ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 11709 226625 141135 2026-07-17T07:09:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 226625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{center|ਤਤਕਰਾ}} {{TOC page listing||ਸਫ਼ਾ}} {{dtpl||ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵਲੋਂ|੮}} {{dtpl||ਡੱਡੂ ਜ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ (ਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੯}} {{dtpl||ਕੁਹਾੜੇ ਦਾ ਦਲੀਆ (ਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੭}} {{dtpl||ਸੁਰੰਗ - ਸਲੇਟੀ (ਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੯}} {{dtpl||ਕਿਸਾਨ - ਜਾਇਆ ਈਵਾਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚੁਦੋ - ਯੁਦੋ (ਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੨੫}} {{dtpl||ਅਨੋਖਾ ਮੁਕਦਮਾ (ਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੩੫}} {{dtpl||ਪੋਕਾਤੀ - ਰੋਰੋਸ਼ੇਕ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਰੀ- ਕਹਾਣੀ)|੩੯}} {{dtpl||ਭਲਾ ਤੇ ਬੁਰਾ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਰੀ -ਕਹਾਣੀ)|੫੨}} {{dtpl||ਬਘਿਆੜ, ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਬਿੱਲਾ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੬੦}} {{dtpl||ਜਟ ਨੇ ਆਕੜਖਾਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਕਿਵੇਂ ਖਾਧੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੬੪}} {{dtpl||ਜਾਦੂ ਦਾ ਚਿਤਾਰਾ (ਬੇਲੋਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੬੭}} {{dtpl||ਬਿੱਜੂ ਤੇ ਲੂੰਮੜੀ ਘੁਰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੭੧}} {{dtpl||ਵਾਸੀਲ ਨੇ ਅਜਗਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਰਾਇਆ (ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੭੫}} {{dtpl||ਪਿਲੀਪਕਾ (ਬੇਲੋਰੂਸੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੭੯}} {{dtpl||ਬੁੱਢਾ ਕੱਕਰ ਤੇ ਜਵਾਨ ਕੱਕਰ (ਲਿਥੂਆਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੮੪}} {{dtpl||ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਘੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ (ਲਤਵੀਅਨ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੮੮}} {{dtpl||ਕਰਨੀ ਦਾ ਫਲ (ਏਸਤੋਨੀਅਨ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੯੧}} {{dtpl||ਹੀਸੀ ਦਾ ਪੁੜ (ਕਰੇਲੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੯੪}} {{dtpl||ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਕਿਵੇਂ ਲਭਿਆ (ਮੋਲਦਾਵੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੯੯}} {{dtpl||ਨਿਆਜ਼ -ਬੋ ਫ਼ੇਤ ਫ਼ਰੂਮੋਸ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭੈਣ, ਇਲਾਨਾ ਕਸਿਨਜ਼ਾਨਾ (ਮੋਲਦਾਵੀ ਪਰੀ-ਕਹਾਣੀ)|੧੦੨}} {{dtpl||ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਰਨਿਆ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਬੜੀ ਸਿਆਣੀ ਸੀ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੧੮}} {{dtpl||ਭੌਂਦੂ ਸ਼ੈਦੁੱਲਾ (ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੨੩}} {{dtpl||ਜ਼ਾਰ ਤੇ ਜੁਲਾਹਾ (ਅਰਮੇਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੨੭}} {{dhr|2em}}<noinclude></noinclude> 6uegv13vymmie0wnoeuv25e8v0okdy7 250 22205 226481 53312 2026-07-16T23:46:44Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 226481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੪੬}}</noinclude>ਹੋਤਉ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਜੋਤਿ ਆਪੇ ਨਿਰੰਕਾਰੁ॥ ਵਰਨੁ ਭੇਖੁ ਅਸਰੂਪੁ ਸੁ ਏਕੋ ਏਕੋ ਸਬਦੁ ਵਿਡਾਣੀ॥ ਸਾਚ ਬਿਨਾ ਸੂਚਾ ਕੋ ਨਾਹੀ ਨਾਨਕ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ॥੬੭॥ ਕਿਤੁ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਜਗੁ ਉਪਜੈ ਪੁਰਖਾ ਕਿਤੁ ਕਿਤੁ ਦੁਖਿ ਬਿਨਸਿ ਜਾਈ॥ ਹਉਮੈ ਵਿਚਿ ਜਗੁ ਉਪਜੈ ਪੁਰਖਾ ਨਾਮਿ ਵਿਸਰਿਐ ਦੁਖੁ ਪਾਈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਸੁ ਗਿਆਨੁ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੈ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਨਿਰਮਲ ਬਾਣੀ ਸਾਚੈ ਰਹੈ ਸਮਾਏ॥ ਨਾਮੇ ਨਾਮਿ ਰਹੈ ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਚੁ ਰਖਿਆ ਉਰਿ ਧਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਜੋਗੁ ਕਦੇ ਨ ਹੋਵੈ ਦੇਖਹੁ ਰਿਦੈ ਬੀਚਾਰੇ॥੬੮॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚੁ ਸਬਦੁ ਬੀਚਾਰੈ ਕੋਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਚੁ ਬਾਣੀ ਪਰਗਟੁ ਹੋਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਨੁ ਭੀਜੈ ਵਿਰਲਾ ਬੂਝੈ ਕੋਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਹੋਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜੋਗੀ ਜੁਗਤਿ ਪਛਾਣੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ॥੬੯॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵੇ ਜੋਗੁ ਨ ਹੋਈ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਭੇਟੇ ਮੁਕਤਿ ਨ ਕੋਈ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਭੇਟੇ ਨਾਮੁ ਪਾਇਆ ਨ ਜਾਇ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਭੇਟੇ ਮਹਾ ਦੁਖੁ ਪਾਇ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਭੇਟੇ ਮਹਾ ਗਰਬਿ ਗੁਬਾਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਮੁਆ ਜਨਮੁ ਹਾਰਿ॥੭੦॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਨੁ ਜੀਤਾ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚੁ ਰਖਿਆ ਉਰ ਧਾਰਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਗੁ ਜੀਤਾ ਜਮਕਾਲੁ ਮਾਰਿ ਬਿਦਾਰਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਦਰਗਹ ਨ ਆਵੈ ਹਾਰਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ ਸੋੁ ਜਾਣੈ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੈ॥੭੧॥ ਸਬਦੈ ਕਾ ਨਿਬੇੜਾ ਸੁਣਿ ਤੂ ਅਉਧੂ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਜੋਗੁ ਨ ਹੋਈ॥ ਨਾਮੇ ਰਾਤੇ ਅਨਦਿਨੁ ਮਾਤੇ ਨਾਮੈ ਤੇ ਸੁਖੁ ਹੋਈ॥ ਨਾਮੈ ਹੀ ਤੇ ਸਭੁ ਪਰਗਟ ਹੋਵੈ ਨਾਮੇ ਸੋਝੀ ਪਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਭੇਖ ਕਰਹਿ ਬਹੁਤੇਰੇ ਸਚੈ ਆਪਿ ਖੁਆਈ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਨਾਮੁ ਪਾਈਐ ਅਉਧੂ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਤਾ ਹੋਈ॥ ਕਰਿ ਬੀਚਾਰੁ ਮਨਿ ਦੇਖਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ॥੭੨॥ ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਤੂਹੈ ਜਾਣਹਿ ਕਿਆ ਕੋ ਆਖਿ ਵਖਾਣੈ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਗੁਪਤਾ ਆਪੇ ਪਰਗਟੁ ਆਪੇ ਸਭਿ ਰੰਗ ਮਾਣੈ॥ ਸਾਧਿਕ ਸਿਧ ਗੁਰੂ ਬਹੁ ਚੇਲੇ ਖੋਜਤ ਫਿਰਹਿ ਫੁਰਮਾਣੈ॥ ਮਾਗਹਿ ਨਾਮੁ ਪਾਇ ਇਹ ਭਿਖਿਆ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਕਉ ਕੁਰਬਾਣੈ॥ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭਿ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੋਝੀ ਹੋਈ॥ ਨਾਨਕ ਸਭਿ ਜੁਗ ਆਪੇ ਵਰਤੈ ਦੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥੭੩॥੧॥<noinclude></noinclude> 0az46iuxp8ez796oj6o2ltl4hxhnri9 250 22210 226482 53317 2026-07-16T23:58:08Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 226482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੪੭}}</noinclude>{{center|ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੩॥ ਜੋਧੈ ਵੀਰੈ ਪੂਰਬਾਣੀ ਕੀ ਧੁਨੀ॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਹਜੈ ਦਾ ਖੇਤੁ ਹੈ ਜਿਸ ਨੋ ਲਾਏ ਭਾਉ॥ ਨਾਉ ਬੀਜੇ ਨਾਉ ਉਗਵੈ ਨਾਮੇ ਰਹੈ ਸਮਾਇ॥ ਹਉਮੈ ਏਹੋ ਬੀਜੁ ਹੈ ਸਹਸਾ ਗਇਆ ਵਿਲਾਇ॥ ਨਾ ਕਿਛੁ ਬੀਜੇ ਨ ਉਗਵੈ ਜੋ ਬਖਸੇ ਸੋ ਖਾਇ॥ ਅੰਭੈ ਸੇਤੀ ਅੰਭੁ ਰਲਿਆ ਬਹੁੜਿ ਨ ਨਿਕਸਿਆ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਚਲਤੁ ਹੈ ਵੇਖਹੁ ਲੋਕਾ ਆਇ॥ ਲੋਕੁ ਕਿ ਵੇਖੈ ਬਪੁੜਾ ਜਿਸ ਨੋ ਸੋਝੀ ਨਾਹਿ॥ ਜਿਸੁ ਵੇਖਾਲੇ ਸੋ ਵੇਖੈ ਜਿਸੁ ਵਸਿਆ ਮਨ ਮਾਹਿ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਮਨਮੁਖੁ ਦੁਖ ਕਾ ਖੇਤੁ ਹੈ ਦੁਖੁ ਬੀਜੇ ਦੁਖੁ ਖਾਇ॥ ਦੁਖ ਵਿਚਿ ਜੰਮੈ ਦੁਖਿ ਮਰੈ ਹਉਮੈ ਕਰਤ ਵਿਹਾਇ॥ ਆਵਣੁ ਜਾਣੁ ਨ ਸੁਝਈ ਅੰਧਾ ਅੰਧੁ ਕਮਾਇ॥ ਜੋ ਦੇਵੈ ਤਿਸੈ ਨ ਜਾਣਈ ਦਿਤੇ ਕਉ ਲਪਟਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਕਮਾਵਣਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕਰਣਾ ਜਾਇ॥੨॥ ਮਃ ੩॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਜਿਸ ਨੋ ਆਪੇ ਮੇਲੇ ਸੋਇ॥ ਸੁਖੈ ਏਹੁ ਬਿਬੇਕੁ ਹੈ ਅੰਤਰੁ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਇ॥ ਅਗਿਆਨ ਕਾ ਭ੍ਰਮੁ ਕਟੀਐ ਗਿਆਨੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਏਕੋ ਨਦਰੀ ਆਇਆ ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਸੋਇ॥੩॥ ਪਉੜੀ॥ ਸਚੈ ਤਖਤੁ ਰਚਾਇਆ ਬੈਸਣ ਕਉ ਜਾਂਈ॥ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਆਪੇ ਆਪਿ ਹੈ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਸੁਣਾਈ॥ ਆਪੇ ਕੁਦਰਤਿ ਸਾਜੀਅਨੁ ਕਰਿ ਮਹਲ ਸਰਾਈ॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਚਾਨਣੇ ਪੂਰੀ ਬਣਤ ਬਣਾਈ॥ ਆਪੇ ਵੇਖੈ ਸੁਣੇ ਆਪਿ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਧਿਆਈ॥੧॥ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹ ਤੂ ਸਚੀ ਨਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਲੋਕੁ॥ ਕਬੀਰ ਮਹਿਦੀ ਕਰਿ ਕੈ ਘਾਲਿਆ ਆਪੁ ਪੀਸਾਇ ਪੀਸਾਇ॥ ਤੈ ਸਹ ਬਾਤ ਨ ਪੁਛੀਆ ਕਬਹੂ ਨ ਲਾਈ ਪਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਨਾਨਕ ਮਹਿਦੀ ਕਰਿ ਕੈ ਰਖਿਆ ਸੋ ਸਹੁ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ॥ ਆਪੇ ਪੀਸੈ ਆਪੇ ਘਸੈ ਆਪੇ ਹੀ ਲਾਇ ਲਏਇ॥ ਇਹੁ ਪਿਰਮ ਪਿਆਲਾ ਖਸਮ ਕਾ ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਵੇਕੀ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਈਅਨੁ ਸਭੁ ਹੁਕਮਿ ਆਵੈ ਜਾਇ ਸਮਾਹੀ॥ ਆਪੇ ਵੇਖਿ ਵਿਗਸਦਾ ਦੂਜਾ ਕੋ ਨਾਹੀ॥ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਰਖੁ ਤੂ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਬੁਝਾਹੀ॥ ਸਭਨਾ ਤੇਰਾ ਜੋਰੁ ਹੈ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਚਲਾਹੀ॥ ਤੁਧੁ ਜੇਵਡੁ ਮੈ ਨਾਹਿ ਕੋ ਕਿਸੁ ਆਖਿ ਸੁਣਾਈ॥੨॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਭਰਮਿ<noinclude></noinclude> idnq9wgjxcheb4eovzvab9ek0qhrc29 250 53529 226477 225019 2026-07-16T16:28:20Z Jagdish Papra 2490 226477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪੰਚਮੋ ਤੰਤ੍ਰ|੨੬੫}} {{rule}}</noinclude>ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਈ ਏਹ ਧਰਮ ਹੈ ਤਦ ਚੌਥੇ ਨੇ ਪੁਸਤਕ, ਖੋਲਕੇ ਏਹ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ:— <poem>{{gap}}ਪਿਆਰੀ ਵਸਤੁ ਧਰਮ ਸੇ ਮੇਲ ਦੇਹ ਕਹੂੰ ਦੇਰ॥ ੪੨॥</poem> {{gap}} ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਗਧੇ ਨੂੰ ਉਠ ਦੇ ਗਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਾਕੇ ਧੋਬੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਨਾਯਾ॥ {{gap}}ਤਦ ਓਹ ਧੋਬੀ ਉਨਾਂ ਮੂਰਖ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਸੋਟਾ ਲੈਕੇ ਆਯਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਓਹ ਨੱਸ ਗਏ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇਖੀ ਉਸ ਵਿਖੇ ਇਕ ਛਿਛਰੇ ਦੇ ਪਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤੁਰਦਿਆਂ ਦੇਖਕੇ ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਯਹਿ ਜੋ ਆਵਤ ਪਤ੍ਰ ਇਤ ਹਮਕੋ ਤਾਰੇ ਠੀਕ।</poem> {{gap}}ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਇਕ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਜਿਉਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤਿਵੇਂ ਰੁੜ੍ਹ ਚਲਿਆ। ਤਦ ਦੂਜੇ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੇਸ ਫੜ ਲਏ ਤੇ ਏਹ ਸਲੋਕ ਕਿਹਾ:— <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਰਬ ਨਾਸ ਲਖ ਬੁੱਧਜਨ ਆਧੇ ਕੋ ਤਜ ਦੇਤ। ਆਧੇ ਸੇ ਕਾਰਜ ਕਰਤ ਸਰਬ ਠਾਸ ਦੁਖ ਹੇਤ।</poem> {{gap}}ਏਹ ਕਹਿਕੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ ਜਾਂਦੇ ੨ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਧਾਮਾ ਆਖਿਆ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਘਿਉ ਖੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲੇ ਹੋਏ ਸੂਤ ਲਡੂ ਦਿੱਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ:— {{center|{{larger|'''ਦੀਰਯ ਸੂਤ੍ਰੀ ਨਾਸ ਹੁਇ'''}}}} {{gap}}ਇਤਨੀ ਕਹਿਕੇ ਓਹ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਗਿਆ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੰਡੇ ਦਿੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ:— {{center|ਅਤਿ ਵਿਸਤਾਰ ਸਮੇਤ ਜੋ ਸੋ ਭੀ ਨਾਸ ਕਰਾਤ॥}} {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਕਹਿਕੇ ਓਹ ਬੀ ਚਲਆ ਗਿਆ। ਤੀਸਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇ ਵੜੇ ਖਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਤਦ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ:— {{center|ਛਿਦੋ ਮੇਂ ਬਹੁ ਦੁਖ ਹੈਂ॥}} {{gap}}ਇਹ ਬਾਤ ਕਹਿਕੇ ਉਸਨੇ ਭੀ ਭੋਜਨ ਵੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ<noinclude></noinclude> n1vzvutugi43p2v97fxf50usdnjo1sw 250 53530 226478 225020 2026-07-16T16:36:17Z Jagdish Papra 2490 226478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੬੬|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਪ੍ਰਕਾਰ ਓਹ ਤਿੰਨੇ ਪੰਡਿਤ ਭੁੱਖੇ ਤਿਹਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਂਸੀ ਕਰਕੇ ਅਪਨੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਇਹ ਹਾਲ ਸੁਨਾਕੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਨਦਾ ਹੋਯਾ ਮੇਰੇ ਕਹਿਨੇ ਕਰਕੇ ਮਨਹ ਕੀਤਾ ਹੋਯਾ ਬੀ ਨਾ ਰਿਹੋਂ ਤੇ ਇਸ ਹਾਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੋਂ ਇੱਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸਬ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਨ ਮੇਂ ਚਤੁਰ ਜੋ ਲਖੇ ਨ ਲੋਕਾਚਾਰ। ਹਾਂਸੀ ਪਾਵਤ ਜਗਤ ਮੇਂ ਜਿਮ ਪੰਡਿਤ ਥੇ ਚਾਰ॥ ੪੩॥</poem> ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਚਕ੍ਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਦੇਖ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਬਹੁ ਬੁੱਧੀ ਭੀ ਨਾਸ ਹੈ ਭਏ ਦੈਵ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ। ਅਲਪ ਬੁੱਧ ਜਨ ਸੁਖ ਲਹੈ ਕੁਲ ਮੇਂ ਵਿਧਿ ਅਨੁਕੂਲ॥੪8</poem> ਹੋਰ ਸੁਨ:- <poem> ਦੋਹਰਾ॥ ਬਿਨ ਰੱਖਿਆ ਬਨ ਮੇਂ ਬਚੇ ਈਸ਼ਵਰ ਰਾਖੇ ਜਾਸ॥ ਰੱਖਿਆ ਕੀਨੇ ਘਰ ਬਿਖੇ ਮਰੇ ਬਿਨਾ ਉਸ ਆਸ (੪੫|</poem> <poem> ਤਬਾ-ਦੋਹਰਾ॥ ਸੌ ਬੁੱਧੀ ਸਿਰ ਮੈਂ ਧਰਾ ਲਟਕਿਓ ਬੁੱਧਿ ਹਜਾਰ। ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਇਕ ਬੁੱਧ ਮੈਂ ਜਲ ਮੇਂ ਕਰੋਂ ਬਿਹਾਰ॥੪੬॥</poem> {{gap}} ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:- ੬ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਤਲਾ ਵਿਖੇ ਸੌ ਬੁੱਧਿ ਅਤੇ ਹਜਾਰ ਬੁੱਧਿ ਦੋ ਮੱਛ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਧਿ ਵਾਲਾ ਡੱਡੂ ਮਿਤ੍ਰ ਬਨ ਗਿਆ ਓਹ ਤਿੰਨੇ ਜਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਤੀਕੂੰ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਕੇ ਫੇਰ ਪਾਨੀ ਵਿਖੇ ਜਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੋ ਓਹ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਵਰ, ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਆਉਂਦੇ ਸੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਧਯਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਓਹ ਤਲਾ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਇਸ ਤਲਾ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਮੱਛ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਨੀ ਭੀ ਥੋੜਾ ਹੈ ਸੋ ਕਲ ਇੱਥੇ ਆਵਾਂਗੇ, ਏਹ ਕਹਿਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ॥ ਇਸ ਝਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਮੱਛ ਆਪਸ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਡੱਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਸੁਨਿਆ ਹੈ ਜੋ ਝੀਵਰ ਕੀ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਇਸਲਈ ਆਪ ਦੱਸੋ ਜੋ ਹੁਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ<noinclude></noinclude> kvz25e1h57ocfhoe7tpwlpctqqh3vf4 250 53531 226479 225021 2026-07-16T16:42:26Z Jagdish Papra 2490 226479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪੰਚਮੋ ਤੰਤ੍ਰ|੨੬੭}}</noinclude>ਹੈ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਥਵਾ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਹਜਾਰ ਬੁੱਧਿ ਬੋਲਿਆ ਹੇ ਪੁਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ ਕਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਨ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰਨਾ ਜੋਗ ਹੈ ਇਸ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ- <poem>ਦੋਹਰਾ।। ਸਰਪੋਂ ਅਰ ਦੁਰਜਨੋਂ ਕਾ ਹਿਤ ਨਹਿ ਹੋਵਤ ਸਿੱਧ! ਤਾਂਤੇ ਇਹ ਜਗ ਬਸਤ ਹੈ ਬਾਤ ਯਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ।।੪੭॥</poem> {{gap}}ਕੀ ਜਾਨੀਏ ਓਹ ਆਉਨ ਯਾ ਨਾ ਆਉਨ, ਜੇਕਰ ਓਹ ਆਉਨਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਨੀ ਬੁੱਧਿ ਨਾਲ ਬਚਾ ਲਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਦਾ ਤਰਨਾ ਜਾਨਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਕੇ ਸੌ ਬੁੱਧਿ ਬੋਲਿਆ ਅਪਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅ੫ ਹਜ਼ਾਰ ਬੁੱਧਿ ਹੋ ਇਸੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੀ ਬੁੱਧ ਤੇ ਕਠਨ ਕੋਊ ਨਹਿ ਬਾਤ॥ ਬੁੱਧ ਯੁਕਤ ਚਾਨਿਕ੍ਯ ਨੇ ਨੰਦ ਕੀਏ ਨੌਂ ਘਾਤ॥੪੮॥ ਤਬਾ --ਜਹਾਂ ਪਵਨ, ਜਾਵੇ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜ ਕਿਰਨ ਨ ਜਾਤ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕੀ ਬੁੱਧ ਤਹ ਜਾਇ ਘੁਸਤ ਹੈ ਭ੍ਰਾਤ॥੪੯॥</poem> {{gap}}ਸੋ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਨਕੇ ਪਿਉ ਦਾਦੇ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸੱਕੀਦਾ, ਕਿਹਾ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਐਸਾ ਸੁਖ ਨਹਿ ਸ੍ਵਰਗ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਮਿਲੇ ਬਹੁ ਭੋਗ। ਜਨਮ ਭੂਮਿ ਕੁਤਸਿਤ ਬਿਖੇ ਜੈਸਾ ਪਾਵੇ ਲੋਗ॥੫੦॥</poem> {{gap}}ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਬੀ ਨਹੀਂ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਡਰ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹਜਾਰ ਬੁੱਧਿ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਨ ਡੱਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੁੱਧਿ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਤੀਮੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਤਲਾ ਵਿਖੇ ਚਲਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਓਹ ਡੱਡੂ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੂਜੇ ਤਲਾ ਵਿਖੇ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਤੜਕੇ ਹੀ ਝੀਵਰਾਂ ਨੇ ਆਕੇ ਉਸ ਤਲਾ ਵਿਖੇ ਜਾਲ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੱਛ ਕੱਛ ਡੱਡੂ ਆਦਿ ਪਕੜ ਲਏ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਤੀਕੂੰ ਤਾਂ ਹਜਾਰ ਬੁੱਧਿ ਤੇ ਸੌ ਬੁੱਧਿ ਇੱਧਰ ਉਧਰ ਡਰਦੇ ਲੁਕਦੇ ਫਿਰੇ ਪਰ ਆਖਰ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਝੀਵਰ ਭੀ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਆਪਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਇੱਕ ਝਵਰ ਨੇ ਸੌ ਬੁੱਧਿ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਤੇ ਧਰ<noinclude></noinclude> 21kl126jwnuh42z74sxdqlwr6854xe7 250 53532 226480 225022 2026-07-16T16:46:11Z Jagdish Papra 2490 226480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੬੮|ਪੰਚ ਤੰਤ੍ਰ|}}</noinclude>ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਜਾਰ ਬੁੱਧਿ ਨੂੰ ਲਟਕਾ ਕੇ ਲੈ ਤੁਰਿਆ, ਤਦ ਬਾਉਲੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਡੱਡੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਅਪਨੀ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ ਪਿਆਰੀ ਦੇਖ:− <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਸੌ ਬੁਧਿ ਸਿਰ ਪੈ ਧਰਾ ਲਟਕਿਯੋ ਬੁਧ ਹਜਾਰ॥ ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਇਕ ਬੁੱਧ ਮੇਂ ਜਲ ਮੇਂ ਕਰੋਂ ਬਿਹਾਰ॥</poem> {{gap}}ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਧਿ ਭੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ॥ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਵੇਂ ਏਹ ਬਾਤ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਬੀ ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਬਚਨ ਮੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਕੀ ਕਰੀਏ ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹਟਾਯਾ ਹੋਯਾ ਬੀ ਨਾ ਹਟਿਯੋਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਵਿਦਯਾ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਤੈਨੂੰ ਕਦ ਟਿਕਨ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਪਰ, ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ:- <poem>ਦੋਹਰਾ॥ ਹੇ ਮਾਤੁਲ ਮਮ ਬਚਨ ਭਜ ਸੁੰਦਰ ਗਾਇਨ ਕੀਨ॥ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਬਾਂਧੀ ਮਨੀ ਗਲ ਮੇਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਬੀਨ॥੫੧</poem> {{gap}}ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆਂ ਏਹ ਬਾਤ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਸੁਨ:− {{gap}}॥੭ ਕਥਾ॥ ਕਿਸੇ ਜਗਾਂ ਪਰ ਮਸਤਿਆ ਹੋਯਾ ਖੋਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਓਹ ਸਦਾ ਧੋਬੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਟਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਚਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੜਕੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ, ਆਪੇ ਹੀ ਧੋਬੀ ਦੇ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਧੋਬੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰੱਸਾਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ ਸੀ॥ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਨ ਬਿਖੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਖੋਤੇ ਦੀ ਮਿੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਗਿਦੜ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ॥ ਓਹ ਖੋਤਾ ਮਸਤਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਵਾੜ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਖਖੜੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਖੇ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਰੋਜ ਖੀਰੇ ਖਾ ਕੇਓਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਮਸਤੇ ਹੋਏ ਖੋਤੇ ਨੇ ਗਿਦੜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਭਾਨਜੇ ਦੇਖ ਕਿਆ ਸੋਹਨੀ ਰਾਤ ਹੈ ਸੋ ਤੂੰ ਦੱਸ ਜੇ ਮੈਂ ਕਿਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਇਹ ਸੁਨ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੇ ਮਾਮੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਬੇ ਮਤਲਬੀ ਬਾਤ ਨਾਲ ਕੀ ਪਰੋਜਨ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ ਸੋ ਚੋਰ ਅਤੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਇੱਸੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਬੀ ਹੈ ਯਥਾ:− ਦੋਹਰਾ॥ ਖਾਸੀ ਨਿੰਦ੍ਰਾਾ ਯੁਤ ਜੋਊ ਚੋਰੀ ਕਰੇ ਨ ਮੀਤ॥<noinclude></noinclude> dxb4luhc6l444magopme6u0x96wgb1a 250 64554 226583 189163 2026-07-17T06:20:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(14)}}</noinclude>ਸਾਈਂ॥ ਖਿਦੋ ਖੇਡਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਥੱਕਨ ਕੋਈ ਗੁੱਠ ਨੂੰ ਬੈਠਦੀ ਮੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਚੱਲ ਨੀ ਚੱਲ ਭੈੜੀ ਫੇਰ ਖੇਡਾਂਗੇ ਆਨ ਕੇ ਕੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਬੈਠ ਨੀ ਬੈਠ ਬੌਰੀ ਮਤ ਕਰ ਪਈ ਕੱਲ ਕੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਲਾਹਿ ਕੇ ਕੱਪੜਾ ਸਿਰੇ ਵਾਲਾ ਨੰਗੀ ਹੋਇ ਦਖਾਂਵਦੀ ਛੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਆਨ ਕੇ ਪਕੜ ਪੱਖਾ ਅਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੂੰ ਝੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਬੱਸ ਕਰ ਝੱਲੀਏ ਨੀ ਤੈਨੂੰ ਵੱਗ ਗਿਆ ਕੋਈ ਝੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਮੱਝ ਬਨੇ ਕੋਈ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਚੂਰੀ ਕੁੱਟ ਲੈ ਜਾਂਵਦੀ ਝੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਸਾਂਗ ਲਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪੌਨ ਹੱਸਦਿਆਂ ਪੇਟ ਮੇਂ ਵੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਇੱਕ ਨੱਕ ਝੜਾਇਕੈ ਕਰਨ ਗੱਲਾਂ ਰੱਖ ਉਂਗਲੀ ਨੂੰ ਉਤੇ ਗੱਲ੍ਹ ਸਾਈਂ॥ ਇੱਕ ਮਾਰ,ਪਥੱਲੜੂ ਬੈਠ ਜਾਵਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਜੀਆਨ ਹੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਇੱਕ ਜੱਟ ਬਨੇ ਇੱਕ ਬਨੇ ਜੱਟੀ ਇੱਕ ਬੈਲ ਬਨ ਵਾਂਹਦੀਆਂ ਹੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਇੱਕ ਮਾਰ ਕੇ ਬੋਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਗੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਚੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਇਕ ਦੇਨ ਤਾਨੇ ਪੱਈਆਂ ਕਰਨ ਨਖ਼ਰੇ ਇੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨਿਆਂ ਝੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਇਕ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨਿੱਜ ਏਥੇ ਗਈਆਂ ਨਾਲ ਪਲੂਤਿਆਂ ਬੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਘੋੜਾ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਵਾਰ ਹੋਏ ਮਾਰ ਅੱਡੀਆਂ ਪਾਨ ਭੂਚੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਨ ਜਮਾ ਜਿਵੇਂ ਹੋਨ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਦੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਚਲੋ ਹੁਨ ਬੱਸ ਕਰੋ ਫੇਰ ਆਵਾਂਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ<noinclude></noinclude> o4jcl2r1pxmn7ynj14n8hziynqdjcp4 250 64555 226584 189164 2026-07-17T06:20:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(15)}}</noinclude>ਰੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਅਸਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਚੰਗੇ ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਨੇ ਬਡਾ ਸਵੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਸ਼ੀਰੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਸ ਕਰੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੋਇ ਰਹੀ ਭਲ ਭੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਤ੍ਰੈ ਸੈ ਸੱਠ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹੇ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਚੰਦ ਸੱਕਲ ਸਾਈਂ॥ ਜੋਬਨ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਅਕਲਾਂ ਦੀ ਉਡ ਜਾਂਵਦੀ ਹੋਸ਼ ਅੱਕਲ ਸਾਈਂ॥ ਸੂਰਤ ਪਰੀ ਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਆਸ਼ਕ ਹੋਂਵਦੇ ਦੇਖਕੇ ਅੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਸੱਈਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਕਰੇ ਚੋਜ ਬਾਂਕੇ ਕੋਈ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਕ ਪੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਚੋਰ ਬਨੇ ਠਾਨੇਦਾਰ ਕੋਈ ਮਾਰ ਕੋਟੜੇ ਲਾਂਹਦੀਆਂ ਖੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਦੌੜ ਚੜੇ ਪੌੜਸਾਂਗ ਉਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਵੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਬਨੇ ਸੱਸੀ ਕੋਈ ਬਨੇ ਪੁੰਨੂੰ ਅਤੇ ਵੈਨ ਪਾਏ ਵਿੱਚ ਥੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਸਭ ਜਹਾਨ ਕੂੜਾ ਇੱਕੋ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਅਟੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਹੋਇ ਨੰਗੀ ਸਿਰ ਪੈਰ ਤਾਈਂ ਬੈਠ ਜਾਂਵਦੀ ਹੋਇ ਅਚੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਆਓ ਨੀ ਸ਼ਰਮ ਕਰੋ ਕਿਹਾ ਘੱਤਿਆ ਤੁਸਾਂ ਖਲੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਸ਼ੀਰੀਂ ਹੈ ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਜੈਂਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਸਭ ਸੁਖ਼ੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਰੱਬ ਆਨ ਸਬਬ ਬਨਾਂਵਦਾ ਈ ਸੱਭੋ ਹੋਇ ਜਾਂਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕੋਈ ਕੰਮਲੀ ਪਹਿਨ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਵੇ ਕਰੇ ਕਮਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਮੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਸ਼ੀਰੀਂ ਸੱਦ ਸੱਈਆਂ ਦਿਨੇਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਰਾਤੀ ਦੇਂਵਦੀ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਸਭ ਦੇਖਕੇ ਹੋਨ ਰਾਜ਼ੀ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇਖਕੇ ਜੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਕੋ<noinclude></noinclude> ddbygjbflhirj9qxv4kfv7ngl2wcpol 250 64556 226585 189252 2026-07-17T06:20:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(16)}}</noinclude>ਧੀਮਾ ਪਿਆਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਦੇਖਿਆਂ ਜਾਂਵਦੇ ਜੱਲ ਸਾਈਂ॥੧੦॥ {{center|ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਗੁਡੀ ਗੁਡੇ ਦਾ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੇ}} ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਜਾਂ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਅੰਦਰ ਹੋਈਆਂ ਸੱਭ ਇੱਕਠੀਆਂ ਆਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਦੇਖ ਦੇਖਕੇ ਹੋਨ ਨਿਹਾਲ ਪੱਈਆਂ ਸੱਭ ਜਾਨ ਜਹਾਨ ਘੁਮਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਗੁਡੀ ਗੁਡੇ ਦਾ ਅੱਜ ਵਿਆਹ ਕਰੀਏ ਏਹ ਰਲ ਕੇ ਮਤਾ ਪਕਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਹੋਯਾ ਹੁਕਮਤਾਂ ਸੱਭ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਇੱਕ ਦੂਈ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਬੇਟੀ ਇੱਕ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ ਨਾਮ ਸਿਫ਼ਤੋ ਗੁਡੀ ਓਸਦੀ ਚਾ ਬਨਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਗੁਡਾ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦਾ ਚਾ ਬਨਾਇਓ ਨੇ ਅਤੇ ਤੁਰਤ ਹੀ ਕਾਜ ਰਚਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਨੌਕਰ ਭੇਜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਥੀਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਲਾਗੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਚਾ ਸਦਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਹੋਰ ਘਲਿਆ ਆਖ ਹਲਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਖ਼ੂਬ ਪਕਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਆਨ ਚਲਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਸਦ ਔਰਤਾਂ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਉਂਦਰਾ ਖ਼ੂਬ ਪਵਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਪਾਲੋ ਪਾਲ ਬੈਠਾਲ ਕੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਟਾ ਪਕੜ ਕੇ ਹੱਥ ਧੁਵਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਦੇ ਕੇ ਥਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਬੁਢੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਖੂਬ ਅਜੂਬ ਖਵਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਚਾਵਲ ਸਬਜ਼ ਸੁਫ਼ੈਦ ਪੁਲਾ ਜ਼ਰਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬ ਦੇਗ ਦਵਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਬਾਸਮਤੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਧਰਨ ਚਾਵਲ ਉਤੇ ਖੰਡ ਤੇ ਘਿਉ ਘਤਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਬਰਫ਼ੀ ਬੂੰਦੀ ਜਲੇਬੀਆਂ ਸ਼ਕਰਪਾਰੇ ਪੇੜੇ ਦੁਧ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਾਨ ਸੱਈਆਂ॥<noinclude></noinclude> ohadvgo1voq2x5y5ijuceut99nfx4wr 250 64557 226586 189253 2026-07-17T06:20:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(17)}}</noinclude>ਕਿਤੇ ਸੇਵੀਆਂ ਫੇਣੀਆਂ ਖੀਰ ਭਰੀਆਂ ਲੱਡੂ ਵੜੇ ਅਚਾਰ ਟਿਕਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਹੋਰ ਮੱਠੀਆਂ ਲੁੱਚੀਆਂ ਪੂੜੀਆਂ ਭੀ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੇਨ ਪਕਵਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਭੱਲੇ ਅਤੇ ਪਕੌੜੀਆਂ ਸਾਗ ਭਾਜੀ ਅਤੇ ਪਾਪੜਾਂ ਖ਼ੂਬ ਭੁਨਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਗੋਸਤ ਖ਼ੂਬ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾਰ ਭੁੰਨੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਕਬਾਬ ਕਰਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਹਲਵਾ ਨਰਮ ਤੇ ਗਰਮ ਬਾਦਾਮ ਗਿਰੀਆਂ ਸੀਰੀਂਦਾਰ ਮੇਵੇ ਮੁਖ ਪਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਵਰਕ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਲਾਇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਤਾਂਈਂ ਵਰਤਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਰੱਖ ਅੰਦਰੱਸੇ ਗੁਲ ਬਹਿਸ਼ਤ ਸ਼ੀਰੀਂ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਦੀ ਵਸਤ ਲਿਆਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਖਾ ਪੀਕੇ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਈਆਂ ਫੇਰ ਬੈਠ ਮਹੱਲ ਤੇ ਗਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੋਹਿਨੇ ਗੋਯਾ ਪੰਛੀਆਂ ਮਾਰ ਗਿਰਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਇੱਕ ਗਾਲੀਆਂ ਸਿਠਨੀਆਂ ਦੇਨ ਪਈਆਂ ਇੱਕ ਸਬਦ ਸਲੋਕ ਸੁਨਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਇੱਕ ਦੋਹਰੇ ਸੋਰਠੇ ਛੰਦ ਬੋਲਨ ਬਾਰਾਂਮਾਂਹ ਸਿਹਰਫ਼ੀਆਂ ਤਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਇੱਕ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਉਨ ਨਿਹਾਲ ਹੋਈਆਂ ਇੱਕ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਪੇਈਆਂ ਗਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਇੱਕ ਹਸਦੀਆਂ ਹਸਦੀਆਂ ਹੋਨ ਫਾਵਾ ਲੈ ਕੇ ਕੱਪੜਾ ਮੂੰਹ ਮੁਸਕਾਨ ਸੱਈਆਂ। ਇਕ ਹੱਸਕੇ ਹੋਇ ਨਲੇਟ ਜਾਵਨ ਲੇਵ ਲੇਟ ਕੇ ਬਹੁਤ ਲਟਾਨ ਸੱਈਆਂ। ਇੱਕ ਨਸਦੀਆਂ ਫਿਰਨ ਮਹੱਲ ਅੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਪਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਇੱਕ ਲਾਹਿਕੇ ਕੱਪੜਾ ਕਰਨ ਸਿੱਧਾ ਛਾਤੀ ਅਪਨੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਇਕ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਰਾਵਲਾ ਜੋਗੀਆ ਵੇ<noinclude></noinclude> 2fnpnj914kmd2eo0m2wttq5vf5al1rt 250 64558 226587 189255 2026-07-17T06:20:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(18)}}</noinclude>ਇੱਕ ਢੋਲ ਦਾ ਢੋਲ ਵਜਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਜੰਞ ਬੰਨ੍ਹ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਘਰੀਂ ਜਾਕੇ ਗੁੱਡੀ ਗੁੱਡੇ ਨੂੰ ਚਾ ਪ੍ਰਨਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਵੱਜਨ ਤੂਤੀਆਂ ਨੌਬਤਾਂ ਘੁਰਨਵਾਜੇ ਭੇਰਾਂ ਧੁਰਬਤਾਂ ਦੇਂਦੀਆਂ ਤਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਲੈ ਕੇ ਦਾਜ ਦਹੇਜ਼ ਸਾਮਾਨ ਸਾਰਾ ਘਰ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੇ ਬੈਠੀਆਂ ਆਨ ਸਈਆਂ॥ ਗੁੱਡੀ ਪਾਇ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆਂਦੀਓ ਨੇ ਫੇਰ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਸਦਾ ਚੋਜ ਏਹੋ ਹਮਜੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਲ ਪਰਚਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨਾਲ ਘਿਉ ਖਿਚੜੀ ਹੋਇ ਰਹੀਆਂ ਹੋਕੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਖਾਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਅੱਗੇ ਗੁੱਡੀ ਤੇ ਗੁੱਡੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਯਾ ਹੁਨ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵਿਆਹਨ ਸੱਈਆਂ॥ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ ਹਾਣ ਪਿਆਰੇ ਹਾਨ ਜਾਨ ਮਿਲਾਂਦੀਆਂ ਹਾਨ ਸੱਈਆਂ॥੧੧॥ {{center|ਵਿਆਹ ਹੋਨਾ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦਾ ਨਾਲ ਖ਼ਿਸਰੋ ਦੇ}} ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਲਤਾਨ ਆਹਾ ਖ਼ਿਸਰੋ ਪੁਤ੍ਰ ਉਸਦਾ ਸੁਨ ਪਾਇਓ ਨੇ॥ ਓਹਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦਾ ਸਾਕ ਨਾਤਾ ਜੰਞ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰਤ ਸਦਾਇਓ ਨੇ॥ ਸੱਭੋ ਆਪਨੀ ਰਸਮ ਰਸੂਮ ਕਰਕੇ ਕਾਜੀ ਸੱਦ ਨਕਾਹ ਪੜ੍ਹਾਇਓ ਨੇ॥ ਧੂਮਧਾਮ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਧਨ ਮਾਲ ਭੀ ਬਹੁਤ ਲਗਾਇਓ ਨੇ॥ ਗਹਿਨੇ ਕੱਪੜੇ ਸੀਰੀਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਾਏ ਖੂਬ ਹਾਰ ਸੰਗਾਰ ਲਗਾਇਓ ਨੇ॥ ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਸੰਧੂਰ ਮੈਦਾਨ ਜਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਸੀਰੀਂ ਨੂੰ ਕਢ ਦਿਖਾਇਓ ਨੇ॥ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬਣੀ ਵੌਹਟੀ ਆਫ਼ਤਾਬ ਦੋਪਹਿਰ ਚੜ੍ਹਾਇਓ ਨੇ॥ ਸੀਸ ਪੱਟੀਆਂ ਗੁੰਦਕੇ<noinclude></noinclude> de7tbnbupazq6ubng4gxboq3w0kdifb 250 64559 226588 189256 2026-07-17T06:21:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(19)}}</noinclude>ਜ਼ੁਲਫ਼ ਕੀਤੀ ਗਿਰਦੇ ਚੰਦ ਦੇ ਅਬਰ ਬਨਾਇਓ ਨੇ॥ ਗਈ ਰਾਤ ਪਰਭਾਤ ਨੂੰ ਰਲ ਸਭਨਾਂ ਖ਼ਿਸਰੋ ਸਾਹ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਾਇਓ ਨੇ॥ ਸੀਰੀਂ ਪਾਇ ਡੋਲੀ ਤੋਰੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਰੋਇ ਰੋਇਕੇ ਨੀਰ ਵਹਾਇਓ ਨੇ॥ ਆਖਨ ਧੀਆਂ ਬਿਗਾਨੜਾ ਮਾਲ ਲੋਕੋ ਏਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਮੋਹ ਲਗਾਇਓ ਨੇ॥ ਹਾਥੀ ਘੋੜੇ ਦਿੱਤੇ ਊਠ ਨਾਲ ਸੀਰੀਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਅਸਬਾਬ ਦਵਾਇਓ ਨੇ॥ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਨਫ਼ਰ ਬੰਦੇ ਹੋਰ ਦਾਜ਼ ਦਹੇਜ਼ ਦਵਾਇਓ ਨੇ॥ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲਸਕਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਲ ਕਰਕੇ ਚਾਲ ਚਾਲ ਜਮਾਲ ਦਿਖਾਇਓ ਨੇ॥ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਤੋਰ ਕੇ ਜੀ ਘਰ ਆਪਨਾ ਆਨ ਸੁਹਾਇਓ ਨੇ॥ ਸਬਰ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਰਹੇ ਸੱਭੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਬਜਾਇਓ ਨੇ॥ ਲੈਕੇ ਸੀਰੀਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂ ਸਾਹਿ ਹੋਰੀ ਪੈਂਡਾ ਰਾਹ ਦਾ ਝੱਟ ਮੁਕਾਇਓ ਨੇ॥ ਪਹੁਤੇ ਜਾਇਕੇ ਆਪਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਅੱਗਿਓਂ ਲੈਨ ਨੂੰ ਆਇਓ ਨੇ॥ ਦੇਵਨ ਸੱਭ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਸਾਦਮਾਨੀ ਬਡੇ ਸਾਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬਜਾਇਓ ਨੇ॥ ਤੋਪਾਂ ਛੁੱਟਨ ਤੇ ਖੜੀ ਸਿਪਾਹ ਗਿਰਦੇ ਬਡੇ ਮਾਲ ਤੇ ਮੁਲਕ ਲੁਟਾਇਓ ਨੇ॥ ਸੀਰੀਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਚਾ ਲੈ ਗਏ ਘਰ ਨੂੰ ਮੋਤੀ ਸੀਸ ਤੋਂ ਚਾਇ ਘੁਮਾਇਓ ਨੇ॥ ਦੇਖਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀਰੀਂ ਗਿਰਦ ਪਰਵਾਰ ਬਠਾਇਓ ਨੇ॥ ਸੱਸ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹੋਈ ਬਲਿਹਾਰ ਬਲਿਹਾਰ ਬੁਲਾਇਓ ਨੇ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਜੋ ਦੇਖਦਾ ਦੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਐਸਾ ਖੂਬ ਸਾਮਾਨ ਸੁਹਾਇਓ ਨੇ॥੧੨॥<noinclude></noinclude> d1mlrqn888cp4p5wduwf0cekve022sw 250 64560 226590 189259 2026-07-17T06:21:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(21)}}</noinclude>ਕਰਕੇ ਨਾਲ ਤਲੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਝੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਬਹੁਤਾ ਗੱਜ ਕੇ ਗੜੇ ਵਸਾਉ ਨਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਵੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਕੋਈ ਪਕੜ ਖਿੱਚੇ ਪੱਲਾ ਪਲੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸੀਰੀਂ ਫੇਰ ਛੁਡਾਂਵਦੀ ਖੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਸੱਭੇ ਕਹਿਨ ਨਾ ਮੋੜ ਕਰ ਵਹੁਟੀਏ ਨੀ ਤੈਥੇ ਢੇਰ ਹੋਈ ਹੁਨ ਬੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ ਰੱਖਣ ਹਾਰ ਏਥੋ ਹਰਨੀ ਪਈ ਸਕਾਰੀਆਂ ਵੱਸ ਵਾਰੀ॥੧੩॥ {{center|ਜਵਾਬ ਸ਼ੀਰੀਂ}} ਕਹਿਆ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੇ ਪਲੰਘ ਇਕ ਹੋਰ ਕੱਸੋ ਕੋਠੇ ਦੂਸਰੇ ਜਾਇ ਕੇ ਸੋਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਨਹੀਂ ਬੈਠਿਆਂ ਰਾਤ ਲੰਘਾਇ ਦੇਸਾਂ ਰੋਇ ਰੋਇ ਕੇ ਮੁਖੜਾ ਧੋਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਪਵੇ ਕੂਕ ਦਰਗਾਹ ਕਬੂਲ ਮੇਰੀ ਬੈਠੀ ਹੰਝੂ ਦੇ ਹਾਰ ਪਰੋਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਮੰਨੋ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖੋ ਨਹੀਂ ਵਾਲ ਸਾਰੇ ਸਿਰ ਦੇ ਖੋਹਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਹੋਰ ਜੋਰ ਨਾ ਕੁਝ ਨਿਮਾਨੜੀ ਦਾ ਲੇਖ ਆਪਨੇ ਨੂੰ ਪਈ ਰੋਵਸਾਂ ਮੈਂ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਬਖਸੋ ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਭਲਕੇ ਦਾਸ ਤੁਸਾਡੜੀ ਹੋਵਸਾਂ ਮੈਂ॥੧੪॥ {{center|ਜਵਾਬ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੀ ਸੱਸ ਦਾ}} ਕਿਹਾ ਸੱਸ ਨੇ ਬੱਸ ਨਾ ਹੋਰ ਬੋਲੋ ਏਨੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਲੰਘਾਨ ਦੇਹੋ। ਭਲਕੇ ਕਰਾਂਗੇ ਏਸ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਕਾਬੂ ਅਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਰੇ ਜਾਨ ਦੇਹੋ॥ ਕਾਹਨੂੰ ਜੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਾਂਦੀਆਂ ਹੋ ਮੇਰੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸੋਰ ਨਾ ਪਾਨ ਦੇਹੋ॥ ਜੇਹੜਾ ਖਾਨਾ ਸੂ ਰਲਕੇ ਨਾਲ ਖ਼ਿਸਰੋ ਅੱਜ ਕੱਲੀ ਨੂੰ ਚੂਰਮਾ ਖਾਨ ਦੇਹੋ। ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਖੁਦਾਇ ਨੂ ਯਾਦ ਕਰਸੀ ਏਹਨੂੰ ਮੋਈ ਨੂੰ ਜਾਨ ਪਰਾਨ ਦੇਹੋ॥੧੫॥<noinclude></noinclude> myfwlvgt4clgc4t0hqcygvzotndubdb 250 64561 226591 189330 2026-07-17T06:21:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(22)}}</noinclude>{{center|ਮਾਕੂਲਾ ਸਾਇਰ}} ਸੀਰੀਂ ਰਹੀ ਇਕੱਲੜੀ ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਦਿਨ ਹੋਯਾ ਤਾਂ ਸੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋਈ॥ ਸੂਰਜ ਚੜਦਿਆਂ ਡੋਲੜੀ ਹੋਈ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀਰੀ ਉਠ ਪਲੰਘੋਂ ਅਸਵਾਰ ਹੋਈ॥ ਘਰ ਆਪਨੇ ਆਇਕੇ ਮਿਲੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਬਾਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹੋਈ॥ ਮਿਲ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਫੁਲ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੋਈ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਨਾ ਸਹੁਰੇ ਗਈ ਚਾਹੇ ਘਰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਹੁਸਿਯਾਰ ਹੋਈ।੧੬॥ ਐਜ਼ਨ॥ ਸੀਰੀਂ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਦੀ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕਿਸੇ ਗਲ ਦੀ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਾ ਕੁਝ ਖਲੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਸਦਾ ਖਾਵਨਾ ਖੇਡਨਾ ਸੋਵਨਾ ਸੀ ਪਈ ਗੁਜਰ ਦੀ ਨਾਲ ਸੁਖੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਅਚਨ ਚੇਤ ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸਕ ਲੱਗਾ ਗਿਆ ਤੀਰ ਜਿਉਂ ਕਲਜਾ ਸੱਲ ਸਾਈਂ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਹੁਨ ਸੀਰੀਂ ਨੂੰ ਛਡ ਏਥੇ ਅਤੇ ਚੱਲ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਵੱਲ ਸਾਈ ॥੧੭॥ ਦਰਬਯਾਨ ਜਨਮ ਲੈਣਾਂ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮਰਦ ਖੁਦਾਇਦਾ ਨੇਕ ਸੀਰਤ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤ ਤ੍ਰਖ਼ਾਨ ਕਹਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਇਸਤੰਬੋਲ ਹੀ ਸਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਸਦਾ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਵਦਾ ਸੀ॥ ਘਰ ਦੌਲਤਾਂ ਨਿਆਮਤਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀ ਸੀ ਚੰਗਾ ਖਾਂਵਦਾ ਹੋਰ ਹੰਢਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਅੰਦਰ ਖੇਸ ਕਬੀਲੜੇ ਕੁਰਬ ਵਾਲਾ ਭਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਕਹਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸਾਰੇ ਓਸ ਦੇਸ ਅੰਦਰ ਪਾਰ ਮੀਰ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਜਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਬਾਦਸਾਹੀ ਮਹੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਲਿਖੇ ਮੂਰਤਾਂ ਕਾਰ ਕਮਾਂਵਦਾ<noinclude></noinclude> 91u6gjzisghkiqq5u55r4b7yciit410 250 64562 226592 189333 2026-07-17T06:21:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(23)}}</noinclude>ਸੀ॥ ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ ਮਹੱਲ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਿੱਤ ਨਕਸ ਨਿਗਾਰ ਬਨਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਾ ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਕੁੱਖ ਨਾਰ ਦੀ ਨਹੀਂ ਭਰਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਲਾਦ ਨੂੰ ਪਿਆ ਝੂਰੇ ਨਿੱਤ ਪੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਮਨਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਅੰਨ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੰਗਿਆਂ ਦੇ ਜਾਮੇ ਅਤੇ ਪਿਆਸਿਆਂ ਖੂਹ ਲਵਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਦੇਵੇ ਖੈਰ ਖਰਾਇਤਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੈਰ ਆਪਨੀ ਰੱਬ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ॥ ਘਰ ਮੇਰੇ ਜੇ ਇੱਕ ਫ਼ਰਜੰਦ ਹੋਵੇ ਤਲਬਗਾਰ ਮੋਇਆਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾਉਂ ਦਾ ਸੀ॥ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਕਬੂਲ ਹੋਈ ਏਹੋ ਕੰਮ ਜੋ ਓਸਨੂੰ ਭਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਪਿਆ ਬੀਜ ਬੂਟਾ ਤਰੋਤਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਮਾਲੀ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਫਲ ਪਵਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਸ੍ਵਾਂਤ ਬੂੰਦ ਜਾ ਸਿੱਪਦੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਮੋਤੀ ਦੁਰਯਗਾਣ ਲਿਆਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਨਵੀਂ ਮਾਹ ਹੋਯਾ ਮਾਹ ਆਨ ਰੌਸ਼ਨ ਚੰਦ ਬੱਦਲੋਂ ਮੁੱਖ ਦਿਖਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਦੇਖ ਬਾਲ ਹੋ ਗਏ ਨਿਹਾਲ ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਰਾਤ ਅੰਦਰ ਦਮਕਾਂ ਲਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਯਾ ਹਰ ਇੱਕ ਤਾਈਂ ਪਿਆ ਭਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਦੱਕੜੇ ਜਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਦੇਵੇ ਖ਼ੈਰ ਖ਼ਰਾਇਤਾਂ ਮੰਗਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੌਲਤਾਂ ਪਿਆ ਲੁਟਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਅਰਬੀ ਦਖਨੀ ਵਾਜਿਆਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾਯਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਭੀ ਬਹੁਤ ਨਚਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਧੂੰਮਧਾਮ ਸੁਨਕੇ ਬਾਲ ਜੰਮਨੇ ਦੀ ਸਾਰਾ ਸਹਿਰ ਹੁਮਾਇਕੇ ਆਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਲਾਗ ਲਾਗੀਆਂ ਨੌਕਰਾਂ ਚਾਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਾਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਵਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਹੋਰ ਸਾਕ ਕਬੀਲੜੇ ਆਪਨੇ ਨੂੰ ਘਰ ਸੱਦਕੇ<noinclude></noinclude> lu1gydeq9yqiqpquersuisb774ymn18 250 64563 226593 189334 2026-07-17T06:22:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(24)}}</noinclude>ਤੁਆਮ ਖੁਲਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਖੁਦਾਇ ਤੋਂ ਖ਼ੈਰ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸੀ ਹੋਇਕੇ ਸੁਕਰ ਬਜਾਂਵਦਾ ਸੀ॥੧੮॥ {{gap}}ਦਰ ਬਿਯਾਨ ਸਿਫ਼ਤ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਕਾਰਾਗਰੀ ਦੀ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਜਦੋਂ ਫ਼ਰਿਯਾਦ ਹੋਯਾ ਬਾਪ ਮੂਰਤਾ ਲਿਖਨ ਸਿਖਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਇਲਮ ਅਦਬ ਅਦਾਬ ਜਵਾਬ ਸਾਰੇ ਕਲਮਾਂ ਕੁਤਬ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਕੋਈ ਬੁੱਧ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਤੇਲੀਆ ਸੀ ਕਸਬ ਕਿਤਨੇ ਪੇਟ ਮੇਂ ਪਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਰਾਹੇ ਚੱਕੀਆਂ ਮਾਨੀਆਂ ਠੋਕ ਆਵੇ ਅਤੇ ਕਿੱਲੀਆਂ ਘੜਨ ਘੜਾਂਨ ਲੱਗਾ॥ ਖਨੀ ਲਾਲ ਲੈ ਸੰਨ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕੜੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਹਥੌੜੀਆਂ ਪਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਸਿੱਖ ਕੰਮ ਲੁਹਾਰ ਤ੍ਰਖਾਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਖੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਹਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਚੀਰੇ ਲੱਕੜੀ ਪਕੜ ਕਰਵੱਤ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਫਟੀਆਂ ਚੀਰ ਬਨਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਕਦੇ ਸੈਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਹੱਥ ਪਕੜੇ ਕਦੇ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਚਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਠੋਕੇ ਮੰਜੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਾਵੇ ਖਰਾਦ ਚੜ੍ਹਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਤੇਸੀ ਪਕੜ ਕੇ ਇਟ ਦੇ ਕਰੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਡਾਟ ਮਹੱਲ ਲਗਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਕੁਝ ਰਾਗ ਦਾ ਆਨ ਕੇ ਸੌਕ ਹੋਯਾ ਮਾਰ ਚੁਟਕੀਆਂ ਸੀਸ ਹਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਤਬਲੇ ਢੋਲਕੀ ਸਾਰਿੰਗੀ ਰਾਗ ਸੋਹਨੇ ਅਤੇ ਮੱਧਮਾਂ ਚੰਗੇ ਵਜਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਗਾਵੇ ਜੰਗਲਾ ਸੋਰਠਾਂ ਧਰਪਤਾਂ ਨੂੰ ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਕਲਿਆਣ ਅਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਜੋਗ ਕਾਨੜਾ ਦਖਨੀ ਦੇਸ਼ ਗਾਵੇ ਮਾਲ ਕੌਂਸ ਹੰਡੋਲ ਸੁਨਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਘੜੇ ਥਾਲੀਆਂ ਖੰਜਰੀ ਕੈਂਸੀਆਂ ਭੀ ਨਾਲੇ ਨਾਲ ਤਾਊਸ ਘੁਕਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਸਿਰੀ ਭੈਰਵੀ<noinclude></noinclude> 9famfz7fgoqp7pe592wgf3dsjqe0diq 250 64564 226594 189337 2026-07-17T06:22:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(25)}}</noinclude>ਮੇਘ ਬੰਗਾਲ ਮਾਧੌ ਟੋਡੀ ਸਿੰਧਵੀ ਸਾਵਰੀ ਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਖੰ ਬਾਵਤੀ ਬੈਰਾੜ ਤੇ ਰਾਮਕਲੀ ਗੌੜੀ ਨੱਟ ਕੇਦਾਰ ਕਮਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਪਟਮੰਜਰੀ ਕੂਦ ਧਨਾਸਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਬਸਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਗਾਵੇ ਖ਼ੂਬ ਬਿਲਾਵਲੀ ਸਾਦ ਹੋਕੇ ਨਾਲ ਸੋਕ ਤੇ ਜ਼ੌਕ ਬਤਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਵੱਡਾ ਚਤੁਰ ਚਾਲਾਕ ਤੇ ਚੁਸਤ ਹੋਯਾ ਤਾਂਨਸੈਨ ਜੇਹਾ ਰੱਦ ਜਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਬਡਾ ਸੌਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਲਿਖਨੇ ਦਾ ਹੱਥ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਲਿਖ ਟਿਕਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਦੀ ਦੇਖ ਤਸਵੀਰ ਲਾਹੇ ਮਾਨੀ ਅਤੇ ਉਕਲੈਦ ਭੁਲਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਨਾਲ ਬਾਪ ਦੇ ਰਲ ਕੇ ਕਾਰ ਕਰੇ ਤੇਸਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਠਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਸੋਲਾਂ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਹੋਯਾ ਦੇਖ ਮੇਹਰੀਆਂ ਮੇਹਰ ਵਧਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਸੁੰਦਰ ਸੋਹਨਾ ਸਾਵਲਾ ਛੈਲ ਬਾਂਕਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚਿਤ ਚੁਰਾਨ ਲੱਗਾ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨ ਜਦ ਹੋਯਾ ਬੰਦਾ ਤਦੋਂ ਕਰਨ ਗੁਮਾਨ ਤੇ ਸਾਨ ਲੱਗਾ॥