ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 252 7770 223309 129056 2026-06-23T17:35:31Z Satdeep Gill 13 223309 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q87408127 |Title=ਅੱਗ ਦੇ ਆਸ਼ਿਕ |Language=pa |Volume= |Author=ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਅਮਨ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 64ij2a9vh3ojjwopz1b7530fk2xrpq5 252 13150 223310 218862 2026-06-23T17:42:18Z Satdeep Gill 13 223310 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ |Language=pa |Volume= |Author=ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ |Address=ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Year=1946 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=7 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਕਵਰ" 8="ਕੋਲੋਫੋਨ" 9="5" 368="363" 367="363" 369to372="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} c1d684eooife60ux07uy59y9eeddkql 250 14882 223259 142492 2026-06-23T14:00:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੦|}}</noinclude>{{gap}}ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਚੂੰਕਿ ਅੰਤ ਤਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਭੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਹ ਪਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਦ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹੋਵੇ, ਵਰਤਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਭੀ ਚੁੰਕਿ 'ਭਾਈ' ਹੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸਾਂ 'ਬਾਬਾ’ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਵਾਕਿਆਤ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾ ਤਾਂ ਓਹ ਕੁਝ ਹੀ ਸਨ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਓਹ ਜੋ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਸੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਹੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹਿਆ ਹੈ, ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਕੁਝ ਭੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿ ਓਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਨ। ਜੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਜ਼ੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਭਵਿਖ-ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਾ-ਨਸ਼ੀਨ ਗੁਰੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਰੁਧ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਖੁਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਨਿਆਏ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਓਹ ਇਕ ਸਿਖ ਸੁਧਾਰਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਆਗੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। {{left|ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ}} {{left|੨੬ ਜੂਨ ੧੯੪੪}}{{right|ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ}}<noinclude></noinclude> ag3vm3za7zvsunf32d0bq5b5xr931cd 250 14899 223260 142493 2026-06-23T14:00:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xxx-larger|{{center|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ}}}} {{xx-larger|{{center|ਕੂਕਾ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ}}}} {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲਹਿਰਾਂ ਚੋਖੇ ਸੰਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਗਮਦੀਆਂ, ਪਲਦੀਆਂ ਤੇ ਫਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਚਲਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਥੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਜਗਿਆਸੀ, ਅਭਿਆਸੀ, ਨਾਮਧਾਰੀ ਯਾ ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਇਕ ਖਾਸ ਤਿਥਿ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਜਦ ਕੁਝ ਕੁ ਸਿਖ ਸਰਦਾਰ ਚੋਖੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸਖਤੀ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਯਾਦ ਤੇ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਹਕੂਮਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੁਲਦੇ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਆਮ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚਲ ਪਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੇ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਹੀ ਸੰਗਤ-ਅਸਥਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ,ਜਿਥੇ ਕਿ ਲੋਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਧਾਰਮਕ ਜੀਵਨ ਵਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਅਰੁਚੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਥਾਂਉਂ ਥਾਈਂ ਬੈਠੇ ਕਈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ-ਨਾਮ-ਆਧਾਰੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰਸਿਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਅਸਿੱਖ ਰੌ ਦੀ<noinclude></noinclude> 25spru81rbhlqn6mlwzaj635em89lv4 250 14902 223261 144066 2026-06-23T14:00:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਨਿਖੇਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਮੰਦੇ ਅਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨ ਆਰੰਭੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਲ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਿਖ ਆਦਰਸ਼ ਵਲ ਝੁਕਦੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਵਾਧਿਕਾਰੀ ਮੁਗ਼ਲ ਤੇ ਪਠਾਣ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ-ਪਾੜਕ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਨ। {{gap}}ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤ ਸਨ; ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ (ਰਿਆਸਤ ਜੰਮੂ) ਦੇ ਮਹੰਤ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖੀ ਵਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਉਤੇ ਬੜਾ ਅਸਰ ਸੀ। ਲਹਿੰਦੇ ਵਲ ਅੱਡਣ-ਸ਼ਾਹੀ ਸੰਤ ਦਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪੋਠੋਹਾਰ ਤੇ ਛਛ-ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਭੀ ਸਿਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਹੋ ਜਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇਕ ਉੱਘਾ ਕੇਂਦਰ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਚ ਸੀ ਜਿਥੇ ਕਿ ਸਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਲੋਕੀਂ ਗੁਰਸਿਖੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਲ ਖਿਚੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਕ ਉੱਘੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਗਿਆਸੀ ਯਾ ਅਭਿਆਸੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਯਾ ਕੂਕਾ ਫਿਰਕੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਖੜੀ ਹੋਈ। {{gap}}ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਗਤ ਦਿਆਲਚੰਦ, ਪ੍ਰਸਿਧ ਦਿਆਲਾ ਭਗਤ, ਹਰੀਪੁਰ (ਹਜ਼ਾਰਾ) ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਪਿੰਡ ਸਰਾਇ ਸਾਲਿਹ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਪੰਡਤ ਤੇ ਵੈਦ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਵੈਸ਼ਨੂ ਮਤ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ। ਆਪ ਦਾਣੇ ਧੋ ਕੇ ਪਹਾਉਂਦੇ, ਲਕੜੀਆਂ ਧੋ ਕੇ ਬਾਲਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 2yj6yv37sg01gq79fv8itdgc0ia1uaf 250 14909 223262 144075 2026-06-23T14:00:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਾ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ|੧੫}}</noinclude>ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਨਿਜ ਜੀਵਨ ਇਤਨਾ ਸੁੱਚਾ, ਨਿਰਛਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ‘ਭਗਤ’ ਕਰਕੇ ਸਦਦੇ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਦੀ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ। ਸਰਾਇ ਸਾਲਿਹ ਦੇ ਖ਼ਾਨ ਆਪ ਦੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਭਗਤ ਦਿਆਲ ਚੰਦ ਦੀ ਲੜਕੀ ਚਕਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ, ਜ਼ਿਲਾ ਜੇਹਲਮ, ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਿਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਸਿਖ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਭਗਤ ਜੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਬਲਕਿ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਇਸ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਞ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਬਣਾ ਕੇ ਛਕਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਭਗਤ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰੋ। ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਲਾਇਆ, ਜੰਞ ਲਈ ਝਟਕੇ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗ ਜਾਨੀ ਦੇ ਪੜਾਓ ਤਕ ਇਕ ਹਥਿਆਰ-ਬੰਦ ਦਸਤਾ ਮੁੜਦੇ ਵੇਲੇ ਜੰਞ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। {{gap}}ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਪਿਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰਹ ਬੀਬੀ ਮਹਾਂ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਰਗਵਾਸੀ ਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਤਾਂ ਸੰਤਾਨ-ਹੀਨ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਡੇ ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਭਗਤ ਹੋਸ਼ਨਾਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਗਤ ਸੋਹਣਾ ਮੱਲ। {{gap}}ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਬ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਗਨ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਚ ਸਿਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਲ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਰੰਗਣ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> mzzxz6tectr1quwwfwv11o6ggekk704 250 14912 223263 144089 2026-06-23T14:00:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਚਾੜ੍ਹ ਦਿਤੀ ਤੇ ਆਪ ਭਜਨ ਕੀਰਤਨ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। ਨਾਮਖ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ‘ਸਾਈ’ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਜਦ ਆਪ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਹਜ਼ਰੋ ਜਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਈ ਸੰਗੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੇ ਨਾਮ-ਰਸੀਏ ਭੌਰੇ ਆਪ ਪਾਸ ਆ ਇਕਤ੍ਰ ਹੋਣ ਲਗੇ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਨਾਮ-ਅਭਿਆਸੀ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਦਾ ਇਕ ਮੰਡਲ ਜਿਹਾ ਬਣਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁ ਨਵਾਂ ਜਗਿਆ ਇਸ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ, ਓਹ ਸ੍ਵਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਪਾਸੋਂ ਨਾਮ-ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੁਛਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਲੈਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਦੀਆਂ, ਸੋਢੀਆਂ, ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਾਪਟੀ ਦੀ ਨੀਂਵ ਬਝਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਰਿਆਸੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਕ ਉਘੇ ਸੰਗੀ ਹਜ਼ਰੋ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿ ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।* {{rule}} {{gap}}*ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਜੱਵਾਹਰ ਮੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਾਕਿਆਤ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੱਦੀ-ਨਸ਼ੀਨ ਗੁਰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਬਾ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹੋਣ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਵਿਰੁਧ ਮਨਘੜਤ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਬੇ-ਬੁਨਿਆਦ ਆਸਰੇ ਗੁਰਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅਟਕ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਹਰੋਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਲਿਆ ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੁਦ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਭੈਣ’ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਮਈ ਸੰਨ ੧੯੧੬ ਦੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਥਾਪਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ {{rh|||[ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ੧੭}}<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> nf4azsbfzt8bjx9r66wukpf2p2zy8tx 250 14929 223264 144045 2026-06-23T14:01:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਾ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ|੧੯}}</noinclude>ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਗਤੀ ਅਡੋਲ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਆਪ ਨੇ ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਜੋਗ ਆਪਣੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ੧੮ ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੯੧੯ ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਮੁਤਾਬਿਕ ੨ ਦਸੰਬਰ ਸੰਨ ੧੮੬੨, ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਭੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰਨ। {{rh||ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ|}} {{gap}}੧ ਮਾਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਸਰਬ ਉਪਮਾ ਯੋਗ ਸ੍ਰੀ ਸਗਲ ਗੁਨ ਨਿੰਮ ਅਮਿ ਪ੍ਰਉਪਕਾਰੀ ਉਜਲ ਦੀਦਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਸੀਲ ਸੀਲ ਸ੍ਰੀ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿਨਾ ਮਿਲਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਚਿਤ ਆਏ, ਐਸੋ ਜੋ ਹੈਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਈਂ ਜੀ ਜਵੈਰ ਮਲ ਪਾਸੇ ਲਿਖਤਮ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਚੋਂ ਭਾਈ ਜੀ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਕੀ ਅਦੀਨਗੀ ਵਾਚਨੀ। {{rh||ਦੋਹਰਾ|}} {{rh||ਉਪਮਾ ਤੁਮਰੀ ਕੋ ਕਰੇ ਕਿਤ ਮੁਖ ਹੋਤ ਬਖਾਨ|}} {{rh||ਚੰਦ੍ਰ ਰੂਪ ਤੁਮਰੋ ਸਦਾ ਤੇਜ ਸਰੂਪੀ ਭਾਨ ॥ ੧ ॥ |}} {{gap}}ਹੋਰ ਸਮਾਚਾਰ ਵਾਚਨੀ ਉੱਪਰ ਦਾ, ਆਪ ਜੋਗ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਰੀਰ ਅਸਾਡਾ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਆਪ ਜੋਗ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਟੁਰ ਆਵਨਾ। ਜੇਕਰ ਆਪ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬੀ ਕੰਮ ਛੋੜ ਕਰ ਕੇ ਥੀ ਤੁਸਾਂ ਆਵਨਾ। ਜੋ ਅਸਾਡਾ ਚਿਤ ਬਹੁਤਾ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। {{rh||ਸਵੈਯਾ|}} ਔਰ ਸੁਨੋ ਹਮਰੀ ਬਿਨਤੀ ਹਮਰਾ ਲਿਖਨ ਚਿਤ ਮੋ ਧਰੀਏ ਜੀ ਚਾਹਿ ਬਡੀ ਤੁਮਰੇ ਪਗ ਦੇਖਨ ਆਪ ਬਿਚਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੀਏ ਜੀ ਬਾਸਰ ਰੈਨ ਬਸੋ ਚਿਤ ਮੈਂ ਤੁਮ ਆਵਨ ਬਾਤ ਰਿਦੇ ਧਰੀਏ ਜੀ ਪਾਵਨ ਹਵੈ ਤੁਮਰੋ ਪਗ ਦੇਖਤ ਭਉਜਲ ਸੋ ਸੁਖ ਸੋ ਤਰੀਏ ਜੀ<noinclude>{{rh||Digitized by Panjab Digital Library/ www.panjabdigilib.org|}}</noinclude> 3nb9ty4nuk9yb8zj1csas2imqte57u4 250 14938 223265 144044 2026-06-23T14:01:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਾ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ|੨੧}}</noinclude>{{gap}}੫. ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਵਾ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੰਡੇ। {{gap}}੬. ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਦਾਜ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇਵੇਂ। {{gap}}੭. ਲੜਕੀ ਦੇ ਸੌਹਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਲਏ। {{gap}}੮. ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਏ, ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਪੀਏ, ਤਮਾਕੂ ਨਾ ਵਰਤੇ। {{gap}}੯. ਭਿਖ ਨਾ ਮੰਗੇ, ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਕਰ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਕਰੇ। {{gap}}੧੦. ਆਪਣੇ ਗੁਰ-ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਹਿਮਾਇਤ ਤੇ ਖ਼ਬਰਗੀਰੀ ਕਰੇ। {{gap}}੧੧. ਸਿਰ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਕਿਰਪਾਨ ਰੱਖੋ। {{gap}}੧੨. ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੇ {{gap}}੧੩. ਵਿਭਚਾਰ (ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਸੰਗ) ਨਾ ਕਰੇ।* {{gap}}ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਗਿਆਸੀ ਮੰਡਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀ ਜਗਿਆਸੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। {{gap}}ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿਧ ਚੇਲੇ ਸਨ, ਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੀਸਰੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਭੈਣੀ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਗੱਦੀ ਕੈਮਲਪੁਰ ਵਿਚ ਭੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਬਾਬਾ ਸੰਗਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਗੱਦੀ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਹਿਬ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਬ੍ਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। {{rule}} {{gap}}*ਪੰਨਾ ੫੬੭-੬੮.<noinclude></noinclude> 1xgk4tmfts8bpq140579urn5wnwqdxk 250 14948 223266 140944 2026-06-23T14:01:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{x-larger|'''ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ'''}} {{x-larger|'''ਤੇ'''}} {{x-larger|'''ਆਰੰਭਕ ਹਾਲ'''}}</poem>}} {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਘ ਸੁਦੀ 1 ਸੰਮਤ ੧੮੭੨ ਬਿਕ੍ਰਮੀ,<ref>ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਜਿਲਦ ੪, ਪੰਨਾ ੩੦੯੪; ਸਤਿਜੁਗ ਬਸੰਤ ਨੰਬਰ ੧੯੮੬, ਪੰਨਾ ੨੦। ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਿਲਾਸਵਿਚ ਮਾਘ ਦੀ ਸੀ ਖਸ਼ਟਮੀ, ਥ: ਲਗੀ ਰਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਨੇ ਜਨਮ ਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਸਰੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ (ਗੁਰਵਾਰ) ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਵੀਰਵਾਰ ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। ਮਾਘ ਸ਼ੁਦੀ ੧ ਨੂੰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ ਤੇ ੫ ਨੂੰ ਛਨਿਛਰਵਾਰ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੬ ਮੰਮਤ ੧੮੭੦ ਤੇ ੧੮੭੩, ਅਤੇ ਸੁਦੀ 1 ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੮੭੬ ਤੇ ੧੮੮੦ ਨੂੰ ਵੀਰਵਾਰ ਸੀ।</ref> ੩ ਫ਼ਰਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੧੬ ਈਸਵੀ, ਨੂੰ ਮਾਈ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਰਾਈਆਂ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਤਰਖਾਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਕਰ ਕੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਪੋਸਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੇਹੜੇ ਕਿ ਉਮਰ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੱਚਪਨ ਦੇ ਹਾਲ ਦਾ ਨਿਸਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਤੇ ਸਿੱਖ-ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ<noinclude></noinclude> g6cymynhvet8lmlssam932vgh3i1zzq 250 14953 223267 140946 2026-06-23T14:01:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ |}}</noinclude>ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਆਪ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਰਲ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤੇ ਵਿਚ ਨਿਪੁਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਲਕੜੀ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ। ਪਰ ਆਪ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਸਡੌਲ ਤੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਗੱਭਰੂ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਉਮੈਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨੌਕਰ ਇਕ ਚੋਖੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ੨੧ ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸੰਮਤ ੧੮੯੩ (ਮੰਨ ੧੮੩੬-੭ ਈਸਵੀ)<ref>'ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਫਿਰਕੇ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਥਿਆ' ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਨ ੧੮੪੪ ਵਿਚ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲਟਣ ਵਿਚ ਸਵਾਰ (ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹਾ) ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਕੰਵਰ ਨੌ-ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ੬ ਨਵੰਬਰ ੧੮੪੦ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਟਣ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਭੀ ਉਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਤਾਰੀਖ ਬਸੰਤ ਨੰਬਰ (ਸਤਿਜੁਗ, ਭੈਣੀ) ੨੨ ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੮੮੬ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। +ਬਿਆਨ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ਜੇ ਡਬਲਯੂ. ਮੈਕਨੈਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ੨੫ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੧੮੭੨।</ref> ਵਿਚ ਆਪ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਰਾਇਪੁਰੀਏ ਨਾਲ ਭੈਣੀ ਆਈ। ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਗੋਲਾ-ਅੰਦਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਚੀ ਤੇ ਇਕ ਉੱਘਾ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿਘ ਭੀ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਕੰਵਰ ਨੌ-ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੋਪਖ਼ਾਨੀ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਜਾ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ। ਏਸ ਪਲਟਣ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਬਾਦ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਕਟ ਵਰਤੀ ਸੰਗੀਆਂ ਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਵਲਦਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਕਲਾਂ ਰਿਆਸਤ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 5rrrbmny0treuq1n3wli8e7mxc6wya8 250 14958 223268 140947 2026-06-23T14:01:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਕੂਕਾ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ |੨੫}}</noinclude> {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਿੰਡ ਧਰੋੜ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਜੱਸਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਵੇਂ ਅਨਪੜ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਬੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਪ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਦੋ ਪੁਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। {{Css image crop |Image = ਕੂਕਿਆਂ_ਦੀ_ਵਿਥਿਆ.pdf |Page = 29 |bSize = 384 |cWidth = 138 |cHeight = 135 |oTop = 267 |oLeft = 123 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 6qp5pnsdmqrlouarffn2kvn3ywet9f7 250 14963 223269 140949 2026-06-23T14:02:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''{{x-larger|ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੇਲ}}'''}} {{gap}}ਸੰਮਤ ੧੮੯੮ ਵਿਚ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲਟਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਤੇ ਹਜ਼ਰੋ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਜਿਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲਟਣ ਹਜ਼ਰੋ ਆਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਇਤਨਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ:ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣ ਗਏ ਤੇ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਲੇ ਕੇ ਅਭਿਆਸ ਵਲ ਜੁੱੜ ਗਏ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਸੰਬੰਧ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੁਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਬਾਦ ਵਿਚ ਇਕ ਲਾਟ ਵਾਂਞੂ ਬਲ ਉੱਠੀ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲਟਣ ਦਾ ਹਵਾਲਦਾਰ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਕਲਾਂ, ਰਿਆਸਤ ਮਲੇਰ ਕੋਟਲਾ, ਭੀ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਸੇਵਕ ਬਣਿਆ।<ref>ਬਿਆਨ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ਜੇ. ਡਬਲਯੂ, ਮੈਕਨੈਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਕਿਲਾ ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਸੰਨ ੧੮੭੨। ਬਾਬਾ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਦੀ ਪੋਲੀਸ ਦਾ ਇਕ ਹਵਾਲਦਾਰ ਤੇ ੧੫ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕੂਕੇ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਪਰਹੀਰਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਏ ਕੋਟ ਦੇ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਸਨ।</ref> ਗੁਰਭਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ<noinclude></noinclude> 2u99u1y0l7rflj6wq6md88g9zq1l6vu 250 14968 223270 140951 2026-06-23T14:02:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੇਲ |੨੭}}</noinclude>ਬਾਦ ਵਿਚ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੌਖੀ ਪ੍ਰੀਤ ਬਣ ਗਈ। ਕੂਕਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਲਾਵਤਨ ਭੀ ਹੋਇਆ। | {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਵਲ ਸੀ। ਫ਼ੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਹਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨ ਹੋਰ ਇਧਰ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੋਈ ਅਣਹੋਣੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਲਾਮ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਧਰ ਭੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਧਰ ਹੀ ਮਨ ਜੁੜਦਾ ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਉੱਘੇ ਉਘੇ ਭਜਨੀਕ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਲਗਨ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਦਾ ਮੌਕਾ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ, ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਇਆ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਨਾਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਤਰਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਏ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਹਸਤ-ਲਿਖਤ ਪੱਤ੍ਰ ੨੧ ਵਿਚ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਪੱਤ੍ਰ-ਸੰਚੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲਿਖਦੇ ਹਨ "ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਈ ਬਾਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਲੜ ਲੱਗਾ ਹਾਂ [ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ 'ਨਾਮ' ਦੇ]। ਪਹਿਲੇ ਉਦਾਸੀ ਕਾ ਚੇਲਾ, ਫੇਰ ਨਿਰਮਲੇ ਦਾ, ਫੇਰ ਖੰਡੇ ਪਹੁਲ ਲਈ। ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਰ ਏਸੇ ਨਾਮ ਵਿਚੋਂ ਸਭੋ ਕੁਝ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈਂ, ਏਸ ਨਾਮ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਏਥੇ<noinclude></noinclude> 2xn5rjq6pzw98jsss8n9r80rk9exymi 250 14973 223271 140952 2026-06-23T14:02:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ |}}</noinclude>ਕੈਦ ਮੇਂ ਭੀ ਸੁਖ ਦੇ ਦੱਖਾ ਹੈ, ਧੰਨ ਨਾਮ ਹੈ ਏਹ।" ਪਰ ਕਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਕਿਸ ਸਾਲ, ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਿਸ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ, ਆਪ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਟ-ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਖੁਲ੍ਹਵਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਆਪ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਡੇਰੇ ਯਾ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਕਿਸ ਨਿਰਮਲੇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ, ਯਾ ਕਦ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ, ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਆਪ ਨਿਸਚੇ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਤ ਜਦ ਆਪ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਮਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਬਖਸ਼ੇ 'ਨਾਮ' ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਕਿ ਘਰੋਂ ਬੇ-ਘਰ ਦੇਸੋਂ ਪ੍ਰਦੇਸ ‘ਕੇਦ ਮੈ ਭੀ ਸੁਖ ਦੇ ਰੱਖਾ ਹੈ।' {{gap}}ਅਰਦਾਸ ੨੩ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ "ਹੋਰ ਭਾਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਉਪਮਾ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੁਖ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਤਨ ਕਰਕੇ ਨਾ ਧਨ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਪਰ ਜਦ ਗੁਰੁ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਾਮ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੁਖ ਹੋਇ ਗਏ'। ਇਸ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਾਤ੍ਰ ਕਥਨ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਸੁੱਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ [ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਗੁਰੂ' ਪਦ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸੋਢੀਆਂ, ਬੇਦੀਆਂ, ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ' ਪਦ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੈਸੇ ਕਿ ਊਨੇ ਦੇ ਬੇਦੀ, ਆਨੰਦਪੁਰ, ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਸਹਾਇ ਦੇ ਸੋਢੀ] ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਹੁਲ (ਅੰਮਿਤ) ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ 'ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੁਖ ਹੋਇ ਗਏ'।<noinclude></noinclude> pdwguckknbv9w3yvfxcdqo9yaxb977e 250 14977 223272 140962 2026-06-23T14:02:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੇਲ |੨੯}}</noinclude> {{gap}}ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼-ਬਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਈ ਇਕ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬੀਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। {{dhr|3em}} {{Css image crop |Image = ਕੂਕਿਆਂ_ਦੀ_ਵਿਥਿਆ.pdf |Page = 33 |bSize = 386 |cWidth = 129 |cHeight = 134 |oTop = 242 |oLeft = 120 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> bmm47fpubxrsdaf7kydg3dfru5fw4oe 250 14982 223273 140964 2026-06-23T14:02:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|4em}} {{center|{{x-larger|'''ਆਪਣਾ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ'''}}}} {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੪੫-੪੬ (ਸੰਮਤ ੧੯੦੨ ਬਿਕ੍ਰਮੀ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਦ<ref>*A Brief Account of the Kuka Sect, P. 10. {{gap}}ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ (ਪੰਨਾ ੨੦੯੪-੯੫) ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਨ ੧੮੪੧ (ਸੰਮਤ ੧੮੯੮) ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਛੋਈ ਪਿਡ (ਜ਼ਿਲਾ ਅਟਕ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ...ਚਾਟੜੇ ਹੋ ਕੇ ਨਾਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੀਤਾ। 'ਸਤਿਜੁਗ' ਦੇ ਬਸੰਤ ਨੰਬਰ, ੨੨ ਮਾਘ ੧੯੮੬ (ਪੰਨਾ ੩੦), ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸੰਨ ੧੮੪੫ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਪ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰਕਤ ਵਾਕਿਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਬਾਦ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਆਪ ਨੇ 'ਬੰਦੂਕ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਸੁਟ ਘਤੀ’ ਤੇ ‘ਆਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹੇ ਸੁਣੇ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆ ਗਏ'। ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਬੰਦੂਕ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਸੁਟ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਆਗਿਆ ਲਏ ਘਰ ਨੂ ਚਲੇ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ੧੮ ਦਸੰਬਰ ਸੰਨ ੧੯੪੫ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।</ref> ਜਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਆ ਗਏ। ਤਰਖਾਣਾ ਤੇ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਤਾਂ ਆਪ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੰਗੇ ਵਾਕਫ਼ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਖ ਨਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਆਪ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਯਾ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਤੀਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਨ ੧੮੫੦ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪ ਲੁਧਿਆਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਰਖਾਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕੰਮ<noinclude></noinclude> 4w84c117fc7jayc87yjjtcal96p3dry 250 14986 223274 140965 2026-06-23T14:02:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਆਪਣਾ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ |੩੧}}</noinclude>ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੇ ਨਾਲ ਕਿਸ ਗੱਲੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਗਾੜ ਹੋ ਗਿਆ ਯਾ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੀ ਚੋਖੀ ਰਕਮ ਲੈ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਰਾਏ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਿਛਲੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕੋਝੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨਿਓਂ ਨਿਕਲ ਆਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪਾ ਲਈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਆਪ ਦਾ ਇਕ ਭਾਈਵਾਲ ਸੀ ਜੋ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਨਕਦੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਬਣਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭੀ ਆਪਣੀ ਉਪਜੀਵਕਾ ਵਾਸਤੇ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਨ ੧੮੬੬ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਹੱਟੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿ ਪਰਚੂਨ ਸੌਦਾ ਤੇ ਲੋਹਾ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। 'ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਲੋਹੇ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਕਰਦਾ। ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।<ref>A Brief Account of the Kuka Sect (1866), p. 10; ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਦੂਜੀ ਵਾਰ), ੮੭੭</ref> {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੫੦ ਈਸਵੀਂ ਤੋਂ ੧੮੫੫ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਕੁਝ ਥਾਈਂ ਰਾਜਾਂ ਤਰਖਾਣਾਂ ਦੇ ਮਿਸਤ੍ਰੀ ਦੀ<noinclude></noinclude> sf7vqfk4tqe3ujdm3o5xn6e2ipj8yvp 250 14991 223275 140966 2026-06-23T14:03:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|३२|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ |}}</noinclude>ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਆ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਠੇਕਾ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮੇ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੰਗਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਸੱਦ ਲਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਡਗਰੂ ਵਾਲੇ ਬੰਗਲੇ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਸਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਭੀ ਇਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਾਈ। ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਨ ੧੮੫੫ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਫਿਰ ਭੈਣੀ ਆ ਗਏ ਤੇ ਮੁੜ ਓਹੋ ਲੋਹੇ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਨ ੧੮੭੨ ਤੱਕ ਚੰਗਾ ਚਲਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>*ਸੰਨ ੧੮੫੫-੫੬ ਵਿਚ ਮੁੜ ਦੁਕਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਯਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ੧੮੬੬ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰੀਪੋਰਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਤੋਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਹੱਟੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਿ ਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਸੌਦੇ ਬਿਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਇਕ ਕੂਕਾ ਸੀ।