ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 4645 228574 19767 2026-07-24T04:52:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਚੜਾ ਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਏਹ ਖੀਉੜੀਆਂ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਥੜਿਆਂ ਉਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਜੇ ਭੀ ਖੀਊੜੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘਟ। ਨਮੂਨੇ- {{block center|<poem>ਪੁੱਛ ਨਾ ਪੈਂਦੇ ਮਾਮਲੇ-ਵੇ ਮੈਂ ਵਾਰੀਆਂ ਨੇਹੁੰ ਨਾ ਲਗਦੇ ਜ਼ੋਰ ਆਸ਼ਕ ਤੇ ਵਰਿਆਮ ਨੂੰ ਪਈ ਉਡੀਕ ਗੋਰ ਆਸ਼ਕ ਗਲ ਜੰਜੀਰੀਆਂ ਜਿਉਂ ਲਾਟੂ ਗਲ ਡੋਰ ਗੋਰੀ ਰੇ ਕੁਖ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰ ਬਾਝ ਪਰੇਮੇ ਆਦਮੀ ਜੰਗਲੀ ਚੁਗਦੇ ਢੋਰ ਉਡ ਖਾਂ ਸ਼ਾਮੀ ਤੋਤਿਆ ਮੈਨੂੰ ਰਾਣੀ ਲਿਆਦੇ ਹੋਰ ਮਖੀ ਮੱਛੀ ਇਸਤਰੀ ਤਿੰਨੇ ਜਾਤ ਜਾਤ ਜਾਂ ਵੇਖਣ ਸਰ ਸੋਹਣਾ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟੀਵਣ ਰਾਤ</poem>}} {{c|<big>'''ਡੋਹੇ'''</big>}} {{gap}}ਵਿਆਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਘਰੋ' ਮਿਲਨੀ ਵਾਸਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਏਹ ਡੋਹੇ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੋਹਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੱਕ ਲੰਬੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਪਦ ਜੋੜ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿਠਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਮਖੌਲ ਭੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬੜੇ ਮਿਠੇ ਡੋਹੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਮੂਨਾ- {{block center|<poem>ਕੁੜਮੋਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜਿਓ....ਕਿਆ ਜੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਤਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਧੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰੁਕਮਣੀ, ਸਾਡੇ ਬੂਹੇ ਦਾ, ਵੇ ਜੀਵਣ ਜੋਗਿਓ, ਸਿੰਗਾਰ</poem>}} {{c|<big>'''ਕਾਮਨ'''</big>}} {{gap}}ਕਾਮਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਾਦੂ ਟੂਣਾ। ਲਾੜਾ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਕਾਮਨਾਂ ਦੇ<noinclude>{{rh||-੩੭-}}</noinclude> 4s69jetsz1juqzpzqfob9s0z7e266mu 250 4646 228575 19854 2026-07-24T04:52:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੌਦਲ ਜਾਏ। ਇਹ ਭੀ ਸਿਠਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- {{left|<poem>ਕਾਮਨ ਪੌਨੀਆਂ ਉੜੋ ਮੂੜੇ ਸਾਲੀਆਂ ਮੰਗਦੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਚੂੜੇ ਘੜਾ ਵੇ ਅਮੀਰਾ, ਸਿਰ ਜਰੀਏ ਦਾ ਚੀਰਾ ਮੈਂ ਐੱਦੇ ਦੇ ਸਗਨ ਮਨਾਨੀਆਂ</poem>|2em}} {{center|{{larger|'''ਝੋਕ'''}}}} {{center|<poem>ਇਹ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ,ਧਾਰਨਾਂ ਬੜੀ ਮਿਠੀ ਹੈ। ਨਮੂਨਾ- ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ਸੁਟਦੀਆਂ ਗਨੇਰੀਆਂ ਆਪ ਤੁਰ ਚਲਿਓਂ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇਂ ਦਲੇਰੀਆਂ ਝੋਕ ਮੌਲਾ ਵਾਲੀ ਹੋਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਵੇ ਅਖੀਆਂ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਥੀਂ ਦੂਰ ਵੇ ਝੋਕ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਝੋਕ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੀ ਆਦਿਕ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।</poem>}} {{c|{{larger|'''ਕਾਫ਼ੀਆਂ'''}}}} {{gap}}ਸੂਫੀਆਂ ਸਾਈਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਾਮ,ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣ ਵਲੇ ਬਚਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਵਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਨਕੋਦਰ ਵਿਚ ਕਵਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਖਾਸ ਪੂਸਿਧ ਖਾਨਦਾਨ ਹੈ। ਏਹ ਲੋਕ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਰਸਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਈ ਬਲੇ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਫਤੀ ਕਲਾਮ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਲ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਸਤਾਨੇ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਨ ਜਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਕ ਤੋਂ ਕੜੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ; ਸੰਭਾਲਣੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਾ ਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸੇ ਬਣ ਕੇ ਦਰਖਤ ਨਾਲ ਪੁਠੇ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਫੀ ਥਕ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਲੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਘਟ ਨਪ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆਮ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਪਾਟੀ ਉਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਭੀ ਕਾਫੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਧੂ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਪਾ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਲਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਿਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਫੀਆਂ ਭੀ ਸੂਫੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਾਂਗ ਖਾਲਸ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹਨ।<noinclude>{{rh||-੩੮-}}</noinclude> 0dktd8v0px20i7lvr4t7v57eyn1rpnb 250 4647 228576 101273 2026-07-24T04:52:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<big>'''ਸਲੋਕ'''</big>}} {{gap}}ਸਲੋਕ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ (Origin) ਤਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ੩੨ ਅਖਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬੱਧ ਛੰਦ शलोक ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਏਹ ਸਲੋਕ ਬਹੁਤ ਕਰ ਕੇ ਦੋਹਰੇ (੧੩+੧੧ ਮਾਤ੍ਰਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਸਲੋਕ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ, ਸਲੋਕ ਨੌਵਾਂ ਮਹਲ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਲੋਕ ਭੀ ਥਾਂ ਪਰ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਜੀਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਲੋਕ ਦੋਹਰੋ ਤੋਂ ਵਖਰੀ ਧਾਰਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਨਮੂਨੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦੇ ਏਹ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਕਬੀਰ—ਕਬੀਰ ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਦੁਲੰਭ ਹੈ, ਹੋਤ,ਨ ਬਾਰਹਿ ਬਾਰ। :::ਜਿਉ ਬਨ ਫਲ ਪਾਕਹਿ ਭੁਇ ਗਿਰਹਿ, ਬਹੁਰਿ ਨ ਲਾਗਹਿ ਡਾਰ। ਫਰੀਦ—ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਜਾਣਾ ਤਿਲ ਥੋਰੜੇ ਸੰਭਲ ਬਕ ਭਰੀ। :::ਜੇ ਜਾਣਾ ਸਹੁ ਨਢੜਾ, ਤਾ ਥੋੜਾ ਮਾਣ ਕਰੀ। ਨਾਵੇਂ ਮਹਲ—ਰਾਮ ਗਇਓ ਰਾਵਣ ਗਇਓ ਜਾਕੋ ਬਹੁ ਪਰਵਾਰ। :::::ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਥਿਰ ਕਛ ਨਹੀ, ਸੁਪਨੇ ਜਿਉ ਸੰਸਾਰ।</poem>}} {{block center|<poem>ਵਜੀਦ—ਇਕਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤ,ਪੁੱਤਾਂ ਘਰ ਪੋਤਰੇ। ::::ਇਕਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਧੀਆਂ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਦੁਹਤਰੇ। ::::ਇਕਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਕ, ਤੇ ਉਹ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਮਰ, ::::ਵਜੀਦਾ ਕੌਣ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਖੇ,ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਇੰਜ ਕਰ।</poem>}} {{center|<big>'''ਕਬਿਤ'''</big>}} {{gap}}ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਬਿਤ ੩੧ ਜਾਂ ੩੨ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਤੁਕ ਤੇ ੪ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਛੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੀਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿੱਸੇ,ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਖਾਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਕਥਿਤ ਆਖੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਹਿਸੇ ਇਕੋ ਤੁਕਾਂਤ ਦੇ ਰਖ ਕੇ ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਨਤੀਜਾ ਦਸਿਆ ਹੈ। ਕਬਿਤ ਤਾਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਮੀਰ ਅਲੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਦੋ ਬੰਦ ਦਸਦੇ ਹਾਂ:- {{block center|<poem>ਵੈਰ ਪਿਆਂ ਨਾਈ ਬੁਰਾ, ਭੈਣ ਘਰ ਭਾਈ ਬੁਰਾ, ਸਹੁਰਿਆਂ ਜਵਾਈ ਬੁਰਾ, ਲਾਨਤਾਂ ਸਹਾਰਦਾ। ਕੰਜਰੀ ਦਾ ਹਿੱਤ ਬੁਰਾ, ਬੋਲੀਚੁੱਕ ਮਿੱਤ ਬੁਰਾ, ਕੁੜਮ ਆਇਆ ਨਿਤ ਬੁਰਾ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ।</poem>}}<noinclude>{{rh|੩੯}}</noinclude> icfwutkgu6n0oew5726wo7v594hk89q 250 4648 228577 19934 2026-07-24T04:52:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-ਇਹ ਖਿਆਲ ਬੈਂਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚ ਹੈ। {{block center|<poem>ਇੰਜਨ ਰੇਲ ਬਾਝੋਂ, ਦੀਵਾ ਤੇਲ ਬਾਝੋਂ, ਜੰਞ ਮੇਲ ਬਾਝੋਂ ਨਮੂਦਾਰ ਨਾਹੀਂ, ਦਾਨਸ਼ ਅਕਲ ਬਾਝੋਂ,ਸੋਹਣਾ ਸ਼ਕਲ ਬਾਝੋਂ,ਭੰਡ ਨਕਲ ਬਾਝੋਂ ਰੋਜ਼ਤਾਰ ਨਾਹੀਂ</poem>}} {{gap}}ਇਹੋ ਜਹੇ ਵਾਕ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਘ ਦੇਰ ਬਾਦ ਅਖਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ- {{block center|<poem>ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਆਦਤਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੀ ਭਾਵੇਂ ਕਟੀਏ ਪੋਰੀਆਂ ਪੋਰੀਆਂ ਨੀ ।</poem>}} {{center|<big>'''ਅਖਾਣ'''</big>}} {{gap}}ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਰਬ ਪਰਵਾਨ ਵਾਕ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਵਖੋ ਵਖ ਅਖਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਉਦਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਾਲਾ ਅਮਰ ਨਾਥ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਖਾਣਾਂ ( Proverbs ) ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਕੁਝ ਐਸੇ ਵਾਕ ਭੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਖਯਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਭੀ ਚੋਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹਾ ਕਿ- {{ block center|<poem>ਚੇਤ ਵਸਾਖ ਭਵੇਂ, ਜੇਠ ਹਾੜ ਸਵੇ, ਸੌਣ ਭਾਦੋਂ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਅਸੂ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਖਾਵੇ, ਮਘਰ ਪੋਹ ਉਂਨ ਹੰਢਾਵੇ, ਮਾਘ ਫਗਣ ਤੇਲ ਮਲਾਵੇ,ਕੋਲ ਹਕੀਮ ਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੇ।</poem>}} {{center|<big>'''ਦੋ ਅਰਥੇ ਸਵਾਲ'''</big>}} {{gap}}ਚਤੁਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ ਕੁਝ ਐਸੇ ਜੋੜ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਕੋ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ ਏਹ ਹਨ: {{block center|<poem>ਕੱਟਾ ਕਿਉਂ, ਅੜਾਇਆ ? ਖੰਡਾ ਕਿਉਂਨਾ ਵਾਹਿਆ ? ਧਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹੀ ਕਿਓੁਂ ? ਖੂਹੇ ਖੜੀ ਕਿਉਂ? ਲੱਜ ਬਿਨਾਂ। ਮਾਸ ਕਿਉਂ ਨਾ ਖਾਇਆ ? ਰਾਗ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗਾਇਆ ? ਗਲੇ ਬਾਝੋ ।</poem>}} {{center|<big>'''ਜ਼ਨਾਨੇ ਗਾਉਣ'''</big>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਮੰਗੇਵੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਘਰ ਇਸੇ ਗਲ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ<noinclude>{{rh||-੪੦-}}</noinclude> 9d9hbh3zbyd5gdskgpnrug6we2hj2zh 250 4649 228578 19929 2026-07-24T04:53:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਢੰਗ ਸੁਆਰਥ ਹੋਇਆ,ਗਾਉਣਾ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ| ਖਾਓ ਪੀਏ ਦੇ ਬਾਦ,ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕੀਆਂ ਨਿਕੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਢੋਲਕੀ ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਹਥ ਪਕਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿਛੋਂ ਵਡੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਬੁਢੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤ ਸੁਹਾਗ ਜਾਂ ਸਤ ਘੋੜੀਆਂ ਗਉਂ ਕੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਗੀਤ ਜਾਂ ਬਿਸ਼ਨਪਦੇ ਲਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਗੀਤ ਵਿਸਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਗੀਤ ਢੋਲਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਛੋਹ ਦੇਂਦੀਆਂ । ਨਵੀਂਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਂਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਨਣਾਂਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਦਾਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਜੂਨ ਪਲਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਏਹ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ । ਸੈਂਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ, ਪਰ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਾਗ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਹਨ । ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਉ ਵੇਲੇ ਜੋ ਸਿਠਣੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਹ ਭੀ ਨਵੀਆਂ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਹਾਸ ਰਸ ਦਾ ਸਰ ਚਸ਼ਮਾ ਹਨ । ਜੋ ਕੁੜਮ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਲਗਾ ਦੇਰ ਲਾਵੇ ਤਾਂ “ਹਾਇ ਵੇ ਮੇਰਿਆ ਪੈਸਿਆ ਦੇ ਦੁਖੀਂ ਜੋੜਿਆ ਸੈ" ਜੇ ਜੰਞ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਆਵੇ ਤਾਂ “ਗਲੀਆਂ ਹੂੰਝ ਗੁਆਈਆਂ ਵੇ ਗੁੜਬਹਿਲਾਂ ਮੂਲ ਨ ਆਈਆਂ ਵੇ।" ਗੱਲ ਕੀ ਇਹ ਸਮਾ ਭੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਾਲੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜੀਜੇ ਨਾਲ ਮਖੌਲ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਞੀਆਂ ਨਾਲ ਛੇੜ "ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਖਾਇਓ ਜਾਂਞੀਓ ਦੰਮ ਲਗੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ" ਹਾਸੇ ਤੇ ਹਾਸਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਸੋਗੀ ਜੀਵਨ ਭੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ ? ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਰਲ ਕੇ ਸਾਂਝੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਇਕਲੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਜ਼ੇਬ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ | ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਣ ਜਾਣ ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਝਾਂ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਨੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਸਿਠਣੀਆਂ ਦਿਓ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਞੀ ਤੇ ਲਾੜਾ ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਨਾਲਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਪੀ · ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਬੇਸ਼ਕ ਭਜਨ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਚੁੱਲ ਪਏ ਹਨ, ਪਰ ਮਜਾਰਟੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਠਟ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲੀ ਬਗੈਰ ਬਞ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । ਸਗਨਾਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ? {{center|{{larger|'''ਆਮ ਗੀਤ'''}}}} {{gap}}ਜ਼ਨਾਨੇ ਗੀਤ ਸਿਰਫ ਵਿਆਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਦਰਦ ਤੇ ਸੋਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਭੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰੇਮਣਾਂ ਬਿਰਹੋਂ ਦਾ ਭਾਬੜ ਬਾਲ ਕੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਰੁਆ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਥਰਾ ਵਿਚ ਹਕੂਮਤ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਏ, ਗੋਕਲ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਐਸੇ ਐਸੇ ਇਸਤਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮੇਹਣੇ ਤੇ ਨਹੋਰੇ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨ ਕੁਤਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਰੰਗੀ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੀਵੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:-ਦੇਖੋ :<noinclude>{{rh||-੪੧-}}</noinclude> kdkdqmeuq841f5f5a372usiv1dfbjud 250 4650 228579 19936 2026-07-24T04:53:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> "ਸਾਡਾ ਸਬਰ ਫਰੰਗੀਏ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, “ਨਾ ਦੇਂਦਾ ਛੁਟੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਤਲਬਾਂ ਤਾਰੇ। ਦੁਸ਼ਮਣਾ ! ਤੂੰ ਵਹੁਟੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰਖ ਛਡਿਆ ? “ਵੇ ਨੌਕਰ ਰਖ ਛਡ ਛੜੇ ਤੇ ਕੁਆਰੇ” ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਬੇਰੁਖੀ ਦਾ ਗਿਲਾ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਜੁਤੀ ਨਾਰੋਵਾਲ ਦੀ, ਸਤਾਰਿਆਂ ਜੜਤ ਜੜੀ, ਹਾਇ ਰਬਾ ਸਾਡੇ ਆਇਆਂ ਦਾ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਭੀ ਜੋੜ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਨਕਸ਼ਾ ਇਉਂ ਹੈ:- ਮਰਦ ਪੁਛਦਾ ਹੈ:- ਐਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਏ ? ਮੇਰੀਏ ਨਾਜ਼ਕੇ ਨਾਰੇ! ਅਗੋਂ ਉਤ੍ਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:- ਘੁਟ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਘੜੇ ਦੇ ਵਿਚ, ਮੇਰਿਆ ਵਹਿਮੀਆਂ ਢੋਲਾ! ਸਬਬ ਨਾਲ ਘੜਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਾਣੀ ਡੁਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਰਦ ਮੁਛਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਰੋੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਭੰਨ ਦਿਤਾ ਬਜਰੀ ਨੂੰ, ਮੇਰੀਏ ਨਾਜ਼ਕੇ ਨਾਰੇ' ਉਤ੍ਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ:- ਪੈਰ ਤਿਲਕਿਆ ਤੇ ਭਜ ਗਈ ਝਜਰੀ, ਮੇਰਿਆ ਵਹਿਮੀਆਂ ਢੋਲਾ! {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਗੀਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਵਿਛੋੜਾ, ਸਸਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ, ਨਣਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਗਲੀਆਂ ਆਦਿਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਧਾਰਣ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਇਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿ ਹਰ ਖਿਆਲ ਦੇ ਗੀਤ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਟੱਪੇ ਬਾਹਲਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{center|<big>'''ਮਜ਼ਹਬੀ ਗੀਤ'''</big>}} {{gap}}ਘਰੋਗੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰੀਸ ਉਤੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਬ ਦੀਆਂ ਨਾਅਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਏਹ ਦਰਵੇਸ਼ ਲੋਕ ਗਲੀ ਗਲੀ ਗਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਕਬ ਕਸੂਰੀ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਮਿਤਸਰੀ ਦੇ ਗੀਤ ਇੰਨੇ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਭੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪੰਜਾਬੀ<noinclude>{{rh|੪੨}}</noinclude> eaofkn73t518347q2h8xptx4zpcipwy 250 4651 228580 19639 2026-07-24T04:53:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><section begin="A51"/> ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਇਹ ਗੀਤ ਬਿਅੰਤ ਧਾਰਨਾਂ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੇ ਛਪੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। <section end="A51" /> <section begin="B51"/> {{center|{{larger|'''ਬੁਝਾਰਤਾਂ'''}}}} {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬੇਓੜਕਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਚੇ ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਦਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆਈ, ਤੂੰ ਦਸ ਦੇ। ਉਹ ਦਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਇਕ ਔਖੀ ਜਹੀ ਬਝਾਰਤ ਪਾਕੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਚੁਹਲ ਸ਼ਾਇਰ ਭੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰੇ ਸਾਹਬ ਲਾਹੌਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਾਹਬ ਨਾਲ ਸਵਾਲਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਵਿਚ ਭਿੜ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਹੀ ਪਾ ਦਿਤੀ: {{block center|<poem>ਅਲਫ਼ ਅਸਾਂ ਦਿਤਾ ਤੇਰੇ ਹਥ ਪੈਸਾ, ਇਹਦੀਆਂ ਲਿਆ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮੀਆਂ। ਕਾਨ ਫੁਲ ਤੇ ਕਕੜੀ, ਪਾਨ ਬੀੜਾ, ਨਾਲੇ ਲਿਆਵੀਂ ਖਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਮੀਆਂ। ਪੈਸਾ ਮੋੜ ਲਿਆਵੀਂ ਨਾਲੇ ਦੁਧ ਲਿਆਵੀਂ, ਅਤੇ ਕਰੀਂ ਨਾ ਮੁਲ ਉਧਾਰ ਮੀਆਂ। ਪਿਆਰੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਦੋਵੀਂ ਜਵਾਬ ਇਸਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਈਂ ਪਿੜੋਂ ਬਾਹਰ ਮੀਆਂ।</poem>}} {{gap}}ਪਿਆਰੇ ਸਾਹਬ ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਘਰੋਂ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਆਏ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਸ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇ ਜਵਾਬ ਨ ਦਏ ਤਾਂ ਭਰੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਸ਼ਰਮਸਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਦੀ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਜਵਾਬ ਦੇਕੇ ਗੱਲ ਜਿਤ ਲਈ। {{block center|<poem>ਦਾਲ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੇ ਦਿਤਾ ਹਥ ਪੈਸਾ, ਜਾ ਕੇ ਲਭ ਲੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਵਖਰੀ ਮੈਂ। ਇਕ ਅਜਬ ਅਜਾਇਬ ਥੀਂ ਅਕ ਡਿੱਠਾ, ਉਹਦੀ ਤੋੜ ਤੀ ਸੁੱਕੀ ਲਕੜੀ ਮੈਂ। ਪਹਿਲੇ ਫੁੱਲ ਤੋੜੇ ਫੇਰ ਦੁਧ ਚੋਇਆ, ਨਾਲੇ ਤੋੜ ਲੀਤੀ ਉਸਦੀ ਕਕੜੀ ਮੈਂ। ਸ਼ਾਦੀ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, ਗਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੀ ਵਖੋ ਵਖਰੀ ਮੈਂ।</poem>}} {{block center|<poem>ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਿਲਬਦੀਆ ਜਵਾਬ ਆਮ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਗਾਮੂ ਖਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ- ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਬੂਟਾ ਐਸਾ ਚਮਨ ਅੰਦਰ, :::::::ਲਗੀ ਵਾ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਡੋਲਿਆਂ ਨਹੀਂ? ਬਾਬਾ ਤਾਜ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ- ਹੋ ਹਲਦੀ ਦੀ ਕਿਆਰੀ ਵਿਚ ਹੈ ਮਹੁਰਾ, :::::::ਵਗੇ ਲਖ ਝਖੜ ਬੂਟਾ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।</poem> }} {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੀ. ਸੀ. ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਬੈਂਤਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੈ: <section end="B51" /><noinclude>{{rh||-੪੩-|}}</noinclude> 2vb6p90qd4nzm5ubn5yz6dtsmpkwl25 250 4652 228581 19688 2026-07-24T04:53:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਕਾਫ ਕੱਟ ਸਿਰ ਲਿਆਓ ਜੇ ਵਿਚ ਕਦਮਾਂ, :::::::ਨਜ਼ਰੇ ਖਲਕ ਅੰਦਰ ਜ਼ਹਿਰੀ ਮਾਰ ਬਣ ਜਾਂ। ਜੇ ਕਰ ਕਦਮ ਕਟ ਕੇ ਰਖੋ ਸੀਸ ਉਤੇ, :::::::ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਆਤਸ਼ ਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂ। ਕਦਮ ਕੱਟ ਸੀਨਾ ਰਖੋ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, :::::::ਦਸਤੇ ਯਾਰ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣ ਜਾਂ। ਸਿੱਧਾ ਕਦ ਮੇਰਾ ਹਰਫ ਤਿੰਨ ਟੀ. ਸੀ., :::::::ਉਲਟੋ ਅੰਗ ਜੇਕਰ ਸ਼ੀਰੀਂਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂ।</poem> }} {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਗੰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਰਦੂ ਹਰਫਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਸੁਆਦ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੇ ਸ਼ਗਲ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਚੁਸਤੀ, ਜਵਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਸੋਚਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਵਸੀਲਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਐਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਤਫਸੀਲ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਇਸ ਨਿਕੇ ਜਿਹੇ ਦੀਬਾਚੇ ਵਿਚ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਮਾਰੀਏ, ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਰ ਰੰਗ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਸਿਠਾਂ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਗੁਡੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਫਕੀਰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਤੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਈਂ ਦਾ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰਾ ਕੇ ਸੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਪੋਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮਾਹੋ ਮਾਹੀ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਟੀਆਂ ਤੋਂ ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ, ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਗੋਹੇ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਬਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੋਹੜੀ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਮੀਣ ਲੋਕ ਹੁੰਡੂ ਬਣਾ ਕੇ ਫੁਲੇ, ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਤੇ ਰੋਕ ਰੁਪਈਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਲਾ ਗਾ ਕੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਮਾਰੋ ਮਾਹੀ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਗਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਗੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਢੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਠੀਆਂ ਤੇ ਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਬਾਤਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਵਾਂ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਘੂੜੇ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਲੋਰੀ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਥਾਲ ਖਿਦੋ ਨਾਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਭੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ, ਕਿਕਲੀ ਭੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ, ਭਰਾਈ ਫੁੰਮਣੀਆਂ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਗਭਰੂ ਧਮਾਲਾਂ, ਲੁਡੀ, ਬਾਘੀ ਆਦਿਕ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਨਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਲਗ ਭਗ ਸਾਰੇ ਕਾਫੀਆ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਕੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਹੈ ਵੈਸੀ ਹੀ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਦੀ ਇਸ ਦੀ ਕਲਚਰ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। {{center|{{larger|'''ਅਲੰਕਾਰੀ ਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ'''}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵਾਕਿਆਤ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ<noinclude>{{rh||੪੪|}}</noinclude> jhhll3iwnwag8kls4bsykw81gru9zr4 250 4653 228582 20982 2026-07-24T04:53:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਇਸਤਆਰੇ, ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ ਭੀ ਐਸੇ ਅਛੇ ਵਰਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਫੋਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੂਬਸਰਤੀਆਂ ਛਾਂਟਣੀਆਂ ਤਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਕੋਈ ਚੋਣਵਾਂ ਟੋਟਕਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂਕਿ ਪਬਲਿਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਸੁਣ੍ਹੱਪ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਏ । {{gap|6em}} ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਇਕ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਰਾਂਝਾ ਸੂਟ ਖੁੂੰਡੀ ਅਤੇ ਲਾਹ ਭੁਰਾ, ਛਡ ਚਲਿਆ ਸਭ ਮੰਗਵਾੜ ਮੀਆਂ।{{gap}} ਜਿਹਾ ਚੋਰ ਨੂੰ ਖੁਰੇ ਦਾ ਖੜਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਛਡ ਤੁਰਦਾ ਏ ਸੰਨ੍ਹ ਦਾ ਪਾੜ ਮੀਆਂ।{{gap}}</poem>}} {{gap}}{{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੈਦੋ ਦੇ ਦਾਉ ਘਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ:- {{Block center|<poem>“ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਜਿਉ' ਮੋਰਚੇ ਬੈਠ ਬਿੱਲੀ, ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਜਾਂਈ ਨਹੀਂ ਕੁਸਕਦੀ ਏ।"{{gap}}</poem>}} {{gap|4em}}ਲਾਲਾ ਸ਼ਾਮਦਾਸ ਆਜਿਜ਼ ਇਕ ਯਤੀਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>“ਸੁੱਕ ਸੁੱਕ ਕੇ ਕਾਂਗੜ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਪਿਆ ਪਰਛਾਵਾਂ ਏ ਰੱਤੀ ਰੱਤ ਮਾਸ ਨ ਮਾਸਾ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਏ।</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਵਿਚ ਰੂਪਕ ਤੇ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦੋਵੇਂ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸ਼ੇਫਤਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ:- {{Block center|<poem>“ਚੜ ਕੇ ਛਾਤੀ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਭੁੜਕ ਨਾਹੀਂ, {{gap}}ਕੱਚੇ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਨਰਮ ਛੱਤ ਹੈ ਇਹ"</poem>}} ਛਾਤੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਛੱਤ ਦਾ ਰੂਪਕ ਬੜਾ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸੁਣ੍ਹਪ ਥਾਂ ਥਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। “ਤੈਨੂੰ ਤਾੜਦੀ ਤਾੜਦੀ ਤਾੜ ਡਿੱਗੀ, ਤਾੜੇ ਲਗ ਗਏ ਮੇਰੇ ਨੈਣ ਪੁੰਨੂੰ” {{Right|ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ}} “ਜੋਗੀ ਬਣ ਰਾਵਲ, ਪਿੰਡੀ ਆ ਸਾਡੇ, ਕਾਹਨੂੰ ਅਟਕ ਰਹਿਓ ਕੋਹਿਸਤਾਨ ਮਜਨੂੰ" "ਮੇਰੇ ਦਿਲੀ ਹਿਸਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜ ਨਾਹੀਂ।{{Right|ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ}} "ਮੇਰੀ ਕੁਝ ਖਤਾ ਕਸੁੂਰ ਨਾਹੀਂ"{{Right|"}} "ਅਗੇ ਦੁਨੀਆਂ ਮੁਖ ਤੇ ਭਖਦੀਆਂ ਸਨ?"{{Right|"}} "ਭਲਾ ਕਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਰੀ"{{Right|"}} {{gap}}ਇਥੇ ਫਿਕਰੇ ਬੰਦੀ ਦੀ ਚਾਤੁਰੀ ਨਾਲ ਮਾਮੂਲੀ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਰਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।<noinclude>{{rh||-੪੫-}}</noinclude> p73a9e3dv3x5eobuokpx6uy6knw3ost 250 4654 228583 20930 2026-07-24T04:53:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਿੰਘਵਲੋਕਨ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਭੀ ਦੇਖੋ "ਮੀਮ ਮੂੰਹ ਮਹਤਾਬ ਦੇ ਵਾਝ ਉਹਦਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਵਾਲ ਨੇ ਮਿਸਲ ਸ਼ਬਤਾਰ ਕਾਲੇ।<br> ਕਾਲੇ ਮੁੰਹ ਖਜਾਲਤ ਥੀਂ ਫੇਰ ਲੈਵਣ, ਵੇਖੋ ਪੇਚ ਦੇ ਜ਼ੁਲਫੇ ਦੋ ਤਾ ਵਾਲੇ।<br> ਵਾਲੇ ਗੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਗੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਖੂਬ ਮੁਰਸਿਆ ਤਾਜ ਨਾਲੇ।<br> ਨਾਲੋ ਤਾਰਿਆ ਕਿਲਾ ਮਕਸਦ ਗਿਰਦੇ, ਪੁਖਤਾ ਚਾਹੜ ਫਸਲ ਤੇ ਮਾਰ ਤਾਲੇ।"<br> {{Right|ਟੀ. ਸੀ. ਗੁਜਰਾਤੀ|2em}} {{larger|'''ਤਾਰੀਖ'''}} ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਭੀ ਆਮ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਅਬਜਦ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਰ ਇਕ ਹਰਫ ਦੇ ਅਦਦ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਲ ਦਸ ਦੇਣਾ ਕਰੀਬਨ ਹਰ ਇਕ ਉਰਦੂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਏਹ ਹਿੰਦਸੇ ਹੌਰ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਢੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਹਾ ਕਿ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਜੀ ਨੇ ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਮਤ ਕਢਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:-<br> {{gap}}"ਸ਼ਿਵ ਨੇਤਰ ਦ੍ਰਿਜ ਕਰਮ ਖੰਡ ਅਰ ਬ੍ਰਹਮ ਪਛਾਨੋ"-੧੯੬੩<br> <small>{{gap}}{{gap}}੩{{gap}}੬{{gap}}{{gap}}੯{{gap}}{{gap}}੧</small><br> ਇਕ ਹੋਰ ਕਵੀ ਸਿਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਦੇ ਹਨ--<br> <small>1</small><br> ਪ੍ਰਭੂ ਖੰਡ ਬਸੁ ਤਤ ਲਖੋ ਸੰਮਤ ਬਿਕ੍ਰਮਜੀਤ<br> <small>੧{{gap}}੯{{gap}}੮{{gap}}੫</small><br> ਸਾਵਣ ਬਾਈ ਕੇ ਵਿਖੇ ਭਯੋ ਸਮਾਪਤ ਰੀਤ”<br> {{center|<big>'''ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ'''</big>}} {{gap}}ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਿਆਇ ਅਰਥਾਲੰਕਾ ਭੀ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਾ ਕਿ:-<br> {{gap}}{{gap}}“ਨਾੜ ਨਾੜ ਦੇ ਵਿਚ ਝਰਨਾਟ ਛਿੜੀ" --ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ<br> "ਸਾਈਆਂ ਕੌਣ ਖੁਦਾ ਨੂੰ ਜਾ ਆਖੇ, ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੁਸੀਨਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇ" -ਸਾਈਂ<br> "ਪਏ ਹੋਤਾਂ ਦੇ ਰਾਤੀਂ ਚੋਰ ਮੈਨੂੰ, ਲੁਟਿਓ ਨੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਕਰ ਜ਼ੋਰ ਮੈਨੂੰ-ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ<br> "ਓਹੋ ਅਖੀਆਂ ਰਖੀਏ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾ ਭਾਵੇਂ ਲਬਾਂ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਾਸ ਹੋਵੇ"-ਬਾਗ਼ਬਾਨ<br> "ਇਕ ਅੱਟੀ ਸੂਤ ਦੀ ਜਾਂ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਸ਼ਰਫ਼ ਉਹਦਾ,<br> {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਟੁਟਦਾ ਗੁਮਾਨ ਕੱਚੀ ਤੰਦ ਵਾਂਗ ਯਾਰ ਦਾ।-ਸ਼ਰਫ<br> {{gap}}{{gap}}"ਗੋਰੇ ਗੋਰੇ ਅਲੂੰਏਂ ਸੁਹਣੇ ਮੁਖੜੇ ਤੇ,<br> {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਨਿਮ੍ਹੇ ਨਿਮ੍ਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਰੰਗ ਝੰਗ ਦੇ"-ਕੁਸ਼ਤਾ<br><noinclude>{{rh||-੪੬-|}}</noinclude> dhi3mhjnv7y3sqtq8lfbocve7u9lehd 250 4655 228584 20881 2026-07-24T04:54:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<big>'''ਚੋਟ ਬਾਜ਼ੀ</big>}} {{gap}}ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਆਦਿਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਬੈਂਤ ਬੋਲਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਭੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ। ਮੀਰ ਅਤੇ ਸੌਦਾ ਦੀਆਂ ਛੇੜਖਾਨੀਆਂ ਭੀ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਚੋਟਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਛੋੜ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ; ਲੁਕੇ ਛਪੇ ਮੇਹਣੇ ਭੀ ਦਿਤੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੀਆਂ ਤਾਜ ਅਮਿਤਸਰੀ ਨੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਪੜਿਆ:- {{gap}}'ਅਲਫ ਅਸਾਂ ਦੇ ਮਿਲਨ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਰਖੇ,ਵਤਨ ਅਸਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁਛ ਲੈ। ਅਮਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਣ ਕੇ ਤੇ, ਕਟੜੇ ਵਿਚ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਮਕਾਨ ਪੁਛ ਲੈ। ਅੱਲਾ ਦਿਤਾ ਗਰੀਬ ਦਾ ਨਾਮ ਆਜਜ਼, ਕੁੰਦੀ ਦੋਜ਼ ਦੀ ਆ ਕੇ ਦੁਕਾਨ ਪੁਛ ਲੈ। ਤਾਜ ਦੀਨ ਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਨਾਮ ਪਾਇਆ, ਸੰਮਣਸ਼ਾਹ ਦੂਲੋਂ ਨਿਗਹਬਾਨ ਪੁਛ ਲੈ।' {{gap}}ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਰਦਾ ਪਸ਼ੌਰੀ ਪਿੜਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਚੋਟ ਕੀਤੀ "ਕਾਫ ਕੇਹੜੇ ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਵੇਚੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਦੁਕਾਨ ਪੁਛ ਲਾਂ ' ਕੇਹੜੇ ਬਹਾਵਲ ਹਕ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਏ, ਵਤਨ ਜਾ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁਛ ਲਾਂ। ਕੇਹੜੇ ਲਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਵਣਜ ਕਰਨਾ ਏਂ, ਜੇਹੜਾ ਜਾ ਕੇ ਤੇਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੁਛ ਲਾਂ। ਬਰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੋਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਏ, ਨਿਹਗਬਾਨ ਜੋ ਤੇਰਾ ਖਾਹਾਨ ਪੁਛ ਲਾਂ। {{gap}}ਚਿਰਾਗ ਦਫੜੀਕਟ ਤੇ ਚਾਨਣ ਸ਼ਾਹ ਪਟੋਲੀ (ਅਮਿਤਸਰ) ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੋਟ ਕੀਤੀ:- {{Block center|<poem>"ਫੂਕ ਮਾਰਿਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਏ ਚਾਨਣ, {{gap}}ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਸੇ ਸਿਆਹ ਚਿਰਾਗ ਦੀ ਏ।</poem>}} {{gap}}ਚੋਟ ਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਸੂਰਤ ਬਾਬੂ ਕਰਮ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਅਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ ਈਸਾ ਦੇ ਮਨਾਜਰਾ ਨਮਾ ਬੈਂਤ ਸਨ, ਜੋ ਸੌਕਣਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਾਂਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਦੇ ਬੈਂਤ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਿਹਾ ਕਿ {{block center|<poem>"ਯਾਰੋ ਦੌੜਿਆ ਜਾਂਵਦਾ ਘੱਤ ਗਿਆ, ਚੂਹਾ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁਆਹ ਬਈ ਵਾਹ" {{Float right||ਗ਼ਾਲੀ}} "ਕੀੜੀ ਸਹੁਰੇ ਤੋਰ ਪਈ ਨੌਂ ਮਣ ਕੱਜਲ ਪਾ। ਹਾਥੀ ਮੋਢੇ ਰਖ ਲਿਆ, ਉੂਠ ਲਿਆ ਲਮਕਾ। ਗਾਲ੍ਹੜ ਖਾ ਗਿਆ ਗਾਜਰਾਂ, ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਘੁਮਾਂ।</poem>}}<noinclude>{{rh||-੪੭-}}</noinclude> r2ythva8xeoyoagz0umdokb7a5zjiwq 250 4656 228585 19811 2026-07-24T04:54:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ਚੁਹਾ ਚੱਕੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੋਹਲੂ ਲੈ ਗਿਆ ਕਾਂ। ਸੁਣ ਮਸੱਦੀ ਕਾਣਿਆ, ਕਿੱਸਾ ਕਰ ਦੇ ਤਮ। ਤੇਲ ਦੀਵੇ ਦਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਕੰਮ।"</poem>}} {{gap}}ਮੁਸੱਦੀ ਕਾਣੇ ਨੇ ਏਹ ਬੰਦ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜੰਗਨਾਮੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਈ ਦਾ ਪਹਾੜ ਬਣਾ ਧਰਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਕੀਆ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਫਕੜ ਤੋਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੌਲਵੀ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਸਨੀਫ ਕਿੱਸਾ ਜਾਬਰ ਵਿਚ ਇਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:- {{left|<poem>"ਕਿੱਸਾ ਦਿਲ ਖੁਰਸ਼ੈਦ ਬਣਾਇਆ, ਝੂਠ ਵੇ ਰੱਬਾ ਸਭ ਝੂਠ ਅਲਾਇਆ, ਉਹ ਨਮਰੂਦ ਵਾਲਾ ਕੋਟ ਬਣਾਇਆ, ਸਚ ਜ਼ਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾਹੀਂ। ਸਚ ਜ਼ਰਾ ਵਿਚ ਨਾਹੀਂ ਵੇ ਮਾਲਕਾ, ਅਦਲੋਂ ਪਕੜੀ ਨਾਹੀਂ। ਉਸ ਉਮਰ ਨਾ ਸੀ ਅਕਲ ਭੀ ਕਾਈ, ਗੰਦੀ ਮੇਰੀ ਉਸ ਮਿਸਲ ਬਣਾਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰਾਂ ਇਲਾਹੀ, ਭੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਪਾਈਂ ਭੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਪਾਈਂ ਵੇ ਖ਼ਲਕਾ, ਫਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਨਾਹੀਂ।</poem>|4em}} {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਆਪ ਨੇ ਤੋਬਾ ਕਰਕੇ ਜਾਬਰਾਂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੇਠ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਜੀ ਆਪਣੇ ਰਸਾਲਾ ਹੁਲੀਆ ਸ਼ਰੀਫ ਰਸੂਲ ਮਕਬੂਲ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{center|<poem>ਗੁਲਾਮ ਅਗੇ ਕਿਹਾ ਸੱਸੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ। ਮਆਜ਼ ਅੱਲਾ ਲਿਆ ਬਿਦਅਤ ਥੀਂ ਹਿੱਸਾ। ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਤੋਬਾ ਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਕੇ। ਖੁਦਾ ਦੇ ਰਹਿਮ ਪਰ ਉਮੇਦ ਧਰ ਕੇ। ਕਫਾਰਾ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਤਸਨੀਫ ਹੋਈ। ਕਮਾਲ ਇਖ਼ਲਾਸ ਥੀਂ ਤਸਨੀਫ ਹੋਈ।</poem>}}{{center|}} {{c|<big>'''ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਕੁਲਪਤ੍ਰੀ'''</big>}} {{gap}}ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਅਭਯਾਸੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਬੜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਇਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਬੜਾ ਧਿਆਨ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਸੁਧਾਰ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿਤਾ ਪਰ ਬੜਾ ਥੋੜਾ। ਕੁਝ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਅਨਪੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ, ਤਦ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਲ ਪਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਰਪਾਟੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਕਿ<noinclude>{{rh||}}</noinclude> 6ha7ko9rqu23elt6sejoffrt4vtat3t 250 4660 228597 19853 2026-07-24T10:54:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸਲਾਹ (ਸੁਧਾਈ ਦੇਣ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ੇ ਸਜਣ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ ਸਨ। ਹਕੀਮ ਆਗਾ ਅਲੀ ਖਾਂ (ਅਤੇ ਨਿਆਜ਼ ਮੰਦ ਕੁਸ਼ਤਾ ਭੀ) ਘਰੋਂ ਅਖਾੜੇ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਦੀ ਇਲਾਹ ਕਰ ਦੇਦੇ ਸਨ । ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਭੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਹਾਲੀ ਭੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਦੇਖ ਭਾਲ ਤੇ ਸੁਧਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ! {{c|<big>'''ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ'''</big>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਖੂਬੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਜੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਉਹ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ – ਦੂਜੇ ਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਭੀ ਪਿਛੇ ਸੁਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਖੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਭੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ । ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੇ ਜਦ ਭੀ ਕੋਈ ਕਿੱਸਾ ਯਾ ਕਿਤਾਬ ਕਿਸੇ ਭੀ ਵਿਸ਼ੇ ਉਤੇ ਲਿਖੀ,ਉਸਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਕੌਮੀਅਤ, ਟਿਕਾਣੇ ਦਾ ਪਤਾ ਤੇ ਤਸਨੀਫ ਦਾ ਸਾਲ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਿਆਂ ਨੇ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭੀ ਦੇ ਦਿਤੀ । ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਤਸਨੀਫ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{c|<big>'''ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ'''</big>}} {{gap}}ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਰੀਸਾ ਰੀਸੀ ਬਾਜ਼ੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਹ ਬੁਰੀ ਰਸਮ ਆ ਗਈ, ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਸ਼ਿਅਰ ਲਿਖ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਛਪਵਾ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਬਾਜ਼ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੁਰਮੁਖੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਛਪਵਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਪਰੰਤੁ ਇਹ ਉਲਾਂਭਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਜਮਾਂਦਰੁ ਕਵੀ ਭੀ ਹਨ । ਮਿਸਾਲ ਲਈ--ਰਮਜ਼ਾਨ ਬੀਬੀ ਮਖ਼ਫ਼ੀ ਬੀਬੀ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਨਾਭਾ, ਬੀਬੀ ਅਮਰ ਕੌਰ ਕਲਕੱਤਾ, ਬੀਬੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਤੇ ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਬਲ ਦੇ ਨਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ! {{c|<big>'''ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼'''</big>}} {{gap}}ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੁਹਣੇ ਸੁਹਣੇ ਗੁਣ ਪਾਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਉਕਾਈਆਂ ਭੀ ਖਾਧੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਹਾ ਕਿ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ: {{center|<poem>ਕਰਨਾ ਫੁਲਿਆ ਕੇਉੜਾ, ਵੇਲੀ ਸਦਾ ਗੁਲਾਬ ਫਲ ਲਸੂੜੇ ਥਾਂ ਚੌਵੰਦਾ, ਮਿਸਰੀਓ ਮਿੱਠਾ ਆਬ</poem>}}<noinclude></noinclude> 83ow140klv65iyiebk309bylg0tzn6v 250 4661 228598 19670 2026-07-24T10:54:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਸੱਯਦ ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਾਫੀਏ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗਲਤ ਲਫ਼ਜ਼ ਭੀ ਵਰਤੇ ਹਨ, ਜ਼ਿਹਾ ਕਿ ਨੈਨ, ਦਾਰੈਨ ਤੇ ਵੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਗਵੈਨ ਲੰਘੈਨ ਭੀ ਵਰਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬੰਦਾ, ਸੰਦਾ, ਮੰਡਾ, ਗੰਡਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ,ਮੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਤੋੜ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜ, ਪ੍ਰੀਤ, ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤਲਵਾਰੀ, ਘਮੁੰਨ ਦੇ ਥਾਂ ਘਸੁੰਨੀਏ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੋਚਣ ਦੇ ਥਾਂ ਬਲੋਚਣੀ,ਤਰਖਾਣੀ ਤੇ ਖੋਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤਰਖਾਸੀ ਤੇ ਖੋਜਾਸੀ ਪਦ ਵਰਤੇ ਹਨ (ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਾਲੇ ਹਿਸੇ ਵਿਚ ਵਖਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ) ਸਯਦ ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਫਾਰਸੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਰੀ ਲਗਦੀ ਹੈ । {{gap}}ਕਈ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਹਾ ਕਿ ਪੀਰ ਨੇਕ ਆਲਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਤਾਬ ਅਸਗਰ ਸੁਗਰਾ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ਰਾ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:- ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ ਪੁਰ ਨਕਸ਼ ਨਿਗਾਰ ਚਿਹਰਾ,ਸਰਸ ਰਖਦਾ ਸ਼ਾਨ ਅਰਧੰਗ ਕੋਲੋਂ। ਸ਼ੋਖ ਚੁਲਬੁਲੇ ਨੈਨ ਮਮੋਲਿਆਂ ਥੀਂ, ਲੰਮੀ ਧੌਣ ਅਜੀਬ ਕੁਲੰਗ ਕੋਲੋਂ। ਭਾਰੇ ਪੱਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਜੜ ਨਾਲੋਂ, ਪਤਲਾ ਲੱਕ ਧਮੂੜੀ ਦੇ ਡੰਗ ਕੋਲੋਂ। ਸੁਸਤ ਹਿਰਸ ਹਵਾ ਮਦਰਾਸ ਨਾਲੋਂ, ਚੁਸਤ ਜ਼ਿਹਨ ਜ਼ਕਾ ਦੇ ਰੰਗ ਕੋਲੋਂ। {{gap}}ਅਠ ਬਰਸ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਇਹ ਕੁਝ ਲਿਖਣਾ ਸਿਰਫ ਗਪ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਆਂ ਅੱਲਾਦਿੱਤਾ ਕਿੱਸਾ ਦਾਹੂਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਥਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਰ ਉਥੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੁਗ਼ਰਾਫੀਆਈ ਇਤਬਾਰ ਨਾਲ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਅਰਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਰਬੀ ਨਾਮ ਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਨਥੋ ਬਨਤੋ ਆਦਿਕ ਲਿਖ ਮਾਰੇ ਹਨ। <center>'''<big><big>ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ</big></big>'''</center> {{gap}}ਇਹ ਬਿਆਨ ਬੜਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਬਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਦੋਸ਼ ਦਸਣੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਣਾ ਛਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਖੇਪ ਮਾਤ੍ਰ ਇਹੋ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਲਾਮ, ਤਸੱਵਫ, ਮਾਰਫਤ, ਮਜ਼ਹਬ, ਇਸ਼ਕ, ਫਲਸਫਾ, ਅਦਬ, ਇਖਲਾਕ, ਕਿੱਸਾ ਗੋਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਚੂੰਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਮੁਨਾਸਬ ਕਦਰਦਾਨੀ ਨਹੀਂ <center>-੫੩-<center><noinclude></noinclude> 2a3brpjm9tia6qbdmn3zn1uhd01z5xa 250 4662 228599 19708 2026-07-24T10:54:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਰੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਮਾਤ ਬੋਲੀ ਭੀ ਅਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕੀ । ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਵਾਤ ਪੁਛਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਮ ਹੀਰੇ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲ ਸਕਦਾ। <center>'''<big>ਧੰਨਵਾਦ</big>'''</center> {{gap}}ਸੰਨ ੧੯੧੩ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹਾ ਹਾਲ "ਚਸ਼ਮਾਏ ਹਯਾਤ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਪਵਾਉਣ ਦੇ ਬਾਦ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਤੇ ਮੁਫ਼ੱਸਲ ਤਜ਼ਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ । ਸੋ ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਤਕਮੀਲ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਰੋਟੀ ਦੇ ਝਗੜੇ ਔਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇਹ ਸੇਵਾ ਭੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਬ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦੁੱਦੀਨ ਗੰਜ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਜਮ ਲਗ ਭਗ ਇਕ ਹਫ਼ਾਹ ਸਫੇ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਦਿਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨੀਸਵੀਂ ਸਦੀ ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ (ਕਰੀਬ ਸਵਾ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਲਾਤ) ਜੋ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਕਿਸਤ ਵਿਚ ਦਿਤਾ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਰਬ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਪਸੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਭੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਬਲਿਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ,ਨੇਕ ਨੀਯਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਸੱਚੀ ਗਲ ਚੁਭੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਲਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਸਹੀ ਸਹੀ ਹਾਲਾਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ,ਪਰ ਬੰਦਾ ਆਖ਼ਰ ਬੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਕਾਈ ਲੱਭੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਕਿ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ਓਹ ਸਲਾਹਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸੱਕਣ। {{gap}}ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਪਾਸੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਨੋਟ ਕਰਾਏ, ਬਾਵਾ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ । ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਸਰਦਾਰ ਐਸ.ਐਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ, ਬਾਬੂ ਹਮਦਮ ਸਾਹਬ, ਗਿਆਨੀ ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਕੂਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਤੇ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇਹ ਮੁਹਿਮ ਤੋੜ ਚੜ੍ਹ ਸਕੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਾਰੀ ਇਬਾਰਤ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਹਰਫਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਨਕਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ, ਆਪ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਵਾਧਾਂ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਸਾਰਾ ਸਰਮਾਯਾ ਛਪਾਈ ਤੇ ਕਾਗਤ ਆਦਿਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਾਸੋਂ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ । {{right|'''<big>ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ</big>'''}} <center>-੫੪-</center><noinclude></noinclude> p0sp2ms0sad0k9a4wfdrdgnioccdsj7 250 4663 228600 19736 2026-07-24T10:54:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><center>'''<big><big>ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦੁਦੀਨ ਸ਼ਕਰਗੰਜ</big></big>''' {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੫੮੦ ਹਿਜਰੀ (ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਨ ੧੧੮੯ ਈਸਵੀ) ਵਿੱਚ ਕਸਬਾ ਖੋਤਵਾਲ ਇਲਾਕਾ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ । {{gap}}ਆਪ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਰਤ ਜਮਾਲਦੀਨ, (ਕਈਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤੇ ਕੰਮਾਲੇ ਦੀਨ ਲਿਖਿਆ ਹੈ) ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਭਣੇਂਵੇਂ ਸਨ, ਜੋ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਾਬਉਦੀਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਵੱਸੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲਤਾਨ ਮੁੜ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਮਲਾਂ ਵਜੀਹੁੱਦੀਨ ਦੀ ਸਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜਨਮੇ। ਵਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਅਜ਼ੀਜ਼ਉਦੀਨ ਮਹਮੂਦ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਫਰੀਦੁੱਦੀਨ ਮਸਊਦ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਨਜੀਬੁਦੀਨ ਮੁਤਵਕਲ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਜਰਾ ਨਸਬ ਸਤਾਰਾਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਦਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ੩੦ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਲੀਫ਼ਾ ਸਾਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । {{gap}}ਏਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਪੀਹੜੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੁੱਰੁਖ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਾਬਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। 'ਫੱਰੁਖ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਤਨਤ ਕਾਬਲ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਨੂੰ ਭੰਨ ਤੋੜਕੇ ਮੁਲਕੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਜਦੋਂ ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਂ ਨੇ ਆਫਤ ਮਚਾਈ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਦੇ ਖਾਸ ਆਦਮੀਆਂ ਉਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਉਤੇ ਉਥੋਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਖੀ ਹੋ ਗਈ । ਏਸੇ ਹੀ ਰੌਲੇ ਗੌਲੇ ਅਤੇ ਅੰਧਾ ਧੁੰਦ ਦੇ ਸਿਲੇਸਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਖਵਾਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੁਐਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਦੇ ਪਿਤਾ ਮਜਬੂਰਨ ਇਸ ਬੇਬਸੀ ਅਤੇ ਬੇਕਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਚਲੇ ਆਏ। | {{gap}}ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਜਨਮ ੫੮੦ ਹਿ: ਜਾਂ ੫੮੪ ਹਿ: ਵਿਚ ਖੋਤਵਾਲ(ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਚਾਵਲੀ ਮੁਸ਼ਾਇਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਇਲਾਕਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪਲੇ। ਰਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਇਕ ਮਸੀਤ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗ ਪਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਆਪ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਕੰਠ ਕੀਤਾ ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸੀ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਜ਼ਰਤ ਮੌਲਾਨਾ ਮਿਨਹਾਜੁਦੀਨ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਹੋਏ। ਆਪ ਧਾਰਮਕ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗ ਪਏ । {{gap}}ਆਪ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਫ਼ਕੀਰਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਲ ਮਾਇਲ ਸਨ। ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਪਰ ਕੇਵਲ ਦੋ ਹੀ ਕੰਮ ਸਨ। ਇਕ ਧਾਰਮਕ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤਸਵਫ਼ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ। ੧੮ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਰਤ ਖ਼ਵਾਜਾ ਕੁਤਬੁ ਦੀਨ<noinclude></noinclude> nqivil1rrkdx3gxnbcrlay6yrjq7qyc 250 4664 228601 20859 2026-07-24T10:54:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨)|}}</noinclude>ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਮੌਲਾਨਾ ਮਨਹਾਜੁ ਦੀਨ ਪਾਸੋਂ ਪੁਸਤਕ ਨਾਫ਼ਾ ਤਿਰਮਜ਼ੀ ਪੜ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਮਸੀਤ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਂਪਣਾ ਸਬਕ ਦੁਹਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਖਵਾਜਾ ਆ ਗਏ । ਆਪ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਕੀ ਪੜ ਰਹੇ ਹੋ? ਆਪ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਹਜ਼ਰਤ ! ਨਾਫ਼ੇ (ਨਫੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈ) ਉਹ ਉਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ, ਰਬ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਨਫ਼ਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਵਰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ ਅਤੇ ਫੌਰਨ ਹੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਹੋ ਗਏ । ਜਦ ਹਜ਼ਰਤ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਤਾਂ ਆਪ ਭੀ ਲਿਖਣਾ ਪੜਨਾ ਛਡਕੇ ਉਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਏ। ਇਸ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ ਪਰ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਤਸੱਵਫ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਹਲ ਸੂਫ਼ੀ ਇਕ ਮਖੌਲੀਏ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ। ਜਦ ਸ਼ਰਈ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਵੇਹਲ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਆਉਣਾ। {{gap}}ਸਫ਼ਰ-ਹਜ਼ਰਤ ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਓਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਮੁਤਾਬਕ ਮਲਤਾਨ ਤੋਂ ਕੰਧਾਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਬਗਦਾਦ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੇਖ ਸ਼ਹਾਬਉਦੀਨ ਸੁਹਰਵਰਦੀ, ਸੈਫ਼ ਦੀਨ ਬਾਖਰਜ਼ੀ ਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ, ਫ਼ਰੀਦ ਦੀਨ ਅੱਤਾਰ ਨੇਸ਼ਾਪੁਰੀ ਆਦਿ ਬਜ਼ਰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਨਫ਼ਸ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹੇ।ਏਥੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਅਰਾਕ, ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਮਾਵਰਾਉਲ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਮਕੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਸ ਇਕ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਏ ਜੋ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਸੀ। {{gap}}ਮਨ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ। ਬੇ-ਪਰਵਾਹੀ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਆਪ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਰੋਜ਼ਾ ਰਖਦੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਕੇਵਲ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾ ਖੋਲ ਲੈਂਦੇ । ਆਪ ਨੇ ਲਕੜੀ ਦੀ ਇਕ ਰੋਟੀ ਬਣਾ ਰਖੀ ਸੀ । ਰੋਜ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਨਾਲ ਬੰਨ ਰਖਦੇ। ਜਦ ਰੋਜ਼ਾ ਖੋਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸ਼ੈ ਨਾ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਲਕੜੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਢਿਡ ਨਾਲੋਂ ਖੋਲ ਕੇ ਅਸਲੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਮੁੰਹ ਨਾਲ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੇ । ਓਹੀ ਰੋਟੀ ਆਪ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਗਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਪਾਸ ਹੁਣ ਤਕ ਸਾਂਭੀ ਪਈ ਹੈ । ਇਸ ਰੋਟੀ ਬਾਬਤ ਆਪ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ - {{center|<poem>ਫਰੀਦਾ ਰੋਟੀ ਮੇਰੀ ਕਾਠ ਕੀ ਲਾਵਣੁ ਮੇਰੀ ਭੁਖੁ ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਿਨਗੇ ਦੁਖ </poem>}}<noinclude></noinclude> fdhc8ozcikia59pe85ggk9jttn7dpvk 250 4665 228602 20167 2026-07-24T10:55:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩)}} {{gap}}ਗੰਜ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ:-ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਗੰਜ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਲਕਬ ਤਵਾਰੀਖ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੋ ਇਕ ਨੇਕ ਅਤੇ ਪਰਹੇਜ਼ਗਾਰ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਦਿਲਾਣ ਲਈ ਪੰਜੇ ਵਕਤ ਮੁਸੱਲੇ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਰਖ ਦਿਤਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਆਖਦੀ ਕਿ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਬ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕੁਝ ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਧਰੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਏ। ਉਥੇ ਹੀ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਨ ਲਗੇ। ਜਦੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗੂੰ ਕਪੜਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਬਲੇ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਢੇਰ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਆਪ ਨੇ ਮਿਤਾਂ ਸਣੇ ਖੂਬ ਖਾਧਾ। ਜਦ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਗਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦਾ ਅਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਰੱਬ ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰਖੇ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਆਪ ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਹਨ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਰਵਾਇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਹਜ਼ਰਤ ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਪਾਸ ਦਿੱਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਨਿਕਲਕੇ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਦਮਬੋਸੀ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਕਾਫੀ ਚਿਕੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪ ਇਸ ਦਾ ਇਉਂ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:- <poem>{{center|ਫਰੀਦਾ ਗਲੀਏ ਚਿਕੜ ਦੂਰਿ ਘਰੁ ਨਾਲਿ ਪਿਆਰੇ ਨੇਹੁ ਚਲਾ ਤ ਭਿਜੈ ਕੰਬਲੀ ਹਹਾਂ ਤ ਤੁਟੈ ਨੇਹੁ ਭਿਜਉ ਸਿਜਉ ਕੰਬਲੀ ਅਲਹ ਵਰਸਉ ਮੇਹੁ ਜਾਇ ਮਿਲਾ ਤਿਨਾ ਸਜਣਾ ਤੁਟਉ ਨਾਹੀ ਨੇਹੁ}}</poem> {{gap}}ਆਪ ਖੜਾਵਾਂ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਪੈਰ ਤਿਲਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਡਿਗ ਪਏ। ਮਿਟੀ ਦੀ ਇਕ ਛਿਟ ਉਡ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਡਿਗਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਕਰ ਹੋ ਗਈ । ਆਪ ਉਠ ਕੇ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ । ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਅੱਜ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਕ ਕੰਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਡਿੱਗੀ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਹੋ ਗਈ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਬ ਗੰਜ ਸ਼ਕਰ ਭਾਵ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਸ਼ਕਰ ਦਾ ਸਿਜਦਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਆਪ ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਤੀਜੀ ਰਵਾਇਤ:-ਆਪ ਨਫ਼ਸ ਦੇ ਕਾਬੂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੇ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਆਪ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾ ਕਿਸੇ ਫਲ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਖਾਣਾ ਲੈ ਆਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਉਸ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ ਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਉਹ ਖਾਣਾ ਆਪ ਨੂੰ ਪੱਚ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਲਟੀ ਆ ਗਈ ਆਪ<noinclude></noinclude> maplmsdz184t7j078ban50bg879u9v7 250 4666 228603 19638 2026-07-24T10:55:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਨੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਖਾਣਾ ਇਕ ਸ਼ਰਾਬ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਰੋਜ਼ਾ ਰਖੋ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਜੋ ਮਿਲੇ ਖਾ ਲਓ। ਆਪ ਨੇ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਪਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਜਦ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਥ ਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਭੁਖ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਕੰਕਰੀਆਂ ਚੁਕ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈਆਂ; ਪਰ ਇਉਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਮਿਸਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਕਾਰਿਸਤਾਨੀ ਸਮਝ ਕੇ ਥੁਕ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਕੰਕਰੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਫੇਰ ਪਾਈਆਂ ਪਰ ਉਹ ਭੀ ਮਿਸਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਆਪ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਖੁਦਾ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਨੂੰ ਜਦ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਾਇਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਕਿ ਆਪ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਾਂਸੀ ਚਲੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਦੀਨ ਦੀ ਇਸ਼ਾਇਤ ਕਰੋ। ਆਪ ਹਾਂਸੀ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ੬੩੩ ਜਾਂ ੬੩੪ ਹਿ:ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਨੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਆਪ ਦਿਲੀ ਆਏ ਅਤੇ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ਗਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ । ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਚੁਕੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਚਾਹਵਾਨ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਮਡ ਪਏ ਅਤੇ ਆਪ ਇਸ ਬੇਓੜਕ ਹਜੂਮ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹਾਂਸੀ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਹੁਣ ਉਥੇ ਭੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਚਾਹਵਾਨ ਆ ਗਏ ਇਸ ਲਈ ਮਜਬੂਰੀ ਉਹ ਥਾਂ ਛਡ ਕੇ ਅਜੋਧਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪਾਕਪਟਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਬੇਆਬਾਦ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਅਜੋਧਨ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਆਪ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ,ਨਾ ਉਥੇ ਕੋਈ ਬਜ਼ਾਰ ਸੀ,ਨਾ ਮਕਾਨ,ਨਾ ਰੋਣਕ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਆਬਾਦੀ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਕਰੀਰ ਦਾ ਇਕ ਜੰਗਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਏਥੋਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪ ਕਰੀਰ ਦੇ ਫੁਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦੇ। {{gap}}ਜਦ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇਸ ਬੇਆਬਾਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗੂੰਜੀ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੇਰੌਣਕਾ ਜੰਗਲ ਸ੍ਵਰਗ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। {{gap}}ਕਮਾਲਾਤ:-ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਕ ਵਡਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਨਗੀ ਲਈ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ:- {{gap}}ਤਜ਼ਕਰਾਤਲ ਆਸ਼ਕੀਨ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਸੌਦਾਗਰ ਉਠ ਉਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਲੱਦ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੌਦਾਗਰ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਊਠਾਂ ਉਤੇ ਕੀ<noinclude></noinclude> 7z9wr8m8v0izyx2sp3merff2q1ezc2d 250 4667 228604 19696 2026-07-24T10:55:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹੈ ? ਉਸ ਨੇ ਅਖਿਆਂ ਲੁਣ। ਆਪ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ, ਚੰਗਾ, ਲੂਣ ਹੀ ਹੋਸੀ। ਜਦ ਨਿਯਤ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਅਪੜਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸ਼ੱਕਰ ਲੂਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ੨ ਮੁਲਤਾਨ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਖਿਦਮਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰਾਂ ਵਾਕਿਆ ਦਸਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਚੰਗਾ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੱਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਹੀ ਸਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ । {gap}}ਦਿਲੀ ਤੋਂ ਇਕ ਸੋਹਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਚੇਲਾ ਹੋਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰੇਲ ਜਾਂ ਮੋਟਰ ਦੀਆਂ ਆਸਾਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ,ਪੈਦਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਲ ਗਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭੀ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਪਿਆ | ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਵੇਸਵਾ ਭੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਨਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਈ। ਕਈ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦਾਉ ਨਾ ਲਗਾ। ਕਰਨਾ ਰੱਬ ਦਾ ਇਕ ਦਿਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਿਆਂ। ਥਾਂ ਇਕਾਂਤ ਸੀ । ਕਰੀਬ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤ ਕਦਮ ਉਠਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਢਹੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ, ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖਿਚ ਕੇ ਮਰਦ ਦੇ ਮੁੰਹ ਤੇ ਚਪੇੜ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤੋਬਾ ਦੀ ਨੀਯਤ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭੈੜੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਆਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਸੇ ਵਾਕਿਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ "ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਮਕਰ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸਾਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰੱਬ ਨੇ ਬਚਾ ਲਿਆ। {{gap}}ਸ਼ਾਇਰੀ:-ਆਪ ਵਲੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਸੂਫੀ ਅਤੇ ਆਲਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਬਾਵਾ ਫ਼ਰੀਦ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੱਝਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ੇਖ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਰਵੀਂ ਪੁਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ,ਜੋ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪ ਕਾਰਨ ੬ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦ ਸਾਨੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਖਿਆਲ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਰਬੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਈਰਾਨ ਜਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਲਖਨਊ ਜਾਂ ਯੂ. ਪੀ. ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੂਰਬੀ ਜਾਂ ਉਰਦੂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਸ ਪੇਂਡੂ ਮੁਕਾਮ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਪਾਕ-ਪਟਨ) ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ। ਏਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਜੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਜਣਾਂ ਲਈ ਫਾਰਸੀ<noinclude></noinclude> 21ie1pp26p5abji9wt3h8stlrqn3w8p 250 4668 228605 19770 2026-07-24T10:55:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤਾਂ ਅਨਪੜ ਸਜਣਾਂ ਲਈ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਭਰ ਦਿਤੇ। ਡਾ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਐਮ. ਏ. ਪੀ. ਐਚ. ਡੀ. ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ' ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਤਸਲੀਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਇਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਪ੍ਰੋ:ਮਹਮੂਦ ਸ਼ੀਰਾਨੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਪੰਜਾਬ ਮੇਂ ਉਰਦੂ'' ਤੇ ਮਿਸਟਰ ਮਾਇਲਜ਼ ਅਰਵਿੰਗ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਸ਼ਰਾਇਨ ਆਫ਼ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਆਦਿ'' ਵਿਚ ਭੀ ਆਪ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤਸਨੀਫਾਤ:-੧. ਸ਼ਲੋਕ ਫਰੀਦ (ਪੰਜਾਬੀ) ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਮੁਨਸ਼ੀ ਜੈਸ਼ੀ ਰਾਮ ਸਾਹਿਬ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਸਣੇ ਵਿਆਖਿਆ, ਸਫੇ ੧੫੬। ੨. ਰਾਹਿਤ ਉਲ ਕਲੂਬ (ਬਚਨ ਬਾਵਾ ਫਰੀਦ) ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਰਤ ਨਜ਼ਾਮ ਦੀਨ ਦੇਹਲੀ। ੩. ਇਸਰਾਰ ਉਲ ਔਲੀਆ (ਬਚਨ ਬਾਵਾ ਫ਼ਰੀਦ) ਜਮਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਰਤ ਬਦਰ ਦੀਵਾਨ ਸੱਜਾਦਾ ਨਸ਼ੀਨ ਦਰਗਾਹ ਪਾਕ ਪਟਨ। ੪. ਫੁਆਇਦ ਉਲ ਸਾਲਕੀਨ (ਬਚਨ ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ) ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਬਾਵਾ ਫਰੀਦ ਜੀ। ੫. ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਸਟੀਕ ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਾਲੇ। ਚਲਾਣਾ:-ਆਪ ਬੜੇ ਬਾ-ਇਖਲਾਕ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਪਾਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ, ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤਕ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਰਹੇ। ਆਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਲੀ ਅੱਲਾ ਅਤੇ ਖੁਦਾ ਦੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਬਾਬਤ ਤਵਾਰੀਖ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਖੋ ਵਖ ਰਾਏ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲਹਕ ਦੇਹਲਵੀ ਮੁਸਨਫ਼ ਅਖਬਾਰ ਉਲ ਅਖਯਾਰ ਮੁਨਸ਼ੀ ਜੈਸ਼ੀ ਰਾਮ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਲਿਖਾਰੀ ਅਨੁਸ਼ਾਦਾਤ ਫ਼ਰੀਦੀ ਤੇ ਡਾ:ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਲਿਖਾਰੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਨੇ ੬੬੪ ਹਿ: ਦਸਿਆ ਹੈ, ਮਹੰਮਦ ਕਾਸਮ ਲਿਖਾਰੀ ਤਾਰੀਖ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਨੇ ੬੬੦ ਹਿ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸੀਰੁਲ ਅਕਤਾਬ ਨੇ ੬੯੦ ਹਿ: ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਖੋਜੀਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਸੰਨ ੬੭੦ ਹਿ: ਹੈ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੧੭੩ ਈ: ਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ੧੨੬੬ ਈ: ਦਰਜ ਹੈ ਜੋ ੬੬੫ ਹਿ: ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਕਸਬਾ ਪਾਕ ਪਟਨ ਜਿਲਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਰਤ ਅਸਥਾਨ ਖਾਸੋ ਆਮ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪ ਦੀ ਕਬਰ ਉਤੇ ਮੁਹਰਮ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਜ ਛੇ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਆਸਾਵੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜੁਮਾ ਖਿੜਕੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਬੂਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖਿੜਕੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਉਘੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੰਨਣ ਯੋਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਰਤ ਨਜ਼ਾਮ ਔਲੀਆ ਦੇਹ-ਲਵੀ ਨੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਚ ਰਸੂਲ ਮਕਬੁਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਐ ਨਜ਼ਾਮਦੀਨ!ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਅਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਇਸ ਬੂਹੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ<noinclude></noinclude> c1vqrz1tssx4m6rvpnoonmmkfvenn2d 250 4669 228606 19839 2026-07-24T10:55:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਲਾਦ ਛਡ ਗਏ ਜੋ ਸਭ ਪੀਰੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਅਪੜੀ। ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਮੁਰੀਦ ਅਤੇ ਖਲੀਫ਼ੇ ਆਪ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਰਹੇ*। ਹਜ਼ਰਤ ਨਜ਼ਾਮ ਦੀਨ ਔਲੀਆਂ ਆਪ ਦੇ ਜਵਾਈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਸਾਬਰੀ ਸਰਹੰਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਵਾਲੇ ਆਪ ਦੇ ਭਣੇਵੇਂ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਹਨ। {{block center|<poem>ਕਾਗਾ ਕਰੰਗ ਢੰਢੋਲਿਆ ਸਗਲਾ ਖਾਇਆ ਮਾਸੁ ਏ ਦੁਇ ਨੈਨਾ ਮਤਿ ਛੁਹਉ ਪਿਰ ਦੇਖਨ ਕੀ ਆਸ ਕਾਗਾ ਚੂੰਡਿ ਨ ਪਿੰਜਰਾ ਬਸੈ ਤ ਉਤਤਿ ਜਾਹਿ ਜਿਤ ਪਿਜਰੈ ਮੇਰਾ ਸਹੁ ਵਸੈ ਮਾਸੁ ਨ ਤਿਦੂ ਖਾਹਿ ਫਰੀਦਾ ਖਾਕੁ ਨ ਨਿੰਦੀਐ ਖਾਕੁ ਜੇਡੁ ਨ ਕੋਇ ਜੀਵਦਿਆ ਪੈਰਾ ਤਲੈ ਮੁਇਆ ਉਪਰਿ ਹੋਇ ਬੁਢਾ ਹੋਆ ਸੇਖ ਫਰੀਦੁ ਕੰਬਣਿ ਲਗੀ ਦੇਹ ਜੇ ਸਉ ਵਰ੍ਹਿਆ ਜੀਵਣਾ ਭੀ ਤਨੁ ਹੋਸੀ ਖੇਹ ਫਰੀਦਾ ਤਨੁ ਸੁਕਾ ਪਿੰਜਰੁ ਥੀਆ ਤਲੀਆਂ ਖੂੰਡਹਿ ਕਾਗ ਅਜੈ ਸੁ ਰਬ ਨ ਬਾਹੁੜਿਓ ਦੇਖੁ ਬੰਦੇ ਕੇ ਭਾਗ ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਜਾਣਾਂ ਤਿਲ ਥੋੜੜੇ ਸੰਮਲਿ ਬੁਕੁ ਭਰੀ ਜੋ ਜਾਣਾ ਸਹੁ ਨੰਢੜਾ ਤਾਂ ਥੋੜਾ ਮਾਣੁ ਕਰੀਂ ਦੇਖੁ ਫਰੀਦਾ ਜਿ ਥੀਆ ਦਾੜੀ ਹੋਈ ਭੂਰ ਅਗਹੁ ਨੇੜਾ ਆਇਆ ਪਿਛਾ ਰਹਿਆ ਦੂਰ ਦੇਖੁ ਫਰੀਦਾ ਜਿ ਥੀਆ ਸਕਰ ਹੋਈ ਵਿਸੁ ਸਾਂਈ ਬਾਝਹੁ ਆਪਣੇ ਵੇਦਣ ਕਹੀਐ ਕਿਸੁ ਫਰੀਦਾ ਰਾਤੀ ਵਡੀਆਂ ਧੁਖਿ ਧੁਖਿ ਉਠਨਿ ਪਾਸ ਧਿਗੁ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਿਆ ਜਿਨਾ ਵਡਾਣੀ ਆਸ ਫਰੀਦਾ ਸਕਰ ਖੰਡੁ ਨਿਵਾਤ ਗੁੜ ਮਾਖਿਉ ਮਾਂਝਾ ਦੁਧੁ ਸਭੇ ਵਸਤੁ ਮਿਠੀਆਂ ਰਬ ਨਾ ਪੁਜਨਿ ਤੁਧੁ ਰੁਖੀ ਸੁਖੀ ਖਾਇਕੈ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਉ ਫਰੀਦਾ ਦੇਖਿ ਪਰਾਈ ਚੋਪੜੀ ਨਾ ਤਰਸਾਏ ਜੀਉ</poem>}} {{gap}}ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਵੀ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਹੈ। {{rule}} {{gap}}*ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਫਰੀਦਕੋਟ (ਮੌਜੂਦਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਮੋਕਲ ਨਗਰ ਰਾਜਾ ਮੋਕਲ ਦੇਵ ਦਾ ਵਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪਰ ਹੀ ਫਰੀਦਕੋਟ ਨਾਮ ਰਖ ਦਿਤਾ ਤੇ ਹੁਣ ਤਕ ਇਸੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵਸਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> msb4ijlz09hcuhvg7i5fftswwdl8tl1 250 4670 228607 19611 2026-07-24T10:55:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|<big><big><big>ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ</big></big></big>}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਬੇਦੀ ਖਤਰੀ। ਵਸਨੀਕ ਤਲਵੰਡੀ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ੧੫੨੬ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੪੬੯ ਈ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਜੋ ਜ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਦਾ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾਨਕ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਨਨਕਾਣੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉੱਘਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਆਪ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਤਮ ਰਸੀਏ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ, ਤਬੀਅਤ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਵਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੋਰ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂ ਸ਼ੋਖੀ, ਸ਼ਰਾਰਤ, ਖੇਲ ਕੁਦ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਲੋਂ ਉੱਕਾ ਹ7 ਉਪਰਾਮ ਸਨ। {{gap}}ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਪੜਾਣ ਲਈ ਇਕ ਪਾਂਧੇ ਪਾਸ ਬਿਠਾਇਆ। ਪਾਂਧੇ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਲਿਖ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਤੇ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਅਰਸ਼ਾਦ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਹਿਸਾਬ ਸਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਹਿਸਾਬ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਚਾ ਹਿਸਾਬ ਪੜਨ ਪੜ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਪਾਂਧੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਚਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਤ ਪਾਸ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਏ। ਸੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਚਤਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਵਾਨ ਪੰਡਤ ਪਾਸ ਪੁੱਜੇ। ਉਸ ਪੰਡਤ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਲਿਖ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਤੇ। ਆਪ ਨੇ ਪੰਡਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਿਖਾਵੇ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆਤਮਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਤਸੱਵਫ਼ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਨ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕਰੋ। ਪੰਡਤ ਜੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸਚਰਜ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਖਿਆਲ ਤੇ ਕਿ ਆਪ ਹੋਰ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵਰਗਲਾਣ, ਪੜ੍ਹਾਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਸੋ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਪ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਜੁ ਆਪ ਉਰਦੂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣ। ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭੀ ਗਯਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਚੁਪ ਕਰਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਏਸੇ ਸਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੰਝੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਮਣ ਸਦਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭੀ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਪਾਹ ਦਾ ਧਾਗਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪ ਦੇ ਮਾ-ਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਖਣ ਉਤੇ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਕ ਹਕੀਮ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> m3ep3n3h5czkgb8yq0ntsrc84hx2m0y 250 4671 228608 19630 2026-07-24T10:55:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯)|}}</noinclude> ਬੁਲਾਇਆ। ਹਕੀਮ ਨੇ ਨਬਜ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਆਪ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਹਸ ਕੇ ਫਰਮਾਇਆ:- <poem>{{gap}}ਵੈਦੁ ਬੁਲਾਇਆ ਵੈਦਗੀ ਪਕੜ ਢੰਡੋਲੇ ਬਾਂਹ {{gap}}ਭੋਲਾ ਵੈਦੁ ਨ ਜਾਣਹੀ ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਮਾਹਿ</poem> {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਆਪ ਵਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਲੀ ਅਤੇ ਖੁਦਾ ਪ੍ਰਸਤ ਸਮਝਣ ਲਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਗਈ। {{gap}}ਲਗ ਭਗ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ, ਜਦ ੧੫੪੧ ਬਿ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਦੇ ਉਰਸ ਲਈ ਪਾਕਪਟਨ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ ਆਪ ਦੇ ਉਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ੇਖ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸੱਜਾਦਾ ਨਸ਼ੀਨ ਦਰਗਾਹ ਫ਼ਰੀਦ ਨਾਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਉਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। {{gap}}ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਆਪ ਉਰਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਇਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਕਿ ਆਪ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਕਿਧਰੇ ਫਕੀਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ, ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰੁਪੈ ਦੇ ਕੇ ਸੌਦਾ ਖਰੀਦਨ ਤੇ ਤਜਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਘਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਖਬਰਦਾਰੀ ਲਈ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਨੂੰ ਭੀ ਘਲ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਜਦ ਚੂਹੜਕਾਣਾ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਭੁਖੇ ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮੰਡਲੀ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਵੇਖੀ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਪਈਆਂ ਨਾਲ ਆਟਾ ਦਾਲ ਆਦਿ ਖਰੀਦ ਲਿਆਓ ਤਾਂ ਜੁ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਜਦ ਇਹ ਰੁਪਏ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਸਚਾ ਸੌਦਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਸੌਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਵਾਪਸ ਆਏ ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਤਾਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁਸੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਪਾਸ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ (ਕਪੂਰਥਲਾ) ਵਿੱਚ ਘਲ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਏਥੇ ਆਪ ਦੇ ਭਣਵਈਆ ਜੈ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਬੜੀ ਆਉ ਭਗਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਕਿ ਆਪ ਕਿਧਰੇ ਫਕੀਰੀ ਵੇਸ ਹੀ ਧਾਰਨ ਨ ਕਰ ਲੈਣ, ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਕਹਿਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਦਿਤਾ। ਹੁਣ ਆਪ ਨੂੰ ਖਲਕ ਖੁਦਾ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਹਬ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਰਸਦਾਂ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਗੱਫੇ ਸੰਤ, ਸਾਧਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੋਲਦੇ ਤੋਲਦੇ ਜਦ ਆਪ ਦੀ ਧਾਰਨ ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅਪੜਦੀ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤੇਰਾ ਤੇਰਾ ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਂਦੇ। ਇਉਂ ਲੁਟ ਪੈਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਪਾਸ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦ ਹਿਸਾਬ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਫ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।<noinclude></noinclude> ew77ooo69shotec28p5kmc7hq1gn5pq 250 4672 228609 19908 2026-07-24T10:55:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੦)|}}</noinclude>{{gap}} ੧੫੪੫ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੪੮੭ ਈ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੇ ਭਣਵਈਏ ਨੇ ਜ਼ਿਲਾਂ ਗੁਰਦਾਸ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਚੰਦ ਚੋਣਾ ਖਤਰੀ ਦੀ ਲੜਕੀ ਬੀਬੀ ਸੁਲਖਣੀ ਨਾਲ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ੧੫੫੧ ਬਿ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਅਤੇ ੧੫੫੨ ਵਿੱਚ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਚੰਦ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਬੇਦੀ ਅਖਵਾਏ। {{gap}}੧੫੫੪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਮੋਦੀਖਾਨਾ ਛਡ ਕੇ ਪੂਰਨ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਸ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇਕ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਗੇ। {{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਵਾਕਿਆਤ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਾਖੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਇਉਂ ਹੈ-- {{gap}}ਜਦ ਆਪ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਦਿੱਲੀ ਅਪੜੋ, ਤਾਂ ਸਕੰਦਰ ਲੋਧੀ, ਜੋ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਚਕੀ ਪੀਸਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿਤੀ। ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਭੀ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਮਣ ਗੱਲਾ ਪੀਸਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਿਆ ਰਹਿਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਂ ਜਾਓ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਆਪ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਪਾਸੋਂ ਰਬਾਬ ਵਜਵਾ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ:- <poem>{{gap}}ਕੋਲੂ ਚਰਖਾ ਚਕੀ ਚਕ। ਥਲ ਵਰੋਲੇ ਬਹਤੁ ਅਨੰਤੁ {{gap}}ਲਾਟੁ ਮਧਾਣੀਆ ਅਨਗਾਹ। ਪੰਖੀ ਭਉਦੀਆ ਲੈਨਿ ਨ ਸਾਹ {{gap}}ਸੂਐ ਚਾੜਿ ਭਵਾਈਅਹਿ ਜੰਤ। ਨਾਨਕ ਭਉਦਿਆ ਗਣਤ ਨ ਅੰਤ</poem> {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਜੇਹਲ ਦਾ ਦਾਰੋਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਕਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਚਕੀਆਂ ਆਪੇ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਅਦਿਭੁਤ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਛਡ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਨੇ ਰਬੀ ਪਰਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਆਪ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਲੰਕਾ, ਸੀਸਤਾਨ, ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਵਿਚ ਗਏ। {{gap}}ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਇਕ ਵਾਰੀ ਬਾਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਉ ਭਗਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਸਮਰਕੰਦੀ ਭੰਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਬਾਲੇ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਤ ਮੁਣੀਆਂ ਭੰਗ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਤ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਅੰਤ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਚੇ ਅਸੂਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ੬੯ ਸਾਲ ੧੦ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੫੯੬ ਬਿ: ਵਿੱਚ<noinclude></noinclude> lcjw8lzpj3cpyqxqitx2f66n8kx1jds 250 4673 228610 19684 2026-07-24T10:56:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੧)|}}</noinclude>ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਗਏ। ਆਪ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿਛੋਂ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੋ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਉਘਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਖਾਸ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਲਗ ਭਗ ਅੱਧੀ ਦੁਨਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਦਾ ਹਰ ਕੌਮ, ਹਰ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰਸਮ ਰਵਾਜ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਦਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾ ਭੁਲੇ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸ ਕ੍ਰਿਤ, ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਜੋ ਕੁਝ ਫਰਮਾਇਆ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰਲੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਖਿੱਤਾ, ਹਰ ਤਬਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਮਸਰੂਰ ਕੀਤਾ:- {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ- {{gap}}ਵੇਖੋ ਵੰਨਗੀ:- <poem>{{gap}}{{gap}}ਨਾਨਕ ਬਗੋਯਦ ਜਨ ਤੁਰਾ ਤੇਰੇ ਚਾਕਰਾਂ ਪਾਖਾਕ {{gap}}{{gap}}ਮੋਰੀ ਰੁਣ ਝੁਣ ਲਾਇਆ ਭੈਣੇ ਸਾਵਣ ਆਇਆ {{gap}}{{gap}}ਤੇਰੇ ਮੰਧ ਕਟਾਰ ਜੇਵਡਾ ਤਿਨਿ ਲੋਭੀ ਲੋਭ ਲੋਭਾਇਆ {{gap}}{{gap}}ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਵਿਟਹੁ ਖੰਨੀਐ ਵੰਬਾ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਵਿਟਹੁ ਕੁਰਬਾਣੋ {{gap}}{{gap}}ਜਾ ਤੂ ਤਾ ਮੈ ਮਾਣੁ ਕੀਆ ਹੈ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਕੇਹਾ ਮੇਰਾ ਮਾਣੋ</poem> ਜਪੁਜੀ ਵਿਚੋਂ <poem>{{gap}}{{gap}}ਭਰੀਐ ਹਥੁ ਪੈਰੁ ਤਨੁ ਦੇਹ, ਪਾਣੀ ਧੋਤੈ ਉਤਰਸੁ ਖੇਹ। {{gap}}{{gap}}ਮੂਤ ਪਲੀਤੀ ਕਪੜੁ ਹੋਇ, ਦੇ ਸਾਬੂਣੁ ਲਈਐ ਓਹੁ ਧੋਇ। {{gap}}{{gap}} ਭਰੀਐ ਮਤਿ ਪਾਪਾ ਕੈ ਸੰਗਿ, ਓਹੁ ਧੋਪੈ ਨਾਵੈ ਕੈ ਰੰਗਿ। {{gap}}{{gap}} ਪੁੰਨੀ ਪਾਪੀ ਆਖਣੁ ਨਾਹਿ, ਕਰਿ ਕਰਿ ਕਰਣਾ ਲਿਖਿ ਲੈ ਜਾਹੁ। {{gap}}{{gap}}ਆਪੇ ਬੀਜਿ ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਹੁ, ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੀ ਆਵਹੁ ਜਾਹੁ। </poem> {{gap}}ਐਮਨਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਪਾਸ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਹਾਕਮ ਪਠਾਣ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਸਭ ਫਕੀਰ ਸਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਫੜੇ ਗਏ। ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਨੇ ਜਦ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਇਉਂ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ- <poem>{{gap}}ਜੈਸੀ ਮੈ ਆਵੈ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਤੈਸੜਾ ਕਰੀ ਗਿਆਨ ਵੇ ਲਾਲੋ {{gap}}ਪਾਪ ਕੀ ਜੰਞ ਲੈ ਕਾਬਲਹੁ ਧਾਇਆ ਜੋਰੀ ਮੰਗੈ ਦਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ {{gap}}ਸਰਮੁ ਧਰਮੁ ਦੁਇ ਛਪਿ ਖਲੋਏ ਕੂੜੁ ਫਿਰੈ ਪਰਧਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ {{gap}}ਕਾਜੀਆ ਬਾਮਣਾ ਕੀ ਗਲ ਥਕੀ ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ {{gap}}ਮੁਸਲਮਾਨੀਆ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ ਕਸਟ ਮਹਿ ਕਰੋ ਖੁਦਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋਂ {{gap}}ਜਾਤਿ ਸਨਾਤੀ ਹੋਰਿ ਹਿਦਵਾਣੀਆ ਇਹ ਭੀ ਲੇਖੈ ਲਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ {{gap}}ਖੂਨ ਕੇ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਵੀਅਹਿ ਨਾਨਕ ਰਤੁ ਕਾ ਕੁੰਗੂ ਪਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ {{gap}}ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਸਿਫਤਿ ਸਰੀਅਤਿ ਪੜਿ ਪੜਿ ਕਰਹਿ ਬੀਚਾਰੁ </poem><noinclude></noinclude> 9x8cymvbeq40u046a6b2wr3t7m9znh2 250 4674 228611 59961 2026-07-24T10:56:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੨|}}</noinclude> {{block center|<poem>ਬੰਦੇ ਸੇ ਜਿ ਪਵਹਿ ਵਿਚਿ ਬੰਦੀ ਵੇਖਣ ਕਉ ਦੀਦਾਰੁ ਹਿੰਦੂ ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਨਿ ਦਰਸਨ ਰੂਪਿ ਅਪਾਰੁ ਤੀਰਥ ਨਾਵਹਿ ਅਰਚਾ ਪੂਜਾ ਅਗਰ ਵਾਸੁ ਬਹਕਾਰੁ ਜੋਗੀ ਸੁੰਨਿ ਧਿਆਵਨ੍ਹਿ ਜੇਤੇ ਅਲਖ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾਰੁ ਸੂਖਮ ਮੂਰਤਿ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨ ਕਾਇਆ ਕਾ ਆਕਾਰੁ ਸਤੀਆ ਮਨਿ ਸੰਤੋਖੁ ਉਪਜੈ ਦੇਣੈ ਕੈ ਵੀਚਾਰਿ ਦੇ ਦੇ ਮੰਗਹਿ ਸਹਸਾ ਗੂਣਾ ਸੋਭ ਕਰੇ ਸੰਸਾਰੁ ਚੋਰਾ ਜਾਰਾ ਤੈ ਕੂੜਿਆਰਾ ਖਾਰਾਬਾ ਵੇਕਾਰ ਇਕਿ ਹੋਦਾ ਖਾਇ ਚਲੇ ਐਥਾਉ ਤਿਨਾ ਭਿ ਕਾਈ ਕਾਰ ਜਲਿ ਥਲਿ ਜੀਆ ਪੁਰੀਆ ਲੋਆ ਆਕਾਰਾ ਆਕਾਰ ਓਇ ਜਿ ਆਖਹਿ ਸੁ ਤੂੰਹੈ ਜਾਣਹਿ ਤਿਨਾ ਭਿ ਤੇਰੀ ਸਾਰ ਨਾਨਕ ਭਗਤਾ ਭੁਖ ਸਾਲਾਹਣੁ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਆਧਾਰੁ ਸਦਾ ਅਨੰਦ ਰਹਹਿ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਗੁਣਵੰਤਿਆ ਪਾਛਾਰੁ</poem>}} {{custom rule|fy2|100}} <section begin="ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ" /><section end="ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ" /> <section begin="ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ" />{{center|<big><big><big>ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ</big></big></big>}} {{center|<big><big>ਆਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਲਹਿਣਾ ਸੀ</big></big>}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਫੇਰੂ ਮਲ ਖਤਰੀ। ਵਸਨੀਕ ਮਤੇ ਕੀ ਸਰਾਇ ਤਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੫੬੧ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੫੦੪ ਈ: ਵਿੱਚ ਸਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ। ੧੬ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬੀਬੀ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਸਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁਤ੍ਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। {{gap}}ਆਪ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਸਤਿ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿਤਰ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾੜੂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਢਠੀ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਭੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛਡ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਏ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਚਿਕੜ ਭਰਿਆ ਘੀ ਚਕ ਕੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਨੇ ਤਰਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਏਨੀ ਸੇਵਾ ਨ ਲਿਆ ਕਰੋ, ਚਿਕੜ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਵੀ ਭਰ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਫਰਮਾਇਆ-ਭੋਲੀਏ ਇਹ ਚਿਕੜ ਨਹੀਂ, ਕੇਸਰ ਹੈ। <section end="ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ" /><noinclude></noinclude> ik5q7dpouz2h645728v79rhb70dgkcj 250 4675 228612 21281 2026-07-24T10:56:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੩|}}</noinclude> {{gap}} ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਫਰਮਾਂਬਰਦਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਹਿਣੇ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਣ ਸਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੂੰ ਗਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ੧੫੯੬ ਬਿ: ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਣ ਪਿਛੋਂ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਅਖਵਾਏ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਕੀ ਬੋਲੀ ਕਰਾਰ ਦੇਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ੧੬੦੧ ਬਿ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਅੱਖੀਂਂ ਵੇਖ ਹਾਲ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਇਕੱਤ੍ਰ ਕੀਤੇ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਾਇਕ ਤੇ ਫਰਾਂਮਬਰਦਾਰ ਸਿਖ ਅਮਰ ਦਾਸ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਤੇ ਆਪ ੧੬੦੬ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੫੫੨ ਈ: ਵਿਚ ੪੭ ਸਾਲ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ ਜਿਥੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਸਾਵਨ ਅਤੇ ਅਸੂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮੇਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵੇਖੋ ਵੰਨਗੀ:- {{block center|<poem>ਨਾਨਕ ਚਿੰਤਾ ਮਤਿ ਕਰਹੁ ਚਿੰਤਾ ਤ ਸਹੀ ਹੋਇ ਜਲ ਮਹਿ ਜੰਤ ਉਪਾਇਅਨੁ ਤਿਨਾ ਭੀ ਰੋਜੀ ਦੇਇ ਓਥੈ ਹਟੁ ਨ ਚਲਈ ਨਾ ਕੋ ਕਿਰਸ ਕਰੇਇ ਸਉਦਾ ਮੂਲਿ ਨ ਹੋਵਈ ਨਾ ਕੋ ਲਏ ਨ ਦੇਇ ਜੀਆ ਕਾ ਆਹਾਰੁ ਜੀਅ ਖਾਣਾ ਏਹੁ ਕਰੇਇ ਵਿਚਿ ਉਪਾਏ ਸਾਇਰਾ ਤਿਨਾ ਭਿ ਸਾਰ ਕਰੇਇ ਨਾਨਕ ਚਿੰਤਾ ਮਤ ਕਰਹੁ ਚਿੰਤਾ ਤਿਸਹੀ ਹੇਇ ॥ </poem>}} {{gap}}ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਪ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਬਹੁਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। <section begin="ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ" /><section end="ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ" /> <section begin="ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ" />{{center|<big><big><big>ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ </big></big></big> }} {{gap}}ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਤੇਜ ਭਾਨ ਭੱਲਾ ਖਤ੍ਰੀ। ਵਸਨੀਕ ਬਾਸਰਕੀ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਆਪ ਭੀ ਸਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ੯ ਵਿਸਾਖ ੧੫੩੬ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੪੭੯ ਈ: ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। {{gap}}ਆਪ ਮੁਢ ਤੋਂ ਹੀ ਖੁਦਾ ਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੋਸਤ ਸਨ। ਤੀਰਥ ਯਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਆਪ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰ ਕੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗਏ। {{gap}}੨੦ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬੀਬੀ ਰਾਮ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਈ <section end="ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ" /><noinclude></noinclude> jdxf9gyfxlgte9vej595teb1yskhkjr 250 4676 228613 59981 2026-07-24T10:56:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪)|}}</noinclude>ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਸਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁਤ੍ਰੀ ਹੋਏ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਪਾਸੋਂ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਏ। ਆਪ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਨੂੰ ਇਕ ਗੁਰਸਿਖ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਏ। ਆਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਪੁਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਫੜ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵੱਲ ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਘੋੜਾ ਬੰਨਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅੰਦਰ ਗਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹਦ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਆਪ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਖ ਆਪ ਤਖਤ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਆਪ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇਤ੍ਰੈ ਪਹਿਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਪ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਆਪ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿਛੋਂ ੧੬੦੬ ਬਿ: ਵਿਚ ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਅਖਵਾਏ। {{gap}}੧੬੧੫ ਬਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਚ ੮੪ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਬਾਉਲੀ ਨਿਕਲਵਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੜ ਟੁਟਣ ਉਪਰ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਚਤੌੜ ਦਾ ਕਿਲਾ ਟੁਟਣ ਦਾ ਵਰ ਬਖਸ਼ਿਆ ਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਜੈਮਲ ਫਤੇ ਉਤੇ ਫਤਿਹ ਹੋਈ। {{gap}} ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਗੁਰੁ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਗੱਦੀ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ੯੫ ਸਾਲ ਤ੍ਰੈ ਮਹੀਨੇ ੧੩ ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ । ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹੈ:- {{gap}}ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{center|<poem>ਅਨਦੁ ਸੁਣਹੁ ਵਡਭਾਗੀਹੋ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਇਆ ਉਤਰੇ ਸਗਲ ਵਿਸੂਰੇ ਦੂਖ ਰੋਗ ਸੰਤਾਪ ਉਤਰੇ ਸੁਣੀ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਸੰਤ ਸਾਜਨ ਭਏ ਸਰਸੇ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਸੁਣਤੇ ਪੁਨੀਤ ਕਹਤੇ ਪਵਿਤੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ ਬਿਨਵੰਤਿ ਨਾਨਕੁ ਗੁਰ ਚਰਣ ਲਾਗੇ ਵਾਜੇ ਅਨਹਦ ਤੂਰੇ </poem>}} <section begin="ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ" /><section end="ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ" /> <section begin="ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ" />{{center|{{xx-larger|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ}}}} {{gap}} ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸੋਢੀ ਹਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ। ਵਸਨੀਕ ਚੂਨੇ ਮੰਡੀ ਲਾਹੌਰ। ਆਪ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ੧੫੯੧ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੫੩੩ ਈ: ਵਿੱਚ ਪੂਗਟ ਹੋਏ। {{gap}}ਅਜੇ ਬਚੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ੧੬੦੯ ਵਿੱਚ ਜਦ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰ ਗਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ <section end="ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ" /><noinclude></noinclude> m1fpsvna20owx3txalikef8lflyfrak 250 4677 228614 59989 2026-07-24T10:56:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੫|}}</noinclude>ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਣ ਲਗੀਆਂ। ਆਪ ਭੀ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੁਜੇ ਅਤੇ ਬਾਉਲੀ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਪਏ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀ ਸਪੁਤ੍ਰੀ ਲਈ ਵਰ ਦੀ ਢੂੰਡ ਕਾਰਨ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘਲ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਆਪ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚਦੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਬਾਹਮਣ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕੇਡੇ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਕਿ ਏਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਏਡੇ ਹੀ ਕਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। {{gap}}ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਵਰ ਘਰ ਹੀ ਘਲ ਦਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗ ਵਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲਭ ਸਕਦਾ। ਸੋ ਆਪ ਨੇ ਕਾਕਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}} ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਚਬੂਤਰੇ ਬਨਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਣਾਏ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਢਵਾ ਦਿਤੇ। ਅੰਤ ਸਭ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਿਟਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਾਇਆ। {{gap}}ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਚੌਕੀ ਦਾ ਪਾਵਾ ਟੁਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਦਿਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜਦ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਪੈਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਬੀਬੀ! ਕੁਝ ਮੰਗ ਲੈ। ਬੀਬੀ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ! ਜੇ ਆਪ ਤੁਲੇ ਹੋ ਤਾਂ ਵਰ ਦਿਓ ਕਿ ਗੁਰਿਆਈ ਘਰ ਦੀ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ। {{gap}ਗੁਰੁ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ੧੬੩੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਪਿਛੋਂ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਅਖਵਾਏ। {{gap}}੧੬੩੪ ਬਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਸਰੋਵਰ ਨਿਕਲਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਲਤਾਨ ਵਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਮੁਢ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਆਪ ਦੇ ਪਵਿਤਰ ਨਾਂ ਉਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਪੁਰਾ ਰਖਿਆਂ ਪਰ ਪਿਛੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}} ਆਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁਤ੍ਰ ਹੋਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਏ। {{gap}}ਆਪ ੪੯ ਸਾਲ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ੧੪ ਦਿਨ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਚ ੧੬੩੮ ਬਿ: ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ:- {{center|<poem>ਹਰਿ ਵੇਖੈ ਸੁਣੈ ਨਿਤ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੁੜੀਏ ਸੋ ਭਰੈ ਜਿਨਿ ਪਾਪ ਕਮਾਤੇ ਰਾਮ </poem><poem></poem>}}<noinclude></noinclude> ozf9l48djdwrsi6x0p4pwn8iisn2hh1 250 4678 228615 59990 2026-07-24T10:56:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੬|}}</noinclude>{{block center|<poem>ਜਿਸੁ ਅੰਤਰੁ ਹਿਰਦਾ ਸੁਧ ਹੈ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੁੜੀਏ ਤਿਨਿ ਜਨਿ ਸਭਿ ਡਰ ਸਟਿ ਘਤੇ ਰਾਮ ਹਰਿ ਨਿਰਭਉ ਨਾਮਿ ਪਤੀਜਿਆ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੁੜੀਏ ਸਭਿ ਝਖ ਮਾਰਨੁ ਦੁਸਟ ਕਪਤੇ ਰਾਮ ਗੁਰ ਪੂਰਾ ਨਾਨਕਿ ਸੇਵਿਆ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੁੜੀਏ ਜਿਨਿ ਪੈਰੀ ਆਣਿ ਸਭਿ ਘਤੇ ਰਾਮ</poem><poem></poem>}} <section begin="ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ" /><section end="ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ" /> <section begin="ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ" />{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ}}}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ੧੬੨੦ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਿਕ ੧੫੭੩ ਈ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ੩ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਆਪ ਖੇਡਦੇ ਖੇਡਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਬੜੇ ਪਰਤਾਪੀ ਹੋਣਗੇ। {{gap}}ਲਗ ਪਗ ੧੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ੧੬੩੨ ਬਿ: ਵਿਚ ਸੋਢੀ ਚੰਦਨ ਦਾਸ ਖੱਤੀ ਦੀ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿਛੋਂ ੧੬੪੬ ਬਿ: ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਵਸਨੀਕ ਮੈਹਰ ਪਰਗਨਾਂ ਫਿਲੌਰ ਦੀ ਸਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। {{gap}}੧੬੩੮ ਬਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹੋਏ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਇਕ ਅਰੋੜਾ ਸਿਖ ਸੰਤੋਖਾ ਨਾਮੀ ਆਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਮਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬੇਓਲਾਦ ਹਾਂ, ਸੋ ਇਸ ਧਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਫਲ ਥਾਂ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ੧੬੪੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਇਕ ਸਰੋਵਰ ਨਿਕਲਵਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਤੋਖ ਸਰ ਰਖਿਆ । {{gap}} ਆਪ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤ੍ਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਤੋਂ ਸੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁਤੁ ਬਾਬਾ ਮੋਹਣ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਸੰਚੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਜਿਥੇ ਅਜ ਕੱਲ ਰਾਮਸਰ ਹੈ, ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲਿਖਾਈ,ਜੋ ਨਾਲ ਦੇ ਇਕ ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਵਖਰੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੀਂ ਲਿਖੀ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਲਸਲੇ ਵਾਰ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹਰ ਇਕ ਰਾਗ ਅਤੇ ਰਾਗਣੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ <section end="ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ" /><noinclude></noinclude> q657z3i5avtdi9t59inkk4hkf3d0y50 250 4679 228616 19842 2026-07-24T10:56:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੭|}}</noinclude> ਪਿਛੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਨਿਰਨਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ ਆਦਿ ਲਿਖ ਦਿਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੁ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਬਾਣੀ ਕਿਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕਬੀਰ, ਫਰੀਦ, ਧੰਨਾ, ਰਵਦਾਸ, ਪੀਪਾ, ਸੈਣ, ਸਧਨਾ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ, ਬੇਨੀ, ਸੂਰਦਾਸ, ਰਾਮਾਨੰਦ, ਮੀਰਾਂਬਾਈ ਆਦਿ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਲਿਖਵਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। {{gap}}ਮਥਰਾ, ਕਲਸ, ਕੀਰਤ ਆਦਿ ਸਤਾਰਾਂ ਭੱਟਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਉਪਮਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਉਹ ਭੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। {{gap}}ਸੱਤੇ ਅਤੇ ਬਲਵੰਡ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜੋ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗਣੀ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬੀੜ ਭਾ: ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ ਵਿਚ ਹੈ | ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। {{gap}}੧੬੪੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ,ਜਿਸਦੀ ਨੀਂਹ ਦਾ ਪਥਰ ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਥੀਂ ਰਖਿਆ। {{gap}} ਨੀਂਹ ਰਖਦੇ ਸਮੇਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਪਾਸੋ ਇੱਟ ਡਿਗੀ ਰਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਚੁਕ ਕੇ ਸਿਧੀ ਕਰ ਦਿਤੀ । ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਖੜ ਕੇ ਫਿਰ ਬਣੇਗਾ । ਸੋ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ੧੮੧੮ ਬਿ ਵਿਚ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਦੀ ਸੇਧ ਉਤੇ ਫੇਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦੌਣਕ ਹੋ ਗਈ । {{gap}}ਗੁਰੂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਉਪ੍ਰੰਤ ਆਪ ਦੇ ਵਤੇ ਭਾਤਾ ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨਾਲ ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸੀ ਬਾਰੇ ਅਣ ਬਣ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਯੋਰ। ਸਮਝ ਕੇ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ । {{gap}}ਗੁਰਦਾਸ ਪੁਰ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦੂ ਲਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਸਪੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕਰ ਦੇਣ ਪਰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਨੇ ਪਰਵਾਨ ਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਤਕ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਆਦਿ ਦਿਤੇ । ੧੬੬੮ ਬਿ: ਵਿਚ ਜਦ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਚੰਦੁ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਆਦਿ ਦਸ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭੜਕਾਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਰਪਖ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਘਲ ਦਿਤਾ - {{gap}}ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੰਦੂ ਨੇ ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਮਦਦ ਬਾਰੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੰਦੂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਤਾ ਪਰਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਫਿਰ ਭੀ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੂੰ ਤਤੇ ਤਵਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਤਤੇ ਰੇਤੇ ਸਹਾਰਨੇ ਪਏ।<noinclude></noinclude> eaunx3sj1ybmupdvp8lihhduyy8rhn7 250 4680 228617 19674 2026-07-24T10:56:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੮ )}}</noinclude>ਅੰਤ ਇਕ ਦਿਨ ਆਪ ਰਾਵੀ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗਏ। ਆਪ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਚੁਕੇ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਰੂਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛਡ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪ ੪੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੬੬੩ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੬੦੬ ਈ: ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਆਪ ਦੀ ਸਮਾਧ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦੇ ਕੋਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਰਾਗ ਵਿਦਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਬੜੇ ਮਾਹਤ ਅਤੇ ਸਿਆਣ ਕਵੀ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਰਚ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇਕ ਭਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕ ਹੈ । ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ: {{block center|<poem>ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਲੋਚੈ ਗੁਰ ਦਰਸਨ ਤਾਈ, ਬਿਲਪ ਕਰੇ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਕੀ ਨਿਆਈ। ਤ੍ਰਿਖਾ ਨ ਉਤਰੈ ਸਾਂਤਿ ਨ ਆਵੈ, ਬਿਨ ਦਰਸਨ ਸੰਤ ਪਿਆਰੇ ਜੀਉ। ਹਉ ਘੋਲੀ ਜੀਉ ਘੋਲਿ ਘੁਮਾਈ, ਗੁਰ ਦਰਸਨ ਸੰਤ ਪਿਆਰੇ ਜੀਉ। ਕਾਹੇ ਰੇ ਮਨ ਚਿਤਵਹਿ ਉਦਮੁ ਜਾ ਆਹਰਿ ਹਰਿ ਜੀਉ ਪਰਿਆ। ਸੈਲ ਪਥਰ ਮਹਿ ਜੰਤ ਉਪਾਏ ਤਾਕਾ ਰਿਜਕੁ ਆਗੈ ਕਰਿ ਧਰਿਆ। ਮੇਰੇ ਮਾਧਉ ਜੀ ਸਤ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲੈ ਸੁ ਤਰਿਆ। ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਇਆ ਸੂਕੇ ਕਾਸਟ ਹਰਿਆ। ਰਹਾਉ ਜਨਨਿ ਪਿਤਾ ਲੋਕ ਸੁਤ ਬਨਿਤਾ ਕੋਇ ਨ ਕਿਸਕੀ ਧਰਿਆਂ। ਸਿਰਿ ਸਿਰਿ ਰਿਜਕੁ ਸੰਬਾਹੇ ਠਾਕੁਰੁ ਕਾਹੇ ਮਨ ਭਉ ਕਰਿਆ।</poem>}} ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ ਵਿਚੋਂ:- {{left|<poem>ਕਤਿਕਿ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ ਦੋਸੁ ਨ ਕਾਹੂ ਜੋਗੁ। ਪਰਮੇਸਰ ਤੇ ਭੁਲਿਆਂ ਵਿਆਪਨ ਸਭੇ ਰੋਗ। ਵੇਮੁਖ ਹੋਏ ਰਾਮ ਤੇ ਲਗਨਿ ਜਨਮ ਵਿਜੋਗ । ਖਿਨ ਮਹਿ ਕਉੜੇ ਹੋ ਗਏ ਜਿਤੜੇ ਮਾਇਆ ਭੋਗ।</poem>|11em}} ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ:-ਸਲੋਕ ਸੁਖੀ ਬਸੈ ਮਸਕੀਨੀਆ ਆਪੁ ਨਿਵਾਰਿ ਤਲੇ। ਬਡੇ ਬਡੇ ਹੰਕਾਰੀਆ ਨਾਨਕ ਗਰਬ ਗਲੈ। ਸਾਥਿ ਨ ਚਾਲੈ ਬਿਨੁ ਭਜਨ ਬਿਖਿਆ ਸਗਲੀ ਛਾਰੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਕਮਾਵਣਾ ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਧਨੁ ਸਾਰੁ {{gap}} ਉਪਰਲੇ ਕਰਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਆਪ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਤਲਾਉ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਮਸਿਆ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਤੇ ਦੂਰ, ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<noinclude></noinclude> odrj6exajv5frr6sjtr8buqgpedmg20 250 4681 228618 19722 2026-07-24T10:56:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੯)}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ}}}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਵਸਨੀਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ੧੬੫੨ ਬਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੫੯੫ ਈ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਯਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸਮਾ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਖਵਾਏ। ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਬੱਚੇ ਹੀ ਸਨ ਪਰ ਵਰ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੁੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਲਿਆਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਪੂਰੇ ਯੋਗ ਹੋਏ। ਆਪ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ: ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਫਕੀਰਾਨਾ ਤਬੀਅਤ ਵਲੋਂ ਭੀ ਘਟ ਨਹੀ ਸਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ। ਸੰਜੀਦਾ ਮਜ਼ਾਜੀ, ਉਚਾ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਬੇਦਾਰ ਮਗਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤ ਸੀ। {{gap}}ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੌਜ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਜੰਗੀ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਆਦਿ ਆਪ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਹੁਣ ਆਪ ਰਾਜਸੀ ਠਾਠ ਕਾਰਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਾਗੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾ ਕੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਲਗਾਣ ਲਗੇ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਮੁਨਸਫ਼ਾਨਾ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਹੋ ਗਏ। ਆਪ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦੁ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਭੀ ਲਿਆ । {{gap}}ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਨੂੰ ਗੁਰ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ੧੭੦੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। {{gap}}ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਤਵੇਂ ਗੁਰੁ ੧੬੮੬ ਬਿ: ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਰਤ ਪੁਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਆਪ ਬੜੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੁਦਾ ਤਰਸ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਇਕ ਬਾਗ ਵਿਚ ਸੈਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਪਲੇ ਨਾਲ ਅੜ ਕੇ ਇਕ ਫੁਲ ਟੁਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਆਪ ਸਦਾ ਪੱਲਾ ਸਾਂਭ ਕੇ ਟੁਰਦੇ। ਆਪ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪ ੩੧ ਸਾਲ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੭੧੮ ਬਿ: ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। {{gap}}ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ੧੭੧੩ ਬਿ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੁਰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ੧੭੨੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।<noinclude></noinclude> o9zkp5oacwa8dvprdxyvplpe07plbxp 250 4682 228619 19758 2026-07-24T10:57:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੦)}}</noinclude>{{center|{{xxx-larger|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ}}}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ। ਵਸਨੀਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ[ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੬੭੮ ਬਿ: ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਕੇਵਲ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਜਦ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ (ਮਾਤਾ) ਗੁਜਰੀ ਵਸਨੀਕ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿੱਛੋਂ ਲੋਕੀ ਘਰ ਘਰ ਅਤੇ ਚਪੇ ਚਪੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਬਣ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਵਿਚ ੨੨ ਆਦਮੀ ਅਜੇਹੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਗੁਰੂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪ ਇਕ ਇਕਾਂਤ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਤ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਨਾਮੀ ਇਕ ਸਿਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਖ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ੮ ਵਿਸਾਖ ੧੭੨੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਤਿਲਕ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭੇਟਾ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਲਗ ਪਏ। ਆਪ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵੇਖ ਕੇ ਨਕਲੀ ਗੁਰੁਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਮਖਣ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਏ, ਪਰ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿ ਆਪ ਕਿਧਰੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੀ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ, ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਆਪ ਬਹੁਤ ਉਡੀਕਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਅੰਤ "ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀਏਂ ਅੰਦਰ ਸੜੀਏ” ਦਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲਾ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ । ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਏਸੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਤੇ ਕੌਡੀ ੨ ਤੇ ਝਗੜਦੇ ਸਨ ਤੇ ਹੁਣ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਥਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੈਰ ਲਈ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਜਦ ਪਟਣੇ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। {{gap}}੧੭੩੩ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਰਖਿਆਂ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿਚ ਆਪ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਵੇਂ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਬਿਰਧ ਭਇਓ ਸੂਝੈ ਨਹੀ ਕਾਲੁ ਪਹੂਚਿਓ ਆਨ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਰ ਬਾਵਰੇ ਕਿਉ ਨ ਭਜੋ ਭਗਵਾਨ ਧਨੁ ਦਾਰਾ ਸੰਪਤਿ ਸਗਲ ਜਿਨਿ ਅਪਨੀ ਕਰਿ ਮਾਨਿ ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਸੰਗੀ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਜਾਨਿ ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਨ ਭੈ ਹਰਨ ਹਰਿ ਅਨਾਥ ਕੇ ਨਾਥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਜਾਨੀਐ ਸਦਾ ਬਸਤੁ ਤੁਮ ਸਾਥ ਤਨੁ ਧਨੁ ਜਿਹ ਤੋ ਕਉ ਦੀਓ ਤਾਸਿਉ ਨੇਹੁ ਨ ਕੀਨ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਰ ਬਾਵਰੇ ਅਬ ਕਿਉ ਡੋਲਤ ਦੀਨ</poem>}}<noinclude></noinclude> gg2ka3dwmophl2asiwcargoussgvmmj 250 4683 228620 19788 2026-07-24T10:57:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੧ )}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ}}}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਣੇ ਵਿਖੇ ਆਲਮ ਗੀਰ ਸ਼ਾਹ ਸਮੇਂ ੧੭੨੩ ਬਿ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸਪੁਤ੍ਰ ਸਨ। ਆਪ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਪਰ ਅੰਤਲੇ ਦੋਹ ਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਸਨ । ਨਾਵੇਂ ਗੁਰੁ ਤਕ ਸਿਖ ਦਰਵੇਸ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਸੂਫੀਆਨਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੰਥ ਜਾਂ ਇਕ ਫੋਜ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਸਪਿਰਿਟ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਕਾਮਯਾਬ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣਾਇਆ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹਰਜਸ ਨਾਮੀ ਖਤਰੀ ਦੀ ਸਪੁਤ੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਜੀਤੋ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਸਪੁਤ੍ਰਾਂ-ਸਾਹਿਬ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਤਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਭਿੜਨ ਵਿਚ ਲੰਘਿਆ। {{gap}}੧੭੫੬ ਬਿ: ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ੧ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਕੇਸ ਗੜ ਦੇ ਟੀਲੇ ਉਤੇ ਆਪ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਸਿਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਤ ਇਕ ਸਿਖ ਨੇ ਸਿਰ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਕਿਰਪਾਨ ਲਿਆ ਕੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੀਸ ਲਈ ਲਲਕਾਰਨ ਲਗੇ। ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਇਕ ਜਟ, ਇਕ ਖਤਰੀ, ਇਕ ਝੀਉਰ, ਇਕ ਛੀਬਾ ਅਤੇ ਇਕ ਨਾਈ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਸੀਸ ਭੇਟ ਲਈ ਆਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਤੰਬੂ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਜਣਾਂ ਸਣੇ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ,ਧਰਮ ਉਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵਧ ਗਿਆ। {{gap}}ਹੁਣ ਆਪ ਨੇ ਇਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ *ਛਕਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੰਥ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਆਪ ਜਿਸ ਕਦਰ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਜੰਗਜੂ ਸਨ, ਉਸ ਥ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਲਮ-ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਆਲਮ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਉਰਦੂ, ਫਾਰਸੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫ਼ਾਜ਼ਲ ਕਵੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਮਜ਼ਬਾਂ ਦੀਆਂ ਇਖ਼ਲਾਕੀ, ਇਲਮੀ, ਅਦਬੀ, ਤਵਾਰੀਖੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾ: ਨੰਦ ਲਾਲ, ਹੁਮੈਨ ਅਲੀ, {{rule|}} {{gap}}ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ੬ ਵੈਸਾਖ ੧੭੫੬ ਬਿ: ਹੋਈ ਸੀ।<noinclude></noinclude> tmb0gpfmumbuw4wealx0zbfc8gud1cy 250 4684 228621 19808 2026-07-24T10:57:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੨)}}</noinclude>ਮੰਗਲ, ਚੰਦਨ, ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ, ਖਾਨ ਖਾਨਾਂ ਆਦਿ ਦਸਣ ਯੋਗ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਕਲਾਮ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਆਪ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ, ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਉਘੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਬਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰਾਂ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨਾਮੀ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਆਪ ਪਾਸ ਨੌਕਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪ ਨਾਲ ਨਿਮਕ ਹਰਾਮੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਦੇ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਰਾਂ ਗੁਲ ਖਾਂ ਆਪ ਪਾਸ ਨੌਕਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਆਪ ਉਸ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਕਤਲ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤੇ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਪੁਤ੍ਰ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਅਬਚਲ ਨਗਰ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦਖਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਵਿਚ ਮੁਕੀਮ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਸਿਖ ਨੇ ਦੋ ਕਟਾਰਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਇਕ ਗੁਲ ਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ਗੁਲ ਖਾਂ ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਉਹਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਐਸੀ ਤੇਜ਼ ਕਟਾਰ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਪਿਓ ਦਾਦੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਨਾ ਲਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਅਫਸੋਸ ਹੈ। ਗੁਲ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੈਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਉਭੋ ਵਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮ ਡੂੰਘਾ ਲਗਾ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰੀ ਅਡੋ ਐਸਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਲ ਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਆਪ ਦੇ ਮੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੋਮ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਿਉਂ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਆਪ ਅਰੋਗ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਸਿਖ ਨੇ ਇਕ ਸਖ਼ਤ ਕਮਾਨ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ (ਕਈਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਮਾਨ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੀ ਘੱਲੀ ਸੀ) ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚਿੱਲਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਖਿਚ ਖਾ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ। ਹਮ ਨੇ ਫਿਰ ਟਾਂਕੇ ਲਾਣੇ ਚਾਹੇ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ, ਅਕਾਲ ਪਖ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਦਿਉ ਅਤੇ ਆਪ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਤੇ ਅਸਥਾਪਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਵੀਂ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਾਈ, ਹਥਿਆਰ ਲਾਏ, ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ, ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਵਨਗੀ:- {{block center|<poem>ਜੰਤਾ ਸਾਫਾ ਬੱਜਿਆ ਰਣ ਘਰ ਨਹੀਂ ਚਾਵਲੋਂ ਝੂਲਣ ਨੇਜੇ ਬੈਤਕਾਂ ਨੀਸਾਣੁ ਲਸਣਿ ਲਸਾਵਲੇ ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ ਪਉਣ ਦੇ ਉੱਘਨ ਜਾਣ ਜਟਾਵਲੇ ਦੁਰਗਾਂ ਦ ਨੋ ਡਹੇ ਰਣ ਨਾ ਵਜਨ ਖੇਤ ਭਾਵਲੇ ਬੀਰ ਤੇ ਬਰਛੀਏਂ ਜਣ ਡਾਲ ਚਮਣੇ ਆਵਲੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> pg8f5lipapmnb554t092eylw6a705ef 250 4685 228622 19751 2026-07-24T10:57:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh||(੨੩)}} {{block center|<poem> ਇਕ ਵੱਢੇ ਗੀ ਤਵਫੀਅਨ ਮਦ ਪੀਤੇ ਨੋਟ ਬਾਵਲੇ ਇਕ ਚਣ ਜ ਝਾਓ ਕਢੀਅਨ ਰੇਤ fਚੋਂ ਸਨਾ ਵਲੇ। ਗਦਾ ਝਿਲਾਂ ਬਛੀਆਂ ਤੀਰ ਵਗਨ ਖਰੋ ਉਤਾਵਲੇ ਜਣ ਸੇ ਭਜੰਗ ਮਸਾਵਲੇ ਮਰ ਜਾਵਨ ਬੀਰ ਰੂਹਾ ਵਲੇ।</poem>}} ਖਿਆਲ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦ {{block center|<poem>ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ॥ ਤੁਧ ਬਿਨ ਰੋਗ ਰਜ਼ਾਂਇਆਂ ਦਾ ਓਢਣ ਨਾਗ ਨਿਵਾਸਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣਾ ॥ ਸੂਲ ਸੁਰਾਹੀ ਖੰਜਰੁ ਪਿਆਲਾਂ ਬਿੰਗ ਕਸਾਈਆਂ ਦਾ ਸਹਿਣਾ ॥ ਯਾਰੜੇ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸੱਥਰ ਚੰਗਾ ਭੱਠ ਖੇ`ੜਿਆਂ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ॥੧॥ ੬ ॥ ੩੦ ॥</poem>}} {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਚੋਖਾ ਹਿੱਸਾ ਯੂ.ਪੀ. ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਜਿਥੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਜ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਸਤਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਰਚਨਾਂ ਆਪ ਨੇ ਕੀਤੀ ਉਹ ਕਮਾਲ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। 'ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਅਰਦਾਸ ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਔਖੇ ਸੌਖੇ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੈ । {{c|{{xxx-larger|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}}}} {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਚ ੧੫੫੧ ਬਿ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਭੱਲੇ ਖਤਰੀ ਸਨ। ਆਪ ਜਮਾਂਦਰੂ ਕਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲਗ ਪਈ । ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਾਰਨ ਆਗਰਾ, ਉਜੈਨ ਅਤੇ ਬੁਰਹਾਨ ਪੁਰ ਆਦਿ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੈ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜਦ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਜਮਾਨ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ । ਆਪ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਡਾ ਭ੍ਰਾਤਾ' ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਵਖਰਾ ਡੇਰੇ ਜਮਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਮਾਯਾ ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਂਦਾ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਖਾਲਸ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ-ਭਾਈ ਬੁਢਾ, ਲਾਲੋ, ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਮੁਆਮਲਾ ਸੁਲਝਾਇਆ। {{gap}}ਜਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਬੰਨ੍ਹੀ ਲਿਖਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਪ ਨੇ ਸਿਰੇ ਚਾੜਿਆ। {{gap}}ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆਪ ਬੁਢੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ<noinclude></noinclude> 5150e6yhksmdznwc7znw69d1emjv5cg 250 4686 228623 19783 2026-07-24T10:57:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{rh||(੨੪)}} ਆਪ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ ਹੰਕਾਰ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਸੀਂ ਹੀ ਹਾਂ । {{gap}}੧੬੮੬ ਬਿ: ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਿਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਕਚੇ ਸਿੱਖ ਡੋਲਦੇ ਹਨ, ਪੱ ਕੇ ਸਿਖ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਸਚਰਜ ਹੈ, ਨਾਰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਾਬਤ ਨ ਰਹੇ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹਾਂ । ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫਿਰ ਭੀ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਤਾਈਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭੁੱਜਾ ਹੋਇਆ ਦਾਣਾ ਨਹੀਂ ਤਿੜਕਦਾ ਸਗੋਂ ਕੱਚਾ ਹੀ ਤੜਕਦਾ ਹੈ, ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਂਡਾ ਨਹੀਂ ਉਛਲਦਾ ਸਗੋਂ ਊਣਾ ਹੀ ਉਛਲਦਾ ਹੈ । ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿਤਾ ਕਿ {{c|ਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਸਿੱਖ ਸਿਦਕ ਨ ਹਾਰੇ}} {{gap}}ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਬਦਲ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਕਿ ਆਪ ਘੋੜੇ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਕਾਬਲ ਜਾਓ। ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਅਸ਼ਰਫੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਘੋੜੇ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਆਇਨੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਘਲ ਦੇਣੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕਾਬਲ ਅਪੜੋ ਅਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਘਲ ਦਿਤੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪ ਦੇ ਦਲ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛਡਣੀ ਯੋਗ ਨੇ ਸਮਝੀ ਅਤੇ ਆਖ ਘਲਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦਾ ਭਾਣਾ ਪਰਵਾਨ ਹੈ। ਧਨ ਆਉਣ ਜਾਣ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਤੋੜ ਚੜਾ ਕੇ ਆਵਾਂਗੇ। {{gap}}ਘੋੜੇ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਦਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਈ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਮਾਇਆ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਮਾਇਆ ਲੈਣ ਲਈ ਤੰਬੂ ਅੰਦਰ ਗਏ ਪਰ ਜਦ ਸੰਦ ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਭ ਠੀਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਈਆਂ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਬੜੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਹਿਰਦਾ ਡੌਲ ਅਤੇ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਕਾਰਨ ਤੰਬੂ ਪਾੜ ਕੇ ਨਸ ਤੁਰੇ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਸਿਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਪੁਜੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੁਰੁ ਜੀ ਦਾ ਸਿਖ ਬਣਾਇਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਘਲਿਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਚੋਰ ਤੇਰੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ | ਘੋੜੇ ਖ਼ਰੀਦਣ ਗਿਓਂ ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਾਲ ਹੀ ਸੁੰਜਾ ਛਡ ਕੇ ਨੱਸ ਗਿਓਂ<noinclude></noinclude> e3catey1lioucgkiin9lun4qs5pqh5e 250 4687 228624 19825 2026-07-24T10:57:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh||( ੨੫ )}} ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਘੋੜੇ ਖਰੀਦਣ ਕਾਬਲ ਕਿਉਂ ਗਿਆ ? ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪ ਅਥਾਹ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਗਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਬਖ਼ਸ਼ ਲਓ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਖੁਲਾ ਦਿਤੀਆਂ, ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ:- {{c|ਜੇ ਗੁਰ ਸਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਸਿਖ ਸਿਦਕ ਨ ਹਾਰੇ}} ਤਾਂ ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ- {{c|ਜੇ ਗੁਰ ਭਰਮਾਏ ਸਾਂਗ ਕਰ, ਕਿਆ ਸਿਖ ਵਿਚਾਰਾ}} {{gap}}ਗੁਰੁ ਜੀ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸਾਰਾ ਧਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਘਲ ਦਿਤਾ। ਅੰਤ ਆਪ ੧੭ ਅਸੂ ੧੬੮੬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ। ਆਪ ਨੇ ੩੬ ਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ੫੫੬ ਕਬਿੱਤ ਸਵਈਏ ਭੀ ਰਚੇ ਹਨ। {{gap}}ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ "ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੁੰਜੀ" ਦਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਗੁਰ ਉਪਮਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ । ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{block center|<poem>ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ ਆਸਕੀ ਚਹੁੰ ਚੱਕੀ ਜਾਤੀ ਸੋਰਠ ਬੀਜਾ ਗਾਵੀਐ ਜਸ ਸੁਘੜਾ ਵਾਤੀ ਸਸੀ ਪੰਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਹੋਇ ਜਾਤ ਅਜਾਤੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਨੈ ਤਰਦੀ ਰਾਤੀ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਵਖਾਣੀਐ ਓਹੁ ਪਿਰਮ ਪਰਾਤੀ ਪੀਰ ਮੁਰੀਦਾਂ ਪਿਰਹੜੀ ਗਾਵਣ ਪਰਭਾਤੀ</poem>}} {{block center|<poem>ਅਮਲੀ ਅਮਲ ਨ ਛਡਨੀਂ ਹੋਇ ਬਹਿਣ ਇਕੱਠੇ ਜਿਉਂ ਜੂਏ ਜੁਆਰੀਆ ਲਗ, ਦਾਉ ਉਪੱਠੇ ਚੋਰੀ ਚੋਰ ਨ ਪੱਲਰਹਿ ਦੁਖ ਸਹਿਣ ਗਰੁੱਠੇ ਰਹਿਣ ਨ ਗਨਕਾ ਵਾੜਿਅਹੁੰ ਵੇ ਕਰਮੀਂ ਲੱਠੇ ਪਾਪੀ ਪਾਪ ਕਮਾਂਵਦੇ ਓਇ ਫਿਰਦੇ ਨੱਠੇ ਪੀਰ ਮੁਰੀਦਾਂ ਪਿਰਹੜੀ ਸਭ ਪਾਪ ਪਣਿੱਠੇ</poem>}} {{block center|<poem>ਦੇਖ ਪਰਾਈਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਧੀਆਂ ਜਾਣੈ ਉਸ ਸੂਅਰ ਉਸ ਗਾਇ ਕੈ ਪਰ ਧਨ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲਤ੍ਰ ਕੁੂਟੰਬ ਦੇਖ ਮੋਹੈ ਮੋਹਨਿ ਧੋਹਿ ਧਿਙਾਣੈ ਉਸਤਤ ਨਿੰਦਾ ਕੰਨ ਸੁਣ ਆਪਹੁ ਬਰਾ ਨੇ ਆਖ ਵਖਾਣੈ ਵਡ ਪਰਤਾਪ ਨ ਆਪ ਗਣ ਕਰ ਅਹੰਮੇਉ ਨ ਕਿਸੈ ਰਞਾਣੈ ਗੁਰਮੁਖ ਸੁਖ ਫਲ ਪਾਇਆ ਰਾਜ ਜੋਗ ਰਸ ਰਲੀਆਂ ਮਾਣੈ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਟਹੁ ਕੁਰਬਾਣੈ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 0kie4g9roftcomw3key3wft6elzbr5d 250 4688 228625 19852 2026-07-24T10:57:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh||(੨੬)}} {{block center|<poem>ਸੁਖ ਰਾਜੇ ਹਰੀ ਚੰਦ ਘਰ ਨਾਰਿ ਸੁ ਤਾਰਾ ਲੋਚਨ ਰਾਣੀ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲ ਗਾਂਵਦੇ ਜਾਤੀ ਜਾਇ ਸੁਣੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਿਛੋਂ ਹਾਜਾ ਜਾਗਿਆ ਅੱਧੀ ਦਾਤ ਨਿਖੰਤ੍ਰ ਵਿਹਾਣੀ ਰਾਣੀ ਦਿਸ ਨ ਆਂਵਦੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵਰਤ ਗਈ ਹੈਤਾਣੀ ਹੋਰਤ ਰਾਤੀ ਉਠ ਕੇ ਚਲਿਆ ਪਿਛੇ ਤਰਲ ਜੁਆਣੀ ਰਾਣੀ ਪਹੁਤੀ ਸੰਗਤੀ ਰਾਜੇ ਖੜੀ ਖੜਾਉਂ ਨਿਮਾਣੀ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਅਰ ਧਿਆ ਜੋੜੀ ਜੁੜੀ ਖੜਾਉਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜੇ ਡਿੱਠੇ ਚਲਿਤ ਇਹ ਇਹ ਖੜਾਂਵ ਹੈ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣੀ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿਟਹੁ ਕੁਰਬਾਣੀ।</poem>}} {{block center|<poem>ਮਦ ਵਿੱਚ ਰਿੱਧਾ ਪਾਇ ਕੈ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਧਰਿਆ ਮਾਣਸ ਖੋਪਰੀ ਤਿਸ ਮੰਦੀ ਵਾਸ ਰਤੂ ਭਰਿਆ ਕਪੜਾ ਕਰ ਕੱਜਣ ਤਾਸ ਢਕ ਲੈ ਚਲੀ ਚੂਹੜੀ ਕਰ ਭੋਗ ਬਿਲਾਸ ਆਖ ਸੁਣਾਏ ਪਛਿਆ ਲਾਹੈ ਵਿਸਵਾਸ ਨਦਰੀ ਪਵੈ ਅਕਿਰਤਘਣ ਮੁੜ ਹੋਇ ਵਿਣਾਸ਼</poem>}} {{c|<big>'''ਬਿਹਾਰੀ ਜੀ !'''</big>}} {{gap}}ਸ੍ਰ: ਬਹਾਦਰ ਸ੍ਰ: ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਤ ਨਾਭਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ੫੨ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਓਥੇ ਬਿਹਾਰੀ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਈ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਸਤ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਓਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਜਿਥੇ ਤਜ਼ਕਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਬਿਹਾਰੀ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਭਾ: ਸਾ: ਭਾ: ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਸਾਖੀ ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਏ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਂਦਾ ਹੈ । {{gap}}ਸ੍ਰ: ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਐਮ. ਏ. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਨੇ ਭੀ ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਹਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਭੀ ਦਿਤਾ ਹੈ । {{gap}}ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਵਾਨਾ ਐਮ. ਏ. ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ' ਵਿਚ ਬਿਹਾਰੀ ਕਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> ti9uy5h36ykm2wmtnnwzfjd145vwzbb 250 4689 228626 19923 2026-07-24T10:58:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh||(੨੭)}} ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਏ। ਬਿਹਾਰੀ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਪਿਛੋਂ ਅਗੋਂ ਹੋਏ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵਨਗੀ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- ਲਿਖਾਰੀ ਵਿਚੋਂ:- {{block center|<poem>ਹਾਏ, ਮਹੱਬਤ ਕੇਹੀ ਲਾਈ, ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਅੰਦਰ ਕਰਕੇ ਜਿਉਂ ੨ ਦੋਖੀ ਬਾਗ ਮਾਹੀ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਤਸ਼ ਭੜਕੇ ਅੰਬੜੀ ਝਿੜਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਬਲ ਮਾਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਵਨ ਲੜ ਕੇ ਏਸ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਆਤਸ਼ ਕੋਲੋਂ, ਦਮ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗਾ ਸੜ ਕੇ</poem>}} ਡਾ: ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੀ 'ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ:- {{block center|<poem>ਇਕ ਸੁਨੇਹਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਵਾਲਾ ਸੀਨੇ ਅੰਦਰ ਪੁੜਿਆ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੁੜਦਿਆਂ ਬਣਦੀ ਨਾਹੀਂ ਸਨਮੁਖ ਮੱਥਾ ਜੁੜਿਆ ਭੰਨੀ ਭੰਨੀ ਪਤਣ ਵੰਞਾਂ ਅਗਹੁ ਬੇੜਾ ਰੁੜਿਆ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲਹੁ ਤੁਟੀ ਚੰਗੀ ਸਿਦਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੜਿਆ</poem>}} ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚੋਂ:- {{block center|<poem>ਆਸ਼ਕ ਆਸ਼ਕ ਸਭੁ ਕੋਈ ਆਖੇ ਟੇਢੀ ਪਗਰੀ ਧਰ ਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਰੇ ਸਿਦਕ ਦਾ ਤੇਰਾ ਸਭ ਮੁੜ ਆਏ ਡਰ ਕੇ ਮਾਣ ਮਣੀ ਤੇ ਖੁਦੀ ਤਕੱਬਰ ਕੋਈ ਨ ਰਹਿਓ ਜਰ ਕੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਉਚ ਮਹਲ ਬਿਹਾਰੀ ਕੋਈ ਆਸ਼ਕ ਪਹੁਤਾ ਮਰ ਕੇ</poem>}} {{c|<big>'''ਕਵੀ ਮੰਗਲ'''</big>}} {{gap}}ਆਪ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ੫੨ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।ਆਪ ਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬਚਨ ਆਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ੧੭੫੩ ਬਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਮਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ੱਲ੍ਯ ਪਰਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ੧੭੫੩ ਬਿ: ਵਿਚ ਮੈਂ ਨੇ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਲਥਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ। {{fine block|<poem>ਬਲ ਪਰਬ ਭਾਸ਼ਾ ਭ੍ਯੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਕੇ ਰਾਜ ਅਰਥ ਖਰਬ ਸੂਬੇ ਅਰਬ ਦੋਹ ਕਰ ਕਵਿ ਜਨ ਕੋ ਕਾਜ ੨ ਜੋ ਲੋ ਧਰਮ, ਅਕਾਸ਼, ਗਿਰ, ਚੰਦ ਸੂਰ ਸੁਰਵਿੰਦ ੩ ਤੌਂ ਲੌਂ ਚਿਰ ਜੀਵੇ ਜਗਤ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ</poem>}} ਪਹਾੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{fine block|<poem>ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਾਜਾ ਨਿਡ ਵੱਜਦਾ ਅਨੰਦ ਪੂਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 9wqmimc3epezey7vpooejdr9j76i0gs 250 4690 228627 19932 2026-07-24T10:58:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ( ੨੮ ) {{block center|<poem>ਸੁਣ ਸੁਣ ਸੁਧ ਭੁਲਦੀ ਦੇ ਬਨਰ ਨਾਹ ਦੀ ੪ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਭਇਆ ਭਖਣੇ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਰਾਤ ਵੱਸਣੇ ਦਾ ਫੇਰ ਅਸਵਾਰੀ ਆਵਦੀ ਏ ਪਹਾਂ ਬਾਹ ਦੀ ਵਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਬਲ ਛਡ ਬਲੀ ਜਾਇ ਛਪਿਆ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਫਤੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜੀਦੇ ਦਵਾਰ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਸਉਣ ਨ ਦੇਂਦੀ ਸੁਖੀ ੬ਦੂਜਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਿਨ ਵੰਦੁਸ਼ਮਨ ਨੌਬਤ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ :</poem>}} {{block center|<poem>ਸ਼ਾਇਦ ਕਵੀ ਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਚੀ ਹੈ, ਜਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੰਥ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮਿਤ ਛਕਾਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਕਵੀ ਨੇ ਏਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਵਿਤ ਨਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਚੁਕੇ ਸਨ।</poem>}} {{c|<big>'''ਕਮਾਲ'''</big>}} {{gap}}ਗਤ ਕਬੀਰ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ । ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ । ਭਗਤ ਕਮਾਲ ਨੂੰ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਹੜੇ ਕਹੇ । ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੋਹੜਾ {{block center|<poem>ਇਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਭੀ ਵਰਤੀ ਹੈ । ਸਮਝ ਬਝ ਦਿਲ ਖੋਜ ਪਿਆਰੇ, ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਕੇ ਸੌਣਾ ਕਿਆ । ਜਿਨ ਨੈਨਾਂ ਨੇ ਨੀਂਦ ਗਵਾਈ ਤਕੀਆ ਲੋਕ ਬਿਨੌਣਾ ਕਿਆ । ਰੁਖਾ ਸੁਖਾ ਗਮ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਚਿਕਣਾ ਅਤੇ ਸਲੋਣਾ ਕਿਆ । ਪਾਇਆ ਹੈ ਤੋ ਕਰ ਲੋ ਸਾਰੀ, ਪਾਏ ਪਾਏ ਫਿਰ ਖੋਣਾ ਕਿਆ । ਕਹਿਤ ਕਮਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇ ਮਾਰਰਾ ਸੀਸ ਦੀਆ ਫਿਰ ਰੋਣਾ ਕਿਆ ।</poem>}} {{c|<big>'''ਜਲਣ'''</big>}} {{gap}}ਇਹ ਸੰਧ ਜਟ ਸੀ ! ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ : ਪਿੰਡ ਭਡਾਣਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ : ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ | {{gap}}ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਣ ਤੋਂ ਰੱਬ ਬਾਰੇ ਪੁਛਿਆ। ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ<noinclude></noinclude> jd63kj88dfxcnoofej6tvcjsq328rcx 250 4691 228628 20884 2026-07-24T10:58:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੯)|}}</noinclude>{{center|"ਰੱਬ ਦਾ ਕੀ ਪਾਉਣਾ, ਏਧਰੋਂ ਪੁਟਣਾ ਤੇ ਓਧਰ ਲਾਉਣਾ"}} {{gap}}ਪਰ ਇਹ ਹੀ ਉਤਰ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੀਰ ਇਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ [ਜੋ ਅਰਾਈਂ ਸੀ] ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਉਤਰ ਦਿਤਾ:- {{center|“ਰਬ ਦਾ ਕੀ ਪਾਉਣਾ, ਏਧਰੋਂ ਪੁਟਣਾ ਤੇ ਓਧਰ ਲਾਉਣਾ।"}} {{center|ਪਰ ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ।}} {{gap}}ਜਲ੍ਹਣ ਸੂਫੀਆਨਾ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ । ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਿਆ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਢਾਲਾ ਨੁਸ਼ਹਿਰਾ ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਲ੍ਹਣ ਜੱਟ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ੧੬੪੪ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ ਚਲ ਬਸੇ। ਵੰਨਗੀ-ਜਲ੍ਹਣ:- {{center|<poem>ਨਿਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਢੱਗੇ ਚਾਰੇ, ਵਡੇ ਹੋਏ ਹਲ ਵਾਹਿਆ। ਬੁਢੇ ਹੋਏ ਮਾਲਾ ਫੇਰੀ, ਰੱਬ ਦਾ ਉਲਾਂਭਾ ਲਾਹਿਆ। ਵੱਡਾ ਕਿਕਰ ਵਢਕੇ ਜਪ-ਮਾਲ ਬਣਾਇਆ ਉਚੇ ਟਿਬੇ ਬਹਿ ਕੇ ਠਾਹ ਠਾਹ ਵਜਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਪ-ਮਾਲੀਆਂ ਜਲ੍ਹਣ ਦਾ ਜਪ-ਮਾਲ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜਪੇਂਦਿਆਂ ਇਕ ਨ ਖੁੱਥਾ ਵਾਲ।</poem>}} {{center|{{xx-larger|ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ}}}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ੇਖ ਉਸਮਾਨ,ਸਾਕਨ ਲਾਹੌਰ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਮੁਅਜ਼ਜ਼ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਹਮਾਯੂੰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਕਲਸ ਰਾਏ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਉਸਮਾਨ ਬਦਲ ਲਿਆ। {{gap}}ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ੯੪੫ ਹਿ: (੧੫੩੯ ਈਸਵੀ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਕਰਤਾ ਹਕੀਕਤ ਉਲ ਫੁਕਰਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{gap}}ਚੂੰ ਵਜੂਦਿ ਮੁਬਾਰਕਸ਼ ਬਜਹਾਂ ਆਮਦ ਅਜ਼ ਪਰਦਾਇ ਅਦਮ ਬਵਜੂਦ ਬੂਦ ਆਂ ਸਾਲ ਦਰ ਸ਼ੁਮਾਰਿ ਅਦਦ ਚਹਿਲੋ(੪੦}ਪੰਜ (੫)ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰ ਨੌ (੯)ਸਦ {{center|ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਸੰਨ ੯੪ਪ ਵਿਚ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।}} {{gap}}ਆਪ ਮੌਲਵੀ ਅਬੂਬਕਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਰਸਗਾਹ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਟਕਸਾਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦਰਯਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਕਿਆ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਦਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁਰਆਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੰਠ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਆਪ ਬਾਰੇ ਇਕ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਆਪ ਸਤਵਾਂ ਪਾਰਾ ਕੰਠ ਕਰ ਰਹੇਂ<noinclude></noinclude> byqxq3edrqgttuc8bnfdzi6nbb4gzvp 250 4692 228629 20867 2026-07-24T10:58:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੦)}} ਸਨ, ਤਾਂ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ੇਖ ਬਹਿਲੋਲ ਨਾਮੀ ਆਪ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵੁਜ਼ੁ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮੰਗਵਾ ਦਿਓ। ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਦਰਯਾ ਵਿਚੋਂ ਲੋਟਾ ਭਰ ਲਿਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੁਜ਼ੁ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਲਈ ਦੁਆਇ ਖੈਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਆਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਛੇਤੀ ਕੰਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ੋਖ਼ ਬਹਿਲੋਲ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਾਹਰਲੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲੋਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਵਾਕਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਾਜ਼, ਰੋਜ਼ਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੇਖ ਉਸਮਾਨ ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਭੀ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਕਪੜਾ ਉਣਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਲੰਕ ਆਪ ਨੂੰ ਜੁਲਾਹੇ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਸ਼ੇਖ ਅਸਦ ਉਲਾ ਨਾਮੀ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸੋਂ ਤਫ਼ਸੀਰ ਮਦਾਰਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਆਇਤ ਦਾ ਉਲਥਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੇਡ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ੇਖ਼ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦ ਖ਼ੁਦਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖਲਕਤ ਭੀ ਖੇਡ ਹੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਭੀ ਖੇਡ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਆਪ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਵਿਦਿਆ ਛਡ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਗੇਰੂਏ ਕਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਫਕੀਰੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੀਤੀ। ਇਸ ਗੇਰੂਏ ਲਿਬਾਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਹੋ ਗਏ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ੧੬ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਸੀ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਵਲੀ ਅੱਲਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਇਕ ਸੂਫੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ੇਖ਼ ਹਸਨ ਸ਼ਾਹ ਉਰਫ਼ ਹੱਸੂ ਤੈਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਮੋਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲਾਗੇ ਚੌਕ ਝੰਡਾ ਵਿਚ ਤੇਲ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਰਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੱਸੂ ਤੇਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਮਸਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸ਼ੇਖ਼ ਹੱਸੂ ਨੇ ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰੱਬੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਇਹ ਉਛਲਣਾ ਕੁਦਣਾ ਕਿਸ ਸ਼ੇਖ਼ੀ ਉਤੇ? ਪਰ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਬਿਨਾਂ ਉਤਰ ਦਿਤੇ ਲੰਘ ਗਏ। {{gap}}(ਸ਼ੇਖ਼ ਹੱਸੂ ਨੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਸੂਲ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਕ ਬੱਚਾ ਹਜ਼ੂਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਉਠ ਕੇ ਕਈ ਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਬਹਿੰਦ ਹੋਇਆ ਰਸੁਲ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵਾਲ ਖਿਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) {{gap}}(ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਦ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਮਜ਼ਾਰ ਦਾਤਾ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੁਕਾਨ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘੇ ਤਾਂ ਹੱਸੂ ਨੇ ਮੁੜ ਉਹੀ ਅੱਖਰ ਦੁਹਰਾਏ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਆਖੇ ਦਾਹੜੀ ਦੇ ਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਸ ਉਤੇ ਉੱਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਆਪ ਦੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਾ<noinclude></noinclude> br10cyyzjnkyz60g4uq0c2s7cga5s6s 250 4693 228630 20921 2026-07-24T10:58:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੧)|}}</noinclude>ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆਂ ਗਲ ਲੰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਇਕ ਹੁਸੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੜਕੇ ਮਾਧੋ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਧੋ ਇਕ ਭੋਲਾ ਭਾਲਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਭੀ ਆਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਆਪ ਪਾਸ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਬੜੀ ਲਾ ਦਿਤੀ ਤਾਂ_ਇਸ ਪਾਸੇ ਲਗ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮਾਧੋ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਪਾਸ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਵੈਖਕੇ ਆਖਿਆ, ਮਾਧੋ! ਇਹ ਸੁਟ ਦੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਛਾਬੜੀ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂਹ ਨੁਕਰ ਦੇ ਉਲਟਾ ਦਿਤੀ ਪਰ ਪਿਛੋਂ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਜੇ ਖ਼ਾਲੀ ਹਥ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਮਾਰੇਗੀ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਗੇ ਜਦ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਛਾਬੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਭਰ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਅਤੇ ਜਾ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰਖ ਦੇ। {{gap}}ਰਾਤ ਪਈ ਤਾਂ ਮਾਧੋ ਘਰ ਪੁਜਾ! ਚੁਪ ਚਾਪ ਕੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਸੌ ਗਿਆ। ਦਿਨੇ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਕਲ ਕੀ ਕਮਾ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ? ਮਾਧੋ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ,ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਉਠ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਂਡਾ ਰੁਪੈਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਾਧੋ ਡਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਲੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਂ ਮਾਰੇਗੀ ਪਰ ਜਦ ਰੁਪੈ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛਾਬੜੀ ਡੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੋਲੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਰੁਪੈ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਹਾਰੀ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਇਕ ਮਕਾਨ ਖਰੀਦ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੌਖੀ ਬੀਤਣ ਲਗ ਪਈ। {{gap}}ਹੁਣ ਮਾਧੋ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਸ਼ਾਹ ਸਹਿਬ ਜੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਘੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਭਾਂਤ ੨ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬਦਨਾਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮਾਧੋ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਰਦਵਾਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਮਾਧੋ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਪਾਸ ਆਗਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਮਾਪੇ ਪਹਿਲੇ ਚਲੇ ਜਾਣ; ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਓਖੋ ਪੁਚਾ ਦਿਆਂਗੇ। ਮਾਧੋ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਕ ਕੇ ਤੁਰ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਧੇ ਆਪ ਪਾਸ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਾਧੋ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹਰਦਵਾਰ ਅਪੜੇ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਮਾਧੋ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੋ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜਦ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਂ ਮਾਧੋ ਮਾਪਿਆਂ ਪਾਸ ਹਰਦਵਾਰ ਸੀ। {{gap}}ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪ ਪਾਸ ਰਹਿਣ<noinclude></noinclude> nf9l2ulv2gqnrtq3yp12orcj2ldabcw 250 4694 228631 162647 2026-07-24T10:58:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੨)}} ਲਗ ਪਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਏ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਗਲ ਹੈ, ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਕਿਸੇ ਲੋਹਾਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਕਿ ਮਾਧੇ ਭੀ ਆ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰੇ, ਤਾਹਨੇ ਅਤੇ ਟੋਕਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ। ਅਪ ਨੇ ਲੋਹਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੀਖ ਤਪਾ ਦੇ ਜਦ ਸੀਖ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਮਾਧੋ ਦੇ ਅੰਗ ਸਾਕਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮਾਧੋ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਚੀ ਅਤੇ ਪਾਕ ਮੁਹਬਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤੱਪ ਕੇ ਲਾਲ ਹੋਈ ਸੀਖ ਫੇਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਭਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਫਸਾਨੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੂੰ ਰਬ ਮੈਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਆਪ ਨੇ ਉਹ ਸਲਾਈ ਲੈ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਲਈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪ ਤੋਂ ਸ਼ਕ ਦੁਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੁਦਾ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀਆਂ ਧੁੰਮਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਮਾਧੋ ਦੇ ਮਾਪੇ ਇਸ ਪੇਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਪਾਸ ਉਕਾ ਨ ਜਾਈਂ ਜੇ ਉਹ ਬੁਲਾਣ ਆਵੇ ਤਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਨਾ ਦੇਈਂ।" ਮਾਧੋ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਨਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਉਡੀਕ ੨ ਕੇ ਬੇਚੈਨ ਹੋਏ ਆਪ ਆਏ ਅਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਉਤਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਅੰਤ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮਾਧੋ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਆਪ ਨੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਏਹੀ ਪਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਮਾਧੋ ਸਚ ਮੁਚ ਹੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ? ਜਦ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਨ ਤੇ ਇਹੀ ਉਤਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅੱਕ ਕੇ ਬੋਲੇ ਕਿ ਸਚ ਮੁਚ ਮਧੋ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ 'ਨ ਹੋਸੀਂ'। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਪਰਤ ਗਏ। {{gap}}ਆਪ ਅਜੇ ਮੁੜੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਮਾਧੋ ਨੂੰ ਪੇਟ ਦਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਤਕਾਲ ਕਰ ਗਿਆ। {{gap}}ਲੋਕ ਮਾਧੋ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੁਮੀ ਵਲ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ । ਆਪ ਵੀ ਮੁਤਹਿਰਾ ਫੜ ਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਜਦ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਬੁ ਲਾਣ ਲਣ ਲਗੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਆ ਗੱਜੇ ਅਤੇ ਲੰਬੂੰ ਲਾਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਮਾਧੋ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮਾਧੋ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ ਵੀ ਸਵਾਹ ਹੋਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਲਾਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਿਓ ਤਾਂ ਲਾਸ਼ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਰੁਪਏ ਫਕੀਰਾਂ ਪਾਸ ਕਿਥੋਂ ! ਆਪ ਏਸੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸਨ ਕਿ ਦੋ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਆਏ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਛਿਆ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ ? ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਥੈਲੀਆਂ ਭੇਟਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਖਣਾ ਸੁੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਮਾਧੋ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਥੈਲੀਆਂ ਫੜਾ ਕੇ ਮਾਧੋ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਚਲ ਮਾਧੋ, ਘਰ ਚਲੀਏ। ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾਧੋ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠਾ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> bo7nq8szilyo6emcnyna97p18zzhg55 250 4695 228632 20950 2026-07-24T10:58:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੩)}}</noinclude> ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਸਣੇ ਖਫਣ ਆਪ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਲੋਕ ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। {{gap}}ਆਪ ਬਾਬਤ ਇਕ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਛਾਬੜੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਏਨਾਂ ਖਰਬੂਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰਖਣਾ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਆਪ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ ਲੈ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲਗੇ, ਟਕੇ ੨ ਖਰਬੂਜ਼ਾ ਨਾਲੇ ਪੁੱਤ੍ਰ। ਭਾਵ ਦੋ ਪੈਸੇ ਦਾ ਖਰਬੂਜ਼ਾ ਸਣੇ ਪੁਤ੍ਰ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖਰਬੂਜ਼ੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ ਲਏ, ਸਭ ਦੇ ਘਰ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਕਮਾਲਾਤ ਅਤੇ ਕਰਾਮਾਤ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਘੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਛਜੂ ਭਗਤ ਕਾਬਲਿ ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀਆਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਘੀਆਂ ਹਨ ਆਪ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਕਮਾਲ ਪਾਇਆ। ੨੬ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਤਪ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ੨੭ ਸਾਲ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੇ ਰਹਿ ਕੇ ੬੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੦੦੮ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪ ਆਪਣੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਸਣੇ ਦਰਯਾ ਰਵੀ ਦੀ ਸੈਰ ਨੂੰ ਆਏ, ਥੇੜੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਿਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤ੍ਰ ਦਿਤਾ, ਫੌਰਨ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਤੇ ਆਪ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਿਤ੍ਰ ਰਬ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬੇੜੀ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਆ ਗਏ। ਆਪ ਚਾਦਰ ਲੈ ਕੇ ਲੇਟ ਗਏ । ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਤਰ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਰੂਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਨਯਤ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਦਰਯਾ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਫਨਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਦਰਯਾ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ਹੜ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਗਾਫ਼ ਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਦੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਏਥੋਂ ਚੁਕ ਕੇ ਬਾਗਬਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵ, ਪਰ ਜਦ ਕਬਰ ਪੁੱਟੀ ਤਾਂ ਲੋਕੀ ਲਾਸ਼ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ । ਇਸ ਉਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਲੇਹ ਮਜ਼ਾਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁਲਦਸਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉਥੇ ਦਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ । ਜਦ ਕਬਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਟਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਚਮੁਚ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਗੁਲਦਸਤਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਬਾਰਾ ਨਿਮਾਜ਼ ਜਨਾਜ਼ਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਪਿਛੋਂ ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਮਜ਼ਾਵਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਅੰਤ ੮੪ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਮੀ ਜੁਦਾਈ ਪਿਛੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ<noinclude></noinclude> f1dhz3wbfuejwsvs43rpsk1imuhfx40 250 4697 228633 20983 2026-07-24T10:59:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੩੫ )}}</noinclude><poem>{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਹਾਥੀ ਇਸ਼ਕ ਮਹਾਵਤ ਰਾਂਝਾਂ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਆਂਕਸ ਦੇ ਦੇ ਹੋੜੀਏ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਲਗੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਤੋੜੀਏ {{gap}}ਮਨ ਅਟਕਿਆ ਬੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ {{gap}}{{gap}}ਉਸ ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ {{gap}}ਕਾਜੀ ਮੁਲਾਂ ਮਤੀਂ ਦੇਂਦੇ, ਖਰੇ ਸਿਆਣੇ ਰਾਹ ਦਸੇਂਦੇ {{gap}}{{gap}}ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੀ ਲਗੇ ਰਾਹ ਦੇਨਾਲ {{gap}}ਨਦੀਉਂ ਪਾਰ ਰਾਂਝਣ ਦਾ ਠਾਣਾ ਕੀਤੇ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਾ {{gap}}{{gap}}ਮਿਨਤਾਂ ਪਈ ਕਰਾਂ ਮਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ {{gap}}ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫਕੀਰ ਨਮਾਣ ਦੁਨੀਮ ਨੇ ਛੋੜ ਖਰ ਚਲ ਜਾਣਾ {{gap}}{{gap}}ਓੜਕ ਕੰਮ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ {{gap}}ਕਿਤ ਗੁਣ ਲਗੇਂਗ ਸ਼ੈਹ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ॥ {{gap}}ਕਤਣ ਸਿਖ ਨੀ ਵਲਲੀਏ ਕੁੜੀਏ, ਚੜਿਆ ਲੋੜੋਂ ਖਾਰੀ। {{gap}}ਤੰਦ ਤੁਟੀ ਅਟੇਰਨ ਭੰਨਾਂ ਚਰਖੇ ਦੀ ਕਰ ਕਾਰੀ {{gap}}ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂਦਾ ਅਮਲਾਂ ਬਾਝ ਖੁਆਰੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਨੀਂ ਸਈਓ ਅਸੀਂ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਆਖੇ ਲਗੇ {{gap}}{{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਕ ਨਿਗਾਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸੋਕਹੀਂ ਨ ਜਾਂਦੇ ਠੱਗੇ {{gap}}{{gap}}ਕਾਲੇ ਪਟ ਨੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸਫੈਦੀ ਕਾਗ ਨ ਥੀਂਦੇ ਬਗੇ {{gap}}{{gap}}ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾਵਨ ਜੋ ਮਰਨ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਗੇ</poem> {{gap}}ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੀ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕਲਾਮ ਆਪ ਦਾ ਕਵਾਲੀਆਂ ਕਥਕਾਂ ਦੇ ਸੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ॥ {{center|{{xx-larger|ਲਾਲਾ ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ}} {{gap}}ਉਪਨਾਮ "ਦਮੋਦਰ" ਕੋਮ ਅਰੋੜਾ ਗੁਲ੍ਹਾਟੀ। ਵਸਨੀਕ ਝੰਗ ॥}} {{gap}}ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਮੋਦਰ ਇਕ ਪਟਵਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਦਮੋਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਹੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪ ਦਸਿਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਟਵਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਚੂਚਕ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਰਈਸ ਸੀ। ਉਹ ਚੂਕਕ ਪਾਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੰਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਮਹਿਰ ਚੂਚਕ ਨੇ ਜੋ ਸਿਆਲ ਕੌਮ ਦਾ ਅਮੀਰ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਆਦਿ ਦਾ ਪੂਬੰਧ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਮੋਦਰ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ<noinclude></noinclude> mu640ciuf6qg0r3wm94ft37sy9kxuru 250 4698 228634 20909 2026-07-24T10:59:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੬)|}}</noinclude>ਦੇ ਕੇ ਦੁਕਾਨ ਖੁਲ੍ਹਵਾ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਮੋਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਉਥੇ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem>{{gap}}ਨਾਉਂ ਦਮੋਦਰ ਤੇ ਗੁਲਾਟੀ ਆਇਆ ਸਿਕ ਸਿਆਲੀਂ {{gap}}ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ਸਲਤ ਕੀਤੀ ਬਠਿਕ ਉਥਾਈਂ ਜਾਈਂ {{gap}}ਵੜਿਆ ਵੰਝ ਚੂਚਕ ਦੇ ਵੇਹੜੇ ਜਿਥੇ ਸਿਆਲ ਅਬਦਾਲੀਂ {{gap}}ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈਅਸ ਵੇਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲੀਂ</poem> <poem>{{gap}}ਓਥੇ ਕੀਤਾ ਰਹਿਣ ਦਮੋਦਰ ਉਹ ਵਸਤੀ ਖੁਸ਼ ਆਹੀ {{gap}}ਚੂਚਕ ਤੇ ਵੰਝ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਨਾਲੇ ਕੰਧੀ ਤਾਈ {{gap}}ਚੂਚਕ ਬਹੁੰ ਦਿਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਦਲਗੀਰੀ ਲਾਹੀ {{gap}}ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਹੋਇਆ ਦਿਲਾਸਾ ਹਟੀ ਓਥੇ ਬਣਾਈ</poem> {{gap}}ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਮੋਦਰ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਆਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਖਤ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਰਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਜ ਕਲ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੂੰ 'ਬਾਬੂ' ਕਰ ਕੇ ਸਦਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮੁਨਸ਼ੀ,ਕਾਜ਼ੀ ਜਾਂ ਪਟਵਾਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਦੋਂ ਪਟਵਾਰੀ ਪਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖੇ ਕਾਰਦਾਰ ਆਖਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਦਮੋਦਰ ਨੂੰ ਪਟਵਾਰੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਮੋਦਰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨੇ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਹੋਇਆ ਦਿਲਾਸਾ ਹਟੀ ਓਥੇ ਬਣਾਈ। ਲਫਜ਼ "ਹੋਇਆ ਦਿਲਾਸਾ" ਤੋਂ ਭੀ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਾਗਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਬੇਯਾਰੋ ਮਦਦਗਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਵਸੀਲਾ ਮਿਲ ਜਾਏ। {{gap}}ਦਮੋਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ:- ਦਮੋਦਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਹਿੰਦੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰੀ ਰਲੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਹੈ। ਅਖਰ ਅਸਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਵਾਕ ਆ ਉਸ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹੈ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। "ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਮੈਂ ਅਖੀਂ ਡਿੱਠਾ" ਇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- <poem>{{gap}}ਅਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਕਿੱਸਾ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ {{gap}}ਜ਼ੋਕ ਸ਼ੌਕ ਉਠੀ ਹੈ ਮੈਂਡੀ ਤਾਂ ਦਿਲ ਉਮਕ ਹੋਈ {{gap}}ਅਸਾਂ ਮੰਹੋਂ ਅਲਾਇਆ ਓਹੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਪਿਓ ਈ {{gap}}ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਕਰ ਕੇ ਕਿੱਸਾ ਜੋ ਸੁਣੇ ਸਭ ਕੋਈ</poem> {{gap}}ਹੀਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸੰਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਉਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ:- <poem>{{gap}}ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਅਤੇ ਉਨਤਰੀ ਸੰਮਤ ਬਿਕ੍ਰਮ ਰਾਏ {{gap}}ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਏ ਇਕਠੇ ਝਗੜੇ ਰਬ ਚੁਕਾਏ</poem><noinclude></noinclude> il2y97fd0l12krwybup1nrdmy8ojptc 250 4699 228635 20994 2026-07-24T10:59:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੩੭ ) }}</noinclude>{{Block center|<poem>ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਜੋ ਅਕਬਰ ਸੰਦੀ ਦਿਨ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਸੁਵਾਏ ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਦੇ ਅਸੀਸਾਂ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ</poem>}} {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਤਬ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੋਲਾਂ ਸੌ ਉੱਨਤਰੀ (੧੬੨੯) ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਉੱਨਤਰੀ ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਕਬਰ ਸਵਾ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ੧੫੫੬ ਈ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੬੧੩ ਬਿ: ਵਿਚ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ੪੯ ਸਾਲ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਉਪ੍ਰੰਤ ੧੬੦੫ ਈ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੬੬੨ ਬਿ: ਵਿਚ ਕੂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ੧੬੨੯ ਬਿ: ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੀ ਸੰਨ ਠੀਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਕਬਰ ਦਾ ਰਾਜ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਕਵੀ ਬਾਰ ੨ ਅਕਬਰ ਦੀ ਉਪਮਾਂ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਜੋ ਅਕਬਰ ਸੰਦੀ ਦਿਨ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਸਵਾਏ। {{gap}}ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਮਸ਼ੂਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦਾ ਵੇਲਾ ੧੬੬੧ ਈ: ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਭੀ ਇਹੋ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਮੋਦਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਦਮੋਦਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਬਾਰ ਦੇ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ-ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਛੋਹਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਰਾਂਝੇ ਅੱਖੀਂ ਲਾਈਆਂ। {{gap}}ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੰਞ ਅਤੇ ਮਿਲਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਖਾਣਾ ਖਾ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਘਿਨੁਣ ਤਿਸਾਊਂ ਆਏ ਮਿਲਣ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਹਸ ਕਰ ਕੇ ਹਿਕ ਮਿਲਾਏ ਸੂਰਤ ਸ਼ਕਲ ਬਹੁੰ ਚਤਰਾਈ ਮਾਵਾਂ ਪੁਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਏ ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੋ ਜਨ ਜਾਲੀ ਆਨ ਫਹਾਏ</poem>}} {{gap}}<big>ਹੀਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਹਾਲ ਇਉਂ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ:-</big> <poem>{{gap}}ਨਾ ਕੋਈ ਆਖੇ ਹੀਰੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਕਹੁ ਕੋਈ ਸਲੇਟੀ {{gap}}ਜਾਤ ਸਨਾਤ ਪਛਾਣੋ ਨਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਚਾਕੇ ਨਾਲ ਚਕੋਟੀ {{gap}}ਕਿਦਨ ਚੂਚਕ ਮਾਂ ਪਿਉ ਮੈਂਡਾ ਮੈਂ ਕਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ {{gap}}ਵਾਵਨ ਆਏ ਲਗੀ ਲੜ ਤੈਂਡੇ ਜੇ ਪਵਾਂ ਕਬੂਲ ਜਟੇਟੀ</poem> {{gap}}<big>ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਿਤ ਕਰਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ:-</big> <poem>{{gap}}ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰੇ ਕੁਲ ਆਤਨ, ਸਾਗ ਰੋਟੀ ਮਖਣ ਖਾਵੇ {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਹਿਰੇ ਪੀਂਘਾਂ ਤੇ ਪੀਂਘਣ ਘੁੰਘਣੀਆਂ ਨ ਘਿੰਨ ਆਵੇ {{gap}}ਤੀਜੇ ਪਹਿਰੇ ਬੇਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੇਂਡੀ *ਖਖੜੀ ਖਾਵੇ {{gap}}{{gap}}*ਖਰਬੂਜ਼ਾ {{gap}}ਚੌਥੇ ਪਹਿਰੋ ਬੇੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਤਨ ਛੋਡ ਚਨਾਵੇ</poem> {{gap}}<big>ਹੋਰ ਵੇਖੋ:-</big> <poem>{{gap}}ਖੂੰਡੀ ਤੇ ਹਥ ਵੰਝਲੀ ਲੀਤੀ, ਚਲਨ ਤੇ ਚਿਤ ਚਾਇਆ {{gap}}ਚੀਰਾ ਲਾਲ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਮਰੀ ਲਕ ਨੀਲਾ ਖੇਸ ਬਨ੍ਹਾਇਆ</poem><noinclude></noinclude> f026afqovdiklyp80ox77xk54gmaauo 250 4700 228636 19870 2026-07-24T10:59:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੩੮|}}</noinclude>{{block center| <poem>ਨਕ ਬੁਲਾਕ ਤੇ ਕੰਨੀਂ ਲੁੜਕੇ, ਚੂੜੀਆਂ ਰੁਣ ਝੁਣ ਲਾਇਆ ਘਿਨ ਘੜਾ ਸਿਰ ਉਤੋਂ ਮਾਏ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭੋਇੰ ਮਰੇਂਦੀ ਵਿਚ ਮਸੀਤੋ ਚੰਨ ਫਥਿਓਈ, ਮੈਂ ਵਰ ਨੀਹੇ ਦੇਂਦੀ ਹਸ ਰਸ ਸਿਰ ਰੱਖ ਅਸਾਡੇ, ਨਹੀਂ ਆਪੇ ਨਿਕਲ ਵੈਂਦੀ ਸੁਣ ਮਾਏ ਪੈਂਡੇ ਜੀਵਨ ਜਾਏ, ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਆਖ ਸੁਣਾਈ ਪੁੜ ਪਰਾਇਆ ਕਿਸਮਤ ਆਇਆ ਇੱਜ਼ਤ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਚਾਕੇ ਚਾਕ ਸਦੇਂਦੇ ਸਭੇ, ਸਿਆਲਾਂ ਲਜ ਨ ਕਾਈ ਸੁਣ ਵਣ ਮਾਏ ਤੈਂਡੇ ਜੀਵਨ ਜਾਏ ਹੀਰੇ ਗਲ ਸੁਣਾਈ ਜੋਗ ਦੇ ਜਾਲਣ ਖਰਾ ਉਖੇਰਾ, ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇਂ ਬਾਤਾਂ ਜੋਗ ਦਾ ਜਾਲਣ ਔਖਾ ਹੈ ਈ ਔਖੀਆਂ ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਘਾਤਾਂ ਮੰਗ ਕਰ ਟੁਕਰ ਸਥਰ ਸੋਣਾ ਏਹ ਅਸਾਡੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਜੋਗ ਦਿਵਾਉਂ ਜੇ ਸਚ ਦਸਾਏਂ ਬਾਤਾਂ। ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰਾ ਮੈਂਡਾ ਵਤਨ ਹੈ ਚੰਦਲ ਵਹਿੰਦੀ ਠੰਡੇ ਨੀਰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖ ਬਗਾਈ ਦੀ ਥਾਪਣਾ ਜਿਹੜਾ ਟਿਲੇ ਦਾ ਪੀਰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਸਿਞਾਣ ਲੈ ਮੈਂ ਉਹੋ ਰਾਂਝਾ ਤੂੰ ਉਹਾ ਹੀਰ ਆਇਉਮ ਕਪਰ ਝਾਗ ਕੇ ਨੈਂ ਬੂਟੇ ਝਲ ਚੀਰ।</poem>}} {{center|{{xx-larger|ਪੀਲੂ}}}} {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਟ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਪ ਫਕੀਰਾਨਾ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਜਦ ਜ਼ਰਾ ਜਵਾਨ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸੈਰ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਕਾਰਨ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ। {{gap}} ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਕਲਾਮ ਸੁਣਨ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਫਕੀਰਾਨਾ ਭੇਸ ਵਿਚ ਇਲਾਕਾ ਬਾਰ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਜਦ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਏ ਤਾਂ ਦਾਨਾਬਾਦ ਖਰਲਾਂ ਵਿਚ ਗਏ, ਜਿਹੜਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਤੋਂ ੪੦ ਕੋਹ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਸੁਣਿਆ, ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖ ਦਿਤਾ। ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਅਸਰ ਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਸੋਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿੱਸੇ ਨੇ ਛੇਤੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸੰਦਲ ਬਾਰ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਓਧਰ ਹੀ ਕਾਲ ਵਸ ਹੋ ਗਏ। ਆਪ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਿਛੋਂ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਫਰਕ ਰੱਖਿਆ। ਹਾਫਜ਼ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿਤਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕਾਂ ਹੱਥ ਪੀਲੂ ਨੂੰ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਘਲਿਆ! ਕਾਂ ਪੀਲੂ ਦੇ ਘਰ ਅਪੜਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਆਪ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਦਸਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਤੇ ਕਾਂ ਪੀਲੂ ਦੀ ਕਬਰ ਉਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੈਣ ਪਾਉਣ ਲਗਾ-<noinclude></noinclude> c9wgm6h4x6q56d13rencoo9itdblubq 250 4701 228637 19943 2026-07-24T10:59:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੩੯|}}</noinclude> <poem>{{block center|ਜਾਂ ਰੁੱਨਾ ਪਲੁ ਦੀ ਗੋਰ ਤੇ ਬਾਣਾ ਬੱਤਰ ਸਿਆਹ ਅਗੋਂ ਪੀਲੁ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਿਆ ਕਾਗਾ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਜਾਹ।}}</poem> {{gap}} ਇਹ ਕਾਂ ਫੇਰ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਵਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਸਣ ਉਤੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਉਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ । ਹਾਫ਼ਜ਼ ਜੀ ਪੀਲੂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem>{{block center|ਯਾਰੋ ਪੀਲੂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਸ਼ਾਇਰ ਭੁਲ ਕਰੇਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਥਾਪਣਾ ਕੰਧੀ ਦਸਤ ਧਰੇਣ}}</poem> {{gap}} ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਯਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਪੀਲੂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਤਾਜ਼ੀ ਤਾਜ਼ੀ ਹੀ ਸੀ। {{gap}} ਪੀਲੂ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ੧੦੯੦ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਲਿਖਿਆ। {{gap}} ਪੀਲੁ ਬਾਬਤ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸੈਫੁਲ ਮਲੂਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem>{{block center|ਛੜੀ ਫੜੀ ਗਲ ਆਖੀ ਲੋਕਨ ਜੋ ਆਖੀ ਸੋ ਅੱਛੀ | ਪੀਲੁ ਸੁਥਰਾ ਪਹਿਲੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਮੀ' ਜਦ ਕੱਛੀ}}</poem> {{gap}} ਮੀਆਂ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem>{{block center|ਪੀਲ ਨਾਲ ਨ ਰੀਸ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਜ਼ ਅਲੈਹਦੀ। ਮਸਤ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ ਉਸ ਪਾਸੇ ਕਿਸੇ ਫਕੀਰ ਵਲੀ ਦੀ।}}</poem> {{gap}} ਮਸਤ ਨਿਗਾਹ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਲ ਹੈ। {{gap}} ਪੀਲੂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਿਰੋਲ ਮਾਝੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਚਿਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਭੀ ਉਸ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ! {{gap}} ਪੀਲੂ ਇਕ ਖੁਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- <poem>{{block center|ਕਾਂਜਨ ਬੱਧਾ ਤੱਕਲਾ ਤੱਕਲੇ ਬੱਧਾ ਤੀਰ ਲਠ ਪਲਾਣਾ ਮੇਲਿਆ ਕਰੜੀ ਘਤ ਜੰਜੀਰ ਕੁਬਿਆਂ ਮੁਢ ਧਤੂਰੀਆਂ ਜਿਉਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਢ ਵਜ਼ੀਰ ਕੁੱਤ ਹਟ ਹਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਉਂ ਦਰ ਵਿਚ ਖਲਾ ਫਕੀਰ ਟਿੰਡਾਂ ਗੇੜਨ ਗੇੜਿਆ ਭਰ ਭਰ ਡੋਲਣ ਨੀਰ।}} </poem> {{gap}}{{gap}} ਵੇਖੋ ਵਨ-ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਿਚੋਂ:- <poem><small>{{gap}}ਘਰ ਖੀਵੇ ਦੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਜੰਮੀ ਮੰਗਲਵਾਰ {{gap}}ਡੂਮ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਵੰਦ ਖਾਨ ਖੀਵੇ ਦੇ ਬਾਰ {{gap}}ਰੱਜ ਦੁਆਈਂ ਦਿਤੀਆਂ ਸੋਹਾਨੇ ਪਰਵਾਰ {{gap}}ਰਲ ਤਦਬੀਰਾਂ ਬੰਦੀਆਂ ਛੈਲ ਹੋਈ ਮੁਟਿਆਰ</small></poem><noinclude></noinclude> no0djx89e1400xfjjl2vjegtvfv60k1 250 4702 228638 20020 2026-07-24T10:59:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੪o )}}</noinclude>{{center|<poem>ਸਾਹਿਬਾਂ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਕੁੜੀ ਰਿਆਕਾਰ ਘਰ ਬਿੱਜਲ ਦੇ ਜੰਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰੜ ਬਾਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਮਾਈ ਬਾਪ ਨੇ ਰੁੂਪ ਦਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਐਸਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੁੂਰਮਾ ਖ਼ੁਲਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਪੜੇ ਪਟੀਆਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਪੜ੍ਹੇ ਕੁਰਆਨ ਵਿੱਚ ਮਸੀਤ ਦੇ ਲਗੀਆਂ ਜਾਣੇ ਕੋਲ ਜਹਾਨ ਨਾ ਮਾਰ ਕਾਜ਼ੀ ਛਮਕਾਂ ਨਾ ਦੇਹ ਤਤੀ ਨੂੰ ਤਾਇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਾਡਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਲੈ ਗਏ ਇਸ਼ਕ ਲਖਾਏ ਸਾਹਿਬਾਂ ਗਈ ਤੇਲ ਨੂੰ ਗਈ ਪਸਾਰੀ ਦੀ ਹੱਟ ਫੜ ਨੇ ਜਾਣੇ ਤਕੜੀ ਹਾੜ ਨ ਜਾਣੇ ਵੱਟ ਤੇਲ ਭੁਲਾਵੇ ਭੁਲਾ ਬਾਣੀਆਂ ਦਿਤਾ ਸ਼ਹਿਦ ਉਲੱਟ ਵਣਜ ਗਵਾ ਲਏ ਬਾਣੀਆਂ ਬਲਦ ਗਵਾਏ ਜਟ ਤਿੰਨ ਸੈਂ ਨਾਂਗਾ ਪੜ ਰਿਹਾ ਹੋਰ ਗਏ ਚੌੜ ਚਪੱਟ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਰਹੂ ਵਿੱਚ ਜਗੱਤ ਘਰ ਤੋਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੁਰ ਪਈ ਕਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਨੀਤ ਕਾਜੀ ਸਾਡਾ ਮਰ ਗਿਆ ਸੁੰਨੀ ਪਈ ਮਸੀਤ {{center|'''ਸਾਹਿਬਾਂ ਬਾਹ ਸੱਦ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ-'''}} ਤੂੰ ਸੁਣ ਕਮੁੂ ਬਾਹਮਣਾ ਕਦੀ ਨ ਆਇਆ ਕਾਮ ਘੋੜੀ ਦਿਆਂ ਤੇਰੇ ਚੜHਨ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਣੇ ਲਗਾਮ ਹਥੋਂ ਦੇ ਦੇਵਾਂ ਚੂੜੀਆਂ ਸੋਨਾ ਕਰਦੀ ਦਾਨ ਬੋਟੀ ਦਿਆਂ ਦੁਧ ਪੀਣ ਨੂੰ ਹਲ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਂ ਇਨਾਮ ਜਦ ਲਗ ਜੀਵੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਰਖੋ ਤੇਰਾ ਅਹਿਸਾਨ ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਚੰਧੜ ਵਿਆਹ ਲੈ ਜਾਣਗੇ ਫੇਰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ ਆਨ। {{center|'''ਉਤਰ ਕੰਮੂ-'''}} ਅੱਗੋਂ ਕੰਮੁੂ ਬੋਲਦਾ ਸਚੀ ਦਿਆਂ ਸੁਣਾ ਪੈਂਡਾ ਹੈ ਚਾਲੀਆਂ ਕੋਹਾਂ ਦਾ ਕੋਣ ਆਵੇ ਕੋਣ ਜਾ ਘਰ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੁਣੀਦੀ ਬੁਰੀ ਬਲਾ ਸੌਕਣ ਉਤੇ ਸੌਂਕਣ ਪਈ ਮਰੇ ਲੈਵੇ ਅੱਧ ਵੰਡਾ ਛਡ ਦੇ ਪਰਾਣੇ ਜਟ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨਵੀਂ ਕੰਮੂ ਵਲ ਲਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲੈ ਦੋਸਤੀ ਬਹਿ ਕੇ ਇਕ ਕਮਾ ਸਾਹਿਬਾਂ-ਅਗੋਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਬੋਲਦੀ ਤੇਰੇ ਮੁੰਹ ਸੁਆਹ ਮਾਰਾਂ ਚਪੇੜ ਤੇਰ ਨਜ਼ਬ ਦੀ ਦੋਵਾਂ ਅਕਲ ਰਵਾ ਖਬਰ ਹੋ ਜਾਇ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੈਹਰੋਂ ਦੇਣ ਉਜਾੜ ਖਬਰ ਹੋ ਜਾਇ ਵੀਰ ਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਕਰਸਨ ਮਾਰ ਜੇ ਖਬਰ ਹੋ ਜਾਏ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਢੀਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਭਲਕੇ ਸਰਾਧ ਦਾਦਾ ਆਉਣਗੇ ਨਿਉਂਦਾ ਖਾਣ ਤੇ ਜਾ ਲਗਨੀ ਆਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੋਤਰੀ ਬਹਿ ਗਿਓਂ ਰੰਨ ਬਣਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> mtkpeagou5pt8dtia63nxpt5uegdrws 250 4703 228639 20959 2026-07-24T11:00:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />(੪੧)</noinclude>{{gap}}{{gap}}ਲਗੂ ਕਚਹਿਰੀ ਖੀਵੇ ਬਾਪ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਊਂ ਮੰਗਵਾ</br> {{gap}}ਕੰਮ-ਇਹ ਗੁਨਾਹ ਮੇਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਲੈ ਸਾਹਿਬਾਂ ਜਿਥੇ ਘਲੇਂ ਓਥੇ ਜਾਂ</br> {{gap}}{{gap}}ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਹਫੀਮ ਦਾ ਸਾਡੀ ਅਕਲ ਟਿਕਾਣੇ ਨਾ</br> {{gap}}{{gap}}ਮੈਂ ਤਾਂ ਭੋਲਾ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖ ਧੰਲਿਆਂ ਦੀ ਲਾਜ</br> {{gap}}{{gap}}ਵੱਡੀ ਰਾਤੇ ਉਠ ਕੇ ਤੁਰ ਪਵਾਂ ਖਰਲਾਂ ਦੀ ਰਾਹ </br> <big>'''ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮਾਂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋੜਦੀ ਹੈ:'''</big> {{gap}}{{gap}}ਚੜ੍ਹਦੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੱਤਾਂ ਦੇਵੇ ਮਾਂ</br> {{gap}}{{gap}}ਬੁਰੇ ਸਿਆਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬੁਰੀ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਰਾਹ</br> {{gap}}{{gap}}ਬੁਰੀਆਂ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਦੂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਪਾ</br> {{gap}}{{gap}}ਕਢ ਕਲੇਜੇ ਖਾਂਦੀਆਂ ਮੇਰੇ ਝਾਟੇ ਧੜ ਨਾ ਪਾ </br> {{gap}}{{gap}}ਰੰਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਚਲਿਆ ਆਵੇਂ ਜਾਂਨ ਗਵਾ</br> {{gap}}{{gap}}ਆਪੇ ਮਰੇ ਲਗ ਜਾ, ਅਗੇ ਪੈਰ ਨਾ ਪਾ</br> {{gap}}{{gap}}ਚੜ੍ਹਦੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੰਝਲ ਦੇਂਦਾ ਮੱਤ</br> {{gap}}{{gap}}ਭੱਠ ਰੰਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਖੁਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ </br> {{gap}}{{gap}}ਹਸ ਕੇ ਲਾਵਣ ਯਾਰੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਣ ਦੱਸ</br> {{gap}}{{gap}}ਪਤ ਮਰਵਾਨ ਬਿਗਾਨੜੇ ਧੋਣੇ ਦੇ ਕੇ ਲੱਤ</br> {{gap}}{{gap}}ਲਈਂ ਹਥ ਨ ਆਂਵਦੀ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦਾਂ ਦੀ ਪਤ </br> {{gap}}{{gap}}ਰਾਜਾ ਝੂਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਝੂਰੇ ਚੋਰ</br> {{gap}}{{gap}}ਰੋਜ਼ੀ ਝੂਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਝੂਰੇ ਮੋਰ</br> {{gap}}{{gap}}ਚੜ੍ਹਦੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਂ ਮਤ ਦਦੀ ਖੜੀ</br> {{gap}}{{gap}}ਸੱਪਾ ਸ਼ੀਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਕਰ ਭਾਈ ਅੜੀ </br> {{gap}}{{gap}}ਤਪੀ ਕੜਾਹੀ ਤੇਲ ਦੀ ਸਿਰ ਤੇ ਲਾਟ ਜਲੀ</br> {{gap}}{{gap}}ਮੂਸਾ ਭਜਿਆ ਮੌਤ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅਗੇ ਮੌਤ ਖਲੀ </br> <big>'''ਹੋਰ ਦੇਖੋ-ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਬੀਰਤਾ'''</big> {{gap}}{{gap}}ਮਿਰਜ਼ਾ ਆਖੇ ਕੋਈ ਨ ਦੀਹਦਾ ਸੂਰਮਾਂ ਜੇਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਹਥ ਕਰੇ</br> {{gap}}{{gap}}ਕਟਕ ਭਿੜਾ ਦਿਆਂ ਟੱਕਰੀਂ ਮੈਥੋਂ ਭੀ ਰਾਠ ਡਰੇ</br> {{gap}}{{gap}}ਵਲ ਵਲ ਵਢ ਦਿਆਂ ਸੂਰਮੇ ਜਿਉਂ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਪੈਣ ਗੜੇ</br> {{gap}}{{gap}}ਸਿਰ ਸਿਆਲਾਂ ਦੇ ਵੱਢ ਕੇ ਸਿਤੁੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰੜੇ </br> {{gap}}{{gap}}ਮੰਦਾ ਕੀਤਾ ਈ ਸਾਹਿਬਾਂ ਮੇਰਾ ਤਰਕਸ਼ ਟੰਗਿਆ ਜੰਡ</br> {{gap}}{{gap}}ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਾਨੀ ਮਿਰਜ਼ੇ ਜਵਾਨ ਦੀ ਦੇਂਦਾ ਸਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ</br> {{gap}}{{gap}}ਪਹਿਲੋਂ ਮਾਰਦਾ ਵੀਰ ਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੂਜੀ ਕੁਲੇ ਦੇ ਤੰਗ</br> {{gap}}{{gap}}ਤੀਜੀ ਮਾਰਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਜੈਂਹਦੀ ਹੋਈ ਤੂੰ ਮੰਗ</br> {{gap}}ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੀਲੂ ਦੀ ਵਾਰ ਸੋਧ ਕੇ ਪੁਰੀ ਛਪਵਾਈ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਕ ਅਮੋਲ ਸ਼ੈ ਹੈ।<noinclude></noinclude> jibgxj7104qgz7ttjuo82w8dqa9dws2 250 4704 228640 20059 2026-07-24T11:00:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੪੨ )}}</noinclude>{{center|<big>'''ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ'''</big>}} {{gap}}ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਨ ਮੁਹੰਮਦ। ਆਪ ਹਾਂਸੀ ਇਲਾਕਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਸੈਫੁਲਮਲੁੂਕ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਕਵੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਹਾਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਓ ਹਨ :- {{gap}}ਆਪ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਹਾਫਿਜ਼ ਅਤੇ ਨੇਕ ਖਿਆਲ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆਪ ਇੱਜੜ ਚਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜੁ ਆਪ ਨੂੰ ਰਸੂਲ ਮਕਬੂਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਹਜ਼ੂਰ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਆਪ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਚੌਕ ਝੰਡਾ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਦਿਤਾ। ਏਥੇ ਆਪ ਚੱਕੀ ਪੀਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਘੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰਾਂ ਅਨਵਾਅ ਨੂੰ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੀਨੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਸੋਧ ਕੇ ਲਿਖਵਾਇਆ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਆਦਮੀ ਆਪ ਪਾਸ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਲਈ ਆਇਆ। ਆਪ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਚੱਕੀ ਪੀਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਅਤੇ ਦਾੜੀ ਨੂੰ ਆਟੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਆਪ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ? ਆਪ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਖਾਤਰ ਚੱਕੀ ਪੀਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਦਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਦੋ ਰੁਪੈ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਸਹਿਜ ਹੀ ਹੱਥ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਆਪ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਬੰਦਗੀ ਬੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਪਾਰ ਹੈ,ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਰਖੀ ਜਾਏ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਆਪ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨੇ ਜਦ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਸਿਖਣ ਲਈ ਜਿੱਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ:- {{gap}}'''ਜ਼ਬਾਨੀ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ''' {{center|<poem>ਕਹਿਣ ਲਗੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਹੋਰੀ ਸੁਣੋਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲਬੰਦੋ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਰਬੇ ਥੀ ਆਇਆਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੋਂ ਇਤਨੀ ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤਾ ਹੋਈ ਰੋਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਪੁਚਾਂਦਾ ਰੋਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਕਰਾਂ ਨਾ ਸਿਜਦੇ ਇਹ*ਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ #ਫਰੰਬ</poem>}} {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਕ ਸਪੁੱਤ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਮੀ ਸਨ,ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਆਲਮ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟ ਆਦਿ ਚਾੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੀ ਇਸ ਲਿਆਕਤ ਨੂੰ ਵਡਿਆਂਦੇ ਹੋਏ, ਔਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਰਨਨ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> iyh4vunwzl97yf2y67ogsi831dpkr1d 250 4705 228641 20953 2026-07-24T11:00:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੪੩)}} ਮੁਦੱਕਕ ਭਾਵ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ ਵਾਲਾ ਖਤਾਬ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਇਸੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਉਘੇ ਹਨ। ਮੌਲਵੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤ੍ਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨਕੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਤਕੀ ਹੋਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਨਕੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਤਕੀ ਦਾ ਇਕ ਸਪੁੱਤ੍ਰ ਮੁਹੰਮਦ ਆਸ਼ਕ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਹਾਰੀ ਮੰਡੀ ਅੰਦਰ ਇਕ ਬੜੀ ਵਡੀ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮਕਾਨ ਬਣਵਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਕੂਚਾ ਮੀਆਂ ਆਸ਼ਕ ਉਘਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਮੌਲਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਲੀਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਉੱਘੀ ਸੀ। ਹੈਜੋਰਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਜਦ ਕਦੀ ਲਾਹੌਰ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਆਪ ਪਾਸ ਹੀ ਬਿਸਰਾਮ ਕਰਦੇ। ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਘਰ ਵਡਿਆਈ, ਮਾਣ ਤੇ ਬਰਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। <poem> {{gap}}ਆਪ ਅਖੀਰ ਉਮਰ ਤਕ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਏਥੇ ਹੀ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹ ਹਨ -- {{gap}}(੧) ਰਸਾਲਾ ਮਹਿੰਦੀ ਜੋ ੯੯੭ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}(੨) ਨਸ ਫਰਾਇਜ਼ ੧੦੩੨ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ।</poem> {{gap}}ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੁਜ਼ੂ, ਗੁਸਲ,ਨਮਾਜ਼ ਆਦਿ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਨਿਯਮ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- <poem> {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਰੋ ਦੁਆ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਜੁਮਲੇ ਨਾਉਂ ਖੁਦਾ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਰਬ ਫ਼ਜ਼ਲ ਕਰੇਹੀ ਮੋਮਨਾਂ ਈਮਾਨ ਰਹੇ ਬਕਾ {{gap}}{{gap}}(੩੨) ਬੜੀ ਵਰਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯਕ ਮਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਬਰਾਤ {{gap}}{{gap}}ਇਹ ਹਿਜਰਤ ਦਬਹਦ ਰਸਾਲ-ਤਮ ਬੁਝੇ ਹੋ ਨਿਜਾਤ {{gap}}(੩) ਅਨਵਾਅ ਅਲੂਮ-ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭੀ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਇਉਂ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।</poem> <poem> {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਆਸੀ ਤਮ੍ਹਾਂ ਦੁਆ ਦਾ ਕਰੇ ਰਜ਼ਾ ਖੁਦਾ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਆਸੀ ਆਖੇ ਮੋਮਨਾ ਰਬ ਰਖ ਈਮਾਨ ਬਕਾ {{gap}}(੧੦੪੪) ਹਜ਼ਾਰ ਹਿਕੋਂ ਚੌਤਾਲੀਆ ਵਰਹਿਆਂ ਮਾਂਹ ਅਤੇ ਦਹ ਜ਼ਮ {{gap}}{{gap}}ਹਿਜਰਤ ਬਾਹਦ ਪਛਾਣ ਤੂੰ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਤਮ {{gap}}ਭਾਵ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਈਦ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ੧੦੪੪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}(੪) ਖੁਲਾਸਾ ਮੁਆਮਲਾਤ:-ਇਹ ਪੁਸਤਕ ੧੦੪੩ ਹਿ: ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਈ:-ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:-</poem> <poem> {{gap}}{{gap}}ਹਜ਼ਾਰ ਹਿਕੋਂ ਤਰਤਾਲੀਆ ਵਰਿਹਾਂ ਸਾਢੇ ਦਹ ਮਹੀਨੇ {{gap}}{{gap}}ਇਹ ਹਿਜਰਤ ਬਾਦ ਰਸਾਲਾ ਤੰਮ ਕੀਤਾ ਰਬ ਨਗੀਨੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਚੇਤ ਮਹੀਨਾ ਬੁਧਵਾਰ ਵਕਤ ਪੇਸ਼ੀ ਦਾ ਆ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਅਸੀ ਤਾਕਤ ਸਹਿਲ ਕੁਜ ਹੋਇਆ ਫਜ਼ਲ ਖੁਦਾ {{gap}}(੫) ਸਰਾਜੀ-ਅਰਬੀ ਦੀ ਉਘੀ ਪੁਸਤਕ ਸਰਾਜੀ ਫਿਲਮੀਰਾਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ </poem><noinclude></noinclude> pz253dy21y4zssf9lwxebhphd0fmch3 250 4706 228642 20067 2026-07-24T11:00:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪੪)}}</noinclude>ਉਲਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਆਪ ਨੇ ੭ ਮੁਹੱਰਮ੧੭੫੮ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ:- . {{center|<poem>ਹਜ਼ਾਰ ਹਿਕੋ ਅਠਵੰਜਾ ਵਰਿਹਾ ਹਿਕ ਮਾਹ ਫਨਾ ਛੇ ਰੋਜ਼ ਹੋਰ ਸਤਵਾਂ ਦਹਿ ਵਕਤ ਪੇਸ਼ੀ ਦਾ ਆ ਇਹ ਹਿਜ਼ਰਤ ਬਾਦ ਕਿਤਾਬ ਤਮ ਕੀਤਾ, ਫਜ਼ਲ ਖੁਦਾ ਇਹ ਬਝ ਆਸੀ ਦਵਾ ਕਰੇ ਤਿਸ ਦੇਵੇ ਅਜਰ ਖੁਦਾ</poem>}} {{gap}}(੬) ਹਿਸਾਰਉਲਈਮਾਨ:-ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮੁਲਮਾਨੀ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ । {{gap}}(੭)ਤੁਹਫ਼ਾ-ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਜਦਾ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਢੰਗ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਏਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਅਬਦੁਲਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ੧੦੨੫ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। {{center|<poem>ਅਬਦਲਾ ਆਖੇ ਮੋਮਨਾ ਈਮਾਨ ਬਖਸ਼ ਦਾ ਹਿਜਰਤ ਬਹਦ ਹਜ਼ਾਰ ਹਿਕ ਪੰਜੀਵੇ ਸਾਲ ਫਨਾ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਇਸ ਥੀਂ ਪਿਛੇ ਹਿਕ ਰੋਜ਼ ਗਿਆ ਹਜ਼ਰਾਤ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ ਦੁੂਜਾ ਬੁਧਵਾਰ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਮ ਨਜਾਤ</poem>}} {{gap}}(੮)ਖ਼ੈਰਉਲ ਆਸ਼ਕੀਨ ਕਲਾਂ:-ਇਹ ਪੁਸਤਕ ੧੦੫੪ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਈ {{gap}}(੯)ਮਾਰਫਤ ਇਲਾਹੀ:-ਇਹ ਰਸਾਲਾ ੧੦੪੫ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। {{gap}}(੧੦)ਸਕਲ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ:- {{gap}}(੧੧)ਹਮਦੋਂ ਸਨਾ-ਕੇਵਲ ਦੋ ਸਫਿਆਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਰਸਾਲਾ। ਬਾਰਾਂ ਅਨਵਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:- {{center|<poem>ਮੌਤ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨੇੜੇ ਆਈ ਸਾਇਤ ਘੜੀ ਟਿਕਾਣਾ ਜੋ ਫਰਮਾਇਆ ਪਾਕ ਮਨੱਜ਼ਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਖਾਣਾ</poem>}} {{gap}}(੧੨)ਰਸਾਲਾ ਫਿਕਾ ਹਿੰਦੀ:-ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਆਪ ਨੇ ੧੦੭੪ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ੨ ਤੋਂ ੧੩ ਤਕ ਇਹ ਰਸਾਲੇ ਇਕ ਅਕੱਠ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਰਾਂ ਅਨਵਾਅ ਹੈ। ਉਘੇ ਕਵੀ ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲਦ ਮੌਲਾਨਾ ਬਾਰਕ ਅੱਲਾ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਾਰੀ ਅਹਿਵਾਲ ਆਖ਼ਰਤ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ੀਆ ਚੜਾਇਆ, ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦਰਜ ਹੈ । ਲਿਖਤ ਦੀ ਵਨਗੀ:-ਕਵਿਤਾ ਬਾਬਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। {{center|<poem>ਨਜ਼ਮ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਬਾਝ ਫਿਕਾ ਅਸੂਲ ਉਹ ਅੱਲਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਨਾਹੀਂ ਨਜ਼ਮ ਕਬੂਲ ਮੁੱਲਾ ਸੋਤੀ ਪੁਛ ਤੂੰ ਜੋ ਜਾਨਣ ਫਿਕਾ ਅਸੂਲ ਅਲਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲਮ ਸਭ ਮਕਬੂਲ {{gap}}ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮਲੁੂਮ ਰਹੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਰਸਾਲਾ ਮਹਿੰਦੀ ੯੯੭ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਤਕ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉਤੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<noinclude></noinclude> opxya1l44wd2hfyih0bv7y64jyggpb3 250 4707 228643 21378 2026-07-24T11:00:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪੫)|}}</noinclude>{{xxxx-larger|{{center|'''ਮੌਲਵੀ ਹਬੀਬੁੱਲਾ'''}}}} {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਚੌਧੂ ਵਾਲ ਪਰਗਨਾ ਗੁਜਰਾਤ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਆਪ ਦਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਸੀ ਕੇ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਲਗ ਭਗ ੧੬੦੦ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਅਖਬਾਰ-ਉਲ-ਆਖਰਤ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਲੋ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ੧੧੦੪ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਔਰਗੰਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{center|<poem>{{Block center|ਪਿਛੇ ਹਿਜਰਤ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਚਾਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਭੀ ਤਿਦਨ ਥੀਆ ਤਿਆਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਛਤ੍ਰੀ ਸਾਲ ਤਮਾਮ ਤਮ ਤਾਰੀਖ ਚੌਧਵੀਂ ਰਬੀ ਉਲ ਸਾਨੀ ਮਾਹ ਫਾਰਗ ਹੋਇਆ ਲਿਖ ਕੇ ਪੁਰ ਤਕ ਸੀਰ ਗੁਨਾਹ}}</poem>}} ਅਖਬਾਰ ਉਲ ਆਖਰਤ ਵਿਚੋਂ ਵਨਗੀ:- {{Block center|<poem>ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨ ਖੁਦਾਏ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਨ ਹਾਰਾ ਸੋ ਕਹਾਰ ਤਿਸੰਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਤਿਸ ਥੀਂ ਕੀਜੇ ਭੌਂ ਦੂਜੇ ਮੰਨ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਬੇ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਹਰ ਦਮ ਉਸ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਮਸ਼ਗੂਲ ਰੋਜ਼ ਕਿਆਮਤ ਆਵਸੀ ਉਹ ਦੇਂਹ ਹੋਸੀ ਸਖਤ ਆਸੀ ਬਹਿ ੨ ਰੋਸ਼ਨੀਂ ਸ਼ਾਦ ਹੋਸਨ ਨੇਕ ਬਖ਼ਤ ਹਭੇ ਜਾਨ ਮਰੋਸਨੀ ਪਿਛੋਂ ਜੀਵਨ ਹਕ ਤਿਸ ਦਿਨ ਲੇਖਾ ਦੇਂਦਿਆਂ ਸੀਨੇ ਹੋਸਨ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤੇ ਮਸਲੇ ਆਖਸਨ ਰੋਜ਼ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਉਹ ਦਿਹਾੜਾ ਹੱਕ ਹੈ ਮਤ ਕੋ ਸ਼ੱਕ ਕਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਦਾਉ ਚੜੇਸੀਆ ਸੂਰਜ ਬਾਝ ਕਮਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਿਆਮਤ ਹੋਸੀਆ ਵਡਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ</poem>}} {{center|<poem>ਦੋਜ਼ਖ਼ ਤੱਤਾ ਉਬਲਸੀ ਅਗ ਕਰਸੀ ਫਰਯਾਦ ਆਪੀ ਖਾਦੀਅਮ ਯਾ ਰੱਬਾ ਜੋ ਪੀੜੀਅਮ ਵਾਂਗ ਕਮਾਣ </poem>}}<noinclude></noinclude> 8m0f0vjroktg7u3qjkflszund44kogv 250 4708 228644 162638 2026-07-24T11:00:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੪੬ )|}}</noinclude>{{center|{{xxxx-larger|ਸੁਥਰਾ ਸ਼ਾਹ}}}} {{gap}}ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ੧੬੧੫ ਈ: ਨੂੰ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਬਾਵਾ ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੁਥਰੇ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਸੁਬਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਸਨ। ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੋਈ ਬਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਵਲ੍ਹੇਟ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਟਵਾ ਦਿਤਾ ! ਰਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਉਥੇ ਇਕ ਕੁੱਤੀ ਨੇ ਬਚੇ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣਾ ਬੱਚ ਸਮਝ ਕੇ ਦੁਧ ਪਿਲਾਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਪਾਂਦੇ ਰਹੇ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉਸ ਪਾਸਿਓਂ ਲੰਘੇ। ਉਨਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁੱਤੀ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਚਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ। ਆਪ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਬਤ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਅਜੇਹੀ ਰਵਾਇਤ ਹੀ ਦਸਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸੁਬਰਾ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੋਖ ਅਤੇ ਮਖੋਲੀਆ ਸੀ। ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੋਲੇ ਦਾ ਪੁਰਬ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸੁਥਰਾ ਭੀ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਕਾਲਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠਾ। ਸਿਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੁਥਰੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਘਲਿਆ। ਸੁਥਰੇ ਨੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੜੇ ਧੰਨ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਜ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਕਿਥੋਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨੇ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਸੁਥਰੇ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਦਸਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਾਲਣਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿਤਰ ਹਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ 'ਕੁਝ ਮੰਗ ਲੈ' ਤਾਂ ਸੁਬਰੇ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਦਿਓ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਸੇਵਕ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਜਦ ਉਹ ਮੰਗਣ ਆਇਆ ਕਰਨ ਤਾਂ ਦੋ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿਤਾ ਕਰਨ। {{gap}}ਇਹ ਰਵਾਜ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਅੱਧ ਵਾਰੀ ਜਦ ਸੁਥਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਕੀਰ ਡੰਡੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਹਰ ਸਿਖ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਪੈਸੇ ਦਿਤਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਕ ਪੈਸਾ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।<noinclude></noinclude> sszro69iuzkqnuvwbd9cot5yquic3c2 250 4709 228645 22413 2026-07-24T11:00:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪੧)|}}</noinclude>{{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸੁਥਰੇ ਨੇ ੧੪੦ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗੀ । {{gap}}ਸੁਥਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧਰਮਸਾਲਾਂ ਲਾਹੌਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਨ । ਜਿਥੇ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ । {{gap}}ਸੁਥਰੇ ਦੇ ਬਚਨ ਬਹੁਤ ਉਘੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਫ਼ਕੀਰਾਨਾ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਸਖਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ । ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ । {{center|<poem>ਆਰ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਲਹਿਣਾ ਲੈਣਾ ਸੁਥਰਿਆ ਨਾਸੀਂ ਦੇ ਕੇ ਧੂੰ </poem>}} {{Block center|<poem>ਲੋਕ ਡਰਾਵਨ ਕਾਰਨੇ ਕੀ ਤੂੰ ਭੇਖ ਬਣਾਇਆਂ ਨਿਰ ਉਦਮ ਟੁਕੜਾ ਖਾਵਣਾ ਬਾਬਾ ਨਾਮ ਸਦਾਇਆ ਜਿਉਂ ੨ ਚਤਨ ਸ਼ਰੀਣੀਆਂ ਤਿਉਂ ੩ ਵਧਦਾ ਜਾ ਦੇ ਦੁਆਈਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਨ ਕਾ </poem>}} ਉਤਰ:- {{Block center|<poem>ਸਥਰਿਆ ਜੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਅਕਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੂਜਾਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਖਾਏ ਬਾਬਾ ਬਪੁੜਾ ਕੀ ਕਰੇ ਕਿ ਦਿਤੋਸ ਰਿਜਕ ਖਿੰਡਾਇ ਜਿਉਂ ਦੇਵੇ ਤਿਉਂ ਖਾਵਣਾ ਡਾਢੇ ਦੀ ਸਤ ਰਜਾਇ </poem>}} {{Block center|<poem>ਢੋਲ ਵਜੇ ਘਰ ਲੁਟਿਓ ਲੋਕੀ ਕੈਹਣ ਵਿਆਹ ਸਾਹਿਬ ਅਰਥ ਨ ਬੀਜਿਓ ਹੋਇਆ ਮੁਖ ਸਿਆਹ ਜਿਤ ਦਿਨ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਏ ਗਲ ਪਲ ਮੰਹ ਘਾਹ ਸੁਬਰਿਆ ਰਾਹੋਂ ਘੁਬਿਆ ਵਡਾ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਹ </poem>}} {{center|{{xxxx-larger|ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ }} }} {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਜੈਦ ਮਹੰਮਦ ਸੀ । ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸਬਾ ਸ਼ੋਰ ਕੋਟ ਇਲਾਕਾ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ੧੦੩੯ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਆਪ ਜਮਾਂਦਰੂ ਵਲੀ ਸਨ। ਆਪ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਉਘੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਰਮਜ਼ਾਨ ਮੁਬਾਰਕ ਆਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਦੁਧ ਨਾ ਪੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪ ਰਬ ਵਲੋਂ ਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਹੋਏ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਭੀ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਸੁਣਨ ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ । ਕਿਉਂਕਿ ਤਬੀਅਤ ਫਕੀਰਾਨਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛਡ ਕੇ ਹਜ਼ਰਤ ਬਹਾਉਲ ਹੱਕ ਮਲਤਾਨੀ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਚਿੱਲਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਥੋਂ ਸ਼ਾਹ ਹਦੀਬ(ਗਾਲਬਨ ਰਮਦਾਸ ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੇ) ਦੋ ਪਾਸ ਆਏ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪ ਫਕੀਰ ਹੋ ਕੇ ੩੦ ਵਰਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੀਰ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋ ਗਏ । ਆਪ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> b4deqelttodrlbfoyhjkg20j500bpz9 250 4710 228646 22415 2026-07-24T11:00:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੪੮ ) |}}</noinclude>ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦਿਮਾਗ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੀ । {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਰਫ਼ਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁੜਾਉਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ । ਆਪ ਨੇ ਆਤਮ ਖੋਜੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਰਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਫਤ ਦੀਆਂ ਲਗ ਪਗ੧੪0 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਇਹ ਹਨ-ਸ਼ਮਸਉਲਆਰਫੀਨ, ਮਿਫ਼ਤਾਹੁਲ ਆਰਫੀਨ, ਮੁਹਕਮਉਲ ਫਕਰ,ਐਨਉਲ ਫ਼ਕਰ, ਦੀਵਾਨ ਬਾਹੂ, ਅਕਲਬੇਦਾਰ ਆਦਿ। {{gap}}ਫਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਤੋਂ ਛੁਟ ਅਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਵਨਗੀ ਲਈ ਵੇਖੋ:- {{Block center|<poem>ਅਲਫ ਅੱਲਾ ਚੰਬੇ ਦੀ ਬੂਟੀ ਮੁਰਸ਼ਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਲਾਈ ਹੂ ਨਫੀ ਅਸਬਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ ਹਰ ਗਲ ਹਰ ਜਾਈ ਹੂ ਅੰਦਰ ਬੂਟੀ ਮੁਸ਼ਕ ਮਚਾਇਆ ਜਾਂ ਫੁੱਲਣ ਪਰ ਆਈ ਹੂ ਜੀਵੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਕਾਮਲ ਬਾਹੂ ਮੈਂ ਇਹ ਬੂਟੀ ਲਾਈ ਹੂ ਬੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਇਸਮ ਅੱਲਾ ਦਾ ਇਹ ਭੀ ਰਹਿਣਾ ਭਾਰਾਂ ਹੂ ਨਾਲ ਸ਼ਫ਼ਾਇਤ ਸਰਵਰ ਆਲਮ ਛੁਟਸੀ ਆਲਮ ਸਾਰਾ ਹੈ ਹੱਦੋਂ ਬੇਹਦ ਦਰੂਦ ਨਬੀ ਨੂੰ ਜਿਸਦਾ ਐਡ ਪਸਾਰਾ ਹੂ ਮੈਂ ਕੁਰਬਾਨ ਤਿਨਾਂ ਥੀਂ ਬਾਹੂ ਜਿਨਾਂ ਮਿਲਿਆਂ ਨਬੀ ਸਹਾਰਾ ਹੂ ਖੇ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਇਲਮ ਹਜ਼ਾਰ ਕਤਾਬਾਂ ਆਲਮ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਹੂ ਇਕ ਹਰਫ਼ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਨਾਂ ਪੜ੍ਹ ਜਾਨਣ ਭੁਲੇ ਫਿਰਨ ਬਿਚਾਰੇ ਹੂ ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਜੇ ਆਸ਼ਕ ਵੇਖ ਲਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰੇ ਹੂ ਲਖ ਨਿਗਾਹ ਜੇ ਆਲਮ ਵੇਖੇ ਨ *ਕੱਧੀ ਚਾੜੇ ਹੂ {{gap}} *ਕੱਧੀ= ਕੰਢੀ, ਕਿਨਾਰਾ। ਇਸ਼ਕ ਅਕਲ ਵਿਕ ਮੰਜ਼ਲ ਭਾਰੀ ਸੈਆਂ ਕੁਹਾਂ ਦੇ ਪਾੜੇ ਹੂ ਇਸ਼ਕ ਨ ਜਿਨਾਂ ਖਰੀਦਿਆ ਬਾਹੂ ਉਹ ਦੋਹੀਂ ਜਹਾਨੀਂ ਮਾੜੇ ਹੂ ਸੇ ਸਾਬਤ ਇਸ਼ਕ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਧਾ ਜਿਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ੱਟੀ ਚੌੜ ਚ ਕੀਤੀ ਹੂ ਨਾ ਉਹ ਸੂਫੀ ਨਾ ਉਹ ਭੰਗੀ ਨਾ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਮਸੀਤੀ ਹੂ ਖਾਲਸ ਨੀਲ ਪੁਰਾਣੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਰੰਗ ਮਜੀਠੀ ਹੂ ਕਾਜ਼ੀ ਆਨ ਸ਼ਰਹ ਵਲ ਬਾਹੂ ਕਦੀ ਇਸ਼ਕ ਨਮਾਜ਼ ਨ ਲੀਤੀ ਹੂ ਜੇ ਚੜ੍ਹ ਚੰਨਾ ਤੂੰ ਕਰ ਰੁਸ਼ਨਾਈ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੇਂਦੇ ਤਾਰੇ ਹੂ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨ ਨਮਾਣੇ ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ ਹੂ ਸ਼ਾਲਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਕੋਈ ਨ ਥੀਵੇ ਤੇ ਕੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਾਰੇ ਹੂ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਉਡਾ ਨ ਬਾਹੂ ਅਸੀਂ ਆਪੇ ਉੱਡਣ ਹਾਰੇ ਹੂ </poem>}} {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਸਾਰੀ ਲਿਖਤ ਇਸ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਛਾਪ ਦਿਤੀ ਜਾਏ ਪਰ ਵਨਗੀ ਵਜੋਂ ਏਨ ਸ਼ੇਅਰ ਹੀ ਮੁਨਾਸਬ ਸਮਝ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ੧੧੦੨ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛੇ ਚਾਰ ਤੀਵੀਆਂ ਤੇ ਅੱਠ ਬਚਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਮਾਰਫਤ ਦਾ ਕੀਮਤੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਛਡ ਗਏ । ਆਪ ਦੀ ਲੜੀ ਬਗਦਾਦ ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਕਲਾਮ "ਅਬਯਾਤ ਬਾਹੂ" ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 8boopof537oww7vul3gkte6cn3yiysc 250 4711 228647 20035 2026-07-24T11:01:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪੯)}}</noinclude>{{center|<big>'''ਹਕੀਮ ਦਰਵੇਸ਼'''</big>}} {{gap}}ਵਸਨੀਕ ਕੈਲਾਸ਼ ਗੜ੍ਹ। ਫ਼ਜ਼ਲ ਹਕ ਸਾਹਿਬ ਐਮ. ਏ. ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ, ਕਿ ਹਮ ਦਰਵੇਸ਼, ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਸਨ। ਗੜ੍ਹ ਕੈਲਾਸ਼ (ਪਿੰਡ ਕਲਾਸ ਕੇ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਬਾਬਤ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਬੜੀ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ, ਕਾਮਿਲ ਅਤੇ ਲਾਇਕ ਹਕੀਮ ਸਨ? ਆਪ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{center|<poem>ਜਬ ਦਰਵੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਪਛਾਣੇ ਰਾਜ਼ ਤਬ ਗੜ੍ਹ ਕੈਲਾਸ਼ ਬਹੇ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਗੜ੍ਹ ਕੈਲਾਸ਼ ਕੀ ਐਸੀ ਗੀਤਾ ਬੋਲਣ ਸਾਂਚ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਰੀਤਾ</poem>}} {{gap}}ਹਕੀਮ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ੧੦੬੬ ਹਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੭੧੨ ਇ: ਦੀ ਤਸਨੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{center|<poem>ਸੰਮਤ ਚੌਥੀ ਵੇਖ ਕਰ ਲਿਖਿਆ ਘਣੇ ਗੰਭੀਰ ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਕੇ ਹਾਕਮ ਯੂਸਫ਼ ਬੀਰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਛਿਆਠ ਸੰਨ ਨਬੀ ਕਾ ਆ ਸਤਾਰਾਂ ਸੈ ਤੇ ਬਾਰਵ੍ਹਾਂ ਸੰਮਤ ਵਿਕਰਮ ਰਾਂ</poem>}} {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਉਚ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਬਾਰੋਂ ਇਕ ਰਵਾਇਤ ਦਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਥਣ ਸੁਜਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ । ਦਰਬਾਰੀ ਤਬੀਬਾਂ, ਹਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਨੇ ਲਖਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਪਰ ਸਭ ਨਿਸਫਲ। {{gap}}ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਪਾਸ ਹਕੀਮ ਦਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦ ਕੇ ਸੱਦਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਰਦੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣੀ ਕਠਿਨ ਸੀ। ਹਕੀਮ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਬਾਰੀਕ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗਾ ਮੰਗਵਾਇਆ। ਪਰਦੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਕੇ ਧਾਗੇ ਦਾ ਇਕ ਸਿਰਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕਲਾਈ ਨਾਲ ਬੰਧਵਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਮਰਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਖੋਜ ਕਰ ਲਈ : {{gap}}ਬੇਗਮ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਨਾੜ ਵਿਚੋਂ ਖੂਨ ਕਢਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਬੇਗਮ ਦੀ ਨਾਜ਼ਕ ਤਬੀਅਤ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਇਕ ਤਰਕੀਬ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਬਾਰੀਕ ਸੁਆਹ ਵਿਛਵਾ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ। ਫਿਰ ਆਪ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ ਡਿਠੇ ਅਤੇ ਪੈਰ ਦੇ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਨਿਸ਼ਤਰ ਲਕਾਂ ਕੇ ਰਖ ਦਿਤੀ। ਫਿਰ<noinclude></noinclude> las5xe4aqm1xroxqyxunhztl98rdwsi 250 4712 228648 21431 2026-07-24T11:01:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੦)|}}</noinclude>ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਅਖਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬੜੀ ਇਹਤਿਆਤ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਰ ਰਖ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਏ। ਸੋ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਅਪੜਦਿਆਂ ਹੀ ਬੇਗਮ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਜਿਉਂ ੨ ਲਹੂ ਨਿਕਲਦਾ ਗਿਆ, ਸੋਜ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਜਗੀਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅਜ ਕਲ ਭੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਕਲਾਸ ਕੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ।<br> {{gap}}ਲਾ: ਘਨਈਆ ਲਾਲ ਕਰਤਾ ਤਾਰੀਖ ਲਾਹੌਰ ਨੇ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਹਕੀਮ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਹਕੀਮ ਇਲਮ ਦੀਨ ਬਾਨੀ ਮਸਜਦ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਫੇਰ ਵੀ ਵਾਕਿਆ ਸਵਾਦਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦ ਹਕੀਮ ਜਾਂ ਵੈਦ ਕਿੰਨੇ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰ ਫ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।<br> {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਸਪੁਤ੍ਰ ਮੀਤਾ ਨਾਮੁ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੧੧੧੦ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਵਾ ਮਾਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਏਥੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਮੀਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਰ ਕੇ ਚਨਾਬੀ ਉਪਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸੰਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-<br> {{center|<poem>ਤਾਰੀਖ ਦੁਆਸਤ ਬਹਿਰੇ ਈ ਬਾਗ਼ ਬੁਦ ਦੂਰ ਚੇਨਬੀ ਅਜ਼ ਚੁਨੀਂ ਬਾਗ</poem>}} {{gap}}(ਨੋਟ) ਜੇ "ਚੁਨੀਂ ਬਾਗ" ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਬੁਦ' ਦੇ ਅਖਰ ਖਾਰਜ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ੧੧੧੦ ਹਿ: ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਚਨਾਬੀ ਆਪਣੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- {{center|<poem>ਅਦੀ ਅਜ਼ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਅਮੀਰ ਅਜ਼ ਦੇਹਲ ਓ ਜਾਮੀ ਜ਼ਿ ਜਾਮ ਸਾਇਬ ਅਜ਼ ਈਰਾਂ ਚਨਾਬੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰੂਏ ਅਜ਼ ਚਨਾਬ।