੧੯॥ {{center|ਸਿਫ਼ਤ ਫ਼ਰਿਹਾਦ}} ਸੁਨੋ ਸਿਫ਼ਤ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਸਾਦ ਹੋ ਕੇ ਕੱਦ ਸਰੂ ਆਜ਼ਾਦ ਗੁਲਜਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਵਾਲ ਸੀਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫੁਲੇਲ ਭਿੰਨੇ ਲਿਆ ਅਤਰ ਅਤਾਰ ਪਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਮੱਥਾ ਸੋਹਣਾ ਮਾਹਿ ਫ਼ਲੱਕ ਦਾ ਸੀ ਚੰਦ ਨਿਕਲਿਆ ਅਬਰ ਬਹਾਰ ਵਿਚੋਂ॥ ਭਵਾਂ ਟੇਢੀਆਂ ਰੇ ਦੇ ਹਰਫ਼ ਵਾਂਗੂੰ ਲਈ ਨਕਲ ਉਤਾਰ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਚਸਮਾ ਚਾਰ ਹੋ ਜਾਨ ਲਾਚਾਰ ਕਿਤੇ ਚੀਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੈਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕਿਸੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਬਚੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਸਨ ਲਿਆ ਪਕੜ ਤਾਤਾਰ ਦੀ ਬਾਰ<noinclude></noinclude> 8p1f9ridgt6g7zv3ch1dodsdp1c7rvg 250 64565 226595 189346 2026-07-17T06:22:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(26)}}</noinclude>ਵਿੱਚੋਂ॥ ਸੂਰਤ ਯੂਸਫ਼ ਤੇ ਹੁਸਨ ਹੁਸੈਨ ਵਾਲਾ ਮਲਕ ਸਿਫ਼ਤ ਸੋਹਨਾ ਸਰਦਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਨਿੱਕ ਪੱਤਲਾ ਮਿਸਰ ਦੀ ਤੇਗ ਦਾ ਸੀ ਲਿਖਯਾ ਅਲਫ਼ ਕਿਤਾਬ ਕਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਟੈਹਕਿਆ ਸੀ ਕੋਈ ਸੇਉ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕੰਧਾਰ ਵਿਚੋਂ॥ ਹੋਠ ਸੁਰਖ਼ ਸਿੰਗਰਫ਼ ਜਿਉਂ ਪਾਨ ਰੰਗੇ ਮੋਤੀ ਦੰਦ ਆਹੇ ਕਿਸੇ ਹਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਠੋਡੀ ਠੀਕ ਬਾਦਾਮ ਤੇ ਮੋਰ ਗਰਦਨ ਭਰੀ ਤੁੰਗ ਸਰਾਬ ਖ਼ੁਮਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਰੰਗ ਸੋਹਨਾ ਗੰਦਮੀ ਗੋਰੜਾ ਸੀ ਗੁਝਾ ਰਹੇ ਨਾ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਸਾਫਾ ਸੀਸ ਜਾਮਾ ਗਲ ਬਾਫਤੇ ਦਾ ਲੱਕ ਕੱਪੜਾ ਖੂਬ ਸਲਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਜ਼ੇਵਰ ਗਹਿਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜਮਾਲ ਭਰਿਆ ਜੋੜਾ ਮਖ਼ਮਲੀ ਹੱਟ ਚਮਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਘੋਲਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਸਰਬਤ ਫਲ ਕਿਰਨ ਓਹਦੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਦੇਖਨ ਹੱਟੀਆਂ ਵਾਲੜੇ ਛੋੜ ਹੱਟਾਂ ਜਦੋਂ ਜਾਏ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਚੱਲੇ ਚਾਲ ਕੋਈ ਮਸਤਾਨਿਆਂ ਦੀ ਰੰਗ ਰੰਗ ਨਯਾਰਾ ਨਰ ਨਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਦਿਲੋਂ ਸਾਫ ਨਾ ਗੰਢ ਮਰੋੜ ਕੋਈ ਜ਼ੇਵਰ ਸਾਜਿਆ ਹੱਥ ਸੁਨਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਦੇਖ ਮਜਨੂੰ ਜੇਹੇ ਹੋ ਜਾਨ ਬੌਰੇ ਓਹਦੀ ਭੋਲੜੀ ਬਾਤ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕਈ ਹੁਸਨ ਗੁਮਾਨ ਤੇ ਸਾਂਨ ਵਾਲੇ ਹੋਨ ਸੱਦਕੇ ਓਸਦੀ ਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਰੱਜ ਜਾਂਵਦੇ ਦੇਖਕੇ ਤੁਰਤ ਭੁਖੇ ਓਦੇ ਸੋਹਨੇ ਸਾਫ਼ ਦੀਦਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਨਾਜ਼ਕ ਕਮਰ ਤੇ ਕਮਰ ਦੀ ਸਕਲ ਵਾਲਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਵਦੀ ਅਕਲ ਨਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਚੰਦ੍ਰਬਦਨ ਦੇ ਬਦਨ ਦੀ ਲਿਖੀ ਸੂਰਤ ਮੂਰਤਯਾਰ ਮਾਯਾਰ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਦੇਖ<noinclude></noinclude> af08852tje3uun6plfqrq4p6owtg3q3 250 64566 226596 189400 2026-07-17T06:22:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(27)}}</noinclude>ਦਿਲ ਭੀ ਪੇਚ ਦਰ ਪੇਚ ਪਾਏ ਪੇਚਦਾਰ ਦਸਤਾਰ ਖਮਦਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕੰਠੇ ਕੜੇ ਤੇ ਬੁਧਕੀਆਂ ਕੰਨਵਾਲੇ ਵੱਲ ਵੱਲ ਜਾਵਨ ਦਿਲਦਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕੋਈ ਬਦਰੇ ਮੁਨੀਰ ਨਜੀਰ ਕੈਸੀ ਇਕੇ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਜੇਹੜਾ ਦੇਖਦਾ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਖਿੜਿਆ ਫੁਲ ਜਿਉਂ ਬਾਗ਼ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕਿਸੇ ਗਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੇ ਜਾਇ ਵੜਦਾ ਦੇਖਨ ਔਰਤਾਂ ਨਿਕਲ ਘਰਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਚੰਦ ਚੜਦਾ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲੇ ਜਿਵੇਂ ਅੰਧਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਦੇਖ ਮਾਮੀਆਂ ਫੁਫੀਆਂ ਜਾਨ ਸਦਕੇ ਲੈਣ ਵਾਰਨੇ ਆ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕਰੇ ਬਾਤ ਰਸੀਲੜੀ ਰਸ ਭਿੰਨੀ ਦਾਨਾ ਨਿਕਲੇ ਜਿਵੇਂ ਅਨਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਸਮਝੇ ਚਮਕ ਮਰੋੜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਦਰਦ ਦੀ ਕਰੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚੋਂ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਆਛੰਦੜਾ ਲਾਡਲਾ ਸੀ ਹੀਰਾ ਲਾਲ ਜਿਉਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ॥੨੦॥ {{center|ਹੁਕਮ ਦੇਨਾ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ}} ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੇ ਬਾਪ ਕੇਹਾ ਸੱਦ ਨੌਕਰਾਂ ਲਾਗੀਆਂ ਨਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਕਿਤੇ ਕਰੋ ਖਾਂ ਸਾਕ ਲਡਿੱਕੜੇ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਰੇ ਜਹਾਨ ਕੁੜਮਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਨਾਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਝੱਬ ਵਿਆਹ ਕਰੀਏ ਅਸਾਂ ਲਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਦੇਰ ਆਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਾਗੀਆਂ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਸਾਂ ਪੁਛ ਕੇ ਆਵਨਾ ਮਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਤੁਸਾਂ ਜੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨੂੰਹਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਘਾਟਾ ਆਖ ਦੇਂਵਦੇ ਗਏ ਦੁਵਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਅਗਲੇ ਰੋਜ਼ ਫਰਿਹਾਦ ਦੀ ਹੋਈ ਨਿਸਬਤ ਲੋਗ ਦੇਂਵਦੇ<noinclude></noinclude> d0g7r2gyd2jmw45v67dp47fa5lfmnka 250 64567 226598 189401 2026-07-17T06:23:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(29)}}</noinclude>ਨੂੰ॥ ਬਾਪ ਸਦ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਨੂੰ ਪਾਸ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦ ਸੀ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਛੁਹਾਰਾ ਦਿਤੋ ਨੇ ਮੁਖ ਫ਼ਰਿਹਾਦੜੇ ਦੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇਂਵਦੇ ਲੋਕ ਜਵਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਸ਼ਕਰ ਵੰਡ ਵੰਡਾਇਕੇ ਉਠ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਝਲਕੇ ਸਭ ਭਲਿਆਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਚਲੋ ਭਲਕੇ ਫੇਰ ਵਿਆਹ ਹੋਸੀ ਆਖ ਛਡਿਆ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਿਹਾਹ ਦੀ ਚਾਹ ਐਸੀ ਜੈਸੇ ਪੀਆ ਦੀ ਚਾਹ ਪ੍ਰਨਾਈਆਂ ਨੂੰ॥੨੧॥ {{center|ਸਾਮਾਨ ਸ਼ਾਦੀ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਦਾ}} ਦੇਖੋ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਸਾਮਾਨ ਹੋਯਾ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਸਭ ਤਯਾਰ ਹੋਏ॥ ਕੁਝ ਖਾਵਨੇ ਪੀਵਨੇ ਦੇਖਨੇ ਨੂੰ ਕੱਠੇ ਆਦਮੀ ਆਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਬੱਕਰੇ ਕੋਹਿ ਕੇ ਦੇਗ ਪਾਏ ਕਿਤੇ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕ ਬਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਦਾਲ ਦੇ ਦੇਗਚੇ ਲਾਲ ਕੀਤੇ ਕਿਤੇ ਬੋਲਕੇ ਬਾਲ ਬੇਜ਼ਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਨਰਾਂ ਨੇ ਸਾਜਿਆ ਨਖਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਹੋਨ ਮੁਜਰੇ ਨੰਚਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕਿਤੇ ਘੁੰਗਰੂ ਦੇ ਛਨਕਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬੈਠੇ ਕਿਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘੁਮਕਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਗਾਂਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਹੜੇ ਕਿਤੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਬੈਠ ਨਜ਼ਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਆਂਦੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੀ ਜਿਵੇਂ ਵੱਗਦਾ ਪਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੋਏ॥ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਛੋਹਰੀਆਂ ਛੱਤ ਟੱਪਨ ਜਿਵੇਂ ਹਰਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਡਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਦੂਈ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਇ ਰਹੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਕਤਾਰ ਹੋਏ॥ ਨਾਲ ਹੇਕ ਬਾਰੀਕ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਇਲਾਂ ਕੂਕ ਪੁਕਾਰ ਹੋਏ॥<noinclude></noinclude> i1u2ekv6i902mo2ghboky99gfap2r9g 250 64568 226599 182945 2026-07-17T06:23:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(30)}}</noinclude>ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਕੇ ਬੈਨ ਰਹੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ਼ ਦਰ ਗੁਲ ਅਨਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਪਾਇ ਲਹਿੰਗੇ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆ ਜਿਵੇਂ ਨਹਿਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਲੜਦੀਆਂ ਖੋਲ ਕੇ ਬਾਲ ਸਿਰ ਦੇ ਜਿਵੇਂ ਗਿਰਦ ਗੁਟਾਰ ਗੁਟਾਰ ਹੋਏ॥ ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰਲ ਕਰਨ ਮੇਲਾ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਖਾਂ ਦੀ ਡਾਰ ਅਸਵਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਟੁਰਦੀਆਂ ਲਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲਟਕ ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਚਕੋਰ ਦੀ ਚਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਕੱਢ ਕੇ ਘੁੰਡ ਤੇ ਧੌਨ ਨੀਵੀਂ ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ॥ ਗਾਵਨ ਰਾਗ ਤੇ ਰੰਗ ਨਾ ਸੰਗ ਕੋਈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਨੂ ਫ਼ੌਜ ਤਿਆਰ ਹੋਏ॥ ਨੱਥਾਂ ਮੰਛਲੀਆਂ ਨੱਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਨ ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਜਲੀ ਦਾ ਚਮਕਾਰ ਹੋਏ॥ ਚੂੜੇ ਗੋਖਰੂ ਆਰਸੀ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਾਂਗ ਲਿਸ਼ਕਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਨੈਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਨ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ ਕਰਾਰ ਹੋਏ॥ ਕੋਈ ਦੇਖਦੀ ਚਸ਼ਮ ਚੁਰਾਇਕੇ ਤੇ ਗੁਝੀ ਬਰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੁਰੀ ਮਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਗੰਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਾਲ ਜਲ ਛਾਰ ਹੋਏ॥ ਇੱਕ ਮਿਲਕੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਬਰਫ ਠੰਢੀ ਠੰਢੇਠਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਜਨ ਕਿਤੇ ਪਯਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋਏ॥ ਦੇਖੋ ਆਨ ਲੁਹਾਰੀਆਂ ਜਮਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁਸਨ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਭਖ ਅੰਗਾਰ ਹੋਏ॥ ਦੂਰੋਂ ਮਾਰ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਸਾੜ ਦੇਵਨ ਲਾਲ ਖੱਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੁਹਾਰ ਹੋਏ॥ ਲੱਗੇ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ<noinclude></noinclude> faggt74ucbwcpozg4l3uvy1omomadxx 250 64569 226600 182946 2026-07-17T06:23:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(31)}}</noinclude>ਦੇ ਫੱਟ ਕਾਰੀ ਠੰਢੇ ਸਾਂਸ ਜਿਉਂ ਖਲ ਖਿਲਾਰ ਹੋਏਅ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ ਇਕ ਸਬਰ ਕਰਕੇ ਤਾਨੇ ਖਾਇਕੇ ਸੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋਏ॥ ਕੋਈ ਆਖਦੀ ਲੁਟ ਲਓ ਮੌਜ ਪਿਆਰੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਸਾਂਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਰ ਹੋਏ॥ ਓੜਕ ਲਿਆ ਤੰਬੋਲ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਸੇਹਰੇ ਜੰਞ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰਤ ਤਿਆਰ ਹੋਏ॥ ਕੋਈ ਬੱਘੀਆਂ ਖ਼ਾਸਿਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਅਸਵਾਰ ਹੋਏ॥ ਨਾਲ ਤਾਇਫ਼ੇ ਨੱਚਦੇ ਜਾਨ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੋਰਸਾਰ ਹੋਏ॥ ਨੌ ਸਹੁ ਚਾਹੜ ਘੋੜੀ ਅਸਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੀਸ ਤੇ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਹੋਏ॥ ਨਾਲ ਘੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗਾਨ ਨਾਰਾਂ ਸਾਡੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਭਾਗ ਬੇਦਾਰ ਹੋਏ॥ ਬੂਹੇ ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਜਾਇਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਰੌਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਝਾਰ ਹੋਏ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਸੋਹਾਵਣੀ ਸੇਜ ਸੋਹਣੀ ਜਿਵੇਂ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਰੰਗ ਬਹਾਰ ਹੋਏ॥੨॥ {{center|ਬਾਜ਼ੀ ਖੇਲਨੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ}} ਵਾਗ ਘੋੜੀ ਦੀ ਪਕੜ ਖਲੋ ਰਹੇ ਲੱਗੇ ਸਗਨ ਸਗੂਨ ਕਰਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕੰਧ ਲਾਇਕੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚਾਇ ਲਿਆਏ ਲੱਗੇ ਘੋੜੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲੰਘਾਂਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਆਈਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਸਾਲੀਆਂ ਭੀਫੜ ਤੀਲੀਆਂ ਮਾਰ ਡਰਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਦੇਵਨ ਗਾਲੀਆਂ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਆਇਓਂ ਅੰਮਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਿਆਹਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਭੈਣ ਚੋਦ ਲਾੜਾ ਸਰ ਬਾਲੜੇ ਦੀ ਲੱਗਾ ਅੱਜ ਕਰਤੂਤ ਕਢਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਸਾਡੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਆਪਨੀ ਦੇਹ ਭੂਆ ਜੇਤੂ ਆਇਓਂ ਵੀਰ ਪਰ ਨਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਲਾਹਿ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਧਰਤ ਬਹਾਲਿਓ ਨੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਮੁਖ<noinclude></noinclude> t4c0ozt5r0xetbny1m4omg9u8lp7cea 250 64570 226601 189488 2026-07-17T06:24:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(32)}}</noinclude>ਦਿਖਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਮੁਠ ਮੀਟ ਕੇ ਵਹੁਟੀ ਦੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਆਈਆਂ ਜੂਠੜਾ ਦੁਧ ਪਿਲਾਂਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਅੰਦਰ ਜਾਇ ਬਹਾਲਿਆ ਸੋਹਣੇ ਨੂ ਵਿੱਚ ਲੱਸੀ ਦੇ ਪੈਰ ਪੁਆਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਲਾਹਿ ਕਪੜੇ ਚੌਕੀ ਤੇ ਚਾੜ੍ਹਿਓ ਨੇ ਆਂਨ ਲੱਗੀਆਂ ਲਾਲ ਨਵਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਵੱਢ ਚੂੰਢੀਆਂ ਵੱਖੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਖਨ ਜੀਉ ਕੀਤਾ ਈ ਗਾਲੀਆਂ ਖਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਇੱਕ ਹਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸਹਾਲ ਹੋਕੇ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦਾ ਦਿਲ ਅਜ਼ਮਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਲਾੜਾ ਚੁਪ ਖ਼ਾਮੋਸ ਹੋ ਮਸਤ ਰਿਹਾ ਰੰਨਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਝੁਰਮਟਾਂ ਪਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬਾਹਿਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਮਸਾਨ ਪਏ ਲੱਗੇ ਸਾਜ਼ ਅਵਾਜ਼ ਵਜਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਹੋਰ ਵੇਸਵਾ ਭਗਤੀਏ ਨਾਚ ਨੱਚਨ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਲੋਗ ਹਸਾਵਨੇ ਨੂੰ॥ ਆਤਸਬਾਜਾਂ ਨੇ ਆਨ ਮੈਦਾਨ ਮੱਲੇ ਆਤਸ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਖੂਬ ਚਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਚੱਲਣ ਚਾਦਰਾਂ ਟੋਟਕੇ ਹੋਰ ਗੋਲੇ ਘੋੜੇ ਫ਼ੀਲ ਤੇ ਹਰਨ ਕੁਦਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਨਚਨ ਮੁਗਲ ਪਠਾਨ ਨਸਾਨ ਉਤੇ ਸਾਵਣ ਭਾਦ੍ਰੋਂ ਮੀਂਹ ਵਸਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਅੰਬਰ ਜਾਨ ਹਵਾਈ ਅਨਾਰ ਛੁਟਨ ਮਾਹਤਾਬੀਆਂ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਿਤੇ ਗੁਲ ਦੁਪਹਿਰ ਨੇ ਲਹਿਰ ਲਾਈ ਚਕਚੂੰਦਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਰੋਟੀ ਖਾਇਕੇ ਜੰਞ ਨਿਹਾਲ ਹੋਈ ਲੱਗੇ ਫੇਰ ਨਿਕਾਹ ਪੜ੍ਹਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਲੱਗੇ ਸੱਦ ਕੇ ਜੰਞ ਖੁਆਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਧਰਿਆ ਕਾਜ਼ੀ ਸੱਦਿਆ ਅਕਦ ਪੜਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਔਰਤ ਮਰਦ ਬੈਠਾਇਕੇ ਖਾਰਿਆਂ ਤੇ ਕਲਮਾਂ ਨਬੀ ਦਾ ਕੇਹਾ ਸੁਣਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਲੰਬਰ ਚੌਧਰੀ ਕੋਲ ਗਵਾਹ ਕੀਤੇ ਲੱਗੇ ਦੋਹਾਂ<noinclude></noinclude> 22eu1uv0wbq6of9o0tskqoa7e7j8bd3 250 64571 226602 189487 2026-07-17T06:24:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(33)}}</noinclude>ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਪੁਛਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬੱਧਾ ਹੱਕ ਨਿਕਾਹ ਕਬੂਲ ਹੋਯਾ ਲਾਗ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜੱਸ ਗਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਗਈ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਜ਼ਹੂਰ ਹੋਯਾ ਕੁੜੀ ਆਂਦੀਓਂ ਨੇ ਡੋਲੀ ਪਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਡੋਲੀ ਚਾਇ ਕਹਾਰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁੱਟੇ ਦਮ ਆਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਦਮ ਸੱਟੀਏ ਤਾਂ ਸੋਭਾ ਖੱਟੀਏ ਵੇ ਰੰਨਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਬੋਲ ਬੁਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਦਮ ਲਾਈਏ ਪੁੱਤ ਵਿਆਹੀਏ ਵੇ ਪਿਆਰੇ ਦਮ ਕੁਵਾਰੇ ਪੁੱਤ ਵਿਆਹਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਰੋਵਨ ਝੋਲੀ ਪਾਇ ਧੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਬੋਲ ਦੇ ਜੱਗ ਸੁਨਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕੇਹਾ ਮਾਣ ਨਿਮਾਨੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦਾ ਚੀਕਾ ਮਾਰਦੀ ਹੱਥ ਉਠਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਚੱਲੀ ਡੋਲੀ ਕੂਚ ਹੋਈ ਬਡਾ ਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਘਰ ਆਵਨੇ ਨੂੰ॥੨੩॥ {{center|ਮਕੂਲਾ ਸਾਇਰ}} ਜੱਸ ਬਹੁਤ ਫਰਿਹਾਦ ਦੇ ਬਾਪ ਲੀਤਾ ਲਿਆਇਆ ਲਾਡਲੇ ਨੂੰ ਪਰਨਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਹੋਰ ਦਾਜ ਦਿਹਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਘੋੜੇ ਊਠ ਗਾਈਂ ਹਿਕਵਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਪੀੜਾ ਪਲੰਘ ਤੇ ਲੇਫ਼ ਨਿਹਾਲੀਆਂ ਭੀ ਹੋਰ ਕਪੜੇ ਬਹੁਤ ਚੁਕਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਘਰ ਆਏ ਤਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਵਨ ਦੂਲੋ ਅੱਜ ਆਯਾ ਫ਼ਤਹ ਪਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਸਾਡੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਜੰਮੀ ਗਾਵਨ ਘੋੜੀਆਂ ਘੁੰਡ ਉਠਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਜੰਞ ਵਿਦਾ ਕੀਤੀ ਲਾਗੀ ਘਰੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਲਏ ਆਪਨੇ ਸਗਨ ਮਨਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਲੰਘ ਡਾਹਿਆ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਹਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਫੁਲ ਰੰਗਲੀ ਸੇਜ ਵਿਛਾਇ ਛੱਡੀ ਉੱਤੇ ਨੌਸਹੁ ਦੀ ਨਾਰ ਲਿਟਾਇਕੇ<noinclude></noinclude> epgq0axqhvgyen75s1m39bafx5tdv4q 250 64572 226603 189489 2026-07-17T06:24:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(34)}}</noinclude>ਜੀ॥ ਫਰਿਹਾਦ ਭੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਸਾਦ ਹੋਕੇ ਸੁਤਾ ਪਾਸ ਮਹਬੂਬ ਦੇ ਜਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਇੱਕੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇ ਦੋਵੇਂ ਸੌ ਰਹੇ ਗਲੱਕੜੀ ਪਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਸੂਰਤ ਸੋਹਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫ਼ਰਕ ਰੱਤੀ ਥੇਵਾ ਮੁੰਦਰੀ ਲਿਆ ਜੜਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਭੁਲ ਗਏ ਜਹਾਨ ਦੇ ਦੁਖ ਸਾਰੇ ਜਦੋਂ ਮੁਖ ਡਿੱਠਾ ਪੱਲਾ ਚਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਖੂਬ ਨਸੰਗ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਦੇ ਅੰਗ ਲਗਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਮਨ ਸੀਤ ਸੀਨਾ ਠੰਢਾ ਠਾਰ ਹੋਯਾ ਪਾਨੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਜਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਲੱਜ਼ਤ ਇਸਤਰੀ ਜੇਹਾ ਨਾ ਜੱਗ ਕੋਈ ਭਾਵੇਂ ਦੇਖ ਲਓ ਅਜ਼ਮਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਹਰਾਮ ਹਲਾਲ ਅੰਦਰ ਚੋਰ ਜਾਨ ਜੋ ਖਾਇ ਚੁਰਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਮੇਹਰੀ ਮਰਦ ਨਾ ਵੱਖਰੇ ਹੋਨ ਕਦੇ ਰੱਬ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੇ ਰਲਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਦੁਖ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਰ ਫਿਰਾਕ ਜੇਹਾ ਲਾਈਏ ਲੂਨ ਜਿਵੇਂ ਪਛਵਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਦੂਜੀ ਮੌਤ ਜੁਦਾਈ ਜਹਾਨ ਅੰਦਰ ਜੇਹਾ ਪੀਵਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਘੁਟਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਕੰਤ ਰਹਿਣ ਜ਼ਿੰਦੇ ਕੰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕਰਾਂ ਦੁਆ ਏਹ ਹੱਥ ਉਠਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਲਾਵਨ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਸਵਾਰ ਸੋਹਨੇ ਖਾਵਣ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਇਕੇ ਜੀ॥ ਗਈ ਰਾਤ ਲਾੜੀ ਲਾੜਾ ਉਠ ਬੈਠੇ ਸੱਈਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਤਾਕ ਹਿਲਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਨਾ ਰੱਜੀਓਂ ਨਿਕਲ ਬਾਹਰ ਕੱਖੀ ਬੈਠਿਓਂ ਥਾਲ ਦਬਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਵਹੁਟੀ ਬਾਹਰ ਆਨ ਬੈਠੀ ਵਾਂਗ ਵਹੁਟੀਆ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਰਲ ਮਿਲ ਕੁੜੀਆਂ ਸੱਭੇ ਕਰਨ ਠੱਠੇ ਗਲ ਪੁਛਾਂਗੇ ਅੱਜ ਬਨਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਪਾਨੀ ਗਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸ-<noinclude></noinclude> t0tjnnekbtd8b8l55r84mht1474zg9k 250 64578 226604 189490 2026-07-17T06:24:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(35)}}</noinclude>ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਲੱਈਆਂ ਪਹਿਨ ਪੌਸਾਕੀਆਂ ਪਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਏਸੇ ਚਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਵੇਖਨ ਨੈਨ ਨੈਨਾ ਸਰਮਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਪੇਈਏ ਸਾਹੁਰੇ ਸਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਰਾਜੀ ਹੋ ਆਵੇ ਨਿਤ ਜਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਕਈ ਬਰਸ ਬੀਤੇ ਏਸੇ ਰੰਗ ਅੰਦਰ ਡਿੱਠਾ ਦੁਖ ਨਾ ਅੱਖ ਉਠਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਜਲੇ ਬਖ਼ਤ ਦੇਖੋ ਵਖ਼ਤ ਸਖ਼ਤ ਆਯਾ ਇਸਕ ਤਖ਼ਤ ਬੈਠਾ ਸਭਾ ਲਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਦੁਖ ਦੇਨ ਲੱਗਾ ਸੁਖ੍ਯਾਰਿਆਂ ਨੂ ਦੇਖੋ ਸੁਤੜੀ ਕਲਾ ਜਗਾਇਕੇ ਜੀ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਇਸਕ ਦਾ ਕੰਮ ਏਹੋ ਜਦੋਂ ਆਂਵਦਾ ਜਾਏ ਮੁਕਾਇਕੇ ਜੀ॥੨੪॥ ਦ੍ਰਗਾਹ ਰੱਬ ਥੀਂ ਆਵਨਾ ਇਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਤੰਬੋਲ ਵਿੱਚ ਆਯਾ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਇਸਕ ਤਾਈਂ ਇਸਤੰਬੋਲ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਤਿਆਰ ਹੋਯਾ॥ ਪਕੜ ਕੋਰੜਾ ਕਹਿਰ ਦਾ ਕਮਰ ਕੱਸੀ ਘੋੜੇ ਸਿਦਕ ਦੇ ਤੇ ਅਸਵਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਸੋਹਰਤ ਫ਼ੋੌਜ ਨੇ ਸੋਰ ਦਾ ਲਿਆ ਲਸਕਰ ਫ਼ਾਕਾ ਫ਼ਿਕਰ ਅੱਗੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਝੰਡੇ ਝਿੜਕਦੇ ਝੋਰੇ ਦਾ ਲਾਲ ਨੇਜ਼ਾ ਜੋਬਨ ਰੱਸਕੇ ਤੇ ਜਮਾਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਪਲਟਨ ਆਹੀਂ ਦੀ ਆਨ ਕੇ ਪਰਾ ਬੱਧਾ ਸਬਰ ਸੈ ਉਠਾਇ ਸਰਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਮੁਲਕ ਮੱਲਿਆ ਆਇ ਮਲਾਮਤਾਂ ਨੇ ਸਿਦਕ ਹੱਠ ਅਗੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਗ਼ੋਗ਼ਾ ਗੁਲ ਨੇ ਗੁਟ ਗ਼ੁਬਾਰ ਕੀਤਾ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਧਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਹੁਸਨ ਹੁਕਮ ਚਲਾਂਵਦਾ ਫਿਰੇ ਸਭ ਤੇ ਰੂਪ ਰਸ ਰਸੀਲੜਾ ਯਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਸਫ਼ਰ ਸਕਰ ਦੀ ਸਕਲ ਬਨਾ ਬੈਠਾ ਨਾਲ ਮਕਰ ਭੀ ਆਇ<noinclude></noinclude> j3hq1ctb4bdizn5fa8ik7nfiozgg3ml 250 64579 226605 189491 2026-07-17T06:25:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(36)}}</noinclude>ਰਵਾਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਇ ਰੋਲਾ ਕਹੇ ਚਲੋ ਭਾਈ ਜ਼ੋਕ ਜ਼ਿੱਲਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਆਰ ਹੋਯਾ॥ ਲੱਦ ਹਲਦ ਦੇ ਊਠ ਫਿਰਾਕ ਤੁਰਿਆ ਬਾਝ ਯਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਸਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਚਲੇ ਫ਼ੀਲ ਫ਼ੁਸਾਦ ਦੇ ਸਦ ਹੋਕੇ ਸੰਗਲ ਸੋਗਦਾ ਮਾਰਨੇਹਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਭੁਖ ਨੰਗ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੱਦ ਲਈਆਂ ਦੁਖ ਦਰਦ ਅੱਗੇ ਠਾਨੇਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਤੰਬੂ ਤਾਨਿਆਂ ਦੇ ਰੱਖੇ ਟੱਟੂਆਂ ਤੇ ਮੇਹਨਾਂ ਜੀਂਵਦਾ ਹੀ ਮੁਰਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਠੂਠੇ ਠੋਕਰਾਂ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਪੋਸਤੀ ਦੇ ਠੀਕਰ ਪਕੜ ਦਰਵੇਸ ਦਵਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਤੋਪਾਂ ਤੋਹਮਤਾਂ ਤਖ਼ਤੇ ਚਾੜ ਲੱਈਆਂ ਬਦਨਾਮ ਅੱਗੇ ਕਿਲੇਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਹਲਕਾ ਹੁਜਤਾਂ ਰੋਕਿਆ ਹੌਲ ਸੇਤੀ ਮੁਸਕਲ ਬਨੀ ਨੂੰ ਰੱਬ ਗੁਫ਼ਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਕੁਮੇਦਾਨ ਕਿਸਾ ਆਖੇ ਚਲ ਭਾਈ ਗੋਲੰਦਾਜ਼ ਗ਼ੁਸਾ ਹੁਸਯਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਅਦਬ ਨਾਲ ਬੇਅਦਬ ਸਵਾਬ ਕੀਤੇ ਦਾਗ਼ ਦੂਰਿਆਂ ਦਾ ਦਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਧੁੰਮ ਧੂੜ ਉਡਾਇ ਧਰਵਾਸ ਆਯਾ ਸੱਲ ਸਿਰਜਨਾਂ ਦਾ ਸਿਕਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਸੁਸਤੀ ਆਇ ਸੁਤੀ ਕਿਸੇ ਬਹਲ ਅੰਦਰ ਆਲਸ ਚਿਤਵਨਾ ਦਾ ਦਿਲਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਚਿੰਤਾ ਚੂਰ ਹ ਪਈ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ ਗ਼ਮ ਗੈਰਤਾਂ ਨਾਲ ਗੁਬਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਲਏ ਪਕੜ ਨਿਸਾਨ ਅੰਦੇਸਿਆਂ ਨੇ ਵਹਿਮ ਵਾਸਤਾ ਸਹਿਮ ਦਾ ਯਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਇਸਕ ਬਾਦਸਾਹ ਸੀਸ ਪਰ ਤਾਜ ਧਰਕੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਹੋਯਾ॥ ਇਸਤੰਬੋਲ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੀਆ ਡੇਰਾ ਦੇਖੋ ਵੱਸਦਾ ਸਹਿਰ ਉਜਾੜ ਹੋਯਾ॥ ਇਸਕ ਮੁਸਕ ਤੇ ਹੁਸਨ ਨਾ ਰਹਿਨ ਗੁਝੇ ਜਿਵੇਂ ਰੂੰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਰ<noinclude></noinclude> 1lcbg7pav0gbosdj2t2im68pysp9u7m 250 64581 226606 189495 2026-07-17T06:25:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(38)}}</noinclude>ਧਿਆਨ ਸਾਰੇ ਜਦੋਂ ਇਸਕ ਦੇ ਖੜੇ ਨਿਸਾਨ ਹੋਏ॥ ਭੁਲੀ ਬੰਦਗੀ ਵਿਰਦ ਨਾ ਕਰੇ ਕੋਈ ਪਿਆਲੇ ਇਸਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸਤਾਨ ਹੋਏ॥ ਪੂਜਾ ਠਾਕਰਾਂ ਦੀ ਪਾਨੀ ਪਿੱਪਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮਾਂ ਐਸਿਆਂ ਥੀਂ ਨਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੋਏ॥ ਪਿਆਰੇ ਬਾਝ ਨਾ ਪਤ੍ਰੀ ਭਲੀ ਭਾਵੇ ਚੰਦਭਾਨ ਜਾਂ ਸਿਕਰ ਅਸਮਾਨ ਹੋਏ॥ ਮੁਲਾਂ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਪੰਡਿਤਾਂ ਫ਼ਿਕਰ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸਕ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਆਨ ਹੋਏ॥ ਗਏ ਖ਼ੇਸ ਕਬੀਲੜੇ ਨੱਸ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਯਾਰ ਪਿਆਰੇ ਦੁਸਮਨ ਜਾਨ ਹੋਏ॥ ਚੱਲੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਅਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਅਤੇ ਦੀਨਈਮਾਨ ਅਜਾਨ ਹੋਏ॥ ਸੁਕਾ ਮਾਸ ਤੇ ਰੱਤ ਨਾ ਰਹੀ ਰੱਤੀ ਨੈਨ ਰੋਂਦਿਆਂ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਹੋਏ॥ ਆਹੀਂ ਚੱਲੀਆਂ ਹੱਲੀਆਂ ਹਿਰਸ ਹੋਰੀ ਜੋਗ ਰੋਗ ਤੇ ਸੋਗ ਸੁਲਤਾਨ ਹੋਏ॥ ਰੋਵਨ ਅੱਖੀਆਂ ਵਾਲ ਜ਼ਵਾਲ ਐਸੇ ਅਬਰੂ ਝੁਕ ਕੇ ਵਾਂਗ ਕਮਾਨ ਹੋਏ॥ ਕੜਕਨ ਹੱਡੀਆਂ ਤਨ ਤੰਦੂਰ ਹੋਯਾ ਏਹ ਇਸਕ ਦੇ ਆਨ ਨਸਾਨ ਹੋਏ॥ ਭੁਲੇ ਕੰਮ ਤੇ ਗ਼ਮ ਨੇ ਮਹਿਲ ਪਾਏ ਦੁਖ ਦਰਦ ਆ ਕੇ ਅਵਾਦਾਨ ਹੋਏ॥ ਲੱਗੀ ਤਾਂਘ ਮਹਬੂਬ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਜਿਨਾਂ ਸੋਈ ਦੇਖ ਮਗ਼ਲੂਬ ਜਹਾਨ ਹੋਏ॥ ਅਲ ਇਸਕ ਨਾਰੁਨ ਤਰਹਕਾਮਾਸਵਾਅੱਲਾ ਬਾਝ ਯਾਰ ਦੇ ਭੁਜ ਮਸਾਨ ਹੋਏ॥ ਬੁਰੀ ਅੱਗ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸਾੜ ਸੁਟੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤੰਦੂਰ ਦੇ ਨਾਨ ਹੋਏ॥ ਅੱਗ ਇਸਕ ਦੀ ਬਾਝ ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕੇ ਕੱਚੇ ਗਲ ਕੇ ਖ਼ਾਕ ਸਮਾਨ ਹੋਏ॥ ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ ਸਾਫ਼ ਹੋਂਦਾ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਕਦਰਦਾਨ ਹੋਏ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਆਸਕ ਇਵੇਂ ਇਸਕ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਮੇਂ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> o6pw0o8q3e59v2yvww5kcs7rdjfuvie 250 64582 226589 189257 2026-07-17T06:21:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(20)}}</noinclude>{{center|{{smaller|ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੇ ਦੇਖਨ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਥੀਂ ਔਰਤਾਂ ਆਈਆਂ}}}} ਆਈਆਂ ਵਹੁਟੜੀ ਦੇਖਨੇ ਸਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਲ ਬੁਢੀਆਂ ਨੱਢੀਆਂ ਨੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਦੇਖ ਦੇਖ ਜਮਾਲ ਨਿਹਾਲ ਹੋਵਨ ਵਾਹ ਵਾਹ ਆਖਨ ਹੱਸ ਹੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਇਕ ਕਹਿਨ ਏਹ ਪਦਮਨੀ ਚਿਤਰਨੀਂ ਹੈ ਪਵੇ ਹੁਸਨ ਏਹਦਾ ਲੱਸ ਲੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਇੱਕ ਕਹਿਨ ਏਹ ਹੂਰ ਤੇ ਪਰੀ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਪਵੇ ਬਿੱਜਲੀ ਲਿਸਕਿਆਂ ਵੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਜੇਹੜੀ ਦੇਖਦੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੋਇਆ ਹੁਸਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਕੋਈ ਪੱਛਰਾਂ ਇੰਦਰ ਅਖਾਰੜੇ ਦੀ ਦੇਖ ਸਰਮ ਖਾਵਨ ਸੂਰ ਸੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਗਿਆ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਅੰਧੇਰ ਪਾਯਾ ਪਈ ਚਾਨਨੇ ਦੇ ਸਿਰ ਭੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਆਨ ਗੋਲੀਆਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਗਿਰਦ ਹੋਈਆਂ ਸੋਹਣੀ ਸੇਜ ਫੁਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਜਾਹ ਮਾਨ ਸੋਹਾਗ ਨੀ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਕਹਿੰਦੀ ਆ ਨਨਾਨ ਤੇ ਸੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਰਹੇਂ ਜੀਂਵਦੀ ਮਾਨ ਜਵਾਨੀਆਂ ਨੀ ਨਾਲ ਪੀਆ ਦੇ ਸਾਦ ਹੋ ਹੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਕਿਹਾ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੇ ਕਰੋ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਐਡਾ ਕਾਹਨੂੰ ਪਾਇ ਛੱਡੀ ਖਰਖ਼ੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਅੱਜ ਤੀਕ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਤੀ ਕੱਲੀ ਸੌਨ ਦਾ ਪੈ ਗਿਆ ਝੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਹੋਰ ਕਹਿਨ ਹਮਜੋਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਭੀ ਚੱਲ ਵਹੁਟੀਏ ਹੱਸ ਤੇ ਰੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਤੇਰਾ ਉਜ਼ਰ ਨਾ ਜਾਵਸੀ ਪੇਸ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਨਾ ਦੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਕਹਿਨ ਸੱਸ ਨਿਣਾਨ ਨਾ ਛਾਣ ਛਾਤਾ ਅਸਾਂ ਛਾਣਿਆਂ ਅੱਠ ਤੇ ਦੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਨਾਲ ਖਸਮ ਦੇ ਸੋਰ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਕੇਹਾ ਐਵੇਂ ਫੋਕੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨਾ ਕੱਸ ਵਾਰੀ॥ ਭਰਨ ਮੁਠੀਆਂ ਕਹਿਨ ਪਿਆਰ<noinclude></noinclude> 2zzzr78yq6v9v4n5x8lx7lgkt9ws4g5 250 64589 226597 182925 2026-07-17T06:22:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(28)}}</noinclude>ਆਇ ਵਧਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਧਰੀ ਢੋਲਕੀ ਆਇ ਮਿਰਾਸੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸੀ ਹੋਈ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਜਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਲਾਗੀ ਧੇਤਿਆਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਆਨ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਖਾਨ ਲਗੇ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਰੰਗ ਰੰਗ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਭਰਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਸਾਏਬਾਨ ਤੰਬੂ ਲਾਏ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਚੋਬਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਹੇਠ ਸੁਹਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਲੋਹਾਂ ਚਾੜੀਆਂ ਤੇ ਪਏ ਪੱਕ ਮੰਡੇ ਸੰਦ ਆਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਦੇਖ ਸਭ ਇੱਕਠੀਆਂ ਆਨ ਹੋਈਆਂ ਲਿਆਵਨ ਕੁਆਰੀਆਂ ਸੱਦ ਵਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ॥ ਕੰਮ ਕਾਰ ਵਿਸਾਰਕੇ ਆਇ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ॥ ਸੱਕਰ ਪਾਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਥਾਲੀਆਂ ਦੇ ਫਿਰਨ ਦੇਂ ਦੀਆਂ ਅੰਗ ਹਮ ਸਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਗਾਵਨ ਗੀਤ ਤੇ ਸੀਤ ਕਰ ਦੇਨ ਛਾਤੀ ਜਦੋਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਖੂਬ ਸਫ਼ਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਚਾਓ ਵਿਆਹ ਦਾ ਰੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਹੋਂਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਾਨੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਮੁਰ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਸੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ਵਿਆਹ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਬਾਗ਼ ਬਹਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਉਲੀ ਲਾਹ ਜਬਾਨ ਦੀ ਲੈਨ ਸਾਰੀ ਸਕਲ ਸੀਸਿਆਂ ਦੀ ਜਿਵੇਂ ਛਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਦੇਵਨ ਗਾਲੀਆਂ ਬੋਲ ਕੇਬੋਲ ਮੰਦੇਸਾਕ ਅੰਗ ਨਸੰਗ ਜਵਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਕਰਕੇ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਪਿਆਰ ਸੇਤੀ ਚੱਲਨ ਦੱਸਕੇ ਖੂਬ ਅਦਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਬੋਲਨ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲਾਂ ਕੁਮਰੀਆਂ ਜਿਉਂ ਤਿਵੇਂ ਬੋਲ ਰਹੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਵੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਇ ਕੇ ਫ਼ਰਸ ਚੰਗਾ ਲਿਆ ਸੱਦ ਸਰੀਕਾਂ ਤੇ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ॥ ਲਾਗੀ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਨ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬੋਲ ਬੋਲਨ ਨਰਮਾਈਆਂ<noinclude></noinclude> 84iygaj1q8phqvmuaoun4wneqc8srmz 250 64590 226607 183121 2026-07-17T06:25:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(39)}}</noinclude>ਮਦਾਨ ਹੋਏ॥੨੬॥ {{center|ਮਕੂਲਾ ਸ਼ਾਇਰ}} ਇਸਕ ਬਾਝ ਨਾ ਵਸਲ ਮਾਸ਼ੂਕ ਹੋਵੇ ਭਾਂਵੇਂ ਕੂਕ ਕੇ ਜੱਗ ਸੁਨਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਬਿਨਾ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਰੌਬ ਦਾ ਰਾਹਿ ਮਿਲ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਪਖੰਡ ਬਨਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਰੋਯਾਂ ਬਾਝ ਨਾ ਵੁਜ਼ੂਰ ਵਾਹੋ ਵੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਚੇਹਰਾ ਧੋਇ ਧਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਹੱਕ ਬਿਨਾ ਨਾ ਹੱਕ ਹਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰੰਗ ਵਟਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਬਾਝ ਨਿਆਜ਼ ਨਿਮਾਜ਼ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਇਜ਼ ਮੱਥਾ ਧਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਘਸਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਹਾਜਤ ਮੋੜਿਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਹੱਜ ਹੋਵੇ ਭਾਂਵ ਲੱਖ ਵੇਰਾਂ ਮੋਕੇ ਜਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਘਰ ਬੈਠਿਆਂ ਦੋਲਤਾਂ ਮਿਲਨ ਸਭ ਜੇ ਤਾਂ ਇਲਮ ਤੇ ਅਮਲ ਕਮਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਕੰਤਾ ਕੁਨ ਜਏਹ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੂਬ ਕੇ ਹਾਮਨ ਆਰਫ਼ਾ ਸਮਝ ਸਮਝਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਅੰਦਰ ਯਾਰ ਤੇਂ ਢੂੰਡ ਦੇ ਫਿਰਨ ਬਾਹਰ ਗਈ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਵਿਖਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਨਹਨੁ ਅਕਰਬੁ ਇਲੈਹੇ ਮਿਨਹ ਬਲਿਲ਼ਵਰੀ ਦਸ਼ਾ ਹਿਰ ਗਤੇ ਨੇੜੇ ਖੁਦਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਉੱਲੂਆਂ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਲਿਸ਼ਕਦਾ ਵਿਚ ਸਮਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਕੇਹਾ ਐਨਮਾ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੇਜੀ ਚਾਰੋ ਤਰਫ਼ ਹੀ ਹਕ ਨੁਮਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਏਕੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਤਿ ਨਾਸਤੀ ਵੇਦ ਕਹਿੰਦਾ ਸੁਨੋ ਆਪ ਤੇ ਔਰ ਸੁਨਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਦੂਈ ਦੂਰ ਕਰ ਇੱਕ ਖੁਦਾਇ ਜਾਨੋ ਖਦੀ ਛੋੜ ਖੁਦ ਹੱਕ ਬਤਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਗਿਆ ਫੁਟ ਹੁਬਾਬਤ ਆਬ ਸਾਗਰ ਐਸੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਗਵਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਬੀਜ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਨਾਸ ਹੋਵੇ ਆਪ ਨਾਸ ਕਰ ਆਪ ਕਹਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਬਿਨਾ<noinclude></noinclude> n9t468pulbq7s8xwf08gahlyppm03su 250 64591 226608 183123 2026-07-17T06:26:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(40)}}</noinclude>ਜਾਗਿਆਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਦੂਰ ਵੇ ਭਾਵੇਂ ਸੁਤਿਆਂ ਰੈਣ ਲੰਘਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਬਿਨਾਂ ਮੁਰਸ਼ਦਾਂ ਮੂਲ ਨਾ ਮਿਲੇ ਮੌਲਾ ਭਾਵੇਂ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਗਾਇ ਦੇਖੋ॥ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨਾ ਗਿਆਨ ਬਿਨ ਗੁਰੂ ਲੱਭੇ ਗੁਰਾਂ ਬਾਂਝ ਨਾ ਗਿਆਨ ਗਲਾਇ ਦੇਖੋ॥੨੭॥ {{center|ਹਾਲਤ ਫ਼ਰਿਹਾਦ}} ਸਨੋ ਬਾਤ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਜੀ ਹੈਸੀ ਅਕਲ ਦਾ ਕੋਟ ਕਮਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾਨ ਦਾ ਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਨੇ ਫ਼ੱਨ ਤੇ ਫ਼ਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਰਹਿੰਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੂਰ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਅਪਨੇ ਰਾਜ ਤੇ ਮਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਅੱਲਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਗ਼ਮ ਕੋਈ ਫ਼ਾਕੇ ਫ਼ਿਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਦਿਨੇ ਕਾਰ ਤੇ ਰਾਤ ਨਸਾਤ ਅੰਦਰ ਸਦਾ ਮਸਤ ਰਹਿਨਾ ਹਰ ਹਾਲ ਲੋਕੇ॥ ਮਾਯਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਮਲੇ ਨੀ ਹੋਵੇ ਹਿਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਲਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਜਿਨਾਂ ਜੋਹਦ ਮੁਸੱਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਨਾ ਨਹੀਂ ਸੋਗ ਤੇ ਹਰਖ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਲੋਕੋ॥ ਸ਼ਾਦੀ ਗ਼ਮੀ ਨਾ ਆਸ਼ਕਾਂ ਸਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦੇ ਨਿੱਤ ਓਹ ਮਸਤ ਅਹਿਵਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਦੁਨੀਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨ ਦੌਲਤਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਆਸਕਾਂ ਜਲ ਜਲਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਦੁਨੀਆਂ ਖ਼ਾਬ ਖ਼ਯਾਲ ਪਛਾਨੀਏ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਵਨਾ ਜਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲੋਕੋ॥ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕੀ ਖ਼ਾਬ ਖਯਾਲ ਕਰਨਾ ਸੋਨਾ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਕੂੜ ਭਾਲ ਲੋਕੋ॥੨੮॥ {{center|ਜਾਨਾ ਫਰਿਹਾਦ ਦਾ ਵਿੱਚ ਮਹਲ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੇ}} ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਪਿਉ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਮਹਿਲੀ ਚੱਲਿਆ<noinclude></noinclude> h5iy0pnu9vutejtsytu4t7od3kyvnth 250 64592 226609 183124 2026-07-17T06:26:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(41)}}</noinclude>ਕਾਰ ਕਾਮਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਜਿਵੈਂ ਜਾਂਵਦਾ ਸੀ ਅੱਗੇ ਨਿਤ ਓਥੇ ਬੂਟੇ ਵੇਲ ਤੇ ਮੂਰਤਾਂ ਪਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਦੇਖੋ ਚਲਿਆ ਬਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਅੱਜ ਇਸਕ ਦੀ ਸੈਫ਼ ਉਠਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬਾਂਹ ਸੇਰ ਦੇ ਮੁਖ ਫੜਾਵਨੇ ਨੂੰ ਸੁਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਾਗ ਜਗਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬੇੜਾ ਮਾਲ ਜਮਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਾਗਰ ਇਸਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਵੜਿਆ ਜਾਇ ਮਕਾਨ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਫ਼ਰਹੰਗ ਦੀ ਕਲਾ ਹਿਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਸੁੱਤੇ ਦੇ ਉਦੇ ਲੱਕ ਵਿਚ ਲੱਤ ਮਾਰੀ ਦੇਖੋ ਆਪਨਾ ਨਾਸ ਕਰਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬਾਦਸਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਾ ਪਾਈ ਤਨ ਤੋਪ ਦੇ ਨਾਲ ਉਡਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਿਸੇ ਘੜੀ ਸੁਲਖਨੀ ਜਾਇ ਵੜਿਆ ਇਸਕ ਅਪਨਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬਿੱਲਾ ਹੱਟ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਜਾਇ ਵੜਿਅ ਨਾਲ ਵੱਟਿਆਂ ਸੀ ਸਭਨਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਪੁਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਦੇਖੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੰਕ ਜਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਸ਼ੁੱਤਰ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਚਰਨ ਲੱਗਾ ਆਯਾ ਚੋਰ ਜਿਉਂ ਸੰਨ੍ਹ ਲਗਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਗੋਦੀ ਬੈਠ ਕੇ ਦਾਹੜੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਯਾ ਲਗਾ ਬਾਪ ਦੀ ਪਗੜੀ ਲਾਹਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕੀੜੀ ਫ਼ੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਲੜਨ ਲੱਗੀ ਚੂਹਾ ਚਲਿਆ ਮਹਿਲ ਗਿੜਾਵਣੈ ਨੂੰ॥ ਚਿੜੀ ਬਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਈ ਬਿਲੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਮੁੱਛ ਮੁਨਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਸੂਈ ਤਪ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਸਾਦ ਪਾਯਾ ਲਗੀ ਚਿਣਗ ਸਮੁੰਦਰ ਜਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਗਏ ਬਾਪ ਬੇਟਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਅੰਦਰ ਲਗੇ ਸੂਰਤਾਂ ਮੂਰਤਾਂ ਪਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕੇਹੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਕਰੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੋਈ ਦਿਲ ਚਾਹੇ ਨਾ ਅੱਖ ਫਿਰਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਭੁੱਲ ਜਾਨ ਬਹਿਸਤ ਉਸ ਮਹਿਲ ਦੇਖੇ<noinclude></noinclude> 7sjy3gy81udoq0587acgz34r4ntg8us 250 64593 226610 183126 2026-07-17T06:26:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(42)}}</noinclude>ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਪਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਆਬਗੀਨੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਦੇ ਸੰਗ ਸੁਹਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਚਾਂਦੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੁਝ ਸ਼ੁਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿੜੀ ਖੂਬ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਿਖਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਹਰਮ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਇ ਦੋਵੇਂ ਲਗੇ ਨਕਸ਼ ਨਿਗਾਰ ਲਿਖਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਸੀਰੀਂ ਬੈਠੀ ਸੀ ਓਸ ਮਹਲ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਸੱਈਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਬੈਠ ਤਾਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਤਕ ਰਹੀਆਂ ਇਕ ਸੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਗ ਗਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਈ ਗੋਲੀਆਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਗਿਰਦ ਸੀਰੀਂ ਪੱਖੇ ਪਕੜ ਕੇ ਪੌਨ ਝੁਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਈ ਘੋਲ ਕੇ ਕੰਦ ਨਬਾੜ ਲਿਆਵਨ ਸਾਹਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਖਾਸ ਪਿਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਜਿਵੇਂ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਫੁੱਲ ਦੇ ਗਿਰਦ ਹੋਵਨ ਤਿਵੇਂ ਹਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਸਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਡਿਗਨ ਸਮਾਂ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗ ਆ ਕੇ ਵਾਂਗ ਚੰਦ ਪਰਵਾਰ ਘੁਮਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਰਨ ਮਿੰਨਤਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ ਦੇ ਮਿਠੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਬੋਲ ਬੁਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਨਿਆਜ਼ਮੰਦ ਗੁਲਾਮ ਕਨੀਜ਼ ਸਭੇ ਹਾਜ਼ਰ ਬੈਠੀਆਂ ਹੁਕਮ ਬਜਾਵਣੇ ਨੂੰ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਪਰਵਾਹ ਕੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਸਾਈਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਵਣੇ ਨੂੰ॥੧੯॥ {{center|ਦੇਖਨਾ ਸੀਰੀਂ ਦਾ ਅਰ ਆਸਕ ਹੋਨਾ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦਾਂ}} ਸ਼ੀਰੀਂ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਫਿਰਨ ਲਗੀ ਜ਼ਰਾ ਵਿਚ ਝਰੋਖੇ ਦੇ ਆਦਿ ਗਈ॥ ਡਿਠਾ ਤਰਫ਼ ਫਰਿਹਾਦ ਦੀਨ ਜ਼ਰ ਭਰਕੇ ਨਾਲ ਚਸਮਾਂ ਦੇ ਚਸਮ ਮਿਲਾਇ ਗਈ॥ ਪਈ ਬਿੱਜਲੀ ਟੁਟ ਆਕਾਸ<noinclude></noinclude> 4jq6ia76y3bkir5kz2he0v8w7lwcj4k 250 64594 226611 183127 2026-07-17T06:26:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(43)}}</noinclude>ਉੱਤੋਂ ਦੇਖੋ ਜੱਟ ਦਾ ਖੇਤ ਜਲਾਇ ਗਈ॥ ਗਈ ਭੁੱਲ ਜਹਾਨ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਸਾਰੀ ਨਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਕੋਈ ਪਿਲਾਇ ਗਈ॥ ਸਾਯਾ ਪਰੀ ਦਾ ਪਿਆ ਤੇ ਸੁਰਤ ਭੁੱਲੀ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇ ਗਈ॥ ਡਿੱਠੀ ਜਦੋਂ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਨੇ ਸਕਲ ਸੀਂਰੀਂ ਅਕਲ ਆਪ ਨੀ ਕੁੱਲ ਵਿਕਾਇ ਗਈ॥ ਭਲਾ ਇਸਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਅਕਲ ਕਰਸੀ ਪੱਥਰ ਸੀਸੀਦੇ ਨਾਲ ਛੁਹਾਇ ਗਈ॥ ਚਮਕੀ ਸੈਫ਼ ਮਿਆਨ ਥੀਂ ਹੋਈ ਨੰਗੀ ਤੁਰਤ ਛੋਂਹਦੀ ਕਾਲਜਾ ਖਾਇ ਗਈ॥ ਭੁੱਲੇ ਨਕਸ ਨਿਗਾਰ ਤੇ ਕਾਰ ਸਾਰੀ ਮਾਰ ਨੈਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਚੁਕਾਇ ਗਈ॥ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਦੀ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਆਹੀ ਮਾਹ ਯਾਰ ਵੀ ਕਾਰ ਭੁਲਾਇ ਗਈ॥ ਮੇਹੀਂਵਾਲ ਜਿਉਂ ਸੋਹਨੀ ਦਾ ਹੁਸਨ ਡਿੱਠਾ ਤਿਵੇਂ ਦੇਖਦੀ ਜਾਨ ਵਿਹਾਇ ਗਈ॥ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਸੀਨਾ ਚੀਰ ਕੇ ਚਿੱਤ ਚੁਰਾਇ ਗਈ॥ ਦੀਵਾ ਦੇਖ ਪਭੰਗ ਨਸੰਗ ਲੜਿਆ ਡੰਗ ਨਾਗ ਵਾਲਾ ਜ਼ਰਾ ਲਾਇ ਗਈ॥ ਜਾਦੂ ਪਾਇਕੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲੇ ਵੇਖੋ ਨਫ਼ਰ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰ ਬਨਾਇ ਗਈ॥ ਦੂਰੋਂ ਮਾਰ ਕੇ ਤੀਰ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਉਡ ਦਾਤ ਲੇਗਿੜਾਇ ਗਈ॥ ਕੋਈ ਪਈ ਅਫ਼ਾਤ ਆ ਰਾਤ ਵਾਲੀ ਧੱਪਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੁਧ ਗਵਾਇ ਗਈ॥ ਸਭੇ ਅਗਲੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਭੁਲ ਗਈਆਂ ਐਵੇਂ ਜ਼ਰਾਕ ਮੁਖ ਦਿਆਇ ਗਈ॥ ਆਫ਼ਤਾਬ ਦੀ ਚਮਕ ਦੋਪਹਿਰ ਵਾਲੀ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦਾ ਮੁਖ ਭਵਾਇ ਗਈ॥ ਸਭੇ ਚੁਸਤੀਆਂ ਚਾਵੜਾਂ ਦੂਰ ਹੋਈਆਂ ਸੈਨਤ ਮਾਰ ਕੇ ਕੰਡ ਵਲਾਇ ਗਈ॥ ਰੈਹਾ ਤਕਦਾ ਫੇਰ ਨਾ ਤਕਿਓ ਸੂ ਅੱਗ<noinclude></noinclude> fywgbzoxhx89sbppom5de6escmsx1v6 250 64595 226612 183129 2026-07-17T06:27:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(44)}}</noinclude>ਲਾਇ ਕੇ ਮੁੱਖ ਛਪਾਇ ਗਈ॥ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੇਰ ਝਰੋਖੇ ਦੀ ਵੱਲ ਦੇਖੇ ਓਹ ਅਗਲੀ ਘੜੀ ਵਿਹਾਇ ਗਈ॥ ਗਈ ਹੋਸ ਜਾਂ ਇਸਕ ਦ ਜੋਸ ਆਯਾ ਵਾਂਗ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਨ ਤਪਾਇ ਗਈ॥ ਮਨ ਮਾਰ ਬੈਠਾ ਅਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਓੜਕ ਕਹੀ ਰੋਦ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੀ ਲਾਇ ਗਈ॥ ਗਈਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਸੂਰਤਾਂ ਭੁਲ ਸੱਭੇ ਸੀਰੀਂ ਜਦੋਂ ਦੀ ਸਕਲ ਦਿਖਾਇ ਗਈ॥ ਗਈਚੌਕੜੀ ਚੁਕਿਓ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਮੋਹਨੀ ਤੀਰ ਵਲਾਇ ਗਈ॥ ਆਈ ਗ਼ੁੱਸ ਸਰਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਢੱਠਾ ਸੁਧਬੁਧ ਸਰੀਰ ਸਿਧਾਇ ਗਈ॥ ਰੈਹਾ ਬਾਪ ਨੇ ਹੋਸਕਰ ਬੱਚਿਆ ਓਇ ਕਹੀ ਨੀਂਦ ਸਵੇਲੜੇ ਆਇ ਗਈ॥ ਕਿਹਾ ਰਾਤ ਥੋੜੀ ਰਿਹਾ ਜਾਗਦਾ ਮੈਂ ਪੀਨਕ ਪੋਸਤੀ ਵਾਂਗ ਵੰਝਾਇ ਗਈ॥ ਡਰ ਦੇ ਬਾਪ ਤੋਂ ਕਲਮ ਦੁਵਾਤ ਪਕੜੀ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਤਮੇ ਨੂੰ ਸੁਰਤ ਆਇ ਗਈ॥ ਲਿਖੇ ਮੂਰਤਾਂ ਤਾਕੀ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਤੁਕੇ ਕੋਈ ਤਕ ਨੇ ਦਾ ਚੇਟਕ ਲਾਇ ਗਈ॥ ਦਿਲ ਬਾਝ ਨਾ ਹੋਂਵਦਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਸੋਈ ਦਿਲ ਦਿਲਦਾਰ ਚੁਰਾਇ ਗਈ॥ ਕਦੇ ਲਿਖੇ ਤੇ ਕਦੇ ਦੁਵਾਤ ਪਕੜੇ ਕਹੇ ਕਲਮ ਅੱਗੇ ਸੂਫ਼ਆਇ ਗਈ॥ ਨੀਂਵੀਂ ਧੋਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਹੱਲ ਵੱਲੇ ਕਹੇ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਸਿਆਇ ਗਈ॥ ਪੁਤਲੀ ਛਲ ਦੀ ਛਲਦੀ ਗਈ ਛੈਲੇ ਸੁਧੇ ਜਹੇ ਨੂੰ ਛਲ ਪੜਾਇ ਗਈ॥ ਲਗਾ ਚੁਗਣ ਚੀਣਾ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੜਾ ਓਹ ਇਕੇ ਵਾਰ ਜੋ ਭਿਖਿਆ ਪਾਇ ਗਈ॥ ਕਾਲੀ ਨਾਗਨੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਖੁਡ ਵਿਚੋਂ ਡੰਗ ਮਾਰ ਕੇ ਰੁਡ ਵਲਾਇ ਗਈ॥ ਸਾਮ ਘਟਾ ਉੱਠੀ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਵਲੋਂ ਬਿਜਰਲੀ ਕੜਕਕੇ ਰੁਖ<noinclude></noinclude> 8m16jvm1o64l04q6ha5wwbqb2o2q6oj 250 64596 226613 183172 2026-07-17T06:27:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(45)}}</noinclude>ਜਲਾਇ ਜਈ॥ ਬਿੱਲੀ ਝਟ ਕਰ ਕੇਲਿਆ ਪਕੜ ਚੂਹਾਸ ਨੇ ਹਡੀਆਂ ਚੀਰ ਕੇ ਖਾਇ ਗਈ॥ ਕੋਈ ਦੋਸ ਗੁਨਾਹ ਨਾ ਨਫ਼ਰ ਅੰਦਰ ਸਾਹਜ਼ਾਦਾੜੀ ਸਿਤਮ ਕਮਾਇ ਗਈ॥ ਚੜੀ ਫ਼ੌਜ ਕੰਧਾਰ ਥੀਂ ਮਾਰ ਧੌਸ ਫ਼ਤੇ ਸਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਪਾਇ ਗਈ॥ ਲਿਆ ਲੁਟ ਲਖਨਊ ਨੂੰ ਸਣੇ ਦਿਲੀ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜ ਫ਼ਰੰਗੀ ਦੀ ਆਇ ਗਈ॥ ਗਿਦੜ ਖੇਤ ਗੰਧੀ ਲੇਦੇ ਆਨ ਲੁਕਿਆ ਅਜਲ ਮਾਰ ਕੇ ਅਕਲ ਗਵਾਇ ਗਈ॥ ਮੂਸ ਮੂਸਾ ਦੀ ਕਤਰ ਤੌਰੇਤ ਗਿਆ ਮੌਤ ਸੱਦ ਕੌ ਪਾਸ ਬਹਾਇ ਗਈ॥ ਸੇਰ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਵਿਚ ਆਇ ਵੜਿਆ ਅਗੇ ਫੱਟੀ ਫਰੰਗ ਦੀ ਆਇ ਗਈ॥ ਤੋਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਚੋਗ ਜਾਂ ਚੁਗਨ ਲਗਾ ਜਾਲੀ ਜਾਲ ਵਾਲੀ ਗਲ ਪਾਇ ਗਈ॥ ਹੱਥ ਪੈਰ ਝੜ ਪਏ ਨਾਂ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਕੋਈ ਬਰਫ਼ ਕਸਮੀਰ ਦੀ ਧਾਇ ਗਈ॥ ਬਿੱਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਛਾਲ ਜਾਂ ਚੜੀ ਛਿੱਕੇ ਫੋੜ ਕਾਹੜਨੀ ਦੁਧ ਵਹਾਇ ਗਈ॥ਛੁਟੀ ਤੋਪ ਦੇਖੋ ਕੋਈ ਭੰਗੀਆ ਦੀ ਕਿਲੇ ਕੋਟ ਹਵੇਲੀਆਂ ਢਾਹਿ ਗਈ॥ ਇਕੋ ਪੁਤ ਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਸਿਕਦਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਇਸਕ ਦਾ ਘੋਲ ਪਿਲਾਇ ਗਈ॥ ਨੈਨ ਨੈਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹੋ ਤੀਰ ਲੱਗੇ ਸੀਨਾ ਚੀਰ ਕੇ ਕਾਲਜਾ ਖਾਇ ਗਈ॥ ਪਿਆ ਡੈਨ ਨੂੰ ਝਸ ਆ ਵੱਸ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਮਾਰਕੇ ਚਿਤ ਚੁਰਾਇ ਗਈ॥ ਆਈਧਾੜ ਪਹਾੜ ਥੀਂ ਸੁਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਲੁਟ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਧਾਇ ਗਈ॥ ਚਿੜੀ ਬਾਲ ਤੀਲਾ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਧਰਿਆ ਆਪ ਉੱਡ ਕੇ ਜਾਂਨ ਬਚਾਇ ਗਈ॥ ਆਤਸਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਬੱਤੀ ਲਾਇਕੇ ਜੋਤ ਜਗਾਇ ਗਈ॥<noinclude></noinclude> gwmv2fiyt7qhvhadyq3tt11f6a4qrwv 250 64597 226614 183173 2026-07-17T06:27:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(46)}}</noinclude>ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਰੋਵੇ ਪਿਆ ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਗਿੱਲੀ ਲਕੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਇ ਗਈ॥ ਸੇਖ਼ ਸਾਦੀ ਨੂੰ ਵਿਚ ਮੰਦੂਕ ਪਾਕੇ ਮਾਰ ਜੰਦਰੀ ਮਕਰ ਭੁਲਾਇ ਗਈ॥ ਪੰਛੀ ਉਡਦਾ ਵਿਚ ਅਕਾਸ ਆਹਾ ਫਾਹੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਪਾਇ ਫਸਾਇ ਗਈ॥ ਬਰਛੀ ਹੁਸਨ ਦੀ ਮਾਰ ਸਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਮ੍ਰਿਗ ਜੰਗਲੇ ਦਾ ਉਲਟਾਇ ਗਈ॥ ਨਿਕਲ ਮ੍ਯਾਨ ਥੀਂ ਦੇਖ ਸਮਸ਼ੇਰ ਕਾਤਲ ਕੀਤਾ ਕਤਲ ਮਯਾਨ ਸਮਾਇ ਗਈ॥ ਆਈ ਲਹਿਰ ਦਰਿਯਾਉਦੀ ਜੋਸ ਖਾਕੇ ਹਥ ਧੋਂਦੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੜ੍ਹਾਇ ਗਈ॥ ਗਲ ਪਾਇਕੈ ਜਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲਾ ਮਾਗਰ ਮਛ ਦੀ ਗੱਲ ਗਵਾਇ ਗਈ॥ ਜਹਿਦਾਂ ਵੈਦ ਔਖਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਐਸਾ ਰੋਗ ਵਿਜੋਗ ਦਾ ਲਾਇ ਗਈ॥ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ ਲਾਈ ਦੇਖੋ ਮੌਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਆਇ ਗਈ॥ ਜਹਿੰਦੀ ਤਰਫ ਪਰਿੰਦਾਨ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਐਸੀ ਪਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਤਪਾਇ ਗਈ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਣੀ ਆਪਨਾ ਹੁਕਮ ਚਲਾਇ ਗਈ॥੩੦॥ {{center|ਹੋਨਾ ਹੋਣੀ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਉਤੇ}} ਹੋਨੀ ਹੋਂਵਦੀ ਹਕਤ ਹਕੀਕ ਕਰਕੇ ਕੇਹਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਹੋਨੀ ਟਲੇ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਵਲੀ ਔਲੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਹੋਵੇ ਨਾਲ ਔਤਾਰ ਤੇ ਪੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੇਂਹਾਂ ਹੋਨੀ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਰਾਵਣ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਵਿਚ ਨੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਬਹਮਾ ਬਿਸਨ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੋਨੀ ਵਰਤ ਦੀ ਨਾਲ ਸਹੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਹੋਨੀ<noinclude></noinclude> 6kf2a3jgrcbg6qv7gn05yj4sqbhomom 250 64598 226615 183308 2026-07-17T06:27:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(47)}}</noinclude>ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਬੇਚੈਨ ਕੀਤੇ ਲੜੇ ਨਾਲ ਯਜ਼ੀਦ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੀ ਸੁਲੈਮਾਨ ਨੂੰ ਸੁਟਿਆ ਤਖਤ ਉਤੋਂ ਭੱਠ ਝੋਕਦਾ ਪਾਸ ਚਹੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਹੋਨੀ ਕੈਰਵਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਖੂੰਨੀ ਗਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਹੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਹੋਨੀ ਚਿਖ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚ ਖ਼ਲੀਲ ਪਾਯਾ ਇਸ ਮਾਈਲ ਤਲੇ ਤਕਬੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਸੱਮਸ ਸਾਹਦੀ ਖੱਲ ਲਹਾਇ ਦਿੱਤੀ ਵਰਤੀ ਨਾਲ ਕਮਾਲ ਕਬੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਹੋਨੀ ਸੂਲੀ ਤੇ ਚਾੜ ਮਨਸੂਰ ਦਿੱਤਾ ਅਨਲ ਹੱਕ ਕੈਹਾ ਬਿਨਾ ਧੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਮੂਸਾ ਦੇਖ ਕੇ ਨੂਰ ਮਸਤੂਰ ਹੋਯਾ ਵਰਤੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਰ ਮੁਨੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਆਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਚੀਰਿਆ ਜ਼ਿਕਰੀਏ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚੀਰ ਨੇ ਫੱਟ ਸਹਿਤੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਯੂਸਫ਼ ਖੂਹੇ ਦੇ ਵਿਚ ਉਤਾਰਿਓ ਨੇ ਵੀਰਾਂ ਵੈਰ ਕੀਤਾ ਨਾਲ ਵੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਸਾਹ ਅਲੀ ਨੂ ਨਫ਼ਸ ਨੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਦੇਖੋ ਕੰਮ ਤਕਦੀਰ ਬੇਪੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਹੋਯਾ ਹਾਲ ਜੋ ਆਸਕਾਂ ਸਾਦਕਾਂ ਦਾ ਦਸਾਂ ਤੁਧ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ ਲਕੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਮਜ ਨੂੰ ਸੁਕ ਕੇ ਵਾਂਗ ਤਾਬੂਤ ਹੋਯਾ ਲੈਲੀ ਰਤਨਾਵਾਂ ਗਕਰੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਬਲਾਂ ਵਿਚ ਮੋਏ ਰਾਂਝ ਫ਼ੌਤ ਹੋਯਾ ਨਾਲ ਹੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਕਿਸਾ ਬਦਰੇ ਮੁਨੀਰ ਦਾ ਪੜ੍ਹੇ ਕੋਈ ਮੋਏ ਨਾਲ ਫਿਰਾਕ ਦੇ ਤੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਕਿਸ ਕਿਸ ਦੀ ਬਾਤ ਬਨਾਇ ਕਹੀਏ ਸੱਭੋ ਗਲ ਹੈ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਸਬਦ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਵੇਲਾ ਕਟ ਲੈਣਾ ਆਯਾ ਸਯਾਲ ਜਿਉਂ ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਸਾਬ ਤਲਵਾਰ ਮਾਰੇ ਆਏ ਹੱਥ ਜਾਂ ਖ਼ਾਨ ਸਮੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਵੇਲਾਸ ਖ਼ਤ ਤਾਂ ਸਭ ਕਰ ਖਤ ਹੋਵਨ ਪੇਟ<noinclude></noinclude> mx1n8yv2vfumn7vihtv3kmu4crfbr5i 250 64599 226616 183310 2026-07-17T06:28:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(48)}}</noinclude>ਪੀੜ ਹੋਵੇ ਨਾਲ ਖੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਵੇਲਾ ਸਾਫ਼ ਤਾਂ ਸਭ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਟੁਟ ਜਾਂਵਦੇ ਬੰਦ ਜ਼ੰਜੀਰ ਦੇ ਜੀ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਦੇ ਨਾਤਾ ਲਿਆ ਆਪਨੋ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੀ॥੩੧॥ {{center|{{smaller|ਆਵਨਾ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦਾਂ ਮਹਿਲ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਘਰ ਆਪਨੇ}}}} ਆਈ ਬਾਤ ਫਰਿਹਾਦ ਦੀ ਯਾਦ ਮੈਨੂੰ ਸੀਰੀਂ ਫੇਰਭੀ ਸੁਖ ਦਿਖਾਇ ਗਈ॥ ਗਲਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਨ ਪਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਰੀਤ ਪ੍ਰੀਤ ਬਨਾਇ ਗਈ॥ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਹਾਲ ਹੋਇਆ ਨਾਲ ਅਖੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਲਖਾਇ ਗਈ॥ ਮਨ ਮੌਲਿਆ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਮੇਲ ਆਪੇ ਨਾਲ ਸੈਨਤਾਂ ਸੁਰਤ ਜਗਾਇ ਗਈ॥ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰਜਾਂ ਇੱਕ ਕੀਤੀ ਹੱਥ ਦਸਕੇ ਦਿਲ ਦੁਰਾਇ ਗਈ॥ ਬਿਨਾਂ ਮੈਹਰ ਮਹਬੂਬ ਦਾ ਮੈਲ ਨਾਹੀਂ ਬੁਲਬੁਲ ਫੁਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਵਿਹਾਇ ਗਈ॥ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਨ ਵਿਹਾਇ ਗਿਆ ਹੁਨ ਰਾਤ ਅੰਧੇਰ ਦੀ ਆਇ ਗਈ॥ ਕਹਿਆ ਬਾਪ ਨੇ ਚਲ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਬੱਚਾ ਹੁਨ ਕੰਮ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿਹਾਇ ਗਈ॥ ਆਈ ਹਿਜਰ ਤੇ ਜਿਗਰ ਕਬਾਬ ਹੋਯਾ ਕੇਹੀ ਅੱਗ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਲਾਇ ਗਈ॥ ਦੇਖੋ ਬਾਪ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਮੂਲ ਹੋਈਓ ਧੇ ਪੁਤ ਨੂੰ ਚਿਖ਼ਾ ਚੜ੍ਹਾਇ ਗਈ॥ ਗੁਝਾਤੀ ਰਤ ਕਦੀ ਰਦਾਆਨ ਲੱਗਾ ਪਲ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾਇ ਗਈ॥ ਲਏ ਪਕੜ ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਮੂੰਹਾਂ ਨਿਕਲ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਹਾਇ ਗਈ॥ ਰਹੇ ਜੀਂਵ ਦੇ ਮਿਲਾਂਗੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਅੱਜ ਰਾਤ ਨਖ਼ਸ ਮੜੀ ਆਇ ਗਈ॥ ਚਲੇ ਬਾਪ ਬੇਟਾ ਘਰ ਜਾਇ ਪਹੁਚੇ ਓਹ ਅਗਲੀ<noinclude></noinclude> c2uy9jazrpbo1bdhci7a6ws34o5kk4j 250 64600 226617 183312 2026-07-17T06:28:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(49)}}</noinclude>ਕਿਤੇ ਅਦਾਇ ਗਈ॥ ਜੁਸਾ ਤਾਪੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੇਤਾਬ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਲੀ ਮੁਰਝਾਇ ਗਈ॥ ਭੁਲਾ ਖਾਵਨਾ ਪੀਵਨਾ ਸੋਵਨਾ ਭੀ ਜ਼ਹਿਮਤ ਇਸਕ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਧਾਇ ਗਈ॥ ਕਹੋ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦਾ ਭੇਤ ਦਸੇ ਵਿੱਚੇ ਵਿੱਚ ਕਲੇਜੜਾ ਖਾਇ ਗਈ॥ ਸਕਲ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦੀ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸੇ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ਼ਸੀਰੀ ਸ਼ੀਰੀਂ ਛਾਇ ਗਈ॥ ਜਿਧਰ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਸ਼ੀਰੀਂ ਦਿਸਦੀ ਸੀ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਨੂੰ ਆਪ ਭੁਲਾਇ ਗਈ॥ ਨੂਰ ਰਬ ਦੇ ਤੂਰ ਜ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਅੱਗ ਚੂਰ ਕਰ ਕਹੁਲ ਬਨਾਇ ਗਈ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਇਸਕ ਦੀ ਪੰਡ ਭਾਰੀ ਸੀਮ ਆਈ ਤਾਂ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇ ਗਈ॥੩੨॥ {{center|{{smaller|ਬੇਕਰਾਰੀ ਰਿਹਾਦ}}}} ਬੈਠਾ ਪਲੰਘ ਤੇ ਜਾਇ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਆਸਕ ਚੋਟ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਚੁਰ ਕੀਤਾ॥ ਔਰਤ ਆਇਕੇ ਪੁਛਨੇ ਹਾਲ ਲਗੀ ਓਹ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਲੱਤ ਚਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਆਖਨ ਬੱਚਾ ਦੱਸ ਹਾਲਤ ਕਿਹਾ ਤਾਪਨੇ ਤੁਝ ਫਤੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕਦੇ ਪਵੇ ਲੰਮਾ ਕਦੇ ਉਠ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਹਾਲ ਬੇਹਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਲਗੀ ਅੱਗ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਵਿਚ ਸੀਨੇ ਤਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਨੇ ਤਾਇਤ ਨੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਸੋਲਾ ਨੂਰ ਦਾ ਮੂਸੇ ਦੀ ਤਰਫ ਆਯਾ ਸਾੜ ਬਾਲ ਸੁਰਮਾ ਕੋਹਤੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਸੂਲੀ ਸੇਜ ਹੋਈ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਤਾਈਂ ਦਿਲ ਅਪਨਾ ਚਾ ਮਨਸੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਮੂੰਹੋਂ ਭੇਦ ਨ ਦਸਿਆ ਕਿਸੇ ਤਾਈਂ ਦੁਖ ਸੁਖ ਸਾਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਹੀਲੇ ਮੁਕਰ ਬਹਾਨਿਆਂ<noinclude></noinclude> mlfkgq2knnmynayrkrbmou19su9yh3b 250 64601 226618 183315 2026-07-17T06:28:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(50)}}</noinclude>ਨਾਲ ਰੋਵੈ ਆਖੈ ਤਾਪ ਨੇ ਬੇਸਊਰ ਕੀਤਾ॥ ਬਾਦਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਕੋਈ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਏਹ ਜ਼ਿਕਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਪਿਆਲਾ ਸੋਕ ਸਰਾਬ ਦਾ ਨੋਸ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚਾਇ ਸਰੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਨਾਮ ਸੀਰੀ ਦਾ ਵਿਰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸਦਾ ਓਸੇ ਨਸੇਨੇ ਚਾਇ ਮਖਮੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਜਿਵੇਂ ਲੈਲੀ ਦਾ ਮਜਨੂੰ ਨੂੰ ਇਸਕ ਲਗਾ ਤਿਵੇਂ ਦੇਖ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦਸਤੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਗਈਆਂ ਭੁਲ ਚਾਲਾਕੀਆਂ ਸਾਫ ਹੋਯਾ ਐਸਾ ਇਸਕ ਨੇ ਬਾਝ ਗਰੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਜਿਵੇਂ ਸੇਰ ਆਇਆ ਵਿਚ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਉਜਰ ਮਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਲੱਗਾ ਪ੍ਰੇਮ ਤਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਖੁੱਲ ਗਈਆਂ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ਼ ਮਾਸ਼ੂਕ ਨੇ ਨੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀਰੀਂ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਜਿਧਰ ਨਜ਼ਰ ਫੇਰੇ ਹੋਰ ਦੂਸਰਾ ਦਿਲ ਥੀਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਲੈਸਾਂ ਫਿਦਾਰੈਨਿ ਗ਼ਰ ਅਲਾ ਹੱਕ ਦੋਜ ਹਾਨ ਮਾਮੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਖੁਦੀ ਛੋਡਕੇ ਮਿਲੇ ਖੁਦਾ ਆਪੇ ਏਸੇ ਖ਼ੁਦੀ ਨੇ ਮਾਰ ਮਹਜੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਅਨਲ ਹੱਕ ਬੋਲੇ ਪਿਆ ਲਖ ਵਾਰੀ ਜਿਸ ਖੁਦੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮਨੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕਿਹਾ ਵਾਦਹੂਲਾ ਸਰੀਕ ਮੌਲਾ ਮੈਂ ਤੂੰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਅੱਸਲਾਮਤ ਫਿਲ ਵਾਹਦਤ ਪੜੀਏ ਏਹ ਭੀ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਸਹੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਦੂਈ ਗਈ ਤਾਂ ਆਪਹੀ ਆਪ ਹੋਯਾ ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦਾ ਬਿਰਖ ਬਟੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਜਗ ਜਾਨ ਕੇ ਖ਼੍ਵਾਬ ਖਯਾਲ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪੇ ਆਪਨੇ ਵਿਚ ਮਸਰੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਗਈ ਰਾਤ ਫਰਿਹਾਦ ਦੀ ਯਾਦ ਅੰਦਰ ਦਿਨ ਹੋਯਾ ਤਾਂ ਨੂਰ ਜ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਕਿਹਾ ਬਾਪ ਨੇ ਦੱਸ ਹਵਾਲ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਖੈਰ ਹੈ ਭਲਾ ਗਫੂਰ<noinclude></noinclude> 5tq4r241r8ubsgmjqek3j9hi0niy74f 250 64605 226619 183316 2026-07-17T06:28:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(51)}}</noinclude>ਕੀਤਾ॥ ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਬੈਠ ਮੈਂ ਜਾਵਨਾਂ ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰੰਜ ਨੇ ਰਾਤ ਰੰਜੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕੰਮ ਸਾਹੀ ਦੇ ਵਿਚ ਨਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੇ ਮੇਰਾ ਜਾਵਨਾਂ ਬਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕਹਿੰਦਾ ਬਾਪ ਨੂੰ ਚੱਲਾਂਗਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਮੇਂ ਜ਼ਰਾ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਆਪੇ ਆਂਵਦੇ ਮਕਰ ਪਖੰਡ ਸਾਰੇ ਜਦੋਂ ਇਸਕ ਨੇ ਪਕੜ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਲਈ ਕਲਮ ਦੁਵਾਤ ਤੇ ਰੰਗ ਸਾਰੇ ਕਿਹਾ ਚਲੋ ਜੀ ਹਕ ਹਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਖਾਨਾ ਪੀਵਨਾ ਕੁਝ ਨਾ ਯਾਦ ਰਿਹਾ ਸੌਕ ਸੀਰੀਂ ਦੇ ਸਿਕ ਮਭਰ ਪੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਮਹਲੀਂ ਜਾਇ ਪਹੁੰਚੇ ਬੇਟਾ ਬਾਪ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਆਪਨਾ ਜਾਇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕੀਤਾ ਸੁਕਰ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਮਕਦੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਘਰ ਜਾਇ ਮਾਹਬੂਬ ਦੇ ਜਦੋਂ ਬੈਠਾ ਦੁਖ ਦਰਦ ਅੰਦੇ ਸੜਾਦੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਦੇਖ ਤਰਫ ਝਰੋਖੇ ਦੀ ਸਾਦ ਹੋਯਾ ਓਹ ਕੱਲ ਦਾ ਤੌਰ ਮੋਤੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਦੇਖ ਮੁਖ ਮਾਸੂਕ ਦਾ ਸਾਦ ਹੋਯਾ ਜਦੋਂ ਯਾਰ ਨੇ ਆਨ ਹਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਵਾਲ ਵਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਹੋਯਾ ਜਿਵੇਂ ਮਲਕ ਨੇ ਦੇਖਨ ਹਰ ਕੀਤਾ॥ ਸੀਰੀਂ ਹੱਸ ਕੇ ਮੁਖ ਵਖਾਇ ਗਈ ਸੀਸਾ ਅਕਲ ਸਹੂਰ ਦਾ ਚੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕਈ ਰੋਜ਼ ਹੋਏ ਏਹ ਰੰਗ ਬਨਿਆਂ ਸਦਾ ਦੇਖ ਨਾ ਏਹ ਦਸਤੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਲੁਕਲੁਕ ਸਰਾਬ ਨੂੰ ਪੀਂਵਦਾ ਸੰਮਸਤ ਹੋਯਾ ਤਾਂ ਸੋਚ ਸਰੂਰ ਕੀਤਾ॥ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਛਪਾਯਾ ਅਤ ਰਸੀ ਸਾਮੁ ਸਕਓ ਸਦੇ ਨੇ ਮਸਹੂਰਕੀਤਾ॥੩੩॥ {{center|ਮਕੂਲਾ ਸਾਇਰ}} ਸੁਨੋ ਬਾਤ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੀ ਏਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਹਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਾਂ<noinclude></noinclude> b9lcuhj4x86jdrm1t5z7m7bfpg5id96 250 64606 226620 183317 2026-07-17T06:28:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(52)}}</noinclude>ਵਦਾਈ॥ ਦਿਨੋ ਵਿਚ ਮਹੱਲ ਦੇ ਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਾਤੀਂ ਰੋਰੋ ਨੀਰ ਵਹਾਂ ਵਦਾਈ॥ ਝਗੜਾ ਦਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦਲੀਲ ਕਰਕੇ ਅੱਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾਂਵਦਾਈ॥ ਆਹੀਂ ਮਾਰ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾਂ ਰਾਤ ਸਾਰੀ ਪਿਆ ਸੀਰੀਂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਂ ਵਦਾਈ॥ ਕਹਿੰਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਬਾਝ ਨਾ ਹੋਰ ਬੇਲੀ ਜੇਹੜਾ ਰੁੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂਵਦਾਈ॥ ਜਿਸਮ ਖ਼ਾਕ ਦਾ ਪਾਕ ਬਨਾਯਾ ਸੂ ਵਿਚ ਰੂਹ ਹਯਾਤ ਸਮਾਂਵਦਾਈ॥ ਦਿੱਤੀ ਅਕਲ ਤੇ ਸਕਲ ਕਿਆ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗਿਆਂ ਦਾਨ ਦਵਾਂਵਦਾਈ॥ ਅਰਬਾ ਨਾ ਸਰੀ ਖ਼ਲਕਮੌਦ ਕੀਤੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਔਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਰਲੇ ਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਇਕ ਕੋਈ ਲਾਖ ਸੂਰਤਾਂ ਚਾਇ ਚਿਤਰਾਂਵਦਾਈ॥ ਕੌਨ ਜਾਨ ਦਾ ਓਸ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾ ਦਰ ਬੇਸੁਮਾਰ ਕਹਾਂਵਦਾਈ॥ ਦੀ ਬਾਝ ਖ਼ੁਦਾਇਨਾ ਹੋਰ ਲਾਇਕ ਬੰਦਾਖੁਦੀ ਤੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਵਦਾਈ॥ ਕੀਤੀ ਖ਼ੁਦੀ ਫ਼ਰਿਔਨ ਨੇ ਗ਼ਰਕ ਹੋਯਾ ਮੂਸੇ ਨਾਲ ਫ਼ਸਾਦ ਉਠਾਂਵਦਾਈ॥ ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਖ਼ੁਦੀ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਸੈਤਾਨ ਬਨਾਂਵਦਾ ਈ॥ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ ਬਹੁਤ ਸਵਾਬ ਹੈ ਜੀ ਨਾਂ ਫਰਮਾਨ ਈਮਾਨ ਡੁਬਾਂਦਾਈ॥ ਅਲ ਅਮਰ ਫ਼ਲਕ ਅਦਬ ਕਹੇ ਏਹ ਭੀ ਵਿਚ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਆਵਦਾਈ॥ ਹੁਕਮ ਅਦਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਰੜਾਈ ਕਰੇ ਉਜ਼ਰ ਬੇ ਅਦਬ ਕਹਾਂਵਦਾਈ॥ ਬੰਦਾ ਹੋਇਕੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਵੇ ਸੋਈ ਦੋਜ਼ਖਾਂਦੇ ਵਿਚ ਜਾਂਵਦਾਈ॥ ਬੰਦਾ ਬੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕਰੇ ਬੰਦਗੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਂਵਦਾਈ॥ ਬੰਦੇਬੰਦਗੀ<noinclude></noinclude> bb8gekm3bnqfet15szmfxutp4etccr9 250 64607 226621 183318 2026-07-17T06:29:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(53)}}</noinclude>ਨਾਲ ਬਖ਼ਸੰਦਗੀ ਹੈ ਬਿਨਾ ਬੰਦਗੀ ਗੰਦਗੀ ਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਖਲਕ ਨੇਕ ਹੈ ਖ਼ਲਕ ਦੇ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਇਲਮ ਹਿਲਮ ਹਯਾ ਸੋਹਾਵਦਾਈ॥ ਸਹ ਵਤਹਿਰ ਸਗਰੂਰ ਤੇ ਮਾਨ ਮਸਤੀ ਦੁਸ਼ਮਨ ਬੰਦੇਦੇਹਕ ਫ਼ਰਮਾਂਵਦਾਈ॥ ਖ਼ਸ਼ੀ ਐਸ਼ ਬਹਾਰ ਜਹਾਨ ਅੰਦਰ ਸੁਬਹਾਨ ਜੋ ਨਿਤ ਦਿਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਕਈ ਲਖ ਨਿਆਮਤਾਂ ਖਾਇਕੇ ਅਹਿਮਕ ਜਾਨ ਜੋ ਰੱਬ ਭੁਲਾਂਵਦਾਈ॥ ਜੇਹੜਾ ਰੱਬ ਨੂੰ ਚਾਇ ਭੁਲਾਂਵਦਾਈ ਜਿਥੇ ਜਾਂਵਦਾ ਕਦਰ ਨਾ ਪਾਂਵਦਾਈ॥ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਜਿਸ ਗੁੰਮ ਕੀਤਾ ਕੌਣ ਨਫ਼ਰ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬਹਾਂਵਦਾਈ॥ ਐਸਾ ਬਾਦਸਾਹ ਦੇਖ ਗੁਨਾਹ ਲਾਖਾਂਇਕ ਪਲ ਦੇ ਵਿਚ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਵਦਾਈ॥ ਐਸੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਜੋ ਮੁਖ ਫੇਰਦਾਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀਨ ਦੋ ਲੋਕ ਗੁਆਂਵਦਾਈ॥ ਰਾਜ਼ਕ ਦੇਂਵਦਾ ਰਿਜ਼ਕ ਤਮਾਮ ਤਾਂਈਂ ਮਰਹਮ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਲਾਂਵਦਾਈ॥ ਕਹਿੰਦਾ ਫੇਰ ਫਰਿਹਾਦ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਕਿਸੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਨਾ ਕੋਈ ਮਿਟਵਦਾਈ॥ ਦੀਵਾ ਦੇਖ ਪਤੰਗ ਨਸ ਗਜਲ ਦਾ ਭਲਾ ਓਸ ਨੂੰ ਕੌਨ ਜਲਾਵਦਾਈ॥ ਜੇਹੜਾ ਬਖ਼ਤ ਕਰਖ਼ਤ ਹੈ ਆਸਕਾਂ ਦਾ ਐਸਾ ਸਖ਼ਤ ਨਾਹੋਰ ਰਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਜੇਹੜਾ ਅਕਲ ਸਹੂਰ ਦਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਬਡਾ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਹਾਂਵਦਾਈ॥ ਦਿੱਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਖਾਂਵਦੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਐਸਾ ਕੌਨ ਜੋ ਅਕਲ ਦੁੜਾਂਵਦਾਈ॥ ਬਿਨਾਂ ਤਾਲਿਆ ਮਿਲੇ ਨ ਇਕ ਕੌਡੀ ਆਪੇ ਆਪ ਸਰਾਫ਼ ਸਦਾਂਵਦਾਈ॥ ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਰਬ ਦੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਗੱਲਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਚਾਇ ਬਨਾਂਵਦਾਈ॥ ਦੌਲਤ ਨਿਆਮਤਾਂ ਦੇ ਵਦਾ ਮੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> 55t833qactjos3n0dflhduose65n5gk 250 64608 226622 183328 2026-07-17T06:29:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(54)}}</noinclude>ਪੰਡਤਾਂ ਭੀਖ ਮੰਗਾਂਵਦਾਈ॥ ਬਡਾ ਐਸ਼ ਅਰਾਮ ਹੈ ਅਹਿਮਕਾਂ ਅਤੇ ਨੂੰ ਦਾਨਿਆਂ ਦੁਖ ਦਿਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਘੋੜਾ ਖਾਇਕੇ ਕਮਚੀਆਂ ਚੁਪ ਕਰਦਾ ਗਧਾ ਖਾਇਕੇ ਟੀਟਨੇ ਲਾਂਵਦਾਈ॥ ਕੋਈ ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਜਾਨ ਦਾਈ ਚੂਰੀ ਕੁਟ ਕੇ ਕਾਗ ਨੂੰ ਪਾਂਵਦਾਈ॥ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਹੈ ਬੁਲਬਲਾਂ ਕੋਇਲਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਬੱਗ ਸੁਫੈਦ ਸਦਾਂ ਵਦਾਈ॥ ਗਾਂਈ ਭੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁਖਾ ਘਾਹਿ ਮਿਲਦਾ ਕੁਤਾ ਖੰਡ ਦਾ ਚੂਰਮਾਂ ਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਫਾਕਾ ਫਿਕਰ ਹੈ ਰੱਬ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾ ਰਾਜ ਕਰਾਂਵਦਾਈ॥ ਚੋਰਾਂ ਯਾਰਾਂ ਨੂ ਬਾਫ ਤੇ ਅਤਲਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਨਗਨ ਫਿਰਾਂਵਦਾਈ॥ ਸੋਹਿਣੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਨੈਨ ਜਹਾਨ ਕਹਿੰਦਾਂ ਓਹ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲਾਂਵਦਾਈ॥ ਮਿਲਨ ਦੌਲਤਾਂ ਕੰਜਰਾਂ ਬਾਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਕਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਂਵਦਾਈ॥ ਗੰਜ ਦੇਂਵਦਾ ਸੱਪ ਤੇ ਸੂਮ ਤਾਂਈਂ ਅਤੇ ਦਾਤਿਆਂ ਰੰਜ ਦਿਖਾਂਵਦਾਈ॥ ਕੇਹਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਲ ਡਾਵੇ ਰੱਬ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੋਈ ਕਰਾਂਵਦਾਈ॥ ਬਿਨਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਰੱਬ ਦੀ ਕੌਨ ਜਾਨੇ ਸੋਈ ਜਾਨ ਦਾ ਜਿਸੇ ਜਨਾਂਵਦਾਈ॥ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰੱਬ ਦਾ ਹੋਇ ਰਹੇ ਰੱਬ ਓਸਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿਖਾਂਵਦਾਈ॥੩੪॥ {{center|ਐਜ਼ਨ}} ਏਸੇ ਹਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖਿਆਲ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਫਰਿਹਾਦ ਲੰਘਾਵਦਾ ਸੀ॥ ਚਿੜੀ ਕਾਂਗ ਗਟਾਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਨਕੇ ਫਜਰ ਜਾਨ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਆਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਕਹਿੰਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਏਹਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਦਮਦਮ ਦਰਦ ਪਹੁੰਚਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਸੂਰਜ ਦੇਖ ਕੇ<noinclude></noinclude> in9cxv9xh1064dx398n4fxklbvlylqg 250 64611 226623 183329 2026-07-17T06:29:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(55)}}</noinclude>ਬਹੁਤ ਨਿਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਹੋਵੇ ਦਿਨ ਤੇ ਕਲਮ ਦੁਆਤ ਲੈਕੇ ਦੌੜ ਤਰਫ ਮਹੱਲ ਦੀ ਜਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਦੇਖ ੨ ਕੇ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਚਿਆਂ ਨੂ ਸ਼ੁਕਰ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਬਜਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੇਖ ਦਾ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੂੰ ਸਾਦ ਹੁੰਦਾ ਖੂਬ ਹੱਸਦਾ ਖੇਡਦਾ ਗਾਂਵਦਾਸੀ॥ ਜਿਸ ਰੋਜ਼ ਨਾ ਆਂਵਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸ਼ੀਰੀਂ ਜਲ ਜਲ ਕੇ ਜੀਉ ਤਪਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਕਦੇ ਨਾਲ ਸਬੱਬ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇਂ ਉੱਠ ਉੱਠ ਕੇ ਝਾਤੀਆਂ ਪਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਜਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਧੇਰ ਚਮਕੇ ਤਿਵੇਂ ਮੁਖ ਮਹਬੂਬ ਦਿਖਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਬਿਨਾਂ ਦੇਖਿਆਂ ਦੁਖ ਦੀ ਜਾਨ ਪਈ ਚੀਰ ਚੀਰ ਕਲੇਜੜਾ ਖਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਹੋਵੇ ਕੰਮ ਨ ਗਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੂਲੋਂ ਕਾਰ ਆਪਨੀ ਸਭ ਭੁਲਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਜਦੋਂ ਦੇਖਦਾ ਆਖਦਾ ਮਿਲੂ ਕਦੋਂ ਬਿਨਾ ਦੇਖਿਆਂ ਰੰਗ ਵਹਾਂਵਦਾਂ ਸੀ॥ ਦੇਖੇ ਮੁਖ ਤਾਂ ਅੱਗ ਤੇਲ ਪੌਂਦਾ ਲਾਟ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਨਾਲ ਜਲਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਦੋਹਾਂ ਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਨਾ ਸੁਖ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਾਲ ਇਹ ਚਾਲ ਨਿਬਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ॥ ਹੋਯਾ ਜੀਵ ਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਤਾਂਈਂ ਤਨ ਵਾਂਗਤ ਨੂਰ ਤਪਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਰੱਬਾ ਇਸਕ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਨ ਲਗੇ ਵਿੱਚੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਨ ਸੁਕਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਕੋਈ ਘਟ ਵੱਟ ਕੇ ਵਕਤ ਲੰਘਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਸ਼ੇਰ ਇਸਕ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚ ਵੜਿਆ ਚੀਰ ਚੀਰ ਕੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਐਸਾ ਨਾਗ ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਡੰਗ ਲਾਯਾ ਸਾਹ ਸਰਦ ਕਰ ਦਮ ਭਰਾਂਵਦਾ ਸੀ॥ ਹਿਕਮਤ ਪੇਸ ਨਾ ਜਾਂਵਦੀ ਮੂਲ ਕੋਈ ਲੱਖ ਲੱਖ ਦਲੀਲ ਦੁੜਾਂਵਦਾ ਸੀ॥<noinclude></noinclude> jaa9gxstv7tr0xd7d1gtrt8nu7ckd7j 250 68301 226484 203174 2026-07-17T03:39:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਏ ਨੋਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ'''}} {{right|''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ,''<ref>{{smaller|ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖੋਜ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ 2409, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।}}</ref>}}}} {{gap}}ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ '[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?]]' ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਮੇਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ (ਕੈਰੀਅਰ) ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਆਇਆ ਸੀ। 'ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ' ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਤਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਏਂ। ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕਰ! ਮੈਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਅਕੀਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਰੂ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।" 1926 ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ। 19-20 ਸਾਲ ਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਦੇਣ ਦਾ ਗੁਰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਰਖ ਬਣਕੇ ਵਿਚਰ ਸਕਿਆ। {{gap}}1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੱਖ ਉਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਚਾਹੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ। ਪਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਨ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। '''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ''': 1923-24 ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਨਪੁਰ ਆਏ। ਸ਼ਹੀਦ ਗਨੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਕੋਲ ਅਖਬਾਰ ਨਵੀਸੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਇਕ ਨਿਧੜਕ ਜਰਨਲਿਸਟ, ਅਣਥਕ ਤੇ ਬੇਲਾਗ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਮੇ ਸਨ। ਇਉਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। {{gap}}9 ਅਗਸਤ, 1925 ਦੇ [[:w:ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ|ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ]] ਬਾਅਦ, ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖਲਾਅ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਖਲਾਅ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਵੰਬਰ, 1925 ਤੇ ਫਿਰ ਜਨਵਰੀ 1926 ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਸਕੀਮ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। {{gap}}ਇਹੀ ਵਕਤ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ "ਉਸ ਅਰਸੇ ਤਕ ਮੈਂ ਸਿਰਫ<noinclude>{{rule}}</noinclude> ddg0hla0pdm15g2miwgmmc6lsndd9zj 250 68302 226485 206231 2026-07-17T03:40:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰੋਮਾਂਟਕ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤਕ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਅਨੁਆਈ ਹੀ ਸਾਂ। ਫੇਰ ਸਾਰੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਲੈਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਇਆ ...ਮੇਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਆਇਆ।” ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ” ਦੇ ਇਹਸਾਸ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਭਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।” {{gap}}ਸੋ 1926 ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਘੋਖਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ, “ਜਿਸ ਆਦਰਸ਼ ਲਈ ਜੂਝਣਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕਲਪ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਐਕਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕਾਫੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਆਗੂ ਬਾਕੂਨਿਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ, ਟਰਾਟਸਕੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਫਲ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ। {{gap}}...1926 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸਿਰਜਣ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।” {{gap}}ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਡੈਨਬਰੀਨ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ, ਮੇਰੀ ਆਇਰਸ਼ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਤੇ ਇਹ ਸਫਲ ਲੜਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਚਿੰਦਰ ਸਾਨਿਆਲ ਦੇ ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਂਦੇ ਵੀ ਸਨ। ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਤਾਂ ਪਾਏ ਕੋਟ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬਰੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋਖਣਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ। ਫਿਰ ਉਸ ’ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਤਾਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਬਣ ਸਕੇ। {{gap}}ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੋਟਸ ਲੈਣਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਠੋਸਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨੋਟਸ ਲੈਣੇ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਮੁਢਲੇ ਫੁਟਕਲ ਨੋਟਸ ਵਿਚ ਸਫਾ 8 ਉੱਤੇ ਇਕ outline ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਸਫ਼ਲ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਮੁਚਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪਟਨ ਸਿਨਕਲੇਅਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਾਵਲ, ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਡਰਾਮੇ, ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਵਲ, ਵਿਕਟਰ ਹਿਓਗੋ ਦੇ ਨਾਵਲ, ਹਾਲ ਕੇਨ ਦੇ ਨਾਵਲ ਖਾਸਕਰ "Eternal city" ਖਾਸ ਵਰਨਣ ਯੋਗ ਹਨ। {{gap}}ਇਕ ਗਲ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਨੋਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਨਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ, ਠੋਸ ਅਧਾਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਇਕ ਅਧਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਣਾਇਆ। {{gap}}ਇਸ ਨੋਟ ਬੁਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿਸੇ ਵਿਚ ਜਿਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਅਜਾਦੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਨੋਟਸ ਲਏ ਹਨ, ਬੜੀ ਹੀ ਰੋਚਿਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ 1915 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਪਟਨ<noinclude>{{center|6}}</noinclude> d0uj7dnlhcfh7hkyg5imz0huy4cxw19 250 68308 226492 206261 2026-07-17T03:42:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਲੋਂ'''}}}} {{gap}}ਸ਼ਹੀਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਨਵੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸਧਾਰਣ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਆਪਣਾ ਅਰਥ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਹੀਦੇ ਆਜ਼ਮ ਹੋਣ ਦਾ ਗੌਰਵ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਤਕ ਸਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਹੋਣ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਕੈਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਨ ਮਾਨਵੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਤਕ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਆ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕਾਈ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਟਿਲ ਚਾਲ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਣ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜਾਦੀ ਲਈ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਰੱਸਾ ਚੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ-ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਨੁਮਾ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਿਰਲੱਥ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯੋਧੇ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧਨਵੰਤ ਰਾਜਸੱਤਾ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸ਼ੇਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹਿਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਨਰਮ ਦਲੀਏ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਗਰਮਦਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਸਮਾਂ ਵਿੱਥ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਗਰਮ ਦਲੀਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਤਾਂ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਹਿੰਸਾਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉਪਰ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾਵਾਦ ਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਜਰੂਰੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਜਾਂਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ੌਂਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ<noinclude>{{rh||13|}}</noinclude> lwmi76opfxz556jrqd1y4j9w1bgm9hj 250 68309 226493 206450 2026-07-17T03:42:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੂਝੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਇਨਕਲਾਬੀ ਧਿਰ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤਾਈ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰਾਜਸੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵੀ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਵਿਰਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮੁੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀ ਲਈ ਜੂਝੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਅਧੀਨ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਛਾਪਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ ਬਚਣ ਦੀ ਵੀ ਉਮੀਦ ਰਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰਨਾ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਤੁਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਆਸਥਾ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸੰਕਟ ਦੀ ਘੜੀ ਟਾਲਣ ਲਈ ਦੈਵੀ ਆਸਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਣ ਦਾ ਧਰਵਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਲਚਾਂ, ਆਸਰਿਆਂ, ਧਰਵਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ। "ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?" ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਰਾਜਸੀ ਕੱਦ ਨੂੰ ਕਾਬਲੇ-ਰਸ਼ਕ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਚੇਰਾ ਮਾਨਵੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਉਚ-ਦੁਮਾਲੜੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਤਮਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ, ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ, ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤਾ ‘ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ’ ਮਰਨ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਲੱਖਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦੇਵੇ ਪਰ ਖੁਦ ਮਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਿਰਪਰਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਤੜਪਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਬਿੰਬ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੱਤਰਪਟ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਉੱਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਸ਼ ਭਰੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬੌਧਿਕ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ, ਹੋਸ਼-ਜੋਸ਼, ਬੁੱਧੀ-ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਦੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਸਾਂ 23 ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤਕ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀਆਂ ਉਪਰ ਉਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਂ<noinclude>{{rh||14|}}</noinclude> 9dmc5ap8ed64n3asapfe0qvbh6nlsuk 250 68310 226494 206451 2026-07-17T03:42:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਰਜ ਹੈ ਜਾਂ ਬੇਨਾਮ ਹਨ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਪੱਥ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੰਗੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਖੋਜੀ ਵਾਂਗ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਅੱਜ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਉਹ ਰੁਚੀ ਕਾਰਨ ਸ਼ੌਂਕ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਨਾਲ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿਖਤ ‘ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?’ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਕੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਅਧੀਨ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਉਦਰਿਤ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਬੁਰਜੂਆ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਖੰਡਨ ਜਾਂ ਮੰਡਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਵਰਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਯੁਗ-ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ' ਦੇ ‘ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ-ਕਮਰਾ' ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ? ਕੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ ਅਤੇ ਜੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਖਰੜੇ ਕਿਥੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਅੱਜ ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਠਾਉਣੀਆਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਐਨੇ ਸਾਲ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਕੋਲ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਖਰੜੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। {{gap}}'''ਡਾਇਰੀ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬਾਰੇ''': ਨੋਟ-ਬੁੱਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ‘For Bhagat Singh Four Hundered Four Pages (404 Pages)' ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦੇ ਦਸਤਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12-9-29 ਦੀ ਤਰੀਕ ਵੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਉਂ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਪੰਨੇ ਉਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਦਸਖਤ ਹਨ। ਇਸੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਦਾ ਅਕਾਰ ਆਮ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦੇ 1 ਤੋਂ 74 ਤਕ ਸਫ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲਏ ਨੋਟਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 'ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 101 ਤੋਂ 123 ਸਫ਼ਿਆਂ ਉਪਰ ਲਏ ਨੋਟਸਾਂ ਨੂੰ 'ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ 165 ਤੋਂ 193 ਤਕ 'ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ' ਅਤੇ 273 ਤੋਂ 289 ਤਕ 'ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ' ਮਸਾਲਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ 'ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼' ਅਧੀਨ ਸ.<noinclude>{{rh||15|}}</noinclude> 1z930bget4xer0n7p95mn9ybm9cx5x1 250 68311 226495 206452 2026-07-17T03:42:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਫੁਲ ਸਕੇਪ ਪੰਨਿਆਂ ਉਪਰ ਅੰਕਿਤ ਮਸਾਲਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}'''ਹਵਾਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ''': ਇਸ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕਾਂ ਉਤਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਟੂਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਖੁਦ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਐਨੇ ਸੰਖੇਪ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਬਾਅਦ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਉਧਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੂਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛਪੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ ਹੋਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। 1915 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਨਸਾਫ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਬਾਰੇ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਵਰਣ ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਜੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਸੱਜਣ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜ ਸਕੇ ਤਾਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵਿਵਰਣ ਭੁਪੇਂਦਰ ਹੂਜਾ ਦੀ ‘ਏ ਮਾਰਟਰਜ਼ ਨੋਟਬੁੱਕ', ਉਸੇ ਦਾ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲਖਨਊ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}'''ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਸਬੰਧੀ''': ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਆਮ ਕਰਕੇ ਟੂਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੇਢੇ ਕਰਕੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਟੂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਲਕੀਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਖੜ੍ਹਵੇਂ ਦਾਅ ਲਕੀਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਅੱਗੇ ਸਹੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਭਰੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਏ ਨੋਟਸ ਪੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟੂਕਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਪਤਾ ਲੱਗੇ। ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। {{right|ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਡਾ.)</br> ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,</br> ਪਟਿਆਲਾ}}<noinclude>{{rh||16|}}</noinclude> hh3yp3f9ub4h8ywroyc1dixv77w46h0 250 68328 226486 206232 2026-07-17T03:40:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੰਕਲਤ (ਐਡਿਟ) ਕੀਤੀ 'Cry for justice' ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖਬੰਦ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੈਕ ਲੰਡਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ" ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਹਨ।... {{gap}}ਇਹ ਪਵਿਤਰ ਕਿਤਾਬ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜਗਿਆਸੂ ਤੇ ਪਿਆਸੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਚਾਈ ਤੇ ਇਨਸਾਫ ਜਾਨਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ਜਦ ਕਿ ਹੁਣ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿ ਓਸ ਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ।... {{gap}}ਆਦਮੀ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਪਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਲਗਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਹੂਦਗੀ ਤਕ ਅਨਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਬ ਦੀ ਰਜਾ ਨੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਫੋਲਾਦੀ ਅਸੂਲ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਆਦਮੀ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਆਂਪੂਰਵਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਨਾਲ। ਇਸ ਸਾਦਾ ਜਿਹੀ ਸਮਝ, ਜੋ ਕਿ ਬੜੀ ਔਖੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। {{gap}}ਸਮਝਕਾਰੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਹਮਦਰਦੀ ਹੈ, ਅਜੇਹੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬੇਗਰਜੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣਾ ਹੈ। ਬੇਗਰਜੀ ਦਾ ਅੰਤਰੀਵੀ ਭਾਵ ਹੈ ਸੇਵਾ ਤੇ ਲਗਨ। ਸੇਵਾ ਤੇ ਲਗਨ ਹੀ ਇਸ ਟੇਡੀ ਸਮਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ।” {{gap}}ਇਸ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਦਾ ਜਿਕਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ {{gap}}“ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਤੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ, ਬਿਪਤਾ ਸਹਾਰਨ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਤਿਪਾਸਾ ਆਦਰਸ਼ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” {{gap}}ਇਸ ਕਿਤਾਬ “ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਲਲਕਾਰ” ਦਾ ਜਿਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮਹਾਂਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਜੋਂ 17 ਮਈ 1933 ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ) ਦੇ ਹੁਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਥ ਲਿਖਤ ਖਤ ਵਿਚ, ਜੋ ਕਿ ਅਗਸਤ 1932 ਵਿਚ ਵੈਲੋਰ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। {{gap}}“N:B: ਕ੍ਰਿਪਾ 2 ਜਿਲਟ cry for justice ਮੂਲ 5 ਰੂਪੈ ਜੋ ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਐਂਡ ਕੋਂ ਬੁਕ ਸੈਲਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਏਥੇ ਮਿਲੇਗੀ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਪਤੇ ਉਤੇ ਭੇਜਣਾ” {{gap}}ਇਸ ਨੋਟਬੁਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਲ ਵਲ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਰਾਜ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜਿਤ ਜਿੰਦਾ ਰਹੇ ਯਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋਈ। {{gap}}ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁਕ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਬਾਤਰਤੀਬ ਨੋਟਸ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਪੁਖਤਗੀ ਦੇਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਨੋਟ ਬੁਕ ਦਾ ਮੈਂ ਅਧਿਐਨ 1965 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸ. ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਉਤਾਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵਰਕੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ ਉਹ 1976 ਵਿੱਚ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਨਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਪਹਿਲੇ ਸਫੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਕਾਪੀ 1968 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ<noinclude>{{rh||7}}</noinclude> 5aed4mgq9luptkwm2tqz6fitthznvws 250 68329 226487 206235 2026-07-17T03:40:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨੋਟ ਬੁਕ ਮੇਰੇ ਦੂਸਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਸ. ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਖਸਤਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਲੈ ਕੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਇਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਕਾਪੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵਰਕਿਆਂ ਬਗ਼ੈਰ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਲੈਮੀਨੇਟ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੂਲ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਬਾਬਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਨੋਟ ਬੁਕ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਅੰਗੇਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਹੂਜਾ, ਸੰਪਾਦਕ ਇੰਡੀਅਨ ਬੁਕ ਕ੍ਰਾਨੀਕਲ ਜੈਪੁਰ ਨੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਛਪੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਦੋ ਵਰਕਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ। ਖੈਰ ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}'''ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲੂ:''' ਇਹ ਨੋਟ ਬੁੱਕ 12 ਸਤੰਬਰ, 1929, ਯਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦ ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ 63 ਦਿਨਾਂ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਬਾਅਦ (ਸ਼ਹਾਦਤ 13 ਸਤੰਬਰ, 1929) ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਤੀਸਰੇ ਸਫੇ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ {{center|<poem>"ਕੁਰ-ਏ-ਖਾਕ ਹੈ ਗਰਦਸ਼ ਮੇਂ ਤਪਸ਼ ਸੇ ਮੇਰੀ, ਮੈਂ ਵੋਹ ਮਜਨੂੰ ਹੂੰ ਜੋ ਜਿੰਦਾ ਮੇਂ ਭੀ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਾ।"</poem>}} {{gap}}ਯਾਨੀ ਕਿ "ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਿਨਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਹਰਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹ ਮਜਨੂੰ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਜਾਦ ਰਿਹਾ।" {{gap}}ਇਹ ਉਸ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਲੰਬੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਪਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਨਾਸਾਜ਼ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਕਰਕੇ 8 ਅਪਰੈਲ 1929 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਦਾ ਧਮਾਕਾ ਕਰਕੇ ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਠੋਸੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਬੀ. ਕੇ. ਦੱਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ, ਲਕਸ਼ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾ ਲਿਆ। {{gap}}12 ਜੂਨ 1929 ਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਕੇਸ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀ. ਕੇ. ਦੱਤ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ<noinclude>{{rh||8}}</noinclude> mmuuu9kv11na8dd8x55h3a8q6k07bwf 250 68371 226488 206243 2026-07-17T03:41:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਦੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਜਗਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ। {{gap}}17 ਜੂਨ, 1929 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੀਆਂ ਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਦੋ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜੇਲ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ। ਇੱਕ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਲਿਖਿਆ ‘ਜਦ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੁਕਦਮਾ ਦੂਸਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇਗਾ,...... ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? ਜੋ ਵੀ ਹੈ, ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਮੁਲਜ਼ਮ (ਜ਼ੇਰ ਸਮਾਇਤ) ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜ ਸਕੇ।' {{gap}}ਦੂਸਰੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ "15 ਜੂਨ 1929 ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਹਾਂ।.......ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਵਿਹਾਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਹਨ! ਉਚੇਚੀ ਖੁਰਾਕ (ਦੁਧ, ਘਿਓ, ਦਾਲ, ਚੌਲ ਵਗੈਰਾ ਸਮੇਤ), ਮੁਸ਼ਕੱਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਗੁਸਲ (ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਹਜਾਮਤ ਵਗੈਰਾ), ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ (ਇਤਿਹਾਸ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਨਾਵਲ, ਅਖਬਾਰ)" {{gap}}ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਮੰਗ ਬੀ. ਕੇ. ਦੱਤ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 17 ਜੂਨ, 1929 ਦੀ ਦਰਖਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ "ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਆਸਤ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਅੱਖੜ, ਕੁਰਾਹੀਏ ਅਤੇ ਬੇਸਬਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕੀਏ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚੀਂ ਬੇਸਬਰੇ, ਕੁਰਾਹੀਏ ਜਵਾਨ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸੇਧ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ।" {{gap}}ਫਿਰ 14 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਸਹਿ ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਮੰਗਾਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ, "ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਣੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" {{gap}}ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪੜਤਾਲ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਤੋਂ ਲਾਜਵਾਬ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨੂੰ ਟਰਕਾਏਗੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ 3 ਸਤੰਬਰ 1929 ਨੂੰ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਸ਼ਹੀਦ ਜੇਤਿਨ ਦਾਸ ਦੀ ਸੇਹਤ ਬੇਹੱਦ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਰਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ "ਸਾਥੀ ਦਾਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਘਾਤਕ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਦਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਹਦੀ ਹੋਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਵੀ ਸੌਖ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਦੋਜਹਿਦ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰਖਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਜੁਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜੁਟ ਇਕ ਦਮ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਲੜਾਈ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੱਖ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਅਹਿਮ ਮੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ<noinclude>{{rh||9}}</noinclude> ibir5i192lvz7syuglajaytjsypnc8x 250 68372 226489 206254 2026-07-17T03:41:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ, ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ, ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਆਦਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਨੋਟ ਬੁਕ ਇਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ 12 ਸਤੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ। ਇਹ ਨੋਟ ਬੁਕ 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਰਹੀ। {{gap}}ਪਰ ਸੰਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸਬ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਲਿਖਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮੰਗ ਮੰਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਸੋ ਇਸ ਨੋਟ ਬੁਕ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਫੁਟਕਲ ਨੋਟਸ 9 ਫੁਲ ਸਕੇਪ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ ਲਏ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ 1965 ਵਿੱਚ ਕਾਪੀ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। {{gap}}ਇਹ ਨੋਟਸ, ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੋਟਸ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਠ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਨੋਟ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੇ ‘ਪਿਕਵਿਕ ਪੇਪਰ' ਵਿੱਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਤੇਲ ਬੋਸਟਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨੋਟਸ ਹਨ। ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਮੇਜਰ ਬਾਰਬਰਾ, ਜੌਹਨ ਬੁੱਲ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਟਾਪੂ, ਮੈਨ ਐਂਡ ਸੁਪਰਮੈਨ, ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਸਮਿਥ ਦਾ ਵਾਈਕਰ ਆਫ਼ ਵੇਕਫੀਲਡ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਦ-ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ ਆਦਿ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਜੋ ਆਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਖਾਸ ਨੋਟਸ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਸ. ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕਈ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਰ ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇਖਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਫੋਲਦੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।” ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ “ਪੜ੍ਹਨਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਫ਼ੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲਓ, ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਥੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।” {{gap}}ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਲਾਲ ਜਿਲਦ ਵਾਲੀ ਮੋਟੀ ਕਾਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਲੈਪ ਰਾਹੀਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਲਾਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕੇ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਦਸਤਖਤਾਂ ਨਾਲ ਤਰੀਕ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੋਟਬੁੱਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਆਖਰੀ 404 ਸਫੇ 'ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਹਨ ਤੇ 12.9.29 ਤਰੀਕ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਹਰ ਸਫੇ ਤੇ ਨੰਬਰ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕਾਗਜ਼ ਏਧਰ ਓਧਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਬਾਕੀ ਨਿਜੀ ਸਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅਸੂਲ ਮੁਤਾਬਕ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਨੋਟਬੁੱਕ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 74 ਸਫ਼ੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਘੋਲ<noinclude>{{rh||10}}</noinclude> 6vtexre8pxy3vyoyytywpl2prhd6g7r 250 68373 226490 206256 2026-07-17T03:41:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਅਣਮਨੁਖੀ ਅਸਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੂਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸਫ਼ਾ 101 ਤੋਂ 123 ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ (Sociology) ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਤਲਾ ਨੋਟ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ:- {{gap}}“ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਠੀਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕੁਝ ਦੀ ਉਨਤੀ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਅਮੀਰੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਜਾਂ ਸਰਵ ਸਾਂਝਾ ਭਰੱਪਣ ਕੇਵਲ ਤਦ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ।” {{gap}}ਕਿਆ ਠੋਸ, ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇੱਕ ਉਕਤੀ (ਸਫ਼ਾ 38) ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਖਾਸ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹਨ, “ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਝੂਠ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਹਿਕੇ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਵਪਾਰ ਸਿਰਫ ਵਪਾਰ ਹੈ.......ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਪਾਰਿਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਝੂਠ ਅਤੇ ਅਤਿਕਥਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਉਹ ਹਰਿਆਂ ਭਰਿਆਂ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਵੀ ਧਾਵਾ ਬੋਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮੇਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।......." {{gap}}ਅਸੀਂ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ, ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉਤੇ ਕਦ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਸਕਾਂਗੇ। {{gap}}ਇਸ ਦੂਸਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾ 102 ਜਿਥੇ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕਿ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦਾ ਵਧਣਾ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤੇ ਭੋਗਤਾ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵਧਦੀ ਗਰੀਬੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਰਗ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਕਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{gap}}ਤੀਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ 'ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ' ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਫਿਰ ਰੂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ, “ਬਾਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਦਮ ਹਮਲਾਵਰੀ<noinclude>{{rh||11}}</noinclude> qqvafcq6ri49rbptbpassh8vvgpcu6l 250 68374 226491 206258 2026-07-17T03:41:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਇਸ ਅਹਿਮ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੱਟੜ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।” {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਬਾਰੇ ਗੁਰ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਤਰਤੀਬ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੋਟਸ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੁਆਚੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਮਾਰਚ' ਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਘੋਖਣ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਤਜਰਬੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਕੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਾਰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ਜਿਸਦਾ ਖਾਸ ਅੰਸ਼ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ‘ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ?’ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ 1931 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਭਾਰ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਪੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪੂਰਨ ਖਰੜੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਭਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਸਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਨੁਖਤਾਵਾਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਜੈਕ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, ਮਾਰਕਸ, ਟੈਗੋਰ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋੜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਲਿਆਣ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਸੁਫ਼ਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਭਾਰਤ ਨਵੇਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨੇਹੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਉਕਤੀ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕੀਏ ਕਿ "ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ।" {{gap}}ਲਓ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ, ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੀਏ {{Block center|<poem>"ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਚਿਹਰਾ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਝੱਲਾ ਇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਹੀਓਂ ਜਾਪਦੈ, ਮੈਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗੂੰ ਸਰਸਰਾ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗਾ ਸੱਜਣੋ ਮੇਰੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਫਿਕਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਰੱਖਣਾ।"</poem>}}<noinclude>{{rh||12}}</noinclude> kprxbshb3udirjthiaua0zffem8l497 250 68378 226496 207689 2026-07-17T03:42:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਖਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਥਪੁਣੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ....ਜਦ ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਛੱਡਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮ ਹੋਈ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੀ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੇਵਲ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਬੰਧ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। {{right|''ਸਫ਼ਾ 13, ‘ਆਧੁਨਿਕ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਬਗਾਵਤ' - ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ ²''}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|ਪਿਆਰ:|depth=3em}}"ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਰਿੰਦਾ ਟਾਹਣੀ ਤੇ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ' ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਰਾਗ ਅਲਾਪ ਰਿਹਾ ਹੈ।</poem>}} {{gap}}ਇਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।" {{center|<poem>{{rule|3em}} '''ਪੰਨਾ 2''' {{rule|3em}}</poem>}} {{gap}}"ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ ਕਿ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਮਰਾਜ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਜਾਲਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਐਨੇ ਖਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਹ ਕੇਵਲ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਮ ਸੈਂਕੜੇ, ਬਲਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" {{right|''ਧਰਮ ਦੇ ਫਾਇਦੇ-ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, ਪੰਨਾ 31³''}} {{gap}}'''ਗੁਲਾਮੀ''': ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ⁴ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਲੀ ‘ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ' ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ, ਨੇ 1831\ਪਰਚਾ ‘ਦ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ:- {{gap}}"ਮੈਂ ਐਨਾ ਰੁੱਖਾ ਹੋਵਾਂਗਾ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਐਨਾ ਸਮਝੌਤਾ ਰਹਿਤ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਨਿਆਂ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਮੈਂ ਮੱਠੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਸੋਚਣਾ, ਨਾ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ! ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਉਹ ਮੱਠਾ ਜਿਹਾ ਅਲਾਰਮ ਵਜਾਵੇ; ਉਸਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਉਹ ਤਬਾਹੀ ਦੀ<noinclude>{{center|18}}</noinclude> po7ony2arj9czt90wtlgx36q5r0qc9p 250 68380 226497 206456 2026-07-17T03:42:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਾਕਤ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੱਠੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚਾਵੇ, ਇੱਕ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮੱਠਾ ਢੰਗ ਵਰਤਣ ਲਈ ਨਾ ਕਹਿਣਾ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਜੀਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਾਂ- ਮੈਂ ਗੋਲਮੋਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ- ਮੈਂ ਕੋਈ ਬਹਾਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ- ਮੈਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਵੀ ਪਿਛਾਂਹ ਨਹੀਂ ਹਟਾਂਗਾ - ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਹੀ ਹਰੇਕ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਲਹਿ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਿਆਂ ਦੇ ਜਿਉਂ ਉਠਣ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰੇਗੀ।" {{right|''ਬੋਸਟਨ, ਪੰਨਾ 156''}} {{gap}}'''ਧਰਮ''': “ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਿਤਸ਼ੇ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਨੈਤਿਕਤਾ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਘੜੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਪਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧੀਨਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਸਦਗੁਣ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਟੀਵਰਟ ਗਲੀਨੀ ਗੁਲਾਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਗੋਰੀ ਉਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਢ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੇ ਚਰਚ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਹਿਬੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜਮਾਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ, ਬਲਕਿ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਧੀਨਗੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀ (ਗੁਲਾਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ - ਅਨੁਵਾਦਕ) ਉਪਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਾਂ ਹੇਠੋਂ। {{right|''ਮੇਜਰ ਬਾਰਬਰਾ, ਭੂਮਿਕਾ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ⁵''}} {{gap}}'''ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ''': “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਜਿਥੇ ਮੂਰਖ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਦੁਰਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਜਿਥੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਥੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਡਾਂਗ ਵਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਬੰਦੀਖਾਨਿਆਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" {{right|''ਜੌਹਨ ਬੁੱਲ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਟਾਪੂ, ਸਫ਼ਾ 8, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ''}} {{gap}}'''ਗਰੀਬੀ''': ......ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਗਰੀਬੀ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਜ਼- ਅਜਿਹਾ ਫਰਜ਼ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਖਿਆਲ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ — ਗਰੀਬ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। 'ਗਰੀਬ ਪਰ ਇਮਾਨਦਾਰ',<noinclude>{{center|19}}</noinclude> l2umwa12i2xdzxec4d2b3hqf9vp7mak 250 68384 226498 206458 2026-07-17T03:43:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>‘ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਗਰੀਬ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਫਿਕਰੇ ਉਨੇ ਹੀ ਨਾਕਾਬਲੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਕਿ 'ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਰ ਪਿਆਰਨਯੋਗ' {{gap}}"ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਪਰ ਖਾਣੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਵਧੀਆ ਬੁਲਾਰਾ"</br> {{gap}}"ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਪਰਾਧੀ" ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ। ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵਾ, ਸੁਰਖਿਅਤਾ, ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਜਿਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਖਤਰਾ, ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਖਤਰਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕਥਿਤ ਬਚਾਓ ਕੇਵਲ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕਨ ਸਿੱਟਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦਾ (ਪੁਲੀਸ ਦਾ — ਅਨੁ.) ਅਸਲ ਕਾਰਜ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਮਰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਰਹੇ ਜਦ ਕਿ ਵਿਹਲੜ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਭੋਜਨ ਖੁਆ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ। {{right|''ਮੇਜਰ ਬਾਰਬਰਾ, ਸਫ਼ਾ 154, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ''}} {{gap}}'''ਕੈਦ''': ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪਕੜਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ ਸਮਝਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੰਦਭਾਵੀ ਸੱਟ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਹਿ ਲਵੋ, ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ....ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੀਰੇ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥੋਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲ ਚੁਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਪਰ ਉਹ ਬੇਸਮਝ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਡੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਸੋਣ ਵਾਲੇ ਤਖਤਿਆਂ ਉਪਰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਬਾਗੀਆਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਰੜੇ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਮੂਰਖਤਾ ਭਰੇ ਹੋਛੇਪਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। {{right|''ਸਫ਼ਾ 155''}} {{gap}}ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਰੀ ਲੋੜ ਚੰਗੇਰੇ ਨੈਤਿਕ ਆਚਾਰ, ‘ਸਸਤੀ ਰੋਟੀ’, ਸੰਜਮੀ ਆਜਾਦੀ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਗਿਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਤ੍ਰਿਦੇਵ ਦੇ ਮਿਹਰ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਥ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਿਰਫ ਕਾਫੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਜਿਸ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਉਹ ਪਾਪ, ਕਸ਼ਟ, ਲਾਲਚ, ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ, ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ, ਭੜਕਾਊਪੁਣਾ, ਏਕਾਅਧਿਕਾਰ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਸ਼ਰਾਬ, ਜੰਗ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਲੀ ਦੇ ਬੱਕਰੇ ਤੇ ਪਰ ਸਿਰਫ ਗਰੀਬੀ ਉੱਤੇ। {{right|''ਸਫ਼ਾ 161''}} {{nop}}<noinclude>{{center|20}}</noinclude> jrwj668nlv08isoqt35whk5zhykw8ai 250 68736 226499 206506 2026-07-17T03:43:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪਰ ਸਫਲ ਬਦਮਾਸ਼ ਬਹੁਤ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ਕ, ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{right|''ਸਫਾ 173''}} {{gap}}ਸੱਤ ਬੱਜਰ ਗੁਨਾਹ? ਹਾਂ ਮਾਰੂ ਸੱਤ! ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ, ਬਾਲਣ, ਕਿਰਾਇਆ, ਟੈਕਸ, ਇੱਜਤ ਅਤੇ ਬੱਚੇ। ਕੁਝ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਧੌਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਪਰ...... {{gap}}ਗਰੀਬੀ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ? ਹਾਂ...... {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 4'''}}{{rule|3em}}</poem>}} {{gap}}ਗਰੀਬੀ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਇਸਦੀ ਨਿਗਾਹ ਜਾਂ ਨੱਕ ਹੇਠ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਅਪਰਾਧ ਆਖਦੇ ਹੋ ਉਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ...... ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 50 ਆਦਮੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁਜਰਿਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਹਨ, ਨਿਘਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਗੰਦੇ ਲੋਕ, ਅੱਧ ਭੁੱਖੇ, ਅੱਧ ਕੱਜੇ ਲੋਕ। {{right|''ਸਫਾ 281''}} {{gap}}“ਮੈਂ ਨੰਗ ਬਣਨ ਨਾਲੋਂ ਚੋਰ ਬਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਗੁਲਾਮ ਨਾਲੋਂ ਕਾਤਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਬਣਨਾ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਚੁਣਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” {{right|''ਮੇਜਰ ਬਾਰਬਰਾ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ''}} {{gap}}ਐਂਥਨੀ ‘ਪਿਆਰ’ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਬਰੂਟਸ ‘ਸ਼ੋਹਰਤ’ ਵਿੱਚ, ਸੀਜ਼ਰ ‘ਪ੍ਰਭੂਤਾ’ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ‘ਬਦਨਾਮੀ’ ਹਾਸਲ ਹੋਈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ‘ਘ੍ਰਿਣਾ’, ਆਖਰੀ ਨੂੰ ‘ਅਕ੍ਰਿਤਘਣਤਾ’ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਹੀ ਮਿਲੀ। {{gap}}ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਇੱਕ ਪਲੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਘੱਟ ਹੀ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਸਿਰਫ ਆਤਮਗਿਆਨ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude>{{center|21}}</noinclude> 6jrgh7iqc66p10dhwq06l3o3hpeye5k 250 68737 226500 206507 2026-07-17T03:44:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}'''ਵਿਆਹ''': “ਵਿਆਹ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੁਭਾਉਣੀ ਖਿੱਚ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਕੇ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।” {{gap}}“ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਰੂਰੀ ਕਾਰਜ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਗੌਣ ਕਾਰਜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਮੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੈ।” ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਦਾ ਬਨਾਵਟੀ ਬਾਂਝਪਣ (ਗਰਭ ਰੋਕੂ ਵਿਧੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦਕ) ਇਸਦੇ ਜਰੂਰੀ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਗੌਣ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}“ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਢ ਬਨਾਵਟੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। {{right|''ਮੈਨ ਐਂਡ ਸੁਪਰਮੈਨ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਸਫਾ 231⁶''}} {{gap}}'''ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ''': “ਅਪਰਾਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦੇ, ਉਹ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਦੇ ਹਨ।” {{gap}}“ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਕਤਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਰੂਪ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ...... ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 5'''}}{{rule|3em}}</poem>}} {{gap}}ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਅਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ‘ਕਤਲ’ ਅਤੇ ‘ਸਜਾਏ ਮੌਤ' ਅਜਿਹੇ ਉਲਟ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹੋਣ, ਬਲਕਿ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}“ਅਪਰਾਧ ਉਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਥੋਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।” {{gap}}“ਜਦ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਖੇਡ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕੋਈ ਸ਼ੇਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵਹਿਸ਼ਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਅਪਰਾਧ’ ਅਤੇ ‘ਇਨਸਾਫ' ਵਿਚਲਾ ਫਰਕ ਵੀ ਇਸਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।” {{gap}}“ਗਿਲੋਟੀਨ (ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ) ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਗਿਲੋਟੀਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।” {{right|''ਮੈਨ ਐਂਡ ਸੁਪਰਮੈਨ, ਸਫਾ 32, ਬਰਨਾਰਡ''}} {{gap}}ਇੱਕ ਮੂਰਖ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਵਤਾ (ਰੱਬ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<noinclude>{{center|22}}</noinclude> mhzevfacfydrz7d1kgmvaie8aw9o4kf 250 68819 226501 206508 2026-07-17T03:44:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। {{gap}}“ਪਰੂਧੋਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਜਾਇਦਾਦ ਚੋਰੀ ਦਾ ਮਾਲ ਹੈ।' ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਸਚਾਈ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।” {{right|''ਸਫਾ 233''}} {{gap}}“ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜੇ ਸਮਾਜ ਇਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੱਕ ਜਾਇਦਾਦ ਕਾਇਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।” {{right|''‘ਮੈਨ ਐਂਡ ਸੁਪਰਮੈਨ' ਸਫਾ 184''}} {{gap}}“ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” {{gap}}'''ਤਰਕ''': “ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਨਾਸਮਝ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਸਮਝ ਆਦਮੀਆਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{right|''ਮੈਨ ਐਂਡ ਸੁਪਰਮੈਨ''}} {{Block center|<poem>“ਕੀ ਕੋਈ ਦਿਲ ਧੜਕਦੇ ਹਨ ਕੀ ਕੋਈ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਪੈੜਚਾਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਕੀ ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ? ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀ ਜੇ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਸਤੇ ‘ਚ ਮਿਲਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਧੁਪੀਲੀ ਚਮਕ ਜਾਣ ਨਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ!”</poem>}} {{nop}}<noinclude>{{rh||23}}</noinclude> dp6lkk7ucdmu1deiny2rwku0jddholx 250 68820 226502 206510 2026-07-17T03:44:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 6'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{gap}}'''ਜੇਲ੍ਹ''': “ਅਜੋਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਨਾਉਣਾ ਉਸ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲੋਂ ਭੈੜਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਕੱਲਾ ਕਹਿਰਾ ਅਪਰਾਧੀ ਬੁਰਾਈ ਪੱਖੋਂ ਐਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਾਂ ਐਨਾ ਬੇਮੁਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁਲਕ।” {{gap}}“.......ਉਹ ਲੋਕ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਫੌਰੀ ਜਰੂਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਜੱਜ, ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਉਹ ਸਜਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” {{right|''ਲਵਾਲ ਗੌਰਮਿੰਟ ਅਧੀਨ ਅੰਗਰੇਜੀ ਜੇਲ੍ਹਾਂ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਦੁਆਰਾ ਭੂਮਿਕਾ''}} {{gap}}'''ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ''': “ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਪਰ ਮੌਤ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪਲੇਗ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਕਤਲੇਆਮ ਰਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਉਹੀ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਸ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਹਜਾਰ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਟੋਪੀ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਕੁਝ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤਕਨੀਕ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਉਂਗਲ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਦੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਛੁਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਨੇਜਿਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” {{right|''ਮੈਨ ਐਂਡ ਸੁਪਰਮੈਨ, ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ, ਸਫਾ 106''}} {{gap}}ਕਿਸਮਤ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਨਹੀਂ ਦੁਆ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਿੱਤਕੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਕਾਬ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਆਰ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਬੂਟਾਂ ਨਾਲ ਜਰੂਰ ਬੰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਜੂਝੇ ਨਹੀਂ ਹੋ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਹੀ ਇਹ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਦਾ<noinclude>{{rh||24}}</noinclude> 2k3botg1h9r26zf8r21gj51j2usvmx1 250 68821 226503 206512 2026-07-17T03:44:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰੋੜਾ ਨਾ ਬਣਨ ਦਿਉ ਕਿਉਂਕਿ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੌਂ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਡੁੱਬਣ ਜਾਂ ਤਰਨ ਲਈ। {{gap}}From Logcabin to white house by W.H. Thayer</br> {{gap}}ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਭੀੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਲਝਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਲਾਸਫੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜੋਰੀਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 7'''}}{{rule|3em}}</poem>}} {{gap}}'''ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ''': “ਜਿਹੜੇ ਘੰਟੇ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਘੰਟਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਆਨੰਦ ਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜਦ ਕਿ ਮਗਰਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਚੰਗੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” {{right|''ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ ⁷ ਦੀ ‘ਵਿਕਾਰ ਆਫ ਵੇਕਫੀਲਡ', ਸਫਾ 32''}} {{gap}}“ਜੋ ਗਰੀਬ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਅਮੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਫਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” {{right|''ਉਹੀ, ਸਫਾ 41''}} {{gap}}'''ਜ਼ਮੀਰ''': “ਗਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਰ ਡਰੂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜੋਗੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। {{right|''ਉਹੀ, ਸਫਾ 43''}} {{gap}}'''ਬਲੀਦਾਨ''': ਬਲੀਦਾਨ ਤਦ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਪੱਖੋਂ, ਵਾਜਬ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਬਲੀਦਾਨ ਜਿਹੜਾ ਅੰਤਮ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।” {{right|ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ,⁸ ਸਫਾ 25}} {{nop}}<noinclude>{{rh||25}}</noinclude> ct1sztts7a68whrb5zuhd6s47ada12z 250 68822 226504 206513 2026-07-17T03:44:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਇਹਨਾਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।” {{right|''ਸਫਾ 258''}} {{gap}}ਇਹ ਸਾਡੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਬਚਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜੇ ਬਿਨਾਂ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੌਂਸਲੇ ਭਰੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਬਹਾਦਰ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{right|''ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ,ਸਫਾ 256-66''}} {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਸੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤੋੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਅਕਸਰ ਜਿਆਦਾ ਔਖਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{right|''ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸਫਾ 272-73''}} {{gap}}ਆਜਾਦੀ ਜਾਉ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਣਗੀਆਂ।</br> {{gap|6em}}ਜਾਉ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਓ, {{gap}}ਤੁਹਾਡੀ ਸੂਲੀ ਤੇ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਖੂਨ ਵਹਾਉਣਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ</br> {{gap}}ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲ ਸੁੱਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ। {{right|''ਥਾਪਸਮੂਰ।''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 8'''{{rule|3em}}}}</poem>}} '''ਅਪਰਾਧ ਵਿਗਿਆਨ''' {{overfloat left|1.|depth=1em}}'''ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ''': ਉਹ ਇੱਕ ਫੇਬੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਹੈ। ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਦੀ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਸਖਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਜੁਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਜਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਸੁਧਰਣਯੋਗ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਲ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। {{overfloat left|2.|depth=1em}}'''ਰਗ਼ਲਜ਼ ਬਰਾਈਜ਼''': ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ<noinclude>{{rh||26}}</noinclude> syxl7bgt6v9619aotisnghjqnzyxo7y 250 68823 226505 206515 2026-07-17T03:44:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ‘ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਬੰਧ' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ। {{larger|'''ਅਪਰਾਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਤ'''}} 1.{{gap}}'''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲੌਮਬਰੋਸੋ (ਇਟਲੀ)''': ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਮਤ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧੀ ਪੁਣਾ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਨੁਕਸਾਂ ਸਦਕਾ, ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਲਾਮਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਨੁਕਸਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ‘ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਿਸਮ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਅਪਰਾਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਸਲ ਜਿਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਜਾ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਰਜਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੰਤਕੀ ਸਿੱਟਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਜਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਨਿਕਲੇਗਾ। 2.{{gap}}'''ਡਾ. ਗੋਰਿੰਗ''': ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਅਪਰਾਧੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਤੁਲਨਾ ਅਪਰਾਧੀ, ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀਪੁਣੇ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ, ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{larger|'''ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ''':}} {{gap}}1. ਵਿਰਾਸਤ {{gap}}2. ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਣਵਿਕਸਿਤ {{gap}}3. ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਵਿਕਸਤ {{gap}}4. ਸਮਾਜ (ਸਮਾਜਿਕ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ) {{gap}}5. ਢੁੱਕਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ {{gap}}6. ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ {{gap|2em}}ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਸਿਸਟਮ ਅਮਰੀਕਨ ਆਜਾਦੀ 1776 (ਜਾਰਜ ਤੀਜੇ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਜਦ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹਾਵਰਡ (1726-1790) ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਕਈ ਨਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ। ਬੋਸਟਲ ਸੰਸਥਾਨ ਸੁਧਾਰਕ ਸਕੂਲਾਂ ਆਦਿ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{nop}}<noinclude>{{rh||27}}</noinclude> 42fmq89nh787fco0haul7tbci5x2mcb 250 68824 226506 206517 2026-07-17T03:45:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}}} {{dhr|1em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 3*'''{{rule|3em}}}}</poem>}} Money is honey of mankind. {{right|''- Dostovesky''}} ਧਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਹੈ। {{right|''-ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ''}} {{gap}}“ਕੁਰ-ਏ-ਖ਼ਾਕ ਹੈ ਗਰਦਸ਼ ਮੇਂ ਤਪਸ਼ ਸੇ ਮੇਰੀ</br> {{gap}}ਮੈਂ ਵੋਹ ਮਜਨੂੰ ਹੂੰ ਜੋ ਜਿੰਦਾ ਮੇਂ ਭੀ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਾ।” {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 4<ref>ਮੁੱਢਲੇ ਮੂਲ ਪੰਨੇ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਪਏ ਹਨ।</ref>'''{{rule|3em}}}}</poem>}} ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੰਸੀਆਂ ਦੇ ਰੇਟ</br> ਰੂਬਲ (ਰਸ਼ੀਅਨ) ਚਾਂਦੀ = 100 ਕੋਪਕ = 2 ਸ਼ਲਿੰਗ 1½ ਪੈਂਸ</br> ਕਰਾਊਨ ਸਿਲਵਰ 5 ਸ਼ਲਿੰਗ</br> 1 ਲੀਰਾ (ਇਟਲੀ) 1 ਫਰਾਂਕ (100 ਸੈਂਟੀਸ਼ੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ)=9½ ਸ਼ਲਿੰਗ</br> ਮਾਰਕ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਕਾ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, 13 ਸ਼ਲਿੰਗ 4 ਬੈਂਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ)</br> ਮਾਰਕ (ਜਰਮਨ) ਸਿੱਕਾ ਚਲਦਾ ਹੈ – 1 ਸ਼ਲਿੰਗ 4 ਪੈਂਸ</br> ਡਰਾਕਮਾ - ਯੂਨਾਨੀ ਸਿੱਕਾ</br> Agnosticism ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ </br> Agnosticism ਭਾਵੇਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ (ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ) {{right|''-ਏਂਜਿਲਜ਼''}} {{bar|14}}<references/> {{nop}}<noinclude>{{rh||28}}</noinclude> 9uwtxq8ctli3enqs88bkunu304ldje2 250 68825 226507 206519 2026-07-17T03:45:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 5'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{gap}}ਜਮੀਨ ਦੇ ਮਾਪ</br> {{gap}}ਘੁਮਾਂ, 20 ਹੈਕਟਰ = 50 ਏਕੜ</br> {{gap}}ਯਾਨੀ ਕਿ 1 ਹੈਕਟਰ = 2 1/2 ਏਕੜ</br> {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 6'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|3em}} {{gap}}'''ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ''': “ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ”.....ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਛੋਟੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਪਤੀ ਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ‘ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ' ਬਣ ਗਈ। ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਵੇਸਵਾਪੁਣੇ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰੂਪ, ਰਸਮੀ ਪਰਦਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ.....। {{right|''(ਯਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ)¹''}} {{gap}}'''ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ''': “ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸੱਤਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਚਿਆ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅੱਜ ਇਹ ਹੈ, ‘ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ’ ਅਤੇ ‘ਸੱਤਾ’ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਨਿਮਨ’ ਵਰਗਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ, ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਮੰਚਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਮੋਹਿਤ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੁੱਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{right|''(ਉਰਿਜਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਫੈਮਿਲੀ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ)²''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 7'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|3em}} {{gap}}ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਦਾ ਉਰਿਜਨ ਆਫ਼ ਦੀ ਫੈਮਿਲੀ' {{gap}}ਆਦਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰਕਸੰਗਤ ਵਿਵਸਥਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਗਨ³ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, {{gap}}1. ਵਹਿਸ਼ਤ 2. ਜਹਾਲਤ 3. ਸਭਿਅਤਾ<noinclude>{{rh||29}}</noinclude> p3rio4bvvpd63cclpvh8zh0t0ijks2m 250 68826 226508 206520 2026-07-17T03:45:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'''''1 . ਵਹਿਸ਼ਤ''''': ਵਹਿਸ਼ਤ ਅੱਗੋਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ:</br> {{gap}}(i) ਨੀਵੀਂ (ii) ਵਿਚਕਾਰਲੀ (iii) ਉੱਚੀ</br> '''(i) ਵਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਅਵਸਥਾ''': ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ</br> {{gap}}(1) ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣਾ</br> {{gap}}(2) ਭੋਜਨ - ਫ਼ਲ, ਗਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਦਮੂਲ ਸੀ</br> {{gap}}(3) ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।