</ref><noinclude></noinclude> ie3szjarx57w5d8k2h09xjqlfv48chy 250 14996 223276 140967 2026-06-23T14:03:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>{{x-larger|'''ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ'''}} {{x-larger|'''ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ'''}}</poem>}} {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਹਜ਼ਰੋ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਫੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਵਲ ਲਾਉਂਦੇ ਤੇ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗਿਆਸੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਸੰਨ ੧੮੬੭ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕੂਕਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰੋ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਨ ੧੮੪੭ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜਗਿਆ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਧਾ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚੇਲੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾਤਾ ਭਾਈ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋ ਦਸੰਬਰ ੧੮੬੨ ਵਿਚ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹੋਏ; ਦੂਸਰੇ ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਭੈਣੀ ਵਾਲੇ। {{gap}}ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਜਦ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਨਕਦੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਲਈ ਹਜ਼ਰੋ<noinclude></noinclude> 7r4ctloparkq02iadd81mtdgyi8u4ea 250 15001 223277 140968 2026-06-23T14:03:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ|}}</noinclude>ਗਏ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਨ ੧੮੫੭-੫੯ ਦੀ ਦੱਸੀਦੀ ਹੈ।<ref>*A Brief Account ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਜ਼ਰੋ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਸੰਨ ੧੮੫੮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲੁਧਿਆਨੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਨ ੧੮੬੦ ਵਿਚ 'ਭਾਈ' ਦੀ ਪਦਵੀ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ।</ref> ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੇਵਕ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਹੁਣ ਆਪ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਜਗਿਆਸੀ ਯਾ ਅਭਿਆਸੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਰੇਣੀ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨੁਕਤਾ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਜਗਿਆਸੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਅਭਿਲਾਖੀ ਆਖਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਕ ਭੀ ਹਜ਼ਰੋ ਵਾਲੇ ਜਗਿਆਸੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਭੈਣੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੂਕੇ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਹਜ਼ਰੋ ਤੋਂ ਭੈਣੀ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਪਜੀਵਕਾ ਲਈ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਵਾਸਤੇ ਲੋਹੇ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਹੱਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸੀ ਜੋ ਬਾਦ ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਿਵਾਸੀ, ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਆਲੇ ਮੁਹਾਰ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ, ਬਾਬਾ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਦਸੀਦੇ<noinclude></noinclude> ot4j9fag2jyt67mi7yqgpas5jo9qiym 250 15007 223278 140969 2026-06-23T14:03:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ |੩੫}}</noinclude>ਹਨ<ref>*'ਸਤਿਜੁਗ' ਦੇ ੧੯੮੬ ਦੇ ‘ਬਸੰਤ ਨੰਬਰ' ਦੇ ਸਿਰ ਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ‘ਸੰਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਪੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ' ਵਿਚ ੧ ਵਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੯੧੪ (ਅਪ੍ਰੈਲ, ਸੰਨ ੧੮੫੭) ਨੂੰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਪਾਠ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਚਾਰ ਹੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਪੰਜਵਾਂ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਆਇਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਨਿਸਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ।</ref>ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ੧ ਵਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੯੧੪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਕਾਰ (ਕੇਸ, ਕੰਘਾ, ਕੱਛ, ਕਿਰਪਾਨ ਤੇ ਕੜਾ) ਧਾਰਨ ਕਰਨੇ ਦੱਸ ਕੇ ਜੀਵਨ-ਪੰਧ ਲਈ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਦ ਬਰਮਾਲੀ (ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨਿਵਾਸੀ ਇਕ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸਜਿਆ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸੂਬਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇਕ ਸੰਬੰਧੀ ਸਰਦਾਰ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜਾਗੀਰਦਾਰ (ਬਿਸ਼ਨਪੁਰ), ਰਾਇਪੁਰੀਆ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਧਾਰਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਕੰਮ ਇਕ ਸਧਾਰਕ ਆਗੂ ਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਭੀ ਜਾਂਦੇ, ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਦੁਰੇਡੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੋਏ ਯਾ ਅਨਮਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਮਰਦ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਹਿਤ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਅਭਿਲਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਤ ਯਾ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕੋਈ ਭਿੰਨ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ। ਲੁਧਿਆਨੇ ਦਾ ਡਿਸਟਰਿਕਟ ਸੁਪਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ<noinclude></noinclude> l2ixe10ke1qum9wuo0czfkitttrs0kw 250 15012 223279 140970 2026-06-23T14:04:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|३६|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ |}}</noinclude>ਪੁਲੀਸ ਮੇਜਰ ਪਕਿਨਜ਼ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰਧਾਲੂ ਬਹੁਤੇ ਜੱਟਾਂ, ਤਰਖਾਣਾਂ, ਚਮਾਰਾਂ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਜੂਨ ੧੮੬੩ ਵਿਚ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੋਂ ਮਿਸਟਰ ਕਿੰਚੈਂਟ ਨੇ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ੧੮੬੬ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਕੈਪਟਨ ਮੈਨਜ਼ੀਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੂਕੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੁਆ ਦੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੀ ਕੂਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਿਖ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਮੁੜ ਹਿੰਦੂਪਣੇ ਵਲ ਝਾਕੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਵੇਦਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸਰੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸੋਢੀ ਬੇਦੀ ਥਾਓਂ ਥਾਈਂ ਗੁਰੂ ਬਣ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਕੀ ਚਲਾ ਵਧਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਉਗਰਾਹੁਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ-ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੀ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਇਸ ਲੱਗ ਰਹੀ ਢਾਹ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਤੇ ਕਿਹਾ:- {{gap}}(ਗੁਰੂ) ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ [ਆਦਿ] ਗ੍ਰੰਥ ਹੀ ਕੇਵਲ ਸਤਿ ਹੈ ਜੋ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਬਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਾਤ ਬਰਨ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਢੀ, ਬੇਦੀ, ਮਹੰਤ, ਬਾਹਮਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਦੂਸਰੇ ਸਭ ਪਖੰਡੀ ਬਹੁਰੂਪੀਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੁਰੂ<noinclude></noinclude> tffr1ya7cwn7qn09oxvwczw101mco32 250 15017 223280 140971 2026-06-23T14:04:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ |੩੭}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>*ਇਥੇ 'ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੈ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੀ (ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਢੀ ਬੇਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਬਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ) ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੰਥ (ਵੇਦ,ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ) ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਣੀਕ ਹੈ। {{gap}}Gobind Singh's Granhta is the only true one, written by inspiration, and is the only sacred writing extant. Gobind Singh is the only Guru. Any person, irrespective of caste or religion, can be admitted a convert. Sodhis, Bedis, Mabants, Brahmins and sucblike are imposters, as none are Gurus except Gobind Singh. Debidwaras Shibdwaras and Mandirs are a means of extortion, to be held in contempt and never visited. Idols and idol-worship are insulting to God, and will not be forgiven. Converts are allowed to read Gobind Singh's Grantha, and no other book. [Mr. Kinchant's Description of the Kuka Articles of Belief, 1863.- Papers Relating to the Kuka Sect, 1872.]</ref>ਦੇਵੀ-ਦ੍ਵਾਰੇ, ਸ਼ਿਵ-ਦ੍ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੰਦਰ ਲੁੱਟ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਤੇ ਯਾਤ੍ਰਾ ਘਿਰਣਾ ਯੋਗ ਹੈ; ਬੱਤ ਤੇ ਬੁੱਤ-ਪੂਜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਖਿਮਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਨਵੇਂ ਸਜੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਹੀ ਆਗਿਆ ਹੈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਨਹੀਂ।' {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}'ਓਹ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭੇਦ ਮਿਟਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੈ, ਵਿਧਵਾ-ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਆਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੇਲ ਜੋਲ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> aazhbucu2z6j99dv9ano91gmggfdtzv 250 15022 223281 140972 2026-06-23T14:04:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆਂ |}}</noinclude>ਉਸ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਰਦ ਪ੍ਰਸਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌ-ਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਓਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਓਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਤ-ਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਹਦਾਇਤ ਇਹ ਹੈ 'ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਲਾਠੀ ਸੋਟਾ ਰਖੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਉਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਣੀਕ ਈਸ਼੍ਵਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਦਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪੱਗ, ਇਕ ਪਛਾਣ-ਬਬਦ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਉੱਨ ਦੀ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'<ref>in the correspondence printed in 1901, the following is givin as a summary of the Kukas' beliefs:- {{gap}}"The leading feature of the doctorine Ram Singh preaches are: {{gap}}He abolishes all distinctions of caste among Sikhs; advocales indiscriminate marriage of all classes; enjoins the marriage of widows; enjoins abstinance from liquor and drugs; but advocates much too free intercourse between the sexes; men and women rave together at his meetings; and thousands of women and young girls have joined the seci; he exhorts his disciples to be cleanly and truthtelling. One of his maxims says: 'it is well that evrey man carries bis staff,' and they all do. The Granth is their only accepted volume. The brotherhood may be known by the tie of their pagris, Sidha Pag, by a watch. word, and by a necklace of knots made in a white woolea cord to represent beads, and which are worn by all the comniunity." {{gap}}Further on in the printed memorandum, it was recorded ibat a Brabnin named Mani Ram intended to abjure the sect on account of its immorality, but, as will be presently seen, other accounts affirm strict nicrality to be distinguishing feature of the principles. {{gap}}[A Brief Account of the Kuka Sect from Papers Relating to the Kuka Suct, 12.]</ref><noinclude></noinclude> 3ohgki8mbpaor748mams4o34jrloole 250 15027 223282 141024 2026-06-23T14:04:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ |੩੯}}</noinclude>{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਲਿਖਿਆ 'ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਣੀ ਰਾਮ ਨਾਮੀ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਭਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕੂਕਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਚਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਬਲਕਿ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।' {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕੰਨ ਵਿਚ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਗੁਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿ ਦਦ ਮੀਟ ਕੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦਾ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਕੈਪਟਨ ਵਾਲ ੧੮੬੬ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂਕੇ ‘ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ' ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ 'ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ' ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਛਾਣ-ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿ ਉੱਪਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਿਚੈਂਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂਕਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ <poem>{{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਣੁ ਕਬੂਲਿ ਜੀਵਣ ਕੀ ਛਡਿ ਆਸ॥ {{gap}}ਹੋਹੁ ਸਭਨਾ ਕੀ ਰੇਣੁਕਾ ਤਉ ਆਉ ਹਮਾਰੈ ਪਾਸ!! {{right|[ਸਲੋਕ ਮਾਰੂ ਮ. ੫] }}</poem> {{gap}}ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਜੋ ਕੂਕਾ ਕਿਸੇ ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਡੰਡ ਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਤੜਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਕੇਸੀ ਅਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਹਵਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕੂਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਕੱਢਿਆ। ਇਹ ਹੀ ਹਾਲ ਹਿੰਦੁਆਂ ਵਾਲੀ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ<noinclude></noinclude> 2j352ld5tt578g2xvbwbgjvf11vw2pl 250 15032 223283 142517 2026-06-23T14:04:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|੪o}} {{center|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ}} ਕਿ ਹਾਲ ਤਕ ਭੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ। ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿਵਾ ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭੀ ਹੱਥ ਦਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਇਤਨੀ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲਾਉਣ ਦਿੰਦੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਹੀ ਦੇਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਚਲ ਪਈ ਸੀ ਕਿ 'ਕੂਕੇ ਬੜੇ ਕਸੂਤੇ ਗੜਵੀ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨੂੰ'। ਮਾਸ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਉ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਵਧ ਕੱਟੜ ਹਨ। {{gap}}ਆਮ ਲੋਕੀ ਚੂੰਕਿ ਗੁੱਗੇ ਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਪੂਜਣ ਲਗ ਪਏ ਸਨ,ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਮੜੀ-ਪੂਜਾ ਤੇ ਕਬਰ-ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਣਾ ਇਹ ਇਕ ਧਰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੋਸ਼ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਬਹਿਲੋਕੇ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ੧੬ਵੀਂ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਤੁਕਾਂ ਨੂੰ ਭੰਨ ਤੋੜ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪਿਛੇ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਤੁਕ ਆਪ ਘੜ ਕੇ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੜਦੇ ਫਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{center|<poem>ਮੜੀ ਮਸੀਤਾਂ ਛਾਇਕੇ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਦਾਨਾ।</poem>}} {{center|<poem>ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰੋ ਪੀਰ ਬਨੋਈ ਫਿਰ ਮਾਰੋ ਸੁਲਤਾਨਾ।</poem>}} {{center|<poem>ਉੱਮਤ ਸਭੀ ਮੁਹੰਮਦੀ ਖਪ ਜਾਇ ਮੈਦਾਨਾ।</poem>}} {{center|<poem>ਸੁੱਨੜ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਕੰਬਣ ਤੁਰਕਾਨਾ॥</poem>}} {{center|<poem>ਭੈਣੀ ਸਤਿਗੁਰ ਜਾਗਿਆ ਔਰ ਝੂਠ ਜਹਾਨਾ!*</poem>}}<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} *ਦੂਸਰੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ 'ਪਹਿਲੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ੪੧ਵੀਂ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ (ਦੇਖੋ ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਪ੍ਰਯਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੂਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਅਮਿਤਸਰ, ਪੰਨਾ ੩੩੯-੪੦)। ਇਸ ੪੧-ਵੀਂ ਵਾਰ ਦੀ ੧੬-ਵੀਂ {{right|(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ ੪੧)}}</noinclude> h075mvxcbk66f78cd8ib1gkbrisuk8m 250 15037 223284 142518 2026-06-23T14:04:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ}}{{right|੪੧}} {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਥਾਓਂ ਥਾਈਂ ਸੋਢੀਆਂ ਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਪਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਸਫ਼ਾ ਲਪੇਟ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ ਤੇ ਲੋਕ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਇਕ ਲਹਿਰ ਚਲ ਪਈ। ਪਰ ਲੋਕੀਂ ਚੂੰਕਿ ਸੋਢੀਆਂ ਬੇਦੀਆਂ ਦੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਹਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਬਿਨਾਂ ਪਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬਿਨ ਗਤਿ ਨਹੀਂ ਕਹਾਵਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੀਂ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦਿਲੀਂ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਇਕ ਅੱਧੇ ਥਾਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾ ਗੁਰੂ ਕਹਿਣ ਲਗ ਪਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹ ਸੋਢੀਆਂ ਬੇਦੀਆਂ<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} {{gap}}(ਸਫਾ ੪੦, ਦੀ ਬਾਕੀ) ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਬੰਧਤ ਅਸਲ ਤੁਕਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਮਰੋੜ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਤੁਕ ਘੜ ਕੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ: {{center|<poem>ਗੁਰਬਰ ਅਕਾਲ ਕੇ ਹੁਕਮ ਸਿਉ ਉਪਜਿਓ ਬਿਗਿਆਨਾ [੧}</poem>}} {{center|<poem>ਤਬ ਸਹਿਜੇ ਰਚਿਓ ਖਾਲਸਾ ਸਾਬਤ ਮਰਦਾਨਾ ੨}</poem>}} {{center|<poem>ਇਉਂ ਉੱਠੇ ਸਿੰਘ ਭਬਕਾਰ ਕਰ ਸਭ ਜਗ ਡਰਪਾਨਾ [੩॥</poem>}} {{center|<poem>ਮੜੀ ਗੋਰ ਦੇਵਲ ਮਸੀਤ ਢਾਹਿ ਕੀਏ ਮੈਦਾਨਾ |੪|</poem>}} {{center|<poem>ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾ ਫੁਨ ਮਿਟੇ ਕੁਰਾਨਾ [੫]</poem>}} {{center|<poem>ਬਾਂਗ ਸਲਾਹਿਤ ਹਟਾਇ ਕਰ ਮਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ।੬] </poem>}} {{center|<poem>ਫਿਰ ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਅਕਾਲ ਕਾ ਜਗ ਮੈ ਪ੍ਰਗਟਾਨਾ (੧੫)</poem>}} {{center|<poem>ਤਬ ਸੁੰਨਤ ਕੋਇ ਨ ਕਰ ਸਕੇ ਕਾਂਪਤ ਤੁਰਕਾਨਾ (੧੬)</poem>}} {{center|<poem>ਇਉਂ ਉੱਮਤ ਸਭ ਮਹੁੰਮਦੀ ਖਪ ਗਈ ਨਿਦਾਨਾ (੧੭)</poem>}} {{center|<poem>ਤਬ ਫਤੇ ਡੰਕ ਜਗ ਮੈਂ ਘਰੇ ਦੁਖ ਦੰਦ ਮਿਟਾਨਾ (੧੮)</poem>}} {{center|<poem>ਤੀਸਰ ਪੰਥ ਚਲਾਇਅਨ ਵਡ ਸੂਰ ਗਹੇਲਾ (੧੯)</poem>}} {{center|<poem>ਵਾਹ ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ (੨੦) </poem>}}</noinclude> 9sqm6gz6n6br3ijjnkj0czq433av6k3 250 15042 223285 142519 2026-06-23T14:04:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ੪੨{{center|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ}} ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੌਲ ਹੌਲੀ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲਰਦੀ ਗਈ। ਕਈ ਆਦਮੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਭਰਮੀ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਵਤਾਰ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅਵਤਾਰ ਆਖਣ ਲਗ ਪਏ।+ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਭਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਓਨਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਗੁਰੁ ਕਹਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਤੋਂ ੧੮੭੧ ਤਕ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ' ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਰਜਿਆ, ਅਤੇ ਜੇ ਵਰਜਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਹਾਲ ਤਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ। ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਹਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਅੰਤਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਚੇਸ਼ਟਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਡਟੀ ਰਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗੂਨ ਤੋਂ ਜੋ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਪ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਬੁਧ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ) ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜੇ ਕਰੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦਾ ਜਾ-ਨਸ਼ੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਆਲ ਬਹੁਤ ਪਿਛੇਰਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਕਿਆਤ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਲਕਿ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ ੧੮੬੮<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} +ਬਿਆਨ ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਜਗਿਆਸੀ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਆਗੂ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਬੰਧੀ ਮੇਜਰ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਇੰਸਪਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਦੀ ਮਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ੨੮ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਦੀ ਯਾਦ-ਦਾਸ਼ਤ-ਕੂਕਾ ਕਾਗਜ਼ਾਤ, ਪੰਨਾ ੬॥</noinclude> mx8f2bf1zu622vcrz8cwnn9jzwlpxpi 250 15047 223286 142520 2026-06-23T14:06:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ {{center|ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ}} {{right|੪੩}} ਦੀ ਪੋਲੀਸ ਰੀਪੋਰਟ ਵਿਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਪੋਲੀਸ ਮੀਰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਇਸ ਤੁਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ - {{center|<poem>ਪੀਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਉਡਦੇ, ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰੀਦ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ।</poem>}} {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਬਾਲਗਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਕਿਆਤ-ਵਿਰੁੱਧ ਉਡਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਆਪ ਸੰਬੰਧੀ ਆਮ ਸਿਖ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਦੀ ਓਹ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸਿਖ ਆਗੂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋਸ਼ੀਲਿਆਂ ਕੂਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੧੮੫੭-੫੮ ਦੇ ਗਦਰ ਤੋਂ ਸਜਰੀ ਹੀ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ੧੮੭੨ ਵਿਚ ਕਈ ਕੂਕੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਖੀ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । {{gap}}ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਮਧਾਰੀ ਮਸਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਬੈਠੇ, ਉੱਠੇ ਯਾ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਉੱਚੀ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕੇ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣ ਲਗ ਪਏ। ਇਹ ਹੀ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਮ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ 'ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼' ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, 'ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਾਲ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕਾਂ (ਕੂਕਾਂ) ਮਾਰ ਉਠਦੇ ਹਨ ਅਰ ਦਸਤਾਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਨੱਚਣ ਟੱਪਣ ਲਗ Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> p3augpmdldkij4amksxlzv7tpbmn968 250 15052 223287 142521 2026-06-23T14:06:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|੪੪}}{{center|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ}} ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੂਕਾ ਸੰਗਯਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ [ਦੇਖੋ ਜਿਲਦ ਚੌਥੀ, ਪੰਨਾ ੩੦੯੫]। ਸਰਕਾਰੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ‘ਕੂਕਾ’ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਡਾਕਟਰ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਆਪਣੀ ਉਰਦੂ ਪੁਸਤਕ ‘ਤਾਰੀਖਿ ਗਰੇਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{gap}}ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਜਪਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਮਧਾਰੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੂੰਕਿ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਜਪਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਸਤ ਹੋਏ ਬੇਨਵਾ ਫਕੀਰਾਂ ਵਾਂਙੂ ਹਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਗ ਪਏ, ਅਰਥਾਤ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਪਗ ਲਾਹ ਕੇ ਬਨਾਉਟੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡਿਗਣਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੂਕੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਾਮ ਇਨਾਂ ਦਾ ਗੁੱਜਰਵਾਲ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਰੱਖਆ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੀ ਥਾਈਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜਥਾ ਮੁਕਤਸਰੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਗੁੱਜਰਵਾਲ ( ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਨਾ) ਵਿਚ ਵੜਨ ਵੇਲੇ ਇਹ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ 'ਚਲੋ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਚਲੋ ਕੂਕੇ ਦੇਖੀਏ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਭੀ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗ ਪਏ ਤੇ ਇਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਕੂਕੇ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਆਪਣੇ ਸੰਗਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦ 'ਸੰਤ ਖਾਲਸਾ` ਵਰਤਿਆ ਹੈ ( ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਆਇਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ 'ਮਲੇਛ ਖਾਲਸਾ'।<noinclude></noinclude> l5ggyof1deg6ml62u1yya1pn1hzez4q 250 15057 223288 141728 2026-06-23T14:06:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ਜਗਿਆਸੀ (ਅਭਿਆਸੀ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ}}{{right|੪੫}} {{gap}}ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਮਧਾਰੀ' ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸਥਾਪਨ ਕਰ ਕੇ ਖੁਦ ਰਖਿਆ, ਯਾ 'ਕੂਕਾ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਿਸਚੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੂੰਕਿ ਨਾਮ ਜਪਣ ਤੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਅਰਥਾਤ ਨਾਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਗੀ ਨਾਮ-ਧਾਰੀ ਕਰਕੇ ਸਦੀਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 42xl4ntdl415iy1224u9lsjzzj5xmuc 250 15062 223289 142522 2026-06-23T14:06:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|{{center|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ}}}} {{center|(ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੮੬੩)}} {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਲੁਧਿਆਨੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਨ ੧੮੬੨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। {{gap}}ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਟਾਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਲੁਧਿਆਨੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਰਾਇਪੁਰ ਤੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਲੋਕੀਂ ਬਾਹਰੋਂ ਭੈਣੀ ਆਉਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ,ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਥਾਂਉਂ ਥਾਈਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਉਹ ਹੁਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜਣ। {{gap}}ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸੰਨ ੧੮੫੭-੫੮ ਦੇ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਜ਼ੀ ਤਾਜ਼ੀ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਕਿਆਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਸਟਰ ਮੈਕਨੈਬ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨੇ ਮਹਿਕਮਾ ਪੋਲੀਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਉਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਇਕ ਸਿਖ, ਜੋ 'ਭਾਈ' ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਸੌ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ ਵਿਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਤੀ,<noinclude></noinclude> jtd710d31uz6da79qo35fssmsg4m4le 250 15067 223290 142523 2026-06-23T14:06:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਵਸਾਖੀ}}{{right|੪੭}} ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕਵਾਇਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹਾਕਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ, ਕਈ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਵਿਚ ਹਨ, ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਵਹੀਰ ੧੧ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੮੬੩ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜੇ।* ਲੈਫਟਿਨੈੱਟ-ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੇਜਰ ਮੇਕਐਂਡਰੀਊ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਲਾਹੌਰ, ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ ਤਾ ਕਿ ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੇਜਰ ਮਰਸਰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਇਰਾਦਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਪੜਤਾਲ ਕਰੇ। {{gap}}ਡਿਪਟੀ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਸਮੇਤ ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਸਾਥੀ ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਪਾਸ ਮੋਟੀ ਲਾਠੀ ਸੀ। ਪੱਛਣ ਪਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਲਾ<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} *ਸਤਿਜੁਗ ਦੇ ਬਸੰਤ ਨੰਬਰ (੨੨ · ਮਾਘ ੧੯੮੬ ਵਿਚ ਡਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਸੰਮਤ ੧੯੧੯ ਬਿਕ੍ਰਮੀ [ਆਖੀਰ ਸੰਨ ੧੮੬੨ ਈ: ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਤਾਰੀਖਵਾਰ ਵਾਕਿਆਤ ਦਰਜ ਹਨ, ਵਿਸਾਖੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਕ ਹਨ | ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਯਾਤ੍ਰਾ ਵੇਲੇ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਦ ਸੰਮਤ ੧੯੨੪ (ਸੰਨ ੧੮੬੭) ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪੰਨਾ ੮੭੯; ਕੂਕਾ ਪੇਪਰਜ਼, ੩੫-੩੮।</noinclude> 9vru0y760hmc6bonrm6vou21u59wppb 250 15073 223291 142524 2026-06-23T14:07:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|੪੮}}{{center|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ }} ਛਿੜ ਜਾਣ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਣ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਚੂੰਕਿ ਉਹ ਅਮਨ-ਪਸੰਦ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਭਰੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਾ ਸਮਝੀ ਗਈ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੂੰਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਪਰਵਾਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਭੀ ਬਿਲਕੁਲ ਰਾਜ਼ੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀ ਤੋਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}੧੬ ਮਈ ੧੮੬੩ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਵਿਚ ਜਾਲੰਧਰ ਦੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਰੈਮਜ਼ੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜਾਲੰਧਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਿਆਸਤ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਦੀ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣੋਂ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮੇਜਰ ਫੇਰਿੰਗਟਨ ੩੧ ਮਈ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਸੁਣੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੇਲ ਉੱਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੂੰਕਿ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਗੌਗਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਗਾ ਸਮਝੇਗਾ।*<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} * ਮੇਜਰ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ, ਮਰੀ, ੨੮ ਜੂਨ ੧੮੬੩, ਪੰਨਾ ੭ |</noinclude> gn4egmmvs3c0cyf4dvr34q3fnv4ddcz 250 15079 223292 142525 2026-06-23T14:07:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਖੋਟਿਆਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨ}} }}. {{gap}}ਪਹਿਲੀ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੬੩: ਦੇ ਕਰੀਬ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਪੁੱਜੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਇਥੇ ਦੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਨੇ, ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ੪ ਜੂਨ ੧੮੬੩ ਨੂੰ ਖੋਟਿਆਂ ਦੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੇ ਥਾਣਾ ਬਾਘਪੁਰਾਣਾ ਵਿਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਓਥੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸਿੰਘ ਉਸ ਪਾਸ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਲੇ ਕੁਝ ਓਪਰੇ ਜੇਹੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕੂਕੇ ਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਸਵਾ ਲੱਖ ਹਥਿਆਰ-ਬੰਦ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੇਵਲ ਫਸਲ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਾਲੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਕਰਨਗੇ। {{gap}}ਇਕ ਪੁਲਸੀ ਹਵਾਲਦਾਰ ਝੱਟ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਲਈ। ੬ ਜੂਨ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।* ਇਹ ਰੀਪੋਰਟ ਪੁੱਜਣ ਪਰ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} * ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਹੈਮਿਲਟਨ, ਡੀ. ਐਸ. ਪੀ. ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਰੀਪੋਟਰ ੭ ਜੂਨ ੧੮੬੩}</noinclude> 4ubhf5w8yywmwf1idkxt5blxrza888a 250 15084 223293 141736 2026-06-23T14:07:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|੫o}}{{center|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ }} ਨੇ ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ਲੋ ਮੰਜ਼ਲ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਨੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਹੈਮਿਲਟਨ ਵਲੋਂ ਰੀਪੋਰਟ ਪੁੱਜਣ ਪੁਰ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਮਿਸਟਰ ਟੌਮਸ, ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਖੋਟੀਂ ਜਾ ਕੇ ਲੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਲਵੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਝੱਟ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਵੇ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਬੰਧੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਹਲ-ਚਲ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਬਾਬਤ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਰਾਵਾਂ ਸਨ ( ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਈ. ਏ. ਸੀ. ਕਾਇਮ ਅਲੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਓਥੇ ਦੇ ਨਾਇਬ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ) ਦੀ ਰਾਏ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਮਨ-ਮਤੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਅਨੁਭਵਤਾ ਦੀ ਮਸਤੀ ਦੇ ਲੋਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਪੇਸ਼ੀਨਗੋਈਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।