</poem>}} {{gap}}(ਨੋਟ) ਅਮੀਰ ਅਜ਼ ਦੇਹਲੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਹੈ:-<br> {{gap}}ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:<br> {{center|<poem>ਦਰ ਦੇਹ ਕਲਾਸ ਨਾਮ ਆਂ ਜਾ ਕਰਦੰਦ ਮਜ਼ਾਰ ਆਂ ਦਿਲ ਆ ਰਾ</poem>}} {{gap}}ਆਪਣੇ ਹਕੀਮ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-<br> {{center|<poem>ਜ਼ਿ ਖਾਕੇ ਰਾਹੇ ਓ ਸਰਮਾਂ ਬਰਾਏ ਚਸ਼ਮੇ ਖ਼ੁਦ ਸਾਜ਼ਮ ਹਕੀਮਮ ਕਦਰ ਮੀ ਦਾਨ ਮਨ ਈ ਦਾਰੂਏ ਆਲੀ ਰਾ</poem>}} {{gap}}ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਬਾਬਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{center|<poem>ਹਮਾਂ ਉਦਮ ਮੁਸ਼ਤਹਰ ਅਜ਼ੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਿ ਮੀਤਾ ਪਿਸਰੇ ਹਕੀਮ ਦਰਵੇਸ਼</poem>}} {{gap}}ਮੀਤਾ ਨੇ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ,ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕਾਫੀ ਬੁੱਢੇ ਸਨ। ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-<noinclude></noinclude> 7nkw46bftzu64thz02ugntfyj2w88rp 250 4714 228649 21434 2026-07-24T11:02:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੨)}}</noinclude>{{center|{{larger|'''ਹਜ਼ਰਤ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ'''}}}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਈਂ ਮਹੰਮਦ ਦਰਵੇਸ਼ ਆਪਦਾ ਜਨਮ ਕਸੁੂਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਡੋਕ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ੧੬੮੦ ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਆਪ ਨੇ ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ ਤਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਕਸੂਰੀ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ ਸਾਹਿਬ ਕਸੁੂਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਸੂਰ ਗਏ। ਆਪ ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ। ਆਪ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਕਾਦਰੀ ਸ਼ਤਾਰੀ ਕਸੂਰੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਅਰਾਈਂ ਅਤੇ ਕਸੁੂਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਕਸੂਰ ਦੇ ਅਫਗਾਨੀ ਗ੍ਰਵਨਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਂ ਦੀ ਈਰਖਾ ਕਾਰਨ ਆਪ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਏਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। {{rh|||[ਤਜ਼ਕਰਾ ਬੁਲੇ ਸ਼ਾਹ ਬਰਨੀ ਵਿਚੋਂ}} {{gap}}-ਬੁਲੇ ਸ਼ਾਹ ਜਦੋ ਅਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਲਾਹੌਰ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਹਿਬ ਗੰਢਿਆਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੁਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਜ਼ਰਤ ਮੈਂ ਖੁਦਾ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁਛਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਆਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ- “ਰਬ ਦਾ ਕੀ ਪਾਉਣਾ, ਏਧਰੋਂ ਪੁਟਣਾ ਤੇ ਏਧਰ ਲਾਉਣਾ।" {{gap}}ਹੁਣ ਆਪ ਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਬਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੁਣੋ ਹਕਾਇਤ, ਦੀ ਪਕੜਿਆ ਹੋਈ ਹਦਾਇਤ ਮੇਰਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ, ਉਹ ਲੰਘਾਏ ਪਾਰ।</poem>}} {{gap}}ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੀਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਉਚੇ ਦਰਜੇ ਤਕ ਪੁੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਕਲਾਮ ਕਹਿਣ ਲਗ ਪਏ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬ, ਮਸੀਤ, ਮੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- {{Block center|<poem>ਫੁਕ ਮੁਸੱਲਾ ਭੰਨ ਸੁਣ ਲੋਟਾ, ਨਾ ਫੜੋ ਤਸਬੀ ਆਸਾ ਸੋਟਾ, ਆਸ਼ਕ ਕਹਿੰਦਾ ਦੇ ਦੇ ਹੋਕਾ, {{gap|5em}}ਤਰਕ ਹਲਾਲੇ ਖਾ ਮੁਰਦਾਰ। {{gap|5em}}ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਸਬਕ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੜਿਆ, ਜਿਉੂੜਾ ਮਸਜਦ ਕੋਲੋਂ ਡਰਿਆ। ਡੇਰੇ ਜਾ ਠਾਕਰ ਦੇ ਵੜਿਆ, {{gap|5em}}ਜਿਥੇ ਵਜਦੇ ਨਾਦ ਹਜ਼ਾਤ। {{gap|5em}}ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 3uzpmesody63nxk7tszppmwfeg74omd 250 4715 228650 21463 2026-07-24T11:02:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੩)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਵੇਦ ਪੁਰਾਣਾਂ ਪੜ ਪੜ ਥੱਕੇ, ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਿਆਂ ਘਸ ਗਏ ਮੱਥੇ, ਨਾ ਰਬ ਤੀਰਥ ਨਾ ਰਬ ਮੱਕੇ, {{gap|5em}}ਜਿਸ ਪਾਇਆ ਤਿਸ ਨੂਰ ਜਮਾਲ। {{gap|5em}}ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਹਾਜੀ ਲੋਕ ਮਕੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਾ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਜਿਤ ਵਲ ਯਾਰ ਉੱਤੇ ਵਲ ਕਾਬ੍ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵੇਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚਾਰੇ ਹਾਜੀ ਲੋਕ ਮੱਕੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼ਹੁ ਮੱਕਾਂ ਵਿੱਚੇ ਹਾਜੀ ਤੇ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚੇ ਚੋਰ ਉਚੱਕਾ ਭੱਠ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਚਿੱਕੜ ਰੋਜ਼ੇ ਕਲਮੇ ਤੇ ਫਿਰ ਗਈ ਸਿਆਈ ਬੁਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਹੁ ਅੰਦਰ ਮਿਲਿਆ ਭੁੱਲੀ ਫਿਰੇ ਲੁਕਾਈ</poem>}} {{gap}}ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਸ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਢ ਦਿਤਾ। ਹੁਣ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵਿਛੋੜ ਭਰੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਕਹਿਣੀਆਂ ਅਰੰਭ ਦਿਤੀਆਂ:- {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਨਾ ਧੋਤੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਕਾਈ ਗੰਢ ਮਾਹੀ ਦਿਲ ਪੈ ਗਈ ਦੁਖ ਸੁੂਲਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਏਕਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਹੁਰਾ ਨਾ ਕੋਈ ਪੇਕਾ ਦਰਦ ਵਿਹੁਣ ਪਈ ਦਰ ਤੇਰੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਦਰਦ ਰਿੰਞਾਣੀ ਦਾ ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਹੋਕਾ, ਇਸ਼ਕ ਵਿਹਾਝੋ ਕੋਈ ਨ ਲੋਕਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨ ਖਾਣਾ ਧੋਖਾ, ਜੰਗਲ ਬਸਤੀ ਮਿਲੇ ਨ ਠੌਰ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੋਇਆ ਜਦ ਰਾਹੀ,ਅਚਣਚੇਤ ਪਈ ਗਲ ਫਾਹੀ ਡਾਢੀ ਕੀਤੀ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਠੱਗ ਲਾਹੌਰ</poem>}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੇ ਕਢ ਦਿਤਾ ਤਾਂ ਅਪਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅਗ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਆਪ ਨੇ ਸਾਰੰਗੀ ਫੜ ਲਈ। ਉਮਰ ਜਵਾਨ,ਹਡ ਨਰੋਏ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਰੀਲੀ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਕਾਫੀਆਂ ਗਾਉਣੀਆਂ ਅਰੰਭ ਦਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗਵਈਆਂ ਨੂੰ ਸਾਈ ਰਲਾ ਕੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਕਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜਥਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। {{gap}}ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਰਾਹ ਦਾ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਆਪ ਆਪਣ ਜਥੇ ਸਣੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਬਹਿ ਗਏ। ਆਪ ਨੇ ਠਟ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਕਾਫ ਗਾਉਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ:- {{Block center|<poem>ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਾ ਆਖੇ ਜੇਹੜਾ {{gap|5em}}ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਕਿਆ ਤਕਸੀਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਬਰਦਾ ਤੇਰਾ ਤੈਂ ਬਾਝੋ ਮੇਰਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਦਿਲ ਢਾਹ ਨ ਮੇਰਾ {{gap|5em}}ਮੈਂ ਉਡੀਕਾਂ ਕਰ ਰਹੀ, ਕਦੀ ਆ ਕਰ ਫੇਰਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> qbw6et51lxpqzwszh1tcglu1kb3a23n 250 4717 228651 22437 2026-07-24T11:02:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੫ )}} ਜਦੋਂ ਆਪ ਉਕਾ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਬੁਲ੍ਹੇ ਨੇ ਇਉਂ ਕਾਫੀ ਅਰੰਭੀ:- <poem>ਵਤ ਨ ਕਰਸਾਂ ਮਾਣ ਰੰਝੇਟੇ ਯਾਰ ਦਾ ਵੇ ਅੜਿਆ ਅਜ ਅਜੋਕੀ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੀਂ ਵੇ ਅੜਿਆ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਘੁੰਡੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਹਸ ਖਾਂ ਵੇ ਅੜਿਆ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਕਰਾਰ ਕੀਤੋਈ, ਕੀ ਇਤਬਾਰ ਹੋਵੇ ਯਾਰ ਦਾ ਵੇ ਅੜਿਆ {{gap}}{{gap}}ਵੱਤ ਨ ਕਰਮਾਂ ਮਾਣ ਰੰਝੇਟੇ ਯਾਰ ਦਾ ਵੇ ਅੜਿਆ</poem> {{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ'ਓਏ ਤੂੰ ਬੁਲ੍ਹਾ ਏਂ ?' ਅਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ "ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਰਤ ਭੁਲਾ ਹਾਂ" ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ:- {{Block center|<poem> ਘੜਿਆਲੀ ਦਿਓ ਨਿਕਾਲ ਨੀ, ਅਜ ਪੀ ਘਰ ਆਇਆ ਲਾਲ ਨੀ ਘੜੀ ਘੜੀ ਘੜਿਆਲ ਵਜਵੇ, ਰਾਤ ਵਸਲ ਦੀ ਪਿਆ ਘਟਾਵੈ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਾਤ ਜੋ ਪਾਵੇ , ਹੱਥੋਂ ਚਾ ਸੁਟੇ ਘੜਿਆਲ ਨੀ ਘੜਿਆ ਦਿਓ ਨਿਕਾਲ ਨੀ, ਅਜੇ ਪੀ ਘਰੇ ਆਇਆ ਲਾਲ ਨੀ</poem>}} {{gap}}ਕਈਆਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਨੇ ਕਢ ਦਿਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਸਵਾ ਪਾਸ ਨੌਕਰ ਹੋ ਕੇ ਗਾਉਣਾ ਆਦਿ ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੁਰ ਤਾਲ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਤੀਵੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ , ਘੁੰਗਰੂ ਆਦਿ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ। ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਵੀ ਫਿਰਦੇ ਫਿਰਾਂਦੇ ਉਥੇ ਆ ਪੁਜੇ। ਇਹ ਰਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੌਲਵੀ ਅਨਵਰ ਅਲੀ ਰੋਹਤਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਾਨੁ ਇਸ਼ਕ' ਵਿੱਚ ਘੁੰਡ ਕਢਣ ਅਤੇ ਘੁੰਗਰੂ ਪਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਬਰਨੀ ਬੀ. ਏ. ਨੇ 'ਤਜ਼ਕਰਾ ਬਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ' ਵਿਚ ਅਤੇ ਲਾ: ਤੀਰਥ ਰੂਮ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ "ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਾਮ" ਜੋ ਰਸਾਲਾ ਸੂਫੀ ਪਿੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ ਵਿਚ ਛਪਿਆ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਸੁਆਦਲੀ ਗਲ ਇਹ ਕਿ ਡਾ: ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਕਿ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਦਿਆਂ ਕਸੂਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਦੇ ਇਹ ਵਾਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਸਾਰੰਗੀ ਫੜ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀਰ ਚੁਕ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਕਸੂੜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ। {{gap}}ਜਦ ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਾਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ:-<noinclude></noinclude> spew4w9wjvwpp45lfj88dwvbavtxz3l 250 4718 228652 23128 2026-07-24T11:02:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੫੬)|}}</noinclude><poem>{{center|ਸਈਓ ਹੁਣ ਸਾਜਨ ਮੈਂ ਪਾਇਓ ਈ {{gap|10em}}ਹਰ ਹਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਓ ਈ। ਅਹਦ ਅਹਦ ਦਾ ਰੀਤ ਸੁਣਾਇਆ, ਅਨਾ ਅਹਿਦ ਹੂੰ ਫੇਰ ਵਸਾਇਆ, ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮੀਮ ਰਖਾਇਆ, {{gap|10em}}ਅਤੇ ਨਾਮ ਰਸੂਲ ਧਰਾਇਓ ਈ {{gap|10em}}ਸਈਓ ਹੁਣ ਸਾਜਨ ਮੈਂ ਪਾਇਓ ਈ {{gap|10em}}ਹਰ ਹਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਓ ਈ ਨਹਨ ਅਕਬਰ ਲਿਖ ਦਿਤੋ ਈ <ref>ਰਬ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ।</ref>ਹੋਵਾ ਮਾਆਕੁਮ ਦਾ ਸਬਕ ਕਿਹੋਈ <ref>ਰਬ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ।</ref>ਫੀਅਨਫੋਸੇਕੁਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤੋ ਈ {{gap|10em}}ਫਿਰ ਕਿਆ ਘੂੰਗਟ ਪਾਇਓ ਈ। {{gap|10em}}ਸਈਉ ਹੁਣ ਸਾਜਨ ਮੈਂ ਪਾਇਓ ਈ {{gap|10em}}ਹਰ ਹਰ ਦੇ ਵਿਚ ਸਮਾਇਓ ਈ}} </poem> {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਕ ਦਿਨ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਅਤੇ ਮਕੇ ਅਤੇ ਮਦੀਨੇ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ । ਹਜ਼ਰਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾ ਰਾਹ ਦਸਿਆ ਜਾਏਗਾ।ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੁਲੇ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਬ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਮਜਲਸ ਵਿੱਚ ਵਸੂਲ ਕਬੂਲ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਬੈਠੇ ਹਨ । ਦਿਨੇ ਆਂ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦਾ ਹਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦਾਂ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਯਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਤਕ ਨਾ ਲਿਆ। {{gap}}ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ ਉਨਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਟਾਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਲਾ ਹਾਂ । ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਸਾਹਿਬ ਗੱਦੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ ! ਜਦ ਓਥੇ ਭੀ ਆਪ ਨੇ ਏਹੋ ਅਖਰ ਆਖੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਸਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਅੱਲਾ ਭਾਵ ਕੱਚਾ ਹੈ'। ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਪਾਸ ਜਾ ਤੇ ਪੱਕ ਕੇ ਆ। {{gap}}ਇਸੇ ਮਸਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪ ਆਲਮ ਪੁਰ ਕੋਟਲਾ ਗਏ। ਜਦ ਜੂਮੇਂ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਤਕਬੀਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਆਖਿਆ-ਅੱਲਾ ! {{gap}}ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਕਾਦਰੀ ੧੧੪੧ ਹਿ: ਵਿਚ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਬੁਲਾ ਸ਼ਾਹ ੩੦ ਵਰੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ੧੧੭੧ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਆਪ ਭੀ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠੇ। {{gap}}ਖਜ਼ੀਨਾਂਤੁਲ ਅਸ਼ਫੀਆ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਫਾ ੨੦੯ ਉਤੇ {{rule}}<noinclude><references /></noinclude> nl44l0kmrr5whhclxw042ir12ni3yoo 250 4719 228653 162639 2026-07-24T11:02:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੫੭|}}</noinclude> {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਇਉਂ ਦਿਤੀ ਹੈ : {{Block center|<poem> ਚ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੈਖ਼ ਹਰ ਦੋ ਆਲਮ {{gap|2em}}ਮੁਕਮਿ ਖੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਖੁਦ ਵਜ਼ੀਦ ਰਕਮ ਕੁਨ ਸ਼ੈਖ ਅਕਰਮ ਇਤਹਾਲਸ਼ {{gap|2em}}ਦਿਗਰ *ਹਾਦੀਏ ਅਕ ਰ ਮਸਤ ਤੋਹੀਦ ੧੨੭੧ਬਿ:</poem>}} {{gap}}ਚੌਥੀ ਤੁਕ ਦੇ “ਹਾਦੀਏ ਅਕਬਰ ਮਸਤ ਤੌਹੀਦ" ਦੇ ਅਖ਼ਰਾਂ ਚੋਂ ੧੧੭੧ ਹਿ: ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੁਕ ਵਿਚ ਅਖਰ 'ਦਿਗਰ' ਵਾਧੂ ਹੈ ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ੧੩੯੫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ! ਲਾ: ਤੀਰਥ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਰੁਹਤਕੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨਿ ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਦਾ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਦਿਗਰ ਦੇ ਵਾਧੂ ਹੋਣ ਵਲ ਕਿਲੋ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ। ਕਾਨੂਨਿ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ੨੫o ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਅਨਵਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਮੈਂ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਖਿਆ ਹੈ।" ਉਹ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਜ਼ਰਤ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਰ ਕੇ ਉਜੜਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅਮੋਲ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੇਖਿਆ ਹੈ,ਜੋ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਜੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੁਣ ਫੇਰ ਵੱਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਨਗੀ ਲਈ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ੇਅਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਲਗ ਜਾਏ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਖਿਆਲ ਕਿੰਨੇ ਉਚੇ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਉਹ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ :- {{Block center|<poem>{{gap}}ਮੂੰਹ ਆਈ ਬਾਤ ਨ ਰਹਿੰਦੀ ਏ ਝੂਠ ਆਖਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਏ, ਸਚ ਆਖਿਆਂ ਭਾਂਬੜ ਮਚਦਾ ਏ ਜੀ ਦੋਹਾਂ ਗੋਲਾਂ ਤੋਂ ਜਚਦਾ ਏ, ਜਚ ਜਚ ਕੇ ਜੀਭਾ ਕਹਿੰਦੀ ਏ {{gap}}ਮੂੰਹ ਆਈ ਬਾਤ ਨ ਰਹਿੰਦੀ ਏ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਅਨਲਹਕ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਭੀ ਹੁਣ ਇਹ ਕਹਿਨਾ ਹਾਂ।</poem>}} {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਕਰਤਾ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾ ਭੀ ਓਥੇ ਹੀ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ੇਅਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ:- {{Block center|<poem>{{gap|2em}}ਤੂੰ ਅੱਕਾਂ ਦਾ ਟਿਡਾ ਹੋ ਕੇ, ਨਾਲ ਪਤੰਗੇ ਖਹਿਨਾ ਏ।</poem>}} {{gap}}ਆਪ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਂਗ ਕਹਿਕੇ ਚੁਪ ਹੋ ਗਏ ! {{Block center|<poem>{{gap|2em}}ਹੋਏ ਨੈਣਾਂ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਬਰਦੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਸੈਆਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰਦੇ {{gap|2em}}ਪਲ ਪਲ ਦੌੜਨ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਡਰਦੇ, ਤੂੰ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਘਤ ਭਰਮਾਈ {{gap|3em}}ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਆ ਕਾਈ {{gap|2em}}ਬੁਲ੍ਹਾ ਸ਼ੌਹ ਅਸੀਂ ਰੋ ਪਿਆਰੋ ਹਾਂ, ਮੁੱਖ ਵੇਖਣ ਦੇ ਵਣਜਾਰੋਂ ਹਾਂ। {{gap|2em}}ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਮੈਹੀਉਂ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ। {{gap|3em}}ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਆ ਕਾਈ</poem>}}<noinclude></noinclude> nwzjr71k238ilbdisttmd29nwk3u93p 250 4720 228654 21025 2026-07-24T11:03:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>ਹਥੀ ਢਿਲਕ ਪਈ ਮੇਰੇ ਚਰਖੇ ਦੀ, ਮੈਥੋਂ ਕਤਿਆ ਮੂਲ ਨ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕਦ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਤੀਂ ਮੂੰਹ ਦਿਖਲਾਵੇ। ਤਕਲੇ ਨੂੰ ਵਲ ਪੈ ਪੈ ਜਾਂਦੇ, ਕੌਣ ਲੁਹਾਰ ਲਿਆਵੇ। ਤਬਲੇ ਤੋਂ ਵਲ ਲਾਹ ਲੁਹਾਰਾ; ਮੈਂਡਾ ਤੰਦ ਟੁਟ ਟੁਟ ਜਾਵੇ। ਘੜੀ ਘੜੀ ਇਹ ਝੋਲੇ ਖਾਂਦਾ, ਛਲੀ ਹਿਕ ਨੇ ਲਾਵ੍ਹੇ। ਫੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਬੀੜੀ ਬੰਨਾਂ, ਬਾਇੜ ਹਥ ਨ ਆਵੇ। ਚਮੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੋਪੜ ਨਾਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਹਲ ਪਈ ਭਰੜਾਵੇ। ਤੀਲੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੂਣੀ ਵੱਟਾਂ, ਪਿਛੋਂ ਵਛਾ ਗੋਹੜੇ ਖਾਵੋ। ਤਿੰਜਣ ਕੜਣ ਸਦਣ ਸਈਆਂ, ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਢੋਲ ਵਜਾਵੇ। ਮਾਹੀ ਛਿੜ ਗਿਆ ਨਾਲ ਮਝੀਂ ਦੇ, ਹੁਣ ਕਤਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵੇ। ਸੈ ਮਣਾਂ ਦਾ ਕਤ ਲਿਆ ਬੁਲ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਸੁਣ ਮੈਨੂੰ ਗਲ ਲਾਵੇ। </poem>}} {{Block center|<poem>{{gap|4em}}ਭੈਣਾਂ ਮੈਂ ਕਤਦੀ ਕਤਦੀ ਹੁਟੀ, ਪੜੀ ਪਛੀ ਪਛਵਾੜੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਈ ਜੁਟੀ। ਅਗੇ ਚਰਖਾ ਪਿਛੇ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਹਥ ਮੇਰਿਓ ਤੰਦ ਟੁਟੀ। ਰਲ ਮਿਲ ਸਈਆਂ ਪਾਣੀ ਗਈਆਂ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਦੁਘੜ ਫੁਟੀ। ਸੌ ਵਰਿਹਾਂ ਪਿਛੋਂ ਛੱਲੀ ਲਾਹੀ, ਕਾਗ ਮਰੇਂਦਾ ਝੁਟੀ। ਭੌਂਦਾ ਭੌਂਦਾ ਉਰਾ ਡਿਗਾ, ਛਿਬ ਉਲਝੀ ਤੰਦ ਟੁਟੀ। ਆਬਕ ਬਕਰੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਕਸਾਈ, ਮੈਂ ਮੈਂ ਕਰਦੀ ਕੁਠੀ। ਭਲਾ ਹੋਇਆ ਮੇਰਾ ਚਰਖਾ ਟੁਟਾ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਅਜ਼ਾਬੋਂ ਛੁਟੀ। ਚੋਰ ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਪਕੜ ਮੰਗਾਓ, ਜਿਸ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਘੁਟੀ। ਬੁਲ੍ਹਾ ਸ਼ੌਹ ਨੇ ਨਾਚ ਨਚਾਏ, ਉਥੇ ਧੁੰਮ ਪਈ ਕੜਕੁਈ। </poem>}} {{Block center|{{xxxx-larger|ਹਾਫਜ਼ ਮੁਅਜ਼ੁੱਦੀਨ ਸਾਹਿਬ}}}} {{gap}}ਸਾਕਨ ਲਾਹੌਰ। ਆਪ ਮਸਜਦ ਸਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਇਮਾਮ ਸਨ। ਅੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀਣੇ ਸਨ। ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਪੜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਹਾਫਜ਼ ਨੇਕ ਆਲਮ ਅਤੇ ਖਾਨ ਸਾਦੁੱਲਾ ਖਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੀ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ ਉਤੇ ਕਸੀਦਾ ਅਮਾਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ 'ਪੰਜਾਬੀ' ਨੂੰ 'ਹਿੰਦੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem> ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਰਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਗੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਮੰਨ ਲੀਤੀ ਫਿਕਰ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਤਮ ਬਹੁਤ ਮੁਹਾਲੀ ਹੈ</poem>}} {{gap}}ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਥਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਖਾਨ ਸਈਦ ਉਲ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬਣਵਾਈ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਅਪਣੇ ਲੜਕੇ ਪਾਸ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਥੇ<noinclude></noinclude> jl21m191n4klos37nq222fsbf1i2772 250 4721 228655 23122 2026-07-24T11:03:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੯)}}</noinclude>ਹੀ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਪਾਸ ਕਸੀਦਾ ਅਮਾਲੀ ਦਾ ਉਲਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ੧੦੯੮ ਹਿ: ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਯਾਨੀ ਅੱਜ ਤੋਂ ਠੀਕ ਢਾਈ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{Block center|<poem>ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਕਮ ਸਦੀਆਂ ਯਾਰਾਂ, ਬਹਦ ਨਬੀ ਦੇ ਸਾਲ ਸ਼ੁਮਾਰਾਂ, ਵਾਰ ੧ਅਦੀਨਾਂ ਤਮ ਕਸੀਦਾ, ਵਕਤ ਦੁਪਹਿਰ ਜ਼ਵਾਲੀ ਹੈ {{gap}} ੧ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਇਸ ਅਰਬੀ ਥੀਂਂ ਹਿੰਦੀ ਕੀਜੇ, ਸਭ ਖਲਕ ਸੁਚੱਲੇ ਲੀਜੇ, ਖਾਨ ਸਦੱਲਾ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ, ਕਸੀਦਾ ਸ਼ਰਹ ਅਮਾਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਨੀਫ ਜੋ ਕੀਤੀ, ਸਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੈਠ ਮਸੀਤੀ, ਇਹ ਅਸਾਨ ਹੋਈ ਮੈਂ ਉਤੇ, ਕੰਤਾ ਕਰਮ ਤਆਲੀ ਹੈ</poem>}} {{gap}}'''ਕਸੀਦਾ ਦੇ ਉਲਥੇ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਬੰਦ:-''' {{Block center|<poem>ਰਬ ਮਰੇਸੀ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ, ਫੇਰ ਜਵੇਸੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ, ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਕਰੇਸੀ, ਮੂਜਬ ਅਮਲ ਸਜਾ ਉਹ ਦੇਸੀ ਤੇਹੀ ਮਿਲਦੀ ਜਜ਼ਾ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਜੇਹਾ ਕਸਬ ਖਸਾਲੀ ਹੈ ਹੈ ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਇਲਾਹੀ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਔਰਤ ਆਹੀ, ਨਾ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਧੀ ਨ ਕਾਈ, ਨਾ ਰਬ ਬਾਬਾ ਨਾ ਰਬ ਮਾਈ, ਨਾ ਰਬ ਖੇਸ਼ ਕਬੀਲਾ ਕੋਈ, ਨਾ ਰਬ ਅਹਿਲ ਅਯਾਲੀ ਹੈ ।</poem>}} {{xxxx-larger|{{center|ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ}}}} {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੁਸਮਾਨੀ, ਪਰਗਨਾ ਚੀਮਾ ਚੱਠਾ, ਇਲਾਕਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਆਦਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਆਈਆਂ । ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਆਪ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਬਣਾਏ ਕਿੱਸੇ ਜੋ ਛਪੇ ਹੋਏ ਹਨ:- {{gap}}ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੋਂ ਕਿੱਸਾ ਖੇਤ੍ਰੀ। ਕਾਜ਼ੀ ਫਜ਼ਲ ਹੱਕ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨਵਾਅ ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਉਲਥਾ ਕਸੀਦਾ ਗੌਸੀਆ ਆਦਿ ਲਿਖੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> ktbssqnnnj7rmn25tq39zm0yiz7b5c1 250 4722 228656 21448 2026-07-24T11:03:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੬o )|}}</noinclude>{{gap}}ਕਿੱਸਾ ਯੂਸਣ ਜ਼ਲੈਖਾਂ ਆਪ ਨੇ ਨਵਾਬ ਜਾਫਰ ਖਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ੧੦੯੦ ਹਿ: (੧੬੮੭ ਈ:) ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਿਘੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਇਕ ਘੋੜਾ, ਇਕ ਸਿਰਪਾ ਤੇ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਦੇ ਤਰਤੀਬ ਮਰਤਬ ਕੀਤਾ ਹਾਫਜ਼ ਇਹ ਰਸਾਲਾ। {{gap|10em}}ਗ਼ਮ ਯਾਕੂਬੇ ਹਿਜਰ ਯੂਸਫ ਦੇ ਸੋਜ਼ ਜ਼ਲੈਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਮੁਰੱਤਬ ਕੀਤਾ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਵਿਚਾਰੇ। {{gap|10em}}ਜਾਂ ਨੱਵੇ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਰੋਂ ਉੱਤੇ ਕਾਮਲ ਗੁਜ਼ਰੇ ਸਾਰੇ। ਮੈਂ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਤੇ ਚੁਣ ਚੁਣ ਦੁਰਰ ਯਗਾਨ। {{gap|10em}}ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਰ ਮੁਰੱਤਬ ਹੋਇਆ ਆਲਮਗੀਰ ਜ਼ਮਾਨੇ। ਨਵਾਬ ਜਾਫਰ ਖਾਂ ਇਹ ਖਾਹਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। {{gap|10em}}ਜ਼ਾਹਰ ਬਾਤਨ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੁਣਿਆ। ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਅਨਾਇਤ ਕੀਤੀ ਬੀਗ੍ਹਾ ਸਤ ਪਛਾਣੀ। {{gap|10em}}ਜੋੜਾ ਘੋੜਾ ਨਕਦ ਦਿਵਾਇਆ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਜਾਨੀ।</poem>}} ਵਨਗੀ ਯੂਸਉ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਿਚੋਂ:- {{Block center|<poem> ਖੂਹੇ ਅੰਦਰ ਤ੍ਰੈ ਦਿਨ ਰਾਤੀਂ ਯੂਸਫ ਬੈਠ ਲੰਘਾਏ। {{gap|10em}}ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਇਲਾਹੀ ਜ਼ਾਹਰ ਸੈ ਕਰਵਾਣੀ ਆਏ। ਉਥੇ ਆ ਕਿਆਮ ਕੀਤੋ ਨੇ ਖੂਹ ਡਿਠੋ ਨੇ ਪਾਣੀ। {{gap|10em}}ਗਿਰਦ ਬਿਗਿਰਦੇ ਖੂਹ ਕਿਨਾਰੇ ਆਣ ਲਥੇ ਕਰਵਾਣੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਦਰਵੇਸ਼.......ਪਾਣੀ ਬੋਕਾ ਖੂਹ ਵਹਾਇਆ। {{gap|10em}}ਜਬਰਾਈਲ ਚਲਾਕੀ ਕਰਕੇ ਯੂਸਫ ਵਿਚ ਬਹਾਇਆ। ਕੀਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨ ਹਿੱਲੇ ਬੋਕਾ ਅਜਬ ਤਮਾਸ਼ਾ ਬਣਿਆ। {{gap|10em}}ਰਲ ਕੇ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਕਰਵਾਣੀ ਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਚਾ ਜਣਿਆ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਨੇੜੇ ਆਂਦੇ ਉਹ ਖੂਹੇ ਵਿਚ ਲਗੇ। {{gap|10em}}ਦੇਖ ਹੋਏ ਮੁਤਹੱਈਅਰ ਸਾਰੇ ਭੱਜ ਭੱਜ ਹੋਵਣ ਅਗੇ। ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਤੇਰੀ ਥਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਏ ਆਂ ਬਾਰ ਖੁਦਾਇਆ। {{gap|10em}}ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਨ ਆਹਾ ਅਸਮਾਨੀ ਖੂਹ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ। ਅਸੀਂ ਮੁਲਕੀਂ ਫਿਰਦੇ ਬੁਢੇ ਹੋਏ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਨ ਡਿਠੇ। {{gap|10em}}ਉੱਚਾ ਸ਼ੋਰ ਕਰਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਹੋਏ ਕੁਲ ਇਕੱਠੇ।</poem>}} ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਿਖਤ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੀ ਵੰਨਗੀ {{Block center|<poem>ਹਾਫਜ਼ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਦਾ ਆਹਾ ਆਦਮ ਜਾਮ। {{gap|10em}}ਉਸ ਨੂੰ ਰਬ ਨਵਾਜ਼ੀ ਪਿਰਥਮੀ, ਨਿਉਂ ਨਿਉਂ ਕਰੇ ਸਲਾਮ। ਧੁਰੋਂ ਅਤਾਯਤ ਅਮਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਵਿਚ ਕਲਾਮ। {{gap|10em}}ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਨਮੂਨਾ ਰੱਬ ਦਾ ਤਿਸਨੂੰ ਕਰਦੀ ਖਲਕ ਕਿਆਮ।</poem>}}<noinclude></noinclude> hxja6ozqnk2ind0gus7unikto52795g 250 4723 228657 21485 2026-07-24T11:03:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੬੧ )|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਅਗਣ ਆਦਮ ਜਾਮ ਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਥੀਵੇ ਕਿਤਾ। {{gap|8em}}ਨਿਤ ਘਰ ਤਿਸ ਦੇ ਅੰਧੇਰ ਹੈ ਬਾਲ ਨਾ ਖੇਡੇ ਜਿਤ। ਇਹ ਤੱਤੀ ਸੁਤੀ ਸੇਜ ਤੇ ਹੰਝੂ ਰੋਵੇ ਨਿੱਤ। {{gap|8em}}ਰਬਾ ਸਿਪ ਨਾ ਮੁਖ ਪਸਾਰਿਆ ਬੂੰਦ ਨਾ ਪਿਆ ਤਿੱਤ। ਹਾਫ਼ਜ਼ ਜੇ ਰਬ ਆਵੇ ਮੇਹਰ ਤੇ ਕੱਲਰ ਕੌਲ ਕਰੋ। {{gap|8em}}ਸੁੱਕੇ ਢੀਂਗਰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਦਾ ਰਬ ਹਰੇ।</poem>}} ਤੀਜੀ ਲਿਖਤ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੰਨਗੀ:- {{Block center|<poem>ਚੜ੍ਹਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖਾਨ ਨੂੰ, ਵੰਝਲ ਦੇਵੇ ਮੱਤ। {{gap|8em}}ਜਾਇ ਬਿਗਾਨੀ ਨਾਰ ਨੂੰ, ਮੂਰਖ ਪਾਂਦੇ ਹੱਥ। ਲਖੀੰ ਹੱਥ ਨ ਆਂਵਦੀ, ਦਾਨਸ਼ਮੰਦਾਂ ਦੀ ਪੱਤ। {{gap|8em}}ਮੈਂ ਬੱਕਰਾ ਦੇਸਾਂ ਪੀਰ ਦੀ ਜੇ ਘਰ ਆਵੇਂ ਵੱਤ। ਸੁਤੀ ਸੁਪਨਾ ਵਾਚਿਆ, ਸੁਪਨਾ ਬੁਰੀ ਬਲਾ। {{gap|8em}}ਕਾਲੀ ਜੇਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹਾਂ ਦੀ ਆ। ਛਜਾ ਮਾੜੀ ਡਾਹਡ ਹੈ ਜਿਸ ਚੜ੍ਹ ਲਏਂ ਹਵਾ। {{gap|8em}}ਮੈਰਾ ਥੱਮ ਕੜਕਾ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਿਆ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ। ਕੰਡਾ ਸੰਡਾ ਡੁਬ ਮੁਇਆ, ਮੰਗੂ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਜਾ। {{gap|8em}}ਮੈਂ ਵਾਸਤਾਂ ਘਤਿਆ ਰਬ ਦਾ ਖੀਵੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨ ਜਾ।</poem>}} {{center|ਜੇ ਮੈਂ ਰਹਿਸਾਂ ਜੀਊਂਦੀ ਤੇਰੇ ਕਰਸਾਂ ਲੱਖ ਵਿਆਹ।}} ਕਿੱਸਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਪੀਲੂ ਕਵੀ ਬਾਬਤ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਹਾਫਜ਼ ਜੋ ਸਿਰ ਮਿਰਜ਼ੇ ਵਰਤਿਆ, ਸਾਹਿਬਾਂ ਡਿਠੀ ਇਸ਼ਕ ਮੁਰਾਦ। {{gap|8em}}ਸੋ ਪੀਲੂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸਭ ਕਾਰਨੇ ਜਾਂ ਕੀਤੀ ਕਾਗ ਫਰਿਆਦ। ਅਤੇ ਮੋਇਆਂ ਗਿਆਂ ਦੇ ਸੁਖਨ ਨੂੰ ਆਕਲ ਦੇਂਦੇ ਦਾਦ। {{gap|8em}}ਪਰ ਮੋਏ ਗਏ ਹਾਫਜ਼ਾ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯਾਦ। ਹੁਣ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਰੂਹ ਪੀਲੂ ਦੀ ਗੋਰ ਤੇ ਰੁੱਨਾ ਨੀਰ ਪਲੱਟ। {{gap|8em}}ਜੇ ਪੀਲੂ ਮੁਨਸਫ ਗਏ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਸੁਤਿਆ ਪਿਆ ਕੁਸੱਤ। ਕਿਉਂ? ਰਲ ਮਿਲ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਆਖਿ ਜਗ ਵਿਚ ਨੇਕੀ ਖੱਟ। {{gap|8em}}ਸਾਡੇ ਘੀ ਵਿਗਾੜੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ, ਜੇ ਲੋੜੇਂ ਕਿਤ ਫਟ। ਜਿਉਂ ਵਰਤੀ ਕਾਗ ਪੁਕਾਰਿਆ ਸੋ ਪੀਲੂ ਗਾਂਵਿਆ ਸੀ ਗਾਹ। {{gap|8em}}ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਡੂਮਾਂ ਥੀਂ ਸੁਣ ਕੇ ਹੋਇਆ ਜਗ ਗਵਾਹ। ਜਾ ਰੁੱਨਾਂ ਪੀਲੂ ਦੀ ਗੋਰ ਤੇ ਬਾਣਾ ਬਤਰ ਸਿਆਹ, <nowiki>*</nowiki>ਪਿੰਡ{{gap|8em}}ਅਗੋ ਪੀਲੁ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਿਆ, ਕਾਗਾ *ਮੁਸਮਾਨੀ ਜਾਹੁ॥</poem>}} {{center|<poem>ਉਥੇ ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਨੂੰ ਰਲ ਮਿਲ ਪੈਰੀਂ ਪਾ। ਜਟ ਵੈਰੀ ਹੋਇਆਂ ਜਟ ਦਾ ਹਾਫਜ਼ ਕਹੇ ਸੌ ਵਾਰ! ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨ ਹੁੰਦੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਲਾਨ੍ਹਤ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ! </poem>}}<noinclude></noinclude> pt3ty7ysfa1aoy7zbmspwlgwu6xb3ib 250 4724 228658 21427 2026-07-24T11:03:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੨)|}}</noinclude>{{center|<poem>ਯਾਰੋ ਇਧਰ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇ ਹਬ ਰੱਖਣ ਖਰਾ ਮੁਹਾਲ। ਹਾਫਜ਼ ਜਾਂ ਚਿਸ਼ਮਾਂ ਹੋਵਨ ਚਾਰ ਜੋ ਨਾ ਕੁਝ ਖੋਫ਼ ਰਵਾਲ। </poem>}} {{center|<poem>ਯਾਰੋ ਪੀਲੂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਸ਼ਾਇਰ ਭੁਲ ਕਰੇਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਥਾਪਨ ਕੰਧੀ ਦਸਤ ਧਰੇਣ।</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀਲੂ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਵਾਰ ਮਰਾਸੀਆਂ ਤੇ ਭੁੱਟਾ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਲਿਖੀ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਫਨੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ,ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀਲੂ ਜਟ ਸੀ; ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ (ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਂ ਖਰਲ ਜਟ ਭੀ ਕਹਿਲਾਂਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਉਲਟ ਲਿਖਿਆ ਇਸ ਤੇ ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਜਟ ਵੈਰੀ ਹੋਇਆ ਜਟ ਦਾ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਕਹੇ ਸੌ ਵਾਰ। ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨ ਹੁੰਦੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਲਾਨ੍ਹਤ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ।</poem>}} {{gap}}ਕਾਜ਼ੀ ਫਜ਼ਲ ਹੱਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਹਾਫਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜੱਟ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ੇਅਰ ਤੋਂ ਹਾਫਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਟ ਹੋਣਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਪੀਲੂ ਦਾ ਜਟ ਹੋਣਾ ਸਾਬਤ ਹੈ। ਕਿਸਾ ਖੇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਦੁਨੀਆਂ ਖੇਤੀ ਆਖਰ ਸੇਤੀ ਖੁਦ ਸਰਵਰ ਫਰਮਾਵੇ ਜੇਹਾ ਇਸ ਵਿਚ ਬੀਜੇ ਕੋਈ ਤੇਹਾ ਹੀ ਫਲ ਪਾਵੇ ਇਸ ਖੇਤੀ ਜੇਡ ਨਾ ਖੇਤੀ ਕਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕਮਾਵੇਂ ਸੋਨਾ ਰੁਪਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਕਰ ਖਾਵੇਂ</poem>}} {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਦਿਲ ਪਜ਼ੀਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਯੂਸਫ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਬਰਖੁਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦਸਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਦੋਵੇਂ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਤੇ ਦੋ ਹਾਫਜ਼ ਕਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਲਿਖ ਯੂਸਫ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਪਾਈ ਬਰਖੁਰਦਾਰੀ ' ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਾਂਗ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਜੋੜੀ ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਹੋਈ ਇਕ ਜੋੜੀ</poem>}} ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਭੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਸੈਫੁਲਮਲੂਕ ਵਿਚ ਦੋ ਬਰਖੁਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਰਾਂਝਾ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਸੁਣੀਦਾ ਬੁਲਬੁਲ ਬਾਗ ਸੁਖ਼ਨ ਦੀ। ਸ਼ੇਅਰ ਉਹਦਾ ਜਿਉਂ ਵਾ ਫਜਰ ਦੀ ਆਏ ਬਾਸ ਸਜਨ ਦੀ</poem>}}। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਚਲ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{center|<poem>ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਮੁਸੱਨਫ ਗੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> bo5hh68mrao98nqklrva4hyphh9psb4 250 4725 228659 21454 2026-07-24T11:03:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੬੩ )|}}</noinclude>{{center|<poem>ਹਰ ਹਰ ਬੈਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਜਿਉਂ ਮਿਸਰੀ ਦੀ ਖੱਟੀ।</poem>}} {{gap}}ਮੀਆਂ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-ਇਕ ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਪਿੰਡ ਚਿੱਟੀ ਸ਼ੇਖਾਂ ਸਿਆਲ ਕੋਟ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਹਾਫਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਪਿੰਡ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਦੁਜੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਬਰਖੁਰਦਾਰ ਦੇ ਕਲਾਮ ਨਹੀਂ ਲਭੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{center|{{xxx-larger|ਸੱਯਦ ਅਲੀ ਹੈਦਰ}}}} {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੧੦੧ ਮੁਤਾਬਕ ੧੬੯੦ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਚੌਂਤਰਾ ਜ਼ਿਲਾ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।ਆਪ ਗੀਲਾਨੀ ਸਯਦ ਸਨ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਆਪ ਬੜੇ ਆਲਮ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਘਾਉਲ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਸਲੂਕ ਆਪ ਨਾਲ ਭੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਮਯਾਬ, ਬਾ ਅਸੂਲ ਅਤੇ ਤੋਲ ਬਹਿਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰੁਸਤ ਹੈ।ਆਪ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਜਲਨ ਅਤੇ ਤੜਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜੀ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਤਾਲਿਆ ਨਾਲ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਗੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀ ਤਬੀਅਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਕਲਾਮ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਤੇ ਉੱਚਾ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਕਵਾਲ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਪੜਿਆਂ, ਹੋਰ ਪੜਨ ਨੂੰ ਖਾਹਮਖਾਹ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਕਦਰਦਾਨ ਆਪ ਦੇ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰਾਤ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਕੀਮਤੀ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੀਹਰਫੀਆਂ, ਹੀਰ, ਬਾਰਾਂ ਮਾਂਹ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਉਘੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਉਲਾਦ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਲਾਮ ਮੀਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਯਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਥਾਂ ਚਕ ਕਾਜ਼ੀਆਂ (ਮੁਲਤਾਨ) ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ੧੮੮੫ ਈ: ਦੇ ਛਪੇ ਹੋਏ ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਚਕ ਚੌਂਤਰਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ੮੭-੮੮ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੧੯੧ ਹਿ: ਜਾਂ ੧੭੭੭ ਈ: ਵਿੱਚ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ- {{Block center|<poem>ਅਲਫ਼ ਏਥੇ ਓਥੇ ਅਸਾਂ ਆਸ ਤੈਂਡੜੀ, ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਤੈਂਡੜੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਈ। ਮਹੀਂ ਸਭ ਹਵਾਲੜੇ ਤੈਂਡੜੇ ਨੀਂ , ਅਸਾਂ ਖੋਫ ਨ ਖੰਭੜੇ ਚੋਰ ਦਾ ਈ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 5d9jm76e1aomnykf6n06jabvd1x3uim 250 4726 228660 22286 2026-07-24T11:03:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੬੪)}} <poem> {{gap}}ਤੂੰਹੀ ਜਾਣ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਸਭੋ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਲ ਨਾ ਔਖੜੀ ਗੋਰ ਦਾ ਈ। {{gap}}ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਸਿਕ ਤੈਂਡੜੀ ਏ, ਤੈਡੇਂ ਬਾਝ ਨਾ ਸਾਇਲ ਹੋਰ ਦਾ ਈ।</poem> {{Block center|<poem>ਹੈ ਹਰਛ ਕਹੇ ਇਹ ਨਾਗ ਅਞੇਣੇ, ਵਲ ੨ ਕੁੰਡਲ ਘੜਦੇ ਨੀਂ। ਉਹ ਮੁਲਾਂ ਦੇਹਣ ਇਹ ਸ਼ੋਖ਼ ਕਲੰਦਰ ਬਗਲੀਂ ਪਾਏ ਵਤਦੇ ਨੀਂ। ਇਹ ਨਾਗ ਕਹੇਕਈ ਕਈ ਕਾਲੀਆਂ ਸੇਹਲੀਆਂ ਹਥਦੇ ਵਿੱਚ ਘਤਦੇ ਨੀਂ। ਹੈਦਰ ਕਮਲੀ ਕਮਲੀਆਂ ਨੂੰ, ਮੰਤਰ ਮਰੇਂਦੜੇ ਵੜਦੇ ਨੀਂ। ਨੂਨ ਨਿਗਾਹ ਚੁਰਾ ਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨੈਣ ਤੋਂ ਤੇ ਕਿਹੋ ਲੜੋ ਨੀਂ। ਕਾਠੇ ਰਾਠ ਅਵੱਲੜੇ ਨੀਂ, ਕਹੇ ਜ਼ਾਲਮ ਝੋਕਾਂ ਵਾਲੜੇ ਨੀਂ। ਇਹ ਮੂੰਹ ਤੈਂਡਾ ਦਿਹ ਥੀਂ ਰੌਸ਼ਨ, ਦਿਹੁੰ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਬਾਲੜੇ ਨੀਂ। ਖਸ ਲੈਣ ਦਿਲ, ਦਿਲ ਨਾ ਦੇਵਣ, ਹੈਦਰ ਨੈਣ ਦੁਵਾਲੜੇ ਨੀਂ। ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਿਗਾਹ ਨੈਣਾਂ ਦੀ, ਪਲਕਾਂ ਤੀਰ ਖਦੰਗੁ ਦੇ ਨੀਂ। ਮੋਰਚੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਪਿਪਲੀਆਂ ਦੇ, ਗਮਜ਼ੇ ਤੀਰ ਤੁਡੰਗ ਦੇ ਨੀਂ। ਇਹ ਈਰਾਨੀ ਨਾਦਰ ਜ਼ਾਲਮ ਕਹਿੰਦੇ ਮੂਲ ਨਾ ਸੰਗਦੇ ਨੀਂ। ਦਿਲ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਲੱਟ ਲਈ ਹੈਦਰ, ਹੋਰ ਕੀ ਸਾਥੋਂ ਮੰਗਦ ਨੀਂ।</poem>}} <big>ਸੀ ਹਰਫ਼ਾਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਵਿਚੋਂ:-</big> {{Block center|<poem> ਸੋ ਸਾਬਤ ਸਿਦਕ ਅਸਡੜਾ ਏ, ਤੈਂਢੇ ਜੀਉ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾ ਕਾ ਰਾਂਝਾ। ਮਝੀਂ ਛੇੜ ਕੇ ਝਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਹੀਰ ਨਿਮਾਣੀ ਬੇ ਆ ਰਾਂਝਾ। ਛੋੜ ਕੇ ਮੁਰਲੀ ਵਹਦਤ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਗਾਵਣ ਸੋਹਣੇ ਗਾ ਰਾਂਝਾ। ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਬੈਠ ਤਮਾਸ਼ੜਾ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਰੁਠੜਾ ਯਾਰ ਮਨਾ ਰਾਂਝਾ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਰੇ ਰਖ ਮੁਲਾਂ ਕਨਜ਼ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਏਥੇ ਮੁਨੀਏਂ ਤੇ ਕੁਨੀਏਂ ਦੀ ਜਾ ਨਾਹੀਂ। ਏਥੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਮਸਅਲਾ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਏ, ਪੜ੍ਹ ਆਇਤਾਂ ਬਸ ਸੁਣਾ ਨਾਹੀਂ। ਅਸਾਂਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੈਦਿਓ ਸਬਕ ਪਦੜ੍ਹਿਆ,ਮੁਲਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈਵਾਇਦਾ ਪਾਹੀਂ। ਹੈਦਰ ਮਜ਼੍ਹਬ ਰੰਝੇਟੇ ਦੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ, ਐਥੇ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵਾਹ ਨਾਹੀਂ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਗੋਨ-ਗਰੀਬ ਨਿਮਾਨੜੀ ਗੋਲੀ, ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਦਸਤ ਵਿਕਾਣੀਆਂ ਮੈਂ। ਰਾਂਝ ਮਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਲਿਆਵੇ, ਤਾਂ ਰਿੜਕਾਂ ਮੱਟ ਮਧਾਣੀਆਂ ਮੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੈਂਡੜੇ ਨਾਉਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ,ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੌਣ ਨਿਮਾਣੀ ਆਂ ਮੈਂ। ਔਗਣ ਭੀ ਗੁਣ ਜੇਹੇ ਵੇ ਹੈਦਰ, ਜੇ ਰਾਂਝਣ ਮਨ ਭਾਣੀਆਂ ਮੈਂ।</poem>}} <big>ਹੀਰ ਦਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ :-</big> {{Block center| <poem>ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ਅਜ਼ਲ ਦਾ ਆਹਾ, ਦਰਦ ਰੰੜਟੋ ਵਲਾ ਮਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿਆਲਾ ਪੀਵਣ, ਲੋਕਾਂ ਇਸ਼ਕ ਸੁਖਾਲਾ ਮਾਂ। ਇਕਸੇ ਵਾਰ ਲਈ ਜਿਤ ਬਾਜ਼ੀ, ਵੇਖ ਬਿਹੁੰ ਦਾ ਚਾਲਾ ਮਾਂ। ਹੈਦਰ ਵੱਲੀਂ ਖੇਡਨ ਕੇਹਾ, ਹਾਰ ਮੰਨੀਂ ਕਰ ਮਾਲਾ ਮਾਂ।`</poem>}} <big>ਮਾਂ:-</big> {{Block center|<poem>ਵਾਲਾਂ ਤੁਧ ਸੁਖਾਲਾ ਜਾਤਾ, ਭਾਹ ਮੱਕੀ ਮਨ ਮੇਰੇ ਧੀ।</poem>}}<noinclude></noinclude> f7t5j5lchqulalp5fijlqnxzr2n5rap 250 4728 228661 21452 2026-07-24T11:03:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੬)|}}</noinclude>{{gap}}ਆਪ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਏ । ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ੭੬ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਆਯੂ ਭੋਗ ਕੇ ੧੧੧੦ ਹਿਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਕਾਲ ਵਸ ਹੋਏ। {{gap}}ਵੇਖੋ ਵੰਨਗੀ- {{smaller|{{Block center|<poem>ਕਾਫ-ਕੋਹੜਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ, ਜਦੋਂ ਅਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਂਵਦੇ ਜੀ । ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਖੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂਦੀਆਂਜੋ ਸੁਰਮਾ ਅਲੀ ਦੀ ਧੂੜਦਾ ਪਾਂਵਦੇ ਜੀ। ਬੇਟੇ ਬਖਸ਼ਦਾ ਔਤਰ ਨਖਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਲੋਰੀ ਦੇਂਦੇ ਤੇ ਗੋਦ ਖਿਡਾਂਵਦੇ ਜੀ। ਜ਼ਰੀਫਾ ਕਪੜੇ ਬਖਸ਼ਦਾ ਨੰਗਿਆਂ ਨੂੰ, ਭੁਖੇ ਰੱਜ ਕੇ ਤਾਮ ਨੂੰ ਖਾਂਵਦੇ ਜੀ।</poem>}}}} {{center|ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਰੁਕਨ ਦੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ ।}} {{dhr|3em}} {{center|{{xxx-larger|'''ਰੁਕਨ ਦੀਨ'''}}}} {{dhr|2em}} {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਖਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸੀ। ਆਪ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਰੀਫ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਇਮਾਮ ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਨਾਂ ਰੌਜ਼ਾਤੁਲਸ਼ੁਹਦਾ ਰਖਿਆ । ਆਪ ਨੇ ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ੧੧੩੬ ਹਿ: ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। {{Block center|<poem>ਹਿੰਦੀ ਬਹਿਰ ਸੁਖੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖੀ ਦੇਖ ਕਿਤਾਬੋਂ । ਜੇ ਕੋਈ ਹਰਫ ਖ਼ਤਾਈ ਹੋਵੇ, ਬਾਹਰ ਹਦ ਹਿਸਾਬੋਂ । ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਔਰ ਛੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੇ ਸੰਨ ਹਿਜਤ ਥੀਂ। ਖਾਸ ਜ਼ਬਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਦਰ, ਕੀਤਾ ਸੁਖ਼ਨ ਫਿਕਰ ਥੀਂ।</poem>}} {{gap}}ਵੱਨਗੀ:- {{smaller|{{Block center|<poem>ਇਹ ਗਲ ਮੱਨ ਖਲੋਤੇ ਸਭੇ ਉਮਰ ਸਾਅਦ ਲਲਕਾਰੇ। ਸਾਮਰ ਨਾਓਂ ਇਕ ਮਰਦ ਬਹਾਦਰ ਆ ਮੈਦਾਨ ਪੁਕਾਰੇ। ਸਣ ਹਥਿਆਰਾਂ ਕੜ ਕੜ ਕਰਦਾ ਵਿਚ ਮੈਦਾਨੇ ਆਇਆ। ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਕਰ ਲਲਕਾਰਾ, ਘੋੜਾ ਓਸ ਹਿਲਾਇਆ। ਜ਼ਹੀਰ ਹਸਾਨ ਆਹਾ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਾਸ ਇਮਾਮ ਖਲੋਤਾ। ਰੂਹ ਉਸ ਦਾ ਸੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ, ਇਕੋ ਲੜੀ ਪਰੋਤਾ। ਕਹੇ ਅਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਤਾਈਂ, ਫੇਰ ਜ਼ਹੀਰ ਹਸਾਨੀ। ਇਹ ਜੋ ਆਣ ਮੈਦਾਨ ਖਲੋਤਾ, ਹੈ ਇਹ ਮਰਦ ਤੁਫ਼ਾਨੀ। ਦੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸ਼ਾਹਾ ਮੈਨੂੰ, ਲਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੰਨਾਂ। ਜਾ ਮੈਦਾਨ ਕਰਾਂ ਦੋ ਟੁਕੜੇ, ਵਾਹ ਫੌਲਾਦੀ ਖੰਨਾ।