</br> (ii) '''ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਅਵਸਥਾ''':</br> {{gap}}(1) ਅੱਗ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ</br> {{gap}}(2) ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ</br> {{gap}}(3) ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਗਈ</br> {{gap}}(4) ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਮਾਨਵ ਦਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ।</br> (iii) '''ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ''':</br> {{gap}}(1) ਤੀਰ ਅਤੇ ਕਮਾਨ, ਘੁਮਿਆਰਗਿਰੀ ਨਹੀਂ</br> {{gap}}(2) ਪਿੰਡ ਵਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ</br> {{gap}}(3) ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ</br> {{gap}}(4) ਕੱਪੜੇ ਬੁਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।</br> {{gap}}ਵਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਲਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਗਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਦੇ ਹਥਿਆਰ। {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 8'''{{rule|3em}}}}</poem>}} '''ਜਹਾਲਤ'''</br> '''1. ਨੀਵੀਂ ਅਵਸਥਾ'''</br> {{gap}}1. ਘੁਮਿਆਰਗਿਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਉਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋ ਗਈ। 2. ਮਾਨਵ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਦੋ ਸਪਸ਼ਟ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ (i) ਪੂਰਬੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ (ii) ਪੱਛਮੀ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਮੱਕੀ ਸੀ। '''2. ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਅਵਸਥਾ'''</br> {{gap}}(ੳ) ਪੱਛਮੀ ਅਰਧ ਗੋਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, (ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ), ਅਤੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਪਕਾਉਂਦੇ ਸਨ।<noinclude>{{rh||30}}</noinclude> mw72nnu6u37q0ymm88a30so29x90xtv 250 68827 226509 206521 2026-07-17T03:45:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'''3. ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ''' {{gap}}1. ਕੱਚੇ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣਾ। {{gap}}2. ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅੱਖਰ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ, ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ ਹੋਏ। ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਕਾਲ ਹੈ। {{gap}}3. ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}4. ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸੱਬਲਾਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। {{gap}}5. ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ: (i) ਲੋਹੇ ਦੇ ਉਨਤ ਸੰਦ (ii) ਧੌਂਕਣੀ (iii) ਹੱਥ ਕਾਰਖਾਨੇ (iv) ਘੁਮਿਆਰ ਦਾ ਚੱਕ (v) ਤੇਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਕੱਢਣਾ (vi) ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਢਲਾਈ (vii) ਗੱਡੀ ਅਤੇ ਰੱਥ (viii) ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 9'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}(ix) ਕਲਾਤਮਿਕ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ (x) ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਿਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ {{gap}}(xi) ਹੋਮਰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਮਿਥਿਹਾਸ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਨਾਨੀ, ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ‘ਸਭਿਅਤਾ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਦੇ ਹਨ। '''ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ''' 1.{{gap}}'''ਵਹਿਸ਼ਤ''': ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕਾਲ, ਮਾਨਵੀ ਬੁੱਧੀ ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2.{{gap}}'''ਜਹਾਲਤ''': ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਲ। 3.{{gap}}'''ਸਭਿਅਤਾ''': ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ, ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਕਾਲ।</br> ਤਦ ਸਾਨੂੰ ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ: 1.{{gap}}ਵਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ: ‘ਟੋਲੀ ਵਿਆਹ'</br> 2.{{gap}}ਜਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ: ‘ਜੋੜਾ ਵਿਆਹ' {{nop}}<noinclude>{{rh||31}}</noinclude> lm6obxh2uu2v3ufjbwyn5lodr95y18g 250 68828 226510 206522 2026-07-17T03:45:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>3.{{gap}}'''ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ''': ਇੱਕ ਪਤੀ-ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਭਚਾਰ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾ-ਵਿਰਤੀ। ਜੋੜਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤੀ-ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਜਹਾਲਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼। {{right|''ਪੰਨਾ 90''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 10'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋਸ਼''': ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਦਸ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਭਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{right|''ਪੰਨਾ 91⁴''}} {{gap}}'''ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ''': ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪਤੀ-ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਉਨੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੰਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਤੀ-ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ - ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਇਸ ਇੱਛਾ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਧਨ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਲਈ ਛੱਡਕੇ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਬਹੁਪਤਨੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਥਾਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਨੂੰ - ਭਾਵ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਤੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਪਤੀ-ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਕਿਉਂਕਿ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ? {{right|''ਪੰਨਾ 91⁵''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 11'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਭਰ ਦੇ ਪਿਆਲਾ ਜੋ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅੱਜ ਬੀਤੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ</poem>}}<noinclude>{{rh||32}}</noinclude> aubou1bvy3np4a5c866h3gfxol5grlk 250 68829 226511 206524 2026-07-17T03:45:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕੱਲ੍ਹ? ਕਿਉਂ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਅਤੀਤ ਇਥੇ ਸੰਘਣੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੇਠਾਂ, ਰੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਰੂ ਦੀ ਸੁਰਾਹੀ, ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਤੂੰ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕੋਲ ਮੇਰੇ, ਇਸ ਉਜਾੜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਬਣਿਆ ਇਹ ਉਜਾੜ ਜੰਗਲ ਹੀ!</poem>}} {{right|''ਉਮਰ ਖਿਆਮ ⁶''}} {{gap}}'''ਰਾਜ''': ਰਾਜ ਬਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਰਵਜਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। {{right|''(ਏਂਗਲਜ਼) ਪੰਨਾ-116⁷''}} {{gap}}'''ਰਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ''': ...ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ, ਉਪਜੀਵਕਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ, ਗੁਲਾਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੌਲਤ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬਕਾਇਦਾ ਹਮਲੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਤਰ ਸਮਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਭੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਧਨ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲੁੱਟਣਾ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦਰਕਾਰ ਸੀ, ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ, ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਗੋਤਰ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਾਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਸਮਾਜ ਦਾ ਉੱਚਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਐਲਾਨ ਦੇਵੇ, ਸਗੋਂ ਜੋ ਸੰਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਆਮ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਮੁਹਰ ਵੀ ਲਗਾ ਦੇਵੇ; ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ... {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 12'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|3em}} {{gap}}ਦੀ, ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵਰਗ-ਵੰਡ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਸੰਪਤੀ ਮਾਲਕ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਸੰਪਤੀਹੀਣ ਵਰਗ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਹੀਣ ਵਰਗ ਉਪਰ ਸੰਪਤੀਵਾਨ ਵਰਗ ਦੇ ਸਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਥਾਈ ਬਣਾ ਦੇਵੇ।</br> {{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਆ ਗਈ। ਰਾਜ ਦਾ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ ਹੋਇਆ। {{right|''ਪੰਨਾ-129-130⁸''}}<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> gsrcc9yqmlhw6r53upepv2fmwrrc39h 250 68830 226512 206558 2026-07-17T03:46:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇੱਕ ਅੱਛੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ {{gap}}‘ਅੱਛੀ ਸਰਕਾਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਬਦਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।' {{right|''—ਹੈਨਰੀ ਕੈਂਪਬੇਲ ਬੈਨਰਮੈਨ''}} {{gap}}“ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਸਨੂੰ ਜਿਸ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਜਨਤਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” {{right|''-ਅਰਲ ਆਫ਼ ਬਾਲਫੌਰ⁹''}} {{gap}}'''ਧਰਮ''': “ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਲਿਯੋਕਰੇਤਿਯਸ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਕਹਿ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਲੇਕਿਨ, ਮੈਂ ਇਸਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਨੇ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਮੁਢਲੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਤਰੀ-ਨਿਰਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਐਨੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਲੇਕਿਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। {{right|''-ਬਰਟ੍ਰੰਡ ਰਸਲ¹⁰''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 13'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ''': ਮਾਨਟੇਗਯੁ-ਚੇਮਸਫੋਰਡ¹¹ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ¹² ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ “ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸ਼ਿਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪਰਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” {{gap}}'''ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ''': ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਆਨਰੇਬਲ ਐੱਸ. ਮਾਨਟੇਗਯੁ ਨੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿੱਚ 1917 ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਲਾਇਕ ਹੋਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਜੜ੍ਹ, ਬੇਹੱਦ ਸਖ਼ਤ, ਗੈਰ ਲਚਕੀਲੀ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਦਕਿਆਨੂਸੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।” {{gap}}'''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਡਾ. ਰਥਫੋਰਡ ਦੇ ਸ਼ਬਦ''': “ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼<noinclude>{{rh||34}}</noinclude> q12q2lm24zw30nbiyb186h1benkocdh 250 68831 226513 206560 2026-07-17T03:46:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਜਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ - ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦੂਜੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ - ਹੈ। {{gap}}'''ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕ:''' “ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਉਸਦੇ ਜੋ ਉਹ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਤੇ ‘ਸ਼ਰਮ-ਸ਼ਰਮ’ ਕੂਕਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉਤੇ ਹਨ।” {{right|''—ਇੱਕ ਆਇਰਸ਼ ਲੇਖਕ''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 14'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਭੀੜ ਦਾ ਬਦਲਾ''': “ਹੁਣ ਆਉ ਆਪਾਂ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਉਹ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੇ ਉਹ ਖੁਦ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗੇ ਸਿਰ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਟੈਂਪਲ ਬਾਰ ਦੇ ਉਪਰ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਲੀ ਟੰਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਤੋਂ ਭੋਰਾ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਮਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਰਖਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੜਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ। {{gap}}ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਸਿਖਾ ਦਿਓ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂੰਖਾਰ ਸਜਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਨਸਧਾਰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਦਲਾ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਤੰਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇਸ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮਿਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।” {{right|''—ਰਾਇਟਸ ਆਫ਼ ਮੈਨ (ਪੰਨਾ 32), ਟੀ. ਪੇਨ¹³''}} {{nop}}<noinclude>{{rh||35}}</noinclude> f72h29uu3ek34vazpidko5kx4frosqw 250 68832 226514 206563 2026-07-17T03:46:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 15'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਜਤੰਤਰ''': ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਲੂਈ ਚੌਦਵੇਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਆਰੰਭਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਐਨੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦਾ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਬੇਲਾ ਵੀ ਐਨੇ ਘਿਰਣਾਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ (ਭਾਵ ਰਾਜਾ - ਸੰਪਾਦਕ) ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਦਰੋਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋ ਗਈ। {{right|''ਪੰਨਾ 19¹⁴''}} {{gap}}'''ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ''': ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ। ਉਸਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ। {{gap}}ਕੁਦਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ (ਬੌਧਿਕ-ਮਾਨਸਿਕ ਆਦਿ)। {{gap}}ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। {{right|''ਪੰਨਾ 44¹⁵''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 16'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ''': ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਦੇ ਜਨਤਕ ਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਲੱਖ ਸਟਰਲਿੰਗ ਸਾਲਾਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ<noinclude>{{rh||36}}</noinclude> inz4iz01cnjtmhvpumwp1fgs7tt6h0l 250 68833 226515 206570 2026-07-17T03:46:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ, ਤੰਗੀ ਦੇ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੰਦਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਸਰਕਾਰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੌਡੀ ਵੀ ਲੁੱਟ ਲਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੰਦਹਾਲਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। {{right|''ਪੰਨਾ 204''}} {{gap}}'''“ਮੈਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਓ ਜਾਂ ਮੌਤ”''': “.....ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ! ਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੋਕ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਚੀਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਹੀ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਬਵੰਡਰ ਜੋ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠਕੇ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਭਰਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਬੇਕਾਰ ਕਿਉਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ? ਅਖੀਰ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੋਕ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕੀ ਕਰਨਗੇ? ਕੀ ਜੀਵਨ ਐਨਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਐਨੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੇੜੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਜਾਵੇ? ਰੋਕੋ ਇਸਨੂੰ, ਹੇ ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਫੜ੍ਹਨਗੇ ਪਰ ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ‘ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਓ ਜਾਂ ਮੌਤ'। {{right|''ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹੈਨਰੀ ¹⁶''}} {{gap}}'''ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ''': “ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਰੱਬੀ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।” {{right|''— ਰਾਬਰਟ ਜੀ. ਇੰਗਰਸੋਲ ¹⁷''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 17'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}“ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਭਿਆਨਕ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਦੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇ ਥੋਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” {{right|''— ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ ¹⁸''}} {{gap}}'''ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ''': “ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ<noinclude>{{rh||37}}</noinclude> jfqalz5rufye5aakfgzwfbzhs11nmdt 250 68834 226516 206576 2026-07-17T03:46:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚੀਜਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਹਿਜ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੀ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਚੋਣ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਚਨਾਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ - ਉਸਨੂੰ (ਪਾਠਕ ਨੂੰ - ਅਨੁਵਾਦਕ) ਤਾਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲਈ ਸੀ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਲੋਕ ਪਾਗਲਪਣ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚਰਮ-ਸੀਮਾ ਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।” {{right|''-ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ,¹⁹ ਭੂਮਿਕਾ, ‘ਕਰਾਈ ਫ਼ਾਰ ਜਸਟਿਸ'''}} {{gap}}'''ਬੁੱਢਾ ਮਜ਼ਦੂਰ''': “ਉਹ (ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬੁੱਢਾ ਮਜ਼ਦੂਰ) ਉਮਰ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸਮਾਜ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬੋਝ ਉਸਦੇ ਉਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਜਾਦੀ ਗੁਆ ਦੇਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ (ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤ-ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ- ਅਨੁਵਾਦਕ) ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖਟਖਟਾਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੱਛਾਈ ਪਾ ਸਕਿਆ - ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ।” {{right|''ਰਿਚਰਡ ਜੇਫ਼ਰੀਜ਼, 30 ਤੋਂ''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 18'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ''': “....ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਉਠਾਇਆ, ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਜਾਤ ਹੀ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕਿਸਮਤ, ਇੱਕ ਵਿਰਾਟ ਤਰਸਹੀਣ ਤੰਤਰ ਨੇ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕੇ ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿਰਸਕਾਰੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਯੋਗੀ ਸੀ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਉਪਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਬੀੜ-ਬੰਜਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਆਦਿਮ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਆਦਿਕਾਲੀ ਅੜਿਚਣਾਂ ਨੂੰ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਿਥੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਜੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਉਥੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ‘ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਤੇ ਦਾ ਆਦਮੀ' ਕਹਿਕੇ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫਿਰਿਆ-ਆਵਾਰਾ ਕਹਿਕੇ ਉਸ ਉਪਰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” {{right|''-ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਮੈਕਗਿਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ਼ ਦੀ ਡੈੱਡ ਐਂਡ', ਸੀ. ਜੇ. 48 ਤੋਂ''}} {{nop}}<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> ff4ow2l7uisuji304kluia30vrvmd5m 250 68835 226517 206585 2026-07-17T03:46:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}'''ਨੈਤਿਕਤਾ''': “ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲਈ ਮਹਿਜ਼ ਸ਼ਬਦ ਮਾਤਰ ਹਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ੀ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੜਕ ਉਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” {{right|''-ਹੋਰੇਸ ਗ੍ਰੀਲੇ 128²⁰''}} {{gap}}'''ਭੁੱਖ''': “ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਦੇ ਲਈ ਇਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਠੰਢ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਆਦਮੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਦੋਂ ਜੀਣ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” {{dhr|1em}} {{right|''- ਕੋਕੋ ਹੋਸ਼ੀ (ਜਪਾਨ ਦਾ ਬੋਧ-ਭਿਕਸ਼ੂ, 14ਵੀਂ ਸਦੀ,) ਪੰਨਾ 135''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 19'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਆਜ਼ਾਦੀ:'''|depth=5em}}ਹੇ ਮਨੁੱਖੋ! ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤਾਨ ਹੋ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਵੀਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ, ਪਰ ਜੇ ਲੈਂਦਾ ਸਾਹ ਇੱਕ ਵੀ ਦਾਸ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਸਚਮੁੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਵੀਰ ਹੋ? ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਬੇੜੀ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਅੱਧੇ ਦਾਸ ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਉਹ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਤੋੜੇ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ, ਬੱਸ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਅਤੇ ਭੁਲਾ ਦੇਵੇ ਥੋੜ੍ਹਦਿਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿ ਕੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਤੇ? ਨਹੀਂ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਫੇਰ ਜਦ ਅਸੀਂ ਵੰਡੀਏ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਡਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਰ ਮਨ ਤੇ ਕਰਮ ਲਗਾਕੇ ਹੋਈਏ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਤਪਰ ਦਾਸ ਤਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਭੈ ਖਾਂਦੇ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ;</poem>}}<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> ssdm3ayg0so3vdu3g6hca0596in8pia 250 68836 226518 206595 2026-07-17T03:47:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦਾਸ ਤਾਂ ਉਹ ਜੋ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੇ ਘਿਰਣਾ, ਫਿਟਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਹ-ਲੁਕਾਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਰਹੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਇਸ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਦਾਸ ਤਾਂ ਉਹ ਜੋ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰਨ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ</poem>}} {{right|''-ਜੇਮਜ਼ ਰਸਲ ਲਾਵੇਲ²¹ ਪੰਨਾ 189''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 20'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਭਾ ਦੇ ਰਤਨ ਸੰਘਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅਥਾਹ ਡੂੰਘੀ ਗਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ ਅਣਦੇਖੇ ਅਤੇ ਲੁਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ²²</poem>}} {{gap}}'''ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ''': ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੁਣ ਤਕ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਦਮੀ ਦੀ ਰੋਜਾਨਾ ਦੀ ਸਖਤ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਭਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਸਕੇ ਹਨ। {{right|''-ਜੇ. ਐੱਸ. ਮਿਲ²³, 199''}} {{gap}}'''ਭੀਖ''': ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਘਿਰਣਾਯੋਗ ਅਤੇ ਅਰੁਚੀਕਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਭੀਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸੇ ਹੀ ਉਸ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{right|''-ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ,²⁴ ਪੰਨਾ 204''}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|{{larger|'''ਸੁਤੰਤਰਤਾ'''}}:|depth=5em}}ਉਹ ਮਿਰਤਕ ਸਰੀਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਜੋ ਝੂਟ ਗਏ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਰੱਸੇ ਤੋ ਉਹ ਦਿਲ ਜੋ ਛਲਣੀ ਹੋ ਗਏ ਭੂਰੇ ਸਿੱਕੇ ਨਾਲ ਸਰਦ ਅਤੇ ਅਹਿੱਲ ਜੋ ਉਹ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਤਲ ਹੋਈ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵਤ ਹਨ ਹੋਰ ਜੁਆਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਏ ਰਾਜਿਓ! ਉਹ ਜੀਵਤ ਹਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੰਗਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਬੁਲੰਦ</poem>}}<noinclude>{{rh||40}}</noinclude> evo02uprqhvruk85xpuopczfcg6ia61 250 68837 226519 206598 2026-07-17T03:47:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 21'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਦਫ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮੁਕਤੀ ਬੀਜ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ। ਜਿਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਦੂਰ ਹਵਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ ਵਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇਹ ਮੁਕਤ ਜੋ ਹੋਈ ਆਤਮਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਕਦੇ ਮਾਰ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਅੱਤਿਆਚਾਰੀ ਦੇ ਸਗੋਂ ਹੋਵੇ ਅਜਿੱਤ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਚੇਤੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ</poem>}} {{right|''-ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ,²⁵ਪੰਨਾ 268''}} {{gap}}'''ਮੁਕਤ ਚਿੰਤਨ''': “ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ।” {{right|- ''ਵੈਂਡੇਲ ਫ਼ਿਲਿਪ,²⁶ ਪੰਨਾ 271''}} {{gap}}'''ਰਾਜ''': “ਰਾਜ ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਵੇ! ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਵਾਂਗਾ। ਰਾਜ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਅਵਧਾਰਨਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟ ਦਿਉ, ਮੁਕਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਭਰੱਪਣ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਰਤ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋਗੇ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੋਵੇਗੀ।” {{right|''— ਹੇਨਰਿਕ ਇਬਸਨ,²⁷ ਪੰਨਾ 273''}} {{gap}}'''ਉਤਪੀੜਨ''': “ਉਤਪੀੜਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” {{right|''— ਪੰਨਾ 278''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 22'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਸ਼ਹੀਦ''': ਜੋ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ<noinclude>{{rh||41}}</noinclude> egeznxxxer3k945ijimx4ldc0esambs 250 68838 226520 206624 2026-07-17T03:47:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਤ ਹੈ, ਭਲੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। {{right|''— ਪੰਨਾ 281''}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਹੇਠਲਾ ਵਰਗ''':|depth=5em}}ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੋਈ ਹੇਠਲਾ ਵਰਗ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਤਕ ਕੋਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।</poem>}} {{right|''ਯੂਜੀਨ ਬੀ. ਡੇਬਸ,²⁸ ਪੰਨਾ 144''}} '''ਸਭ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ''' {{Float right|ਚਾਰਲਸ ਫੂਰੀਏਰ,²⁹ (1772-1837)}} {{gap}}ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਇੱਕ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਇਸ ਸਮੁੱਚ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਟਕਰਾਉ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਰ ਵਰਗ ਸਰਵਜਨਕ ਭਲੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਦੂਸਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਕੀਲ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਡਾਕਟਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਜੇ ਹਰ ਕੋਈ ਬਿਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਹ (ਡਾਕਟਰ) ਉਂਝ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੇ ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵਕੀਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ) ਸੈਨਿਕ ਲੜਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅੱਧੇ ਸਾਥੀ ਮਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅੰਤਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਫ਼ਨ-ਦਫ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਜਾਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਜਮਾਂਖੋਰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੁਗਣੀ ਜਾਂ ਤਿੱਗਣੀ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਾਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰੀਗਰ, ਤਰਖਾਣ, ਰਾਜਗੀਰ ਅੱਗਜ਼ਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰ ਸੜਕੇ ਸਵਾਹ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹੇ। {{right|''— ਪੰਨਾ 202''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 23'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|3em}} {{gap}}'''ਨਵਾਂ ਸਿਧਾਂਤ''': ਸਮਾਜ ਹੱਤਿਆ, ਵਿਭਚਾਰ ਜਾਂ ਠੱਗੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{right|''-ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਹੈਰੀਸਨ,³⁰ ਪੰਨਾ 327''}}<noinclude>{{rh||42}}</noinclude> 9hu4av82aiv73vxjt5q25panns40tdx 250 68839 226521 206625 2026-07-17T03:48:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}'''ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਰੁੱਖ''': ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸਿੰਜਿਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖਾਦ ਹੈ। {{right|''-ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ,³¹ ਪੰਨਾ 332''}} {{gap}}'''ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ''': ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਇਹ ਕਹੇ ਕਿ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜੇ ਉਸਦੀ ਗਲਤੀ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯਾਦ ਪੱਟ ਤੋਂ ਪੂੰਝ ਹੀ ਦੇਵੇਗੀ। {{gap}}ਚਲੋ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਸਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਅਤੇ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕ ਭੈੜੇ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਖੂਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ, ਥੋੜਦਿਲੇ, ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਵਾਰਥੀ ਜਾਂ ਪਾਗਲ ਸਨ। ਫੇਰ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਐਨੇ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ.....? {{gap}}ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਸਿੱਧੀ ਸਾਧੀ ਗੱਲ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਗੈਰ ਇਕਜੁੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਠਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਡੂੰਘੀ ਛਾਣਬੀਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{right|''— ਚਾਰਲਸ ਐਡਵਰਡ ਰਸੇਲ, ਪੰਨਾ 333''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 24'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੀ ਵਸੀਅਤ''': “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਚਾਹਾਂਗਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਚਰਚਾ ਨਾ ਕਰਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਨਵ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਭੈੜੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਗੌਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ। ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇ ਆਮ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> jmtzafoiopir6i7bdu2r2bjttaqdzjb 250 68840 226522 206626 2026-07-17T03:48:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਿੰਦਿਆ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦਾ ਫਿਰ ਦੁਹਰਾਓ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਦੂਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਹਾਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੇਹਤਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਜਿਉਂਦੇ -ਸੰਪਾਦਕ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਬੜੀ ਲੋੜ ਹੈ। {{right|''—ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰੇਰ³² ਦੀ ਵਸੀਅਤ''}} {{gap}}'''ਦਾਨ''': ‘ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਆਓ' ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਨੇ ਇੱਕ ਧਨੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਦਾਨ-ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੌਖਾ ਸੀ। ਪਰਉਪਕਾਰ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਤੇਵਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਧਨੀ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੌਲਤਮੰਦਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਸਭਿਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ (ਭਾਵ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਨੇ - ਅਨੁ.) ਭੀਖ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਇਆ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ....। ਪਰਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਦਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ......। ਪਰਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਦਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 25'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਦਾਨ ਦੂਹਰਾ ਪਾਪ ਹੈ ਇਹ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਪੱਥਰਦਿਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਰਮਦਿਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਛਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨੈਤਿਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਨੇ ਅਥਾਹ ਦੌਲਤ ਦੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਦੌਲਤ ਜਮਾਂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇ। {{right|''ਬੱਕ ਵ੍ਹਾਈਟ, ਪਾਦਰੀ, ਜਨਮ 1870, ਯੂ.ਐਸ.ਏ., ਪੰਨਾ-353''}} <poem>'''ਆਜਾਦੀ ਲਈ ਯੁੱਧ''': ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ ਹੈ {{gap|6em}}ਨਿਸਚਿਤ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਨਾਲ ਬੱਝੀ {{gap|6em}}ਪਰ ਕੌਣ ਖੋਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ</poem><noinclude>{{rh||44}}</noinclude> ev7gvr2ade77rq7mmeygui4p3cj0ze5 250 68841 226523 206628 2026-07-17T03:48:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{gap|6em}}ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਜਨਤਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ {{gap|6em}}ਜਾਂ ਚਾਹੇ ਤਾਂ, ਲੁਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ। {{gap|6em}}ਭੜਕ ਉੱਠੇ ਨਿਆਂਪੂਰਣ ਬਦਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਪੈਰ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ {{gap|6em}}ਕੋਈ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਉਸ ਜਾਨਲੇਵਾ ਥਾਂ ਨੂੰ {{gap|6em}}ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਖੰਭ ਲਾਕੇ ਪਰਵਾਜ਼ ਭਰੇ {{gap|6em}}ਤੇਜ ਹਵਾ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ, ਜਾਂ ਸੌਵੇਂ ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਦੇ ਵਾਂਗ {{gap|6em}}ਆਪਣੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲੋ ਸਾਲ {{gap|6em}}ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਦੂਰ ਅਤੇ ਨੇੜੇ, ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ {{gap|6em}}ਨਹੀਂ ਬੰਨ ਸਕਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਾ ਇਸ ਸੂਖ਼ਮ ਤਾਕਤ ਨੂੰ {{gap|6em}}ਜੋ ਫੁਟਦੀ ਹੈ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਵਾਂਗ {{gap|6em}}ਅਤੇ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਂਠ {{gap|6em}}ਜੋ ਇਸਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ।</poem> {{right|''ਡਬਲਿਊ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ³³''}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 26'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਲਾਈਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦਾ ਧਾਵਾ''': <poem>{{gap|6em}}ਅੱਧਾ ਲੀਗ, ਅੱਧਾ ਲੀਗ, ਅੱਧਾ ਲੀਗ ਹੋਰ {{gap|6em}}ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਵਧ ਗਏ ਛੇ ਸੌ ਵੀਰ। {{gap|6em}}'ਵਧੀ ਚੱਲੋ ਲਾਈਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ!' {{gap|6em}}‘ਭਰ ਲਵੋ ਬੰਦੂਕਾਂ’ ਉਹ ਬੋਲਿਆ। {{gap|6em}}ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ {{gap|6em}}‘ਵਧੀ ਚੱਲੋ ਲਾਈਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ' {{gap|6em}}ਕੀ ਕੋਈ ਸੀ ਘਬਰਾਇਆ {{gap|6em}}ਨਹੀਂ, ਮਾਲੂਮ ਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ {{gap|6em}}ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ {{gap|6em}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ {{gap|6em}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ {{gap|6em}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀ ਬੱਸ ਲੜਨਾ ਅਤੇ ਮਰ ਜਾਣਾ। {{gap|6em}}ਮੌਤ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਗਏ ਛੇ ਸੌ ਵੀਰ {{gap|6em}}ਤੋਪਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ {{gap|6em}}ਤੋਪਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ {{gap|6em}}ਤੋਪਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਅੱਗੇ, ਭੜਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਜਦੀਆਂ</poem><noinclude>{{rh||45}}</noinclude> tum2papnn4bpo8c0oeuw5v9j3eyq2g2 250 68842 226524 206629 2026-07-17T03:49:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਗਏ ਨਿੱਡਰ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਮੌਤ ਦੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਗਏ ਛੇ ਸੌ ਵੀਰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਸਾਰੇ, ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਵੱਢਦੇ ਜਾਂਦੇ ਤੋਪਚੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਕਰਾਉਂਦੀ</poem>}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 27'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਠਿੱਲ੍ਹ ਪਏ ਤੋਪ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਏ, ਤੋੜਕੇ ਮੋਰਚਾ ਕਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸਿਪਾਹੀ ਖਾਕੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਤੂੰਬਾ ਤੂੰਬਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਤੋਪਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਪਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਪਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੜਕਦੀਆਂ ਤੇ ਗਰਜਦੀਆਂ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਂਵੇਂ ਡਿੱਗੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਐਨਾ ਚੰਗਾ ਜੂਝੇ ਕਿ ਹੋਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਤੇ ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਸੀ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ ਛੇ ਸੌ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕੌਣ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਸ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਔਖੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਚਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਦਰ! ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ</poem>}}<noinclude>{{rh||46}}</noinclude> ry5hco6x06jbglerh39ww9zfj0b5d91 250 68843 226525 206643 2026-07-17T03:49:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਆਦਰ ਲਾਈਟ ਬਿਗ੍ਰੇਡ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਛੇ ਸੌ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ {{right|''ਲਾਰਡ ਟੇਨੀਸਨ³⁴|depth=10em''}} ਦਿਲ ਦੇ ਤੂੰ ਇਸ ਮਿਜ਼ਾਜ ਕਾ ਪਰਵਰਦਿਗਾਰ ਦੇ ਜੋ ਗ਼ਮ ਕੀ ਘੜੀ ਕੋ ਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੇ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇ ਸਜਾ ਕਰ ਮਈਅਤ ਏ ਉਮੀਦ ਨਾਕਾਮੀ ਕੇ ਫੂਲੋਂ ਸੇ ਕਿਸੀ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਰੱਖ ਦੀ ਮੇਰੇ ਟੂਟੇ ਹੂਏ ਦਿਲ ਮੇਂ ਛੇੜ ਨਾ ਏ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ! ਤੂੰ ਜਿਕਰੇ ਗ਼ਮੇ-ਜਾਨਾਂ। ਕਯੋਂ ਯਾਦ ਦਿਲਾਤੇ ਹੋ ਭੂਲਾ ਹੂਆ ਅਫ਼ਸਾਨਾ'।³⁵</poem>}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 28'''{{rule|3em}}}} </poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਜਨਮ ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ:'''|depth=6em}} ਅਸੀਂ ਬੇਟੇ ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਖਤੋ ਤਾਜ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਚੁਣੌਤੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।</poem>}} {{right|''ਜੀ. ਕੈਂਪਬੈੱਲ''³⁶}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ:'''|depth=6em}} ਆਹ! ਬੇਕਾਰ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਨਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਲਈ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਲਈ ਬਲਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੂੰ, ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ।</poem>}} {{right|''ਆਰਥਰ ਕਲਾਗ³⁷''}} {{gap}}'''ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਮਰਤਾ''': ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੱਸ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਛਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ; ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਉਸਦੀ ਖੱਲ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ<noinclude>{{rh||47}}</noinclude> hp73pwdnpi62q08dfyed5q865vvr7vx 250 68844 226526 206646 2026-07-17T03:49:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਇਕਦਮ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰੇਗਾ। {{right|''ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, 403''}} {{gap}}'''ਰੱਬੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰੀ''': ਇੱਕ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਖਾਵੇ ਵਜੋਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਆਸਥਾ ਦਿਖਾਵੇ। ਜਨਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਵੱਲ ਘੱਟ ਸੁਚੇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਉਹ ਸੌਖਿਆਂ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸਵਾਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 29'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ''': “ਜੇ ਮੇਰੇ ਸੈਨਿਕ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।” {{right|''ਫਰੈਡਰਿਕ ਮਹਾਨ ³⁸ਸਫਾ 562''}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਮਰੇ ਜੋ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵੀਰ:'''|depth=6em}} ਮਾਰੇ ਗਏ ਜੋ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵੀਰ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇੱਕ ਉਜਾੜ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੱਥਰੂ ਨਹੀਂ ਵਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਓਪਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਕੋਈ ਸਲੀਬ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਮਾਧੀ ਆਲੇਖ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦਸ ਸਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਨਾਂ। ਘਾਹ ਉੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਮਜੋਰ ਪੱਤੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਇਸ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਬਸ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਉਬਲਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਗਵਾਹ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਤੱਟ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਅਲਵਿਦਾ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਰੇਡੇ ਘਰ ਤਕ</poem>}} {{right|''ਵੀ. ਐਨ. ਫਿਗਨਰ³⁹''}}<noinclude>{{rh||48}}</noinclude> 8br57gmjejwg8h8f894qkh8a76mhr6p 250 68845 226527 206663 2026-07-17T03:49:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem> '''ਜੇਲ੍ਹ''':{{gap|2em}}ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕਾਲ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ, ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ, ਨੇਕੀ ਨਹੀਂ, ਬਦੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਹਰਕਤ ਸਾਹ ਜੋ ਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ, ਨਾ ਮੌਤ ਦਾ {{Float right|''ਦਾ ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਰ ਆਫ ਚਿਲੋਨ''⁴⁰}}{{gap|2em}}</poem> {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 30'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਦੋਸ਼ ਸਿੱਧੀ ਪਿਛੋਂ''': ਆਪਣੀ ਸਜਾ ਸੁਣ ਲੈਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮਗਰੋਂ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਦੇ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਕਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਆਦਮੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋਵੇ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਅਤੇ ਸਮਝੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜਦਾ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਸਚਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{right|''ਵੀ. ਐਨ. ਫਿਗਨਰ''}} <poem>ਕੈਦੀ:{{gap|2em}} “ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੀਂਵੀ ਗੰਦੀ ਛੱਤ ਦੇ ਥੱਲੇ ਨੁਚੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ; ਉਹ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਥਰੀਲਾ ਫਰਸ਼ ਇਹ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਮੇਜ ਇਹ ਮੰਜੀ, ਇਹ ਕੁਰਸੀ, ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨਾਲ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਾਬੂਤ ਦੇ ਪਟੜਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਚਿਰਸਥਾਈ ਮੂਕ ਮੁਰਦਾ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੱਸ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” {{Float right|''ਐਨ. ਏ. ਮੋਰੋਜੋਵ⁴¹''}} ਨੰਗੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਖਿਆਲ ਕਿੰਨੇ ਮਾਯੂਸ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਬੰਦੀ ਹੋਕੇ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਦੇਖਣੇ ਸੁਪਨੇ ਆਜਾਦੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ {{Float right|''ਮੋਰੋਜੋਵ''}}</poem><noinclude>{{rh||49}}</noinclude> 9kmiu5kzj1s92k8hay20dj4x4gziezz 250 68846 226528 206675 2026-07-17T03:50:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਤੁਝੇ ਜਿਬਹ ਕਰਨੇ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੁਝੇ ਮਰਨੇ ਕਾ ਸ਼ੌਕ, ਮੇਰੀ ਭੀ ਮਰਜੀ ਵੁਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੱਯਾਦ ਕੀ ਹੈ।