* {{gap}}ਇਸੇ ਸਾਲ ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਹਲਪੁਰ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਸ<noinclude>* ਮੇਜਰ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ, ਮਰੀ, ੨੮ ਜੂਨ, ੧੮੬੩,</noinclude> pd2y3dt3e7tuq2xx03ua5di8apcnyt0 250 15089 223294 142526 2026-06-23T14:08:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਖੋਟਿਆਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨ|੫੧}}</noinclude>{{gap}}ਵੇਲੇ ਖੁਦ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਈ ਸੁਧ ਸਿੰਘ ਭੈਣੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਲੋਟ (ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸ ਪੁਰ) ਵਾਲੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਹਲਪੁਰੀਏ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਸੀ ਕੁ ਸੀ, ਲੰਗਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੀ ਪਿੰਡੋਂ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭੀ ਨਾ ਭਰ ਲੈਣ ਦਿੱਤਾ।*<noinclude>{{rule}}{{dhr|3em}} * ਸੰਨ ੧੮੬੬ ਦੀ ਕੂਕਿਆਂ ਬਾਬਤ ਰੀਪੋਰਟ, ਕੂਕਾ ਪੇਪਰਜ਼, ਪੰ. ੧੭}}</noinclude> 9dkn4095k67gv503zmbugce6l9pmpfm 250 15114 223295 142024 2026-06-23T14:08:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੬|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ|}}</noinclude>{{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋ ਆਦਮੀ ਹੀ ਭੇਸ ਬਦਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੂੰਕਿ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠਾਂ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂੰਹਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ੱਕ ਤਾਂ ਪਿਆ, ਪਰ ਓਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਆਦਮੀ ਦੋ ਦਿਨ ਭੈਣੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਉੱਨ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੋਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਕੇਵਲ 'ਵਾਹਿਗੁਰੂ' ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖ ਕੇ ਜਪਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਸੰਬੰਧੀ ਭੀ ਕੁਝ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਅਮਨ-ਅਮਾਨ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਰਾਤੀਂ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਸੂੰਹਿਆਂ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਥਾਈਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਔਖਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਇਕ ਕੂਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਰੱਛਿਆ ਨਾਲ ਸੌ ਆਦਮੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੋਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਹੋਣ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਿੰਨ ਯੂਰਪੀਨ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ ਸਨ* ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਕੂਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਛੱਡਦੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਪੋਲੀਸ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸੇਵਕ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ, ਜੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ {{rule|20em}}<noinclude>*ਇਸ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਵਿਸਾਖੀ ਸੰਨ ੧੮੬੩ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮਿਲਨ ਗਏ ਮੇਜਰ ਮੈਕਐਂਡਰੀਉ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਲਾਹੌਰ, ਮੇਜਰ ਮਰਸਰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੇ ਕੈਪਟਨ ਮੇਨਜ਼ੀਜ਼ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਵਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।</noinclude> b35ldjje39km49ykv3djm03x45mylbk 250 15128 223296 142027 2026-06-23T14:08:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਖੁਫੀਆ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ|੫੯}}</noinclude>ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਤੀਸਰਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ!* {{gap}}ਕੈਪਟਨ ਮੈਨਜ਼ੀਜ਼, ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੋਲੀਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਪਣੀ ੩੧ ਮਈ ੧੮੬੨ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੋਲੀਸ ਦੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਕੂਕੇ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਪੋਲੀਸ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਤਕ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕੂਕੇ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ਪਰ ਤੋਪਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਭੀ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਾਇਦ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਥੇ ਛੇਤੀ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਡਾਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਖਾਨੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਗੱਲ ਭੀ ਆਮ ਉਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਚੂੰਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਲੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਓਹ ਆਪਣੇ ਬਚਾਓ ਲਈ ਕੋਈ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬਾ ਪਾ ਦੇਵੇਗਾ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਇਕ ਘੁੰਮਣੀ ਚਿੱਠੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਆਈ ਚਿੱਠੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ: {{rule|20em}} -<noinclude>{{rh||*ਕੈਪਟਨ ਮੈਨਜ਼ੀਜ਼, ੩੧ ਮਈ ੧੮੬੩, ਕੂਕਾ ਪੇਪਰਜ਼॥|}}</noinclude> 1jceoff80nyclxrr7wh5k72ai0b7ofc 250 15133 223297 142029 2026-06-23T14:08:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੦|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ|}}</noinclude>{{center|ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ*}} {{center|ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ}} {{gap}}"ਸਭ ਸਿਖਾਂ, ਸਭ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ, ਮਾਈਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਓਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਧਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਦੋ ਜਹਾਨੀਂ ਕਾਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਆਦਿ ਕਰੇ, ਓਸ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਜੇ ਓਹ ਜ਼ੋਰੀਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਪਵੇ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰੋ, ਅਕਾਲ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰੋ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਗੁਰੂ ਸਭ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਨਿਗਾਹਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਨਾ ਵੜਣ ਦਿਓ। {{gap}}ਜੋ ਕੋਈ ਧੀਆਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਦਮਾਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਕੁੜੀ-ਮਾਰ ਹੈ ਤੇ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵੱਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਭੀ ਕੁਕਰਮੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹਾਓ। ਦੀਵਾਲੀ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵਨਾ।'' {{gap}}ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਕੂਕੇ ਬਾਬਤ ਇਹ ਰੀਪੋਰਟ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਬੜਾ ਦੰਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਜਰ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੁਪ ਚੁਪੀਤੀ ਤਬੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ {{rule|20em}}<noinclude> {{rh||ਅਸਲ ਚਿੱਠੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਲਥਾ ਮੇਜਰ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਕਾਇਮ-ਮੁਕਾਮ ਆਈ. ਜੀ. ਪੀ. ਦੀ ੨੮ ਜੂਨ ੧੮੬੩ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿਚ ਦਿਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਓਥੋਂ ਮੁੜ ਗਰਮਖੀ ਵਿਚ ਪੁਲੱਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।|}}</noinclude> 1s7z2pvfnf9xrf9h1v3u2q09tl83gsb 250 15138 223298 142030 2026-06-23T14:08:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਖੁਫ਼ੀਆ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ|੬੧}}</noinclude>ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਕਟ ਵਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਆਮ ਖ਼ਿਆਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਰੀਪੋਰਟ ਮੇਜਰ ਜੇ. ਡਬਲ-ਯੂ. ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ, ਕਾਇਮੁਕਾਮ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੋਲੀਸ ਨੇ ੨੮ ਜੂਨ ੧੮੬੩ ਨੂੰ ਮਰੀ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭੇਜੀ। ਇਸ ਪਰ ਨੈਟ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਮਿਸਟਰ ਟੀ. ਡੀ. ਫੋਰਸਾਈਬ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ੩੦ ਜੂਨ ੧੮੬੩ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਇਕ ਗੱਲਾਂ ਨਿਰਦੋਖ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ, ਸੱਚੀ ਯਾ ਝੂਠੀਂ ਕੂਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਤੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢੇਗਾ। ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸਲੀ ਇਰਾਦੇ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਣ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਫ਼ਸਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਹਿੰਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ੧੪੧ਵੇਂ ਸੈਕਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰੋਲ ਧਾਰਮਕ ਸਵਾਲ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਯਾ ਸੁਧਾਰਕ ਜਲਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਅਮਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਭਾਸੇ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> t7ncr5t9o2ijhe1uhb0y2h7er5idijt 250 15165 223299 142031 2026-06-23T14:08:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੨|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਾਦਾਇਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਿ ਓਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕੋਈ ਇਕੱਠ ਨਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਾੜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭੀ ਜੇ ਕੂਕੇ ਦੀਵਾਨ ਬੰਦ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਫਸਾਦ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ੁਮੇਂਵਾਰੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਅਮਨ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਦੇ ਪੋਲੀਸ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ ਤੇ ਰੀਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਰਹੇ।* {{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰ ਇਸ ਬੰਦਸ਼ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਖ਼ਲਾਸੀ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਖ ਸਕਣ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ-ਦਾਤਾ ਸਾਂਈ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਜਵਾਹਰ ਮਲ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਗਤ ਹੀਰਾ ਨੰਦ ਦੇ ਨਾਮ ਅਸੂ ੧੯੨੨ ਬਿਕ੍ਰਮੀ [ਸਤੰਬਰ-ਅਕਤੂਬਰ ੧੮੬੫ ਈ:] ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਪੱਤ੍ਰਕਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{center|ਲਿਖਤੁਮ ਦਾਸਨ ਦਾਸ ਰਾਮ ਸਿੰਘ}} {{gap}}ਸਰਬ ਉਪਮਾ ਜੋਗ ਸਰਬ ਗੁਣ ਨਿਧਾਨ ਦੀਨਾ ਉਪਰ ਦਿਆਲ ਪਰ-ਉਪਕਾਰੀ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੁਰ ਸਬਦ ਕੇ, ਜੋਗ ਉਪਮਾ {{rule|28em}}<noinclude>* ਟੀ ਡੀ. ਫੋਰਸਾਈਬ ਸਕੱਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ, ੩੦ ਜੂਨ, ੧੮੬੩॥</noinclude> js8ajqiqec0yr4jpdhczuxm3ohxbpu0 250 15169 223300 142033 2026-06-23T14:09:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਖੁਫੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ|੬੩}}</noinclude>ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਹੀਰਾ ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦਾਸ ਜੀ, ਰਾਮ ਚੰਦ ਜੀ, ਹੋਰ ਸੰਬੂਹ ਸੰਗਤ ਕੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ ਬੁਲਾਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਰਨੀ ਜੀ। ਹੋਰ ਸਾਈਂ ਜੀ ਕੇ ਚਰਨਾਂ ਉਪਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਵਾਚਣਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ। {{Block center|<poem>ਡੰਡੌਤ ਬੰਦਨਾਂ ਅਨਕ ਬਾਰ ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰਥ॥ ਡੋਲਣ ਤੇ ਰਾਖੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰ ਹਥ॥ ਸਗਲ ਦੁਆਰ ਕੋ ਛਾਡ ਕੇ ਗਹੇ ਤੁਹਾਰੋ ਦਵਾਰ॥ ਬਾਹੇ ਗਹੇ ਕੀ ਲਾਜ ਅਸ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਸ ਤੁਹਾਰ॥</poem>}} {{gap}}ਹੋਰ ਸਜਣ ਜੀ ਤੁਸਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਅਸਾਡਾ ਆਵਣਾ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀਹ ਸਾਲ [ਸੰਮਤ ੧੯੨੦] ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਕਰ ਛਡੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆਵਣ ਦੇਂਦੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਪ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਵਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਥਾ ਜੀ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਚਿਠੀਆਂ ਪਾਈਆਂ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇੰਝ ਆਖਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਸਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਰੱਖੇ। ਇਹ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ। ਸਰਕਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਹੀ ਦਿਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਹਿਕੀਕਾਤ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਕੀ ਸੀ? ਜਿਸ ਬਾਤ ਸਜਾਇ ਕਰਨੀ ਥੀ ਸੋ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਛਡਾਇ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰਕੇ ਭਜਨ ਪੁੰਨ ਬਹੁਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਈ ਹੀਰਾ ਨੰਦ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਭਜਨ ਦਸਦੇ ਰਿਹਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਬਹੁਤ<noinclude></noinclude> rj68coi1qlqwp00qee6kug5cviy0gge 250 15174 223301 142035 2026-06-23T14:09:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੪|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ|}}</noinclude>ਅਦਕਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਕੁਛ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਜੀ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਵਗਾੜ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ; ਭਜਨ ਬਿਨਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕੁਝ ਬਨ ਆਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਇ ਦਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਜਣਾਇ ਦਿਓ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ। {{center|ਸਾਲ ੧੯੨੨ ਅਸੂ ਬਿਕ੍ਰਮੀ।*}}<noinclude>{{rule|30em}} *ਇਸ ਚਿਠੀ ਦੀ ਨਕਲ ਸਾਨੂੰ ਭਗਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ, ਪੀ. ਈ. ਐਸ. ਰੀਟਾਇਰਡ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਕੂਲਜ਼ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਗਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ਸਾਈਂ ਸਾਹਿਬ ਜਵਾਹਰ ਮੱਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਭਗਤ ਸੋਹਨਾ ਮਲ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸਨ। ਆਪ ਸਾਢੇ ਬਿਆਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੂ ਭੋਗ ਕੇ ੨੭ ਦਸੰਬਰ ੧੯੪੪ ਨੂੰ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋਏ ਹਨ।</noinclude> 4yinayb7ul14l4eb14x3xkxrgvt6sqj 250 15179 223302 142037 2026-06-23T14:09:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦੀ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ'''}}}} {{gap}}ਸਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ ੧੮੬੩ ਵਿਚ ਭਾਈ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭੈਣੀ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ-ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਉਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰ-ਗਰਮੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਵਾ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਘ ਸੁੱਘ ਨਾ ਨਿਕਲੀ। {{gap}}੧੮੬੩ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਕੱਠ ਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁਜ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੇ ਬਾਦ ਭੀ ਦੋ ਸਾਲ ਹੋਰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੀਵਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ। ਸਤੰਬਰ ੧੮੬੬ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਸੂਹੀਆਂ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਭੈਣੀ ਪੁਜਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕੂਕੇ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਿਠੀ-ਬਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣੀਆ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਤੀੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਚਨ-ਬਿਲਾਸ ਭੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੂਕੇ ਫਸਾਦ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ<noinclude></noinclude> 0ydtrqq27vt3xy7phvrafcpk8erggg1 250 19422 223311 50380 2026-06-23T19:21:50Z Parmjit kaur rao 477 223311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਸਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ ਲੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਸ ਅਵੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਾਝ ਅਕੱਠੇ ਹੋ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਪ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਸਾਰਿਆਂ ਨਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜੋ ਵਰ ਅਨੇਕ ਭਰਾ ਦੇ ਝਰਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਬਸੰਤ ਮੇਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਬੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨੇਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰ ਮ ਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 31uo96zfa6wzgp9cnb1g8dxsyms58tj 223312 223311 2026-06-23T19:25:45Z Parmjit kaur rao 477 223312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਲੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਸ ਅਵੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਾਝ ਅਕੱਠੇ ਹੋ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਪ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਸਾਰਿਆਂ ਨਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜੋ ਵਰ ਅਨੇਕ ਭਰਾ ਦੇ ਝਰਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਬਸੰਤ ਮੇਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਬੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨੇਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰ ਮ ਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 82amxe7q9oh5aznyps86skjl6am13e1 223313 223312 2026-06-23T19:28:46Z Parmjit kaur rao 477 223313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਝਟਾਝਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਸਾਰਿਆਂ ਨਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜੋ ਵਰ ਅਨੇਕ ਭਰਾ ਦੇ ਝਰਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਬਸੰਤ ਮੇਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਬੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨੇਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰ ਮ ਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 5i0bq2h4q5e8h4e56mniwm8uwjvdw8e 223314 223313 2026-06-23T19:30:14Z Parmjit kaur rao 477 223314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜੋ ਵਰ ਅਨੇਕ ਭਰਾ ਦੇ ਝਰਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਬਸੰਤ ਮੇਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਬੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨੇਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰ ਮ ਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> o3qql3fy5nrfphyezyv1uiwa4n17npb 223315 223314 2026-06-23T19:33:14Z Parmjit kaur rao 477 223315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਬਸੰਤ ਮੇਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਬੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨੇਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰ ਮ ਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 71keimysc936wgn5cx462qst1ll3yyn 223316 223315 2026-06-23T19:36:13Z Parmjit kaur rao 477 223316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨੇਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਸਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰ ਮ ਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 721btu729j1bpex4daiul8pclfolosz 223317 223316 2026-06-23T19:39:19Z Parmjit kaur rao 477 223317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ । ਬਸੰਤ ਮ ਲਾ-ਭੈਨ' ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ ॥ ਅੰਜਨਾ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਪਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ੩ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> nx07f7dy8at9s75raiuesy47xnpc1o9 223318 223317 2026-06-23T19:43:20Z Parmjit kaur rao 477 223318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਤਾੜਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਘਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ , ਅੰਜਨ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖ) ਬਦਲ ਪਾਵਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> kzqprcb66gujn62rwi52ruc5rnc5t8l 223319 223318 2026-06-23T19:45:15Z Parmjit kaur rao 477 223319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਤਾੜਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਘਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬੱਦਲ ਪਾਟਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹੁਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੀ ਜ ਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇ ਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰ ਈ ਹਨੇਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਥਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 57vci1371c7vm84r3bcgw1fksuk1nuq 223320 223319 2026-06-23T19:48:57Z Parmjit kaur rao 477 223320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਤਾੜਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਘਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬੱਦਲ ਪਾਟਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹੁਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੋਹੀ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰਾ ਈ ਹਨੇਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਤਾਂ ਧਰ: ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 3hi6argfwlj5m2odwrsfwtxmzdwk259 223321 223320 2026-06-23T19:51:16Z Parmjit kaur rao 477 223321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਤਾੜਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਘਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬੱਦਲ ਪਾਟਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹੁਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੋਹੀ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰਾ ਈ ਹਨੇਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਾਰ ਕੱਢ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝ ਨਿਆਂ ਅvਨਾਈ : ਕਰੇ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> a3mw1puqs7e4iw1l8qebcohb7m8mcdh 223322 223321 2026-06-23T19:53:45Z Parmjit kaur rao 477 223322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਤਾੜਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਘਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰੋ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬੱਦਲ ਪਾਟਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹੁਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੋਹੀ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰਾ ਈ ਹਨੇਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਾਰ ਕੱਢ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪੈਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝੜਿਆਂ ਅਪਨਾਈ ਅਕਾਰ ਬਨਾ ਲੈਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 0jmbgk5jls8gnfpn2vl6bbi6mh2yqam 223323 223322 2026-06-23T19:54:57Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 223323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|( ੭੬ )}}}}</noinclude>________________ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਥੇ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਅੱਜ ਰ ਤ ਤਾਂ ਅਸੀ ਏਥੇ ਹੀ ਵਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰਾਂਗੀਆਂ ॥ {{gap}}ਸ਼ੋਕ ! ਕਿ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਏਨੀ ਭੀ ਧਰਵਾਸ ਅਛੀ ਨ ਲਗੀ ਤੇ ਝਟਾਝਟ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅ ਗਏ ਅਤੇ ਘਟਾਟੋਟ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਓਹੋ ! ਹਨੇਰਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਥ ਪਸਾਰਿਆਂ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਅਉਂਦਾ ਸਾਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨੇਕ ਤਰਾ ਦੇ ਡਰਾਉਨੇ ਬੋਲ ਬੋਲਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਬਡੇ ਹੋਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਹਨੇਰਾ ਘੁਮਘੇਰਾ ਏਡਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਹਾਏ ! ਹਾਏ! ਲੈ ਹੋਰ ਸੁਨੋ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਭਬਕ ਭੀ ਸੁਨਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਬਦੱਲ ਗਰਜਕੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕ ਕੇ ਸਾਹ ਗੁਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਜੇਹ ਵੇਲੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਭੈਨ'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ' ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਓਸਦੀ ਅਵਾਜ ਤੋਂ ਤਾੜਗਈ ਕਿ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਕੇ ਘਥਰਾ ਗਈ ਹੈ ਝੱਟ ਓਸਦਾ ਹੱਥ ਪਗੜਕੇ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ-ਬਸੰਤ ! ਭੈਣ ਡਰ ਨਾਂ ! ਧੀਰਜ ਰੱਖ !! (ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਬੱਦਲ ਪਾਟਨ ਦੀਦੇਰ ਹੈ ਹੁਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨੂੰ ਉਜ ਲਾ ਹੋਹੀ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾ! ਵਾਹ ਵੇਭ ਗੋ ! ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹਨੇਰਾ ਈ ਹਨੇਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹਿਆਂ ਸਨ ਹਨ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਭੀ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਅ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਇਕੋ ਜਹੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਕੇ ਲੱਕ ਦੀ ਲਚਕਾਰ ਕੱਢ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੋਲਦਿਆਂ ੨ ਪੈਰ ਬਚ ਕੇ ਰੱਖ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਝੜਿਆਂ ਅਪਨਾਈ ਅਕਾਰ ਬਨਾ ਲੈਦੀਆਂ ਹਨ, ਏਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂ ਨਿਕਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਨੇ ਜੀ Original with Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 0qcekikzsei2jm3ps2mnyrc0eswe25l 250 21672 223327 52760 2026-06-24T09:58:31Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੪੭}}</noinclude>{{center|ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫ ਛੰਤ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਖੀ ਆਉ ਸਖੀ ਵਸਿ ਆਉ ਸਖੀ ਅਸੀ ਪਿਰ ਕਾ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਹ॥ ਤਜਿ ਮਾਨੁ ਸਖੀ ਤਜਿ ਮਾਨੁ ਸਖੀ ਮਤੁ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਾਵਹ॥ ਤਜਿ ਮਾਨੁ ਮੋਹੁ ਬਿਕਾਰੁ ਦੂਜਾ ਸੇਵਿ ਏਕੁ ਨਿਰੰਜਨੋ॥ ਲਗੁ ਚਰਣ ਸਰਣ ਦਇਆਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਗਲ ਦੁਰਤ ਬਿਖੰਡਨੋ॥ ਹੋਇ ਦਾਸ ਦਾਸੀ ਤਜਿ ਉਦਾਸੀ ਬਹੁੜਿ ਬਿਧੀ ਨ ਧਾਵਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਕਰਹੁ ਕਿਰਪਾ ਤਾਮਿ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਾ॥੧॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪ੍ਰਿਅ ਕਾ ਨਾਮੁ ਮੈ ਅੰਧੁਲੇ ਟੋਹਨੀ॥ ਓਹ ਜੋਹੈ ਬਹੁ ਪਰਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਮੋਹਨੀ॥ ਮੋਹਨੀ ਮਹਾ ਬਚਿਤ੍ਰਿ ਚੰਚਲਿ ਅਨਿਕ ਭਾਵ ਦਿਖਾਵਏ॥ ਹੋਇ ਢੀਠ ਮੀਠੀ ਮਨਹਿ ਲਾਗੈ ਨਾਮੁ ਲੈਣ ਨ ਆਵਏ॥ ਗ੍ਰਿਹ ਬਨਹਿ ਤੀਰੈ ਬਰਤ ਪੂਜਾ ਬਾਟ ਘਾਟੈ ਜੋਹਨੀ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਦਇਆ ਧਾਰਹੁ ਮੈ ਨਾਮੁ ਅੰਧੁਲੇ ਟੋਹਨੀ॥੨॥ ਮੋਹਿ ਅਨਾਥ ਪ੍ਰਿਅ ਨਾਥ ਜਿਉ ਜਾਨਹੁ ਤਿਉ ਰਖਹੁ॥ ਚਤੁਰਾਈ ਮੋਹਿ ਨਾਹਿ ਰੀਝਾਵਉ ਕਹਿ ਮੁਖਹੁ॥ ਨਹ ਚਤੁਰਿ ਸੁਘਰਿ ਸੁਜਾਨ ਬੇਤੀ ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਨਿ ਗੁਨੁ ਨਹੀ॥ ਨਹ ਰੂਪ ਧੂਪ ਨ ਨੈਣ ਬੰਕੇ ਜਹ ਭਾਵੈ ਤਹ ਰਖੁ ਤੁਹੀ॥ ਜੈ ਜੈ ਜਇਅੰਪਹਿ ਸਗਲ ਜਾ ਕਉ ਕਰੁਣਾਪਤਿ ਗਤਿ ਕਿਨਿ ਲਖਹੁ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਐਪੈ ਸੇਵ ਸੇਵਕੁ ਜਿਉ ਜਾਨਹੁ ਤਿਉ ਮੋਹਿ ਰਖਹੁ॥੩॥ ਮੋਹਿ ਮਛੁਲੀ ਤੁਮ ਨੀਰ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਕਿਉ ਸਰੈ॥ ਮੋਹਿ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਤੁਮ੍ਹ ਬੂੰਦ ਤ੍ਰਿਪਤਉ ਮੁਖਿ ਪਰੈ॥ ਮੁਖਿ ਪਰੈ ਹਰੈ ਪਿਆਸ ਮੇਰੀ ਜੀਅ ਹੀਆ ਪ੍ਰਾਨਪਤੇ॥ ਲਾਡਿਲੇ ਲਾਡ ਲਡਾਇ ਸਭ ਮਹਿ ਮਿਲੁ ਹਮਾਰੀ ਹੋਇ ਗਤੇ॥ ਚੀਤਿ ਚਿਤਵਉ ਮਿਟੁ ਅੰਧਾਰੇ ਜਿਉ ਆਸ ਚਕਵੀ ਦਿਨੁ ਚਰੈ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਪ੍ਰਿਅ ਸੰਗਿ ਮੇਲੀ ਮਛੁਲੀ ਨੀਰੁ ਨ ਵੀਸਰੈ॥੪॥ ਧਨਿ ਧੰਨਿ ਹਮਾਰੇ ਭਾਗ ਘਰਿ ਆਇਆ ਪਿਰੁ ਮੇਰਾ॥ ਸੋਹੇ ਬੰਕ ਦੁਆਰ ਸਗਲਾ ਬਨੁ ਹਰਾ॥ ਹਰ ਹਰਾ ਸੁਆਮੀ ਸੁਖਹ ਗਾਮੀ ਅਨਦ ਮੰਗਲ ਰਸੁ ਘਣਾ॥ ਨਵਲ ਨਵਤਨ ਨਾਹੁ ਬਾਲਾ ਕਵਨ ਰਸਨਾ ਗੁਨ ਭਣਾ॥ ਮੇਰੀ ਸੇਜ ਸੋਹੀ ਦੇਖਿ ਮੋਹੀ ਸਗਲ ਸਹਸਾ ਦੁਖੁ ਹਰਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਮੇਰੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਮਿਲੇ ਸੁਆਮੀ ਅਪਰੰਪਰਾ॥੫॥੧॥੩॥ {{gap|12em}}ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫ ਛੰਤ ਮੰਗਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਸਲੋਕੁ॥ ਸੁੰਦਰ ਸਾਂਤਿ॥<noinclude></noinclude> gjkodpik15b3lcldyic0y9g52eymtrr 223328 223327 2026-06-24T10:00:05Z Kuldip DMW 2077 223328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੪੭}}</noinclude>{{center|ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫ ਛੰਤ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਖੀ ਆਉ ਸਖੀ ਵਸਿ ਆਉ ਸਖੀ ਅਸੀ ਪਿਰ ਕਾ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਹ॥ ਤਜਿ ਮਾਨੁ ਸਖੀ ਤਜਿ ਮਾਨੁ ਸਖੀ ਮਤੁ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਾਵਹ॥ ਤਜਿ ਮਾਨੁ ਮੋਹੁ ਬਿਕਾਰੁ ਦੂਜਾ ਸੇਵਿ ਏਕੁ ਨਿਰੰਜਨੋ॥ ਲਗੁ ਚਰਣ ਸਰਣ ਦਇਆਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਗਲ ਦੁਰਤ ਬਿਖੰਡਨੋ॥ ਹੋਇ ਦਾਸ ਦਾਸੀ ਤਜਿ ਉਦਾਸੀ ਬਹੁੜਿ ਬਿਧੀ ਨ ਧਾਵਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਕਰਹੁ ਕਿਰਪਾ ਤਾਮਿ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਾ॥੧॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪ੍ਰਿਅ ਕਾ ਨਾਮੁ ਮੈ ਅੰਧੁਲੇ ਟੋਹਨੀ॥ ਓਹ ਜੋਹੈ ਬਹੁ ਪਰਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਮੋਹਨੀ॥ ਮੋਹਨੀ ਮਹਾ ਬਚਿਤ੍ਰਿ ਚੰਚਲਿ ਅਨਿਕ ਭਾਵ ਦਿਖਾਵਏ॥ ਹੋਇ ਢੀਠ ਮੀਠੀ ਮਨਹਿ ਲਾਗੈ ਨਾਮੁ ਲੈਣ ਨ ਆਵਏ॥ ਗ੍ਰਿਹ ਬਨਹਿ ਤੀਰੈ ਬਰਤ ਪੂਜਾ ਬਾਟ ਘਾਟੈ ਜੋਹਨੀ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਦਇਆ ਧਾਰਹੁ ਮੈ ਨਾਮੁ ਅੰਧੁਲੇ ਟੋਹਨੀ॥੨॥ ਮੋਹਿ ਅਨਾਥ ਪ੍ਰਿਅ ਨਾਥ ਜਿਉ ਜਾਨਹੁ ਤਿਉ ਰਖਹੁ॥ ਚਤੁਰਾਈ ਮੋਹਿ ਨਾਹਿ ਰੀਝਾਵਉ ਕਹਿ ਮੁਖਹੁ॥ ਨਹ ਚਤੁਰਿ ਸੁਘਰਿ ਸੁਜਾਨ ਬੇਤੀ ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਨਿ ਗੁਨੁ ਨਹੀ॥ ਨਹ ਰੂਪ ਧੂਪ ਨ ਨੈਣ ਬੰਕੇ ਜਹ ਭਾਵੈ ਤਹ ਰਖੁ ਤੁਹੀ॥ ਜੈ ਜੈ ਜਇਅੰਪਹਿ ਸਗਲ ਜਾ ਕਉ ਕਰੁਣਾਪਤਿ ਗਤਿ ਕਿਨਿ ਲਖਹੁ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਐਪੈ ਸੇਵ ਸੇਵਕੁ ਜਿਉ ਜਾਨਹੁ ਤਿਉ ਮੋਹਿ ਰਖਹੁ॥੩॥ ਮੋਹਿ ਮਛੁਲੀ ਤੁਮ ਨੀਰ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਕਿਉ ਸਰੈ॥ ਮੋਹਿ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਤੁਮ੍ਹ ਬੂੰਦ ਤ੍ਰਿਪਤਉ ਮੁਖਿ ਪਰੈ॥ ਮੁਖਿ ਪਰੈ ਹਰੈ ਪਿਆਸ ਮੇਰੀ ਜੀਅ ਹੀਆ ਪ੍ਰਾਨਪਤੇ॥ ਲਾਡਿਲੇ ਲਾਡ ਲਡਾਇ ਸਭ ਮਹਿ ਮਿਲੁ ਹਮਾਰੀ ਹੋਇ ਗਤੇ॥ ਚੀਤਿ ਚਿਤਵਉ ਮਿਟੁ ਅੰਧਾਰੇ ਜਿਉ ਆਸ ਚਕਵੀ ਦਿਨੁ ਚਰੈ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਪ੍ਰਿਅ ਸੰਗਿ ਮੇਲੀ ਮਛੁਲੀ ਨੀਰੁ ਨ ਵੀਸਰੈ॥੪॥ ਧਨਿ ਧੰਨਿ ਹਮਾਰੇ ਭਾਗ ਘਰਿ ਆਇਆ ਪਿਰੁ ਮੇਰਾ॥ ਸੋਹੇ ਬੰਕ ਦੁਆਰ ਸਗਲਾ ਬਨੁ ਹਰਾ॥ ਹਰ ਹਰਾ ਸੁਆਮੀ ਸੁਖਹ ਗਾਮੀ ਅਨਦ ਮੰਗਲ ਰਸੁ ਘਣਾ॥ ਨਵਲ ਨਵਤਨ ਨਾਹੁ ਬਾਲਾ ਕਵਨ ਰਸਨਾ ਗੁਨ ਭਣਾ॥ ਮੇਰੀ ਸੇਜ ਸੋਹੀ ਦੇਖਿ ਮੋਹੀ ਸਗਲ ਸਹਸਾ ਦੁਖੁ ਹਰਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਪਇਅੰਪੈ ਮੇਰੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਮਿਲੇ ਸੁਆਮੀ ਅਪਰੰਪਰਾ॥੫॥੧॥੩॥ {{gap|12em}}ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫ ਛੰਤ ਮੰਗਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਸਲੋਕੁ॥ ਸੁੰਦਰ ਸਾਂਤਿ<noinclude></noinclude> g05sbl4tr7invsnzu7piopeowbkqceq 250 21677 223335 52765 2026-06-24T10:10:01Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੪੮}}</noinclude>ਦਇਆਲ ਪ੍ਰਭ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਨਿਧਿ ਪੀਉ॥ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭ ਭੇਟਿਐ ਨਾਨਕ ਸੁਖੀ ਹੋਤ ਇਹੁ ਜੀਉ॥੧॥ ਛੰਤ॥ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਈਐ ਜਬ ਹੋਵੈ ਭਾਗੋ ਰਾਮ॥ ਮਾਨਨਿ ਮਾਨੁ ਵਞਾਈਐ ਹਰਿ ਚਰਣੀ ਲਾਗੋ ਰਾਮ॥ ਛੋਡਿ ਸਿਆਨਪ ਚਾਤੁਰੀ ਦੁਰਮਤਿ ਬੁਧਿ ਤਿਆਗੋ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਪਉ ਸਰਣਾਈ ਰਾਮ ਰਾਇ ਥਿਰੁ ਹੋਇ ਸੁਹਾਗੋ ਰਾਮ॥੧॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਤਜਿ ਕਤ ਲਾਗੀਐ ਜਿਸੁ ਬਿਨੁ ਮਰਿ ਜਾਈਐ ਰਾਮ॥ ਲਾਜ ਨ ਆਵੈ ਅਗਿਆਨ ਮਤੀ ਦੁਰਜਨ ਬਿਰਮਾਈਐ ਰਾਮ॥ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਭੁ ਤਿਆਗਿ ਕਰੇ ਕਹੁ ਕਤ ਠਹਰਾਈਐ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਭਗਤਿ ਭਾਉ ਕਰਿ ਦਇਆਲ ਕੀ ਜੀਵਨ ਪਦੁ ਪਾਈਐ ਰਾਮ॥੨॥ ਸ੍ਰੀ ਗੋਪਾਲੁ ਨ ਉਚਰਹਿ ਬਲਿ ਗਈਏ ਦੁਹਚਾਰਣਿ ਰਸਨਾ ਰਾਮ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਭਗਤਿ ਵਛਲੁ ਨਹ ਸੇਵਹੀ ਕਾਇਆ ਕਾਕ ਗ੍ਰਸਨਾ ਰਾਮ॥ ਭ੍ਰਮਿ ਮੋਹੀ ਦੂਖ ਨ ਜਾਣਹੀ ਕੋਟਿ ਜੋਨੀ ਬਸਨਾ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਅਵਰੁ ਜਿ ਚਾਹਨਾ ਬਿਸਟਾ ਕ੍ਰਿਮ ਭਸਮਾ ਰਾਮ॥੩॥ ਲਾਇ ਬਿਰਹੁ ਭਗਵੰਤ ਸੰਗੇ ਹੋਇ ਮਿਲੁ ਬੈਰਾਗਨਿ ਰਾਮ॥ ਚੰਦਨ ਚੀਰ ਸੁਗੰਧ ਰਸਾ ਹਉਮੈ ਬਿਖੁ ਤਿਆਗਨਿ ਰਾਮ॥ ਈਤ ਊਤ ਨਹ ਡੋਲੀਐ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਜਾਗਨਿ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਨਿ ਪ੍ਰਭ ਪਾਇਆ ਆਪਣਾ ਸਾ ਅਟਲ ਸੁਹਾਗਨਿ ਰਾਮ॥੪॥੧॥੪॥ ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਰਿ ਖੋਜਹੁ ਵਡਭਾਗੀਹੋ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਸੰਗੇ ਰਾਮ॥ ਗੁਨ ਗੋਵਿਦ ਸਦ ਗਾਈਅਹਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੈ ਰੰਗੇ ਰਾਮ॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਪਾਈਅਹਿ ਫਲ ਮੰਗੇ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਸਰਣਾਗਤੀ ਜਪਿ ਅਨਤ ਤਰੰਗੇ ਰਾਮ॥੧॥ ਇਕੁ ਤਿਲੁ ਪ੍ਰਭੂ ਨ ਵੀਸਰੈ ਜਿਨਿ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਦੀਨਾ ਰਾਮ॥ ਵਡਭਾਗੀ ਮੇਲਾਵੜਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਿਰੁ ਚੀਨ੍ਹਾ ਰਾਮ॥ ਬਾਹ ਪਕੜਿ ਤਮ ਤੇ ਕਾਢਿਆ ਕਰਿ ਅਪੁਨਾ ਲੀਨਾ ਰਾਮ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਨਾਨਕ ਜੀਵੈ ਸੀਤਲੁ ਮਨੁ ਸੀਨਾ ਰਾਮ॥੨॥ ਕਿਆ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਕਹਿ ਸਕਉ ਪ੍ਰਭ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਰਾਮ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਨਾਰਾਇਣੈ ਭਏ ਪਾਰਗਰਾਮੀ ਰਾਮ॥ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਗੋਵਿੰਦ ਕੇ ਸਭ ਇਛ ਪੁਜਾਮੀ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਉਧਰੇ ਜਪਿ ਹਰੇ ਸਭਹੂ ਕਾ ਸੁਆਮੀ ਰਾਮ॥੩॥ ਰਸ ਭਿੰਨਿਅੜੇ ਅਪੁਨੇ ਰਾਮ ਸੰਗੇ ਸੇ ਲੋਇਣ ਨੀਕੇ ਰਾਮ॥ ਪ੍ਰਭ ਪੇਖਤ ਇਛਾ ਪੁੰਨੀਆ ਮਿਲਿ ਸਾਜਨ ਜੀ ਕੇ ਰਾਮ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਹਰਿ ਪਾਇਆ ਬਿਖਿਆ ਰਸ ਫੀਕੇ ਰਾਮ॥ ਨਾਨਕ ਜਲੁ ਜਲਹਿ ਸਮਾਇਆ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮੀਕੇ ਰਾਮ॥੪॥੨॥੫॥੯॥<noinclude></noinclude> luket1ozgg09f9u0gy4sfvmsdntoe3v 250 21682 223337 52770 2026-06-24T10:18:30Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੪੯}}</noinclude>{{center|ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੪ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਲੋਕ ਮਃ ੪॥ ਹਰਿ ਉਤਮੁ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਗਾਵਿਆ ਕਰਿ ਨਾਦੁ ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ॥ ਉਪਦੇਸੁ ਗੁਰੂ ਸੁਣਿ ਮੰਨਿਆ ਧੁਰਿ ਮਸਤਕਿ ਪੂਰਾ ਭਾਗੁ॥ ਸਭ ਦਿਨਸੁ ਰੈਣਿ ਗੁਣ ਉਚਰੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਉਰਿ ਲਿਵ ਲਾਗੁ॥ ਸਭੁ ਤਨੁ ਮਨੁ ਹਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁ ਖਿੜਿਆ ਹਰਿਆ ਬਾਗੁ॥ ਅਗਿਆਨੁ ਅੰਧੇਰਾ ਮਿਟਿ ਗਇਆ ਗੁਰ ਚਾਨਣੁ ਗਿਆਨੁ ਚਰਾਗੁ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਜੀਵੈ ਦੇਖਿ ਹਰਿ ਇਕ ਨਿਮਖ ਘੜੀ ਮੁਖਿ ਲਾਗੁ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਬਿਲਾਵਲੁ ਤਬ ਹੀ ਕੀਜੀਐ ਜਬ ਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਨਾਮੁ॥ ਰਾਗ ਨਾਦ ਸਬਦਿ ਸੋਹਣੇ ਜਾ ਲਾਗੈ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨੁ॥ ਰਾਗ ਨਾਦ ਛੋਡਿ ਹਰਿ ਸੇਵੀਐ ਤਾ ਦਰਗਹ ਪਾਈਐ ਮਾਨੁ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬੀਚਾਰੀਐ ਚੂਕੈ ਮਨਿ ਅਭਿਮਾਨੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਤਾੜੀ ਲਾਈਐ ਆਪੇ ਗੁਣ ਗਾਇਆ॥ ਹਰਿ ਧਿਆਵਹੁ ਭਗਤਹੁ ਦਿਨਸੁ ਰਾਤਿ ਅੰਤਿ ਲਏ ਛਡਾਇਆ॥ ਜਿਨਿ ਸੇਵਿਆ ਤਿਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਆ॥੧॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਬਿਲਾਵਲੁ ਨ ਹੋਵਈ ਮਨਮੁਖਿ ਥਾਇ ਨ ਪਾਇ॥ ਪਾਖੰਡਿ ਭਗਤਿ ਨ ਹੋਵਈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਨ ਪਾਇਆ ਜਾਇ॥ ਮਨਹਠਿ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ ਥਾਇ ਨ ਕੋਈ ਪਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੁ ਬੀਚਾਰੀਐ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਇ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਹੈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਵਸਿਆ ਮਨਿ ਆਇ॥ ਜੰਮਣੁ ਮਰਣਾ ਕਟਿਆ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਬਿਲਾਵਲੁ ਕਰਿਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਪਿਆਰਿਹੋ ਏਕਸੁ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਕਟੀਐ ਸਚੇ ਰਹੈ ਸਮਾਇ॥ ਦਸਦਾ ਬਿਲਾਵਲੁ ਅਨੰਦੁ ਹੈ ਜੇ ਚਲਹਿ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇ॥ ਸਤਸੰਗਤੀ ਬਹਿ ਭਾਉ ਕਰਿ ਸਦਾ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਸੇ ਜਨ ਸੋਹਣੇ ਜਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਵਿਚਿ ਹਰਿ ਆਪਿ ਸੋ ਭਗਤਾ ਕਾ ਮਿਤੁ ਹਰਿ॥ ਸਭੁ ਕੋਈ ਹਰਿ ਕੈ ਵਸਿ ਭਗਤਾ ਕੈ ਅਨੰਦੁ ਘਰਿ॥ ਹਰਿ ਭਗਤਾ ਕਾ ਮੇਲੀ ਸਰਬਤ ਸਉ ਨਿਸੁਲ ਜਨ ਟੰਗ ਧਰਿ॥ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਕਾ ਹੈ ਖਸਮੁ ਸੋ ਭਗਤ ਜਨ ਚਿਤਿ ਕਰਿ॥ਤੁਧੁ ਅਪੜਿ ਕੋਇ ਨ ਸਕੈ ਸਭ<noinclude></noinclude> sfojpx1tl1zjdp1gdin0em3ll4tts42 250 21687 223338 52775 2026-06-24T10:31:46Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੫੦}}</noinclude>ਝਖਿ ਝਖਿ ਪਵੈ ਝੜਿ॥੨॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਿੰਦਹਿ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਜੇ ਚਲਹਿ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇ॥ ਜਿਨ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਵਸੈ ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਗਵਾਇ॥ ਗੁਣ ਰਵਹਿ ਗੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਹਿ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇ॥ ਇਸੁ ਜੁਗ ਮਹਿ ਵਿਰਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਿੰਦਹਿ ਚਿਤੁ ਲਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਨ੍ਹ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਹਰਿ ਸਚਾ ਸੇ ਨਾਮਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵ ਨ ਕੀਤੀਆ ਸਬਦਿ ਨ ਲਗੋ ਭਾਉ॥ ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਕਮਾਵਣਾ ਅਤਿ ਦੀਰਘੁ ਬਹੁ ਸੁਆਉ॥ ਮਨਹਠਿ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਜੋਨੀ ਪਾਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨਮੁ ਸਫਲੁ ਹੈ ਜਿਸ ਨੋ ਆਪੇ ਲਏ ਮਿਲਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਤਾ ਨਾਮ ਧਨੁ ਪਲੈ ਪਾਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਸਭ ਵਡਿਆਈਆ ਹਰਿ ਨਾਮ ਵਿਚਿ ਹਰਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਧਿਆਈਐ॥ ਜਿ ਵਸਤੁ ਮੰਗੀਐ ਸਾਈ ਪਾਈਐ ਜੇ ਨਾਮਿ ਚਿਤੁ ਲਾਈਐ॥ ਗੁਹਜ ਗਲ ਜੀਅ ਕੀ ਕੀਚੈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਾਸਿ ਤਾ ਸਰਬ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ॥ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਹਰਿ ਉਪਦੇਸੁ ਦੇਇ ਸਭ ਭੁਖ ਲਹਿ ਜਾਈਐ॥ ਜਿਸੁ ਪੂਰਬਿ ਹੋਵੈ ਲਿਖਿਆ ਸੋ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਈਐ॥੩॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਕੋ ਨਹੀ ਮੇਰੈ ਪ੍ਰਭਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਦਰਸਨੁ ਸਫਲੁ ਹੈ ਜੇਹਾ ਕੋ ਇਛੇ ਤੇਹਾ ਫਲੁ ਪਾਏ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਹੈ ਸਭ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੁਖ ਗਵਾਏ॥ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪੀ ਸੰਤੋਖੁ ਹੋਆ ਸਚੁ ਵਸਿਆ ਮਨਿ ਆਏ॥ ਸਚੁ ਧਿਆਇ ਅਮਰਾ ਪਦੁ ਪਾਇਆ ਅਨਹਦ ਸਬਦ ਵਜਾਏ॥ ਸਚੋ ਦਹ ਦਿਸਿ ਪਸਰਿਆ ਗੁਰ ਕੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਨ ਅੰਦਰਿ ਸਚੁ ਹੈ ਸੇ ਜਨ ਛਪਹਿ ਨ ਕਿਸੈ ਦੇ ਛਪਾਏ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਤੇ ਹਰਿ ਪਾਈਐ ਜਾ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ॥ ਮਾਨਸ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਭਏ ਸਚੀ ਭਗਤਿ ਜਿਸੁ ਦੇਇ॥ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਮਿਲਾਇਅਨੁ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁਚੇਇ॥ ਨਾਨਕ ਸਹਜੇ ਮਿਲਿ ਰਹੇ ਨਾਮੁ ਵਡਿਆਈ ਦੇਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਵਿਚਿ ਨਾਵੈ ਕੀ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ ਹਰਿ ਕਰਤੈ ਆਪਿ ਵਧਾਈ॥ ਸੇਵਕ ਸਿਖ ਸਭਿ ਵੇਖਿ ਵੇਖਿ ਜੀਵਨ੍ਹਿ ਓਨ੍ਹਾ ਅੰਦਰਿ ਹਿਰਦੈ ਭਾਈ॥ ਨਿੰਦਕ ਦੁਸਟ ਵਡਿਆਈ ਵੇਖਿ ਨ ਸਕਨਿ ਓਨ੍ਹਾ ਪਰਾਇਆ ਭਲਾ ਨ ਸੁਖਾਈ॥ ਕਿਆ ਹੋਵੈ ਕਿਸ ਹੀ ਕੀ ਝਖ ਮਾਰੀ ਜਾ ਸਚੇ ਸਿਉ ਬਣਿ ਆਈ॥ ਜਿ ਗਲ ਕਰਤੇ ਭਾਵੈ ਸਾ ਨਿਤ ਨਿਤ ਚੜੈ ਸਵਾਈ ਸਭ ਝਖਿ ਝਖਿ ਮਰੈ ਲੋਕਾਈ॥੪॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਧ੍ਰਿਗੁ ਏਹ ਆਸਾ ਦੂਜੇ ਭਾਵ ਕੀ ਜੋ ਮੋਹਿ ਮਾਇਆ ਚਿਤੁ ਲਾਏ॥ ਹਰਿ ਸੁਖੁ<noinclude></noinclude> 9xeg3pyvgutasccjndems4vme19mt0m 250 21692 223339 52780 2026-06-24T10:43:05Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੫੧}}</noinclude>ਪਲ੍ਹਰਿ ਤਿਆਗਿਆ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ ਦੁਖੁ ਪਾਏ॥ ਮਨਮੁਖ ਅਗਿਆਨੀ ਅੰਧੁਲੇ ਜਨਮਿ ਮਰਹਿ ਫਿਰਿ ਆਵੈ ਜਾਏ॥ ਕਾਰਜ ਸਿਧਿ ਨ ਹੋਵਨੀ ਅੰਤਿ ਗਇਆ ਪਛੁਤਾਏ॥ ਜਿਸੁ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਤਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਸੋ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਏ॥ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਜਨ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਇਨ੍ਹਿ ਜਨ ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਬਲਿ ਜਾਏ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਜਗਿ ਮੋਹਣੀ ਜਿਨਿ ਮੋਹਿਆ ਸੰਸਾਰੁ॥ ਸਭੁ ਕੋ ਜਮ ਕੇ ਚੀਰੇ ਵਿਚਿ ਹੈ ਜੇਤਾ ਸਭੁ ਆਕਾਰੁ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੀ ਜਮੁ ਲਗਦਾ ਸੋ ਉਬਰੈ ਜਿਸੁ ਬਖਸੈ ਕਰਤਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਏਹੁ ਮਨੁ ਤਾਂ ਤਰੈ ਜਾ ਛੋਡੇ ਅਹੰਕਾਰੁ॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਮਾਰੇ ਨਿਰਾਸੁ ਹੋਇ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਵੀਚਾਰੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜਿਥੈ ਜਾਈਐ ਜਗਤ ਮਹਿ ਤਿਥੈ ਹਰਿ ਸਾਈ॥ ਅਗੈ ਸਭੁ ਆਪੇ ਵਰਤਦਾ ਹਰਿ ਸਚਾ ਨਿਆਈ॥ ਕੂੜਿਆਰਾ ਕੇ ਮੁਹ ਫਿਟਕੀਅਹਿ ਸਚੁ ਭਗਤਿ ਵਡਿਆਈ॥ ਸਚੁ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚਾ ਨਿਆਉ ਹੈ ਸਿਰਿ ਨਿੰਦਕ ਛਾਈ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਸਚੁ ਅਰਾਧਿਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖੁ ਪਾਈ॥੫॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਈਐ ਜੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਖਸ ਕਰੇਇ॥ ਓਪਾਵਾ ਸਿਰਿ ਓਪਾਉ ਹੈ ਨਾਉ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ॥ ਅੰਦਰੁ ਸੀਤਲੁ ਸਾਂਤਿ ਹੈ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਖਾਣਾ ਪੈਨ੍ਹਣਾ ਨਾਨਕ ਨਾਇ ਵਡਿਆਈ ਹੋਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਏ ਮਨ ਗੁਰ ਕੀ ਸਿਖ ਸੁਣਿ ਪਾਇਹਿ ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨੁ॥ ਸੁਖਦਾਤਾ ਤੇਰੈ ਮਨਿ ਵਸੈ ਹਉਮੈ ਜਾਇ ਅਭਿਮਾਨੁ॥ ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਪਾਈਐ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜਿਤਨੇ ਪਾਤਿਸਾਹ ਸਾਹ ਰਾਜੇ ਖਾਨ ਉਮਰਾਵ ਸਿਕਦਾਰ ਹਹਿ ਤਿਤਨੇ ਸਭਿ ਹਰਿ ਕੇ ਕੀਏ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਹਰਿ ਕਰਾਵੈ ਸੁ ਓਇ ਕਰਹਿ ਸਭਿ ਹਰਿ ਕੇ ਅਰਥੀਏ॥ ਸੋ ਐਸਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਕਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਵਲਿ ਹੈ ਤਿਨਿ ਸਭਿ ਵਰਨ ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਗੋਲੇ ਕਰਿ ਸਤਿਗੁਰ ਅਗੈ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣ ਕਉ ਦੀਏ॥ ਹਰਿ ਸੇਵੇ ਕੀ ਐਸੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇਖਹੁ ਹਰਿ ਸੰਤਹੁ ਜਿਨਿ ਵਿਚਹੁ ਕਾਇਆ ਨਗਰੀ ਦੁਸਮਨ ਦੂਤ ਸਭਿ ਮਾਰਿ ਕਢੀਏ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਿਰਪਾਲੁ ਹੋਆ ਭਗਤ ਜਨਾ ਉਪਰਿ ਹਰਿ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਹਰਿ ਆਪਿ ਰਖਿ ਲੀਏ॥੬॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਅੰਦਰਿ ਕਪਟੁ ਸਦਾ ਦੁਖੁ ਹੈ ਮਨਮੁਖ ਧਿਆਨੁ ਨ ਲਾਗੈ॥ ਦੁਖ ਵਿਚਿ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣੀ ਦੁਖੁ ਵਰਤੈ ਦੁਖੁ ਆਗੈ॥ ਕਰਮੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟੀਐ ਤਾ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਲਿਵ ਲਾਗੈ॥ ਨਾਨਕ ਸਹਜੇ ਸੁਖ ਹੋਇ ਅੰਦਰਹ ਭ੍ਰਮੁ ਭਉ ਭਾਗੈ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਦਾ<noinclude></noinclude> tmslhqt9sq5mrewwxk2kb34xkihjfyd 250 21697 223340 52785 2026-06-24T10:52:57Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 223340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੮੫੨}}</noinclude>ਹਰਿ ਰੰਗੁ ਹੈ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਉ ਮਨਿ ਭਾਇਆ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵੇਖਣੁ ਬੋਲਣਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੁ ਪ੍ਰਗਾਸਿਆ ਤਿਮਰ ਅਗਿਆਨੁ ਅੰਧੇਰੁ ਚੁਕਾਇਆ॥੨॥ ਮਃ ੩॥ ਮਨਮੁਖ ਮੈਲੇ ਮਰਹਿ ਗਵਾਰ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਿਰਮਲ ਹਰਿ ਰਾਖਿਆ ਉਰ ਧਾਰਿ॥ ਭਨਤਿ ਨਾਨਕੁ ਸੁਣਹੁ ਜਨ ਭਾਈ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿਹੁ ਹਉਮੈ ਮਲੁ ਜਾਈ॥ ਅੰਦਰਿ ਸੰਸਾ ਦੂਖੁ ਵਿਆਪੇ ਸਿਰਿ ਧੰਧਾ ਨਿਤ ਮਾਰ॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਸੂਤੇ ਕਬਹੁ ਨ ਜਾਗਹਿ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਪਿਆਰ॥ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਹਿ ਸਬਦੁ ਨ ਵੀਚਾਰਹਿ ਇਹੁ ਮਨਮੁਖ ਕਾ ਬੀਚਾਰ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨ ਭਾਇਆ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ ਨਾਨਕ ਜਮੁ ਮਾਰਿ ਕਰੇ ਖੁਆਰ॥੩॥ ਪਉੜੀ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਸਚੁ ਬਖਸੀਅਨੁ ਸੋ ਸਚਾ ਸਾਹੁ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਮੁਹਤਾਜੀ ਲੋਕੁ ਕਢਦਾ ਹੋਰਤੁ ਹਟਿ ਨ ਵਥੁ ਨ ਵੇਸਾਹੁ॥ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕਉ ਸਨਮੁਖੁ ਹੋਵੈ ਸੁ ਹਰਿ ਰਾਸਿ ਲਏ ਵੇਮੁਖ ਭਸੁ ਪਾਹੁ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਵਾਪਾਰੀ ਹਰਿ ਭਗਤ ਹਹਿ ਜਮੁ ਜਾਗਾਤੀ ਤਿਨਾ ਨੇੜਿ ਨ ਜਾਹੁ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਨੁ ਲਦਿਆ ਸਦਾ ਵੇਪਰਵਾਹੁ॥੭॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਇਸੁ ਜੁਗ ਮਹਿ ਭਗਤੀ ਹਰਿ ਧਨੁ ਖਟਿਆ ਹੋਰੁ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਨਾਮੁ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਅਨਦਿਨੁ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ॥ ਬਿਖਿਆ ਮਾਹਿ ਉਦਾਸ ਹੈ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਇਆ॥ ਆਪਿ ਤਰਿਆ ਕੁਲ ਉਧਰੇ ਧੰਨੁ ਜਣੇਦੀ ਮਾਇਆ॥ ਸਦਾ ਸਹਜੁ ਸੁਖੁ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਸਚੇ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਇਆ॥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹਾਦੇਉ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਭੁਲੇ ਹਉਮੈ ਮੋਹੁ ਵਧਾਇਆ॥ ਪੰਡਿਤ ਪੜਿ ਪੜਿ ਮੋਨੀ ਭੁਲੇ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਚਿਤੁ ਲਾਇਆ॥ ਜੋਗੀ ਜੰਗਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਭੁਲੇ ਵਿਣੁ ਗੁਰ ਤਤੁ ਨ ਪਾਇਆ॥ ਮਨਮੁਖ ਦੁਖੀਏ ਸਦਾ ਭ੍ਰਮਿ ਭੁਲੇ ਤਿਨ੍ਹੀ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸੇਈ ਜਨ ਸਮਧੇ ਜਿ ਆਪੇ ਬਖਸਿ ਮਿਲਾਇਆ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਨਾਨਕ ਸੋ ਸਾਲਾਹੀਐ ਜਿਸੁ ਵਸਿ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਇ॥ ਤਿਸਹਿ ਸਰੇਵਹੁ ਪ੍ਰਾਣੀਹੋ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਅੰਤਰਿ ਮਨਿ ਵਸੈ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜਿਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਨੁ ਨ ਖਟਿਓ ਸੇ ਦੇਵਾਲੀਏ ਜੁਗ ਮਾਹਿ॥ ਓਇ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰਹਿ ਸਭ ਜਗਤ ਮਹਿ ਕੋਈ ਮੁਹਿ ਥੁਕ ਨ ਤਿਨ ਕਉ ਪਾਹਿ॥ ਪਰਾਈ ਬਖੀਲੀ ਕਰਹਿ ਆਪਣੀ ਪਰਤੀਤਿ ਖੋਵਨਿ ਸਗਵਾ ਭੀ ਆਪੁ ਲਖਾਹਿ॥ ਜਿਸੁ ਧਨ ਕਾਰਣਿ ਚੁਗਲੀ ਕਰਹਿ ਸੋ ਧਨੁ<noinclude></noinclude> grzl076bgk20a63e2mjip2ihan7obot 250 40965 223237 99819 2026-06-23T13:38:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਵਿਆਹ |੧੪੧}}</noinclude>ਅੰਤਮ ਫਤੇਹ ਗਜਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜੋ ਥੋੜੇ ਬਹੁਤੇ ਬਚਦੇ ਹਨ ਅਤਿ ਰੋਗਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਹੀ ਨਰਕ ਭੋਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਲ-ਵਿਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਜੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਛੇਤੀ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਨਸੀਬਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਭੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਬੁਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਇਹ ਪ੍ਰਲੋਕ ਗਮਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਕੇਵਲ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਉਮਰ ਪੰਜਾਹ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਹਾਲਾਂ ਬਹੁਤ ਮੱਧਮ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨਾਂ ਇਕ ਨ ਬਖਸ਼ੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬੱਜਰ ਗੁਨਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਤੋਬਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਕਿਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਮਰ ੨੫ ਅਤੇ ੩੦ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ<noinclude></noinclude> 4vhawgxo4s8kzimnybuoc98ho982zud 250 46184 223212 120091 2026-06-23T13:31:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਜਾਉਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। <poem>{{gap}}"ਹਜ਼ੂਰ ਮੇਰਾ ਸਾਜ਼ ਉੱਦੋਂ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸਾਜ਼ ਕੱਠੇ ਵੱਜਦੇ ਨੇ-ਫੇਰ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਕੇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਅਲਾਪਦੈ।" {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੂਜੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ ਬਜਾਉਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਸਾਜ਼ ਇੱਕ ਦਮ ਗੂੰਜ ਉੱਠੇ। ਜੱਟ ਆਪਣੇ ਹਲ਼ ਦੇ ਮੁੰਨੇ ਤੇ ਅਰਲੀ ਦਾ ਗਜ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਫੇਰਨ ਲੱਗਾ। ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਲਵੀਆਂ ਮਿਲਵੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭਾ ਗਿਆ....। {{gap}}ਉਹ ਜੱਟ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਅਸ਼-ਅਸ਼ ਕਰ ਉੱਠਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਦਿਲ ਖੋਹਲ ਕੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਏ। ਏਧਰ ਮਚਲਾ ਜੱਟ ਕਲੀਆਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ....। </poem><noinclude>{{center|317/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 9v93h4j465txkzursrq83esw7xgnw1n 250 46209 223213 120209 2026-06-23T13:31:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਖਚਰਾ ਜੱਟ''' }} {{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਟ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੀਆਂ। {{gap}}ਉਸ ਜੱਟ ਦੇ ਐਨ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦਾ ਟੱਬਰ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਾਣੇ ਪੇਟੇ ਦਾ ਕੰਮ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜੱਟ ਦੀ ਚੰਗੀ ਆਮਦਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਜੱਟ ਕਰੇਗਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। <poem>{{gap}}ਆਖਰ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਟਾਈ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆਂਦੀ। {{gap}}ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫਸਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। {{gap}}ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਜੱਟ-ਟੱਬਰ ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਸਲਾਹ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਡਾਰੂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ, "ਮੁੰਡਿਓ ਸਵੇਰੇ ਸਾਜਰੇ ਜਾ ਕੇ ਹਲ਼ ਜੋੜ ਲੈਣਾ: ਨਾਲੇ ਫਲਾਹੀ ਆਲੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਬੀਜ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁੱਕ ਜਾਊਗੀ।" {{gap}}ਜੁਲਾਹੇ ਜੱਟ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਭਲਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਜੱਟਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਹਲ ਆਦਿ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ। ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਉਹ ਉਸ ਜੱਟ ਨਾਲੋਂ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੱਟ ਨਾਲੋਂ ਅਗੇਤੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਲੱਗੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਟਿੱਚਰਾ ਕਰਨ। {{gap}}"ਖੇਤੀ ਸੁਹਰੀ ਦਾ ਕੀ ਐ-ਕਿਹੜਾ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨੇ ਨੇ, ਹਲ਼ ਵਾਹਿਆ, ਦਾਣੇ ਬੀਜੇ ਤੇ ਫਸਲ ਤਿਆਰ। ਜੱਟ ਐਵੇਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ.... ਅਸੀਂ ਸਜਰੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਐ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਏ ਆਂ। ਸਾਡੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਟਾਂਡੇ ਗਧੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਨੇ...।" {{gap}}ਵਡਾਰੂ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀਆਂ ਫੜ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਛਾਂ ’ਚ ਮੁਸਕਰਾਇਆ। ਉਹ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੱਟ ਖਚਰਾ ਵੀ ਬੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਡਾਰੂ ਵਿਚਲਾ ਖਚਰਾ ਜੱਟ ਜਾਗ ਪਿਆ। </poem><noinclude>{{center|318/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> j1i3fg1h64kumosj06z26yhwbae9998 250 46210 223214 120210 2026-06-23T13:32:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{gap}}ਮੱਕੀ ਦੇ ਟਾਂਡੇ ਗੋਡੇ-ਗੋਡੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। {{gap}}ਇੱਕ ਆਥਣ ਨੂੰ ਵਡਾਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਦੇਣੀ ਕਿਹਾ, "ਮੁੰਡਿਓ, ਸਵੇਰੇ ਸਾਜਰੇ ਜਾ ਕੇ ਮੱਕੀ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗਾ ਦੇ ਆਉਣਾ।" {{gap}}ਉਹਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਐਨੀ ਉੱਚੀ ਕਹੀ ਕਿ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣ ਲਈ। {{gap}}ਜੁਲਾਹੇ ਤੜਕ ਸਾਰ ਉੱਠੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਆਪਣੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗਾ ਦੇਣ। {{gap}}ਸੁਹਾਗਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਮੱਕੀ ਦਾ ਮਲੀਆ ਮੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਜਦ ਜੁਲਾਹੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗਾ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੱਟ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਖਿੜ ਖਿੜਾ ਰਹੇ ਸਨ .....। </poem><noinclude>{{center|319/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> k8z68sbzw5dp2gerpjlzl71326jwi3d 250 46211 223215 120212 2026-06-23T13:32:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਜੱਟ ਦੀ ਸਿਆਣਪ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇੱਕ ਜੱਟ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਕ ਲਾਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਲਾਲੇ ਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਟਿੱਚਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਸੇ ਗੰਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰ ਦੇ, ਆਪੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਂਗਾ।" {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ, ਨਾ ਆ ਦੇਖਿਆ ਨਾ ਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਲਾਲੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰੌਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ, ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ-ਲਾਲੇ ਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਟਿੱਚਰ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ ਐਂ। ਉਹਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਘੂਰ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਉਂ ਬਈ ਜੱਟਾ ਤੈਂ ਲਾਲੇ ਦੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ?" ਜੱਟ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹਾਂ ਜਨਾਬ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਜੱਟ ਨੇ ਸਾਰੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਜੱਟ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰ ਪਿਆ। {{gap}}ਜੱਟ ਦੇ ਤੁਰਨ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੱਟ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਐਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਤੋਰਿਆ-ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਕੰਜਰੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾਓ, ਜਾ ਕੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਓ।" {{gap}}ਕੰਜਰੀ ਨੇ ਜੱਟ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਇਨਾਮ ਤੈਨੂੰ ਦੇਊਗਾ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਾ ਇਨਾਮ ਮੇਰਾ ਰਿਹਾ।" {{gap}}ਜੱਟ ਅੱਧਾ ਇਨਾਮ ਕੰਜਰੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲਾ ਕੋਤਵਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਿਊਂਗਾ ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਧੇ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਾ ਮੈਨੂੰ ਦਏਂਗਾ।" {{gap}}ਜੱਟ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨ ਗਿਆ। {{gap}}ਜੱਟ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਜਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੱਟਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ: ਮੰਗ ਜੋ ਮੰਗਣੈ।" {{gap}}"ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਸੀ, ਹੋ ਗਏ-ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿੱਤਾ ਈ ਖਾਨੇ ਆਂ।" {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਫੇਰ ਆਖਿਆ। ਜੱਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫੇਰ ਆਖਿਆ, "ਤੀਜਾ ਬਚਨ ਐ, ਮੰਗ ਲੈ।" </poem><noinclude>{{center|320/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 0fr8fgb61q89mozdazsmtyf68wgys4y 250 46212 223216 120219 2026-06-23T13:33:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤਾ ਹੀ ਖਹਿੜੇ ਪੈਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਣ।" {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੱਟ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਣ। {{gap}}ਜੱਟ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਤਾੜ-ਤਾੜ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪੈਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਜੱਟ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਗਿਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਪੱਚੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਬੋਲਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ ਠਹਿਰੋ-ਇਸ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਨੇ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਂ ਥੋਡੀ ਕੰਜਰੀ ਹੈ, ਜੀਹਨੇ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਦਾ ਅੱਧ ਮੰਗਿਆ ਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਦੇ ਪੰਜਾਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਣ।ਜਦੋਂ" {{gap}}ਕੰਜਰੀ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਜੱਟ ਬੋਲਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਦੂਜਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਥੋਡਾ ਕੋਤਵਾਲ ਹੈ ਜੀਹਨੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧ ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੱਚੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਣ।" {{gap}}ਕੋਤਵਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਚੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਜੱਟ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਇਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ। </poem><noinclude>{{center|321/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 7c6fuh13tcpr3k8gky0oprfcyloaq8t 250 46213 223217 120224 2026-06-23T13:33:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਮਚਲਾ ਜੱਟ''' }} {{gap}}ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿੱਤਰ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੌਲਵੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਤੀਜਾ ਜੱਟ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ ਬਈ ਅੱਜ ਖੀਰ ਧਰੀ ਜਾਵੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਜਣਿਆਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਖੀਰ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਆਗੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਬਈ ਖੀਰ ਨੂੰ ਓਹੋ ਕੱਲਾ ਹੀ ਖਾਵੇ। {{gap}}ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਸਲਾਹ ਬਣੀ, ਬਈ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੌਂ ਜਾਓ। ਖੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਓ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜਿਹੜਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸੁਆਦਲਾ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾਉਗਾ, ਉਹੀ ਸਾਰੀ ਖੀਰ ਖਾਊਗਾ। {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਸਮਝਿਆ, ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਵੀ ਖੀਰ ਖਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰਕੀਬ ਸੁਝੀ।ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਚਲਾ ਬਣ ਕੇ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਜੱਟ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਬਈ ਦੋਨੋਂ ਜਣੇ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਏ ਨੇ, ਉਹ ਮਲਕੜੇ ਜਹੇ ਉੱਠ ਕੇ ਲੱਗਾ ਖੀਰ ਖਾਣ। ਨਾਲੇ ਖੀਰ ਖਾਈ ਜਾਵੇ, ਨਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ ਕਿਤੇ ਉਹ ਜਾਗ ਨਾ ਪੈਣ। ਜੱਟ ਨੇ ਖੀਰ ਖਾਧੀ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਐਨ ਚੱਟ ਕੇ, ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਲੰਮੀਆਂ ਤਾਣ ਕੇ ਸੌਂ ਗਿਆ। {{gap}}ਸਾਝਰੇ ਹੀ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਉੱਠੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਸੁਨਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ। ਢੱਕਣ ਸਮੇਤ ਖੀਰ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਹਲਾਂ, ਜੱਟ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ, "ਯਾਰੋ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਮੇਰੀਆਂ ਹੁਣ ਵੀ ਪੱਸਲੀਆਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਨੇ। ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਕੀ ਵੇਖਦਾਂ ਬਈ ਬੜਾ ਸਾਰਾ ਦਿਓ ਮੇਰੇ ਆ ਦੁਆਲੇ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਨੋ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੀ ਕਈ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕੁਸਕੇ ਨਹੀਂ....ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਜਾਨ ਨਿਕਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਦਿਓ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਬਈ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ-ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਜਗਾਇਆ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਗੇ ਨੀ। ਅਖੀਰ ਦਿਓ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਖੀਰ ਖਾਵੇਂ।" ਮੈਂ ਦਿਓ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾਲੇ ਇਹ ਖੀਰ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਐ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਦਿਓ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਕੰਨ ਫੜ ਕੇ ਖੀਰ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ..... ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ ਲੈ-ਲੈ ਕੇ ਖੀਰ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਖੀਰ ਖਾ ਲਈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਢਿੱਡ ਪਾਟਣ ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਦਿਓ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੇ, ਆਖੇ, ਦੇਖੀਂ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਬਚੇ-ਸਾਰਾ ਭਾਂਡਾ ਚੱਟਮ ਕਰ ਦੇ। ਹਾਲਾਂ ਮੈਂ ਭਾਂਡਾ ਚੱਟ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦਿਓ ਓਥੋਂ ਅਲੋਪ<noinclude>{{center|322/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> j4zxtzuzmhazm30rc8njw8wos5stpyw 250 46214 223218 120228 2026-06-23T13:33:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ।" {{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜੱਟ ਮਚਲਾ ਜਿਹਾ ਬਣ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਅਜੇ ਜੱਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੀ ਸੀ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਨੇ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਖੀਰ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਢੱਕਣ ਚੁੱਕਿਆ, ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖੀਰ ਗਾਇਬ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਤੇ ਆਖੀ ਜਾਣ, "ਵਾਹ ਓਏ ਮਚਲਿਆ ਜੱਟਾ, ਤੂੰ ਖੂਬ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾਇਆ, ਨਾਲੇ ਖੀਰ ਖਾ ਗਿਐਂ, ਨਾਲੇ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾ ਗਿਐਂ .....।"<noinclude>{{center|323/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> reuiohuzrzrzjoxudkz5wd65x283acu 250 46215 223219 120230 2026-06-23T13:33:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਜੱਟ ਮਚਲਾ''' }} {{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਜੱਟ ਫੌਜਦਾਰੀ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਜੱਟ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਬਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੱਟ ਦਾ ਵਕੀਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ:ਕਿਉਂ ਨਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵਕੀਲ ਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, “ਜੱਟਾ ਮਚਲਾ ਬਣ ਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਜੱਜ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਛਣ-ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 'ਉਰਰ' ਆਖ ਦਿਆ ਕਰੀਂ।" <poem>{{gap}}ਮੁਕੱਦਮਾ ਅਦਾਲਤ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਮੁਜਰਮ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਝੱਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਉਰਰ .....।" {{gap}}ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਤੇ ਜੱਜ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਜੱਟ ਤੇ ਕਰਨ, ਜੱਟ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ-"ਉੱਰਰ" ਵਿੱਚ ਦੇਵੇ.....। {{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਸਮਝ ਕੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੱਟ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ।ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਵਕੀਲ ਨੇ ਜਦ ਜੱਟ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਮਚਲੇ ਜੱਟ ਨੇ “ਊਰਰ" ਆਖ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਵਕੀਲ ਜੱਟ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। </poem><noinclude>{{center|324/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 7hfn07kd2gtjr7lbp4cemvbob96rmbx 250 46216 223220 120231 2026-06-23T13:34:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਚੁਸਤ ਜੱਟ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਕ ਸੀ ਜੱਟ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਦ ਹੋਊ।" {{gap}}ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਹੋਇਐ। ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਤੇਰੀ ਬਹੂ ਦੇ ਗੋਦੀ ਮੁੰਡਾ ਖੇਡਦੈ। ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਉਹਨੂੰ ਲੈਣ।" {{gap}}ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਤੁਰ ਪਏ-ਚਲੋ ਚਾਲ। ਇੱਕ ਖੂਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤੀਵੀਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦਾ, "ਆਹ ਤੇਰੀ ਬਹੂ ਐ।" {{gap}}ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਐ।" {{gap}}ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪ ਨੱਸ ਆਇਆ ਤੇ ਜੱਟ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਪਿਆ। ਤੀਵੀਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਭਰ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ ਜੱਟ ਉਹਦੇ ਗੈਲ-ਗੈਲ ਉਹਦੇ ਘਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਬਾਹਰੋਂ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਆ ਗਿਆ। ਜੱਟ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਹੂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰਾਹੁਣਾ ਬਣਿਆ ਜੱਟ ਉਸੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਹਿੰਦਾ, "ਚਲ ਠਾਣੇ।" {{gap}}ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ, "ਚਲ ਠਾਣੇ।" {{gap}}ਦੋਨੋਂ ਠਾਣੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਪਹਿਲਾ ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਠਾਣੇ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਜਾਣਾ ਈ ਐ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਤੇਲ ਲਾ ਲਈਏ।" {{gap}}ਦੋਨੋਂ ਤੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰਾਹੁਣਾ ਜੱਟ ਜਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਆਨੇ ਦਾ ਤੇਲ ਦਈਂ।" {{gap}}ਤੇਲੀ ਕਹਿੰਦਾ, "ਕਰ ਹੱਥ।" {{gap}}ਜਦ ਉਹਨੇ ਹੱਥ ਕੀਤਾ ਤੇਲੀ ਤੋਂ ਤੇਲ ਥੱਲ੍ਹੇ ਡੁਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਤੇਲੀ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੇਰੀ ਬਲਾ ਗਈ।" {{gap}}ਜੱਟ ਕੋਲ ਸੀ ਸਲੰਘ। ਜੱਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਤੇਲੀ ਦੇ ਕੁੱਪੇ ਮਧਿਆ ਦਿੱਤੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੇਰੀ ਵੀ ਬਲਾ ਗਈ।" {{gap}}ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤਿੰਨ ਅਸੀਂ ਆਂ ਚੌਥਾ ਤੂੰ, ਚਲ ਠਾਣੇ।" {{gap}}ਚਾਰੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋਹੀ ਸੀ-ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੜ੍ਹੀ ਬੈਠੀ ਚਰਖਾ ਕੱਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੁੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਕਿੱਥੇ ਨੂੰ ਚੱਲੇ ਓ।" {{gap}}ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਲੈਂਕਾ ਨੂੰ।" {{gap}}ਬੁੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਲੈਂਕਾ ਕਹੀ ਜਹੀ ਸੀ।" {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚਰਖਾ ਰੱਖ ਕੇ ਸੀਖ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਬਲਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਜੱਟ ਚਰਖਾ ਘੁਮਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮਾਈ ਐਕਣ ਲੈਂਕਾ </poem><noinclude>{{center|325/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> e60xqnbn1se3574bqon2w3jnnqtboqf 250 46217 223221 120236 2026-06-23T13:35:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਸੀ ਤੇ ਐਕਣ ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਪਰ ਟੱਪਦਾ ਸੀ। <poem>{{gap}}ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਦਾਦੇ ਮਗੌਣਿਆਂ ਮੈਂ ਥਾਣੇ ਜਾਊਂ।" {{gap}}ਜੱਟ ਬੋਲਿਆ, "ਚੱਲ ਮਾਈ ਚਾਰ ਅਸੀਂ ਆਂ ਪੰਜਵੀਂ ਤੂੰ ਵੀ ਚੱਲ ਪੈ।" {{gap}}ਪੰਜ ਜਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਜੱਟ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਟੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੈਸੇ ਦੀਆਂ ਰਿਓੜੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ। ਗਹਾਂ ਸਪਾਹੀ ਖੜਾ ਸੀ। ਸਪਾਹੀ ਬੋਲਿਆ, "ਮੇਰੀ ਵੀ ਮਾੜੀ ਜਹੀ ਅੱਖ ਚੋਭ ਦੀ।" {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਸਲੰਘ ਮਾਰਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਅੱਖ ਕਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਸਪਾਹੀ ਕਹਿੰਦਾ, "ਚਲ ਠਾਣੇ।" {{gap}}ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਪੰਜ ਅਸੀਂ ਛੇਵਾਂ ਤੇ ਚਲਿਆ ਚੱਲ।" {{gap}}ਛੇਈ ਠਾਣੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਪਾਹੀ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਕੀ ਗੱਲ ਐ?" {{gap}}ਜੱਟ ਕਹਿੰਦਾ, "ਸਪਾਹੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਵੀ ਮਾੜੀ ਜਹੀ ਅੱਖ ਚੋਭ ਦੀ, ਮੈਂ ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਇਹਦੀ ਅੱਖ ਕਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।" {{gap}}ਜੱਟ ਉਹਦੇ 'ਚੋਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਫੇਰ ਬੁੜ੍ਹੀ ਸੱਦੀ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮਾਈ ਕੀ ਗੱਲ ਐ।" {{gap}}ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਇਹ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਓ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਲੈਂਕਾ ਨੂੰ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਲੈਂਕਾ ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਸੀ। ਜੱਟ ਨੇ ਚਰਖਾ ਰੱਖ ਕੇ ਝੁੱਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦ ਜਲਗੀ, ਚਰਖਾ ਘੁਮਾਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਏਕਣ ਲੈਂਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਸੀ ਤੇ ਏਕਣ ਹਨੁਮਾਨ ਉੱਪਰ ਟੱਪਦਾ ਸੀ।" {{gap}}ਜੱਟ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਫੇਰ ਤੇਲੀ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਤੇਲੀ ਨੂੰ ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਕੀ ਗੱਲ ਐ।" {{gap}}ਤੇਲੀ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਹਨੇ ਮੈਥੋਂ ਆਨੇ ਦਾ ਤੇਲ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਥੋਂ ਥੱਲ੍ਹੇ ਡੁਲ੍ਹ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਤੇਰੀ ਬਲਾ ਗਈ। ਜੱਟ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੁੱਪੇ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੀ ਵੀ ਬਲਾ ਗਈ।" {{gap}}ਜੱਟ ਇਹਦੇ 'ਚੋਂ ਵੀ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਫੇਰ ਦੋਨੋਂ ਜੱਟ ਤੀਵੀਂ ਸੱਦ ਲਏ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਇਆ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਤੀਵੀਂ ਉਹਦੀ ਐ, ਜੀਹਦੇ ਕੋਲ ਮੁੰਡਾ ਜਾਵੇ।" {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਰਿਓੜੀਆਂ ਵਖਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੁੰਡਾ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਜੱਟ ਕੋਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਤੀਵੀਂ ਉਸ ਜੱਟ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਜੱਟ ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ। </poem><noinclude>{{center|326/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> q7ji2ujsg89waqwoyjc4f2avdliubol 250 46218 223222 120241 2026-06-23T13:35:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਮੂਰਖ ਜੁਲਾਹਾ ਜੱਟ ਬਣਿਆਂ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਜਾਗਿਆ. ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜੱਟ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਸਰਦਾਰਾ ਸਿਆਂ ਐਤਕੀਂ ਤੂੰ ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਰਲਾਈਂ। ਆਪਾਂ ਦੋਏ ਰਲ ਕੇ ਪੰਚਾਇਤ ਆਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਚਗੋਤੇ ਤੇ ਲੈ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਪੱਕੀ ਰਹੀ।" {{gap}}ਜੱਟ ਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਨੇ ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੱਟ ਚਲਾਕ ਤੇ ਮਚਲਾ ਸੀ-ਉਹ ਆਪ ਤਾਂ ਤੁਰ ਫਿਰ ਛੱਡਦਾ ਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਔਖੇ ਕੰਮ ਤੇ ਲਾ ਛੱਡਦਾ। ਜੁਲਾਹਾ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਕਮਾਦ ਦੀ ਫਸਲ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਜੱਟ ਨੇ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਦੱਸ ਬਈ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣੈ। ਉਪਰਾਲਾ ਜਾਂ ਥੱਲੇ ਦਾ।" {{gap}}ਜੁਲਾਹੇ ਨੇ ਕਮਾਦ ਦੇ ਲਹਿ ਲਹਾਂਦੇ ਖੇਤ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਰੇ ਕਚੂਰ ਆਗ ਚੰਗੇ ਲੱਗੇ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵਰਗੇ ਗੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨੈ, ਹਰੇ ਕਚੂਰ ਆਗ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਊਂਗਾ।" ਮਨੋ ਮਨ ਸੋਚਕੇ ਜੁਲਾਹਾ ਬੋਲਿਆ, "ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੇਰਾ ਤੇ ਥੱਲੇ ਦਾ ਤੇਰਾ।" {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਕਮਾਦ ਦੇ ਆਗ ਵੱਢ ਕੇ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਗੰਨੇ ਆਪ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਜੁਲਾਹਾ ਆਗਾਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਗੱਡਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਜੁਲਾਹੀ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਈ, "ਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪ ਅਕਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਧਾਰੀ ਮੰਗ ਲਵੇ। ਅਸਲ ਚੀਜ ਤਾਂ ਜੱਟ ਨੂੰ ਦੇ ਆਇਐਂ। ਗੰਨਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਕਾੜ੍ਹ ਕੇ ਜੱਟ ਨੇ ਤਾਂ ਗੁੜ ਬਣਾ ਲੈਣੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਆਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਹੀਂ। ਜੁਲਾਹੀ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਫਿਟ ਲਾਅਣਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ ਬਈ ਜੱਟ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਬੁੱਧੂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਗੜਾ ਲਾ ਦਿੱਤੈ। ਖੈਰ ਉਹਨੇ ਜੱਟ ਨਾਲ ਬਿਗੜਨਾ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਪੱਕਣ ਆਲੀ ਸੀ। {{gap}}ਕਣਕ ਪੱਕ ਗਈ। ਜੁਲਾਹਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾ ਕੇ ਥੱਲੇ ਦਾ ਪਾਸਾ ਆਪ ਲੈ ਗਿਐਂ ਐਤਕੀਂ ਨੀ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਬਣਨਾ। ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਥੱਲੇ ਦਾ ਪਾਸਾ ਲਊਂਗਾ। ਉਪਰਲਾ ਪਾਸਾ ਤੇਰਾ ਰਿਹਾ।" {{gap}}ਜੱਟ ਮਚਲਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, "ਬਈ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਨਾਬਰ ਆਂ।" {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਸਾਂਭ ਲਈਆਂ ਤੇ ਜੁਲਾਹਾ ਕਣਕ ਦੀ ਨਾਲੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਗੱਡਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੁਲਾਹੀ ਨੂੰ ਆਖਣ </poem><noinclude>{{center|327/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 2aona8bw6nnr6vo8fzoa9txi6uxewsd 250 46219 223223 120245 2026-06-23T13:35:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲੱਗਾ, "ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਜੱਟ ਨੂੰ ਉੱਲੂ ਬਣਾ ਕੇ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪ ਲੈ ਆਇਆਂ, ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਖ਼ਸ਼ ਐਂ ਨਾ।" {{gap}}"ਖ਼ਸ਼ ਆਂ ਜਣਦਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰ: ਤੂੰ ਉੱਲੂ ਦਾ ਉੱਲੂ ਰਿਹਾ। ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਬੱਲੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਜੱਟ ਲੈ ਗਿਐ...." {{gap}}ਜੁਲਾਹਾ ਨਿਮੋਝੂਣ ਹੋਇਆ ਜੁਲਾਹੀ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ-ਠੰਢੀਆਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ ਜੁਲਾਹੀ ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: {{Block center|<poem>ਮੂਰਖਾ ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁਢ ਤਾਣੇ ਪੇਟੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਧ।</poem>}} {{gap}}ਜੁਲਾਹਾ ਨਾਲੀ ਦੇ ਗੱਡੇ ਕੋਲ ਖੜੋਤਾ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗਾ:{{bar|3}} {{Block center|<poem>ਲੱਖ ਲਾਹਨਤ ਈ ਖੇਤੀਏ ਤੇਰਾ ਐਵੇਂ ਸੁਣਿਆਂ ਵੱਜ ਸ਼ਾਬਾ ਤਾਣੇ ਪੇਟਿਆ ਤੂੰ ਤੇ ਖਵਾਵੇਂ ਰੱਜ। </poem>}}<noinclude>{{center|328/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> tn379tz8xc5jpw3uj3msgcc0suj8r5e 250 46220 223224 120247 2026-06-23T13:35:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਅਣਜਾਣ ਸਾਂਝੀ''' }} {{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਜੱਟ ਨੇ ਇੱਕ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਮਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਕਾਮੇ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਜਾਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਜੱਟ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਮਾ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਖਰ ਕੰਮ ਤਾਂ ਸਾਰਨਾ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਦੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕਦੋਂ ਹੈ-ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜਿੰਨੇ ਕਾਮੇ ਬਹੁਤੇ ਉੱਨੇ ਹੀ ਥੋਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ। {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਗਿਣਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਘਮਨਿਆ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਆਪਣਾ ਕਪਾਹ ਵਾਲਾ ਖੇਤ ਵੱਤ ਆਜੂਗਾ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਡ ਆਵੀਂ ਬੇਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਈਂ। ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗੇ। ਜੇ ਵੱਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਏ ਤਾਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਨਣੀ। ਮੇਰੇ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਖੇਤ ਗੁੱਡਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕਰ ਆ ਜਾਉਂਗਾ। ਨਾਲੇ ਡੰਗਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖੀਂ। ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੱਖ ਕੰਡਾ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹੀਂ ਨਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਪਿਲਾ ਛੱਡੀ। <poem>{{gap}}"ਚੰਗਾ ਸਰਦਾਰਾ! ਤੂੰ ਬੇਫਿਕਰ ਰਹੀਂ।..." {{gap}}ਜੱਟ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਸਾਂਝੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਖੇਤ ਖੱਬਲ ਅਤੇ ਡੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ-ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੂਟੇ ਖੱਬਲ ਤੇ ਮੋਥੇ ਨਾਲ ਲੁਕੇ ਪਏ ਸਨ। {{gap}}ਤਿੰਨੇ ਕਿਆਰੇ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਗੋਡੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ। ਆਖਰ ਘਮਨੇ ਦੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਆਖਿਆ{{bar|3}} ਖੱਬਲ ਪਾਲੇ ਟੱਬਰ ਡੀਲਾ ਮੇਰਾ ਕਬੀਲਾ ਇਹ ਟਮਟਮੀ ਬੂਟੀ ਕਾਸ ਨੂੰ ਆਈ {{gap}}ਉਹ ਖੱਬਲ ਮੋਥੇ ਅਤੇ ਡੀਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਟਮਟਮੀ ਬੂਟੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਢਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਗੋਡੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਤੀਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵੱਢ ਸੁੱਟੇ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਏ ਖੱਬਲ ਅਤੇ ਮੋਥੇ ਦੇ ਕੁਝ ਵੀ ਵਖਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਜੁਲਾਹੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖੇਤ ਦੀ ਗੋਡੀ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੋਡੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਘਮਨੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਬਾਪੂ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ </poem><noinclude>{{center|329/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 87q3m0qz3crvhwv7lax56974xnen4cj 250 46224 223225 120248 2026-06-23T13:35:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਉਗਾ ਬਈ ਮੇਰੇ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਘਮਨੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਟਿਚਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਨੇ।" <poem>{{gap}}"ਆਹੋ ਪੁੱਤ! ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਲੈਕ ਸਾਂਝੀ ਉਹਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਲਭਣੈ!" ਜੁਲਾਹਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਭਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਜੱਟ ਆਪਣੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵੱਲ ਫੇਰਾ ਮਾਰਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਦੇ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਗਏ। ਸਾਰੀ ਕਪਾਹ ਵੱਢ੍ਹੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੀ ਤੇ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਨਾਲ ਹਾਸਾ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਸਾਂਝੀ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਓਏ ਜੁਲਾਹਿਆ ਗੋਡੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੀਦੀ ਹੈ-ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਢ੍ਹਣੀ ਸੀ ਉਹ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੱਢ੍ਹੀ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਫਸਲ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਐ....ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹੀਨੇ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ.....।" {{gap}}ਸੱਚ ਹੈ ਖੇਤੀ ਅਣਜਾਣ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ। </poem><noinclude>{{center|330/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 6psbrxokys7y4k3c6csi0e8pr7ik8z1 250 46227 223226 120250 2026-06-23T13:35:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਚੁਗਲਖੋਰ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਜੱਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਮੇ ਦੇ ਲੋੜ ਸੀ। ਲਭਦਿਆਂ-ਲਭਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਡਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਨਰੋਆ ਕਾਮਾ ਲੱਭ ਗਿਆ। {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਪੁੱਛੀ। {{gap}}"ਬਸ ਸਰਦਾਰਾ ਰੋਟੀ ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਅੱਧ ਚੁਗ਼ਲੀ।" ਕਾਮੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।" ਜੱਟ ਨੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਪਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ। ਰੋਟੀ ਕਪੜੇ ਤੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕਾਮਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ-ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਚੁਗਲੀ ਦੀ ਜੱਟ ਨੇ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਕਾਮਾ ਬੜੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੱਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਤੀਤ ਹੋ ਗਏ। ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਾ ਵਾਪਰੀ। {{gap}}ਆਖਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਾਮੇ ਨੇ ਜੱਟੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਕੋਹੜੀ ਹੋ ਗਿਐ।" {{gap}}"ਹੈਂ ਦਾਦੇ ਮਗੌਣਾ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੈ, ਤੇਰਾ ਕਿਧਰੇ ਡਮਾਕ ਤਾਂ ਨੀ ਫਿਰ ਗਿਆ?" ਜੱਟੀ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਮੋੜਵਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਕਾਮੇ ਨੇ ਹਿੱਕ ਥਾਪੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਸੌ ਛਿੱਤਰ ਮਾਰੀਂ ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ 'ਚ ਝੂਠ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਆਦਮੀ ਕੋਹੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਸਲੂਣਾ ਸਲੂਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੈ, ਬੇਸ਼ਕ ਚੱਟ ਕੇ ਵੇਖ ਲਈਂ ਸਵੇਰੇ।" {{gap}}"ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪਰਤਿਆਵਾ ਲਊਂਗੀ ਸਵੇਰੇ ਰੋਟੀ ਦੇਣ ਆਈਂ" ਜੱਟੀ ਜਾਣੋ ਸੱਚ ਮੰਨ ਗਈ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ਕਾਮਾ ਜੱਟ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਸਰਦਾਰਾ ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਜੁਟਿਆ ਫਿਰਦੈ ਓਧਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ਫਿਰਦੀ ਐ ... ਜਣੇ ਖਣੇ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਐ।" {{gap}}ਜੱਟ ਸੁਣ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੱਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ-ਖੌਰੇ ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਹਲਕ ਗਈ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਮਾਲਕ ਤੀਵੀਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪਾ ਕੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ਜੱਟੀ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਸਰਦਾਰੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਨਮਕ ਖਾ ਕੇ ਹਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਦਿਆ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਐ... ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਜਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਭਣੋਈਆ ਤੁਹਾਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੈਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਦੈ। ਬੇਸ਼ਕ </poem><noinclude>{{center|331/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> djyzwqyta9su8t08kpy88xh37a6byum 250 46228 223227 120254 2026-06-23T13:35:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਵੇਰੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈਣਾ।" <poem>{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਆ ਗਿਆ, "ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਵੇਰੇ ਆਵਾਂਗੇ ਤੇ ਵੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ।" {{gap}}ਜੱਟੀ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਜੱਟ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਪਾਸ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੋ ਭਾਂਡੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੜਕਦੇ ਹੀ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਭਲਾ ਲੜਨਾ ਝਗੜਨਾ ਹੋਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਫੇਰ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਭਾਈ ਹੋ। ਇੱਕੋ ਮਾਂ ਦਾ ਸੀਰ ਚੁੰਘਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦਬਾਵੇ? ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਈ ਦੇ ਸਾਲੇ ਉਹਨੂੰ ਕੱਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਆ ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਕੁੱਟਦੇ ਨੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ਕ ਭਲਕੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲੈਣਾ...." {{gap}}ਭਾਈ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੱਟੇ ਹੋਣ ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਜਾਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੱਤ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਡਾਂਗਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵਾਂਗੇ। ਦੇਖਦੇ ਆਂ ਉਹਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੈ।" {{gap}}ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਜੱਟ ਸਵੇਰੇ ਸਾਜਰੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਝ ਗਿਆ। ਚੁਗਲਖੋਰ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਚਲਾ ਬਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਜੱਟੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਆਈ। {{gap}}ਜੱਟੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ਮਨੋ ਮਨੀ ਹੱਸਿਆ। ਜੱਟੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਝੱਕਰਾ ਅਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਦਾ ਛਿੱਕੂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਜੱਟ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਜਾਵੇ ਤੇ ਜੱਟੀ ਪਰਤਾਵਾ ਲੈਣ ਦੀ ਮਾਰੀ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਜੱਟੀ ਨੇ ਲੱਸੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਛੰਨਾ ਆਪਣੇ ਜੱਟ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਜੱਟ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਧਾ ਕੇ ਛੰਨਾ ਫੜਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਜੱਟੀ ਨੇ ਝੱਟ ਰੋਟੀ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹਦੀ ਨੰਗੀ ਬਾਂਹ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਵਧਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਖ ਕੇ ਵੇਖ ਸਕੇ। {{gap}}ਜੱਟ ਇੱਕ ਦਮ ਤ੍ਰਬਕ ਗਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚੀਓਂ ਹਕ ਗਈ ਐ" ਆਖਦਿਆਂ ਪਰਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੱਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਜੱਟੀ ਦੇ ਭਾਈ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਲੁਕੇ ਬੈਠੇ ਸੀ, ਝੱਟ ਡਾਂਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜੱਟ ਦੇ ਆ ਦੁਆਲੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਕੁੱਟ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜੱਟ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਆ ਲਲਕਾਰਾ ਮਾਰਿਆ, "ਜਾਇਓ ਨਾ ਬਈ-ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਣ ਦੇਂਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕੱਲਾ ਤਕਾਇਐ।" {{gap}}ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ।ਦੇ ਡਾਂਗ ਤੇ ਡਾਂਗ: ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜਦੋਂ ਬੱਸ ਹੋ ਗੀ। ਪੰਜ ਚਾਰ ਮੁਧੇ ਵੀ ਪੈ ਗਏ ਤਦ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ-ਇਹ ਤਾਂ ਚੁਗਲੀ ਦੇ ਕਾਰੇ ਹਨ-ਗੱਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। </poem><noinclude>{{center|332/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> e1qp9gavnqrrdnvtz99d0e7uikv345y 250 46229 223228 120258 2026-06-23T13:36:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਵਾਹੀ ਦੀ ਕਾਰ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਜੱਟੀ ਆਪਣੇ ਜੱਟ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੀ। ਜੱਟ ਤੜਕੇ ਦਾ ਹੱਲ ਵਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ-ਭੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਝਾੜਨ ਲੱਗਾ। ਅੱਗੋਂ ਜੱਟੀ ਨੇ ਜੱਟ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਕੇ ਆਖਿਆ: {{gap|6em}}ਹਲੇ ਦਾ ਕੀ ਵਾਹੁਣ ਏ {{gap|6em}}ਤੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਏ {{gap|6em}}ਘਾਹੇ ਦਾ ਕੀ ਕੱਪਣ ਏ {{gap|6em}}ਭਰ ਕਲਾਵੇ ਸੱਟਣ ਏ {{gap|6em}}ਔਖਾ ਪੀਹਣ ਪਕਾਣ ਏ {{gap|6em}}ਸੌਖਾ ਬਹਿਕੇ ਖਾਣ ਏ {{gap}}ਜੱਟ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਭਾਗਵਾਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹਲ ਵਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੋਟਾ ਪਕਾ ਕੇ ਭੱਤਾ ਲੈਕੇ ਆਉਂਗਾ। ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਸੌਖਾ ਏ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਔਖਾ। {{gap}}ਉਹਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਜੱਟੀ ਹਲ਼ ਜੋੜਕੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਜੱਟ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗਿਆਂ ਜੱਟ ਨੇ ਇੱਕ ਫਟੇ ਕਮੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਬਣਾਕੇ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਪਕਾਕੇ ਖੇਤ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਅੱਧ ਕੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਲੂਹੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਓਧਰ ਜੱਟੀ ਹਲ ਚਲਾਕੇ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਡੀਆਂ ਚੁੱਕ-ਚੁੱਕ ਰੋਟੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਸੜੀਆਂ ਲੂਹੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਜੱਟੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ।ਉਹ ਗੜੱਪ ਗੜੱਪ ਕਰਕੇ ਖਾ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜੱਟੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਬੈਠੀ ਤਾਂ ਜੱਟ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, {{gap|6em}}ਵਾਹ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਰਾਣੀਏਂ {{gap|6em}}ਡਾਹਢੀ ਭੁੱਖਣ ਭਾਣੀਏਂ {{gap|6em}}ਚੋਲੀ ਖਾਧੀ ਆ {{gap|6em}}ਸਣ ਤਾਣੀਏਂ </poem><noinclude>{{center|333/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 3dbnkg7sl5hy77uban5e45dy62utdqk 250 46253 223229 120259 2026-06-23T13:36:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜੱਟੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਹੀ ਕਿੰਨਾ ਔਖੇਰਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਐਡੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਨੇ।<noinclude>{{center|334/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> cs2j2uff8tsqy6zjedjq0raruphns9o 250 46303 223230 120271 2026-06-23T13:36:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਏਕਾ''' }} <poem>{{gap}}ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੱਟ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤ ਸਨ ਪਰ ਚਾਰੇ ਨਕੰਮੇ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜੱਟ ਵਿਚਾਰਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ।ਉਹਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਮੰਨੀ ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਬੀਮਾਰੀ ਟੁੱਟਣ ’ਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਉਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲਾਇਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਝੋਰਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਨਗੇ। {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹਦਾ ਜੀ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਤੰਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਹ ਵੀ ਕੁਝ ਖਿਚਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਚੁਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ-ਖਬਰੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਖੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਟਕਾਣੇ ਲੈ ਆਵੇ। | {{gap}}ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਬੀਮਾਰ ਪਿਓ ਦੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ। ਪਿਓ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸੂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਟੀ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਲੈ ਪੁੱਤਰ ਏਸ ਅੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੰਦ ਤੋੜ ਦੇ।" {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਅੱਟੀ ਫੜ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੰਦ ਅੱਡ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਬੜੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। {{gap}}ਚੂਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਬਾਪ ਦੇ ਇਸ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਫੇਰ ਪਹਿਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਟੀ ਫੜਾਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਸੇ ਪੁਰੀ ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਤੋੜ ਕੇ ਵਿਖਾ।" {{gap}}ਉਹਨੇ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ ਪਰ ਅੱਟੀ ਨਾ ਟੁੱਟ ਸਕੀ। {{gap}}ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚਾਰੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਥੱਕੇ ਪਰ ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਤੋੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਚਾਰੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਹੰਭ ਚੁੱਕੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਸੂਹੇ ਹੋ ਗਏ ਸੀ। {{gap}}ਅੰਤ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰੋ: ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਬਸ ਇਹੋ ਮਤਲਬ ਏ ਬਈ ਏਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਐ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਫਟੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਚੀ ਤੰਦ ਵਾਂਗ ਤੋੜ ਸਕਦੈ। ਜੇ ਇੱਕ ਹੋਕੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਅੱਟੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" {{gap}}ਐਨੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। </poem><noinclude>{{center|335/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> q28074tq8588vrwmzvuqx9zi299hsnv 250 46304 223231 120273 2026-06-23T13:36:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਚੂਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਆਖੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ ਅਤੇ ਰਲ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਲਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।<noinclude>{{center|336/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> elkx6tlfvog5wp288vyqthgapb6w520 250 46314 223232 120282 2026-06-23T13:36:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਦੱਬਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਜੱਟ ਮਰਨ ਕੰਢੇ ਪੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖੱਟੂ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਖੌ ਖਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਐਨੇ ਆਲਸੀ ਸੀ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਸੀ ਨਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਫਸਲ ਬੀਜਦੇ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਫਸਲ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਬੁੱਢਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤਦ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕੱਖ ਭੰਨਕੇ ਦੁਹਰਾ ਕਰਦੇ। {{gap}}ਬੁੱਢਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ-ਮੇਰੇ ਮਗਰੋਂ ਖੇਤੀ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੂਗੀ...ਮੇਰੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਪਲਣਗੇ.....ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਾਰੇ ਨਿਆਰੇ ਹੋ ਜਾਣ। {{gap}}ਆਖਰ ਬੁੱਢੇ ਜੱਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰੋ ਮੈਂ ਘੜੀ ਪਲ ਦਾ ਪਰਾਹੁਣਾ ਆਂ: ਥੋਨੂੰ ਪਤੈ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਬਚਤ ਕੀਤੀ ਐ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਐ। ਆਪਣੇ ਟਾਹਲੀ ਆਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖਜ਼ਾਨੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੱਬਿਆ ਸੀ ਬਈ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਆਊ। ਪਤਾ ਨੀ ਮੇਰਾ ਅਗਲਾ ਸਾਹ ਆਊ ਨਾ ਆਊ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਓਂਟ ਕੇ ਕੱਠਿਆਂ ਜਾ ਕੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਕੱਢ ਲੈਣਾ..." {{gap}}ਇਹ ਆਖਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਬੁੱਢਾ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਗਿਆ। {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਪਿਓ ਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਚਾਰੇ ਭਰਾ ਕਹੀਆਂ ਤੇ ਕੁਦਾਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਟਾਹਲੀ ਆਲ਼ੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਖੇਤ ਦਾ ਖੂੰਜਾ-ਖੂੰਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟਿਆ ਪਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਕਿਤੋਂ ਨਾ ਲੱਭਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਪੁੱਟ-ਪੁੱਟ ਕੇ ਪੋਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਚਾਰੇ ਕਈ ਦਿਨ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਲੋਕੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ-ਵੇਖ ਟਿਕਚਰਾਂ ਕਰਦੇ। {{gap}}ਏਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਣਾ ਵਡਾਰੂ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਤੇ ਚਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਨਿਮੋਝੂਣ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇਖ, ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ। ਵਡਾਰੂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ। {{gap}}ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਉਂ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੋ! ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਕਣਕ ਬੀਜ ਦਿਓ। ਪਾਧਾ ਨਾ ਪੁੱਛੋ।" {{gap}}ਆਖਰ ਚੌਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਬੀਜ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਫਸਲ ਉੱਗੀ। ਬੜੀ ਸੁਹਣੀ ਫਸਲ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ </poem><noinclude>{{center|337/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> os9m51wg3ofrul23m5z2mijedi6sni1 250 46315 223233 120287 2026-06-23T13:36:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖੇਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਸਰਿਆ। ਕੰਧਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੈਲੀਆਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਿੱਠ-ਗਿੱਠ ਲੰਮੀਆਂ ਗੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਦਾਣੇ ਭਰੇ ਪਏ ਸਨ।ਵਾਢੀਆਂ ਪਈਆਂ ਤੇ ਜਦੋਂ ਬੋਹਲ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੈਲੀ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਸੀ। ਉੱਨੀ ਭੌਂ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਐਨੇ ਦਾਣੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੱਢੇ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਚਾਰੇ ਭਰਾ ਪਿੜ ਵਿੱਚ, ਬੋਹਲ ਦੇ ਕੋਲ ਖੁਸ਼-ਖ਼ੁਸ਼ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਵਡਾਰੂ ਜਿਸ ਨੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਵਡਾਰੂ ਨੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਓ ਨੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਖਿਆ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ।" {{gap}}ਤੇ ਉਹਨੇ ਬੋਹਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, "ਇਹੀ ਹੈ ਉਹ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਏਕਾ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਤਾਂ ਅਸਲੀ ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਚਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਕਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੁਰਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਕੰਮ ਨੱਠ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸੀ।<noinclude>{{center|338/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> 4b1pduuvpacgnhkzhsvlpy3i3cea2je 250 46317 223234 120298 2026-06-23T13:36:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਉਦਮੀ ਤੇ ਆਲਸੀ ਦੀ ਸਾਂਝ''' }} <poem>{{gap}}ਇੱਕ ਕਾਂ ਤੇ ਘੁੱਗੀ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕੋ ਦਰਖੱਤ ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਵਾਂ, ਕਾਵਾਂ, ਚਲ ਆਪਾਂ ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਕਰੀਏ।" {{gap}}ਕਾਂ ਬੋਲਿਆ, "ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" {{gap}}ਫਸਲ ਬੀਜਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚਲ ਕਾਵਾਂ ਆਪਾਂ ਖੇਤ ਵਾਹ ਆਈਏ।" {{gap}}ਕਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:{{bar|3}} {{gap|6em}}ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|6em}}ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਇਆ {{gap|6em}}ਸੋਨੇ ਚੁੰਝ ਮੜ੍ਹਾਇਆ {{gap|6em}}ਠੁਮ-ਠੁਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਘੁੱਗੀ ਖੇਤ ਵੀ ਵਾਹ ਆਈ।ਕਾਂ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਗਿਆ। ਘੁੱਗੀ ਖੇਤ ਵਾਹ ਕੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ, "ਚਲ ਆ ਬੀ ਬੀਜ ਆਈਏ।" {{gap}}ਚਲਾਕ ਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ:{{bar|3}} {{gap|6em}}ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|6em}}ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਇਆ {{gap|6em}}ਸੋਨੇ ਚੁੰਝ ਮੜ੍ਹਾਇਆ {{gap|6em}}ਠੁਮ-ਠੁਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ {{gap}}ਘੁੱਗੀ ਬੀਜ ਵੀ ਬੀਜ ਆਈ। ਕਾਂ ਨਾ ਅਪੜਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਬੂਟੇ ਉੱਗ ਪਏ। ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕਾਵਾਂ, ਕਾਵਾਂ ਚਲ ਆਪਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜ ਆਈਏ।" {{gap}}ਕਾਂ ਨੇ ਘੜਿਆ ਘੜਾਇਆ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: {{gap|6em}}ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|6em}}ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਇਆ {{gap|6em}}ਸੋਨੇ ਚੁੰਝ ਮੜ੍ਹਾਇਆ {{gap|6em}}ਠੁਮ-ਠੁਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਕਾਂ ਨਾ ਬਣ ਗਿਆ ਨਾ ਗੁੱਡਣ। ਘੁੱਗੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੱਲੀ ਹੀ ਸੇਂਜੀ ਕਰਕੇ ਗੁੱਡਦੀ ਰਹੀ। {{gap}}ਦਿਨ ਪਾ ਕੇ ਕਣਕ ਪੱਕ ਗਈ। ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਫਸਲ ਪੱਕੀ ਤੱਕ ਕੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਢੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਕਾਵਾਂ! ਕਾਵਾਂ! ਚਲ ਆਪਾਂ ਹਾੜ੍ਹੀ ਵੱਢ ਆਈਏ।" </poem><noinclude>{{center|339/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> sfdu6acu9nsd89ap8ea658svsy6m67o 250 46325 223235 120300 2026-06-23T13:37:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਚਲਾ ਕਾਂ ਬੋਲਿਆ: <poem>{{gap|6em}}ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|6em}}ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਇਆ {{gap|6em}}ਸੋਨੇ ਚੁੰਝ ਮੜ੍ਹਾਇਆ {{gap|6em}}ਠੁਮ-ਠੁਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਘੁੱਗੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਵੀ ਵੱਢ ਆਈ। ਕਾਂ ਘਰੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਵਿਚਾਰੀ ਕੱਲੀ ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਖਲਵਾੜਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ, "ਕਾਵਾਂ! ਕਾਵਾਂ! ਚਲ ਆਪਾਂ ਕਣਕ ਗਾਹ ਲਈਏ।" {{gap}}ਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਉੱਤਰ ਕੱਢ ਮਾਰਿਆ:{{bar|3}} {{gap|6em}}ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|6em}}ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਇਆ {{gap|6em}}ਸੋਨੇ ਚੁੰਝ ਮੜਾਇਆ {{gap|6em}}ਠੁਮ-ਠੁਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਕਾਂ ਕਦੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਕੱਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਕਣਕ ਗਾਹੁਣੀ ਪਈ। ਉਹਨੇ ਗਾਹੁਣ ਮਗਰੋਂ ਉਡਾਣ ਲਈ ਧੜ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆ ਕੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਕਾਵਾਂ! ਕਾਵਾਂ! ਚਲ ਆਪਾਂ ਹੁਣ ਧੜ ਉਡਾ ਆਈਏ।" {{gap}}ਪਰ ਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਹਾਨਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ: {{gap|6em}}ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|6em}}ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਇਆ {{gap|6em}}ਸੋਨੇ ਚੁੰਝ ਮੜ੍ਹਾਇਆ {{gap|6em}}ਠੁਮ-ਠੁਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਕਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੱਲੀ ਹੀ ਸਾਰੀ ਕਣਕ ਉਡਾ ਆਈ। ਤੂੜੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕੱਠੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਕਾਵਾਂ! ਕਾਵਾਂ! ਚਲ ਆਪਾਂ ਫਸਲ ਵੰਡ ਲਈਏ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਭ ਲੈ।" {{gap}}ਕਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਘੁੱਗੀਏ, ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਲੋੜ ਏ।