</poem>}}}}<noinclude></noinclude> p6mmq5gpu16accuqxd0m8oe5tozvq09 250 4730 228662 21483 2026-07-24T11:04:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੮)|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਪੁੰਨੀ ਹੀਰ ਤਮਾਮ ਥਈ ਤਾਰੀਖ, ਪੰਜਮ ਸ਼ਅਬਾਨੀ। ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਸੰਨ ਸਾਲ ਇਕੀਵੇਂ, ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਮੋਮਨ ਦਿਲ ਜਾਨੀ। ਜ਼ਮਾਨਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਅਜ਼ਮ ਸਚਾ, ਸਜਾਵਲ ਮਲਕ ਦੋ ਮਾਨੀ। ਆਲਮ, ਫ਼ਾਜ਼ਲ,ਆਦਲ,ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਰਈਅਤ ਵਿੱਚ ਅਹਸਾਨੀ।</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਹਾਲ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਖਿੱਲਰ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਕਬਲ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸਨ । ਡੇਰ੍ਹਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਜਹੀ ਦੁਰਾਡੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਭੀ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਅਜ ਕਲ ਭੀ ਰੇਲ ਅਤੇ ਮੋਟਰਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਫਰ ਔਖਾ ਹੈ। {{center|ਆਪ ਦਾ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ ਹੈ ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਹਨ । ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:-}} {{smaller|{{Block center|<poem>ਭਾਬੀ ਲਾਲ ਪਲਾਨ ਕਚਾਵੇ, ਸ਼ੁਤਰ ਸ਼ਿੰਘਾਰ ਭਰੈਂਂਦੇ। ਜਿਤ ਝੁਲੇ ਕਰ ਹੱਥ ਮੁਹਾਰਾਂ, ਖੂਬ ਸੰਭਾਲ ਛਕੈਂਂਦੇ। ਬੈਂਕੀ ਚਾਲ ਦਿਸਨ ਸਭ ਖੇੜੇ, ਸੂਰਾਂ ਖਾਨ ਵਲੈਂਦੇ। ਡਿੰਗੀ ਪੇਚ ਬਧਨ ਦਸਤਾਰਾਂ, ਕਮਰ ਬੇਦ ਚਿਲਕੇਂਦੇ। ਸ਼ਮਲੋਂ ਖੂਬ ਦੁਪਟੇ ਚੀਰੇ, ਸਹਿਜ ਕਨੋਂ ਵਲ ਦੇਂਦੇ। ਕੰਗਣ ਦਸਤ ਭਵੱਟੇ ਅਜ਼ੋ, ਸੋਹਣੀ ੧ਵਿਗ ਚਲੈਂਦੇ। ੧ ਚਾਲ ਸੱਦੇ ਖਾਨ ਅਮੀਰ ਮੁਸੱਦੀ ਮੁੱਲਾਂ ਮੁਫ਼ਤੀ ਕਾਜ਼ੀ। ਮੈਹਰ ਅਸੀਲ ਅਸੀਲਾਂ ਦੇ, ਖੁਸ਼ ਰੀਤ ਬਧੋ ਨੇ ਮਾਜ਼ੀ। ਪੁਰਾਣਾ ਵਕਤ ਸੁਬ੍ਹਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂਰਾਨੀ,ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਕਾਹ ਮੁਮਤਾਜ਼ੀ। ਮਿਲ ਖੜੇ ਖਿਨ ਮਲ ਭੁੱਟੇ ਤੁਲ ਖਾਂ ਸਿਆਲ ਨਿਆਜ਼ੀ। ਸ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਬਾਰਕ ਬਾਦੀ, ਖੇੜੇ ਝਲਨ ਤਰਾਜ਼ੀ। ਵੇਖ ਚਰਾਗ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਫ਼ਲਕ ਕਰੇਂਦਾ ਬਾਜ਼ੀ।</poem>}}}} {{dhr|3em}} {{center|{{xx-larger|'''ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ'''}}}} {{dhr|1em}} {{gap}}ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ ਹੋਰੀਂ ਸੱਯਦ ਸਨ। ਆਪ ਵਟਾਲੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ । ਆਪ ਦਾ ਕਲਾਮ, ਖਿਆਲ ਆਦਿ ਸਭ ਸੂਫੀਆਨਾ ਸਨ । ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੈਫੁਲਮੁਲੂਕ ਨੂੰ ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ) ਨੇ ਭੀ ਆਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਗ ਪਗ ੬੬ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਆਯੂ ਭੋਗ ਕੇ ਆਪ ੧੧੩੭ ਹਿਜਰੀ (ਸੰਨ ੧੭੨੫ ਈ:) ਵਿਚ ਕਾਲ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ । ਆਪ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਕਲਾਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ "ਸੂਫੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਮ" ਵਿਚ ਹੈ;ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਸ਼ੁਤਰ ਨਾਮਾ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਛ ਭੀ<noinclude></noinclude> ija74b2cuxlf5y4xn5l5ysfby4fnnwg 250 4731 228663 21447 2026-07-24T11:04:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੯)|}}</noinclude>ਸਾਡੇ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- {{Block center|<poem>ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਤਰ ਕਬੂਲ ਨ ਕਰਦਾ, ਸੱਤੇ ਰੋਜ਼ ਅਕਲ। ਵਾਕਫ ਰਮਜ਼ ਨ ਹੁੰਦਾ ਮੁੜ ਕੇ, ਇਸ਼ਕ ਹਮਲ ਨ ਪਾਂਦਾ ਗਲ। ਸ਼ੌਕ ਨਕੇਲ ਅਲਫ ਵਿਚ ਬੀਨੀ, ਸੀਸ ਸਦ ਝੁਕਾਂਦਾ ਦਿਲ! ਇਸ਼ਕ ਮੁਰਾਦ ਮੁਹਾਰ ਹਿਜਰ ਦੀ, ਪਕੜੀ ਲਈ ਜਾਵੇ ਜਿਤ ਵਲ। ਸਾਲਕ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਮੁਹਕਮ, ਨਾਲ ਇਰਾਦਤ ਚੈਨ ਮਜ਼ਲ। ਦੇਵੇ ਕਦਮ ਨ ਮੁੜੇ ਪਿਛਾਹਾਂ, ਮਸਤੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇ ਅਮਲ। ਭਾਰੇ ਭਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਾਵੇ, ਪੀੜ ਪਲਾਣ ਧਰੇ ਮਖਮਲ। ਸ਼ੁਗਲ ਪਹਾੜ ਸਫਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ, ਰੋਗ ਜਾੜੀ ਰੋਦ ਜਬਲ। ਜਾਨੂੰ ਮਾਰ ਬਹੇ ਝੁਕ ਨੀਵਾਂ, ਹਰਦਮ ਵਹਦਤ ਵਿਚ ਅਮਲ। ਚੜ੍ਹ ਮਹਬੂਬ ਕਚਾਵੇ ਬਹਿੰਦਾ, ਮੁਕੇ ਜਿਵੇਂ ਖਦੀਬ ਅਦਲ। ਦਿਲ ਦਾ ਖੂਨ ਪਿਲਾਵਣ ਆਸ਼ਕ,ਲਾ ਨਾ ਜਿਕਰ ਕਰਨ ਚਾ ਫਲ! ਓਹ ਕਿਉਂ ਕਰੇ ਹਵਾ ਜੀਂ ਮਸਤੀ, ਚੁਕਦਾ ਚੰਦਨ ਬੂਰ ਸੰਦਲ! ਵਿਚੇ ਛੁਰੇ ਉਜਾੜਾਂ ਬਾਰਾਂ, ਵਿਚੇ ਵਸਦਿਆਂ ਮਾਰੂ ਥਲ। ਪਰ ਜਿਤ ਵਲ ਛਿੱਕੇ ਸ਼ਰਫ਼ ਮੁਹਾਰਾਂ,ਹਰ ਜਾ ਦਿਸਦਾ ਯਾਰ ਮਿਸਲ।</poem>}} {{center|{{xxxx-larger|ਸਦੀਕ ਲਾਲੀ}}}} {{gap}}ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ ਕਿ ਆਪ ਕਿਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਅਤੇ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਸੰਨ ਕੀ ਸੀ। ਹਾਂ ਏਨਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿੱਸਾ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ੧੧੩੮ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿੱਸਾ ਇਹ ਹੀ ਹੈ! ਬੋਲੀ ਨਿਹਾਇਤ ਸਾਦੀ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਾ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਕ ਲਾਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਸਦੀਕ ਲਾਲੀ ਯੂਸਫ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਸੱਵਫ ਕਹਿਆ। ਕਿੱਸਾ ਖੋਲ ਸੁਨਾਵਨ ਦਿਲ ਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਕਰ ਨ ਰਹਿਆ। ਜੋ ਕਲਾਮ ਉਸ ਮਰਦ ਖੁਦਾ ਦੇ, ਕੀਤੀ ਅਦਾ ਜ਼ਬਾਨੋਂ। ਖਬਰ ਸਲੂਕ ਫਿਕਾ ਤਫ਼ਸੀਰੋ, ਅਯਾਤੋਂ ਕੁਰਆਨੋਂ। ਬੈਂਤ ਬਨਾਵਣ ਦੀ ਉਸ ਮੁਢੋਂ, ਮੂਲ ਸਲਾਹ ਨ ਕੀਤੀ! ਨਿਕੇ ਮੋਟੇ ਮਾਰੇ ਡੰਗੇ ਗਲ ਦੀ ਕਰਨੀ ਸੀਤੀ।</poem>}} {{gap}}ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਕਰਤਾ ਸੈਫੁਲ ਮਲੂਕ ਫ਼ਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:-<noinclude></noinclude> 9mt6jbebi7i3sny9i22awua8230j5h1 250 4732 228664 21477 2026-07-24T11:04:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />(੭੦)</noinclude>{{Block center|<poem>ਹਿੱਕ ਸਦੀਕ ਕਹਾਵੈ ਲਾਲੀ, ਮਰਦ ਭਲਾ ਕੋਈ ਹੋਇਆ! ਮੇਹਤਰ ਯੂਸਫ ਦਾ ਉਸ ਸੇਹਰਾ, ਚੁਣ ਕੇ ਫੁਲ ਪਰੋਇਆ। ਆਇਤ ਅਤੇ ਹਦੀਸ ਪਰੋਤੇ, ਵਿਚ ਵਿਚ ਵਾਂਗ ਗੁਲਾਬਾਂ। ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਰਬ ਸਾਹਿਬ ਬਖਸ਼ੇ, ਨਾਲੇ ਅਸਾਂ ਖਰਾਬਾਂ।</poem>}} {{gap}}ਸਦੀਕ ਸਾਹਿਬ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲਿਖਨ ਦਾ ਸੰਨ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਹਿਕ ਸੌ ਹਿਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇਤੀ, ਸੰਨ ਪੈਗੰਬਰ ਹਿਜਰੀ। ਆਹੁੰਦੇ ਅੰਮਾ ਬਾਬਾ ਉਮਰ, ਜ਼ਾਇਆ ਸਭ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਸਤਵਾਂ ਸੰਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ, ਚੁਗੱਤੇ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ। ਜੋੜਨ ਦੀ ਰਬ ਹਿੰਮਤ ਬਖਸ਼ੀ,ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਇਲਾਹੀ।</poem>}} {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਗਲਤੀ ਖਾਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ੧੧੩੮ ਦੀ ਥਾਂ ੧੧੩੩ ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ੧੧੩੧ ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤਖਤ ਉਤੇ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਹਿਸਾਬ ੧੧੩੮ ਹਿਜਰੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਇਹ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਸਮੇਂ ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ, ਆਪ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਧੇੜ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਲ ਆਪ ਦੇ ਕਦਮ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਸਰਦਾਰ ਹਯਾਤੀ, ਅੰਗ ਕਰੇਂਦੇ ਜਾਵੇ। ਬਾਝ ਵਸਾਲ ਜਮਾਲ ਯਾਰਾਂ ਦੇ, ਜ਼ਾਇਆ ਉਮਰ ਵਿਹਾਵੇ। ਰੰਗ ਸਿਆਹ ਹਯਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਚਲਿਆ ਖਾ ਤਫ਼ਸੀਰੀ। ਹਿਕੇ ਤੇ ਛੋ ਹਵਾ ਸਦੀਕ, ਹਿਕੇ ਛਪਾਈ ਪੀਰੀ।</poem>}} {{gap}}ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਨਗੀ:- {{Block center|<poem>ਕੀਤੀ ਤਲਬ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਬੀਬੀ, ਵੇਖਣ ਯੂਸਫ਼ ਚਲੀ! ਮਿਲਿਆ ਇਜ਼ਨ ਅਜੀਜ਼ ਕਿਹਾ, ਜਾਹ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਰਲੀ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਅਰਦ ਬੇਗਮਾਂ ਦੀ, ਚੜ ਤੁਰ ਨਾਲ ਤੱਜਮਲ। ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਲਾਮੀ ਦਿਸੇ, ਕੁਲ ਜੇਵਰ ਝਿਲਮਿਲ ਤਿਲ ਮਿਲ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਗਈ ਮੁਕਾਬਲ ਮੇਹਤਰ ਯੂਸਫ, ਚਸ਼ਮਾਂ ਚਾਰ ਹੋਈਆਂ ਨੀਂ। ਮਾਰੀ ਅਸਹਾਕ ਢੀਠੀ ਵਿਚ ਆਸਨ, ਅਗੋਂ ਲੋਥੀਆਂ ਨੀਂ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਮਾਰੀ ਇਸ਼ਕ ਜੀ ਸੂਰਤ ਬਾਤਨ, ਲਾਹ ਕਦੀਮ ਵਿਖਾਈ। ਓਸੀ ਇਸ਼ਕ ਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਕੀੜਾ ਮਾਰ ਲਤਾਈ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਤਰਫ ਜੁਲੈਖਾਂ ਸਦਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮਲਕ ਫ਼ਤੀਫੂਰ। ਆਈ ਮਹਿਲ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਬੈਠੀ, ਕਸਰ ਮੁਅਲਾ ਮਹਮੁੱਖਰ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਮੁਢੋਂ ਚਾਹ ਯੂਸਫ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਕਿਉਂ ਕਰ ਲਗੀ ਆਹੀ। ਨਾਉਂ ਤੈਮੂਸ ਆਹਾ ਪਿਉ ਉਸ ਦਾ, ਮਗਰਬ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ।</poem>}}<noinclude></noinclude> dbka4ggip32gee132w33r9qo24jch3q 250 4733 228665 20967 2026-07-24T11:04:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੧)|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਕਿਸੀ ਨ ਹੋਸਨ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਜਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਆਈ ਘਰ ਬਾਬੇ। ਮਿਹਤਰ ਯੂਸਫ ਨਜਰੀ ਆਇਸ, ਕੋਲ ਖਲਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਬੇ। ਵੇਖ ਜਮਾਲ ਯੂਸਫ ਦਾ ਜਾਗੀ, ਕਿਆ ਸਮ੍ਹਾਲਾ ਸੋਝਾ। ਰੰਗ ਤਗ਼ਈਅਰ ਜ਼ਰਦ ਹੋਇਆ, ਵਿੱਚ ਤਨ ਦੇ ਮਿਲਿਆ ਹੋਝਾ। ਦਾਇਮ ਹੁਬ ਸੂਰਤ ਯੂਸਫ ਦੇ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਵੰਞਸ ਨਾਹੀਂ। ਮਸਰ ਸ਼ੈਹਰ ਥੀਂ ਸ਼ੇਹਰ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ, ਆਹਾ ਪੰਦਾ ਚਹੀਂ ਮਾਹੀਂ।</poem>}} {{center|{{xxxx-larger|ਹਾਜੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ}}}} {{gap}}ਆਪ ਸ਼ੇਰ ਗੜ੍ਹ (ਸਿੰਧ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਇਕ ਮੁਖਤਸਿਰ ਜਿਹਾ ਰਸਾਲਾ ਮਈਅਤ ਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਕਫਨ ਦਫ਼ਨ ਅਤੇ ਦੁਆ ਆਦਿ ਦੇ ਮਸਲੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਈਅਤ ਨਾਮਾ ੧੧੪੦ ਹਿ: ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਸਨ ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਆਹੀ ਚਾਲ, ਤਿਦਨ ਅਸਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਭਾਲੀ। ਚੌਦਾਂ ਵੀਹਾਂ ਬੈਂਤ ਬਣਾਏ, ਮਸਲੇ ਜ਼ਾਹਰ ਆਖ ਸੁਣਾਏ। </poem>}} {{center|ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਨੀਮ ਇਲਮ ਮੁਲਾਂ ਬਾਬਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਵੇਖੋ:-}} {{center|{{smaller|<poem>ਵਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂ ਰਹਾਂਦੇ,ਘਿਨ ਖਲਕਤ ਥੀਂ ਠੱਗਾਂ ਖਾਂਦੇ। ਨ ਜਾਨਣ ਹੀਲਾ ਨੇ ਅਸਤਕਾਤ,ਨ ਜਾਨਣ ਗੁਸਲ ਕਫਨ ਦੀ ਬਾਤ। ਪਾੜ ਨਾ ਜਾਨਣ ਮਿਕਦਾਰ ਕਫ਼ਨ ਦਾ,ਨ ਕੁਝ ਜਾਨਣ ਹੱਕ ਦਫਨ ਦਾ। ਲੇਖਾ ਚੋਖਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਨਣ, ਪਰ ਮਸੁਲੇ ਦਿਲ ਥੀਂ ਮੂਲ ਨ ਆਨਣ। ਮੁਲਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਹੋ ਕਰ ਬਹਿੰਦੇ, ਨਾਲ ਮਗਰੂਰੀ ਜਾਹਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਪੋ ਜੋੜਵੇਂ ਮਸਲੇ ਕਹਿੰਦੇ, ਵਬਾਲ ਕਿਆਮਤ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਢਿਕਰ ਕੀਤੇ ਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਡਿਠੋ ਸੇ।</poem>}}}} {{center|{{xxxx-larger|ਕਾਦਰਯਾਰ}}}} {{gap}}ਕੌਮ ਸੰਧੂ ਜੱਟ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਮਾਛੀ ਕੇ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ (ਹਾਲ ਜ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕੌਮ ਦੇ ਜੱਟ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{center|"ਮੈਂ ਦਹਿਕਾਨ ਬੇਇਲਮ ਵਿਚਾਰਾ, ਦੋਸ਼ ਨ ਚਾਹੀਏ ਧਰਿਆ"।}}<noinclude></noinclude> jmxs83gjuxf27cx3y7f37nvjz3mtqa1 250 4735 228666 162641 2026-07-24T11:04:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੭੩ )|}}</noinclude>ਮਹਿਰਾਜ ਨਾਮੇ ਵਿਚੋਂ ਵਨਗੀ:- {{Block center|<poem>ਹਜ਼ਰਤ ਕਰ ਮੁਲਾਕਤ ਉਨਾਂ ਦੀ, ਟਾਂਗਿਆਂ ਵੰਞ ਅਗਾਹਾਂ। ਹੋਰ ਮਕਾਨ ਅਜਾਇਬ ਆਇਆ, ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ । ਮੇਕਾਈਲ ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਜਿਥੇ ਦਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ 'ਬੈਠਾ। ਤਾਬੇ ਛੇ ਲਖ ਖਾਸ ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਅਗੇ ਇਸ ਦੇ ਡਿਠਾ | ਫਿਰ ਅਗੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਛੇ ਛੇ ਲੱਖ ਫਰਿਸ਼ਤਾ । ਵੱਲਾ ਆਲਮ ਰਬ ਨੂੰ ਮਾਲਮ ਓੜਕ ਏਹ ਨਵਿਸ਼ਤਾ ।</poem>}} ਰੋਜ਼ਾ ਨਾਮਾ ਵਿਚੋਂ:- {{Block center|<poem>ਅਗੋਂ ਰੋਜ਼ਾ ਆਇਆਂ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਆ ਕਲੇਜੇ ਖੇਰਵਾਂ । ਮੇਰੇ ਜੁੱਸੇ ਕੁੱਵਤ ਨਾ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਲਬਾਂ ਪਰ ਅੜ ਰਹੀ । ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਹਾਂ ਕਾਦਰਾ, ਇਸ ਜ਼ਾਲਮ ਘੜੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ । </poem>}} {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਰਚਿਆ ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਕਈ ਲਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁਕਾ ਹੈ ਤੇ ਘਰ ਘਰ ਪੜਿਆ ਤੇ ਭਰਾਈਆਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}{{center|{{xx-larger|ਹਜ਼ਰਤ ਖਾਜਾ ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ}}}} {{gap}}ਸਾਕਨ ਗੁਜਰਾਤ | ਆਪ ਬਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਹਿ: ਦੇ ਆਲਮ ਅਤੇ ਉਘੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਲ, ਕਸਬ ਨਾਮਾ ਬਾਫ਼ਿੰਦਗਾਨ, ਸੀਹਰਫੀ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ । ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਕਰਤਾ ਸੈਫ਼ਮਲੂਕ ਆਪ ਦੀ ਧਾਰਮਕ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੀ ਉਪਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। {{Block center|<poem>ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਖਾਸਾ ਮਰਦ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਲਾ । ਫ਼ਿਕਾ ਅੰਦਰ ਭੀ ਚੁਸਤ ਸੁਖਨ ਹੈ ਇਸ਼ਕ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲਾ ।</poem>}} ਆਪ ਦੀ ਲਿਖਤ ਕਸਬ ਨਾਮਾ ਬਾਫ਼ਿੰਦਗਾਨ ਵਿਚ ੧੧੬੩ ਹਿ: ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮੀ ਮਸਲੇ, ਨਿਮਾਜ਼ ਰੋਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖਰਾਇਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਹਨ । ਬੋਲੀ ਸਾਫ ਤੇ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਂ ਹੈ । ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਤੁਅਲਕਾਤ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੇ ਸੁਆਦਲੇ ਹਨ । ਵੇਖੋ:- {{Block center|<poem>ਹਿਕ ਵੈਰੀ ਆਹਾ ਤੋੜ ਦਾ, ਧੁਰੋਂ ਖਿਆਲ ਪਿਆਂ । ਪਿੱਛਾ ਸਾਡਾ ਛੋੜ ਕੇ, ਕਦੀ ਨ ਮੂਲ ਗਿਆ।</poem>}}<noinclude></noinclude> h78wes4jeetec7cdbmz4d2z3vvlpgkk 250 4736 228667 22291 2026-07-24T11:04:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੪)|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਉਹ ਪਿਆ, ਪੱਲੇ ਖਰਚੀ ਬੰਨ੍ਹ। ਮਿਲ ਮਿਲ ਚੋਟਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਘਰ ਨੂੰ ਲਾਂਦਾ ਸੰਨ੍ਹ। ਪਿਛੇ ਪਿਆ ਅਸਾਂ ਦੇ, ਡਾਢਾ ਹੈ ਹਥ ਧੇ। ਨਾ ਕੁਝ ਚਾਰਾ ਅਸਾਂ ਦਾ, ਅੱਲਾ ਕਰੇ ਸੁ ਹੋ। ਲਿਖੀ ਕਲਮ ਨ ਮੋੜੀਏ, ਫਰੇ ਕੌਣ ਕਜ਼ਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ ਸੋ ਕਰੇ, ਜੇਹੜੀ ਰਬ ਰਜ਼ਾ। ਦਮ ਮਾਰਨ ਦੀ ਜਾ ਨ, ਕੋਈ ਡਾਢੇ ਅਗੇ ਮੂਲ। ਉਸ ਬਿਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖੀਏ, ਦਿਲ ਦਾ ਗੁੱਝਾ ਸੂਲ। ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਗੱਲ ਨ ਆਖਦਾ, ਮਤ ਮਾਰਨ ਉਲਮਾ। ਏਸੇ ਕਾਰਨ ਰਖਿਆ, ਫਰਦਾ ਭੇਦ ਛੁਪਾ।</poem>}} {{gap}}ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਕਸਬ ਨਾਮਾ ਬਾਛਿੰਦਗਾਨ ਅਤੇ ਕਸਬ ਨਾਮਾ ਹਜਾਮਾਂ ਆਪ ਨੇ ਦੋ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਉਤੇ ਲਿਖੇ। ਕਸਬ ਨਾਮ ਬਾਫ਼ਿੰਦਗਾਨ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਥੀਂ ਮਜਲਸ ਅੰਦਰ, ਦੋ ਦਸੋਂਦੀ ਬਹਿੰਦੇ। ਕਸਬ ਨਾਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਸਨੀਫ਼ਾ ਨੂੰ, ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਕਹਿੰਦੇ। ਇਕ ਮੁਲਾਂ ਦਸੋਂਦੀ ਨੂਰੀ, ਉਲਮਾਵਾਂ ਦਾ ਖਾਦਮ। ਫ਼ਕਰਾਵਾਂ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਕਰਦਾ, ਨੇਕ ਖੁਦਾ ਦਾ ਆਦਮ। ਇਕ ਦਸੋਂਦੀ ਹਜਾਮ ਅਸਾਡਾ, ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਕਦੀਮੀ। ਕਿਤਨੀ ਮੁਦਤ ਖਿਦਮਤ ਅੰਦਰ,ਕੀਤੀ ਓਸ ਨਦੀਮੀ। ਜਾਂ ਇਹ ਸ਼ੇਹਰ ਗੁਨਨ ਮੈਂ ਬੈਠਾ, ਖਡੀ ਜਾ ਬਣਾਈ। ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਫਾਥੇ, ਦਿਲ ਨੇ ਊਂਧੀ ਪਾਈ। ਗੰਢ ੨ ਧਾਗੇ ਅਕਲ ਫਿਕਰ ਦੇ, ਖਾਸਾ ਸ਼ੇਹਰ ਬਣਾਇਆ। ਲਾਈ ਪਾਣ ਬਰਾਬਰ ਉਸ ਨੂੰ, ਤੇਲ ਨ ਬਹੁਤਾ ਲਾਇਆ। ਸੂਤਰ ਅਠਸੀ ਸਤਸੀ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਚੌਂਸੀ ਨਾ ਵਗਾਈ। ਬਹੁਤ ਕਾਰੀਗਰ ਵੇਖਣ ਆਏ, ਜਾਂ ਮੈਂ ਤਾਣੀ ਲਾਈ। ਜਾਂ ਗਰਦਾਨਕ ਫੇਰ ਅਕਲ ਦੀ, ਪੇਚ ਤੁਰੇ ਤੇ ਪਾਇਆ। ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਦੇ ਨਲੀ ਵਗਾਈ, ਹੱਥਾ ਈ ਹਥ ਆਇਆ।</poem>}} {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ ਆਪ ਨੇ ਕਿਸੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਮਹਿਤਾਬ ਨਾਮੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਕ ਥਾਂ ਫ਼ਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਕੋਈ ਆਖੇ ਜਾ ਮਹਿਤਾਬ ਨੂੰ, ਕੀ ਕੀਤੋ ਫ਼ਰਦ ਬੇਤਾਬ ਨੂੰ। ਤੇਰੀ ਤਬਾ ਬਗੈਰ ਨ ਤਾਬ ਹੈ, ਦੇਹੁੰ ਸੁਖ ਨ ਰਾਤੀਂਂ ਖ਼ਾਬ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੀਕਰ ਮਿਲਸਾਂ ਜਾਇਰੇ ,ਮੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 97p8mul3vanhaprmzr8xmmcpk0u2qjt 250 4737 228668 148476 2026-07-24T11:05:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੫)|}}</noinclude>{{gap}}ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਰ ਬੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਮਾਂਹ ਕਿਸ ਕਦਰ ਪੁਰਸੋਜ਼, ਪਰ ਅਸਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਅੜ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ਤਰ ਹਨ! ਇਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ-- {{Block center|<poem>ਵਿਸਾਖ:-ਚੜ੍ਹਿਆ ਮਾਂਹ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਅਸਾਂ ਨਿਤ ਤੇਰਾ ਗ਼ਮ ਖਵਣਾ। ਮੇਰੇ ਤਨ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਨ ਸੱਤ ਵੇ, ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਸਕਾਈ ਰੱਤ ਵੇ। ਮੈਂ ਸਾਵੀ ਪੀਲੀ ਹੋ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਦੇਹੀ ਜ਼ਰਦ ਵਸਾਰ ਦੀ। ਮੈਂ ਵੇਂਹਦੀ ਪਾਸ ਪੜੋਸੀਆਂ, ਨਿਤ ਪੁੁਛਦੀ ਪੰਡਤ ਜੋਸ਼ੀਆਂ। ਮੈਂ ਤਿਤਰ ਮੋਰ ਉਡਾਂਵਦੀ, ਨਿਤ ਰੋ ਰੋ ਔਸੀਆਂ ਪਾਂਵਦੀ। ਸਭ ਮੁਲਾਂ ਫਿਰਦੀ ਚੂੰਡਦੀ, ਉਠ ਖਾਬਾਂ ਨਿਤ ਵਿਚਾਰਦੀ! ਨਿਤ ਲਿਖ ੨ ਕਾਗਜ਼ ਘਲਦੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਿਕ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਦੀ। ਕਦੀ ਭੇਜ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਖ ਦਾ, ਕੋਈ ਲਿਆਵੇ ਤੇਰੋ ਮੁਖ ਦਾ। ਬਿਨ ਪਾਣੀ ਮਛਲੀ ਮਰ ਚਲੀ,ਕਦੀ ਖਬਰ ਨੇ ਲਈ ਬਿਮਾਰ ਦੀ। ਦੇਂਹ ਸੁਖ ਨ ਰਾਤੀਂ ਸੌਨੀਆਂ, ਉਠ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੌਨੀਆਂ। ਲੋਕੀਂ ਆਖਣ ਝੱਲੀ ਕਮਲੀ, ਮੈਂ ਸੁਰਤ ਨ ਕੋਈ ਸੰਭਲੀ। ਨਿਤ ਫ਼ਰਦ ਫਕੀਰ ਪੁਕਾਰਦੀ, ਸਾਨੂੰ ਤਲਬ ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਦੀ।</poem>}} <big>ਸੀਹਰਫੀ:-ਬਹਿਰ ਆਮ ਸੀਹਰਫੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਾ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:-</big> {{Block center|<poem>ਸੀਨ-ਸੁਣਾਏਂ ਖਲਕ ਨੂੰ, ਕਰ ਕਰ ਬਹੁਤੇ ਜੋਰ। ਲੋਕਾਂ ਦਏਂ ਨਸੀਹਤਾਂ, ਅੰਦਰ ਤੇਰੇ ਚੋਰ। ਕੀ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਲੱਦਿਆਂ ਗਧਾ ਕਤਾਬਾਂ ਨਾਲ। ਫ਼ਰਦਾ ਲੇਖਾ ਲੇਸੀਆ, ਰਬ ਕਦੀਰ ਜਲਾਲ।</poem>}} {{center|{{xxxx-larger|ਸੱਯਦ ਦਾ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ}}}} {{gap}}ਸੱਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਯਦ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਸੀ ਅਰ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ ਜਿਲਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਖਪੁਰੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਸੁਖਨ ਦੀ ਵਿਲਾਇਤ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸੱਯਦ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਹਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਵਿਚ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਓਨੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਹਾਲ ਜਾਂ ਓਨ੍ਹਾਂਂ ਦੇ ਵਧਣ ਵਧਾਣ ਬਾਬਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟ੍ਰੇਚਰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਚੁਪ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਲਾਚਾਰ ਏਨ੍ਹਾਂਂ ਤੇ ਹੀ ਬਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸੱਯਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਮੁਤਅਲਕ ਪੂਰਨ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ<noinclude></noinclude> raf0oei6fmzm5c9zky9cutl74sjxm9g 250 4738 228669 21496 2026-07-24T11:05:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੬)}}</noinclude> ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਕਿਆਸ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਸਨ ੧੧੫੦ ਹਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੭੩੮ ਈਸਵੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੀ ਹੈ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਹ ਦਸਦੇ ਹਨ:- <poem>{{gap}}"ਬਿਨਾਂ ਅਮਲ ਦੇ ਨਹੀਂ ਨਜਾਤ ਤੇਰੀ, {{gap|6em}}ਪਿਆ ਮਰੇਗਾ ਕੁਤਬ ਦਿਆ ਬੇਟਿਆ ਓ?"</poem> {{gap}}ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਮਹੱਯੂਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਕਸੂਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦਸਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem>{{gap}}ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਵਸਨੀਕ ਜੰਡਿਆਲੜੇ ਦਾ, {{gap|6em}}ਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਮਖਦੂਮ ਕਸੂਰ ਦਾ ਏ।</poem> {{gap}}ਜੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ:- <poem>{{gap}}ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਜ਼ ਗੈਬ ਬੀ ਆਣ ਪਹੁਤਾ, {{gap|6em}}ਰੱਬ ਰਖ ਜੰਡਿਆਲੇ ਨੂੰ ਲੈਸੀਆਂ ਨੀ।</poem> {{gap}}ਪੰਡਤ ਰਾਮ ਸਰਨ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਵਲ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ, ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਡੱਬੀ ਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਕਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਆਪ ਪਲੇ ਪੋਸੇ ਤੇ ਉਪੰਤ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਆ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। <big>ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ</big>-ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜੋ ਕੁਝ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਇਕ ਦਿਨ ਘਰੋਂ ਨਸ ਟੁਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਉਜਾੜ ਥਾਂ ਰਾਤ ਜਾ ਸੁੱਤੇ। ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ, ਕਿ ਇਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਆ ਜਗਾਇਆ ਅਰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਆਪ ਨੇ ਸਾਫ਼ ੨ ਦੱਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਫਲਾਣੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹਾਂ, ਫਲਾਣੇ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੋਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ,ਸਬਕੇ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੌਲਵੀ ਦੀ ਮਾਰ ਅਤੇ ਝਿੜਕਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਘਰੋਂ ਨਸ ਆਇਆਂ ਹਾਂ। ਉਸ ਪੀਰ ਮਰਦ ਨੇ ਆਪ ਵਾਸਤੇ ਦੁਆ ਕੀਤੀ ਅਰ ਆਪ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹਥ ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾ, ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸਬਕ ਕਦੀ ਨਾ ਭੁੱਲੇਗਾ। ਆਪ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਏ ਅਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਰ ਰਾਤ ਦੀ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਸਖਤ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਸਾਰੀ ਵਿਥਿਆ ਆਖ ਸੁਣਾਈ। <big>ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ</big>-ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਉੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕਸੂਰ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਸੂਰ, ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਵਡੇ ਵਡੇ ਵਿਦਿਆਲੇ ਕਾਇਮ ਸਨ। ਏਥੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਫ਼ਤੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੀਯੁਦੀਨ ਸਾਹਿਬ ਕਸੂਰੀ ਅਰ ਮੌਲਾਨਾ ਹਾਜੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੇ ਨਾ ਆਏ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਫਿਕਾ ਦਾ ਇਲਮ, ਇਲਮ ਹਦੀਸ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਮਜੀਦ<noinclude></noinclude> m4ndvbfn7uvisztvztr9yi228j0i1fu 250 4739 228670 21502 2026-07-24T11:05:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੭)}}</noinclude> ਆਦਿ ਪੜੋ। {{gap}}ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੁਹਾਨੀ ਇਲਮ ਸਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਇਲਮ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪਾਕਪਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਆਪ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਗੰਜ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਹਥ ਤੇ ਬੈਅਤ ਕੀਤੀ। <big>ਕਲਾਸ ਫੈਲੋ-</big> ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੁਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਦ ਲਾਹੌਰ ਜਾਕੇ ਅਨਾਇਤ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਬਣਾਇਆ। <big>ਸਮਕਾਲੀ-</big>ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੰਨ ੧੧੫੦ ਹਿ: ਤੋਂ ਸੰਨ ੧੨੨੫ ਹਿ: ਤਕ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸ਼ੋਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੈ। ਆਪ ਕਸੂਰ ਬਾਬਤ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- 'ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਪੰਜਾਬ ਖਰਾਬ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਕਸੂਰ ਦਾ ਏ।' {{gap}}ਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜ ਰੌਲਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕਸੂਰ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਭੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਯਦ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰੀ ਅਰ ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤਸੱਵਫ਼ ਦੇ ਇਲਮ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਪਾਸੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਪਿਛੋਂ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਠੱਠਾ ਜਾਹਦ,ਜੋ ਅਜ ਕੱਲ ਮਲਕਾਂ ਹਾਂਸ (ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਘਾ ਹੈ, ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਲੰਘੇ। ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਕ ਮਸੀਤ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਜਰਾ ਸੀ, ਨਜ਼ਰ ਪਈ। ਆਪ ਵਰਗੀ ਇਕਾਂਤ ਪਸੰਦ ਤਬੀਅਤ ਅਰ ਫਕੀਰ ਇਨਸਾਨ ਵਾਸਤੇ ਅਜਿਹੀ ਨਵੇਕਲੀ ਥਾਂ ਗ਼ਨੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਉਸ ਮਸੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਰ ਰਹਿਣ ਬਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। ਆਪ ਸੂਫ਼ੀ, ਸੱਯਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਮਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਤਾ ਹੋਈ ਅਰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹੋ ਰਸਮ ਜਲਦੀ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਿਨ ਬੜੇ ਅਮਨ ਨਾਲ ਬੀਤਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪ ਆਪਣੀ ਇਬਾਦਤ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ਗਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਲੋਕ ਲੋੜਾਂ ਤੇ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਾਣ ਲਈ ਆਉਣ ਲਗ ਪਏ। ਏਸੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਠੱਠੇ ਜਾਹਦ ਦੀ ਭਾਗ ਭਰੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਉਹ ਭੀ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਣ ਬਣ ਗਈ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਚੌਧਰੀ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਹੱਕ ਐਮ.ਐਲ.ਸੀ. ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਾਸ਼ੂਕਾਏ ਪੰਜਾਬ' ਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਜ਼ਿਆ ਮੁਹੰਮਦ ਐਮ.ਏ.ਬੀ.ਟੀ.ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਆਪਣੀ<noinclude></noinclude> 8wqtqckkz212wc2oinuh0by71w6ic7x 250 4740 228671 22304 2026-07-24T11:05:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੮)|}}</noinclude>ਪੁਸਤਕ 'ਯਾਦਗਾਰੇ ਵਾਰਸ' ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਗ ਭਰੀ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਰਿਆ; ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕੁਝ ਓਪਰੀ ਜਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਯਦ ਦੀ ਬੜੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਯਦਾਂ ਨੂੰ ਧੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਵਡਿਆਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਸੱਚੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ੈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਸਚੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਇਸ਼ਕ ਹੀ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੇ ਉਸ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਓਂ ਭਾਗ ਭਰੀ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਖਿਆਲ ਕਰ ਕੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਸਿਰ ਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਇਸ਼ਕੀਆ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਭਾਗ ਭਰੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਵਰਤਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਦੋ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਮਹਬੂਬਹ (ਪ੍ਰੇਮਣ) ਦੂਜਾ ਭਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ। ਪਰ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਕਮਾਲ ਫੱਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਏਸ ਖੂਬੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਭੇਦ ਨੂੰ ਨਾ ਲਖ ਸਕੇ। ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਭਾਬੀ ਦੇ ਤਾਨ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ- {{Block center|ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਗਲ ਕਰੇਂ,</br> {{gap}}{{gap}}ਕਿਬਰ ਵਾਲੀਏ ਨਾਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ।}} {{Block center|ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਭਾਗ ਭਰੀਏ,</br> {{gap}}{{gap}}ਅਨੀ ਮੁਣਸ ਦੀਏ ਪਿਆਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ।}} {{gap}}{{gap}}ਸੈਹਤੀ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਰ ਹੀਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ</br> {{gap}}{{gap}}ਕਿਸੇ ਵਡੇ ਮੁਰਾਦ ਦੀ ਸਿੱਕ ਉਹਨੂੰ,</br> {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਭਰੀ ਚੇਟਕ ਲਾਇਆ ਨੀ।</br> {{gap}}{{gap}}ਸੈਹਤੀ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਰ ਉਹ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}{{gap}}"ਤੇਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਤਿਨਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਭਰੀਏ,</br> {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡਾਚੀਆਂ ਬਾਰ ਚਰਾਈਆਂ ਨੀ।"</br> {{gap}}{{gap}}ਏਸ ਬੈਂਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਹਤੀ ਦੇ ਜਹਬੂਬ (ਆਸ਼ਕ) ਮੁਰਾਦ ਵੱਲ ਗੁੱਝਾ</br> ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਾਰਸ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-</br> {{Block center|ਤਦੋਂ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਨੇ ਦਾ,</br> {{gap}}{{gap}}ਜਦੋਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗੱਲ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੋਈ।}} {{Block center|ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਸਜਣਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ,</br> {{gap}}{{gap}}ਕਿੱਸਾ ਅਜਬ ਬਹਾਰ ਦਾ ਜੋੜਿਆ ਈ।}} {{Block center|ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ,</br> {{gap}}{{gap}}ਅਸਾਂ ਮੰਨਿਆ ਮੂਲ ਨਾ ਮੋੜਿਆ ਈ।}} {{gap}}{{gap}}ਇਸ "ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗਲ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੋਈ" ਤੋਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਉਤੇ ਮੁਹਰ ਲਾ ਦਿਤੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> erg7jqupzyyhw3qbppebhhlx4q9fpol 250 4741 228672 22319 2026-07-24T11:05:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />(੭੯)</noinclude>{{gap}}ਏਸ ਦੇ ਉਪ੍ਰੰਤ 'ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਸਜਣਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ' ਨੇ ਹੋਰ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਦਿਤੀ ਅਰ ਏਸ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਗਲ ਹੋਰ ਭੀ ਪਾਯਾ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਠੱਠਾ ਜਾਹਦ ਵਿਚ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:- {{Block center|"ਖਰਲ ਹਾਂਸ ਦਾ ਮੁਲਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਠੱਠਾ,</br> {{gap}}ਜਿਥੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੇ ਯਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ।"}} <big><big>'''ਤਸਨੀਫ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ-'''</big></big>ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: {{Block center|"ਯਾਰਾਂ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਆਣ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ,</br> {{gap}}ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ ਜੀ।}} {{Block center|ਏਸ ਪੇਮ ਦੀ ਝੋਕ ਦਾ ਸਭ ਕਿੱਸਾ,</br> {{gap}}ਜੀਭ ਸੋਹਣੀ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈਏ ਜੀ।}} <big><big>'''ਤਸਨੀਫ਼ ਦਾ ਸਨ (ਸਾਲ)-'''</big></big>ਆਪ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਛੇਕੜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{Block center|"ਤਦੋਂ ਸ਼ੌਕ ਹੋਇਆ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਨੇ ਦਾ,</br> {{gap}}ਗਲ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੋਈ।}} {{Block center|ਸਨ ਯਾਰਾਂ ਸੌ ਅੱਸੀਆ ਨਬੀ ਹਿਜਰੀ,</br> {{gap}}ਲੰਮੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ।"}} <big><big>ਸ਼ਾਦੀ-</big></big>ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਤਸਨੀਫ਼ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਮੁਹਬਤ ਦੇ ਮਕਸਦ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ, ਅਰ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਓਸ ਔਰਤ ਭਾਗ ਭਰੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਲੜਕੀ ਹੋਈ ਅਰ ਜੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਬਾਲ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੀ ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਿ ਕਿਥੇ ਕੀਤੀ, ਸਾਰਾ ਲਿਟ੍ਰੇਚਰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਚੁੱਪ ਹੈ। {{gap}}ਕੇਵਲ ਮੀਆਂ ਅਬਦੁਲ ਰੈਹਮਾਨ ਨੇ ਸੱਯਦ ਵਾਰਸ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰਦਿਆ ਹੈ ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਗਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਿਚ ਵਾਰਸ ਦਾ ਇਕ ਮਿਸਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:- {{Block center|"ਸਾਹਬ ਜ਼ਾਦੀਏ ਨਾਇਣੇੇ ਹੋਸ਼ ਰਖੀਂ,</br> {{gap}}ਭੈਣਾਂ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਮਨਿਹਾਰੀਏ ਨੀ।"}} {{gap}}ਅਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਵਾਰਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਭਰੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਓਸ ਨੂੰ ਭੈਣ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦਾ। {{gap}}ਅਫ਼ਸੋਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਮਿਸਰੇ ਵੱਲ ਗੌਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਗਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੈਂਤ ਮੀਆਂ ਹਦਾਇਤੁਲਾ ਦਾ ਹੈ ਅਰ ਇਸ ਤੇ ਨੰਬਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਇਹ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਸੈਹਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ<noinclude></noinclude> 45hu8omfh33v2lz8fcrc9f05ngf7agu 250 4742 228673 22320 2026-07-24T11:05:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੦)|}}</noinclude>ਓਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕਪਾਹ ਚੁਣਨ ਲਈ ਚੱਲਣ। ਏਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਓਸ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਭੈਣਾਂ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਭੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਪਰ ਨਵਾਂ ਬੰਦ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਬਜਾਦੀਏ ਨਾਇਣੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਦੂਜੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ। ਸੈਹਤੀ ਅਜੇ ਆਪ ਕੁਆਰੀ ਸੀ, ਓਹ ਦੁਸਰੀ ਆਪ ਜੇਡੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜਾਦੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨੈਣ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜਾਦੀ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਾਧੂ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੀ ਉਕਾਈ ਹੈ। {{gap}}{{larger|'''ਵਾਪਸੀ ਮੋੜਾ''')}}ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਵਤਨ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਪਾ ਆਏ। ਪੈਹਲਾਂ ਆਪ ਕਸੁਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਆਪ ਦੀ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤਸਨੀਫ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸੁਗੰਧੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਫੈਲ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਜਦ ਕਸੂਰ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ- {{gap}}ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੰਗੀ ਪਕੜ ਲਈ ਅਰ ਤੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ਼ਕੀਆ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ| ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਕ ਖਾਦਮ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਕਿ ਇਸ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੂਤ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਏਹਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ {{gap}}ਅਗਲੇ ਭਲਕ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚੋਂ ਕਢਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮਖੌਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਸਾ ਜ਼ਰਾ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਤਾਂ ਸੁਣਾ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਸਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿਧਰੋਂ ੨ ਚੰਗੇ ੨ ਬੈਂਤ ਸੁਣਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਓਹਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ- {{gap}}ਵਾਰਸ! ਤੂੰ ਬਹਾਰ ਦਾਨਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਅਨਾਇਤਉੱਲਾ ਵਾਂਗ [[[[[[[[ਮੁੰ]]]]]]]] ਦੀ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਜਵਾਹਰਾਤ ਪਰੋ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਏਸ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਮਾਣ ਪਿਛੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧ ਗਈ। ਏਥੋਂ ਤਾਈਂ ਕਿ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ੨ ਕਿਤਾਬ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}{{larger|'''ਤਸਨੀਫ਼ਾਂ-'''}}ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਓਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਮੰਨੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ ਅਰ ਏਸ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਤਸਨੀਸਫ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਏਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕੁਝਕੁ ਹੋਰ ਸੰਖਿਪਤ ਤਸਨੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਏਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਿਆ ਕਿ ਓਹ ਹੀਰ ਤੋਂ ਪੈਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਪਿਛੋਂ ਦੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ "ਉਸ਼ਤਰ ਨਾਮਾ" "ਮਿਹਰਾਜਨਾਮਾ"ਚੂੜ੍ਹੀਨਾਮਾ" ਅਰਬੀ ਕਸੀਦਾ ਬੁਰਦਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਹੈ। ਹੋਰ "ਚੋਣਵੇਂ ਦੋਹੜੇ” ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ਼ਤਰ ਨਾਮਾਂ'ਤੇ'ਚੂੜ੍ਹੇਟੀ ਨਾਮਾ'ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀਆਂ ਵੇਦਾਂਤ ਭਰੀਆਂ<noinclude></noinclude> g3cz2bq08jfod76aq53lr7k0cj54u6p 250 4743 228674 22269 2026-07-24T11:05:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੧)}}</noinclude>ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਹਰਾਜ ਨਾਮੇ ਵਿਚ ਰਬ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ ਦੀ ਉਪਮਾ ਅਤੇ ਮਿਹਰਾਜ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਦਰਜ ਹੈ। {{gap}}<big><big>*</big></big>ਮਿਹਰਾਜ ਨਾਮਾ ਅਤੇ ਚੂਹੜੀ, ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਪੀਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। {{gap}}ਰਚਨਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ-ਮਿਹਰਾਜਨਾਮੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>{{smaller|ਹਮਦ ਇਲਾਹੀ ਆਖ ਜ਼ਬਾਨੋਂ, ਸਾਬਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਲੋਂ ਬਜਾਨੋਂ। ਤਾਂ ਕੁਝ ਬਖਰਾ ਮਿਲੇ ਈਮਾਨੋਂ, ਸਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ।}}</poem>}} ਚੂਹੜੀ ਨਾਮੇ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬੈਂਤ {{Block center|<poem>{{smaller|ਤਨ ਖਲਵਾੜਾ ਆਂਹੀ ਕਾਂਹੀ, ਇਹ ਭਰੀਆਂ ਦਰਦ ਕਹਾਇਆ। ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਹੰਕਾਰੋਂ, ਇਹ ਭੁੱਕਰ ਵਾਂਗ ਉਡਾਇਆ। ਵਾਰਸ ਬੋਹਲ ਜਾਤ ਇਲਾਹੀ, ਦਾਣਾ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਗਰਮ ਗੋਹਾ ਤੇ ਨਰਮ ਚੂੱੜ੍ਹੇਟੀ, ਸਿਰ ਬਿਰਹੋਂ ਛੱਜ ਚੁਕਾਏ। ‌‍‍‌ਸੌੜੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਲਗਦੇ ਧਿੱਕੇ, ਹਾਲ ਨਾ ਵੇਖੀਂ ਮਾਏ। ਉਚੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨੀਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ,ਅਸਾਂ ਲਿਖਲਿਖ ਹਾਲ ਵੰਞਾਏ। ਮੈਂ ਮੈਂ ਕਰਦੀ ਕੁੱਠੀ ਬਕਰੀ, ਉਲਟੀ ਖੱਲ ਲੁਹਾਈ। ਅਜ਼ਾਜ਼ੀਲ ਨੂੰ ਖੁਦੀਉਂ ਗਲ ਵਿਚ, ਲਾਹਨਤ ਤੌਕ ਪੈਹਨਾਈ। ਵਾਰਸ ਮੈਂ ਨਾ ਮੈਂ ਨਾ ਆਖੇ, ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਸਤ ਬਿਠਾਈ।}}</poem>}} {{gap}}ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਦੋਹੜੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਪੀਰਾਂ ਦਿਤੇ ਦੀ ਪੰਨਾ ੩੦੬। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੇਹੜਾ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ- {{Block center|{{smaller|ਦੋ ਨੈਨ ਤੇਰੇ ਖੂੰ ਰੋਜ਼, ਖੰਜਰ ਥੀਂ ਤੇਜ਼, ਕਿਆਮਤ ਖੇਜ਼, ਜ਼ੁਲਮ ਅੰਗੇਜ਼, {{gap|8em}}ਬਰੇਜ਼ ਬਰੋਜ਼, ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਜਿਹੇ ਪੁਕਾਰਦੇ। ਇਹ ਮਸਤ ਸਦਾ ਖੁਮਾਰ, ਰਹਿਨ ਬੀਮਾਰ, ਹੋਵਨ ਦੋ ਚਾਰ ਮੋਹਨ ਸੰਸਾਰ, {{gap|8em}}ਵੇਖੀਂ ਇਕ ਵਾਰ, ਪਕੜ ਤਲਵਾਰ, ਮੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ। ਇਹ ਕਹੇ ਤੇਰੇ ਦੋ ਨੈਣ, ਮਮੋਲੇ ਹੈਨ, ਸਦਾ ਬੇ ਚੈਨ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੈਹਨ, {{gap|8em}}ਤੇ ਡਾਬੂ ਲੈਨ, ਛੋੜ ਅਪਨਾ ਸੈਨ, ਰੁਲਨ ਵਿਚ ਬਾਰ ਦੇ। ਚੁਕ ਪਰਦਾ ਮੂੰਹ ਥੀਂ ਲਾਹ, ਆ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ, ਦੋਰਸ ਦੀ ਚਾਹ ਖਲੋਤੇ ਰਾਹ, {{gap|8em}}ਤੇ ਕਰਨ ਨਿਗਾਹ, ਭੁੱਖੇ ਦੀਦਾਰ ਦੇ।