</poem>}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 31'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਹਰ ਚੀਜ ਇੱਥੇ ਕਿੰਨੀ ਖਾਮੋਸ਼, ਬੇਜਾਨ ਅਤੇ ਫਿੱਕੀ ਹੈ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਂਝ ਹੀ, ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਹਫਤੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਘਿਸੜਦੇ ਹਨ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ {{Float right|''ਮੋਰੋਜੋਵ''}} ਲੰਮੀ ਕੈਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮਨਹੂਸ; ਭਾਰੀਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ; ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਲ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅੰਤਹੀਣ ਚਾਰ ਕਦਮ ਚੌੜੀ ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ। ਅਸੀਂ ਜੀਣਾ ਹੈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਹਮਸਫਰ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਦੇਣਾ ਹੈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਬਦਨਸੀਬੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ! {{Float right|''ਮੋਰੋਜੋਵ''}}</poem>}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਉਹ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਆਜਾਦ ਕਰਨ:'''|depth=8em}} ਆਖਿਰ ਲੋਕ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਆਜਾਦ ਕਰਨ; ਮੈਂ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਉਂ ਅਤੇ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਕਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ ਬੰਨੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ, ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਅੰਤ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਇਹ ਭਾਰੀ ਕੰਧਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸ ਆਸ਼ਰਮ, ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਆਪਣਾ {{Float right|''ਦਾ ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਰ ਆਫ ਚਿਲੋਨ''}}</poem>}}<noinclude>{{rh||50}}</noinclude> 6b7teerxfdlin4m6lmzlpqduy6a4jde 250 68847 226529 206692 2026-07-17T03:50:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 32'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>“ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ! ਅਸੀਂ ਇਕ ਕਠਿਨ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ। ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ, ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ” {{Float right|''(ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਰਜ਼ ਆਫ਼ ਸਲੂਸੇਲਬਰਗ⁴²)''}}</poem>}} {{gap}}'''ਇਕ ਬਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਪੀੜਾ''': “ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ, ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਕਲੀਫ ਝੱਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਜਦੋ ਤਕ ਉਹ ਇਸ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਨਾਲ ਮਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ? ਕੀ ਕਾਰਨ ਸੀ? ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਸਦੀਵੀ ਪਹੇਲੀ ਹੈ।” {{gap}}'''ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਨਾਵਟ''': “ਜੋ ਆਦਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪੀੜ, ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿਹਾਜੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੀ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੇਗਰਜ਼ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ - ਉਹ ਉਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਮਕਬਰੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” {{right|''(ਵੇਰਾ ਐਨ. ਫਿਗਨਰ)''}} {{gap}}'''ਅਧਿਕਾਰ''': ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਗੋ ਨਾ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾ ਦਿਉ। ਜੇ ਮੁਫਤ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਜ਼ ਜਰੂਰ ਹੈ। ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗਲਤ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||51}}</noinclude> shxwqcf470nyirkztnha97ez2jz0pnf 250 68848 226530 206724 2026-07-17T03:50:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 33'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ?'''|depth=5em}} ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ? ਅਫਸੋਸ! ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ, ਇਸ ਸ਼ੇਖੀ ਵਿਚ ਦਮ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫ਼ਰਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹਾਦਰ ਲੜਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਹੀ ਤੁੱਛ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਗਦਾਰ ਦੇ ਚਿੱਤੜ ਨਹੀਂ ਭੰਨੇ ਤੂੰ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਲਾ ਨਹੀ ਖੋਹਿਆ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੂੰ ਕਾਇਰ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਲੜਾਈ ਵਿਚ</poem>}} {{right|''(ਚਾਰਲਸ ਮੈਕੇ⁴³, 747)''}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ:'''|depth=6em}}ਪੰਛੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਦਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚੁਗਾਉਂਦਾ ਚੂਜਾ ਮੁਰਗੀ ਨੂੰ ਚੋਗ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਲਈ ਚੂਹੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ--- ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਹੈ ਅਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨਸਲ ਹਾਂ-- ਅਸੀਂ ਕਾਬਿਲੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਹਾਂ। ਇਕ ਮਾਤਰ ਜਿੰਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੋ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੇਹਨਤ ਉੱਤੇ।</poem>}} {{right|''(ਚਾਰਲੋਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ)⁴⁴''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 34'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{center|ਕੋਈ ਵਰਗ ਨਹੀਂ! ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ!!}} {{right|''(ਜਾਰਜ ਡੀ ਹੇਰਸਨ)''}} {{nop}}<noinclude>{{rh||52}}</noinclude> dqc88wnrcai1lk7n7ve4kcxa2rixvq7 250 68849 226531 206731 2026-07-17T03:50:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਹੀ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਾ ਸੁਧਾਰ ਜਾਂ ਯੋਗ ਉਜਰਤਾਂ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ; ਹਾਂ, ਉਦੋਂ ਇਹ ਸਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋਣਾ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਬੇਹਤਰ ਉਜਰਤਾਂ ਜਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵਿਚ ਸੁਧਰੀ ਦਸ਼ਾ, ਜਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਉਜਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਧਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ, ਪਰਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਜੋ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰਾਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਜੋ ਮੰਦਰਾਂ, ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ ਅੰਤ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਆਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਦੋਂ ਤਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨੀ ਫਜ਼ੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮੇਹਨਤ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਜੁਆਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਹਨਤ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। {{right|''(ਜਾਰਜ ਡੀ. ਹੇਰਸਨ)''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 35'''}}{{rule|3em}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਫ਼ਜੂਲਖਰਚੀ:'''|depth=5em}} ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਅਨੁਮਾਨ ਥਿਊਡੋਰ ਹਰਟਜ਼ਕਾ (1886) ਵਲੋਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ - 40 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿਚ⁴⁵ 5 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮਕਾਨ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲਾ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ = 16-50 ਸਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਨ 5,000,000 (ਮਜਦੂਰ ਅਨੁਵਾਦਕ) 615,000 ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ 22,000,000 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ - ਕੰਮ ਦਾ 12.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਵਾਜਾਈ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਲਾਗਤ ਸਮੇਤ ਵਿਲਾਸਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ 315000 = 6.30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਮਜਦੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।</poem>}}<noinclude>{{rh||53}}</noinclude> 6u02b2932rmyyo7s518c6xc4dh8ceqt 250 68850 226532 206743 2026-07-17T03:51:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਮ ਦਾ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 36'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਜਾਰਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਸ਼ਾਸ਼ਨ''':</br> {{gap|6em}}ਬਰੈਜੀਅਰ ਹੰਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 14 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ 4500 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਜੁਰਮ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਸੀ। {{gap|6em}}1905 ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਜਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਤੋਲੀਪਿਨ⁴⁶ ਨੇ, ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ 32773 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। {{right|''(ਪੰਨਾ 390, ਬ੍ਰਾਸ ਚੇਕ)''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 37'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਸਮਾਜਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈਪਣ'''</br> {{gap}}ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਭਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ‘ਕੁਦਰਤੀ', ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਭਿਅਤਾ ਬਦਲੂਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੂਗੀ? {{gap}}ਇਹ ਸੋਚੇ ਵਿਚਾਰੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਢਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਥੱਲੜੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕਸ਼ਟਮਈ ਕਾਰਜ ਭਾਰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਛਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਬੁਰਾਈਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭੌਤਿਕ, ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। {{right|''ਸਫਾ 1, ਡਿਕੇਅ ਆਫ਼ ਕੈਪੀਟਲ ਸਿਵਲਾਈਜੇਸ਼ਨ''}} {{nop}}<noinclude>{{rh||54}}</noinclude> s48dn5l96wmz27o8gg299pbqlrolkc5 250 68851 226533 206741 2026-07-17T03:51:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 38'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਵਾਦ''': ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ:</br> “ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਉਦਯੋਗ ਸੀ; ਉਹ ਅਸੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਈਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ - ਉਸਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜਬੂਤੀ ਤੋਂ, ਛੋਟੀਆਂ - ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਵੱਲ ਦਿੱਤੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਝੂਠ ਦੀ ਇਕ ਲਹਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਸ ਹਿਸੇ ਤੋਂ ਵਹਿਕੇ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਪਾਰ ਸਿਰਫ ਵਪਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ‘ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਛੀ ਪਾਲਿਸੀ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਪਾਰਿਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਝੂਠ ਅਤੇ ਅਤਿਕਥਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਉਹ ਹਰਿਆਂ-ਭਰਿਆਂ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਵੀ ਧਾਵਾ ਬੋਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮੇਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਮਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? . . .ਆਪਣੀ ਭੱਦੀ ਸਜਾਵਟ ਦੀ ਬਰਬਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵਪਾਰਵਾਦ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਖਤਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਉਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਨੰਗੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਚਲਨ ਪੈਦਾ ਕਰ {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 39'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} ਰਿਹਾ ਹੈ........ਇਸਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਹਿੰਸਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਬੇਸੁਰਾ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਕੇ ਕਰੂਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉਤੇ ਇਹ ਖੁਦ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਨੰਦ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਤੇ ਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. . .। ਯੂਰਪ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮਹੱਤਵ-ਅਕਾਂਖਿਆ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਤੇ ਉਸਦਾ ਏਕਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇ। {{nop}}<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> bfov4jgaco6malc9k92y06cf0ueyvor 250 68852 226534 206738 2026-07-17T03:51:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}'''ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ:''' “ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਨਿੱਜੀ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{right|''“ਨਾਸਾਨ ਸੀਨੀਅਰ"''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 40'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ''': ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਘੜਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਘੜਦਾ। ਧਰਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੀ ਸਵੈ-ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ (ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੇਰ ਗੁਆ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਐਸੀ ਅਮੂਰਤ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਪਲੱਥੀ ਮਾਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ, ਇਹ ਸਮਾਜ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਉਲਟੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੁਦ ਇਕ ਉਲਟੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ। ਧਰਮ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਇਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਤਰਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮੁਹਿੰਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੁਗੰਧ ਧਰਮ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 41'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਧਰਮ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਦੀ ਆਹ ਹੈ, ਇਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿਹੀਣ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਆਤਮਹੀਣ ਹਾਲਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਤਾ ਦੇ ਲਈ ਅਫੀਮ ਹੈ। (ਇਹ ਅੰਡਰਲਾਈਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਹੈ-ਸੰਪਾਦਕ) {{gap}}ਲੋਕ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਤਕ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਇਸ ਦੇ ਮਿਥਿਆ ਸੁਖ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ। ਇਹ ਮੰਗ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦਸ਼ਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਇਹ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਹੀ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਭੌਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੌਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਖਾੜਿਆ ਜਾਣਾ<noinclude>{{rh||56}}</noinclude> sn9ffvqij8p6j5ntzgxgk0x2z3u6zpd 250 68853 226535 206740 2026-07-17T03:51:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਜਦੋਂ ਆਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਰਚ-ਮਿਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਭੌਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 42'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਖ਼ਾਮਖਿਆਲੀ ਨਹੀਂ''': ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਯਾਨਿ ਮਾਨਵ-ਜਾਤੀ ਦੀ ਆਮ ਮੁਕਤੀ, ਕੋਈ ਕਲਪਿਤ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਖ਼ਾਮਖਿਆਲੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ਕ, ਇਕ ਵਿਸ਼ੁਧ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਮਾਰਤ (ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ। <poem>{{gap|4em}}“ਮਹਾਨ ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ {{gap|4em}}ਅਸੀਂ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹਾਂ {{gap|4em}}ਆਓ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਈਏ"</poem> {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 43'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ⁴⁷ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ''': “ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਪੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਪਰ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਧੱਕੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।” {{gap}}'''ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ''': “ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" {{right|''-ਰੋਮਨ ਨਾਟਕਕਾਰ''}} {{gap}}'''ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ''': “ਚੰਗੇ ਲੋਕੋ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹਾਲਤਾਂ ਉਦੋਂ ਤਕ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੱਜਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਭੈੜੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲਾਰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਥੋਂ ਮਹਾਨ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਯੋਗ ਬਣੇ ਹਨ? ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੂਮੀ ਦਾਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਆਪਾਂ ਸਭ ਇਕ ਹੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਹਵਾ-ਆਦਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਹਨ? ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਹ ਆਪਣੀ<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> 59v49vbhlo16d5p8f9gsr76qzg6lide 250 68855 226536 206819 2026-07-17T03:51:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 46'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਲੋਕ-ਰਾਜ''': ਲੋਕ-ਰਾਜ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਠੋਸ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚ ਇਹ ਮਿੱਥ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਨਤਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਉਘੜਵੀਂ ਅਸਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਉਪਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਉਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਮਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਈ ਰੱਖੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਅਤ ਜਨਤਕ ਕਾਰਜ-ਕਰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅਥਾਹ ਧਨ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਕੀਲ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੀ ਰਹੇਗੀ ਉਦੋਂ ਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਵੀ ਇਕ ਖਾਲੀ ਮਜਾਕ ਹੀ ਬਣੇਗੀ। {{gap}}ਇਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੁਰਜੂਆ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{right|''"ਫਰਾਮ ਮਾਰਕਸ ਟੂ ਲੈਨਿਨ" ਮਾਰਿਸ ਹਿਲਕਵੀਟ⁵⁰ ਦੀ ਰਚਨਾ (ਪੰਨਾ-58))''}} {{gap}}ਲੋਕਤੰਤਰ ਹਰੇਕ ਵਰਗ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ' ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। (ਕਉਟਸਕੀ) ਇਹ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ ਖੁੱਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੇਡ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਥੱਲੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਆਮ, ਅਮੂਰਤ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਬੁਰਜੂਆ ਲੋਕਤੰਤਰ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ -ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਲਈ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||59}}</noinclude> iinfbq4nktf017lihyb26zblkqo1raw 250 68856 226537 206200 2026-07-17T03:51:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 47'''}}}} {{gap}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ:''' “ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਅਵਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪੁਲਸੀਆ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਘਟ ਖਰਚੀਲੇ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਨ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਹੀ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ, ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ (ਭਾਵ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਨੁ.) ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।” {{right|''‘ਕਾਰਲ ਕਾਊਟਸਕੀ'⁵¹''}} {{larger|'''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਤੱਥ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ:'''}} {{Block center|<poem>5 ਆਦਮੀ 1000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਰੋਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। 1 ਆਦਮੀ 250 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1 ਆਦਮੀ 300 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਊਨੀ ਕੱਪੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1 ਆਦਮੀ 1000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬੂਟ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{right|''ਆਇਰਨ ਹੀਲ⁵² (ਪੰਨਾ-78)''}}</poem>}} {{Block center|<poem>15,000,000 ਲੋਕ ਬੇਹਦ ਗਰੀਬੀ ਵਿਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੰਮ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। 3,000,000 ਬਾਲ ਮਜਦੂਰ</poem>}} '''ਇੰਗਲੈਂਡ; ਯੁੱਧ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ''' ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਕੁਲ ਉਤਪਾਦਨ (ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ){{Float right|2000,000,000 ਪੌਂਡ}}</br> ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭ {{Float right|200,000,000 ਪੌਂਡ}}</br> {{Float right|<poem>----------------- 2200,000,000 ਪੌਂਡ -----------------</poem>}}</br> {{gap}}ਜਨ ਸੰਖਿਆ ਦੇ 1/9ਵੇਂ ਭਾਗ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ 1/2-1100,000,000 ਪੌਂਡ<noinclude>{{rh||60}}</noinclude> mc08yh6eboad7nzrhak3mshabiy43n7 250 68857 226538 206820 2026-07-17T03:52:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ 2/9 ਵੇਂ ਭਾਗ ਨੇ ਲਿਆ ਬਾਕੀ ਦੇ 1100,000,000 ਪੌਂਡ ਦਾ 1/3 ਭਾਗ ਯਾਨੀ ਕਿ 300,000,000 ਪੌਂਡ {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 48'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ⁵³''':|depth=8em}}ਜਾਗ ਉਠੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲਿਤਾੜਿਓ ਜਾਗ ਉਠੋ ਭੁੱਖ ਦੇ ਸਤਾਇਓ ਨਿਆਂ ਲਈ ਡੱਗਾ ਲੱਗਿਆ ਇਕ ਵਧੀਆ ਦੁਨੀਆਂ ਜਨਮੇ ਹੁਣ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕੇ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ ਉਠੋ! ਗੁਲਾਮੋ ਉਠੋ! ਹੁਣ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਗੁਲਾਮੀ ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਨੀਂਹ 'ਤੇ ਬਣੂਗੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰਹੇ ਨਾ ਕੁਝ ਵੀ, ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਇਹ ਹੈ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਖਰੀ। ਕੱਲ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਬਣੂਗੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇਖੋ ਉਹ ਜੋ ਬੈਠੇ ਹਨ ਵੱਡੇ ਚੌਧਰੀ ਰੇਲਾਂ, ਖਾਨਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਹੀ ਰਹੇ ਲੁਟਦੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਦਬਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਜਨਤਾ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਤ ਤਿਜੋਰੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਹੈ ਇਹ ਜਨਤਾ ਦਾ ਹੱਕ---------- ਇਕ ਮੁੱਠ ਹੋਵੇ ਕਾਰਖਾਨੇ-ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ੋ ਪਾਰਟੀ ਸਾਡੀ ਸੱਭ ਦੀ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਸਾਡੀ, ਜਨਤਾ ਦੀ ਇਹ ਨਾ ਥਾਂ ਕੰਮਚੋਰਾਂ ਦੀ ਸਾਡੇ ਮਾਸ ਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿੰਨੇ ਮੋਟੇ ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਘ੍ਰਿਣਤ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਸਾਡੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਵੇਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਗਾਇਬ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਫਿਰ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹੂਗੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||61}}</noinclude> beqctym54ue8p61tsa3ubsebgeiu998 250 68858 226539 206822 2026-07-17T03:52:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 49'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|'''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ⁵⁴''':|depth=8em}}ਓ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬੇਟਿਓ ਜਾਗੋ, ਕਰਲੋ ਹਾਸਿਲ ਮਾਣ ਸੁਣੋ ਸੁਣੋ ਉਹ ਲੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਗੋ ਬੱਚੇ, ਬੀਵੀ ਅਤੇ ਵੱਡ-ਵਡੇਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਖੋ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਅਤੇ ਸੁਣੋ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਕੀ ਘ੍ਰਿਣਤ ਨਿਰੁੰਕਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਲੈ ਕੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਟੱਟੂ ਅਤੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਵੀਰਾਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਜਾਦੀ ਦਾ ਵਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਖੂਨ? {{center|ਕੋਰਸ}} ਆਓ ਸਸ਼ਤਰ ਸੰਭਾਲੀਏ, ਕਤਾਰਾਂ ਬੰਨਕੇ ਜਾਈਏ ਖੇਤ ਸਿੰਜਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਈਏ ਬੇਹਿਸਾਬੀ ਅਯਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕਤ ਦੀ ਜੁਅਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਮਿੱਟ ਹੈ ਭੋਗਦੇ ਅਤੇ ਵੇਚਦੇ ਧੁੱਪ ਹਵਾ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਲਾਟੂ ਘੋੜੇ ਬਣਕੇ ਢੋਂਹਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨਣ ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਫੇਰ ਉਹ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਕਦੋਂ ਤਕ ਮਾਰਨਗੇ ਸਾਨੂੰ {{center|(ਕੋਰਸ)}} ਹੇ ਆਜਾਦੀ ਕੀ ਮਾਨਵ ਛੱਡ ਸਕੂਗਾ ਤੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਤੇਰੀ ਲੋਅ ਨੂੰ? ਕੀ ਰੋਕ ਸਕਣਗੀਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਹਿਖਾਨੇ ਦੀਆਂ ਫਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਸਲਾਖਾਂ ਕੀ ਕੋੜੇ ਬੰਨ ਸਕਣਗੇ ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ? ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਲਕ ਰਹੀ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੈਂ ਝੂਠ ਦੀ ਕਟਾਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਪਰ ਆਜਾਦੀ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਸਾਡੀ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰੀ।</poem>}} {{nop}}<noinclude>{{rh||62}}</noinclude> 4ou2h19k6szlpvxsijm8puhjhvq8qp6 250 68859 226540 206823 2026-07-17T03:52:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 50'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਜਨਮ''': ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੇ ਹੀ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਜਦੂਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। {{right|''(ਲੈਨਿਨ, ਕੋਲੈਪਸ ਆਫ ਸੈਕਿੰਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ)''⁵⁵}} {{gap}}'''ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ''': "ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋਕਰਾਜ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। {{right|''ਬੁਖਾਰਿਨ⁵⁶''}} {{gap}}'''ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ''': ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਢਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੰਕਟ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਇਹੀ ਨਾ ਟਾਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। {{right|''ਮਾਰਕਸ ਟੂ ਲੈਨਿਨ, ਪੰਨਾ 140 (ਮਾਰਿਸ ਹਿਲਕਵੀਟ)⁵⁷''}} ''''ਦ ਸਿਨਿਕਸ ਵਰਡ ਬੁਕ' (1906)''': ਐਮਬ੍ਰੋਸ ਪੀਅਰਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{gap}}ਗਰੇਪ ਸ਼ਾਟ - ਇਕ ਤਰਕ ਜਿਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 51'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਧਰਮ, ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸਮਰਥਕ''' {{gap}}'''ਗੁਲਾਮੀ''': 1835 ਵਿਚ, ਪ੍ਰੈਸਬਟੇਰਿਯਨ ਚਰਚ ਦੀ ਆਮ ਸਭਾ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ “ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ<noinclude>{{rh||63}}</noinclude> 2q8pxd1bvjai7k4msev4pod9bp1djlm 250 68860 226541 208472 2026-07-17T03:52:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਸਨੂੰ ਰੱਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਵਰਜਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ"</br> 'ਦ ਚਾਲਰਸਟਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਨੇ 1835 ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਫਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ {{gap}}"ਮਾਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਰਤੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਰਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਚਾਹੇ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਈ.ਡੀ. ਸਾਈਮਨ {{overfloat left|ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਡਿਵਨਿਟੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:|depth=2em}}</br> “ਹੋਲੀ ਰਿਟ (ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਦੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ ਵਿਚ ਸਾਫ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੋਜਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਗੱਲ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਈਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਯਹੂਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ, ਜਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇਕ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਲਈਏ, ਜਾਂ ਨਿਊ ਟੈਸਟਾਮੈਂਟ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਮਨਾਹੀ ਸਬੰਧੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ, ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਸਿਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੈਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ ਕਿ ਅਫਰੀਕੀ ਦਾਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਬੰਧੂਆ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧੂਆ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜੋ ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਠੀਕ ਹੈ।” {{gap}}'''ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ''': ਹੈਨਰੀ ਵਾਨ ਡਾਈਕ ਐਸੇ ਇਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼” (1905) ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ “ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਈਸ਼ਵਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਭ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਮ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 52'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} <poem> '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜੇ''' ਸੈਨਾ ਸੰਖਿਆ 50,000 ਸੀ ਹੁਣ ਇਹ 300,000 ਹੈ। ਧਨਕੁਬੇਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ 67 ਅਰਬ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ। ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਕੁੱਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 9/10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।</poem><noinclude>{{rh||64}}</noinclude> 9a46199mg6o7xnmnhxybhbru1ol01i6 250 68861 226542 207174 2026-07-17T03:53:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਫੇਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ ਦਾ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। {{gap}}ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲਗੇ ਕੁੱਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ 29 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ ਦਾ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ = 24 ਅਰਬ {{gap}}ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰਫ 4 ਤੀਸ਼ਤ ਅਰਥਾਤ 4 ਅਰਬ ਹੈ। {{gap}}ਲੂਸੀਅਨ ਸੈਨੀਯਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1900 ਵਿਚ: ਧੰਦੇ ਲੱਗੇ ਕੁੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ</br> {{gap}}= 250251 ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ</br> {{gap}}= 8429845 ਮੱਧ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ</br> {{gap}}= 20,395,137 ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।</br> {{right|''ਆਇਰਨ ਹੀਲ''}} {{gap}}'''ਰਾਈਫਲਾਂ''': ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪਦਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਮਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ “ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਰਾਈਫਲਾਂ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਿੱਕਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਯਾਂਤਰਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵੋ।" {{right|''ਆਇਰਨ ਹੀਲ, ਪੰਨਾ 198''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 53'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ''': ਇਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਨੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਦੁਖਾਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਥੱਪੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪੂੰਜੀਪਤੀ (ਮਿ: ਵਿਕਸਨ) ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: {{gap}}“ਤਦ ਸਾਡਾ ਜੁਆਬ ਇਹ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ</br> {{gap}}ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਖੀਖੋਰ ਮਜਬੂਤ ਹੱਥ ਸਾਡੇ ਮਹਿਲਾਂ</br> {{gap}}ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਵਧਾਓਗੇ ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿਆਂਗੇ ਕਿ ਸਾਡੀ</br> {{gap}}ਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬੰਬ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾਂ ਦੀ</br> {{gap}}ਤੜ-ਤੜਾਹਟ ਨਾਲ ਜੁਆਬ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ</br> {{gap}}ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਥੱਲੇ ਪੀਸ ਦੇਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿਆਂਗੇ </br><noinclude>{{rh||65}}</noinclude> 4znsxj73i7wduv05g2m286wtynaem3m 250 68862 226543 207175 2026-07-17T03:53:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਡੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਮਜਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਧੂੜ ਚੱਟਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਤਿਹਾਸ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧੂੜ ਚੱਟਦਾ ਰਹੂਗਾ ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਉਤਰਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਸੱਤਾ ਰਹੇਗੀ। “ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ -ਸੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ, ਧਨ-ਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਰੱਖ ਲਵੋ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੱਖੀ ਰਖੋ ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਝਨਝਨਾਉਣ ਨਾ ਲੱਗੇ” “ਮੈਨੂੰ ਉਤਰ ਮਿਲ ਗਿਆ,” ਆਰਨਸਟ (ਉਸ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ) ਨੇ ਆਖਿਆ। “ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸੇ ਦਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੌੜੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਪੀਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਛੋਹ ਵੀ ਨੀ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੁਚਲਦੇ ਹੋ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਮੱਤ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਖੋਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ . . .”| “ਜੇ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਮਤ, ਭਾਰੀ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲ ਵੀ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਲਗਿਆ” ਮਿਸਟਰ ਵਿਕਸਨ ਝਟ ਬੋਲਿਆ। “ਮੰਨ ਲਵੋ ਮਤਪੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਈਏ ਤਾਂ?” {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 54'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} “ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ,” ਅਰਨੈਸਟ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ “ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਤਰ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਸੱਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ। ਸੱਤਾ, ਦੇਖਾਂਗੇ ਇਸਨੂੰ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੱਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ - ਉਸ ਦਿਨ, ਮੈ ਦੱਸ ਦਿਆਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗੇ, ਅਸੀਂ ਬੰਬ-ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾਂ ਦੀ ਤੜ-ਤੜਾਹਟ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗੇ।”<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> f6i397h7z0f0wyv9zv4gp0nh06jr1yg 250 68863 226544 207176 2026-07-17T03:53:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੁਸੀਂ ਸਾਥੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮਜਦੂਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਧੂੜ ਚੱਟਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤਰਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤਾ ਰਹੂਗੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਜਦੂਰ ਧੂੜ ਹੀ ਚੱਟਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸੱਤਾ ਹੀ ਨਿਰਨਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਤਾਂ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਮੰਤੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ ਸੀ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਵਰਗ, ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗ ਨੂੰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਜਿੰਨੀ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋਗੇ ਕਿ ਮੈ ਜਿਸ ਹਸ਼ਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਲੱਗੂ, ਦਸ ਸਾਲ ਲਗਣਗੇ ਜਾਂ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਲਗਣਗੇ - ਇਹ ਤਹਿ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਵਰਗ ਮਿਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਐਨਾ ਰੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਇਸ ਨਾਲ ਝਨਝਨਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੱਤਾ! {{right|''-ਜੈਕ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਆਇਰਨ ਹੀਲ' (ਪੰਨਾ 88)''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 55'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਅੰਕੜੇ''': ਇੰਗਲੈਂਡ 1922 — ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 1135000</br> {{gap}}1926 — ਇਹ 1 1/4 ਤੋਂ 1 1/2 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਭਾਵ</br> {{gap}}1,250,000 ਤੋਂ 1,500,000 ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ।</br> {{gap}}'''ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਜਦੂਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ''': 1912 ਤੋਂ 1913 ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਣ ਮਜਦੂਰਾਂ, ਰੇਲ ਕਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਰਗ-ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1911 ਵਿਚ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਕੌਮੀ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਫੁੱਟ ਪਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਉਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਇਕ ਧੁੰਦਲੀ ਛਾਇਆ ਮੰਡਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਅਪੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ‘ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ' ਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਹਰਕਤ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦਾ ਖਤਰਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਮਜਦੂਰ-ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਗੁਪਤ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸੱਦਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰ ਭੂਮੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ<noinclude>{{rh||67}}</noinclude> ngj0hbzs1u89y8xrvsvpjqnshtg7bkf 250 68864 226545 207178 2026-07-17T03:53:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਨਰ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਲਈ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕੀਤਾ। {{right|''(ਪੰਨਾ-3, ਵੇਅਰ ਇਜ਼ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਗੋਇੰਗ) ਟਰਾਟਸਕੀ⁵⁸''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 56'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ''': ਕੇਵਲ 1920, ਭਾਵ ਕਾਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਪਿਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਖਾਣ ਮਜਦੂਰਾਂ, ਰੇਲ ਕਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖੀ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{right|''(ਪੰਨਾ 3)''}} {{gap}}'''ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ''': . . . . ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਵਾਂ (ਸੁਧਾਰਾਂ) ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਸਿਰਫ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਇਕ ਅਸਲੀ ਖਤਰਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। {{right|''(ਪੰਨਾ 29)''}} {{gap}}'''ਸਮਾਜਕ ਏਕਤਾ''': ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਰਗ ਦੇ ਸਫਾਏ ਲਈ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਈਏ ਜੋ ਰੰਗਮੰਚ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਨਾ ਹਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਉਸੇ ਵਿਚ ਜਾਪੇ। ਪਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਸਮਾਜਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜਾਗਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸਦੀ? ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤਾਂ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਜਿਸ ਸਮਾਜਕ ਏਕਤਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੋਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਸੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਇਕ ਆਫਤ''':“ਰੂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ" ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ “ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਇਕ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।" {{nop}}<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> l635lh2dk7fnhndktxymjsfibvr5b5u 250 68865 226546 207180 2026-07-17T03:53:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 57'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤਾਂ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿਤਾ . . . . ਜਿਸਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਭੋਰਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਿਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਜਾਰਸ਼ਾਹੀ ਕੁਲੀਨ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਨੂੰ ਉਖਾੜਿਆ, ਚਰਚ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, 13 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਇਕ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਬੋਲੇ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਬੇਸ਼ਰਮ ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{right|''(ਪੰਨਾ 64)''}} {{gap}}'''ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੂਰਨ?''': ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਥੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਮਤਦਾਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਸੌਂਪੀ ਹੈ - ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁਰਜੂਆਂ ਵਰਗ ਨੇ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। {{gap}}'''ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ: ਸ਼ਾਂਤੀ''': ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੌਂਡੇ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਰੂਪ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਦੇ ਲੁਪਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। {{right|''(ਪੰਨਾ 80) ਵੇਅਰ ਇਜ਼ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਗੋਇੰਗ? - ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ''}} ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ</br> {{gap}}1. ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣਾ</br> {{gap}}2. ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ।</br> {{gap}} ਬੁਖਾਰਿਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।