ਆਪਾਂ ਏਥੇ ਹੀ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਬੜਾ ਸਾਰਾ ਢੇਰ ਮੇਰਾ, ਛੋਟਾ ਤੇਰਾ। {{gap}}ਕਾਂ ਨੇ ਤੂੜੀ ਸਾਂਭ ਲਈ ਅਤੇ ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਦਾਣੇ। ਘੁੱਗੀ ਆਪਣੇ ਦਾਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ ਤੇ ਕਾਂ ਤੂੜੀ ਦੇ ਢੇਰ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। </poem><noinclude>{{center|340/ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ }}</noinclude> kablgfgjxzzhe1ufmwa21bkfmnp9fyj 250 48856 223239 163347 2026-06-23T13:39:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਚਹੁੰ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲ਼ਾ-'''ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਵਾਲ਼ਾ, ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ। {{gap}}'''ਚੱਕ ਬੰਨ੍ਹਣਾ-'''ਪਿੰਡ ਵਸਾਉਣਾ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਕ ਮਾਰਨਾ-'''ਦੰਦੀ ਵੱਢਣੀ, ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ, ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣੀ, ਵੱਢੀ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਕਰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ-'''ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੇੜੇ ਮਾਰਨਾ। {{gap}}'''ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਾ-'''ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਆਉਣੇ, ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ-'''ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣਾ, ਚਿੰਤਾ ਲਾ ਦੇਣੀ {{gap}}'''ਚੱਕਰੀ ਭਉਂ ਜਾਣੀ-'''ਸੁਰਤ ਟਿਕਾਣੇ ਸਿਰ ਨਾ ਰਹਿਣੀ, ਠੀਕ ਸਮਝ ਨਾ ਪੈਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਕੀ ਝੋਣਾ-'''ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਛੇੜ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਟ ਕਰ ਜਾਣਾ-'''ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਣਾ, ਖਾ ਕੇ ਪਲੇਟ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਟ ਚੁੰਮ ਕੇ ਰੱਖਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਰੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਚੱਟਣੀ ਬਣਾ ਦੇਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਹੱਸਲੀਆਂ ਪੱਸਲੀਆਂ ਤੋੜ ਦੇਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਚੱਟੀ ਪਈ ਹੋਣੀ-'''ਬਿਪਤਾ ਪੈ ਜਾਣੀ, ਵਿਗਾਰ ਗਲ ਪੈਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਡੇ ਗਾਟੇ ਕਰਨਾ-'''ਧੌਣ ਮਰੋੜ ਕੇ ਚੱਡਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਦੇਣੀ, ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਚੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਡੋਬ ਕੇ ਮਰਨਾ-'''ਸ਼ਰਮੋ ਸ਼ਰਮੀ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ਼ ਮਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚਪੜ ਚਪੜ ਕਰਨਾ-'''ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣਾ, ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਚਮਕ ਉੱਠਣਾ-'''ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੜਪ ਉੱਠਣਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਡੋਰੇ ਚਮਕ ਪੈਣੇ। {{gap}}'''ਚਲਦੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਰੋੜਾ ਅਟਕਾਉਣਾ-'''ਹੋ ਰਹੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਚੜ੍ਹ ਮਚਣੀ-''' ਕਿਸੇ ਦੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣੀ, ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ-'''ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ, ਸਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਚੜ੍ਹੀ ਲੱਥੀ ਦੀ ਨਾ ਹੋਣੀ-'''ਬੇਸ਼ਰਮ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}'''ਚਾਘੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ-'''ਕਿਸੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਏ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਾ, ਮਖੌਲ ਕਰਨਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/210 }}</noinclude> 3xk9yp4m3vwp3mlqbuq7pyoiiv7agg7 250 49349 223238 129635 2026-06-23T13:39:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਚਿੜੀ ਨਾ ਫੜਕਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਨਾ ਢੁੱਕਣ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਚੀਂ ਪੀਂ ਕਰਨਾ-'''ਨਾਂਹ-ਨੁੱਕਰ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਚੀਣਾ ਖਿਲਾਰਨਾ-'''ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਖਿੰਡ ਪੁੰਡ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੀਣਾ ਚੀਣਾ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਕਿਣਕਾ ਕਿਣਕਾ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੁਆਤੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ-'''ਖਰਵਾ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ ਦੁਖੀਏ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਚੁਸਕੀ ਲਾ ਲੈਣੀ-'''ਦੋ ਘੁਟ ਸ਼ਰਾਬ ਛਕ ਲੈਣੀ, ਕੰਮ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਰਾਗ ਆਦਿ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਨਾ। {{gap}}'''ਚੁੱਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੁੰਜ ਸੁਆਰਨਾ-'''ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਚੁੰਝ-ਚਰਚਾ-'''ਬਹਿਸ-ਵਿਮਰਸ਼ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਚੁਟਕੀਆਂ ਭਰਨੀਆਂ-'''ਮੁੜ-ਮੁੜ ਯਾਦ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਚੁੱਪ ਵਰਤ ਜਾਣੀ-'''ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਛਾ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਚੁਰਾਹੇ ਵਿੱਚ ਹਾਂਡੀ ਭੰਨਣੀ-'''ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣਾ, ਕਰਤੂਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦੇਣੀ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਚੁੱਲੇ ਅੱਗ ਨਾ ਬਲਣੀ-'''ਅਤਿ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆ ਜਾਣੀ, ਅਤਿ ਸ਼ੋਕ ਕਾਰਨ ਘਰ ਰੋਟੀ ਨਾ ਪੱਕਣੀ। {{gap}}'''ਚੂਲ਼ ਢਿੱਲੀ ਰਹਿ ਜਾਣੀ-'''ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਘਾਟ ਰਹਿ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਚੁਲ਼ਾਂ ਉਖੜੀਆਂ ਰਹਿਣਾ-'''ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਗ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਚੂਲੀ ਪਾਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਚੂੰ ਚਾਂ ਕਰਨਾ-'''ਨਾਂਹ-ਨੁੱਕਰ ਕਰਨੀ, ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਚੂੰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ-'''ਅੱਗੋਂ ਕੁਸਕਣਾ ਨਾ, ਕੋਈ ਹੀਲ ਹੁੱਜਤ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਚਿਹਰਾ ਉਤਰਿਆ ਜਾਣਾ-'''ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿੱਸਾ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ ਪੈ ਜਾਣਾ-'''ਮੁਰਝਾ ਜਾਣਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਕਾਰਨ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉੱਤਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਵਾਈਆਂ ਉਡਣੀਆਂ-'''ਸ਼ਰਮ ਕਾਰਨ ਰੰਗ ਫੱਕ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚਿਹਰੇ ਖਿੜਨੇ-'''ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਾਰਨ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਜਲਾਲ ਆ ਜਾਣਾ, ਚਮਕ ਆ ਜਾਣੀ, ਲਿਸ਼ਕ ਮਾਰਨੀ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/212 }}</noinclude> 5o0jivpltu2ovq1yvkz5gvavl6x96dc 250 49350 223240 129636 2026-06-23T13:39:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਚੇਟਕ ਲਾਉਣੀ-'''ਲਗਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਚੈਨ ਦਾ ਸਾਹ ਆਉਣਾ-'''ਡਰ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਚੋ ਚੋ ਪੈਣਾ-'''ਫੁਟ ਫੁਟ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ, ਸਾਵਾਂ ਵਖਾਈ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਲਾਉਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਚੋਭ ਮਾਰਨਾ-'''ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਣਾ, ਬੋਲੀ ਮਾਰਨੀ, ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਲੱਗੇ। {{gap}}'''ਚੋਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਣਾ-'''ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਵੇਖਣਾ। {{gap}}'''ਚੋਲਾ ਛੱਡਣਾ-'''ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਮਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੌਕੜੀ ਮਾਰਨੀ-'''ਚੱਪ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠਣਾ। {{gap}}'''ਚੌਂਕਾ ਭਾਂਡਾ ਕਰਨਾ-'''ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਚੌਕਾ ਪੈ ਜਾਣਾ-'''ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੌਕੇ ਚੜ੍ਹਨਾ-'''ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੰਮ ਲੱਗਣਾ। {{gap}}'''ਚੌੜਾ ਹੋਣਾ-'''ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਫੁਲ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਗਿਆੜੀ ਮਘਣੀ-'''ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਲੜਾਈ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਗੀ ਮੰਦੀ ਸੁਣਨਾ-'''ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਚੁਗਲੀ ਸੁਣਨਾ। {{gap}}'''ਚੰਡਾਲ ਆਉਣਾ-'''ਕ੍ਰੋਧ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਡਿਆ ਹੋਣਾ-'''ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ, ਆਪਣੇ ਕਸਬ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣਾ, ਚੰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਚੰਨ ਚਾੜ੍ਹਨਾ-'''ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਨ ਚੜ੍ਹ ਆਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਦਰਸ਼ਣ ਹੋਣੇ, ਅਚਨਚੇਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆ ਜਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਣੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਮੱਥਾ ਖਿੜ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਾ ਬੈਠਣਾ-'''ਕੋਈ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਨ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਣਾ-'''ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਉਡੀਕਣਾ। {{gap}}'''ਚੰਮ ਉਧੇੜਨਾ-'''ਬਹੁਤ ਮਾਰਨਾ, ਕੁੱਟਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/213}}</noinclude> fv2edlm3a1djhgwa6ctearg3wzslfke 250 49351 223241 129637 2026-06-23T13:40:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਛਹਿ ਜਾਣਾ-'''ਸਹਿਮ ਨਾਲ਼ ਦੁਬਕ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਛੱਕਾ ਪਊਆ ਕਰਨਾ-'''ਅਵਾਰਾਗਰਦੀ ਕਰਨੀ, ਵਿਹਲੇ ਫਿਰਨਾ। {{gap}}'''ਛੱਕੇ ਛੁੱਟਣੇ-'''ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਜਾਣੇ, ਘਬਰਾ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਛੱਕੇ ਛੁਡਾਉਣੇ-'''ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਦੇਣੇ, ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਛਜ ਛਜ ਰੋਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਰੋਣਾ। {{gap}}'''ਛੱਜ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਛੱਟਣਾ-'''ਖੁੱਲ੍ਹਮ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਭੰਡਣਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਛੱਜੀਂ ਖਾਰੀ ਵੱਸਣਾ-'''ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਛੱਟ ਆ ਪੈਣੀ-'''ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗਲ਼ ਪੈ ਜਾਣੀ, ਬੋਝ ਪੈ ਜਾਣਾ, ਬਿਪਤਾ ਪੈ ਜਾਣੀ। ਛੱਟਿਆ ਫੂਕਿਆ ਹੋਣਾ-ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੈੜਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਛੱਤ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ, ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਬੋਲਣਾ। {{gap}}'''ਛੱਤ ਪਾੜ ਕੇ ਰੱਬ ਬਹੁੜਨਾ-'''ਬਿਨਾਂ ਮੰਗਿਆਂ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਛਮ ਛਮ ਰੋਣਾ-'''ਬੇਮੁਹਾਰੇ ਅੱਥਰੂ ਕੇਰਨੇ, ਜ਼ਾਰੋ ਜ਼ਾਰ ਰੋਣਾ। {{gap}}'''ਛਲ ਤਾੜਨਾ-'''ਧੋਖੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾ ਕਰ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਛੇੜ ਛੇੜਨਾ-'''ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਦਾ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ,ਲੜਾਈ ਛੇੜ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਛਾਊਂ ਮਾਊਂ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਏਧਰ-ਓਧਰ ਲੁੱਕ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਛਾਉਣੀ ਪਾਉਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਪੱਕੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦੇਣੇ। {{gap}}'''ਛਾਈਂ ਮਾਈਂ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਲੁਕ ਜਾਣਾ, ਮੁਕ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਛਾਤੀ ਉੱਪਰ ਮੂੰਗੀ ਦਲਣੀ-'''ਦੂਜੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਕਰਨੇ। {{gap}}'''ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਧਰਨਾ-'''ਆਪ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿਣਾ-'''ਪੱਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਗੱਜ ਵੱਜ ਕੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ। {{gap}}'''ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਚੱਕੀ ਝੋਣੀ-'''ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਛਾਤੀ ਪਾਟਣਾ-'''ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਣਾ, ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਜਾਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/214 }}</noinclude> setwp5wfe62ussblu5pku0mtf06sjzo 250 49352 223242 129638 2026-06-23T13:40:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਛਾਨਣੀ ਛਾਨਣੀ ਹੋਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਕੱਪੜੇ 'ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਛਾਪ ਲੱਗਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਸਰ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲ੍ਹੇ ਆ ਜਾਣਾ, ਅਸਰ ਪੈਣਾ। {{gap}}'''ਛਿੱਕੇ 'ਤੇ ਟੰਗਣਾ-'''ਉੱਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਛਿੰਝ ਪਾਉਣੀ-'''ਝੱਜੂ ਪਾਉਣਾ, ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਛਿੱਤਰ ਖੌਸੜਾ ਹੋਣਾ-'''ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਛਿੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨਾ-'''ਉੱਕਾ ਹੀ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਛਿੱਤਰ ਵਿਖਾਣਾ-'''ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇਣੀ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਛਿੱਤਰੋ ਛਿਤਰੀ ਹੋਣਾ-'''ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਛਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਉਡ-ਪੁੱਡ ਜਾਣਾ, ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਛਿੱਲ ਲਾਹੁਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਸੌਦਾ ਵੇਚਣਾ, ਠੱਗ ਲੈਣਾ, ਲੁੱਟ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਛੁਹਾਰਾ ਪਾਉਣਾ-'''ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰਨੀ, ਮੰਗਣਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਛਲਕ ਛਲਕ ਪੈਣਾ-'''ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਨੱਚਣਾ ਟੱਪਣਾ। {{gap}}'''ਛੋਲੇ ਦੇ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ-'''ਨਾਲਾਇਕ ਹੋਣਾ, ਬੇਅਕਲ ਹੋਣਾ। {{center|'''ਜ'''}} {{gap}}'''ਜਸ ਖੱਟਣਾ-'''ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ, ਵਡਿਆਈ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਜੱਸ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲੈਣਾ-'''ਵਡਿਆਈ ਮਿਲਣੀ। {{gap}}'''ਜਹਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ-'''ਅਜਾਈਂ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਕਸਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲਣਾ-'''ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਵਿਸ ਘੋਲਣਾ, ਖਿਝਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਹਿਰ ਫੈਲਾਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਉਣੀ, ਤੁਖਣਾ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਹਿਰ ਲੱਗਣਾ-'''ਬੁਰਾ ਲੱਗਣਾ, ਮੰਦਾ ਲੱਗਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਫਾਹਾ ਧਰਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਮੱਲਮ ਲਾਉਣੀ-'''ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਰਸ ਦੇਣੀ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/215}}</noinclude> m8omvn28j1ixpyckw1uj6uevsc20qhm 250 49353 223243 129639 2026-06-23T13:40:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਲੂਣ ਛਿੜਕਣਾ-'''ਦੁਖੀਏ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਤਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਜੱਗ ਰੱਖਣਾ-'''ਲੋਕ ਲਾਜ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਖਣਾ, ਲੋਕ ਰਾਏ ਮੰਨਣੀ। {{gap}}'''ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨਾ-'''ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੁਆਉਣੀ। {{gap}}'''ਜਣਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜੱਦ ਸਵਾਰਨਾ-'''ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਪਾਉਣਾ, ਤਰੱਕੀ ਦਿਵਾਉਣੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਫ਼ਰ ਜਾਲ-'''ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ, ਔਖੇ ਦਿਨ ਕੱਟਣੇ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ-'''ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਹਲਾਉਣਾ-'''ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਹਾਂ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਦੇਣਾ-'''ਇਕਰਾਰ ਕਰਨਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੁਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਖੋਹਲਣਾ-'''ਅੰਦਰ ਰੁਕੀ ਗੱਲ ਆਖ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਖੰਡ ਦੀ ਛੁਰੀ ਹੋਣਾ-'''ਉਪਰੋਂ ਮਿੱਠੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਾੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਢਹਿ ਪੈਣੀ-'''ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾ ਰਹਿਣੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਦੱਬ ਲੈਣਾ-'''ਬੋਲਦਿਆਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਰੁਕ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਚਲਾਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕਰਨੇ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਧਨੀ ਹੋਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕੀਤੇ ਇਕਰਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਪੱਕਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇਣਾ-'''ਵਾਧੂ-ਘਾਟੂ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਬੇਥਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਦੇਣਾ-'''ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਾਬੂ ਚ ਰੱਖਣੀ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਫੜਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਜਾਈਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣੋਂ ਰੋਕ ਸਕਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਫੜੀ ਨਾ ਜਾਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਫੇਰ ਲੈਣਾ-'''ਕੀਤੇ ਇਕਰਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨਾ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/216 }}</noinclude> r4wxr40z21ln0rjkdnwxfu1w8i5iomz 250 50798 223244 133160 2026-06-23T13:40:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਣਾ-'''ਚੁੱਪ ਸਾਧ ਲੈਣੀ, ਬੋਲਣੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣੀ-'''ਹਰਦਮ ਬੋਲੀ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨ ਲੰਬੀ ਹੋਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨੀ ਜਮਾਂ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ-'''ਫੜ੍ਹਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਫੋਕੀਆਂ ਫੜ੍ਹਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਭੈੜਾ ਹੋਣਾ-'''ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਵੈੜੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ਾ, ਗੁਸੈਲੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲ਼ਾ। {{gap}}'''ਜਮ ਹੋ ਕੇ ਚਿੰਬੜਨਾ-'''ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ, ਖਹਿੜੇ ਪੈ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜਮ ਕੇ ਬੈਠਣਾ-'''ਧਰਨਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ, ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ-'''ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਚ ਕੇ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਮੇਲਣਾ-'''ਬੇਅੰਤ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਅੱਡੀ ਨਾ ਲਾਉਣੀ-'''ਆਕੜ ਆਕੜ ਤੁਰਨਾ, ਘੁਮੰਡ ਵਖਾਉਣਾ {{gap}}'''ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਨਿਘਰ ਜਾਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜ਼ਰ ਫੂਕਣਾ-'''ਸਾਰਾ ਰੁਪਿਆ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜਵਾਬ ਦੇ ਜਾਣਾ-'''ਸਾਥ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਮੁੱਕਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੜ ਪੁੱਟਣਾ-'''ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜੜ ਹਰੀ ਰਹਿਣਾ-'''ਸੰਤਾਨ ਹੋਣੀ, ਸੰਤਾਨ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜੜ੍ਹ ਪਤਾਲ ਤੱਕ ਲੱਗਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਬੱਝ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਜੜ੍ਹ ਮੇਖ ਪੁੱਟਣਾ-'''ਮਲੀਆ ਮੇਟ ਕਰ ਦੇਣੇ, ਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜੜ੍ਹੀਂ ਤੇਲ ਦੇਣਾ-'''ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜਾ ਵੱਜਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਚਾਨਕ ਜਾ ਪੁੱਜਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਗ ਲੱਗਣਾ-'''ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਣਾ, ਅਸਰ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਸਹ ਕਰਨਾ-'''ਕਰਾਮਾਤ ਕਰ ਵਿਖਾਉਣੀ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਉੱਤੇ ਖੇਡਣਾ-'''ਜਾਨ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਦੇਣਾ, ਆਪਾ ਵਾਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਸੁੱਕਣਾ-'''ਡਰ ਕਾਰਨ ਸਹਿਮ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਹੂਲਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਵਿਤ ਬਾਹਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਕੁੰਦਲ ਆਉਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਔਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਣਾ, ਤਾਣੀ 'ਚ ਉਲਝ ਜਾਣਾ।</poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/217 }}</noinclude> k2had3uvo0zyfeagqrv26xptnqghbls 250 50799 223245 133161 2026-06-23T13:40:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{gap}}'''ਜਾਨ ਖਾਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਗਾਲ਼ਣਾ-'''ਫ਼ਿਕਰ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ 'ਚ ਰੁੱਝ ਜਾਣਾ, ਸਿਹਤ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਛੁੱਟਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁੱਟ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਤਲੀ 'ਤੇ ਧਰਨਾ-'''ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਤੇ ਬਣਨੀ-'''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਤਰੇ 'ਚ ਪੈ ਜਾਣੀ, ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਗਲ਼ ਪੈ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਲੜਨਾ-'''ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਦੇਣਾ-'''ਪਿਆਰ 'ਚ ਜਾਨ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰ ਦੇਣੀ, ਜਾਨ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਰੱਖਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਰੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਨੂੰ ਸਿਆਪੇ ਪਾਉਣੇ-'''ਅਜਾਈਂ ਮੁਸੀਬਤ ਗਲ਼ ਪੁਆ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਨੂੰ ਰੋਣਾ-'''ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੋਸਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਪਾ ਦੇਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾ ਦੇਣਾ, ਖੜ੍ਹੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਤੋਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਮਾਰਨਾ-'''ਲਹੂ ਪਸੀਨਾ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਲਗਾਣਾ-'''ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਲਬਾਂ 'ਤੇ ਹੋਣੀ-'''ਮੌਤ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਆਉਣੀ-'''ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਉਣਾ, ਆਸ ਬੱਝ ਜਾਣੀ, ਹੌਸਲਾ ਵੱਧਣਾ। {{gap}}'''ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੇ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਮਾਰਨਾ-'''ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨਾ, ਚਾਲ ਚੱਲਣੀ। {{gap}}'''ਜਿਊਣਾ ਦੁੱਭਰ ਹੋਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਦਿਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨੇ। {{gap}}'''ਜਿਸਮ ਟੁੱਟਣਾ-'''ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜਿਗਰ ਜਾਲਣਾ-'''ਸੜਨਾ, ਖਿਝਣਾ, ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪੈਣੀ-'''ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਮਿਲਣਾ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣਾ {{gap}}'''ਜਿੰਦ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣੀ-'''ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜਿੰਦ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਰ ਦੇਣਾ-'''ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/218 }}</noinclude> 7d7m1kv7d4n5qo2oeahncn879k99vdn 250 50800 223246 133162 2026-06-23T13:40:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਜਿੰਦੜੀ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਣਾ-'''ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਜਿੰਦੜੀ ਘੁਮਾਉਣਾ-'''ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਵਾਰੀ ਘੋਲੀ ਹੋਣਾ, ਸਦਕੜੇ ਜਾਣਾ {{gap}}'''ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਮਿਲਾਉਣੇ-''' ਢੀਂਗਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਫੜ੍ਹਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿਰ ਚੁੱਕਣੀ-'''ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਬਾਹੁਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮਰ ਜਾਣਾ-'''ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਉਣ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਉੱਛਲ ਉੱਛਲ ਪੈਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਸੜ ਜਾਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਮੰਦਭਾਗੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਸ ਆਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਹੋਰ ਥੈ ਲਾਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਖ਼ਾਤਿਰ ਆਪਣੇ ਚਿਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਹੌਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਦਿਲ ਉੱਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਲੱਥ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਆ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ-'''ਉਲਟੀ ਆਉਣੀ, ਚਿੱਤ ਕੱਚਾ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਕੱਢਣਾ-'''ਹੌਸਲਾ ਵਖਾਉਣਾ, ਦਲੇਰੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਕਰਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਕਾਹਲਾ ਪੈਣਾ-'''ਦਿਲ ਨਾ ਗੱਲਣਾ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਘੁੱਟਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜੀਆ ਖੱਟਾ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਘੱਟ ਜਾਣਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਆਦੀ ਹੋਣੀ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਹੋ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਖੱਪਣਾ-'''ਦਿਲ ਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਲਪਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਖਿੜਨਾ-'''ਮਨ ਦਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਦਿਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਖੁਸਣਾ-'''ਦਿਲ ਨੂੰ ਡੋਬੂ ਪੈਣੇ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ-'''ਡੋਲ ਜਾਣਾ, ਘਬਰਾ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਘਾਊਂ ਮਾਉਂ ਹੋਣਾ-'''ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ ਲੱਗ ਜਾਣੀ, ਫ਼ਿਕਰ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਘਿਰਨਾ-'''ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ-'''ਹੌਸਲਾ ਪਸਤ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਰਹਿਣੀ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/219 }}</noinclude> r6mdzu9pkohsh3akvm9kr5r5rjhumk9 250 50801 223247 133163 2026-06-23T13:40:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਜੀਅ ਨੂੰ ਧੁੜਕੂ ਲੱਗਣਾ-'''ਹਰ ਵਕਤ ਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਲੱਗੀ ਰਹਿਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਪੈ ਜਾਣੇ-'''ਕੀੜੇ ਪੈ ਜਾਣੇ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਭਰ ਆਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਤਰਸ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਭਰ ਜਾਣਾ-'''ਖਾ ਕੇ ਰੱਜ ਜਾਣਾ, ਕੋਈ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਨਾ ਰਹਿਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਰੱਖਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨਾ, ਹੌਂਸਲਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਅ ਲੱਗਣਾ-'''ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਨਾ, ਓਪਰੇ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਦਿਲ ਲੱਗ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕਰਨਾ-'''ਦਿਨ ਕੱਟਣੇ ਔਖੇ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਅਜਾਈਂ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਸਲੂਣੀ ਰੱਖਣੀ-'''ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਾਣ ਪਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ-'''ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਗੰਦੀ ਕਰਨੀ-'''ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ, ਮੰਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਤੇ ਜੰਦਰਾ ਲਾਉਣਾ-'''ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾਉਣਾ-'''ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕੂਣਾ ਤੱਕ ਨਾ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਤੇ ਲਿਆਉਣਾ-'''ਅੰਦਰਲੀ ਗੱਲ ਮੂੰਹੋਂ ਆਖ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਦੰਦਾਂ ਹੇਠ ਦੇਣਾ-'''ਔਖਾ ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਲੰਘਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਨਾ ਸੁਕਣੀ-'''ਹਰ ਵੇਲੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਦੇਣੀ-'''ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਜੀਭ ਲਮਕਾਉਣਾ-'''ਖਾਣ ਲਈ ਤਰਲੇ ਕਰਨੇ, ਲਾਲਚ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੀਵਨ ਹਰਾਮ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਨਰਕ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣੀ। {{gap}}'''ਜੀਵਨ ਨਰਕ ਹੋਣਾ-'''ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ {{gap}}'''ਜੀਵਨ ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਹੋਣਾ-'''ਅਤਿ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਜੁਆਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਮਰਨਾ-'''ਮੁੰਡੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦਾ ਜੁਆਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੁਆਬ ਦੇਣਾ-'''ਕੰਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇਣਾ, ਨਾਂਹ ਕਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਜੁੱਸੇ ਨਾ ਸਮਾਉਣਾ-'''ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੀਵੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਜੁਹਦ ਜਾਲਣਾ-'''ਮੁਸੀਬਤ ਝੱਲਣੀ।. </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/220 }}</noinclude> oppxz7pnri823fkkanjx18vcjn4hy64 250 50802 223248 133165 2026-06-23T13:40:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਜੁਗ ਬੀਤ ਜਾਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੁੱਤੀ ਖੌਸੜੇ ਹੋਣਾ-'''ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਕਰ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਲਿਖਣਾ-'''ਉੱਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਟਿੱਚ ਕਰਕੇ ਜਾਣਨਾ। {{gap}}'''ਜੁੱਤੀ ਫੇਰਨਾ-'''ਮਾਰਨਾ, ਕੁੱਟਣਾ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜੁੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਨਾ, ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੱਲਣੀਆਂ-'''ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਜੂਤ ਪਤਾਣ ਕਰਨਾ-'''ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਲੜ ਪੈਣਾ, ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਜੂਨ ਕੱਟਣਾ-'''ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਔਖੇ ਦਿਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨੇ। {{gap}}'''ਜੂਨ ਬਦਲਣਾ-'''ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਜੇਬ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ-'''ਆਪਣੀ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੇਬਾਂ ਕੱਟਣਾ-'''ਮਹਿੰਗੇ ਸੌਦੇ ਵੇਚਣੇ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇਣੀ ਤੇ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਜੇਰਾ ਕਰਨਾ-'''ਹੌਸਲਾ ਕਰਨਾ, ਸਬਰ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਜਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੋਕਾਂ ਪਾਲਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਤੇ ਪਲਣਾ, ਹਰਾਮਖੋਰੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ-'''ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜ਼ੋਰ ਚੱਲਣਾ-'''ਵਾਹ ਚੱਲਣੀ, ਵੱਸ ਚੱਲਣਾ, ਮਰਜ਼ੀ ਚੱਲਣੀ। {{gap}}'''ਜ਼ੋਰ ਚਲਾਉਣਾ-'''ਆਪਣਾ ਰਸੂਖ਼ ਵਰਤਣਾ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਣਾ {{gap}}'''ਜ਼ੋਰ ਫੜਨਾ-'''ਵੱਧ ਜਾਣਾ, ਆਮ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਜੋੜ ਜੋੜ ਦੇਣਾ-'''ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਜੋੜ ਤੋੜ ਕਰਨੀ-'''ਗੰਢ ਤੁਪ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੰਗਲ ਪਾਣੀ ਹੋਣਾ-'''ਹਾਜ਼ਤ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਜੰਗਾਲੀ ਜੰਦਰੇ ਖੋਹਲਣਾ-'''ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਸਾ ਦੇਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/221 }}</noinclude> c6fskm016ft96ctpa2m7qz7ghpzxbak 250 50804 223249 133193 2026-06-23T13:40:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਜੰਦਰੇ ਵੱਜਣੇ-'''ਘਰ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਜੰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਟਕਰਨਾ-'''ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਾ। {{gap}}'''ਜੰਮਣ ਘੁੱਟੀ ਹੋਣਾ-'''ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗ ਜਾਣੀ। {{center|'''ਝ'''}} {{gap}}'''ਝਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ-'''ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਝਸ ਮਾਰਨਾ-'''ਕੋਈ ਘਟੀਆ ਤੇ ਕਮੀਨੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਝੂਠ ਮਾਰਨਾ, ਗੰਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਝੱਖੜ ਝੋਲੇ ਲੰਘਾਉਣੇ-'''ਔਖੇ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਭਰੇ ਦਿਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨੇ, ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਝੱਗ ਛੱਡਣਾ-'''ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ, ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਅਬਾ-ਤਬਾ ਬੋਲਣਾ। {{gap}}'''ਝੱਟ ਲੰਘਾਉਣਾ-'''ਰੋਜ਼ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣੇ, ਔਕੜਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਝੁਰਲੂ ਫੇਰਨਾ-'''ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮੰਨਵਾ ਲੈਣੀ, ਅਸਰ ਪਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਝੱਲ ਖਲਾਰਨਾ-'''ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਬੇਥਵੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ {{gap}}'''ਝਲਕ ਦਿਖਾਉਣੀ-'''ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਮੋਹ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਝੜੀ ਲਾਉਣੀ-'''ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਗੱਲ ਕਰੀ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਝਾਂਸੇ ਦੇਣਾ-'''ਸਬਜ਼ ਬਾਗ ਦਖਾਉਣੇ, ਝੂਠੇ ਇਕਰਾਰ ਕਰਨੇ। {{gap}}'''ਝਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਖਾਏ ਸਬਜ਼ ਬਾਗਾਂ ਕਾਰਨ ਠੱਗੇ ਜਾਣਾ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਣਾ, ਲਾਲਚ ਕਰ ਬੈਠਣਾ। {{gap}}'''ਝਾਟਾ ਖੋਹਣਾ-'''ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ, ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਆਪ ਹੀ ਪੁੱਟਣੇ। {{gap}}'''ਝਾਟੇ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਪਾਉਣੀ-'''ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨੀ, ਖ਼ੁਆਰ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਝਾਤੀ ਮਾਰ-'''ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਪਰਖ਼ ਕਰਨੀ, ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਣਾ। {{gap}}'''ਝਾਲ ਝੱਲਣਾ-'''ਵੱਡੇ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਝੱਲਣਾ, ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਝੱਲਣਾ। {{gap}}'''ਝਾੜ ਲੈਣਾ-'''ਠੱਗੀ ਮਾਰਨੀ, ਸਫ਼ਾਈ ਕਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਝਾੜੂ ਫਿਰਨਾ-'''ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਘਰ 'ਚ ਕਖ ਨਾ ਰਹਿਣਾ, ਸਫ਼ਾਈ ਹੋ ਜਾਣੀ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/222 }}</noinclude> tkickwdyvms4od4kobceas4pj1acdaa 250 50805 223250 133194 2026-06-23T13:40:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਝਿੱਕੀ ਮੰਜੀ ਲੈਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਕਾਰ 'ਚ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ ਤੇ ਦਿਲ ਛੱਡ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਝੀਕੋ ਝੀਕ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ-'''ਇਕੋ ਸਾਹ ਡੀਕ ਲਾ ਕੇ ਪੀ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਝੁੱਗਾ ਚੌੜ ਹੋਣਾ-'''ਸਭ ਕੁਝ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਝੱਗਾ ਚੌੜ ਕਰਨਾ-'''ਆਪਣਾ ਘਰ ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਆਪ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਝੁਲਕਾ ਫਿਰਨਾ-'''ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਝੂਠ ਤੋਲਣਾ-'''ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਝੂਠ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉਸਾਰਨੇ-'''ਬਹੁਤ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲੀ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਝੂਠੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਲਾਉਣਾ-'''ਮਨਘੜਤ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਉਕਸਾਉਣਾ {{gap}}'''ਝੇਪ ਖਾ ਜਾਣਾ-'''ਝੁਕ ਜਾਣਾ, ਡਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਝੋਲ ਸੱਖਣੀ ਹੋਣੀ-'''ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਂਝੇ ਹੋਣਾ, ਨਿਰਸੰਤਾਨ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਝੋਲ ਮਾਰ ਜਾਣਾ-'''ਅੰਗ ਝੂਲਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਲੱਗ ਜਾਣੀ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਝੋਲੀ ਅੱਡਣੀ-'''ਭੀਖ ਮੰਗਣੀ, ਤਰਲੇ ਕਰਨੇ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਮੰਗ ਮੰਗਣੀ {{gap}}'''ਝੋਲੀ ਚੁੱਕਣਾ-'''ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ, ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਕਰਨੀ, ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਝੋਲੀ ਪਾ ਦੇਣਾ-'''ਦੇ ਦੇਣਾ, ਸੌਂਪ ਦੇਣਾ, ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਝੋਲੀ ਪਾ ਲੈਣੀ-'''ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣਾ। {{gap}}'''ਝੋਲੀ ਪਾਣਾ-'''ਰਕਮ ਸੌਂਪ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਝੋਲੀਆਂ ਮੂੰਹੀਂ ਆਉਣਾ-'''ਝੋਲੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਆਮਦਨ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਝੰਡਾ ਲੱਗਣਾ-'''ਪੱਕਾ ਡੇਰਾ ਜਮਾ ਲੈਣਾ। {{center|'''ਟ'''}} {{gap}}'''ਟੱਸ ਤੋਂ ਮੱਸ ਨਾ ਹੋਣਾ-'''ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਟਹਿ ਟਹਿ ਕਰਨਾ-'''ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੀਵੇ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਖਿੜ ਖਿੜ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਟੱਕਰ ਮਾਰਨਾ-'''ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜੋ ਹੋ ਨਾ ਸਕੇ, ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/223 }}</noinclude> 1euolbjs070017hm0cc36gwzg8nufr8 250 50806 223251 133195 2026-06-23T13:41:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਟੱਕਰ ਲਾਉਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ, ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਨਾ-'''ਅਜਾਈਂ ਭਟਕਣ 'ਚ ਪਏ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਟਕੇ ਚਾਲ ਚੱਲਣਾ-'''ਸੁਸਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਟਕੇ ਵਰਗਾ ਜੁਆਬ ਦੇਣਾ-'''ਕੋਰਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦੇਣਾ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਟਕੋਰ ਕਰਨਾ-'''ਗੁੱਝੀ ਮਾਰ ਮਾਰਨੀ, ਸੱਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਟੱਟੀ ਉਹਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਛੁਪ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਟੱਟੂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ-'''ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ, ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲਣੀ। {{gap}}'''ਟੱਪਰੀ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇਣਾ-'''ਟਿਕ ਕੇ ਨਾ ਬਹਿਣ ਦੇਣਾ, ਸਥਾਪਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਟਪੂੰ ਟਪੂੰ ਕਰਨਾ-'''ਫੁਦਕਦੇ ਫਿਰਨਾ, ਹੱਕ ਜਤਾਉਣਾ, ਫੜਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਟਰ ਟਰ ਕਰਨਾ-'''ਐਵੇਂ ਬੇਥਵੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਬਕਵਾਸ ਕਰੀ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਟਰਕਾ ਦੇਣਾ-'''ਗੱਪਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਟਾਲ਼ਾ ਲਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਟਾਹਣਾ ਨਿਵਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਮਦਦ ਮਿਲ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਮਗਰ ਲੱਗ ਤੁਰਨਾ, ਅਜਾਈਂ ਵਕਤ ਗੁਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਟਾਲ਼ ਦੇਣਾ-'''ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਭੇਤ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਟਾਲ਼ ਮਟੋਲ਼ ਕਰਨਾ-'''ਬਹਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨੀ, ਬਹਾਨੇ ਲਾ ਕੇ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਆਦਿ ਨਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਟਿਕ ਜਾਣਾ-'''ਅਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਇਕ ਥਾਂ ਬਹਿ ਜਾਣਾ, ਸੌਂ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਟੀਸ ਵੱਜਣੀ-'''ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਮਨ 'ਚ ਚੁੱਭ ਜਾਣੀ, ਸਦਮਾ ਲੱਗਣਾ। {{gap}}'''ਟੁੱਕਰ ਜੁੜਨਾ-'''ਭੁੱਖਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਦੋ ਵੇਲੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਸੀਬ ਹੋ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈਣਾ-'''ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਥੱਕ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈ ਜਾਣਾ, ਖਿਝ ਕੇ ਬੋਲਣਾ, ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਹਾਬੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੈ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਟੁੱਟੀਆਂ ਗੰਢਣਾ-'''ਟੁੱਟੀ ਦੋਸਤੀ ਪੁਆ ਦੇਣੀ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਗੰਢ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਟੁੱਲ ਵੱਜਣਾ-'''ਦਾਅ ਲੱਗ ਜਾਣਾ, ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਜਾ ਲੱਗਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center|ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/224}}</noinclude> jdsc6b20vhyck7xumfwlcpri92ton0i 250 50807 223252 133196 2026-06-23T13:41:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਟੇਟੇ ਚੜ੍ਹਨਾ-'''ਕਾਬੂ ਆਉਣਾ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲੇ ਆਉਣਾ, ਮਗਰ ਲੱਗ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਟੋਹਾ ਟਾਹੀ ਕਰਨਾ-'''ਭਾਲ਼ ਕਰਨੀ, ਖੋਜਣਾ। {{gap}}'''ਟੋਰਾ ਟੋਰਨਾ-'''ਰਿਵਾਜ਼ ਪਾ ਦੇਣਾ, ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਟੋਲ਼ਿਆਂ ਨਾ ਲੱਭਣਾ-'''ਵਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਘੱਟ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਟੰਗ ਅੜਾਉਣੀ-'''ਅਜਾਈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਮ 'ਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ। {{center|'''ਠ'''}} {{gap}}'''ਠਰਕ ਲੱਗਣਾ-'''ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਠਰਕ ਭੋਰਨਾ-'''ਇਸ਼ਕੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਚੁਸਕੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਠਰਕ ਪੈਣਾ-'''ਚਸਕਾ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਠਾਹ ਠੀਆ ਕਰਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੰਮ ਸਾਰਨ ਜੋਗਾ ਕਰਕੇ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਗੰਢਤੁੱਪ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਠਾਠ ਬੰਨ੍ਹਣੀ-'''ਰੌਣਕਾਂ ਲਾ ਦੇਣੀਆਂ, ਗਾ ਕੇ ਮੰਤਰ ਮੁਗਧ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਠਾਰ ਦੇਣਾ-'''ਅੱਗੋਂ ਖਰਵਾ ਬੋਲ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾ ਦੇਣਾ, ਵਰਜ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਠਾਰ ਭੰਨਣਾ-'''ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੋਸਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਠੁਠ ਵਖਾਉਣਾ-'''ਮੁੱਕਰ ਜਾਣਾ, ਨਾਂਹ ਕਰ ਦੇਣੀ, ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਠੁਮਕ ਠੁਮਕ ਤੁਰਨਾ-'''ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਜ਼ਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤੁਰਨਾ। {{gap}}'''ਠੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ-'''ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਾਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਠੂਠਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ-'''ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਟ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਠੂਠਾ ਮਿਲਣਾ-'''ਕੁਝ ਵੀ ਹੱਥ ਨਾ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਠੂਠੇ ਖੈਰ ਪਾਉਣੀ-'''ਘਰ ਆਏ ਮੰਗਤੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਣਾ, ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਠੇਸ ਖਾਣਾ-'''ਸੱਟ ਵੱਜਣੀ, ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਤੇ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ 'ਚ ਕੌੜਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਠੇਕਾ ਲੈਣਾ-'''ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣੀ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਚੁੱਕਣੀ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/225 }}</noinclude> 5xa5ayaqs7n7mosfqginl69ugwtxkwx 250 50808 223253 133199 2026-06-23T13:41:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਠੇਡੇ ਖਾਣੇ-'''ਧੱਕੇ ਖਾਣੇ, ਮੁਸੀਬਤ ਗਲ਼ ਪੈਣੀ, ਔਕੜਾਂ 'ਚ ਪੈਣਾ। {{gap}}'''ਠੰਢਾ ਹੋਣਾ-'''ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਦੁੱਖ ਮਗਰੋਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਠੰਢ ਪੈਣਾ-'''ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਉਣਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਠੰਢ ਵਰਤਣਾ-'''ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਕਲੇਸ਼ ਮੁੱਕ ਜਾਣੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਠੰਢਾ ਤੱਤਾ ਹੋਣਾ-'''ਗੁੱਸੇ-ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਠੰਢਾ ਠਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਮਰ ਮੁਕ ਜਾਣਾ, ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਮਾਣਨਾ-'''ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੁੱਖ ਭੋਗਣਾ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ। {{gap}}'''ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ-'''ਬਹੁਤ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਲ ਹੋਣਾ, ਨਖ਼ਰੇ ਕਰਨੇ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਨਾ ਕਬੂਲਣਾ। {{gap}}'''ਠੂੰਗਾ ਮਾਰਨਾ-'''ਘੱਟ ਤੋਲਣਾ, ਡੰਡੀ ਮਾਰਨੀ। {{center|'''ਡ'''}} {{gap}}'''ਡਕਾਰ ਮਾਰਨਾ-'''ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਣਾ, ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਡੱਕੋ ਡੋਲੇ ਖਾਣੇ-'''ਭਟਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਾ, ਡੋਲ ਜਾਣਾ, ਨਿਆਸਰਾ ਹੋ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਣਾ। {{gap}}'''ਡੱਡੀ ਮੱਛੀ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨਾ-'''ਸਭ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਡਕਾਰ ਲੈਣਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡਣਾ। {{gap}}'''ਡਰਦੇ ਹਰ ਹਰ ਕਰਨਾ-'''ਡਰ ਡਰ ਕੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਡਾਂਗ ਚੱਲਣੀ-'''ਲੜਾਈ ਹੋ ਜਾਣੀ, ਡਾਂਗੋ-ਡਾਂਗ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਡਾਡਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣੀਆਂ-'''ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਰੋਣਾ। {{gap}}'''ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਥਿੜਕ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਡਿਕੋ ਡੋਲੇ ਖਾਣੇ-'''ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭੱੜਕਦੇ ਫਿਰਨਾ। {{gap}}'''ਡਿੱਬਰ ਡਿੱਬਰ ਤੱਕਣਾ-'''ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅੱਖੀਆਂ ਫਾੜ ਫਾੜ ਦੇਖਣਾ। {{gap}}'''ਡੂਬਕੂ ਡੁਬਕੂ ਕਰਨਾ-'''ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਤੇ ਖਾਣੇ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/226 }}</noinclude> l3qhfyouhhczey80cs4osazpzqfkvuh 250 50809 223254 133200 2026-06-23T13:41:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਡੁੱਬਣ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣੀ-'''ਬਹੁਤ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋ ਜਾਣੀ, ਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਡੁਲ੍ਹ ਪੈਣਾ-'''ਮੁਹੱਬਤ ਹੋ ਜਾਣੀ, ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਤਰਸ ਨਾਲ਼ ਭਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਡੂਮਾਂ ਹੱਥ ਕਟੋਰਾ ਆਉਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਣੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾ ਲਵੇ। {{gap}}'''ਡੇਰਾ ਜਮਾਉਣਾ-'''ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਡੇਰੇ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਡੋਬੂ ਪੈਣਾ-'''ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਦਿਲ ਘਿਰਨਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਡੋਰੇ ਸੁੱਟਣੇ-'''ਆਪਣੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਡੋਰੇ ਪਾਉਣਾ-'''ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣਾ, ਇਸ਼ਕੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਡੋਲ ਜਾਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਉਖੜ ਜਾਣਾ, ਘਬਰਾ ਜਾਣਾ, ਦਿਲ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰਹਿਣਾ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਡੋਲ਼ਾ ਦੇਣਾ-'''ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਸਾਕ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਡੋਲ਼ੇ ਚੜ੍ਹਨਾ-'''ਸਹੁਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪਾਲਕੀ 'ਚ ਬੈਠਣਾ। {{gap}}'''ਡੌਂਡੀ ਪਿਟਣੀ-'''ਮੰਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨੀ, ਭੇਤ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਡੰਗਰ ਦਾ ਡੰਗਰ ਰਹਿਣਾ-'''ਬਹੁਤਾ ਬੇਅਕਲ ਹੋਣਾ, ਮੂਰਖ਼। {{gap}}'''ਡੰਡਾ ਵਰ੍ਹਨਾ-'''ਡੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਕੁੱਟਣਾ। {{gap}}'''ਡੰਡੀ ਪਾ ਦੇਣਾ-'''ਠੀਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਾਉਣਾ, ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣੀ। {{gap}}'''ਡੰਡੇ ਵਜਾਉਣਾ-'''ਵਿਹਲੇ ਤੁਰੇ ਫਿਰਨਾ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨਾ। {{center|'''ਢ'''}} {{gap}}'''ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕੁਝ ਨਾ ਬਚਣਾ। {{gap}}'''ਢਹੇ ਚੜ੍ਹਨਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਜਾਣਾ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲੇ ਆਉਣਾ, ਕਾਬੂ 'ਚ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਢਕੀ ਰਿਝਣਾ-'''ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ, ਪਰਦਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਢੱਠੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ-'''ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/227 }}</noinclude> 8oizwzpa348fnr9tgaiwvh3gk2462mr 250 50810 223255 133201 2026-06-23T13:41:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਢੱਬ ਆ ਜਾਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਲ ਆ ਜਾਣਾ, ਸਮਝ ਪੈ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਢੱਬ ਸਿਰ ਆ ਜਾਣਾ-'''ਠੀਕ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪੈ ਜਾਣਾ, ਸੂਤ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਢਾਰਸ ਬੱਝਣਾ-'''ਹੌਸਲਾ ਬਝ ਜਾਣਾ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਆਸ ਬਝ ਜਾਣੀ, ਮਨ ਤਕੜਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਗੀ ਢਾਹ ਬੈਠਣਾ-'''ਹੌਂਸਲਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਡ ਅੜਿਕੇ ਲੈਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗ ਜਾਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ, ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਡ ਪਾਲਣਾ-'''ਪੇਟ ਭਰਨਾ, ਆਪਣਾ ਅੱਗਾ ਵੇਖਣਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਨੱਚਣੇ-'''ਬਹੁਤ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣੀ। {{gap}}'''ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਡੀ ਪੀੜਾਂ ਪੈਣੀਆਂ-'''ਬਹੁਤਾ ਹੱਸਣ ਨਾਲ਼ ਬੱਖੀਆਂ ਦੁਖਣ ਲੱਗ ਜਾਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਢਿੱਡੋ ਢਿੱਡ ਪਿੱਟਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਰੋਣਾ। {{gap}}'''ਢਿਬਰੀ ਟੈਟ ਕਰਨਾ-'''ਬਹੁਤ ਕਸਕੇ ਰੱਖਣਾ, ਤੰਗ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹਿਣਾ-'''ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਢੇਰੀ ਹੋਣਾ-'''ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਢੇਰੀ ਢਾਹੁਣਾ-'''ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਜਾਣੀ, ਹੌਂਸਲਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਢੋ ਢੁਕਣਾ-'''ਲੋੜੀਂਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲ ਜਾਣਾ, ਚੰਗਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਢੋ ਬਣਾਉਣਾ-'''ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਉਣਾ, ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਣਾ। {{center|'''ਤ'''}} {{gap}}'''ਤਾਉਣੀ ਲਾਉਣਾ-'''ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕਰਨੀ। {{gap}}'''ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣਾ-'''ਅਸਲੀਅਤ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ-'''ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲ੍ਹੇ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਤਕਦੀਰ ਰੁਸ ਜਾਣੀ-'''ਮੁਸੀਬਤ ਪੈ ਜਾਣੀ, ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਆ ਜਾਣੇ। {{gap}}'''ਤਕਲ਼ਾ ਰਾਸ ਹੋਣਾ-'''ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਵਿਗੜਿਆ ਕੰਮ ਰਾਸ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਕਲ਼ਾ ਵਿੰਗਾ ਹੋਣਾ-'''ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਵਿਗੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਨਾਰਾਜ਼ ਰਹਿਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/228 }}</noinclude> s7jrtvf7jmudxu9xta1ew0pldpxxcod 250 50811 223256 133203 2026-06-23T13:41:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਤਖ਼ਤ ਮੂਧਾ ਹੋਣਾ-'''ਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਕੰਗਾਲੀ ਆ ਜਾਣੀ, ਸੱਤਾ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿਣੀ। {{gap}}'''ਤਣ ਜਾਣਾ-'''ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਡਟ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਣਾਵਾਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ-'''ਹੌਸਲਾ ਪਸਤ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤੱਤਾ ਹੋਣਾ-'''ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ, ਉੱਚਾ ਬੋਲਣਾ। {{gap}}'''ਤੱਤੀ ਫ਼ੂਕ ਨਾ ਸਹਾਰਨੀ-'''ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਔਖਿਆਈ ਨਾ ਝੱਲਣੀ। {{gap}}'''ਤੱਤੀ ਵਾ ਨਾ ਲੱਗਣੀ-'''ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਤਨ ਨੂੰ ਲੱਗਣੀ-'''ਦੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਲੱਗਣਾ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਭਟਕਣੀ। {{gap}}'''ਤਨ ਮਨ ਅੱਗ ਲਾਉਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆਉਣਾ। {{gap}}'''ਤਨ ਮਨ ਮਾਰਨਾ-'''ਸਬਰ ਸਬੂਰੀ ਕਰਨੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਤਪਦੇ ਕੜਾਹੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਕਸੂਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਤਰੱਟੀ ਚੌੜ ਕਰਨਾ-'''ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦੇਣੀ, ਬਣਦਾ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਤਰਥੱਲੀ ਮਚਾਉਣੀ-'''ਊਧਮ ਮਚਾ ਦੇਣਾ, ਹਫ਼ੜਾ-ਦਫ਼ੜੀ ਪਾ ਦੇਣੀ। {{gap}}'''ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ ਹੋਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਹਲ਼ਾ ਪੈਣਾ। {{gap}}'''ਤ੍ਰਾਸ ਤ੍ਰਾਸ ਕਰਨਾ-'''ਡਰ ਜਾਣਾ, ਸਹਿਮ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤ੍ਰਾਹ ਕੱਢਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਤ੍ਰਾਹ ਨਿਕਲ਼ ਜਾਣਾ-'''ਕੋਈ ਮੰਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤ੍ਰਾਹ ਤ੍ਰਾਹ ਕਰਨਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਹ-ਪਾਹ ਕਰਨੀ, ਫਿਟਕਾਰ ਪਾਉਣੀ {{gap}}'''ਤ੍ਰੇਲੀਆਂ ਛੱਡਣਾ-'''ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਮੁੜਕਾ ਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਰੇਲੀਓ ਤਰੇਲੀ ਹੋਣਾ-'''ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕਿਸੇ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਰੇਲੀਆਂ ਛੁਟਣੀਆਂ-'''ਬਹੁਤ ਡਰ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲੱਗਣੀ-'''ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਤਲ਼ੀ ਗਰਮ ਕਰਨਾ-'''ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣਾ। {{gap}}'''ਤਲ਼ੀ 'ਤੇ ਜਾਨ ਰੱਖਣੀ-'''ਜਾਨ ਹੂਲ ਕੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਨਾ। {{gap}}'''ਤਲ਼ੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਨਿਕਲਣੀ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਣਾ। </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/229 }}</noinclude> lchxbfq25sxf6bdew8vpkq0benfblw4 250 50812 223257 133204 2026-06-23T13:41:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}'''ਤਲ਼ੀਆਂ ਨਾ ਲੱਗਣੀਆਂ-'''ਆਰਾਮ ਨਾ ਕਰਨਾ। {{gap}}'''ਤਲ਼ੀਆਂ ਮਲਣਾ-'''ਪਛਤਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਤਵੀਤ ਹੋ ਜਾਣਾ-'''ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤੜਿੰਗ ਹੋਣਾ-'''ਲੜਾਈ ਕਰਨੀ, ਰੁੱਸ ਜਾਣਾ, ਆਕੜ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਾਕ ਹੋਣਾ-'''ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਤਾਣਾ ਪੇਟਾ ਉਣਨਾ-'''ਮਾੜੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਉਣੀ {{gap}}'''ਤਾਪ ਵਿਹਾਜਣਾ-'''ਮੁਸੀਬਤ ਗਲ਼ ਪੁਆ ਲੈਣੀ। {{gap}}'''ਤਾਰ ਹਿਲਾਉਣੀ-'''ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਣਾ। {{gap}}'''ਤਾਰ ਤਾਰ ਹੋਣਾ-'''ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਫੁੱਟ ਪੈ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਤਾਰ ਦੇਣਾ-'''ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜ਼ਾਤ ਦਿਲਾਉਣੀ। {{gap}}'''ਤਾਰ ਵੱਜਣਾ-'''ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਂ ਮਚਲ ਪੈਣੀਆਂ। {{gap}}'''ਤਾਰੀਫਾਂ ਦੇ ਪੁਲ਼ ਬੰਨ੍ਹਣਾ-'''ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ, ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਣੀ। {{gap}}'''ਤਾਰੇ ਗਿਣਨਾ-'''ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣੀ, ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਾ। {{gap}}'''ਤਾਰੇ ਤੋੜਨਾ-'''ਅਣਹੋਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਵਖਾਉਣਾ, ਗੈਬੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ। {{gap}}'''ਤਾੜ ਜਾਣਾ-'''ਲੁਕਵੀਂ ਗੱਲ ਸਮਝ ਜਾਣੀ। {{gap}}'''ਤਾੜੀ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਣਾ-'''ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਬੈਠਣਾ {{gap}}'''ਤਾੜੀ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਣਾ-'''ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਇਕ ਟਿਕ ਵੇਖਣਾ। {{gap}}'''ਤਾੜੀ ਵੱਜਣੀ-'''ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਣੀ। {{gap}}'''ਤਿਊੜੀ ਪਾਉਣੀ-'''ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ਼ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਵਲ਼ ਪੈਣੇ। {{gap}}'''ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਤੇ ਤੁਰਨਾ-'''ਔਕੜਾਂ ਭਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ, ਔਖਿਆਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ {{gap}}'''ਤਿਣਕਾ ਤੋੜਨਾ-'''ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਤੋੜ ਲੈਣੇ। {{gap}}'''ਤਿੱਤਰ ਬਿੱਤਰ ਹੋਣਾ-'''ਦੌੜ ਜਾਣਾ, ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਜਾਣਾ। {{gap}}'''ਤਿੰਨੋ ਕਾਣੇ ਹੋਣੇ-'''ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਨਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}'''ਤਿਲਾਂ ਪਾਸੋਂ ਤੇਲ ਲੈਣਾ-'''ਸਖ਼ਤੀ ਵਰਤਣੀ। {{gap}}* ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਗੋਰੀਏ ਰੰਨੇ, ਮੁੰਡਾ ਸੁੱਕ ਕੇ ਤਵੀਤ ਹੋ ਗਿਆ (ਲੋਕ ਗੀਤ) </poem>}}<noinclude>{{center| ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ/230 }}</noinclude> n1dupwu4a1jozqy8jwbg2htqpqnp6pk 250 54795 223236 146704 2026-06-23T13:37:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 223236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />ਜੀਵਨ ਬਿਉਰਾ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ</noinclude> ਨਾਂ : ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ : 12 ਜੂਨ, 1935 ਮਾਪੇ : ਬੇਬੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (ਮਾਤਾ), ਬਾਪੂ ਦਿਆ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ) ਪਤਨੀ : ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਜਨਮ ਸਥਾਨ : ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਥਾਈ ਪਤਾ : ਸਮਾਧੀ ਰੋਡ, ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਜਾਬ) ਫੋਨ : 9463034472 ਵਿਦਿਆ : ਐਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ : ਅਧਿਆਪਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 19 ਮਈ 1954 ਤੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ 1978 | ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਜ : ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ‘ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ', 1 ਫਰਵਰੀ 1978 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 80 2. ਸੰਪਾਦਕ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ ‘‘ਪੰਖੜੀਆਂ’’ ਅਤੇ ‘‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ" (ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲੇ) ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਤੋਂ 30 ਜੂਨ 1993| ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੈਗਜੀਨ 30 ਜੂਨ 1993 ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ। 3. ਬਤੌਰ ਸੰਚਾਲਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, 1 ਜੁਲਾਈ 1993 ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ 1996 ਤਕ ਹੋਰ ਜੁਮੇਵਾਰੀਆਂ : 1 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 2. ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ, ਅਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ ਜਲੰਧਰ 3 . ਮੈਂਬਰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (ਫੋਕ ਮਿਊਜ਼ਿਕ) ਅਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜਖੇਤਰ : ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ—ਚਾਰ ਦਰਜਣ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 341/ ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ<noinclude></noinclude> 9nxshdic4nxduvm2engt8no0hl4sqe9 4 65444 223304 221047 2026-06-23T15:49:51Z Mulkh Singh 386 /* ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ */ 223304 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} __NEWSECTIONLINK__ <!-- Interwiki links --> [[mul:Scriptorium]] <!-- Interwiki links --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 00:21, 8 ਮਾਰਚ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:35, 4 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:55, 14 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:05, 17 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 09:11, 29 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 03:38, 16 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:57, 22 ਮਈ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 28 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 21:12, 6 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:31, 14 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 17 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 02:27, 28 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:10, 31 ਜੁਲਾਈ 2025 (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&oldid=29066664 --> == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:30, 14 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 20 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ '''ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ''' ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 30 ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSceqx9siKzAKpYe7VIvgrQLz-M8zFgW9fQsnh24X5OIfjhZlQ/viewform?usp=header ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 21 ਅਗਸਤ 2025 (IST) :ਇਸਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 24 ਅਗਸਤ ਹੈ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 22 ਅਗਸਤ 2025 (IST) == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:05, 26 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 03:06, 27 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:19, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:13, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:43, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:53, 20 ਨਵੰਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:32, 20 ਜਨਵਰੀ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST) ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:41, 4 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:11, 6 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:32, 17 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:45, 27 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਭਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ '''ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ''' ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਸਰੋਤ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੇ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ 31 ਮਈ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:18, 31 ਮਈ 2026 (IST) === Meta Page Link === https://meta.wikimedia.org/wiki/Survey_and_Collection_of_Public_Domain_Texts_for_Punjabi_Wikisource === ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ === 1. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) === ਟਿੱਪਣੀ === # {{ss}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਣਾ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 08:12, 1 ਜੂਨ 2026 (IST) 3krcf49qjmrlvhor6gbzngm8l73325v 223308 223304 2026-06-23T17:12:17Z MediaWiki message delivery 489 /* RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 223308 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} __NEWSECTIONLINK__ <!-- Interwiki links --> [[mul:Scriptorium]] <!-- Interwiki links --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 00:21, 8 ਮਾਰਚ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:35, 4 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:55, 14 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:05, 17 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 09:11, 29 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 03:38, 16 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:57, 22 ਮਈ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 28 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 21:12, 6 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:31, 14 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 17 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 02:27, 28 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:10, 31 ਜੁਲਾਈ 2025 (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&oldid=29066664 --> == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:30, 14 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 20 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ '''ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ''' ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 30 ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSceqx9siKzAKpYe7VIvgrQLz-M8zFgW9fQsnh24X5OIfjhZlQ/viewform?usp=header ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 21 ਅਗਸਤ 2025 (IST) :ਇਸਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 24 ਅਗਸਤ ਹੈ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 22 ਅਗਸਤ 2025 (IST) == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:05, 26 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 03:06, 27 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:19, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:13, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:43, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:53, 20 ਨਵੰਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:32, 20 ਜਨਵਰੀ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST) ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:41, 4 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:11, 6 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:32, 17 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:45, 27 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਭਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ '''ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ''' ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਸਰੋਤ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੇ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ 31 ਮਈ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:18, 31 ਮਈ 2026 (IST) === Meta Page Link === https://meta.wikimedia.org/wiki/Survey_and_Collection_of_Public_Domain_Texts_for_Punjabi_Wikisource === ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ === 1. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) === ਟਿੱਪਣੀ === # {{ss}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਣਾ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 08:12, 1 ਜੂਨ 2026 (IST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 22:42, 23 ਜੂਨ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> nf9v4v4ekmigyntfc41xghqh4f6zygs 250 71458 223324 222938 2026-06-24T05:55:23Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 223324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਕਾਏ ਫਲ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੰਜਾਬ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਕਾਏ ਫਲ ਦੇ ਦਰਖਤ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦਾ 10 ਤੋਂ 15 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੂਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ, ਖੁਰਦਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਨੇਜੇ ਵਰਗੇ, ਆਯਤਕਾਰ, 3 ਤੋਂ 6 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਡੇਢ ਤੋਂ ਦੋ ਇੰਚ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਛੋਟੇ, ਲਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਇੰਚ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਪੱਕ ਜਾਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਬਦਾਮੀ ਰੰਗ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮੋਮ ਵਰਗੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਵਿਚ ਝਿਰੜੀਦਾਰ ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਏਫਲ, ਫਾਲਸੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਵਾਦੀ ਫਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗੀ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਟੁਫਲ, ਸੋਮਵਲਕ। ਹਿੰਦੀ-ਕਾਏਫਲ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਏਫਲ। ਬੰਗਾਲੀ- ਕਾਏਛਾਲ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਬਾਕਸ ਮਿਟਰਲ (Box Myrtle}। ਲੈਟਿਨ- ਮਾਇਰਿਕਾ ਐਸਕਯੂਲੇਂਟਾ (Myrica Esculenta) ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਏਫਲ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤਿਕਤ, ਕਛਾਯ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤਿੱਖਾ, ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਊਸ਼ਣ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਾਤ, ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਾਤਜਨਯ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਸਰਦੀ-ਜੁਕਾਮ, ਮੁਸ਼ਰਾ, ਮਿਰਗੀ ਆਦਿ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਪੁਸਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਏਫਲ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਤੇਲ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਤਾਸੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਕਵੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 38<noinclude></noinclude> 2ycpw5koawkq9cvxpjnei3ehv0m79bp 250 71459 223306 215673 2026-06-23T16:31:03Z Amritpal Aman 2020 223306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਪੁਸਕਤਾ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਜਨਨ ਅੰਗ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿਚ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਨਜਲਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਏਫਲ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿਚ 32 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਟੈਨਿਨ, ਮਿਰਿਸਾਇਟਿਨ ਨਾਂ ਦਾ ਗਲਾਇਕੋਸਾਈਡ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਏਫਲ ਉਤੇਜਕ, ਸੰਕੋਚਕ, ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਜੰਮੀ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਕੱਢਣ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੱਜਣ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਪਿੰਡ ਨਾਹਰਾਂ, ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ 1-708-288-2426 www.punjabilekhak.com ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਵੇਬਸਾਇਟ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ · ਕਾਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵਬਸਾਇਟ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ · ਕਾਮ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਗਈ ਵਬਸਾਇਟ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ · ਕਾਮ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 39<noinclude></noinclude> cl2jz13cm3znnp8g2ysvo1hdkw1m5w7 250 72947 223325 221226 2026-06-24T07:00:08Z Navneetkaurbrar7 2578 223325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ ਉ ॥ ਇਹ ਤੂੰ ਮਾਰਿੰਦ, ਸੰਗਨਾਮ ਬ੍ਰਰਦੇ ਹੋਰਹਾਹੈ। ਆਪਣੀ ਦਸਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਮੂ ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੋਂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥ ਇਸ ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉ ॥ ਨਰਮ ਕਰਨੋਕਾਂ ਮੰਨਾਂ ਕਿਆਹੈ। ਮੂ ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਪਹਿ ॥ 11 ਰ ) ਪੀੜਾ) । ਹਰਇਕ। ਕਸ-ਨਾਮਪੁਰਸ ਰਾਮ ਦੀ। ਤਬੀਬੀ ਰਾਮਕੀਮੀਅ ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦ ਹਿ ਆਈ ਹੈ ਇਹਗੁਰ ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪਾ | ਪਰਸਨ ॥ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ ਟੋਕਰਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ) ਪੁਜਾ। ਤੂੰ ਨਾਮ ਕਬ। ਕੁਨੰ ਨਾਮ ਕਰਵਾ ਤੇ ਹੋ ਇਹੀ ਸਤੀਰਾਮਪੁਜਾ ਕਰਵਾਤ ਦੇ ਨਾਮਕਰਵਾਤ ਮੂਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਰ ਚਲੰਦਾਂ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥ ਰਾਮ ਕੱਥ ਕੁਨੰਦ ਰਾਸਿਰ ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂੜਾਕਰਾਵਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ . 11 ! J Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> pokcw1j060nu2jjo75u297tqjg3piz9 223326 223325 2026-06-24T07:04:19Z Navneetkaurbrar7 2578 223326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉ ॥ ਨਰਮ ਕਰਨੋਕਾਂ ਮੰਨਾਂ ਕਿਆਹੈ। ਮੂ ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਪਹਿ ॥ 11 ਰ ) ਪੀੜਾ) । ਹਰਇਕ। ਕਸ-ਨਾਮਪੁਰਸ ਰਾਮ ਦੀ। ਤਬੀਬੀ ਰਾਮਕੀਮੀਅ ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦ ਹਿ ਆਈ ਹੈ ਇਹਗੁਰ ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪਾ | ਪਰਸਨ ॥ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ ਟੋਕਰਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ) ਪੁਜਾ। ਤੂੰ ਨਾਮ ਕਬ। ਕੁਨੰ ਨਾਮ ਕਰਵਾ ਤੇ ਹੋ ਇਹੀ ਸਤੀਰਾਮਪੁਜਾ ਕਰਵਾਤ ਦੇ ਨਾਮਕਰਵਾਤ ਮੂਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਰ ਚਲੰਦਾਂ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥ ਰਾਮ ਕੱਥ ਕੁਨੰਦ ਰਾਸਿਰ ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂੜਾਕਰਾਵਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ . 11 ! J Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ny9hgjdd9uu6f02p5oqjic8w90tvubb 223329 223326 2026-06-24T10:05:23Z Navneetkaurbrar7 2578 223329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|ਮੂ:ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ॥ </br> ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ।।}} </br> ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪ ।। ਪਰਸਨ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਕੋ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ {{center|'''ਮੂ: ਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥''' </br> '''ਸ਼ਰ ਬੁਲਿੰਦਾ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥'''}} </br> ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਰ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾਕਰਾਵ ਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> lsbp0x3cq6y14bmv5v9o18341f41f7h 223330 223329 2026-06-24T10:06:16Z Navneetkaurbrar7 2578 223330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ:ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ॥''' </br> '''ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪ ।। ਪਰਸਨ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਕੋ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ {{center|'''ਮੂ: ਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥''' </br> '''ਸ਼ਰ ਬੁਲਿੰਦਾ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥'''}} </br> ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਰ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾਕਰਾਵ ਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> mj7u0kz3ub1f9tvn5mggp8v9l44ahnf 223331 223330 2026-06-24T10:06:36Z Navneetkaurbrar7 2578 223331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ:ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ॥''' </br> '''ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪ ।। ਪਰਸਨ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਕੋ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ {{center|'''ਮੂ: ਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥''' </br> '''ਸ਼ਰ ਬੁਲਿੰਦਾ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥'''}} </br> ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਰ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾਕਰਾਵ ਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> 83jm7ol839hftrwy3fte2e79zmy94on 223332 223331 2026-06-24T10:07:08Z Navneetkaurbrar7 2578 223332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ:ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ॥''' </br> '''ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪ ।। ਪਰਸਨ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਕੋ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ {{center|'''ਮੂ: ਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥''' </br> '''ਸ਼ਰ ਬੁਲਿੰਦਾ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥'''}} </br> ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਰ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾਕਰਾਵ ਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> 4ndo726kvd5w8lwfsms7iyb6u9k8n5z 223333 223332 2026-06-24T10:07:39Z Navneetkaurbrar7 2578 /* ਸੋਧਣਾ */ 223333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ:ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ॥''' </br> '''ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪ ।। ਪਰਸਨ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਕੋ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ {{center|'''ਮੂ: ਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥''' </br> '''ਸ਼ਰ ਬੁਲਿੰਦਾ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥'''}} </br> ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਰ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾਕਰਾਵ ਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> 8hvj65nyzshgfifw8jcw9xzymkk90nd 223334 223333 2026-06-24T10:08:47Z Navneetkaurbrar7 2578 223334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude> ਲੋਕਾਂ ਮੈ ਬਾਣੀ ਕਰ ਕੇ ॥ ੧॥ ਪ੍ਰਸਨ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੌਨ ਹੈ ਪੈਲਾ।। ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ: ਈਂ ਦਿਲੇ ਚੂ ਸੰਗ ਖੁਦ ਰਾ ਨਰਮ ਕੁਨ ॥'''}} ਟੀਕਾ- ਏ ਦਿਲ ਜੋ ਹੈ ਮਾਨਿੰਦ ਪ ਦੇ ਹੋਯਾ ੨ ॥ ਖੁਦਿਆਈਆਂ ਮੈਲਗਕੈ ਭਲਿਆਈਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸੋ ਇਸ ਆਪਣੇ ਦਿਲਕੇ ਭਾਈ ਨਰਮ ਕਰਨਾ ।ਭਾਵ ਜਬ ਨਰਮ ਹੋਗਾ ਤਬ ਬਿਚਾਰ ਮੈਂ ਲਗੇਗਾ ॥੨॥੪੯॥ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਲਖਨ ਕਹੀਏ ਜੀ ਉਤ੍ਰ ॥ </br> {{center|'''ਮੂ:ਮਾਇਨੀਏ ਨਰਮੀ ਗਰੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ॥''' </br> '''ਦਰਦ ਹਰ ਕਸਰਾ ਤਬੀਬੀ ਆਮਦਹਿ ।।'''}} </br> ਟੀਕਾ-ਅਰਥ ਨਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਏਹ ਹੈਂ ਜੋ ਰਿਦੇ ਮੇਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਵਣੀ ਏਹ ਨਰਮੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਨ ਗਰੀਬੀ ਧਾਰਨੇ ਸੇ ਕੌਨ ਸਾ ਲਾਭ ਹੋਤਾ ਹੈ ਉਦਰ ਹਰ ਇਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਹਕੀਮੀ ਆਈ ਹੈ ) ਭਾਵ ਈਰਖਾ ਬਖੀ ਲੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦੀ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹਰੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਹੈ ॥੨॥ਪ ।। ਪਰਸਨ ਐਸੇ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਸਦਾ ਪਰ ਮੱਸਰਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੈਂ ਅਰੁ ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਬਡਾ ਪੂਜਨੀਯ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਥੀ ਅਪਨੀ ਬਡਿਆਈ ਪੂਜਾ ਕੋ ਭੀ ਚਾਹੁਤੇ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪ੍ਰਤਖ ਤੋਂ ਸਭੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਦੇਖੀ ਦੇ ਹੈਂ ਉਤਰ ॥ {{center|'''ਮੂ: ਹਕ ਪ੍ਰਸਤਾਂ ਖੁਦ ਪਰੱਸਤੀ ਚੂੰ ਕੁਨੰਦ॥''' </br> '''ਸ਼ਰ ਬੁਲਿੰਦਾ ਮੈਲ ਪਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕੁਨੰਦ ॥'''}} </br> ਟੀਕਾ- ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੋ ਪੂਜਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਹੈਂ ਓਹੁ ਅਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਥਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੈਂ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਵਦੇ । ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁਢਾ ਜੀ ਕੀ ॥੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਰਸਾਂਤ-ਜੈਸੇ ਗਰਦਨ (ਫਰਾਜ) ਉਚੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਛਿਆ ਨੀਂਚਭਾਈ ਦੀ ਕਭੀ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਲਬ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਟੋਝ ਚੁਕਨੇ ਦੀ ਕਬੀ ਇਛਿਆ ਕਰਦੇ ਨਹੀ ॥ ਐਸੇ ਸਾਧਨ ਸਪੰਨ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਰ ਦੇ ਸਾਮਣੇ ਔ ਤਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਟਾਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾਕਰਾਵ ਣੀ ਰੂਪੀ ਨੀਚਤਾਈ </br><noinclude>Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org</noinclude> jmrjshgt88npsb2gyzjabbtnt2yfksj 250 72948 223336 221227 2026-06-24T10:11:51Z Navneetkaurbrar7 2578 223336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Navneetkaurbrar7" />{{rh|ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਟੀਕਾ|(੨੭)|ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ}}</noinclude>ਸੰਭਾਈ ਈਕ (20) ਦੀ ਇਛਿਆ ਕਬ ਕਰਦੇ ਹੈ ) ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਰਾਉਣੇ ਦੀ ਇਛਿਆਂ ਕਥਨੀ ਵਿਸ਼ਦੈ ਕਾ ਰੋਝਾ ਨਹੀ ਚਾਂਹੁਦੇ ਕਭੀ ਭੀ ॥੨॥੫੧॥ -ਆਪ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ ਕਿਉਂਜੋ ਆਪਨੀ ਪੂਜਾ ਚੁਕਣਾ ਹੈ ਇਸਤੇ ਸੋ ਸੰਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੂ, ਖੁਦ ਪਰਤੀ ਖੇਤਰਏ ਨਾਪਾਕ ਤੋ ॥ ਆਂ ਕਿ ਜ਼ਾ ਕਰਦਹਿਬ ਮੁਸ਼ਤੇ ਖਾ ਤੋ ॥ ਅਨਾਮਉਸਰੇ।ਜਾਂ ਨਾਮਜ ਗਾਂ। ਮੁਕੀ। ਟੀਕਾ—ਪੁਨਾ ਅਗੇ ਜਗਯਾਸੂਆਂ ਕੋ ਭੀ ਐਸੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਹੇਭਾਈ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਣੇ ਦੀ ਇਛਿਆ ਕਰਨੀ ਏ ਅਪਵਿਤ੍ਤਾ ਹੈ ਤੇਰੇ ਕੋ) ਭਾਵ ਗੁਰ ਪ੍ਰਮੇਸ ਸੇ ਏ ਇਛਿਆ ਬੇਮੁਖ ਕਰਨੇ ਵਾਲੀ ਹੈ ਇਸਤੋ॥ ੧॥ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਉਸ ਚੇਤਨ ਪਨੇ ਜਾਗਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇਰੇ ਛੋਟੇ ਜੇਹੇ ' ਤੁਛ ਸੀਰ ਮੈ ਭਾਵ ਖਾਸ਼ ਆਦੀ ਰੌਚਕ ਭਰ ਡੇਰੇ ਭੜਕ ਸਰੀਰਮੈ ਆਪਨੀਸਥਿਤੀ ਕਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਤੂੰ ਸਭ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰ ਰਹਿਆ ਹੈ ਖਾਨ ਪਾਨ ਆਦੀ ਅਤੇ ਹਰ ਜਾਗਾ ਤੂੰ ਆ ਪਾਵਦਾ ਹੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਛ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਤਾ ਇਸਵੈ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਨੇ ਦੀ ਇਛਿਆ ਤੂੰ ਨਾ ਕਰ ਇਸਤੋਂ ਹਟਾਕੈ ਗੁਰਮੇÔ ਪੂਜਾ ਕਰ ਅਰ ਸਭ ਤੌ ਕਰਾਇ॥੨॥ ੫੧ ॥ ਸਨ ਅਪਨੇ ਜੋ ਤੁਛ ਸ੍ਰੀ ਤਾਂ ਚਲਤ ਕਹਾ ਹੈ ਅਰ ਅਸਮਰਥ ਕਹਾ ਹੈ ਪੰਨਾ ਚੇਤਨ ਕੀ ਇਸਥਿ ਸ੍ਰੀਰ ਮੈ ਕਹੀ ਹੈ ਸੋ ਕੈਸੇ ਸੀਰ ਮੈਂ ਇਸਥਿਤੀ ਕਹੀ ਹੈ ਨਿਰਨਾ ਕਰ ਕ ਜੀਉ ॥ ਆਬੇ। ਜਾਸੂ ਸਰੀਰ (ਤੇਰਾ) । ) ਮਿਟੀ) ਅਨ ਜੇ) ਪੰਨ ) ( ਮੂ, ਜਿਸਮ ਤੋਂ ਅੱਜ ਬਾਦ ਖਾਕੋ ਆਤਿਸ਼ ਅਸਤ ਕੋਤ ਹੋ ਆਬੇ ਓ ਨਰ ਜਾਤਸ਼ ਅਸਤ ਿਗੁਰੂ ਕਿਨਕਾਣਾ ਓ ) ਅ ਨ ਚੇਤਰ) ਜਾਤਾ ਰਾਮਸਰੂਪ ਉਸਾ ਟੀਕਾ- ਰ ਤੇਰਾ ਕੁਛ ਰੌਚਕ ਪੌਣ ਮਿਟੀ ਅਗਨੀ ਜਲ ਚਾਰੋ ਓਤ ਸੋ ਬਨਾ ਹੂਆ ਹੈ) ਭਾਵ ਵਾਸਤਵਭੇ ਚਾਰੋ ਛਤ ਜਲ ਹੈਂ ॥੧॥ ( ਓ ) ਅਰ ਇਸ ਜਸ ਓਡਾਂ ਰਚਤ ਸੀਰ ਮੈ ਕਿਣਕਾਭਰ ( ਨੂਰ ) ਚੇਤਨ ( ਜਾਤਾ ਸਪ ਉਸ ਰਖਕ ਬਾਹਿਗੁਰੂ ਕਾ ਹੈ ॥੨॥ ੫੩ ॥ ਮੂਲ ॥ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਘਰ ਤੇਰਾ ਜੋ ਖਾਨੇ ਤੋਂ ਅੱਜ ਨੂਰ ਹਕ ਰੋਸ਼ਨ ਸ਼ੂਦਰ । ਯਕ ਗੁਲੇ ਬੂਈ ਕਨੁ ਗੁਲਸਨ ਸ਼ੂਦਹ ॥ ਏਕ। -ਫਲ ਕਰੂ ਨਾਮਨਿਕਾ ਜੈਹਮ ਵਾਲਸਰ।ਨਾਮਬਾਗ ਸੁਦਮੁਨਾ ਦੁਆ ਉਦਰ ਮੌ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> dyh27lym7yz9fux5vy6uvuwvv6itdle 250 72981 223307 221327 2026-06-23T16:32:54Z Jalseerat Aman 2446 223307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>years, as a Special Public Prosecutor for the purpose of conducting cases in that Court. {{center|<poem>Chapter-XVI OFFENCES AND PENALTIES</poem>}} '''89.''' Any person who contravenes any of the provisions of this Act, or of any rule made thereunder shall for first contravention be punishable with fine which may extend to ten thounsand rupees and for any subsequent contravention with fine which shall not be less than fifty thousand rupees but which may extend to five lakh rupees '''92.''' Whoever,- (a) intentionally insults or intimidates with intent to humiliate a person with disability in any place within public view; (b) assaults or uses force to any person with disability with intent to dishonour him or outrage the modesty of a woman with disability; (c) having the actual charge or control over a person with disability voluntarily or knowingly denies food or fluids to him or her; (d) being in a position to dominate the will of a child or woman with disability and uses that position to exploit her sexually; (e) voluntarily injures, damages or interferes with the use of any limb or sense or any supporting device of a person with disability; performs, conducts or directs any medical procedure to be performed on a woman with disability which leads to or is likely to lead to termination of pregnancy without her express consent except in cases where medical procedure for termination of pregnancy is done in severe cases of disability and with the<noinclude>{{rh||48}}</noinclude> c3oy70pg44n2axa3m996ckagtztvare 250 73174 223305 223099 2026-06-23T16:29:06Z Aman Arora PTL 1841 223305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਪਨਾਹ ਭੱਟੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ}}'''}} {{gap}}ਜ਼ੱਕਰੀਆ ਖਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪਨਾਹ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਭੱਟੀ ਸਿੱਧ ਡਾਕੂ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਤੇ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਬੜੀ ਧੁੰਮ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਲੋਕੀ ਏਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਭੈ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਤਕੜਾ ਜੱਥਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੱਧਬੱਧ ਹੋਕੇ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਹੀ ਕੀ, ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਹਾਕਮ ਤਕ ਉਸਨੂੰ, ਹਬ ਪਾਉਣੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਇੰਨਾਂ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਕਮ ਤਕ ਸ਼ਕਾਇਤ ਪੁੱਜੀ। ਮੁਖਬਰਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਧਾਰਨ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਫਸਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਡਰਕੇ ਜਾਂ ਹਾਰਕੇ ਮੁੜਿਆ, ਤਦ ਆਪਦੀ ਕਿਰਕਿਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਰੋਅਬ ਦਾਬ ਉੱਡ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਚੜ੍ਹ ਮਚੇਗੀ। ਇਹ ਗਲ ਸੁਣਕੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੜਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਪਨਾਹ ਦਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਾਸ ਟਾਕਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਏਸ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੜ ਗਏ। ਪਨਾਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।ਉਸ ਦੇ ਕੁਛ ਸਾਥੀ ਨੱਸ ਗਏ ਤੇ ਕੁਛ ਫੜੇ ਗਏ। ਦੇ {{center|'''{{larger|ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਖਰ}}'''}} {{gap}}ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਪਨਾਹ ਭੱਟੀ ਉਪਰ ਫਤਹ ਪਾਕੇ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸ ਵੇਲੇ ਸਖਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਿਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਅਤਿ ਕਸ਼ਟ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ੁਲਮ ਜੋ ੧੭੧੬ ਈ: ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ, ਐਸ ਵੇਲੇ ਅਪਣੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਨਿਰਪੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਕਤਾਂ ਬਾਬਤ ਇਹ ਗ੍ਯਾਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ:“ਸਰਕਾਰ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਦਬਾਉਣ ਉੱਪਰ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਈ। ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮਤੀ ਸਿਰਫ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਨੱਸ ਜਾਣ ਉੱਪਰ ਹੀ ਲੱਭਦੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਢੰਡੋਰਾ ਫਿਰਵਾ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜੋ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਏਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਨਾਮ ਦਰਜੇ ਬਦਰਜੇ ਮੁਕਰਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਸਿਖ ਦੇ ਕੇਸ ਕਟ ਲਿਆਵੇਗਾ ਉਸ ਲਈ ਇਨਾਮ ਕੰਬਲ ਤੇ ਬਿਸਤਾ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਸਿਖ ਦੀ ਸੂੰਹ ਦੱਸੇਗਾ ਉਸਨੂੰ ਦਸ ਰੁਪਏ ਮਿਲਣਗੇ। ਸਿਖ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ੫੦) ਰੁਪਏ ਮੁਕਰਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਦਾ ਘਰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨਨ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਗਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਸਿਖ ਨੂੰ ਸਿਰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਵੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ।*****ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ *******ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਘਟਣ ਲੱਗੀ। ਬੰਦੇ ਮਰਨ ਲੱਗੇ ਕੁਛ ਭੁੱਖ ਤੇਹ ਨਾਲ, Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 2i9v71j6ts4zid8xhf9e9z673otlvsd 250 73225 223192 2026-06-23T12:46:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{dhr|10em}}{{right|'''ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ'''}}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|10em}}{{right|'''ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ'''}}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> mh5ow5eyin8ozzp8mo75qso3h2wjxph 223193 223192 2026-06-23T12:47:19Z Harchand Bhinder 2624 223193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|15em}}{{right|{{xx-larger|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> dojnr9gp90494xi211hz3i6xu5mm4z1 223194 223193 2026-06-23T12:47:41Z Harchand Bhinder 2624 223194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|12em}}{{right|{{x-larger|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> q1pifgt2p05nxxcpaqzh94pqp1zhnus 223195 223194 2026-06-23T12:47:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 223195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|12em}}{{right|{{x-larger|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> ojfxocx9wfcpjdpiqz9g1osr4jjl24o 250 73226 223196 2026-06-23T12:54:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Block center|<poem>{{dhr|15em}}ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ:{{dhr|3em}} • ਆਤਿਸ਼ਪਾਰੇ • ਧੂੰਆਂ • ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ • ਚੁਗ਼ਦ • ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਖਾਤਮਾ • ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ • ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ • ਨਮਰੂਦ ਕੀ ਖ਼ੁਦਾਈ • ਯਜ਼ੀਦ • ਸੜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|15em}}ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ:{{dhr|3em}} • ਆਤਿਸ਼ਪਾਰੇ • ਧੂੰਆਂ • ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ • ਚੁਗ਼ਦ • ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਖਾਤਮਾ • ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ • ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ • ਨਮਰੂਦ ਕੀ ਖ਼ੁਦਾਈ • ਯਜ਼ੀਦ • ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ • ਬਗ਼ੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ • ਬੁਰਕੇ • ਫੁੰਦਨੇ • ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ • ਰਤੀ ਮਾਸਾ ਤੋਲਾ • ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> n1mntp0m4efl2qp654hfkfh85mzm0iu 223197 223196 2026-06-23T12:54:50Z Harchand Bhinder 2624 223197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|18em}}ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ:{{dhr|1em}} • ਆਤਿਸ਼ਪਾਰੇ • ਧੂੰਆਂ • ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ • ਚੁਗ਼ਦ • ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਖਾਤਮਾ • ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ • ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ • ਨਮਰੂਦ ਕੀ ਖ਼ੁਦਾਈ • ਯਜ਼ੀਦ • ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ • ਬਗ਼ੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ • ਬੁਰਕੇ • ਫੁੰਦਨੇ • ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ • ਰਤੀ ਮਾਸਾ ਤੋਲਾ • ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> qkh5xg2acjj8hg12va4carfstit0cqq 223198 223197 2026-06-23T12:55:45Z Harchand Bhinder 2624 223198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|14em}}ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ:{{dhr|0.5em}} • ਆਤਿਸ਼ਪਾਰੇ • ਧੂੰਆਂ • ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ • ਚੁਗ਼ਦ • ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਖਾਤਮਾ • ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ • ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ • ਨਮਰੂਦ ਕੀ ਖ਼ੁਦਾਈ • ਯਜ਼ੀਦ • ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ • ਬਗ਼ੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ • ਬੁਰਕੇ • ਫੁੰਦਨੇ • ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ • ਰਤੀ ਮਾਸਾ ਤੋਲਾ • ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> 5begr0w9dsxj1wqmmkg2x42gxjvbkkc 223199 223198 2026-06-23T12:56:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 223199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|14em}}ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ:{{dhr|0.25em}} • ਆਤਿਸ਼ਪਾਰੇ • ਧੂੰਆਂ • ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ • ਚੁਗ਼ਦ • ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦਾ ਖਾਤਮਾ • ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ • ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ • ਨਮਰੂਦ ਕੀ ਖ਼ੁਦਾਈ • ਯਜ਼ੀਦ • ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ • ਬਗ਼ੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ • ਬੁਰਕੇ • ਫੁੰਦਨੇ • ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ • ਰਤੀ ਮਾਸਾ ਤੋਲਾ • ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> dgszvstrx4rqx81nhuhytnaf017ppoz 250 73227 223200 2026-06-23T12:59:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " {{dhr|13em}}ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ{{dhr|13em}} ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 200 |cWidth = 150 |cHeight = 147 |oTop = 294 |oLeft = 203 |Location = center |Description = }} ਆਂਟਮ ਆਰਟ" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 223200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|13em}}ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ{{dhr|13em}} ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 200 |cWidth = 150 |cHeight = 147 |oTop = 294 |oLeft = 203 |Location = center |Description = }} ਆਂਟਮ ਆਰਟ<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> 89qnoaaduslwsn6cote7zp7wdd9c9el 223201 223200 2026-06-23T13:06:41Z Harchand Bhinder 2624 223201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|5em}}{{xx-larger|{{center|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}{{dhr|8em}} {{center|<poem>ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ</poem>}} {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 400 |cWidth = 250 |cHeight = 147 |oTop = 394 |oLeft = 73 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> o9u5t6skmpor2kn91f6n5osc3putwxc 223202 223201 2026-06-23T13:07:47Z Harchand Bhinder 2624 223202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|10em}}{{xx-larger|{{center|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}{{dhr|8em}} {{center|<poem>ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ</poem>}} {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 400 |cWidth = 250 |cHeight = 147 |oTop = 394 |oLeft = 73 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> gr94sy2m6sfd9u38itb2pzjsmox3rnp 223203 223202 2026-06-23T13:08:21Z Harchand Bhinder 2624 223203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|7em}}{{xx-larger|{{center|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}{{dhr|8em}} {{center|<poem>ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ</poem>}} {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 400 |cWidth = 250 |cHeight = 147 |oTop = 394 |oLeft = 73 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> 8sd7yehhbgip1mododjokzrgrz0vub7 223204 223203 2026-06-23T13:08:50Z Harchand Bhinder 2624 223204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|7em}}{{xx-larger|{{center|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}{{dhr|8em}} {{center|<poem>ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ</poem>}} {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 400 |cWidth = 250 |cHeight = 147 |oTop = 394 |oLeft = 73 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> qqmzv4pbnk5hs08fvx1uwz5otpjsabi 223205 223204 2026-06-23T13:09:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 223205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|7em}}{{xx-larger|{{center|ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}}}{{dhr|8em}} {{center|<poem>ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ</poem>}} {{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 3 |bSize = 400 |cWidth = 250 |cHeight = 147 |oTop = 394 |oLeft = 73 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> m152zidwfgdm0782fg7c9f13yy3211p 250 73228 223206 2026-06-23T13:11:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 223206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>{{dhr|7em}}Punjabi/Trandated/Short Stories al rights reserved @2023 Published by AUTUMN ART Virk Bagh Colony, Saifdipur, Near-Punjabi University Patiala-147002, Punjab, INDIA autumnartpublishers@gmail.com.Mob. 91158-72450 ISBN 978-93-94183-73-5 Printed & Bound in India Manto De Afsane by Saadat Hassan Manto Translated by Charan Gill charansinghgill@gmail.com Edited By Pawan Tibba pawan tibba@gmail.com</poem>}}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> pirmrwz0n26xvc9aqra53bsf5zensva 223207 223206 2026-06-23T13:20:08Z Harchand Bhinder 2624 223207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 4 |bSize = 350 |cWidth = 110 |cHeight = 130 |oTop = 184 |oLeft = 82 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>{{dhr|7em}}Punjabi/Trandated/Short Stories al rights reserved @2023 Published by AUTUMN ART Virk Bagh Colony, Saifdipur, Near-Punjabi University Patiala-147002, Punjab, INDIA autumnartpublishers@gmail.com.Mob. 91158-72450 ISBN 978-93-94183-73-5 Printed & Bound in India Manto De Afsane by Saadat Hassan Manto Translated by Charan Gill charansinghgill@gmail.com Edited By Pawan Tibba pawan tibba@gmail.com</poem>}}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> 9hjfj5noecfzutqm2u2cby39v6fyr5y 223208 223207 2026-06-23T13:21:47Z Harchand Bhinder 2624 223208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 4 |bSize = 550 |cWidth = 120 |cHeight = 130 |oTop = 184 |oLeft = 82 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>{{dhr|7em}}Punjabi/Trandated/Short Stories al rights reserved @2023 Published by AUTUMN ART Virk Bagh Colony, Saifdipur, Near-Punjabi University Patiala-147002, Punjab, INDIA autumnartpublishers@gmail.com.Mob. 91158-72450 ISBN 978-93-94183-73-5 Printed & Bound in India Manto De Afsane by Saadat Hassan Manto Translated by Charan Gill charansinghgill@gmail.com Edited By Pawan Tibba pawan tibba@gmail.com</poem>}}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> g4c3x5591xxkrqb4ak2vr9fw4d3xr3a 223209 223208 2026-06-23T13:26:56Z Harchand Bhinder 2624 223209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 4 |bSize = 850 |cWidth = 452 |cHeight = 494 |oTop = 595 |oLeft = 107 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> jkae9l45895cttityus7oz18gymk09a 223210 223209 2026-06-23T13:28:20Z Harchand Bhinder 2624 223210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 4 |bSize = 850 |cWidth = 452 |cHeight = 694 |oTop = 205 |oLeft = 107 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> 2p6khrpu4i9gt4hu8szufohwa9bkg0v 223211 223210 2026-06-23T13:29:56Z Harchand Bhinder 2624 223211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੰਟੋ_ਦੇ_ਅਫ਼ਸਾਨੇ_-_ਸਆਦਤ_ਹਸਨ_ਮੰਟੋ.pdf |Page = 4 |bSize = 550 |cWidth = 452 |cHeight = 694 |oTop = 205 |oLeft = 107 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}</noinclude> kadtay76ijwxbzn5ghlyuo1348l4yd7 250 73229 223258 2026-06-23T13:50:55Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 223258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{rh||[ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾਂ]|੩}} ਦਾ ਵਾਜਾ ਹੀ ਖਿੱਚਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਓਹ ਹਿੱਸੇ ਜਿੱਥੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਹੈ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਦੋਚਕ ਦਾ ਹੀ ਨਮੂਨਾ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਹੱਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭੀ ਸੜ੍ਹਾਂਦ ਛਡਦੇ ਹੋਏ ਗੰਦ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਭਲਾ ਏਹਨਾਂ ਮਜੂਰੀ ਪੇਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੀਹ ਚਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਬਾਹ ਸੱਕਣ ? {{gap}}ਦੁਆ ਕਾਰਣ ਜੋ ਏਸਤੋਂ ਭੀ ਵਧਕੇ ਹੈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਜਿਨਸਾਂ ਅੱਜ ਕੱਲ ਐਡੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪੇ ਖ਼ਰਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ। ਦੁੱਧ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਲਨ ਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜੀਉਣ ਦਾ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਉਮੈਦੋਂ ਟੱਪੀ ਹੋਈ ਇਕ ਅਜੇਹੀ ਨਿਆਮਤ ਹੈ ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਚੁਣਵੇਂ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹਾਰੀ ਸਾਰੀ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਤੋਂ ਜੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਞਾਣ ਹਨ, ਦਸੇ ਵਾਸਤੇ ਏਹ ਸੰਛੇਪ ਜੇਹਾ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਖੇਪ ਨਾਲ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਾਂਗੇ। {{gap}}ਹਰੇਕ ਸੱਭ੍ਯ ਦੇਸ ਅੱਜ ਕੱਲ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲੱਗਾ ਹੋਯਾ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਫ੍ਰਾਂਸ ਆਦਿਕ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ੨ ਮਨੁੱਖ<noinclude></noinclude> kmo4e7gsq0sboqogti9xmc6iaq894vl 250 73230 223303 2026-06-23T14:52:30Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 223303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{rh|੪|[ਬਾਲਕ ਪਾਲਣਾ]|}} ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਿਕਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੁਣ ਕੁਵਾਰੇ ਤੀਵੀਂ ਮਰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਦਾ ਖ੍ਯਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਫੇਰ ਭੀ ਅਚਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਹਰਕ ਆਦਮੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸਕੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾਰ ਬਣਨਾ ਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬੁੱਢੇ ੨ ਕੁਵਾਰੇ ਅਤੇ ਕੁਵਾ ਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਨੁਖ ਗਿਣਤਾਂ ਨੂੰ ਘਾਟਾ ਪੁਚਾਣ ਵਾਲਾ ਅਜੇਹਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੇ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਵੱਧ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਵਿਆਹੇ ਹੋਯਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਸਾਬ ਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਮਨੁਖ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੂਣੀ ਵਧਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜੇਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਘਾਟੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਬਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਕੰਗਾਲੀ, ਕਾਲ, ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਕੁਚਾਲ ਆਦਿਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਪਦਾ ਭੀ ਕੁਝ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਅਸਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਮਝਣ ਚਾਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਹਰ ਸਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਓਨੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ,ਤਾਂ ਦਸਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> blqh9det1q5j5isg7u61br1aajgrvwi