alleviation and various developmental schemes with priority to women with benchmark disabilities; (c) five per cent. reservation in allotment of land on concessional rate, where such land is to be used for the purpose of promoting housing, shelter, setting up of occupation, business, enterprise, recreation centres and production centres. {{center|'''{{larger|Chapter-VIII}}'''}} {{center|DUTIES AND RESPONSIBILITIES OF APPROPRIATE GOVERNMENTS}} '''39.''' (1) The appropriate Government, in consultation with the Chief Commissioner or the State Commissioner, as the case may be, shall<noinclude>{{rh||45}}</noinclude> asu7m6hdih0yybjqftjnwmyc52shcw1 250 72979 222934 221324 2026-06-22T11:14:41Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 222934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>conduct, encourage, support or promote awareness campaigns and sensitisation programmes to ensure that the rights of the persons with disabilities provided under this Act are protected. (e) provide orientation and sensitisation on disabling conditions and rights of persons with disabilities to employers, administrators and co-workers; (f) ensure that the rights of persons with disabilities are included in the curriculum in Universities, colleges and schools. '''41.''' (1) The appropriate Government shall take suitable measures to provide,― (a) facilities for persons with disabilities at bus stops, railway stations and airports conforming to the accessibility standards relating to parking spaces, toilets, ticketing counters and ticketing machines; (b) access to all modes of transport that conform the design standards, including retrofitting old modes of transport, wherever technically feasible and safe for persons with disabilities, economically viable and without entailing major structural changes in design. (2) The appropriate Government shall develop schemes programmes to promote the personal mobility of persons with disabilities at affordable cost to provide for,- (a) incentives and concessions;</br> (b) retrofitting of vehicles; and</br> (c) personal mobility assistance.</br> '''44.''' (1) No establishment shall be granted permission to build any structure if the building plan does not adhere to the rules formulated by the Central Government under section 40.<noinclude>{{rh||46}}</noinclude> q1hudr4yfynnqmslvk6oqt98fklqtvi 250 72980 222935 221325 2026-06-22T11:20:45Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 222935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>(2) No establishment shall be issued a certificate of completion or allowed to take occupation of a building unless it has adhered to the rules formulated by the Central Government. '''45.''' (1) All existing public buildings shall be made accessible in accordance with the rules formulated by the Central Government within a period not exceeding five years from the date of notification of such rules (2) All Universities shall promote teaching and research in disability studies including establishment of study centres for such studies. {{center|'''{{larger|Chapter-XII}}'''}} {{center|CHIEF COMMISSIONER AND STATE COMMISSIONER FOR PERSONS WITH DISABILITIES}} '''74.''' (1) The Central Government may, by notification, appoint a Chief Commissioner for Persons with Disabilities (hereinafter referred to as the "Chief Commissioner') for the purposes of this Act. (2) The Central Government may, by notification appoint two Commissioners to assist the Chief Commissioner, of which one Commissioner shall be a persons with disability. {{center|'''{{larger|Chapter-XIII}}'''}} {{center|SPECIAL COURT}} '''84.''' For the purpose of providing speedy trial, the State Government shall, with the concurrence of the Chief Justice of the High Court, by notification, specify for each district, a Court of Session to be a Special Court to try the offences under this Act. '''85.''' (1) For every Special Court, the State Government may, by notification, specify a Public Prosecutor or appoint an advocate, who has been in practice as an advocate for not less than seven<noinclude>{{rh||47}}</noinclude> 930z0fz8fi8i2spff07x8u385gbc30z 250 73110 222892 222155 2026-06-22T01:29:43Z Kaur.gurmel 192 222892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ ਲਈਆਂ। ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਗੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤੇ ਪੁਲ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਤੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਥੱਕਿਆ ਟੁੱਟਾ ਪਾਂਧੀ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਲੱਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੱਸ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’, ਆਖ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਉਲਰਨਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਸ ! ਉਸ ਆਖਰੀ ਭਰਵਾਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਪੁਲ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਤੇ ਠੋਕ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖੀ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਪਸਰਿਆ ਮੌਤ-ਮਹੂਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਲਈ ਮਿਥਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੋਕ ਲਿਆ – ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਲੱਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਮਿੱਥੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਹੀ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਦਾ ਮੁੜਕਾ ਪੂੰਝਦਾ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਦਰਾ ਖਿੱਚ ਪਰਨੇ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਢੱਕ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਅਤੇ ਮੰਡੇਰ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਲਮਕਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਜੇ ?" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਆਉਣ, ਕੋਲ ਬਹਿਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਚੋਖੀ ਕੋਫਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਜਿਥੇ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ।" {{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਅਜੇ ਅੱਧਾ ਮੀਲ ਅੱਗੇ ਏ। ਕੀਹਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਜੇ ?" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਇਹਨੂੰ ਕਹਾਂ, ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣਾ ਏ ।ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਇਹ ਭਲਾ ਲੋਕ ਰਾਤ ਕੱਟਣ ਲਈ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਨਾ ਕਹਿ ਦੇਵੇ। ਸੱ ਹੀ ਦੱਸਾਂ। ਇਹ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਿੱਥੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਰੂਪ ਦੇ ਲਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਏ।” {{gap}}ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਝੱਟ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਰੁਪਿੰਦਰ ਧੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਓ ?" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰਾ ਦਾਮਾਦ ਏ।” {{gap}}ਅਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਘੁਸ-ਮੁਸੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਪਰਨੇ ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇਰ ਤੋਂ ਸਰਕ ਕੇ ਖਲੋਂਦੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਲੱਤਾਂ ਕਿਉਂ ਬੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ?” {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਕਦੀ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੁਰ-ਤੁਰ ਕੇ ਥੱਕ<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> oxv123296vzvnkw0hwkxji7ek8rzqyv 222893 222892 2026-06-22T01:33:32Z Kaur.gurmel 192 222893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ ਲਈਆਂ। ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਗੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤੇ ਪੁਲ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਤੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਥੱਕਿਆ ਟੁੱਟਾ ਪਾਂਧੀ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਲੱਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੱਸ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’, ਆਖ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਉਲਰਨਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਸ ! ਉਸ ਆਖਰੀ ਭਰਵਾਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਪੁਲ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਤੇ ਠੋਕ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖੀ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਪਸਰਿਆ ਮੌਤ-ਮਹੂਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਲਈ ਮਿਥਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੋਕ ਲਿਆ – ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਲੱਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਮਿੱਥੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਹੀ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਦਾ ਮੁੜਕਾ ਪੂੰਝਦਾ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਦਰਾ ਖਿੱਚ ਪਰਨੇ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਢੱਕ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਅਤੇ ਮੰਡੇਰ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਲਮਕਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਜੇ ?" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਆਉਣ, ਕੋਲ ਬਹਿਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਚੋਖੀ ਕੋਫਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਜਿਥੇ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ।" {{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਅਜੇ ਅੱਧਾ ਮੀਲ ਅੱਗੇ ਏ। ਕੀਹਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਜੇ ?" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਇਹਨੂੰ ਕਹਾਂ, ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣਾ ਏ ।ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਇਹ ਭਲਾ ਲੋਕ ਰਾਤ ਕੱਟਣ ਲਈ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਨਾ ਕਹਿ ਦੇਵੇ। ਸੱਚ ਹੀ ਦੱਸਾਂ। ਇਹ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਿੱਥੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਰੂਪ ਦੇ ਲਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਏ।” {{gap}}ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਝੱਟ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਰੁਪਿੰਦਰ ਧੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਓ ?" {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰਾ ਦਾਮਾਦ ਏ।” {{gap}}ਅਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਘੁਸ-ਮੁਸੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਪਰਨੇ ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇਰ ਤੋਂ ਸਰਕ ਕੇ ਖਲੋਂਦੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਲੱਤਾਂ ਕਿਉਂ ਬੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ?” {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਕਦੀ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੁਰ-ਤੁਰ ਕੇ ਥੱਕ<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> lyw6zzxar9ubw73offofcvt9djz350t 250 73111 222894 222157 2026-06-22T01:34:08Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 222894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਰਾ ਅਰਾਮ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬੰਨੀਆਂ ਨੇ।” {{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਪੁਲ ਦੇ ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠੇ ਓ ?” ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਕਲਾਵਾ ਭਰ ਕੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪੁਲ ਦੀ ਬੜੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਪਰਨੇ ਦੀਆਂ ਪੀਚੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਹਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਗਿਆ। {{gap}}“ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਾਗੀ ਆਂ। ਸ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਤੇ ਬੜੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ।ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗਿਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਧੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਧੀ ਰੂਪੀ ਦੀ ਬਰਾਤ ਗਈ ਅਤੇ ਜਦ ਧੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਮੈਂ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਪਰਨਾ ਖੋਹਲ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁੱਟਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਪੈਦਲ ਕਿਉਂ ਆਏ ! ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਏ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਘਾਟਾ ਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਰੰਗ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ 1 ਚਾਰ-ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਘਰ ਹਵੇਲੀਆਂ, ਜਮੀਨਾਂ ਫਿਰ ਰੁਪਿੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸਾਊ ਸੁਘੜ ਧੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਦਾਤੇ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ।” ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੋ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਛਲਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। - {{gap}}“ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਈ – ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਧੀ। ਘਰਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਮਰ ਗਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ। ਜੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਕੋਈ ਧੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ।” {{gap}}ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਪੁਲ ਨੂੰ ਟਕਰਾਈ। ਉਸ ਉੱਠਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕੋਹਰ ਏ, ਕੇਹਰੂ ਕਰਮੇ ਦਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਲਾਗੀ।" ਪੁਲ ਤੇ ਆਏ ਸਕੂਟਰ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਮਾ ਏ {{gap}}ਸਕੂਟਰ ਖੜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਚਾਚਾ {{gap}}ਕੋਹਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ?”{{nop}}<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> di8yrqvrv8od4z9ahcsrtxkbtrg2yy4 222895 222894 2026-06-22T01:38:43Z Kaur.gurmel 192 222895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਰਾ ਅਰਾਮ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬੰਨੀਆਂ ਨੇ।” {{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਪੁਲ ਦੇ ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠੇ ਓ ?” ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਕਲਾਵਾ ਭਰ ਕੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪੁਲ ਦੀ ਥੜੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਪਰਨੇ ਦੀਆਂ ਪੀਚੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਹਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਗਿਆ। {{gap}}“ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਾਗੀ ਆਂ। ਸ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਤੇ ਬੜੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ।ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗਿਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਧੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਧੀ ਰੂਪੀ ਦੀ ਬਰਾਤ ਗਈ ਅਤੇ ਜਦ ਧੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਮੈਂ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਪਰਨਾ ਖੋਹਲ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁੱਟਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਪੈਦਲ ਕਿਉਂ ਆਏ ! ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਏ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਘਾਟਾ ਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਰੰਗ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ 1 ਚਾਰ-ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਘਰ ਹਵੇਲੀਆਂ, ਜਮੀਨਾਂ ਫਿਰ ਰੁਪਿੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸਾਊ ਸੁਘੜ ਧੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਦਾਤੇ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ।” ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੋ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਛਲਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। - {{gap}}“ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਈ – ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਧੀ। ਘਰਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਮਰ ਗਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ। ਜੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਕੋਈ ਧੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ।” {{gap}}ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਪੁਲ ਨੂੰ ਟਕਰਾਈ। ਉਸ ਉੱਠਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕੋਹਰ ਏ, ਕੇਹਰੂ ਕਰਮੇ ਦਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਲਾਗੀ।" ਪੁਲ ਤੇ ਆਏ ਸਕੂਟਰ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਮਾ ਏ?" {{gap}}ਸਕੂਟਰ ਖੜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਚਾਚਾ {{gap}}ਕੋਹਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ?”{{nop}}<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> 0f6bkuk5nsqb7661ucq00in6gs66bec 222896 222895 2026-06-22T01:39:26Z Kaur.gurmel 192 222896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਰਾ ਅਰਾਮ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬੰਨੀਆਂ ਨੇ।” {{gap}}ਉਸ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਪੁਲ ਦੇ ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠੇ ਓ ?” ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਕਲਾਵਾ ਭਰ ਕੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਪੁਲ ਦੀ ਥੜੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਪਰਨੇ ਦੀਆਂ ਪੀਚੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਹਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਗਿਆ। {{gap}}“ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਾਗੀ ਆਂ। ਸ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਤੇ ਬੜੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ।ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗਿਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਧੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਧੀ ਰੂਪੀ ਦੀ ਬਰਾਤ ਗਈ ਅਤੇ ਜਦ ਧੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਮੈਂ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਪਰਨਾ ਖੋਹਲ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁੱਟਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਪੈਦਲ ਕਿਉਂ ਆਏ ! ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਏ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਘਾਟਾ ਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਰੰਗ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ 1 ਚਾਰ-ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਘਰ ਹਵੇਲੀਆਂ, ਜਮੀਨਾਂ ਫਿਰ ਰੁਪਿੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸਾਊ ਸੁਘੜ ਧੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਦਾਤੇ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭਾਗ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ।” ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚੋ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਛਲਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। - {{gap}}“ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਈ – ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਧੀ। ਘਰਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਮਰ ਗਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ। ਜੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਕੋਈ ਧੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ।” {{gap}}ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਪੁਲ ਨੂੰ ਟਕਰਾਈ। ਉਸ ਉੱਠਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕੋਹਰ ਏ, ਕੇਹਰੂ ਕਰਮੇ ਦਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਲਾਗੀ।" ਪੁਲ ਤੇ ਆਏ ਸਕੂਟਰ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਮਾ ਏ?" {{gap}}ਸਕੂਟਰ ਖੜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਚਾਚਾ।" {{gap}}ਕੋਹਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ?”{{nop}}<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> o3avycw1bofbhj9cgzex42aa7bblwnf 250 73112 222897 222160 2026-06-22T01:44:48Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 222897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਪੰਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ ਚਾਚਾ, ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਗਏ ਸੀ। ਖੇਤ ਵੱਲ ਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਗੇੜਾ ਹੀ ਮਾਰ ਆਵਾਂ।” {{gap}}ਕੇਹਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਹ ਰੁਪਿੰਦਰ ਧੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਤੱਕ ਛੱਡ ਆ।" {{gap}}ਪੰਮੇ ਨੇ ਸਕੂਟਰ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ। ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਨਾ-ਨਾ ਕਰਦੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ। ਮੈਂ ਆਪੇ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।' {{gap}}ਪਰ ਜਦ ਪੰਮੇ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਬਿਠਾਣ ਲਈ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੰਮੇ ਨੇ ਕਿੱਕ ਮਾਰ ਕੇ ਸਕੂਟਰ ਸਟਾਰਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧੂੜ ਉਡਾਂਦਾ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਦਾ ਸਕੂਟਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਕੇਹਰੂ ਪੁਲ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਧੂੜ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦੀ ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਵੇਂਹਦਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਤਾਪ ਦੀ ਘੂਕੀ ਅਤੇ ਬੇਸੁਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਰੋੜੇ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਦੇਹ ਤੋੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਦੀ ਮੋਹ-ਮੱਤੀ ਧੀ ਰੂਪੀ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਰਦ ਭਰੀ ਹਮਦਰਦੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਰਦੀ ਰਹੀ। ਹਮਦਰਦੀ ਜਿਹੜੀ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਬਖਸ਼ੀ ਏ। ਚਾਹੇ ਧੀ, ਭੈਣ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਰੁਪਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਸੱਸ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਤੇ ਕਦੀ ਅੰਗੂਰ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਕਦੀ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ ਘੋਲ ਘੋਲ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪੀ ਚਿਮਚੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹਦੇ ਉੱਤੋ ਉਲਰਿਆ ਰਿਹਾ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜਾਗ ਕੇ ਕੱਟੀ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਤਾਪ ਕੁੱਝ ਟੁੱਟਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂ ਗਿਆ। {{gap}}ਚੋਖੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਉਹਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲੀ। ਸੰਘ ਸੁੱਕਾ ਸੀ। ਟੇਬਲ ਤੇ ਪਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੱਗ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਗਲਾਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥ ਨੇ ਗਲਾਸ ਫਰਸ਼ ਵੱਲ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਖੜਕਾ ਸੁਣ ਕੇ ਰੂਪੀ ਦੀ ਜਠਾਣੀ ਆਈ ਅਤੇ ਗਲਾਸ ਧੇ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੋ ਘੁੱਟ ਸੰਘ ਗਿੱਲਾ ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੀਤਾ। ਦੋ ਸਰਾਹਣਿਆਂ ਦੀ ਢਾਹ ਲਵਾ ਉਸ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ।{{nop}}<noinclude>{{rh||70}}</noinclude> l2mz11ib2jkds9nbhkuoja76xg71b3g 250 73113 222898 222159 2026-06-22T01:47:15Z Kaur.gurmel 192 222898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਉਸ ਮੱਧਮ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਧੀਏ, ਹੋਰ ਘਰ ਦੇ ਜੀ?” {{gap}}ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਬੈਠ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆਵਾਂ। ਫਿਰ ਦੱਸਦੀ ਆਂ ਆ ਕੇ।" ਅਤੇ ਉਸ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਗਈ ਤੇ ਕਟੋਰੀ ਵਿਚ ਸਾਬੂਦਾਣੇ ਦੀ ਬਣੀ ਖੀਰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਲਓ ਖਾਓ।” ਅਤੇ ਉਸ ਚਮਚ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਂਦਿਆ ਕਿਹਾ, “ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕੋਈ ਮੰਦ ਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਗਈ ਏਂ। ਸਾਡੇ ਉਧਰ ਗਏ ਸੀ। ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਹੋਣ ਨੇ। {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੀਰ ਦਾ ਚਮਚ ਖਾਧਾ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਘਟਿਆ ਏ।” {{gap}}ਤਾਂ ਉਸ ਦੂਜਾ ਚਮਚ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਿਆ ਕਿਹਾ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਲਾਗੀ ਸੀ ਚਾਚਾ ਕੋਹਰੂ , ਕਰਮੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੋਹਰ {{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜਾ ਚਮਚ ਖੀਰ ਦਾ ਗਲੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲੰਘਾਇਆ ਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਜਿਹੀ ਨਜਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। “ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਕੋਹਰੇ ਨੂੰ?' {{gap}}ਉਸ ਤੀਜਾ ਚਮਚ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਨਹਿਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਮਰਿਆ ਵਿਚਾਰਾ। ਪੁਲ ਤੋ ਉਹਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੀ ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਪਈ ਸੀ। ਪੰਮਾ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਗਿਆ ਤੇ ਆ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ। ਵਿਚਾਰਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਮਰ ਗਈ। ਰਾਤੀਂ ਆਪ ਡੁੱਬ ਮਰਿਆ।" ਉਸ ਚੌਥਾ ਚਮਚ ਭਰਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨਹਿਰ ਖੰਘਾਲਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਪਹਿਰ ਦੇ ਤੜਕੇ ਉਹਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦੋਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪਰਨੇ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।” {{gap}}ਚੌਥਾ ਚਮਚ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੂੰਹ ਕੋਲੋਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਖਿਆ ਉਹਦਾ ਪਰਨਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਧੁੰਦਲੀ ਜਿਹੀ ਰਾੜ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ। ਪਰਨਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਖੋਹਲ ਉਸ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਉਹ ਨਿੱਸਲ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਹਿੱਸ਼ ਥੱਕੇ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਖੇਸੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਲਿਆ।ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ। {{gap}}ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬੇਟਾ, ਗੱਡੀ ਕੱਢੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਜਾ ਕੋ ਦਵਾਈ ਦਵਾ ਲਿਆਓ। {{gap}}ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਜੀਪ ਕੱਢੀ।<noinclude>{{rh||71}}</noinclude> f7flbsn17v1a8o2colkbzsgh3t2ylvz 252 73172 222902 222699 2026-06-22T03:14:15Z Taranpreet Goswami 2106 222902 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140299721 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=" ਟਾਇਟਲ" 2=1/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} igwgtzen97htonj8a27v9qd7v5c0l0t 252 73178 222906 222856 2026-06-22T04:36:56Z Taranpreet Goswami 2106 222906 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140301491 |Title=ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਖਾਣ |Language=pa |Volume= |Author=ਦੇਵੀ ਦਾਸ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਸਮਰਪਣ" 4="preface" 5="ਮੁਖਬੰਧ " 6="ਬੇਨਤੀ" 7="ਗ" 8="ਘ" 8to9="ਙ" 10to11="ਤਤਕਰਾ" 12="1" 79to80="-" 81="68" 87to88="-" 89="74" 93to94="-" 95="78" 227to228="-" 229="210" 339to340="-" 341="320" 361="ਕੋਲੋਫੋਨ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 6925zx8n1b1whgjvv0ni8qj2kkmc9ux 252 73179 222900 222858 2026-06-22T03:10:35Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 22 222900 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140306988 |Title=ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} abz7r0bt8q0se19mabztn843cpy4dvc 252 73181 222903 222861 2026-06-22T03:25:14Z Taranpreet Goswami 2106 222903 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140301430 |Title=ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ |Language=pa |Volume= |Author=ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਟਾਈਟਲ" 3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4to5="ਮੁਖਬੰਧ " 6="9" 8="ਤਸਵੀਰ" 9="11" 18="ਟਾਈਟਲ" 19="21" 27="ਤਸਵੀਰ" 28="29" 34="ਤਸਵੀਰ" 35="35" 55="ਤਸਵੀਰ" 56="55" 63to64="-" 65="62" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 76aapy5x3r7dz1slisf2zmrcf5e6mg5 252 73182 222901 222864 2026-06-22T03:13:31Z Taranpreet Goswami 2106 222901 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਾਗਰ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਾਈ ਬਜਾਰਾ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="2" 57to58="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 0d3f1gwaqy2ebhnlisnr2pap7gg9fte 252 73183 222875 2026-06-21T14:22:17Z Navneetkaurbrar7 2578 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222875 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140290729 |Title=Jail chittian |Language=pa |Volume=ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ |Author=ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |Address=Ludhiana |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 6dd4z571iudhz1wdupw76sfkdq4s3ty 222876 222875 2026-06-21T14:30:57Z Navneetkaurbrar7 2578 222876 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140290729 |Title=Jail chittian |Language=pa |Volume=ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ |Author=ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |Address=Ludhiana |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3i2ewz8jkxm2a2toad7a24al61d1x41 222878 222876 2026-06-21T14:45:38Z Navneetkaurbrar7 2578 Navneetkaurbrar7 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ.pdfi]] ਨੂੰ [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ.pdf]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 222876 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140290729 |Title=Jail chittian |Language=pa |Volume=ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ |Author=ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |Address=Ludhiana |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3i2ewz8jkxm2a2toad7a24al61d1x41 222880 222878 2026-06-21T14:47:26Z Navneetkaurbrar7 2578 222880 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140290729 |Title=Jail chittian |Language=pa |Volume=ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ |Author=ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |Address=Ludhiana |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=1 2=2 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 4zbkvulyph4efj81h0ai8a1xr8zla5g 222881 222880 2026-06-21T14:48:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 222881 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140290729 