</br> {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 58'''{{rule|3em}}}}</poem>}}{{dhr|2em}} '''ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ''': ਦ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਲੇਬਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ {{gap}}ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਕ ਆਦਮੀ 1 ਘੰਟਾ 34 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਨਾਂ ਦਾ 12 ਪੌਂਡ ਦਾ ਪੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> flgmtc0xum047om8ovapa4oqgbapunv 250 68869 226547 207448 2026-07-17T03:54:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਫਿਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਘਾਟ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। {{right|''ਪਾਵਰਟੀ ਐਂਡ ਰਿਚਜ਼ (ਪੰਨਾ 87)''}} {{gap}}'''ਆਦਮੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ''': ਆਦਮੀ ਨੇ ਇਸਪਾਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਮਸ਼ੀਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਜਾਤ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। {{right|''ਪੰਨਾ 88''}} {{gap}}'''ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ''': ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪੂੰਜੀ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਨਿਰਯਾਤ ਪੂੰਜੀ ਵੱਡਾ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਰਸਟਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{right|''ਲੈਨਿਨ⁵⁹''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 61'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ''': ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਇੱਕ ਸੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਉਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਅਜਿਹੀ ਸੱਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉਤੇ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਤਾਕਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{right|''ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ, ਪੰਨਾ 18, ਲੈਨਿਨ''}} {{gap}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ''': ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵਸੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਦੂਜੇ ਵਰਗਾਂ ਉਪਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਸੰਗੀਨਾਂ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਅਤਿਅੰਤ ਸੱਤਾਵਾਦੀ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਠੋਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪੱਖ ਜਿਤਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਉਸ ਡਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹਥਿਆਰ ਉਲਟ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪੈਰਿਸ ਕਮਿਊਨ ਨੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਨਤਾ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖ<noinclude>{{rh||72}}</noinclude> lwhmkf3oed1rxaroz93mry5a5qm7xw8 250 68870 226548 207451 2026-07-17T03:54:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਕਿਆ ਹੁੰਦਾ? ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕੀ ਸਾਡੀ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਮਿਊਨ ਨੇ ਇਸ ਸੱਤਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{right|''ਐਫ. ਏਂਗਲਜ਼''}} {{gap}}'''ਬੁਰਜੂਆ ਲੋਕਤੰਤਰ''': ਬੁਰਜੂਆ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਿਤ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਾਖੰਡਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾ, ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਿਤਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਲ ਅਤੇ ਛਲਾਵੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{right|''ਲੈਨਿਨ (ਪੰਨਾ 28)''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 62'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਮਜਦੂਰ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਜ''': “ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਾਮੰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅੱਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਰਾਜ ਵੀ ਪੂੰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਜਰਤੀ ਮਜਦੂਰ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਇਕ ਸੰਦ ਹੀ ਹੈ।" {{right|''ਏਂਗਲਜ਼''}} {{gap}}'''ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ''': “ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਸਿਰਫ ਇਕ ਅਸਥਾਈ ਸੰਸਥਾ ਮਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਪਯੋਗ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਕੋਰੀ ਬਕਵਾਸ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{right|''ਏਂਗਲਜ਼ ਦੇ ਬੇਬੇਲ⁶⁰ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਤੋਂ 28 ਮਾਰਚ, 1875''}} {{gap}}'''ਬੇਤਾਬ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ''': ਬੇਤਾਬ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਦੇ ਲਈ — ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬੇਤਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਆਦਮੀ ਅਸਰਦਾਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕੇ - ਇਹ ਲੱਗਭੱਗ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਨਫਰਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{right|''- ਬਰਟ੍ਰੰਡ ਰਸਲ''}} {{nop}}<noinclude>{{rh||73}}</noinclude> mzuki4t3dh43je2beqt75d5ap5avliz 250 68871 226549 207600 2026-07-17T03:54:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 63'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਨੇਤਾ''': “ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਹੁੰਦਾ" ਕਾਰਲਾਈਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਆਦਮੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਜਿਹੜਾ ਕਾਫੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਐਨੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਵਕਤ ਦਾ ਤਕਾਜ਼ਾ ਕੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਐਨਾ ਸਾਹਸ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਵਕਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। {{gap}}'''ਆਪਹੁਦਰਾਪਣ''': ਕਾਉਟਸਕੀ ਨੇ ‘ਪ੍ਰੋਲੋਤਾਰੀਅਤ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ’ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ‘ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀਅਨ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ’ (ਪੰਨਾ 77) ਤੇ ਲਿਖਿਆ: {{gap}}“ਆਪਹੁਦਰਿਓ! ਜਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਸ ਕਮੀਨੇਪਣ ਦੇ ਨੀਂਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਮੂਰਖਤਾਪੂਰਨ ਨਾਲ ਪੰਡਤਾਈ ਘੋਟੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ, ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਬੰਨੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧੇ ਸਾਦੇ ਅਤੇ ਮੇਹਨਤਕਸ਼ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਅੜਿੱਕੇ ਅਤੇ ਅੜਿਚਨਾ ਖੜੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਰਜੂਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਦੀ ਹੀ ਨਿਯਮ ਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਸੈਕੜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਆਏ ਹਨ - ਜਦੋਂ ਐਨਾ ਸਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੁਰਜੂਆ ਉਦਾਰ ਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕਾਉਟਸਕੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ‘ਮਨਮਰਜੀ’ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਈ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਹਜਾਰਾਂ ਬੁਰਜੂਆ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹਿਲਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮਜਦੂਰ ਅਤੇ ਔਸਤ ਕਿਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਡੇਦਾਰ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤੋੜ ਨਾ ਸਕਣ। ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਕੋਈ ਮਨਮਰਜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੰਦੇ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫੇਖੋਰ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਾ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਹ, ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ‘ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਤੰਤਰ’ ਹੈ ਜੋ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਧਤਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude>{{rh||74}}</noinclude> g7q6yg8h1ffskhrdy3gmzlr4196hhzu 250 68872 226550 207599 2026-07-17T03:54:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 64'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਯੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਮੇਹਨਤਕਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਜਨਸਮੁਦਾਇ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਗਠਿਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਲਈ ਮਜਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਉਤਪੀੜਤ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਬਣਾਈ ਰਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਰਵਹਾਰਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਲਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੋਸਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਰੂਪਤ ਕਰਨ ਲਗੇ, ਉਦੋਂ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪਾਖੰਡੀ ਤੱਤ ਅਤੇ ਖੂਨ ਚੂਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਿਰੋਹ ਕਾਉਟਸਕੀ ਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪਹੁਦਰੇਪਣ ਦੀ ਚੀਕ ਪੁਕਾਰ ਮਚਾਉਣ ਲਗੇ ਹਨ। {{right|''ਲੈਨਿਨ — ਪੰਨਾ 37-8''}} {{gap}}'''ਪਾਰਟੀ''': ਪਰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੀਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਪਾਰਟੀ ਨਾਂਹ ਹੋਵੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। {{right|''(ਪੰਨਾ 15, ਲੈਸਨਜ਼ ਆਫ ਅਕਤੂਬਰ,⁶¹ 1917)''}} {{gap}}ਸਰਵਹਾਰਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਸੰਦ ਹੈ। {{right|''(ਪੰਨਾ 17, ਉਹੀ, ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਕਿਰਤ)''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 65⁶²'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{right|ਦਸਤਖਤ</br> ਬੀ. ਕੇ. ਦੱਤ/12/7/30}} {{nop}}<noinclude>{{rh||75}}</noinclude> 233bc7xoaoss32gkr3l639ih53rcrdv 250 68874 226551 207606 2026-07-17T03:55:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 69'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ''': “ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲੁਕਾਉਣ ਨਾਲ ਘਿਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਦਿਉ। ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪਈ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਜਦੂਰੋ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਓ {{gap}}'''ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ''': ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਨੂੰ ਉਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਵਰਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ; ਲੋਕਵਾਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ। ਸਰਵਹਾਰਾ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਖੋਹਣ, ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਭਾਵ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਵਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕੇ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਰੇਗਾ। {{right|''‘ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ'''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 70'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕੱਢਣਾ''': ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰਾਟਸਕੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜਰਮਨ ‘ਅਸਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ’ ਦਾ ਸਕੂਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਦਮ ਉਨੇ ਹੀ ਮਾਸੂਮ ਸਨ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਬਿਸਮਾਰਕ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੇਖਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟਰਾਟਸਕੀ ਵੀ ਐਨਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਸਗੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਥ ਨਿਰੂਪਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਇਕ ਦਮ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। {{right|''ਟਰਾਟਸਕੀ ਕ੍ਰਿਤ ‘ਲੈਸਨਜ਼ ਆਫ ਅਕਤੂਬਰ 1917'''</br> ''ਦੀ ਏ. ਸੂਸਨ, ਲਾਰੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਭੂਮਿਕਾ''}} {{nop}}<noinclude>{{rh||77}}</noinclude> ehljsgagptkc9586curjox4um4qx0k5 250 68875 226552 207610 2026-07-17T03:55:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}'''ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ''': ਸਾਨੂੰ ਜਿੰਨੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੁਚੇਤ ਇਸ ਜਾਂ ਉਸ ਤਬਕੇ ਦੀਆਂ ਘਟ ਗਿਣਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੀ ਸਨ ਪਰ ਜਦੋ ਇਹ ਦੈਂਤ (ਭਾਵ ਜਨਤਾ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਜਾਗ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਰਜੀ ਹੀ ਚੱਲੂਗੀ ਲੇਕਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਗੂਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। {{right|''ਭੂਮਿਕਾ''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 71'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1917 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ “ਇਹ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੋੜ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥਹੀਣ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਅਣਕਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਅਰਥਸ਼ੀਲਤਾ ਵੀ ਅਣਕਿਆਸੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{right|''ਲੈਸਨਜ਼ ਆਫ ਅਕਤੂਬਰ, ਪੰਨਾ 17''}} {{gap}}'''ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧਨੀਤੀ''': ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ, ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿੱਤਣ ਦੀ, ਭਾਵ ਸੱਤਾ ਤੇ ਅਸਲੀ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ। {{right|''ਪੰਨਾ 18''}} {{gap}}'''ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ''': ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤਿਆਰੀ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਲਈ ਅਸਲੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਅਸਲੀ ਜਨ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤੇਵਾਦੀ ਜਾਂ ਕਾਇਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਦਲੀਲਾਂ ਲਭਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ .....ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਲੀਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੱਲ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਦਮ ਪੱਕੇ ਪਕਾਏ ਰੂਪ ਵਿਚ<noinclude>{{rh||78}}</noinclude> gqs72vwsymj3mrtgc674x59fhvz3gkz 250 68876 226553 207611 2026-07-17T03:55:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਿਆਰ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{right|''ਟਰਾਟਸਕੀ''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 72'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਹੁਣ ਜਰੂਰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਪੁਰਾਣੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਨਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਲਈਏ। {{right|''ਲੈਨਿਨ (ਪੰਨਾ 25)''}} {{center|ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਈ ਭੂਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।}} {{right|''ਪੰਨਾ 41''}} {{gap}}ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਅਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੋਚਣ ਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਆਦਾ ਤਕੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{right|''ਟਰਾਟਸਕੀ, ਪੰਨਾ 48''}} {{gap}}ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਲੈਨਿਨ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ . . . . ? {{gap}}ਯੁੱਧ ਪੈਂਤੜੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਲਾ ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ . . . . । {{gap}}ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸੰਯੋਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਿਹਾ "ਹੁਣ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ" {{right|''ਪੰਨਾ 52''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 73'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀਮਾ ਤਕ ਵਧਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਗਰੋਂ ਇਸਦਾ ਉਲਟਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ . . . . । {{gap}}“ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਅਪਰਾਧ ਹੈ" . . . । ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ (ਲੈਨਿਨ ਨੇ)<noinclude>{{rh||79}}</noinclude> ijqe711kl7ockydtuts7ftw0l936d3y 250 68877 226554 207970 2026-07-17T03:55:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> <poem> ਲਿਖਿਆ “ਸੋਵੀਅਤ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਨਾ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬਚਕਾਨਾ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੈ। ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।”</poem> '''ਯੋਗ ਪਲ''' {{gap}}ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹਜਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਅੱਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਕੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜਨਾ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਣਾ, ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨਾ ਅੱਜ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਲ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਕੇਵਲ 24 ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ? ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਯੁਧ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁ ਹਫਤੇ, ਕੁਝ ਕੁ ਦਿਨ ਜਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦੇਣਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਾਲਬਾਜੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਲੋਕ ਭੰਬਲ-ਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 74'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਹਿਚਕਚਾਹਟ''': ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਖਤਰਾ ਹੈ। '''ਯੁੱਧ:'''...ਯੁੱਧ ਯੁੱਧ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਜਾਂ ਵਕਤ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। {{gap}}'''ਅਯੋਗ ਨੇਤਾ''': ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਕਤ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਰਖਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰੋਕਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ<noinclude>{{rh||80}}</noinclude> ef3ok33r2r7xj9rtz7kmkjogtfltzik 250 68878 226555 207971 2026-07-17T03:55:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਤੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਚੇਤ ਤੌਰ ਤੇ —ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਸੰਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕੇਵਲ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਕਰਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਲੈਂਦੇ ਉਦੋਂ ਤੀਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰੋਕਾਂ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਸ ਭਾਸ਼ਣ ਝਾੜ ਕੇ ਹੀ ਅਸਲੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾ ਲੈਣਗੇ। ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਚਮੁਚ ਕੁਝ ਕਰਨ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਾਲਾ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। {{right|''ਪੰਨਾ 80''}} {{center|{{x-larger|'''ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ 75 ਤੋਂ 100 ਤੱਕ ਖਾਲੀ ਹਨ।'''{{rule}}}}}} {{dhr|35em}}<noinclude>{{rh||81}}</noinclude> muunsk73qisvbrwua9o5zyud7c82d3h 250 68879 226556 207979 2026-07-17T03:56:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ'''}}}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 101'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}{{gap}}'''ਮੁੱਲ :''' “1 ਪਾਅ ਮੱਕੀ = ਉ / ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੀਮਤ। ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਅੱਡ ਅੱਡ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ -ਪਾਈਆ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ੳ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ - ਸਾਂਝੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਅਵੱਸ਼ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਤੀਜੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਨਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ...। ਹੁਣ ਆਓ ਆਪਾਂ ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਚ ਹਰੇਕ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਇਸ ਤੀਸਰੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਹਰ ਉਤਪਾਦ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਅਭੌਤਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਇਕ ਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਯਾਨਿ ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਜੋੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਢੰਗ ਕੀ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਯਾਨੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਸਪਸ਼ਟ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜਨ ਸਧਾਰਣ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਹੀ ਮੁੱਲ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{right|''ਮਾਰਕਸ “ਪੂੰਜੀ” ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ (ਪੰਨਾ 3,4,5)''}} {{gap}}{{gap}}'''ਕਾਨੂੰਨ''' : “ਖੈਰ, ਸਮਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਲਪ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਮਨਮਰਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੌਤਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਨੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸਮਾਜ ਇਸ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮਹਿਜ ਰੱਦੀ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਪੁਲੰਦਾ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।<noinclude>{{rh||82}}</noinclude> ed9asz2zo9b1yima3eo7lg39sjzrhji 250 68880 226557 207995 2026-07-17T03:56:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਇਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰਖਕੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਦਰਅਸਲ ਸਰਬ ਸਧਾਰਣ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖਾਸ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪਾਖੰਡਪੂਰਣ ਹਮਾਇਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{right|''ਮਾਰਕਸ (ਕੋਲੋਨ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ)⁶⁴''}} {{gap}}{{gap}}'''ਜਨ ਸਮੁਦਾਇ''': ਜਨਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਜਾਨਵਰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਬੋਝ ਢੋਂਹਦੇ ਹੋਏ ਕੋੜੇ- ਡੰਡੇ ਖਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਹੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ ਧੱਕੇ ਮਾਰਕੇ ਸਿੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਨਕਾਂ ਅਤੇ ਮਨਮਰਜੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਖੁਦ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਬ ਹੈ। ਲੋਕ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਹੀ ਜੇਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕਹਿਰ ਤੁੜਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸ ਲਈ? ਬਸ ਇਕ ਦਮੜੀ ਲਈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਮੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਦ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਡੇਗਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। {{right|''ਤੋਮਾਸੇ—ਕੈਮਪਾਨੇਲਾ⁶⁵''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 102'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''"ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਬਨਾਮ ਸਮਾਜਵਾਦ"''''</br> {{gap}}{{gap}}{{gap}}(1908-12) {{Float right|ਲੇਖਕ ਵਾਲਦੀਮੀਰ ਜੀ, ਸਿਖੋਵਿਚ}}</br> {{right|ਪੀ-ਐਚ. ਡੀ. ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਾ}}</br> {{gap}}{{gap}}ਉਹ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ</br> ਇਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।</br> 1. ਮੁੱਲ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ</br> 2. ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਆਖਿਆ</br> 3. ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਥੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਅਰਥਾਤ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣਾ, ਮੱਧ ਵਰਗ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਦਾ ਹੜ੍ਹ</br> 4. ਵਧਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ</br> 5. ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਅਟੱਲ ਸੰਕਟ।</br><noinclude>{{rh||83}} {{rule|3em}}</noinclude> nr0mdak0h4u4ijqoof24ix36zqm05tz 250 68881 226558 208840 2026-07-17T03:56:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਉਹ ਸਿੱਟੇ ਕਢਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਰਨਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਜਲਦੀ ਫੁੱਟ ਪੈਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਿਰਮੂਲ ਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੱਧ ਵਰਗ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਨੀ ਵਰਗ ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਧਦੀ ਗਰੀਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਜਮਘਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰਗ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 103'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਲੇ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ''': ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧੋਗਤੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਰਕ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਣੀ ਦਾ ਉਲਝਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ - ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੁਰਗਤੀ, ਭੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਧੋਗਤੀ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ — ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਘੁਟਣ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇਗੀ —ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ — ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਮੰਦਹਾਲੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਅਰਥ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। {{right|''ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ ⁶⁶''}} {{gap}}'''ਜੱਜ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ''': “ਜੱਜ (ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ) ਜੋ ਕਸ਼ਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸ ਵੱਲ ਬੇਲਾਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ" {{right|''“ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰ"''}} {{gap}}“ਪਰ ਵਿਪੱਖੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਜੋ ਕਰ ਸਕਣ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਧਿਕ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਣ ਤੋਂ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" {{gap}}“ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਓ" ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਇਹੀ ਪੁਕਾਰ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੀ ਪਰ ਰਾਮਦਾਸ⁶⁷ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh||84}}</noinclude> rkte76oy3xea60md4eit3kg09ycsnjr 250 68882 226559 208842 2026-07-17T03:56:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਉਂ ਨਹੀਂ! ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ ਬੇਹਤਰ ਹੈ - ਇਹ ਕਾਫੀ ਅੱਛਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰੋ ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਓ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਓਗੇ ਪਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਮਰੋ - ਨਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮਰੋ। {{right|''ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਦਸ਼ਾਹੀ, ਪੰਨਾ 181-182''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 104'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} ਸਾਰੇ ਵਿਧੀ - ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ {{gap}}ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਾਇਕਰਗਸ ਸੋਲੋਨ” ਮੁਹੰਮਦ, ਨੈਪੋਲੀਅਨ' ਆਦਿ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲਈ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਅਪਰਾਧੀ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਮੰਨਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਬਜੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਸਨ। {{right|''(ਪੰਨਾ 205) ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡ - ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ⁷²''}} {{gap}}ਬਰਕ⁷³ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, “ਇਕ ਸੱਚਾ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਉਪਰ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਧਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।” {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 105'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} ਵਿਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰ:⁷⁴ 1. ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪਰਿਵਿਧਾਨ - ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 2. ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ - ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ 3. ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ - ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ 1. ਸਿਧਾਂਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ 2. ਸਧਾਰਣ ਵਿਧੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ 1. ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ<noinclude>{{rh||85}}</noinclude> qovcg7g855qxqru7w5j5mfxx3p8z7l4 250 68883 226560 208844 2026-07-17T03:56:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>2. ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ 3. ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ 1. ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਹੈ: ੳ) ਨਾਗਰਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਅਵਧਾਰਨਾ ਅ) ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਬੰਧ ੲ) ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਘਟਕ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ, ਸਮਪ੍ਰਭੁਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ) ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ੍ਰੋਤ ਦਾ ਵਿਧੀ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਆਦਿ। ਹ) ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਣ ਕ) ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ (ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ) ਫਰਜ਼ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਗ) ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਵਧਾਰਨਾਵਾਂ {{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 106'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|3em}} 2. ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਕਾਨੂੰਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਵਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਮ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। 3. ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਵਿਧੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ: ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਨਿਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। {{gap}}'''ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ''': ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅੰਦਰਲੇ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨ ਅਣਦੇਖੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਵਿਧੀਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਜਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}'''ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ''': ਦੋ ਅੱਡ ਅੱਡ ਸ਼ਬਦ ‘ਕਾਨੂੰਨ’ ਅਤੇ ‘ਨਿਆਂ’ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੋ ਅੱਡ ਅੱਡ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਤੇ ਗੂੜਾ ਸਬੰਧ ਅਕਸਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ: ਚੋਟ: ਰਾਇਟ (ਅਧਿਕਾਰ) ਡਾਇਟ : ਲਾਅ (ਕਾਨੂੰਨ)] {{gap}}ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ‘ਕਾਨੂੰਨ’ ਅਤੇ ‘ਅਧਿਕਾਰ' ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||86}}</noinclude> se00nro7jcwm8eoq6z8yfty32elfkpi 250 68884 226561 213839 2026-07-17T03:57:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 107'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|3em}} {{gap}}'''ਕਾਨੂੰਨ ''': ਅਸੀਂ ਉਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{right|''ਹੂਕਰ'' ⁷⁵}} {{gap}}'''ਕਾਨੂੰਨ''': ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਧਾਰਣ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੇ ਬਗੈਰ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਰਕਹੀਣ, ਜੀਵਧਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਜੀਵ ਨਾਲ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਗਤੀ ਦੇ, ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਦੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ, ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। {{right|''ਬਲੈਕਸਟੋਨ'' ⁷⁶}} '''ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ:'''</br> <poem> 1. ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਾਨੂੰਨ 2. ਭੌਤਿਕ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਨੂੰਨ 3. ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਕਾਨੂੰਨ 4. ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਾਨੂੰਨ 5. ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਾਨੂੰਨ 6. ਵਿਵਹਾਰਕ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨ 7. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ 8. ਨਾਗਰਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ</poem> {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 108'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} '''ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਾਨੂੰਨ''': <poem> 1. ਸਜਾ, ਯੁੱਧ ਆਦਿ: ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਨਿਯਮ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੀ ਅਜਿਹੀ ਸੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। “ਕਾਨੂੰਨ ਇੱਕ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।"</poem> {{right|''ਆਸਟਨ''⁷⁷}}<noinclude>{{rh||87}}</noinclude> m7e2ubrhqoavputad11sszxpspmfc9w 250 68885 226562 213840 2026-07-17T03:57:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। '''ਹਾਬਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ''': ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਟੇਕ ਹੈ। {{right|ਹਾਬਸ ⁷⁸}} 2. ਭੌਤਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। (ਨੈਤਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ) 3. ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਹੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਯਾਨਿ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਂ ਉਹ ਨਿਆਂ ਹੈ ਜੋ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਚਮੁੱਚ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਆਂ, ਨਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 109'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} 4. '''ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਾਨੂੰਨ''': ਐਸਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਦੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ। 5. '''ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਾਨੂੰਨ''': ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਯਮ ਜੋ ਸਵੈਇੱਛਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਕਿਸੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 6. '''ਵਿਵਹਾਰਕ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨ''': ਇਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਵਹਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਹ ਨਿਯਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਹ ਨਿਯਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਨਾਉਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||88}}</noinclude> 23yhtkmgbmf9vrt5snnrjrq3ze0r9fc 250 68886 226563 208848 2026-07-17T03:57:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem> 7.{{gap}}'''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ''': ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਯਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। (1) ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨੂੰਨ (ਸੰਧੀਆਂ ਆਦਿ) (2) ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਕਾਨੂੰਨ (ਪਰੰਪਰਾਗਤ) ਅੱਗੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ (ੳ) ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ (ਸਾਰਿਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿਚ) (ਅ) ਖਾਸ ਕਾਨੂੰਨ (ਦੋ ਜਾਂ ਅਧਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ) 8.{{gap}}'''ਨਾਗਰਿਕ ਕਾਨੂੰਨ''': ਰਾਜ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਜੋ ਨਿਆਂਇਕ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</poem> {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 110'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਸਜਾ: ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੁਰਮ''': ਅਸੀਂ ਵਿਧੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇਸ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਭਲੇ ਹੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਮੁਜ਼ਰਮਾਨਾ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚਾੜਿਆ ਗਿਆ, ਫੇਰ ਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇਕ ਅਪਵਾਦ ਜਰੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਵਿਚ ਮੁਜਰਿਮ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਜਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਫ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਾਤਲ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜ ਵਿਦਰੋਹੀ ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ (ਭਾਵ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। {{right|(11 ਐਲ.ਸੀ.ਸੀ. ਜੱਜਮੈਂਟ, 1906, ਪੰਨਾ 120)}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 111'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}'''ਸਜ਼ਾ''': ਸੁਪਨਾ ਜੋ ਮੌਤ ਦੰਡ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ: ਜਦੋਂ ਮਾਰਸੇਜ ਨੇ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਡਾਇਨੋਸੀਅਸ⁷⁹ ਦਾ ਗਲਾ ਕਟ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਨੇ<noinclude>{{rh||89}}</noinclude> 54cjusn5kd6627qtssm2dtn108sts8s 250 68887 226564 208849 2026-07-17T03:57:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਵੰਡ ਦੇ ਦਿਤਾ ਜਿਸਦੇ ਪਿਛੇ ਉਸਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਸਨੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਿਆ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਕਦੇ ਨਾ ਦੇਖਦਾ। {{gap|3em}}'''ਪ੍ਰਾਣ ਦੰਡ ਅਤੇ ਡ੍ਰੈਕੋ⁸⁰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ''': ਡ੍ਰੈਕੋ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਲਗਭੱਗ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੁਰਮ ਜਿਵੇਂ ਮਾਮੂਲੀ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ-ਧਰੋਹ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਤੱਕ ਦੇ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਜੋ ਡ੍ਰੈਕੋ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਜੁਰਮਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜੁਰਮਾਂ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਜਾ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। {{gap|3em}}ਸਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਬੁਰਾਈ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।</br> {{gap|3em}}'''ਰਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ''': ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 112'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap|3em}}'''ਨਿਆਂ''': ਰਾਜ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ। {{gap|3em}}ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਦਲੇ ਦਾ ਥਾਂ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਖੁਦ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਭਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ “ਜਿਸਦੀ ਲਾਠੀ ਉਸਦੀ ਭੈਂਸ" ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{gap|3em}}'''ਦੀਵਾਨੀ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਨਿਆਂ''': ਨਾਗਰਿਕ ਨਿਆਂ ਅਧਿਕਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੌਜਦਾਰੀ ਨਿਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap|3em}}ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਬਕਾਏ ਦਾ ਜਾਂ ਉਸਤੋਂ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੋਹੀ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਪਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਵਾਨੀ (ਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ) ਹੈ। {{gap|3em}}ਫੌਜਦਾਰੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ 'ਤੇ ਜਿਆਦਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਇਸ ਮੁਲਜ਼ਿਮ ਨੂੰ ਕਰਤੱਵ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਦੇ ਜੁਰਮ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿਚ ਸਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਜੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਜੁਰਮ ਹੈ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਜੁਰਮ ਹੈ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 113'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap|3em}}ਦੀਵਾਨੀ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||90}}</noinclude> i2y895aq1y0fzradfkcilw9maftnqjv 250 68889 226565 208850 2026-07-17T03:58:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap|3em}}ਦੀਵਾਨੀ (ਕਾਰਵਾਈ) ਵਿਚ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</br> {{gap|3em}}ਫੌਜਦਾਰੀ (ਕਾਰਵਾਈ) ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਨੀ ਨਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਕਾਰ ਆਰੰਭਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ਼ਦਾਰੀ (ਨਿਆਂ) ਦਾ ਵਿਪੱਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ। '''ਫੌਜਦਾਰੀ ਨਿਆਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼'''</br> {{gap|3em}}'''ਸਜਾ :''' ਇਹ ਤੱਟਸਥ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਉਪਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਬੁਰਾ ਸੌਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।</br> <poem>1. '''ਨਿਵਾਰਕ''' : ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਬਨਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਗਿਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ‘ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਭਾਵਨਾ’ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।(ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ) 2. '''ਨਿਰੋਧਕ''': ਦੂਜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਇਹ ਨਿਰੋਧਕ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਅਪਰਾਧਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾਕਾਰਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। '''ਪ੍ਰਾਣ ਦੰਡ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ:''' ਅਸੀਂ ਹੱਤਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਮਹਿਜ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਇਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ (ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ) ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹੀ ਬੇਹਤਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ। 3. '''ਸੁਧਾਰਾਤਮਿਕ''': ਅਪਰਾਧ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਉਪਰ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।</poem> {{gap|3em}}ਨਿਵਾਰਕ ਸਜਾ ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਧਾਰਾਤਮਿਕ (ਸਜ਼ਾ) ਦੂਜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 114'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap|3em}}“ਸੁਧਾਰ ਸਿਧਾਂਤ” ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਸਜਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਉਹ ਬਾਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ (ਸਜਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਸਿਰਫ ਨਿਵਾਰਕ ਜਾਂ ਅਯੋਗਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ<noinclude>{{rh||91}}</noinclude> q868eam4ypte1liqg9a20ui6dswpesd 250 68891 226566 213841 2026-07-17T03:58:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੌਤ ਕੋਈ ਠੀਕ ਸਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।“ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ" ਕੁੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਤਸੀਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਬਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਸਜਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨੀਵੇਂ ਪਧਰ ਤੇ ਗਿਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਰੂਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਖਤ ਸਜਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਦੁਰਸਾਹਸੀ ਵਰਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਬਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਉਨੀ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 4.{{gap|em3}}'''ਬਦਲੇ ਖੋਰ ਸਜ਼ਾ''': ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ। ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਪੂਰਵ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਬਰਬਰਤਾ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਹ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਉਸ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਿਰਫ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸਗੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਹੀ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਬਦਲਾ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਅੱਖ ਦੇ ਬਦਲੇ ਅੱਖ ਅਤੇ ਦੰਦ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੰਦ। ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਜਾ ਖੁਦ ਬਖੁਦ ਮਕਸਦ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 115'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap|em3}}'''ਸਜਾ ਇਕ ਬੁਰਾਈ''': ਸਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਬੁਰਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਲੇਖੋਰੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: {{gap}}'''“ਦੋਸ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਸਜਾ ਬਰਾਬਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ।”'''</br> {{gap}}“ਉਸ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਜਿਸ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਉਤੇ ਇੱਕ ਰਿਣ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਨਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਤਕਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਣ ਉਤਾਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ... ਸਜਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਦੇਸ਼ ਭੰਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਹੈ। {{gap|em3}}Peine Forte et dure: ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮੌਤ .... ਜਿਸਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ:</br> {{gap|em3}}“ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਫੇਰ ਉਸੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿਥੋਂ ਤੂੰ ਆਇਆ<noinclude>{{rh||92}}</noinclude> luodwt6e47zen9ywc09at2f0zewck11 250 68897 226567 210925 2026-07-17T03:58:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਸਾਡੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਵੀ ਵਧ ਜਾਣ ਤਾਂ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਸੱਚਾ ਸੁਖ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਘਟਾਏ ਜਾਣ ਵਿਚ ਹੈ। {{Float right|''44, ਐਮਿਲੀ''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 120'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} {{gap}}“ਬੁਰਜੂਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੀ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਸਾਸ਼ਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਬੁਰਜੂਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਵਹਾਰਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਲਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜਾ ਤਾਂ ਮਹਿਜ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਤਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ ਕਬਜੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{Float right|''ਪੰਨਾ 20''}} {{gap}}ਅਜੇ ਵੀ ਦੋ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਹਨ (ਇੱਕ ਦੇਸ਼, ਯਾਨਿ ਰੂਸ - ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਪੁੱਟ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ) {{gap}}“ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਗਠਨ।” {{gap}}“ਦੂਜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ...ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਹੈ।” (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿਵਸਥਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।) {{Float right|''ਪੰਨਾ 21-22''}} {{dhr|2em}} {{center|<poem>{{larger|{{rule|3em}}'''ਪੰਨਾ 121'''{{rule|3em}}}}</poem>}} {{dhr|2em}} 1. ਜੇ ਸਰਵਹਾਰਾ ਨੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰੇ। 2. ਦੂਸਰਾ, ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੱਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਇਕੋ ਝਟਕੇ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ<noinclude>{{center|96}}</noinclude> m101bp2ishiyyxx5x5vd1rufnnb4xpd 250 68899 226568 207684 2026-07-17T03:58:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਅਤੇ ਵਰਗ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਿੱਕ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਸਮਰਥਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ (ਗੈਰ ਸਰਵਹਾਰਾ) ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । 3 ਤੀਸਰਾ ਸਰਵਹਾਰੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਅਤੇ ਨਿਕ-ਬੁਰਜੂਆ ਸਮਝੌਤਾਵਾਦੀ ਬਹੁਸੰਖਿਅਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ (ਗ਼ੈਰ ਸਰਵਹਾਰਾ) ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੋਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਲੋੜ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।</poem> {{right|ਨਿਕੇਲਾਈ ਲੈਨਿਨ, ਪੰਨਾ 23}} {{gap|3em}}ਸਰਵਹਾਰਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਹ ਦਰਸਾਵਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ। ਭਾਵੇਂ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਕਾਬੂ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਦਰਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap|3em}}ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਰਗ-ਚੇਤਨ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਰਾਹ ਦਰਸਾਵਾ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਰਵਹਾਰੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਲਈ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਹਨ . . . ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਹਨ। {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 122'''}}}} {{gap|3em}}ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਕਈ “ਕੋਆਪਰੇਟਿਵਾਂ ਹਨ।ਉਭਰ ਰਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਨੌਜੁਆਨ ਲੀਗ ਹੈ। ਅਖੀਰੀ ਪਾਰਟੀ ਖੁਦ ਹੀ ਸਰਵਹਾਰਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਹ ਦਰਸਾਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ । {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 123'''}}}} '''ਅੰਕੜੇ :''' ਆਮਦਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨਤਾ</br> '''ਉਤਪਾਦਨ :''' ਯੁੱਧ ਪੂਰਵ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਦਾ<noinclude>{{rh||97}}</noinclude> rw5q3gjvifdbl32tcwu0l5hn9ml0l7l 250 68903 226569 207686 2026-07-17T03:59:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ'''}}}} {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 165'''}}}} {{gap|3em}}'''ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜ ਵਿਵਸਥਾ : ਰੋਮ ਅਤੇ ਸਪਾਰਟਾ, ਅਰਸਤੂ ਅਤੇ ਪਲੈਟੋ :''' ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ, ਸਪਾਰਟਾ ਅਤੇ ਰੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਹੇਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਬਸ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਨਿੱਜੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ।ਉਸ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਧਰਮ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਮਾਤਰ ਅਸਲੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਮੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਮੁਕਤ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਦਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap|3em}}'''ਸੁਕਰਾਤ :''' ਸੁਕਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਕ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਰਾਜ ਵਿਚ ਵੜਨ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਜੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ -ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਕ ਨਗਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਣਉਚਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗਣ ਪਰ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਜੇਲ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਏ ਤਾਂ ਰਾਜ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕਰਾਰ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਇਕ ਅਣਉਚਿਤ ਸਜਾ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹੇ । {{gap|3em}}'''ਪਲੈਟੋ (ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝੌਤਾ) :''' ਉਹ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਪਰ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅੱਡ ਅੱਡ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਪਾਰਟਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਰਾਜ ਵਿਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕੁਲੀਨ ਤੰਤਰ ਜਾਂ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਉਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap|3em}}'''ਅਰਸਤੂ :''' ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।ਉਸਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀਆਂ<noinclude>{{rh||99}}</noinclude> 9tsaiqtkyylo2xhccn049dypdxqonw0 250 68905 226570 207690 2026-07-17T03:59:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਦੇ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ ਜਿਵੇਂ ਸਪਾਰਟਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ . . . ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 166'''}}}} {{gap|3em}}"ਰਾਜ ਦਾ ਬੀਜ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਕੁਟੰਬ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਕੁਟੰਬਾਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਜਿਸਦੇ) ਮੈਂਬਰ ਪਿਤਰੀ ਸੱਤਾਰੂੜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” {{gap|3em}}“ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਰਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਜੋ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ, ਸਵਤੰਤਰ ਅਤੇ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੰਗਠਨ ਸੀ।" {{gap|3em}}“ਲੇਕਿਨ ਜਿਥੇ ਕੁਟੰਬ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap|3em}}ਕੁਦਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਪਰ ਲਾਭ ਏਕਤਾ ਗਠਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਕ (ਸਮਾਜਿਕ) ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ।” {{gap|3em}}ਰਾਜ ਇੱਕ ਇੱਜੜ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਫਰਕ ਪਏ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਬੇ ਅਸੂਲਾ ਅਤੇ ਜਾਂਗਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap|3em}}'''ਪਲੈਟੋ :''' ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਪੂਰਵਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਮੈਬਰ ਇਕ ਸਾਂਝੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕਸੁਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਣ। {{gap|3em}}'''ਅਰਸਤੂ :''' ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਥੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅਧੀਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। {{gap|3em}}ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਪਿਛੇ ਉਸਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਨੈਤਿਕ ਏਕਤਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਜਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। '''ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ :'''</br> {{gap|3em}}ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਤੰਤਰ, ਕੁਲੀਨ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ<noinclude>{{rh||100}}</noinclude> azlvv9pbdl7o77sikakh7eftrkrroat 250 68915 226571 206380 2026-07-17T03:59:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap|3em}}'''ਕਾਰਤੇਜ਼ੀਅਨ ਦਰਸ਼ਨ :''' ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਚਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੱਤਾ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਸੁਧਾਰ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹੀ ਕਾਰਟੇਜ਼ੀਅਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ। {{gap|3em}}'''ਕਾਰਤੇਜ਼ੀਅਨ : ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੇਨੇ ਦੇਸਕਾਰਤੇ'''⁹⁸ (1596-1650) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ। {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 170'''}}}} {{gap|3em}}'''ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ :''' ਸੁਧਾਰ ਕਾਲ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਪੋਪ ਦੀ ਸੱਤਾ ਲੜਖੜਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਇੱਕ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਵਾਲ ਤੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਉਠ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। {{gap|3em}}'''ਮੈਕਿਆਵਲੀ⁹⁹ :''' ਮੈਕਿਆਵਲੀ - ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਾਲਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਕ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਤੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ “ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। {{gap|3em}}ਇਕ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਮੈਕਿਆਵਲੀ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਹੋਵੇ ਜਿਸਨੇ ਇਕਦਮ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ "ਰਾਜਨੀਤੀ" ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। '''ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਕ :''' {{gap|3em}}ਕਰਾਰ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਾ : ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨੇ ਕਰਾਰ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। (ਰੋਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਕਰਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਉਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਰਾਰ ਜਮਾਂ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ) {{gap|3em}}ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਗ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਰਗ ਰੱਬ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਰ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਰੋਮਨ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਵੀ ਹਮਾਇਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{gap|3em}}ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਰਗ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਰਾਰ<noinclude>{{rh||105}}</noinclude> p6d2fg4tb4nymmanwdjrgqb4xvp5vrn 250 68917 226572 206317 2026-07-17T04:00:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। '''ਅਲਥੂਸੀਅਸ'''¹¹⁰ (1557-1638): ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਣ ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਕੂਮਤ ਇਕ ਮਾਤਰ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਜਾਂ ਸਾਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਹਕਮੂਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਤਬਾਦਲੇਯੋਗ ਹੈ। {{gap}}'''ਗਰੋਟੀਯਸ'''¹¹¹ (1625): ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ''ਡਿ ਜਯੂਰੇ ਬੇਲੀ ਇਟ ਪੈਰਿਸ'' (1628) ਵਿੱਚ ਗਟੀਯਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹਕੂਮਤ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਗਠਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਕੂਮਤਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ; ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਕੂਮਤ ਨਾ-ਵੰਡਣ ਯੋਗ ਤਾਕਤ ਹੈ। {{gap}}'''ਹੂਕਰ''': ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ Ecclesiastical Polity ਖੰਡ 1 (1592-3) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮੌਲਿਕ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਬਰਾਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਅਰੁਚੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਥ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਧਾਰ ਬਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਮ ਹਿਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਆਖਦੇ ਹਾਂ। {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 172'''}}}} '''ਰਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ''' ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ: ਵਿਧਾਨਕ ਸੱਤਾ ਦਾ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ {{gap}}ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਸੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਰਵਪ੍ਰਵਾਨਤ ਨਿਆਂ ਕਰਤਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਅਰਸਤੂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸੀ ਕਿ, “ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਰਾਜਤੰਤਰ ਤੋਂ ਹੋਈ," ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਕਾਨੂੰਨ ਸਿਰਫ ਭਲਾਈ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਕ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਰਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਸ਼ਿਤਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{nop}}<noinclude>{{rh||107}}</noinclude> 48bdh0niyxugw5lun7wma7908252i7h 250 68918 226573 206318 2026-07-17T04:00:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਕਾਨੂੰਨ ਚਾਹੇ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ (ਅਰਥਾਤ ਜਾਇਜ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” {{gap}}ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੁੰਦੇ” {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਘਾੜਨੀ ਸੱਤਾ ਅਖੀਰ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। '''1620''': {{gap}}ਮੇਫਲਾਵਰ (1620) ਤੇ ਸਵਾਰ “ਪਿਲਗ੍ਰਿਮ ਫਾਦਰਜ਼”¹¹² ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਘੋਸ਼ਣਾ: ਰੱਬ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਕਰਾਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। '''1647''': {{gap}}ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦਾ ਕਰਾਰ: (ਇਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿਊਰਿਟਨ ਦਸਤਾਵੇਜ ਜੋ ਆਰਮੀ ਆਫ ਦ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ (1647) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ) ਸੋਚ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। '''ਮਿਲਟਨ¹¹³ (1649)''' {{gap}}ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ “ਟੈਨਿਉਰ ਆਫ ਕਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟਸ” (1649) ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਮ ਸੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੰਨਣ ਲਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਣ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਥ ਮਿਲਕੇ ਉਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਣ ਜੋ ਗੜਬੜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਪੈਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕਸਬੇ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਚ ਆਏ। ਫੇਰ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਸੱਤਾ, ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਭ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਡਿਪਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}'''ਜਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ''': ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਿਵਾਇ ਇਸਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਵਲੋਂ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ (ਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ) ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਨਮਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰੇ ਬਿਨਾ ਖੋਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸੋ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਜਾਂ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸੁਤੰਤਰ ਜਨਮੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਪਰ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਤੋਂ ਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। {{nop}}<noinclude>{{rh||108}}</noinclude> djur1a0i3p8xiosczoc4oc8djgpx9xq 250 68919 226574 206303 2026-07-17T04:00:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 173'''}}}} '''ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ''' {{gap}}ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਸੱਤਾ ਸਿਧਾਂਤ: ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਕ ‘ਜਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸਤਾ’ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਘੜਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਉਥੇ ਦੂਸਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਜ ਵੱਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਕੁਟੰਬ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਦੀ ਪਿੱਤਰੀ ਸੱਤਾ ਜੇਠਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਯੋਗ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿੱਤ ਅਧਿਕਾਰ ਉਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹੀ ਉਤੱਰਦਾਈ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। {{gap}}'''ਥਾਮਸ ਹਾਬਸ''': 1642-1650-1651 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਭੁਸੱਤਾ ਸਪੰਨ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਦੀ ਅਸੀਮਤ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਕਰਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਨਿਰੁੰਕਸ਼ਤਾਵਾਦ-ਚੁੱਪ ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ ਦੇ ਵੱਲ ਹਾਬਸ ਦਾ ਝੁਕਾਓਂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਨਾ ਹੋਕੇ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਈਚਾਰੇ (ਸਮੁੱਚੇ) ਦੇ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। {{gap}}'''ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਅਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ''': (ਲਗਾਤਾਰ ਖਤਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) {{gap}}ਹਾਬਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿਨਿਕਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨੋਵੇਗ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਸੋ ਮਨੁਖ ਸੁਭਾਓ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸਮਾਜਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖਤਰੇ ਵਿਚ, ਇਕੱਲਾ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਅਲਪ ਕਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਡਰ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਬੱਝਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਸਰਵਉੱਚ ਸਰਬਪ੍ਰਵਾਨਤ ਸੱਤਾ-ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}(ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਕਬਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਬੱਧਤਾ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਇਕਮਾਤਰ ਆਧਾਰ ਹਨ) {{gap}}ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ “ਕਬਜੇ” ਅਰਥਾਤ ਜਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ “ਸੰਸਥਾਬੱਧਤਾ” ਰਾਹੀਂ ਮਸਲਨ ਪਰਸਪਰ ਸਮਝੌਤੇ ਜਾਂ ਕਰਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦ<noinclude>{{rh||109}}</noinclude> apdhypmu2ui63stj31jecd4zi2aa5ef 250 68920 226575 206319 2026-07-17T04:00:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 226575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪ੍ਰਭੁਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਸਭ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗੇ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਸਰਬ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਦੀ ਅਸੀਮਤ ਸੱਤਾ!) {{gap}}ਉਹ ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ, ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਸਰਬ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਅਸੀਮਤ, ਨਾ-ਤਬਦੀਲੀ ਯੋਗ ਅਤੇ ਅਵੰਡ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਂਵੇਂ ਅਸੀਮਤ ਸੱਤਾ ਗੜਬੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਰੂਪ ਵੀ ਓਨਾ ਭੈੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਗ੍ਰਹਿਯੁੱਧ ਜਾਂ ਅਰਾਜਕਤਾ। {{center|{{larger|'''ਪੰਨਾ 174'''}}}} {{gap}}ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ, ਕੁਲੀਨਤੰਤਰ ਜਾਂ ਜਨਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਜਨਤਾ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ‘ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ’ ਨੂੰ ਹੀ ਅਧਿਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ (ਸੀਮਤ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ) ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵੀ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਸਿਪਨੋਜਾ (1677)¹¹⁴ (ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਮਾਜਿਕਤਾ): ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ‘ਟ੍ਰਿਕਟੇਟਸ ਪਾਲਿਟਿਕਸ (1677)' ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿੰਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾ ਯੁੱਧ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪਾਸ ਨਿਰੁੰਕਸ਼ ਸੱਤਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵੀ ਨਿਰੁੰਕਸ਼ ਸੱਤਾ ਹੀ ਹੈ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ‘ਅਧਿਕਾਰ' ਅਤੇ ‘ਸੱਤਾ’ ਇਕ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਸੋ ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ‘ਨਿਰੰਕੁਸ਼’ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਪੁਫੇਨਡੋਰ'''¹¹⁵ (ਲਾਅ ਆਫ ਨੇਚਰ ਐਂਡ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ 1672)¹¹⁶ {{nop}}<noinclude>{{rh||110}}</noinclude> 4oeiiy45i4lz9madixarwllgaeb2god 250 72601 226576 219725 2026-07-17T04:08:03Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 226576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੭੯ )}}</noinclude>ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਓਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ੨ ਬਨ ਵਿਚ ਵੜ ਗਏ। {{gap}}ਇਹ ਓਹੋ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਸੀ ਪਿਛੇ ਵਰਨਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਮਲਾ ਨੇ ਇਕ ਦਾਸੀ ਹੱਥ ਇਹੋ ਗੱਲ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਖਵਾ ਭੇਜੀ ਸ ਖਬਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਦਮੀ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਬ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਕ ਭੀ ਨਾਨਕ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਫੇਰ ਇਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਛਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਓਹ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਏਸੇ ਘਾਤ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਸਮਾ ਲਗੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੀਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਵੇ ਅਰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਾਰੀ ੨ ਬਾਕੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਕਲੇਜਾ ਠੰਢਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਕੰਮ ਨ ਆਈ ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਘੋੜ ਦੌੜ ਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਚਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਏਤਨੇ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ ਅਰ ਅੱਠਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੇਈਮਾਨ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਭੀ ਮਲੂਮ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕੁਛ ਸਾਥੀ ਨਸ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਆਦਮੀ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਆਏ ਦੁਸ਼ਟ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨਰਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਰੜੀ ਤੋਂ ਕਰੜੀ ਸਜਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਭੀ ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ<noinclude></noinclude> 4q30r8cx7vwvgzhsc90bu1wxcl9m940 250 72602 226577 219726 2026-07-17T04:14:54Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 226577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੮੦ )}}</noinclude>ਸੀ ਅਰ ਓਹ ਇਹੋ ਸੋਚਕੇ ਛਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇ'ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਿੰਮ ਨ ਮਿਠੀ ਹੋਇ ਸਿੰਢ ਗੁੜ ਘੀਸੇ'। {{gap}}ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਓਹ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਨਾਨਕ ਫੜਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋਯਾ ਤਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਓਸਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਹੋਯਾ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿ ਹੁਣ ਓਹ ਨਹੀਂ ਛਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੈਦੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਚਾਉ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਕਠੇ ਹੋਗਏ, ਹਥ ਕੜੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਕੈਦੀ ਹਾਜ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਏਯਾਰ ਆਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬੈਠ ਗਏ। ਅਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਹੋਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮੁਕਦਮਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਰਤ ਸਿੰਘ, ਵਲੀਪ ਸ਼ਾਹ, ਅਰਜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਭੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀ ਜੋ ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਹੁਣ ਮੁੜ ਆਏ ਸਨ ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਾਬਾਂ ਪਾਈ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਰਾਜ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉਡੀਕਣ ਲਗੇ। {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਲੋ ਗਏ ਅਰ ਓਨਾਂਨੇ ਦਰੋਗੇ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ:-<noinclude></noinclude> 0ddk35k7xq7q6jut3bejepoo7w97aht 250 72603 226578 219727 2026-07-17T04:20:47Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 226578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|(੮੧)}}</noinclude>ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਰਾ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖੋ ਅਰ ਪਛਾਣੋ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ! ਜੈਪਾਲ ਜਰਾ ਤੂੰ ਭੀ ਧਿਆਨ ਕਰ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਭਰਤਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਤੋਂ ਨਕਾਬ ਲਾਹ ਸੁਟੀ ਅਰ ਇਕਵਾਰੀਸਭਨਾਂਦਾਧਿਆਨ ਆਪਣੇਵਲ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਸੂਰਤਵੇਖਦਿਆਂਹੀ ਦਰੋਗ ਤੇ ਜੈਪਾਲ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬਣਲਗ ਪਏ। ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਥਿੜਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ:ਕੌਣ ਉਫ! ਭਰਤ ਸਿੰਘ! ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਇਆ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਹੋਗਿਆ ਇਹ ਕੋਈ ਏਯਾਰ ਹੈ!! {{gap}}ਭਰਤ-ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ! ਮੈਂਏਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ ਓਹੋ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆਪਨੇ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਤੋ ਬਰਾ ਚੜ੍ਹਵਾਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸੁਣੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਅਰ ਇਹ ਭੀ ਦੁਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਬਚੀ। ਜੈਪਾਲ ਤੂੰ ਭੀ ਸੁਣਕੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਜਾਵੀਂ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ (ਪਿਛੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ) ਕਹਿਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ:- {{gap}}ਦਰੋਗੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘਬਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰੀਂ ਮੋਹਨ ਜੀ ਵੈਦ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਕੁਝ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੋਹਨ ਜੀ ਵੈਦ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਇਕੋ ਥੈਲੀ ਦੇ ਵੱਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਗੋਂਦ ਗੁੰਦ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਨਿਧ ਹੋ ਕੇ ਇਨਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਰ ਖਬਰ<noinclude></noinclude> hcec2g85gtnrtqz4wo6avqx5qvo3yq4 250 73381 226483 226447 2026-07-17T00:58:48Z Taranpreet Goswami 2106 226483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>رباعیات عمر خیام ۱۲ رباعی در روی زمین اگر مرا یک خیریت آن وجه قمی است گرچه ها می نوشت است گویند ترا وجہ ہے فرد نیست و نامه و دستا رز مریم رشت است وجہ فرد و اوراعنہ روز ای له وراعه که روز جنگ در رون بینی زاده بدن پوشند و دشتا مشهور مراد اینکه این دستار و دراعه را مریم عالیه رباعی با لاحه گذشت اسرا الحنا ایک ہفتہ شراب خورده باشی پیوست | بان تا نه خی تو رو به آدینه نه دوست در مذهب ماست به آدینه یک نت اخبار پیرت باش نه روز پرست خاری که بزیر پای پر سوا نے بہت زیمت نمی وا بروی جانا نے است ہر خشت که برگشتن گره ابوا نے بہت انگشت وزیری و سرسلطانے بہت دل شرحیات را کماری داشت اور سوت مهم اسرار الهی داشت ور هم اسرار امروز که با خودی ندانستی هیچ فردا که خودار دی چه خواری و شسته گر ان نئے شووت و مواخواهی رفت ارسن خبری که پیدا خواهی رفت بنگر به کسی واز کی آمد میدان که چه میکنی کجا خواهی رفت نیکی و بدی که در نها و بشرست شادی و غمی که در قضا و قدست با چرخ من حواله کاندر فصل چرخ از تو هزار بار بیاره تراست درینجا حوالہ مسلم مضمون این ربانی بینه مضمون این بیست است ن در شمار ہو ترا نام کے گنا ہی من از نادی وايضا يوجب معنا بود سے آمرزگار که مستحق گراست گناہگا راننده این کو زو جو من عاشق زاری کون در بند سر زلف نگاری بودست این دسته که در گردن ادمی بینی دستی است که در گردن باری بوست با قیام از بهر گند این ما تم چیست در خوردن غم خاره بیش و کم چیست ؟<noinclude></noinclude> jbqi3l65r6filnqjdwog2kkbzva5h9i 250 73382 226579 2026-07-17T04:24:09Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸਮੱਸਿਆਤਮਕ */ 226579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> 6g12ej7taxwbb4vs9vzcofda46a6nw2 250 73383 226580 2026-07-17T04:24:31Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ । ਅਤੇ ਜਾਂ ਯਿਸੂ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਝੱਟ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵੇਖੋ, ਅਕਾਸ਼ ਉਹ ਦੇ ਲਈ ਖੁੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਆਤਮਾ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਙ ਉਤਰਦਾ J ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 226580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ । ਅਤੇ ਜਾਂ ਯਿਸੂ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਝੱਟ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵੇਖੋ, ਅਕਾਸ਼ ਉਹ ਦੇ ਲਈ ਖੁੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਆਤਮਾ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਙ ਉਤਰਦਾ J ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਡਿੱਠਾ ੦ ਅਰੁ ਵੇਖੋ ਇੱਕ ਸੁਰਗੀ ਬਾਣੀ ਆਈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪਰਸਿੰਨ ਹਾਂ ! ਪ੍ਰਭ ਦਾ ਪਰਤਾਇਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਰੰਭ ਖ਼ੁਦ ਯਿਸੂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਭਈ ਸ਼ਤਾਨ ਕੋਲ ਪਰਤਾਇਆ ਜਾਵੇ 8 ਅਤੇ ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਰਾਤ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਓੜਕ ਉਹ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ੦ ਤਦ ਪਰ- ਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੋਲ ਆਣ ਕੇ ਉਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ ਤਾਂ ਕਹ ਜੋ ਏਹ ਪੱਥਰ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣ ਜਾਣ । ਪਰ ਉਹ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਭਈ ਇਨਸਾਨ ਨਿਰੀ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਪਰ ਹਰੇਕ ਵਾਕ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ ਂ ਫੇਰ ਸ਼ਤਾਨ ਉਹ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੈਕਲ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਾ ਜੇ ਤੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਡੇਗ ਦਿਹ ਕਿਉਂ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇਗਾ; ਓਹ ਤੈਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈਣਗੇ, ਖੜੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗੇ । ਯਿਸੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ . ਜੋ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭ ਆਪਣੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਨਾ ਪਰਤਾ (੯) ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਤਾਨ ਉਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਜਲੌ ਉਹ ਨੂੰ ਵਿਖਾਂ- ਇਆ ੦ ਅਤੇ ਉਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਨਿਉਂ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕੇਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਭੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ * ਬਿਵ, ੮ : ੩ t ਜ਼, ੯੧:੧੧, ੧੨। + ਬਿਵ. ੬ : ੧੬ : ਮੱਤੀ 6 [੩:੧੬-੪ : ੨੧ ਦੋਂ ਯਿਸੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੈ ਸ਼ਤਾਨ ਚੱਲਿਆ ਓਹ ! ਕਿਉਂ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ * ਕਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭ ਆਪਣੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਅਤੇ ਉਸੇ ਇਕੱਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਂ ਤਦ ਸ਼ਤਾਨ ਉਹ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਦੂਤ ਕੋਲ ਆਣ ਕੇ ਉਹ ਦੀ ਟਹਿਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ : १२ ਜਾਂ ਉਹ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਯੂਹੰਨਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ੧੩ ਤਾਂ ਉਹ ਗਲੀਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਂ ਅਤੇ ਨਾਸਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਵਰਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜਿਹੜਾ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜ਼ਬਲੂਨ ਅਤੇ ਨਫ਼ਥਾਲੀ ਦੇ ਬੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ੧੪ ਹੈ ੦ ਭਈ ਯਸਾਯਾਹ ਨਬੀ ਦਾ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ੧੫ ૧૯ ੧੭ ੧੯ ਕਿ ਜ਼ਬੂਲੁਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਨਵਬਾਲੀ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਾਹ ਯਰਦਨੋਂ ਪਾਰ, ਪਰਾਈਆਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਲੀਲ- ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਚਾਨਣ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਸ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ । ਉਸੇ ਵੇਲਿਓਂ ਯਿਸੂ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਭਈ ਤੋਬਾ ਕਰੋ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਹੈ 11 ਗਲੀਲ ਦੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਮਊਨ ਨੂੰ ਜਿਹ ਪਤਰਸ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇ ਭਰਾ ਅੰਦਿਯਾਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਜਾਲ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਡਿੱਠਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ੧੬ ਮਾਛੀ ਸਨੁ ਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਆਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣਾਵਾਂਗਾ ੦ ੨੦ ਅਤੇ ਓਹ ਝੱਟ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋ ੨੧ ਤੁਰੇ ੦ ਅਰ ਉੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਹ ਨੇ ਹੋਰ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਅਰਥਾਤ ਜ਼ਬਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਯਾਕੂਬ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇ ਭਾਈ ਯੂਹੰਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇੜੀ ਉੱਤੋਂ ਆਪਣਿਆਂ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੇ * ਬਿਵ, ੬ : ੧੩ । - ਯਸ, ੯: ੫, ੨ '<noinclude></noinclude> 7u02pi89touo415o3preavnf9yguzcy 250 73384 226581 2026-07-17T04:24:47Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੪:੨੨-੫ : ੨੦ ] ੨੨ ਸਨ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ 0 ਤਾਂ ਓਹ ਝੱਟ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਅਤੇ 'ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਦੇ ਮਗਰ 23 ਹੋ ਤੁਰੇ ॥ ਮੱਤੀ ੧੦ ੧੧ ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਤਾਏ ਗਏ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 226581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>੪:੨੨-੫ : ੨੦ ] ੨੨ ਸਨ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ 0 ਤਾਂ ਓਹ ਝੱਟ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਅਤੇ 'ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਦੇ ਮਗਰ 23 ਹੋ ਤੁਰੇ ॥ ਮੱਤੀ ੧੦ ੧੧ ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਤਾਏ ਗਏ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਧੰਨ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਮਾਰਨਗੇ ਅਤੇ ਸਤਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਝੂਠ ਮੂਠ ਲਾਉਣਗੇ ਂ ਅਨੰਦ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਰੋ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਫਲ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਥੋਂ ਅਗਲਿਆਂ ਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸਤਾਇਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੂਣ ਹੋ ਪਰ ਜੇ ਲੂਣ ਬੇਸੁਆਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸ ਬਿਧ ਸਲੂਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ? ਉਹ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਹ ਕਿ ਬਾਹਰ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਿੱਥਿਆ ਜਾਵੇ ੧੪ ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਚਾਨਣ ਹੋ । ਜਿਹੜਾ ਨਗਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁੱਝਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸੱਕਦਾ ੧੫ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਟੋਪੇ ਦੇ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਯਿਸ ਸਾਰੀ ਗਲੀਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਖ਼ਬਰੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ, ੧੨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਮਾਂਦਗੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ੨੪ ਸੀ ੦ ਅਰ ਸਾਰੇ ਸੁਰੀਆ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੀ ਧੁੰਮ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਕਈ ਪਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤ ਚਿੰਬੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮਿਰਗੀ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਆਏ ਅਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੀਤਾ ੨੫ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਗਲੀਲ ਅਤੇ ਦਿਕਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਅਤੇ ਯਹੂਦਿਯਾ ਅਤੇ ਯਰਦਨ ਦੇ ਬਾਰੋਂ ਉਹ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਪਈਆਂ । ३ g ਪਾਹਾੜੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਭੀੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਰ ਜਦ ਬੈਠਾ ਤਦ ਉਹ ਦੇ ਚੇਲੇ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲ ੨ ਆਏ ੦ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਾ --- ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਦਿਲ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਉਨਾਂ ਦਾ ਹੈ । ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਪ ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਹਲੀਮ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣਗੇ । ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਤਿਹਾਏ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਰਜਾਏ ਜਾਣਗੇ । ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਦਯਾਵਾਨ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਯਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ । ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ੁੱਧਮਨ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ ਧੰਨ ਓਹ ਜਿਹੜੇ ਮੇਲ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਕਿਉਂ ਪੇਸੋ ਓਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਕਹਾਉਣਗੇ 193 ੬ ਦੀਵਟ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਭਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਨ ਚਾਨਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚਾਨਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕੇ ਤਾਂ ਜੋ ਓਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਿਹੜਾ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ । ਇਹ ਨਾ ਸਮਝੋ ਭਈ ਮੈਂ ਤੁਰੇਤ ਯਾ ਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਖੰਡਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਖੰਡਣ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਰਿਆਂ ਕੈਰਨ ਨੂੰ ਆਇਆ ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਤ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਟੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਯਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀ ਵੀ ਤੁਰੇਤ ਦੀ ਨਾ ਟਲੱਗੀ ਜਦ ਤੀਕ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੋ ☬ ਸੋ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟਿਆਂ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਟਾਲ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਿਖਲਾਵੇ ਸੋ ਸਰਗ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਕਹਾਵੇਗਾ ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਉਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਵੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਹਾਵੇਗਾ ਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਭਈ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਸੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰਗ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਿਧ ਨਾ ਵਡੋਗੇ<noinclude></noinclude> rrmgkvtuue8c56qzivce71dhephhmqq 250 73385 226582 2026-07-17T06:04:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|'''ਅਰੰਭਕ ਵਚਨ'''}} ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਬਥੇਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਚ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੇ ਆਤਮਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 226582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਅਰੰਭਕ ਵਚਨ'''}} ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਬਥੇਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਚ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੇ ਆਤਮਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲੀਆਂ ਹੀ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਇਕ ਉਚ ਆਤਮਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪੂਰਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਬੜੇ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਚੂੰਕਿ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਭੀ ਸੁਆਦਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਗੁਰਸਿਖੀ ਦੇ ਉਚ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਮ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੜੀ ਹੀ ਸੁਗਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰਤ-ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਕਮਾਲ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁਨਰ ਹੈ। ਇਸ ਟਰੈਕਟ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, ਉਚ ਆਤਮਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪੰਥ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੱਜਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਮੈਦ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਏਸ ਟਰੈਕਟ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ ਤੇ ਲੇਖਕ ਜੀ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਫਲਾ ਕਰਨਗੇ।<noinclude></noinclude> dqwgp9mgh5jf6qyu4xuet2hd94zgttt 250 73386 226624 2026-07-17T06:57:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 226624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dtpl||ਅਨਾਇਤ (ਆਰਮੇਨੀ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੩੧}} {{dtpl||ਹਰਨੋਟਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਯੋਲੇਨਾ (ਜਾਰਜੀਅਨ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੪੪}} {{dtpl||ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ (ਜਾਰਜੀਅਨ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੫੯}} {{dtpl||ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਸਬਕ (ਜਾਰਜੀਅਨ ਪਰੀ – ਕਹਾਣੀ)|੧੬੧}} {{dtpl||ਅਲਤੀਨ - ਸਕਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੰਖੀ (ਬਸ਼ਕੀਰ ਪਰੀ – ਕਹਾਣੀ)|੧੬੩}} {{dtpl||ਜ਼ਾਰਕਿਨ ਖਾਨ ਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ (ਕਲਮੀਕ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੧੭੨}} {{dtpl||ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਪਹਾੜ (ਤੁਰਕਮੇਨੀ ਪਰੀ – ਕਹਾਣੀ)|੧੯੭}} {{dtpl||ਲਾਲਚੀ ਕਾਜ਼ੀ (ਤਾਜਿਕ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੨੦੧}} {{dtpl||ਸਿਆਣੇ ਭਰਾ (ਉਜ਼ਬੇਕ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੨੦੭}} {{dtpl||ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਕੌਣ ਸੀ ? (ਕਿਰਗੀਜ਼ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੨੧੨}} {{dtpl||ਅਲਦਾਰ - ਕੋਸੇ ਤੇ ਸ਼ਿਗਾਏ - ਬੇ (ਕਜ਼ਾਖ਼ ਪਰੀ – ਕਹਾਣੀ)|੨੧੬}} {{dtpl||ਬੋਰੋਲਦੋਈ – ਮੋਰਗੇਨ ਤੇ ਉਹਦਾ ਬਹਾਦਰ ਪੁੱਤਰ (ਅਲਤਾਈ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੨੨੪}} {{dtpl||ਫ਼ਰਨ - ਮੁਟਿਆਰ (ਯਾਕੂਤ ਪਰੀ - ਕਹਾਣੀ)|੨੨੮}} {{dtpl||ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਿਆਲਾ (ਬੁਰਯਾਤ ਪਰੀ-ਕਹਾਣੀ)|੨੩੬}} {{dtpl||ਪੌਣਾਂ ਦਾ ਸਾਈਂ, ਕੋਰਾ (ਨੇਤੇਤਸ ਪਰੀ-ਕਹਾਣੀ)|੨੪੧}} {{dtpl||ਮੁਟਿਆਰ ਤੇ ਚੰਨ-ਮਨੁਖ (ਚੁਕਚੀ ਪਰੀ-ਕਹਾਣੀ)|੨੫੦}}<noinclude></noinclude> fyvgz1mlo65wmc3s7odrk3jwppm212s