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=1 2=2 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 73ez2jkqki75nd2d0rca6yeyx2bdpz0 252 73184 222879 2026-06-21T14:45:39Z Navneetkaurbrar7 2578 Navneetkaurbrar7 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ.pdfi]] ਨੂੰ [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ.pdf]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 222879 proofread-index text/x-wiki #REDIRECT [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੇਲ ਚਿੱਠੀਆ.pdf]] hyr02oyv2cm9ysdwwwnveh5q7vdz7mw 252 73185 222884 2026-06-21T15:38:04Z Navneetkaurbrar7 2578 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222884 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140130428 |Title=ਇੱਕ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ |Language=pa |Volume=ਇੱਕ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ |Author=Bhai Randhir Singh |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |Address=Ludhiana |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=2 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 3=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 77vqut0er4oxpdpjyedceg2hkauf2od 252 73186 222888 2026-06-21T15:49:14Z Navneetkaurbrar7 2578 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222888 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140290907 |Title=ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਿਮਰਨ |Language=pa |Volume=ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਿਮਰਨ |Author=Bhai Randhir Singh |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |Address=Ludhiana |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 8v3w599lto1d0oofxdgse4m3h8tq6ij 250 73187 222891 2026-06-22T00:42:27Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਕੇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਪਤਕਾਰ ਫੋਰਮ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ ਉਥੇ ਰੈਂਪ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਕੇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਪਤਕਾਰ ਫੋਰਮ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ ਉਥੇ ਰੈਂਪ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਬਾਰੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਗਿਆ ਉਥੇ ਰੈਂਪ ਤੇ ਤਿਲਕਵੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਰੇਲਿੰਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਸਲਿੱਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਕਿਧਰੇ ਪਰਸਨਤ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਮੂਹ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਸ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਤੈਦ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਸੁੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ । ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਂ ਵੀ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾਉਂਦੀ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੌਲੀਆਂ, ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ, ਬੰਦ, ਯਹਨੇ, ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗਾਂ ਲਾਉਣ, ਨਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਸਾੜਨ, ਪੱਗਾਂ ਅਤੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲੁਹਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਹ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸ ਵਰਗ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਹੈ, ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੱਟ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਨਗਰ ਨਿਗਮਾਂ, ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਜ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ 50% ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚੋਟ ਬੈਂਕ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਲਗਭਗ 50% ਹਿੱਸਾ 59<noinclude>{{rh||59}}</noinclude> imhqfytgcpphg19ar1hgsghr2r4lwzo 252 73188 222913 2026-06-22T06:04:37Z Navneetkaurbrar7 2578 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222913 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298622 |Title=ਗਜ਼ਨਾਮਾ |Language=pa |Volume=ਗਜ਼ਨਾਮਾ |Author=Bhai Nand lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Unknown |Address=Unknown |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1= 1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} d0l69y4kycn5j3maguvhgq93jwuobwq 252 73189 222915 2026-06-22T06:15:23Z Navneetkaurbrar7 2578 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222915 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298686 |Title=Kalaam a |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} rxhs6v134g7gk10hg496oxe6y0jxrmx 222917 222915 2026-06-22T06:20:29Z Navneetkaurbrar7 2578 222917 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298686 |Title=Kalaam e Goya |Language=pa |Volume=Kalaam e Goya |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Institute of Sikh Studies |Address=Chandigarh |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 2=- 3=- 4=- 5=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 27squjciry1tw9v6xufsr89rykc5twq 222918 222917 2026-06-22T06:21:31Z Navneetkaurbrar7 2578 222918 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298686 |Title=Kalaam e Goya |Language=pa |Volume=Kalaam e Goya |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Institute of Sikh Studies |Address=Chandigarh |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 2=- 3=- 4=- 8=- 9=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 3yhwwjlj9sdjp4mlk03tl5d8jy05dgv 222919 222918 2026-06-22T06:23:00Z Navneetkaurbrar7 2578 222919 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298686 |Title=Kalaam e Goya |Language=pa |Volume=Kalaam e Goya |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Institute of Sikh Studies |Address=Chandigarh |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 2=- 3=- 4=- 8=- 9=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} hdeem3iw2qi5ic5qf6g9jq0dye5r7s1 252 73190 222922 2026-06-22T06:35:29Z Navneetkaurbrar7 2578 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222922 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298928 |Title=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Language=pa |Volume=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Unknown |Address= |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=_empty_ |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 2=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} l4blq15811p3q54eydjyln22vnn0539 222923 222922 2026-06-22T06:36:38Z Navneetkaurbrar7 2578 222923 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298928 |Title=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Language=pa |Volume=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Unknown |Address= |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 2=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} eink35fg4qih37652bhmwe7jfq0qpiz 222924 222923 2026-06-22T06:37:23Z Navneetkaurbrar7 2578 222924 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298928 |Title=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Language=pa |Volume=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Unknown |Address= |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} lgfn3quwhaw1wjuhew92pi4hsatl595 222925 222924 2026-06-22T06:38:46Z Navneetkaurbrar7 2578 222925 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298928 |Title=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Language=pa |Volume=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Unknown |Address= |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} tri2wqi8j86sax9yluhwp6bnzrowq8d 222926 222925 2026-06-22T06:51:40Z Navneetkaurbrar7 2578 222926 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298928 |Title=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Language=pa |Volume=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Unknown |Address= |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1= cover 2=1 /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} j58tlophtn56cqvwi0oevbtnv7tghsa 222927 222926 2026-06-22T07:05:23Z Navneetkaurbrar7 2578 222927 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140298928 |Title=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Language=pa |Volume=ਦੱਸ ਗੁਰ ਕਥਾ |Author=Bhai Nand Lal |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Sarbloh Scholar Publications |Address= |Year=18th century |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 9ng3ktao6bk7pl7jy20r6qlyii1hhnm 250 73191 222928 2026-06-22T08:41:34Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 222928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{c|ਸਭ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ।}} {{c|ਜਿਉਂ ਜਨਨੀ ਸੁਭ ਜਣ ਪਾਲਤ}} {{c|ਰਾਖੇ ਨਦਰ ਮਝਾਰ ।}} {{c|{{x-larger|''' ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਲੜੀ ਨੰ: ੧੧੧'''}}}} {{c|{{xxx-larger|'''ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾਂ !'''}}}} {{c|ਜਿਸ ਵਿਚ}} {{c|ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਅਰ ਅਨ੍ਯਾਈ}} {{c|ਮੌਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼}} {{c|ਸੰਛੇਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰ: ਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ}} {{c|ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਖੇ ਹਨ।}} {{c|ਲੇਖਕ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ!}} {{c|{{xx-larger|'''ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ'''}}}} {{c|ਐਡੀਟਰ ਦੂਖਨਿਵਾਰਨ ਪੱਤ੍ਰ}} {{c|ਮਿਉਨਸਿਪਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ}} {{c|ਤਰਨ ਤਾਰਨ (ਪੰਜਾਬ)}} {{c|ਅਗਸਤ ੧੯੨੦}} {{rule}} {{c|ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ}} {{c|ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਮੈਨੇਜਰ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੇ}} {{c|ਯਤਨ ਨਾਲ ਛਪਿਆ।।}} {{rh|ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ|| ਭੇਟਾ ਦੋ ਆਨੇ}}<noinclude></noinclude> gllh4qtzlt0zx7agzayurzdp243vxiw