}}}} {{gap}}ਲਗ ਭਗ ਸੰਨ ੧੯੧੮ ਈ: ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੀਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ,ਓਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀ ਇਹੀ ਦੋਹੜਾ ਨਾਚੀਜ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣਾ ਤਸਨੀਫ਼ ਕੀਤਾ ਦਸਿਆ ਸੀ, ਅਰ ਦੂਸਰੇ ਇਹ ਵਾਰਸ ਦਾ ਹੋ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀਰ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਭੀ ਅਜਿਹੀ ਜੰਜੀਰਦਾਰ ਕਵਿਤਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ {{rule}} {{gap}}<big><big>*</big></big>ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਭਾਈ ਕਰਤਾ ਪੰਨਾ ੩੦੧-੩੦੭<noinclude></noinclude> jxj28oye1c1asrkj4l3w8ys5dh9050g 250 4744 228675 22342 2026-07-24T11:05:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੨)|}}</noinclude>ਜਾਂ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋਹੜਿਆਂ ਜਾਂ ਬੈਂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਐਸਾ ਨਮੂਨਾ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ । {{gap}}{{xx-larger|ਤਸਨੀਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ}}- ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਕ ਕਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰ ਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਛਾਪੀ ਜਾਏਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਿਕੇਗੀ । ਉਸ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਬੇਗ ਕੋਲੋਂ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਵਾਇਆ ਤੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਏਹ ਕਿੱਸਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਏਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਰੰਗ ਢੰਗ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗਰ ਸੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਨਾ ਚਲ ਸਕਿਆ । {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਕਵੀ ਝੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਵਸਨੀਕ ਚਕ ਮੁਕੰਦ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਾਰਸ ਦਾ ਨਾਂ ਭਰ ਦਿਤਾ । ਜ਼ਬਾਨ ਸਾਦੀ ਤੇ ਸਰਲ ਸੀ । ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਵਾਰਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵਿਕਣ ਲਗ ਪਈ । ਪਰ ਦੂਜੇ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਨਾਂ ਝੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਝੰਡੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਵਿਕਦੀ ਹੈ। {{gap}} {{xx-larger|ਵਾਰਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ}}-ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤ੍ਰੀਕ ਸੰਨ ਆਦਿ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਭੀ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਹਿ: ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੋਈ । {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਕਬਰ ਕਸਬਾ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ (ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ) ਵਿਚ ਟੁੱਟੀ ਖੁਸੀ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹਾੜ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰ ਉਸ ਮੌਕਿਆ ਤੇ ਦੁਰ ਦੁਰ ਤੋਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਏਸ ਕਬਰ ਦੇ *ਮਜਾਉਰ ਸੱਯਦ ਰੁਲਾਬ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਹਨ ਜੋ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। {{gap}}ਕਬਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪੰਡਤ ਮੇਲਾ ਰਾਮ ਵਫ਼ਾ ਐਡੀਟਰ 'ਪ੍ਰਤਾਪ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੁਆਂਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਨੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਕਵਿਤਾ "ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਬਰ” ਸਿਰ ਲੇਖ ਦੀ ਲਿਖ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਬੰਦ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ- {{center|<poem>ਮਿੱਟੀ ਕਾ ਏਕ ਢੇਰ ਹੈ ਬਸਤੀ ਸੋ ਦੂਰ ਤਰ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮਨਜ਼ਰ ਤੇਰੀ ਲਹਦ ਕਾ ਅਜਬ ਯਾਸ ਖੇਜ਼ ਹੈ । ਖ਼ਾਬੀਦਾ ਹੈ ਤੂ ਸ਼ੋਰਸ਼ੇ ਹਸਤੀ ਸੇ ਦੂਰ ਤਰ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਅਰ ਖ਼ਾਮੁਸ਼ੀ ਸ੍ਰਹਾਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰੇਜ਼ ਹੈ । </poem>}} {{rule}} *ਦੀਬਾਚਹ ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਮੁਅਲਫ਼ਾ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਪੰਨਾ ੮ ॥<noinclude></noinclude> 3fjh3v1plduchotdn8g2l9b06fwh3qs 250 4745 228676 22350 2026-07-24T11:05:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੮੩ )|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮਿੱਟੀ ਕਾ ਇਕ ਚਰਾਗ਼ ਹੈ ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਪਰ, {{Left|ਰੌਸ਼ਨ (ਜਸੋ ਕਿਸੀ ਨੇ ਕੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਭੀ।|5em}}</poem>}} {{Block center|<poem>ਗਰਦ ਗੁਬਾਰ ਜਮਾਂ , ਹੈ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰ ਪਰ, {{Left|ਝਾੜੂ ਯਹਾਂ ਕਿਸੀ ਨੇ ਦੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਭੀ|5em}}</poem>}} {{rule|4em}} {{Block center|<poem>ਪਹੁੰਚਾ ਬਲਦ ਖਿੱਤਾਏ ਮਗ਼ਰ ਬ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਨਾਮ- {{Left|ਪੰਜਾਬ ਕਾਂ ਹੈ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਲਾ ਕਲਾਮ ਤੂ ।|5em}}</poem>}} {{Block center|<poem>ਪੰਜਾਬੀਓਂ ਕੇ ਵਾਸਤੇ ਹੈ ਸ਼ਰਮ ਕਾ ਮੁਕਾਮ, {{Left|ਇਸ ਤਰਹ ਸੇ ਪੜਾ ਰਹੇ ਬੇ ਨਕਸ਼ੋ ਨਾਮ ਤੂ ।|5em}}</poem>}} {{xx-larger|'''ਵਾਰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ'''}}-ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਬਾਤ ਬਾਤ ਤੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈਨ ਕਾਮਨ, {{Left|ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਕੀ ਹਰ ਹੈ ਨੀ ।|5em}}</poem>}} {{gap}}ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਸੂ । ਇਕ ਸੁਭਾਵਕ ਸ਼ਾਇਰ ਵਾਸਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ,ਰੱਬ ਨੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਵਾਰਸ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਸਨ । ਵਾਰਸ ਦੀ ਆਲ-ਸ਼ਕਤੀ, ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ,ਕਾਦਰਉਲਕਲਾਮੀ, ਠੇਠ ਬੋਲੀ ਦਾ ਜਾਣਨਾ, ਲਿਖਣਾ, ਬੋਲਣਾ, ਕਥਨ ਦੀ ਪਕਿਆਈ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਜਾਚ, ਤਮਸੀਲੀ ਰੰਗਤ ਆਦ ਸਭ ਖੂਬੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ।ਉਸ ਨੇ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਭੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ, ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੀ ਸਚਾਈ ਤੇ ਗਿਆਤ ਨੂੰ ਭੁਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਵਡੀ ਖੂਬੀ ਹੈ । {{gap}}ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਸਬ ਵਿਚ ਸ਼ਿਅਰ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਸਾਦਗੀ, ਸਫ਼ਾਈ ਅਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਰ ਜੋ ਵਾਟਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਓਸ ਕਸਵੱਟੀ ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿ ਮੁਲਕੀ ਤੇ ਕੌਮੀ ਸੇ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਕੌਮਦੇ ਇਖਲਾਕ(ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਆਚਰਨ) ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਅਰ ਇਹੀ ਕਿੱਸੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿੱਦਿਆ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੌਮੀ ਕਰੈਕਟਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕ ਆਜ਼ਾਦ ਤਾਲੀਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਫਿਤਰਤ ਇਨਸਾਨੀ ਦੀ ਏਸ ਨਬਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਹਬੀ, ਇਖ਼ਲਾਕੀ, ਤਮਦਨੀ ਅਰ ਘਰੋਗੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਮੁਕਾਲਮੇ (ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਬੋਲ ਚਾਲ) ਜਾਂ ਮੁਨਾਜ਼ਰੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲਿਆਈ ਬੁਰਿਆਈ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਪੂਰਨ ਰਾਵਾਂ ਤੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦਿਤੇ ਹਨ ਅਰ ਇਨਸਾਨੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਹੂਬਹੂ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਕਰ ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਅਰ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸਹੀ ਸਹੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਭੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਤਾਕਿ ਆਮ ਖਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ<noinclude></noinclude> 8yyqjxnw0sk1eowepcbxhy6wmkqqg80 250 4746 228677 22337 2026-07-24T11:06:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੪)|}}</noinclude>ਵਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭਵੰਦ ਹੋ ਸਕਣ। ਮੁਨਾਜ਼ਰਾ, ਮੁਕਾਲਮਾਂ ਜਾਂ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਜੇ ਕਿਸੇ ਹਛੇ ਤ੍ਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਤੇ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਸ ਨੇ ਭੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਮੁਕਾਲਮਿਆਂ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਹੈ। {{gap}}ਹੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਲਮਾਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।</br> {{gap}}ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੀਰ ਦਾ ਮੁਬਾਹਸਾ-ਓਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਹਕੀਕਤ</br> ਅ ਦੁਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।</br> {{gap}}ਨਾਥ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਮਕਾਲਮਾਂ-ਵੇਦਾਂਤ (ਅੰਤਸ਼ ਕਰਨ,ਸੁਧੀ,ਗਿਆਨ) ਅਰ ਓਸ ਦੇ ਭਿੰਨ ੨ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਦਰਜਿਆਂ ਦੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ (ਜ਼ਰੀਏ) ਅਰ ਨਕਲੀ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਭੀ ਦੱਸੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਸਹਿਤੀ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਮੁਕਾਲਮਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਿੰਨ ੨ ਪੈਹਲੂਆਂ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਦਾਰ ਨਵੀਸੀ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਮੁਕਾਮਿਆਂ ਜਾਂ ਮੁਨਾਜ਼ਰਿਆਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਪਰ ਥਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਪਰਮੰਨੀਆਂ ਤੇ ਆਲਮਗੀਰ ਹਕੀਕਤਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾਂ ਪਛਾਣਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਜ਼ਹਬ ਮਿੱਲਤ, ਕੌਮ ਨਸਲ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਮਨੁਖ ਵਾਸਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਆਗੂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਮਕੂਲਾਇ ਸ਼ਾਇਰ (ਕਵੀ ਵਾਕ) ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਨੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ 'ਕਵੀ ਵਾਕ' ਦਾ ਉਲਥਾ ਹੈ, ਅਰ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਵੰਦਾ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, "ਕਿਸੇ ਕੈਰੈਕਟ੍ਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਖਵਾਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਪਰ ਓਸ ਮੌਕਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਿਆਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਕੂੂਲਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਅਨਵਾਨ (ਸਿਰ ਲੇਖ) ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਾਰਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਦੀ ਚੋਣ ਬੜੀ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤਕ ਜਿਸ ਮਿਸਰੇ, ਜਿਸ ਸ਼ਿਅਰ ਅਰ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਭੀ ਵੇਖੀਏ, ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝਕੁ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਮ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ:- {{gap}}ਵਾਰਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਮੰਨੀ ਪ੍ਰਮੰਨੀ, ਪੂਤਿਸ਼ਟਤ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ (ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਥਾਂ ਪਰ ਥਾਂ ਬੜੀ ਖੂੂਬੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਯਥਾ- {{Block center|ਰਾਂਝਾ ਸੱਟ ਖੂੰਡੀ ਅਤੇ ਲਾਹ ਭੂਤਾ,</br> {{gap}}ਛਡ ਚਲਿਆ ਸਭ ਮੰਗਵਾੜ ਮੀਆਂ।}} {{Block center|ਜਿਹਾ ਚੋਰ ਨੂੰ ਖੁਰੇ ਦਾ ਖੜਕ ਪਹੁੰਚੇ,</br> {{gap}}ਛੱਡ ਤਰਦਾ ਏ ਸੰਨ੍ਹ ਦਾ ਪਾੜ ਮੀਆਂ।}} {{gap}}ਚੂਚਕ ਕੈਦੋ ਦੀ ਸ਼ਿਕੈਤ ਤੇ ਹੀਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਣ ਵਾਸਤੇ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਘਾਤ ਵਿਚ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹੀ ਯੋਗ ਤਸ਼ਬੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ-<noinclude></noinclude> eju8nv7onjbuxi804khmlkvnkm8rrw3 250 4747 228678 22358 2026-07-24T11:06:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੫)|}}</noinclude>{{Block center|{{smaller|"ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਜਿਉਂ ਮੋਰਚੇ ਬੈਠ ਬਿੱਲੀ,</br> {{gap}}ਸਾਹ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਕੁਸਕਦੀ ਏ”।}}}} {{gap}}ਜੋਗੀ (ਰਾਂਝੇ) ਦੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਸਹਿਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਸ ਓਸ ਮੌੌਕਿਆ ਨੂੰ ਕਿਸ ਖੂਬੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>{{smaller|ਜਿਵੇਂ ਸੁਬਹ ਦੀ ਕੜਾ ਨਮਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ, ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਸ਼ੈਤਾਨ ਭੀ ਨੱਚਦਾ ਏ। ਤਿਵੇਂ ਸਹਿਤੀ ਦੇ ਜੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਦਿਲ ਰੰਨਾਂ ਦਾ ਛੱਲੜਾ ਕੱਚ ਦਾ ਏ। ਜਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਸਭ ਗੁਨਾਹ ਤੇਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਏ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਚਲ ਯਾਰ ਮਨਾ ਆਈਏ, ਏਥੇ ਨਵਾਂ ਅਖਾਰੜਾ ਮੱਚਦਾ ਏ।}}</poem>}} {{gap}}ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ-ਕੱਚ ਦਾ ਛੱਲਾ ਕਹਿਣਾ ਵਾਰਸ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਉਚਿਆਈ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਹੈ। ਸੁਲਹ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਤੀ ਜੋਗੀ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲਗਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਮਲਾਈ ਦੇ ਥਾਲ ਉਪਰ ਪੰਜ ਮੁਹਰਾਂ ਰਖ ਕੇ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੀਰ ਚੁਪ ਚੁਪੀੜੇ ਖੰਡ ਮਲਾਈ ਅਤੇ ਮੁਹਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਥਾਲ ਵਿਚ ਚਾਵਲ ਖੰਡ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਰੱਖ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਏਸ ਗਲ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਹੀਰ ਤੇ ਜੋਗੀ ਦੀ ਗਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋਗੀ ਵਡਾ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਹਿਤੀ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਵਡਾ ਕਰਾਮਾਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਏਨਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦੇਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਲਿਆਈ ਹਾਂ? ਜੋਗੀ ਦਸ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਚੇਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀ ਬਨੌਟੀ ਫਕੀਰਾਂ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਠੱਗ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇੰਵ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿਚਦੇ ਹਨ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਸਹਿਤੀ ਖੰਡ ਮਲਾਈ ਦੀ ਥਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਾ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਲਕਾਇਆ ਈ। ਜਿਹਾ ਵਿਚ ਨਮਾਜ਼ ਵਸ੍ਵਾਸ ਗੈਬੋ, ਇਜਾਜੀਲ ਬਣਾ ਲਿਆਇਆ ਈ। ਉਤੇ ਪੰਜ ਮੁਹਰਾਂ ਰੋਕ ਰਖੀਆਂ ਸੂ, ਜਾ ਫਕਰਮਦਾ ਫੇਰੜਾ ਪਾਇਆ ਈ। ਜਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਜੋਗੀ ਨੇ ਉਹ ਡਿੱਠੀ, ਪਿਛਾਂ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਭੁਆਇਆ}}</poem>}} ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਤ੍ਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਅਸਾਂ ਰੂਹਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬੈਠੀਆਂ ਨੂੰ, ਤਾ ਦੋਜ਼ਖਾਂ ਦਾ ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ਈ। ਤਲਬ ਮੀਂਹ ਦੀ ਵਗਿਆ ਆਨ ਝਖੜ, ਯਾਰੋ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਹੁਣ ਆਇਆ ਈ। ਸਹਿਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹਥ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਗੋਂ ਮੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਪਾਇਆ ਈ।}}</poem>}} ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਪਿਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਪੰਡ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਕਿਹੀ ਖੋਲ੍ਹ ਬੈਠੋਂ, ਵੱਡਾ ਮਸਖ਼ਰਾ ਏ ਘੁੰਡ ਬਾਵਲ ਵੇ। ਅਸਾਂ ਇਕ ਸਾਲ ਹੈ ਭਾਲ ਆਂਦੀ, ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਕੀ ਹੈ ਰਾਵਲਾ ਵੇ? ਉੱਤੇ ਰਖਿਆ ਕੀ ਹੈ ਨਜ਼ਰ ਤੇਰੀ, ਗਿਣੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਾਵਲਾ ਵੇ। ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਜਾਪਦੀ ਜ਼ਾਤ ਤੇਰੀ, ਛੜੇ ਬਾਝ ਨਾ ਥੀਂਵਦੇ ਚਾਵਲਾ ਵੇ।}}</poem>}}<noinclude></noinclude> bl9v08rdw5omjrc91nezpme8ohy0jxt 250 4748 228679 22363 2026-07-24T11:06:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੬)|}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{smaller|ਕੀ ਰੋਕ ਹੈ? ਕਾਸਦਾ ਇਹ ਬਾਸਨ? ਸਾਨੂੰ ਦਸ ਖਾਂ ਸੋਹਣਿਆ ਸਾਵਲਾ ਵੇ। ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਸਭ ਕੰਮ ਨਿਬਾਹ ਹੁੰਦੇ, ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਹੋ ਉਤਾਵਲਾ ਵੇ!}}</poem>}} ਅਗੋਂ ਜੋਗੀ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਹੈ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਕਰਾਮਾਤ ਹੋ ਕਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਰੰਨੇ, ਕਿਹਾ ਘਤਿਆ ਆਨ ਵਸੋਰਿਆ ਈ। ਅਸੀਂ ਸਿਧ ਔਲਯਾ ਫਕੀਰ ਸੱਚੇ, ਅਸਾਂ ਖੂਹ ਵਿਚ ਛੋਪ ਨੂੰ ਬੋੜਿਆ ਈ। ਕਰੋਂ ਚਾਵੜਾਂ ਟਿਚਕਰਾਂ ਨਾਲ ਮਸਤੀ, ਅਜੇ ਤੀਕ ਅਨਜਾਣ ਕਕੋੜਿਆ ਈ। ਫਕਰ ਆਖਸਨ ਸੋਈ ਕੁਝ ਰਬ ਕਰਸੀ, ਐਵੇਂ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾ ਵਡੋਰਿਆ ਈ। ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਰੋਕ ਧਰਿਓ, ਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਥਾਲ ਪੂਰਿਆ ਈ। ਅਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਂਦੀ ਸੈਂ, ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਹੁਣ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰਿਆ ਈ।}}</poem>}} ਸਹਿਤੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਜੋਗੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਕਰਦੀ ਹੈ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਮਗਰ ਤਿਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਜ ਛੱਟਾ, ਜਾਂ ਚਮੜੇ ਦਾਂਂਦ ਪਤਾਲੂਆਂ ਨੂੰ। ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਘਲਿਆ ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਵੇਖਣ਼ ਜਾ ਲੱਗਾ ਈ ਲੈਣ ਕਚਾਲੂਆਂ ਨੂੰ। ਘਲਿਆ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਤੋੜ ਲਿਆਵੀਂ, ਜਾਂ ਚਮੜੇ ਤੂਤ ਸੰਭਾਲੂਆਂ ਨੂੰ। ਅੰਨ੍ਹਾ ਮੂਹਰੇ ਲਾਇਆ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ, ਲੁਟਵਾਇਆ ਸੂ ਸਾਥ ਦੇ ਚਾਲੂਆਂ ਨੂੰ।}}</poem>}} ਇਸ ਤੇ ਜੋਗੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>{{smaller|ਜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖ ਜੋ ਸਿਦਕ ਆਵੋ, ਕਿਹਾ ਸ਼ਕ ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਪਇਆ ਈ। ਕਿਹਾ ਅਸਾਂ ਸੋ ਰਬ ਤਹਕੀਕ ਕਰਸੀ, ਕੇਹਾ ਆਣ ਕੇ ਮਗਜ਼ ਖਪਾਇਆ ਈ। ਜਾ ਵੇਖ ਵਿਸਵਾਸ ਚਾ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਕੋਹਾ ਦਰਦਰਾ ਆਣ ਮਚਾਇਆ ਈ। ਸ਼ੱਕ ਮਿਟੇ ਜੇ ਥਾਲ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਵੇਖੇਂ, ਏਥੇ ਮਕਰ ਕੀ ਆਣ ਫੈਲਾਇਆ ਈ। ਸਹਿਤੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਥਾਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਖੰਡ ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਥਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਛੱਟਾ ਤੀਰ ਫਕੀਰ ਦੇ ਮੁਅਜਜ਼ੇ ਦਾ, ਵਿਚੋਂ ਕੁਫਰ ਦਾ ਜੀਉ ਪਰੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਚਲਿਆ ਨਿਕਲ ਯਕੀਨ ਆਹਾ, ਕਰਾਮਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਖਲੋ ਗਿਆ। ਗਰਮ ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਆਤਸ਼ ਨੂੰ ਆਬ ਆਹਾ, ਬਰਫ਼ ਕਸ਼ਫ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੋ ਗਿਆ।}}</poem>}} ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਿਤੀ ਜੋਗੀ ਦੀ ਮੁਰੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਰੋ ਸਲਾਮ ਸਹਿਤੀ, ਦਿਲ ਜਾਨ ਥੀਂ ਚੇਲੜੀ ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ। ਕਰਾਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਜਾ ਖਿਦਮਤ, ਨਿੱਤ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ ਫੇਰੀਆਂ ਮੈਂ। ਕਰਾਮਾਤ ਤੇਰੀ ਉੱਤੇ ਸਿਦਕੇ ਬੱਧਾ, ਤੇਰੇ ਕਸ਼ਫੇ ਦੀ ਹੁਬ ਨੇ ਘੇਰੀਆਂ ਮੈਂ। ਪੀਰ ਸਚ ਦਾ ਅਸਾਂ ਤਹਕੀਕ ਜਾਤਾ, ਦਿਲ ਜਾਣ ਥੀਂ ਗੋਲੜੀ ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ।}}</poem>}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਪਿਉ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਭ੍ਰਾਂਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਘਰ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਪਟਵਾਰੀ ਅਤੇ ਗਿਰਦਾਵਰ ਆਦਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡਾ ਲਈ। ਏਸ ਮੌਕਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੁਆਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਸਬ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ- {{Block center|<poem>{{smaller|ਹਜ਼ਰਤ ਕਾਜ਼ੀ ਤੇ ਪੈੈਂਚ ਸਦਾ ਸਾਰੇ, ਭਾਈਆਂ ਜਿਮੀਂ ਨੂੰ ਕੱਛ ਪੁਆਇਆ ਏ। ਵੱਢੀ ਦੇ ਕੇ ਜਿਮੀਂ ਦੇ ਬਣੇ ਵਾਰਸ, ਬੰਜਰ ਜਿਮੀਂ ਰੰਝੇਟੇ ਨੂੰ ਆਇਆ ਏ। ਕਛਾਂ ਮਾਰ ਸ਼ਰੀਕ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ, ਭਾਈਆਂ ਧੀਦੋ ਦੇ ਭਾ ਬਣਾਇਆ ਏ।}}</poem>}}<noinclude></noinclude> ihjressyfezcuhykx4mzjdye52fmig2 250 4749 228680 22389 2026-07-24T11:06:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੭)|}}</noinclude>{{gap}}ਕੱਛ ਪੁਆਣਾ ਇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਦਾਵਰ, ਪਟਵਾਰੀ ਆਦ ਕੋਲੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡਾਣੀ। ਪਹਿਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਛੂੂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ,ਅਜ ਕਲ ਪਟਵਾਰੀ, ਗਿਰਦਾਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਏਸੇ ਗਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਬੰਦ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਕਾਛੁ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ- {{Block center|<poem>"ਫਿਰੀਆਂ ਰੁਤਾਂ ਘਰ ਕਾਛੂੂ ਆਏ ਨਾ ਘਰ ਢੋਲਾ ਨਾ ਢੋਲ ਦੇ ਜਾਏ ਮੈ ਨਿਮਾਣੀ ਕੋਲ ਖਲਿਆਂ ਕਛਾਏ"</poem>}} {{gap}}ਰਾਂਝਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਪਾਸ ਜੋਗ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਓਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਸੰਬੰਧੀ ਯੋਗ ਗਲਾਂ ਦਸਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>{{smaller|ਘੋੜਾ ਸਬਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੀ ਵਾਗ ਦੇ ਕੇ, ਨਫ਼ਸ ਮਾਰਨਾ ਕੰਮ ਬਹੁ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਮਰਨ ਸੋ ਫਕਰ ਥੀਂਂ ਹੋਣ ਵਾਕਫ,ਨਹੀਂ ਕੰਮ ਇਹ ਮਰਨ ਥੀਂਂ ਸੰਗਿਆਂ ਦਾ।}}</poem>}} ਤੌਹੀਦ ਤਸੱਵਫ ਦੀ ਸੰਥਾ ਸਿਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>{{smaller|ਮਾਲਾ ਮਣਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿਉਂ ਇਕ ਧਾਗਾ, ਜਲਵਾ ਸਰਬ ਕੇ ਬੀਚ ਸਮਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਰੀਂ ਮੈਂਹਦੀ ਦੇ ਰੰਗ ਰਚਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਨ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਕਤ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਾਸ ਅੰਦਰ, ਤਿਵੇਂ ਜੋਤ ਮੇਂ ਜੋਤ ਸਮਾ ਰਿਹਾ।}}</poem>}} '''<big>ਵਾਕਿਆ ਨਿਗਾਰੀ-</big>'''ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਜਿਸ ਵਾਕਿਆ ਜਾਂ ਸੀਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੂੂ ਬਹੂੂ ਓਸ ਦੀ ਕੈਫੀਅਤ ਅਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਾ ਕਿ ਓਹਨੇ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਤੜਕੇ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- {{Block center|<poem>ਚਿੜੀ ਚੂਕਦੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਟੁਰੇ ਪਾਂਂ, ਪਈਆਂ ਦੁਧ ਦੇ ਵਿਚ ਮਧਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਸੁਬਹ ਸਾਦਕ ਹੋਈਜਦੋਂ ਆਣ ਰੌਸ਼ਨ,ਤਦੋਂ ਲਾਲੀਆਂ ਆਣ ਚਿਚਲਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜਹਾਨ ਸਾਰਾ, ਚਰਖੇ ਕਤਦੀਆਂ ਉਠ ਸੁਆਣੀਆਂ ਨੀ। ਵੱਜਣ ਤੂੂਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਆਂ ਦੇ, ਪੂਜਾ ਚਲੀਆਂ ਕਰਨ ਖਤ੍ਰਣੀਆਂ ਨੀ। ਹੋਏ ਕਾਫ਼ਲੇ ਕੁਚ ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਖੜਕੇ ਟੱਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਚਲਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਹਾਲੀ ਚਾਹੜ ਪੰਜਾਲੀਆਂ ਹਲੀਂ ਵਗੇ, ਸੀਆਂ ਭੋੋਏਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਪਾਣੀ ਲਾਣ ਨੂੰ ਕੱਮੀਆਂ ਖੂੂਹ ਜੁੱਤੇ, ਬੈਠੇ ਗਾਹਦੀ ਤੇ ਪਕੜ ਪਰਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਉਠ ਗੁਸਲ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣ ਦੌੜੇ, ਸੇਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਰਾਂਝੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਆਇਆ ਨਦੀ ਉਤੇ, ਸਾਥ ਲਦਿਆ ਪਾ ਮੁਹਾਣੀਆਂ ਨੀ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਲੁੁਡਨ ਬੜੇ ਗੁਬਨ,ਕੁੱਪਾ ਸ਼ੈਹਦ ਦਾ ਲਦਿਆ ਬਾਣੀਆਂ ਨੀ।</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਿਸ ੨ ਮੌਕਿਆ ਤੇ ਭੀ ਆਪ ਨੇ ਕੋਈ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵਿਖਾਇਆ,ਓਸ ਦੀ ਹੂਬਹੂ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। '''<big>ਵਾਰਸ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ-</big>'''ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-<noinclude></noinclude> j7vd78mxmpjfc5e1din1c957o6xmdz0 250 4750 228681 22392 2026-07-24T11:06:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੮)|}}</noinclude>{{Block center|<poem>"ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਸੁਖਨ ਦਾ ਵਾਰਸ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਹਟਕਿਆਂ ਵਲਿਆਂ। ਮੰਦਰਾਹੀ ਹੋਈ ਚੱਕੀ ਵਾਂਗੂੰ, ਨਿੱਕਾ ਮੋਟਾ ਦਲਿਆ!</poem>}} {{gap}}ਇਹ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਸਹੀ ਰਾਇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੀ ਥਾਈਂ ਵਾਰਸ ਨੇ ਅਸੂਲ ਅਤੇ ਫ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਆਪ ਹੀ ਘੜ ਲਏ ਹਨ, ਯਥਾ- {{Block center|<poem>ਬਲੋਚਨ-ਬਲੋਚੇਟੀ,{{gap}} ਤ੍ਰਖਾਣੀ-ਤ੍ਰਖੇਟੀ,{{gap}} ਚੁਗਤਾਈ-ਚੁਗਤਾਸੀ, ਖੋਜਾ- ਖੋਜਾਸੀ, {{gap}}ਮਲਵਾਣਾ-ਮਲਵਾਸੀ, ਕਾਫ਼ੀਆਬੰਦੀ ਵਿਚ ਭੀ ਹਦ ਤੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਰਹੇ ਹਨ-</poem>}} {{Block center|<poem>ਬੰਦਾ,ਸੰਦਾ {{gap}}ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਡਾ, {{gap}}ਗੰਡਾ। ਸ਼ੋਰ, ਮੋਰ {{gap}}ਦੇ ਨਾਲ {{gap}}ਜੋੜ, ਬੋੜ! ਚੀਕ {{gap}}ਦੇ ਨਾਲ {{gap}}ਪੀਤ, ਆਦਕ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤਲਵਾਰੀ ਵਰਤਿਆ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਭਾਵੇਂ ਵੱਢ ਤੂੰ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰੀਆਂ ਦੇ"</poem>}} {{gap}}ਘਸੁੱਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਨੀਏ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਗਲ ਕੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਥਾਂ ਕੁਝ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਫ਼ਨ ਅਤੇ ਅਸੂਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਪਰ ਵਾਰਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਤਬੀਅਤ ਨੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਤਿੰਨ ਵਡੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਹੋਰ ਹਨ- {{Block center|<poem>੧. ਤਜਾਵੇਜ਼ ਅਰਥਾਤ ਹਵੇਂ ਲੰਘ ਜਾਣਾ। ੨. ਬਰਬਤੀ-ਬੇਸੰਬੰਧ, ਨਾ ਫਬਦੀਆਂ ਲਿਖ ਮਾਰਨੀਆਂ। ੩. ਉਰਯਾਨੀ-(ਨੰਗੀ ਕਵਿਤਾ)</poem>}} {{gap}}ਕਈ ਥਾਈਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਕਿਸੇ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੱਦੋਂ ਭੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਯਥਾ ਹੀਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਚਾਵਲ, ਗੈਹਣੇ ਕਪੜੇ ਆਦਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂ ਭੀ ਲਿਖ ਮਾਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਚੂਚਕ ਵਰਗੇ ਰਈਸ ਲਈ ਭੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਅਰ ਏਨੀਆਂ ਭਾਂਤਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵਾਕਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹੈ। ਚਾਵਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- {{Block center|<poem>ਮੁੁਸ਼ਕੀ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਭਰੇ ਆਣ ਕੋਠੇ, ਸੋਨਪਤੀ ਦੇ ਝੋਨੜੇ ਛੜੀਦੇ ਨੀ। ਬਾਸਮਤੀ, ਮੁਸਾਫਰੀ ਬੇਗਮੀ ਸੋਨ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਜ਼ਰਦ ਭੀ ਹਰੀ ਦੇ ਨੀ। ਬਾਰੀਕ ਸਫੈੈਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਚਾਵਲ, ਖ਼ੁਰਸ਼ ਜੇਹੜੇ ਹੂਰ ਤੇ ਪਰੀ ਦੋ ਨੀ। ਸਠੀ,ਕ੍ਰਿਚਕਾ,ਸਿਉਲਾ ਕਰਤ ਕੇਵਲ,ਅੱਲ ਖੋਖਲਾ ਮਥਰਾ ਸਰੀ ਦੇ ਨੀ। ਗੁਲ ਬਿੰਦਿਆ ਰਤੂੂਆ ਖੁਬ ਚਾਵਲ, ਸੁਖਦਾਸ ਨਾਲੇ ਪਏ ਛੜੀ ਦੇ ਨੀ। ਗੁਲੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਨਾਲ ਹਥੌੜਿਆਂ ਦੇ,ਮੋਤੀ ਚੂਨ ਬਨੋਹੀਆਂ ਜੜੀਦੇ ਨੀ। ਦੁਸਰੀ ਖਾਮੀ ਕਲਾਮ ਦੀ ਬੇਰਬਤੀ ਹੈ-ਮਸਨਵੀ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਮ</poem>}}<noinclude></noinclude> fkttu8elcwz6r9uwyakt6378x6pd9pa 250 4751 228682 22394 2026-07-24T11:06:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੯)}}</noinclude>ਵਿਖੇ ਰਬੜ ਜਾਂ ਲੜੀ ਦਾ ਜੋੜ ਹੋਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦਾਸਤਾਨ ਵਿਚ ਨੁੁਕਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਰਗੇ ਸਿਆਣੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਇਹ ਨੁਕਸ ਕਈ ਥਾਂ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਈ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਖਾਮੀ ਉਰਜਾਨੀ ਜਾਂ ਫੁਹਾਸ਼ੀ (ਬੇ ਪਰਦਗੀ) ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਤਬਰ ਤੋਂ ਮੋਤਬਰ ਇਸ਼ਕੀਆ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਭੀ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤ ਉਪਯਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਵਾਰਸ ਦੀ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਇਹ ਖ਼ਾਮੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਬਾਹਜ਼ੀ ਥਾਈਂ ਤਾਂ ਬੇਹਯਾਈ ਦੀ ਹਦ ਤਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਯਥਾ ਰਾਂਝੇ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਲਮਾਂ, ਹੀਰ ਅਤੇ ਓਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਗੁਫਤਗੂ, ਸਹਿਤੀ ਅਤੇ ਹੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਆਦਿਕ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਖੂਬੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੁਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਭਾਵੇਂ ਓਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਭਾਸੇਗਾ, ਫੇਰ ਕੀ ਵਾਕਿਆਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਉਹ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਕਲਾਮ ਦੀ ਚੰਗਿਆਈ ਮੰਦਿਆਈ ਵੀ ਦਸ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝਕੁ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਭੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਸ ਜਿਹੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਏਨ੍ਹਾਂ ਉਕਈਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। {{center|'''<big>ਹਰ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਬੈਂਤ</big>'''}} {{gap}}ਵਾਰਸ ਦੀ ਹੀਰ ਦਾ ਮਾਣ ਅਤੇ ਹਰ-ਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਮੁਸੱਨਫ਼ ਵਸਤੇ ਬੇਹਦ ਦੁਖਦਾਈ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ੇ ਦੀ ਥਾਂ ਉਲਟਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁੱਜਾ ਹੈ। ਅਰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਉਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਇਕ ਇਸ਼ਕੀਆ ਕਿੱਸਾ ਸਮਝ ਕੇ ਘ੍ਰਿਣਾਂਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਕੇਵਲ ਆਮ ਲੋਕ ਹੀਰ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਨ; ਪਰ ਉਹ ਹੀਰ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁੁਰ ਅਤੇ ਲੈ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਨ। ਅਰ ਮਿਲਵੇਂ ਜੁਲਵੇਂ ਬੈਂਤ ਜੋਂ ਪਛੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਸੁੁਰ ਜਾਂ ਬੈਹਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਅਸਲ ਤੇ ਨਕਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੈਂਤ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। {{gap}}ਹੀਰ ਦੇ ਹਰ ਲਿਖਣ ਛਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਕਿ ਜੋ ਭੀ ਕਿਤਾਬ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਟਾਈਟਲ ਪੇਜ ਤੇ:- {{center|"ਅਸਲੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੀਰ।"}} {{gap}}ਮੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖ ਸਕਣ ਤਾਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਤੇ ਵਡੀ ਦੀ ਖਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਣ ਤੇ ਛਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ<noinclude></noinclude> neo6ssqvwlo5x1aaob5wugalfsn80c9 250 4752 228683 22418 2026-07-24T11:06:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯o)|}}</noinclude>'ਯਾਦਗਾਰਿ ਵਾਰਸ' ਦੇ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋ: ਜ਼ਿਆ ਮੁਹੰਮਦ ਐਮ. ਏ. ਨੇ ਐਸੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਪਬਲਿਸ਼ਰਾਂ ਦੀ ਬਾਬਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਕਲੰਕ ਲਾਏ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਰਥਾਂ ਭਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਾਰਸ ਦੇ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇਂਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਲਗ ਪਗ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾ ਗਏ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋ ਬੈਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੀਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦਿੱਤੇ ਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੀਆਂ ਹਦੈਂਤਉੱਲਾ ਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਟ ਬੈਂਤ ਵਾਰਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਵਾਧੂ। ਪਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਵਾਰਸ ਦੇ ਹੀ ਬੈਂਤ ਸਮਝ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਤੇ ਨਕਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਕਰਨੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਹੀਰ ਵਿਚ ਇਲਹਾਕੀ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਈਜਾਦ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮੀਆਂ ਹਦਾਇਤਉੱਲਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਵਿਚ ਬੈਂਤਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨੰਬਰ ਲਾਏ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਤ ਵਾਰਸ ਦੇ ਬੈਂਤਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਥਾਈਂ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਭੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਤ ਦੂਜੇ ਲੇਖਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾਂ ਚੰਗੇ ਹਨ ਫੇਰ ਭੀ ਇਹ ਸਚਾਈ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਵਾਰਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਕਾਤਲ ਸਿਧ ਹੋਇਆ ਅਰ ਉਪੰਤ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਬਾਹਜ਼ੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਇਹ ਦਲੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਰਸ ਦੇ ਨੂਰਾਨੀ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਅਰਥ ਵਧੀਕੀ ਨਾਲ ਕਲੰਕ ਲਾ ਸਕਣ। {{center|'''<big>ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਦੀ ਸ਼ਰਹ।</big>'''}} {{gap}}ਮੀਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦਿਤੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਦੀ ਸ਼ਰਹ (ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਟੀਕਾ ਟਿਪਣੀ) ਲਿਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਹ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਮਕਬੂਲ ਹੈ ਯਥਾ ਵਾਰਸ ਦਾ ਇਕ ਮਿਸਰਾ ਹੈ:- {{gap}}"ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਰਬ ਤੌਫੀਕ ਦਿਤੀ, ਓਹ ਤਾਂ ਖਾਸ ਰਫ਼ੀਕ ਜੱਬਾਰ ਦਾ ਨੀ।"</br> {{gap}}{{gap}}ਇਸ ਤੇ ਸ਼ਰਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{gap}}{{gap}}ਔਲਯਾਇ ਕਰਾਮ ਪਹੁੰਚਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਓਹ ਕਿਸੇ ਵਾਸਤੇ ਕਰਨ, ਰਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}{{gap}}ਦੂਜੀ ਸ਼ਰਹ ਮੌਲਵੀ ਮਹਬੂਬ ਅਲੀ ਨਕਵੀ ਦੀ ਹੈ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਯੋਗ ਅਯੋਗ ਗਲ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਤੇ ਹਦੀਸ ਨਾਲ ਸਿਧ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਰ ਸ਼ਰਹ ਵਿਚ ਬੇਥਵੀ ਤਫ਼ਸੀਲ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਹਾ ਕਿ- {{gap}}{{gap}}'ਕੱਛੇ ਵੰਝਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਰਵਾਂ ਹੋਇਆ, ਵਾਰਸ ਦੋਸ ਤੇ ਵਤਨ ਵਿਸਾਰਿਆ ਏ।" {{gap}}ਦ{{gap}}ਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੰਝਲੀ ਤੋਂ ਕਲਮਾ ਸ਼ਰੀਫ ਜਾਂ ਅਮਲ ਸਾਲਿਹ (ਨੇਕ ਕਰਮ) ਹਨ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਬਰ ਵਿਚ ਜਾਣਗੇ:-<noinclude></noinclude> n4f2elkyjba6oq70puxi5m6wa2b2saa 250 4753 228684 22433 2026-07-24T11:06:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੧)|}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{smaller|ਜਦੋਂ ੧ਰੰਗਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਵਸੇਂ ਓਏ, ਉਥੇ ਜਾ ਅਲਖ ਜਗਾਵਨਾਂ ਈ। ੨ ਵਿਹੜੇ ਖੇੜਿਆਂ ਤਿਲਕਨਬਾਜੀਆਂ ਨੇ, ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਕਦਮ ਉਠਾਵਨਾਂ ਈ। ੩ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਆਣ ਖਹੇੜ ਕਰਸਨ,ਝਿੜਕ ਝੰਬ ਦੇ ਕੇ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹਵਨਾਂ ਈ। ੪ਰੰਨਾਂ ਲੁਚੀਆ ਫੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਨ ਗਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਓਨਾਂ ਸਤਾਵਨਾਂ ਈ। ੫ਸਹਿਤੀ ਨਾਮ ਹੈ ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਵਾਲੀ, ਓਸ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮੱਥਾ ਡਾਹਵਨਾਂ ਈ। ੬ ਭੈਣ ੭ਸੈਦੜੇ ਦੀ ਨਨਦ ਹੀਰ ਦੀ ਏ, ਓਸ ਫਕਰ ਤੋਂ ਖੌਫ ਨਾਂ ਖਾਵਨਾਂ ਈ।}}</poem>}} {{Block center|<poem>੧ਰੰਗ ਪੁਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ੨ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਵੇਹੜੇ ਤੋਂ ਭਾਵ ਰਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਹੈ। ੩ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਤੋਂ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਮੁਰਾਦ ਹੋ। ੪ ਰੰਨਾਂ ਲੁਚੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਸਖ਼ਤ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਡਿਉੜੀਬਾਨ। ੫ਸਹਿਤੀ ਤੋਂ ਓਹ ਕਤਾਬ ਮੁਰਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਮਲ (ਕਰਮ) ਲਿਖੇ ਹੋਣਗੇ। ੬ਸੈਦੇ ਦੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ੭ ਸੈਦੇ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੈ।</poem>}} {{center|(੩)}} {{gap}}ਮੁਨਸ਼ੀ ਤਾਜ ਦੀਨ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਤਸੱਵਫ਼ ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ (ਲੇਖਾਂ)ਦਾ ਅਕੱਠ ਦਸਣ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਹ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਪਹਿਲੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਸ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਬਾਕੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜੋ ਇਸਲਾਮੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਤਸੱਵਫ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਨਘੜਤ ਹੈ। ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸਾਰੀ ਪਬਲਿਕ ਵਾਸਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਲਿਟਰੇਚਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਾਠਕ ਇਸ ਖੁਲਾਸੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਗੇ ਕਿ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਸ ਦੇ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚੇਹਰੇ ਉਤੇ ਕੇਵਲ ਛਾਈਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਦਿਤੀਆਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਭੀ ਭਾਰੀ ਸਟ ਮਾਰੀ ਹੈ। ਲੋੜ ਕੇਵਲ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਉਘਾ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੇਟੀ ਵਾਰਸ ਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਸੋਧ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰੇ। {{center|'''<big>ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ</big>'''}} {{gap}}ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਟੀਕਾ ਟਿਪਣੀ ਉਪਰ ਆ ਚੁਕੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਐਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਾਇਆ,ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਉਤੇ ਭੀ ਕੁਝ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣਾ ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਹੀਰ ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਦੇ ਰਈਸ ਚੂਚਕ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਰਾਂਝਾ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਮੌਜੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪੁਤਰ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਹੋਏ। ਦੁਹਾਂ ਦੀ ਪਾਕ ਪ੍ਰੀਤ ਲਗੀ, ਕਠਿਆਂ ਜੀਉਣ ਮਰਨ<noinclude></noinclude> 99gyvbfeymgbbysphkcseij1yvovxsw 250 4754 228685 22478 2026-07-24T11:06:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੨)|}}</noinclude>ਦੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਹੋਏ। ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਤੇ ਜੋਬਨ ਦੀ ਬਹਾਰ ਉਤੇ ਲਤ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀਰ ਦੇ ਟਬਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਚੁਕ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰੇ ਪਰ ਹੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖਾਤਰ। ਹੀਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਚਲੇ ਜਾਂਣ ਪਰ ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਥੇ ਅਪੜਿਆ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਖੇਡ ਕੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਸਹਿਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਫੜੋ ਫੜੀ ਹੋਈ ਪਰ ਅਖੀਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਠਿਆਂ ਤੋਰ ਦਿਤਾ ਵਾਰਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੂਜਬ ਇਹ ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਆਏ, ਸਿਆਲਾਂ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਜੰਞ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਅਜੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਆਲਾਂ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਵਿਹੂ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ। ਰਾਂਝਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਢਾਹ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀਰ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਜੋੜੀ ਦੀ ਕਬਰ ਝੰਗ ਮਘਿਆਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ ਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤਕ ਸਤਕਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਮੇਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੇ ਦੁਜਾ ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨੇ। ਇਕ ਮੇਲੇ ਤੇ ਮਾਲ ਮੰਡੀ ਭੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਮਾਘੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਭੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਕੌਮਾਂ ਸਾਂਝਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨਾਲ ਭੀ ਕਮਾਲ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀਂ ਦਾ ਸਲੂਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਝੰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਇਸ ਖਸਤਾ ਹਾਲੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿਚ ਖਿਚਿਆ ਹੈ- {{Block center|<poem>ਬਸਤੀ ਹੈ ਇਕ ਵੀਰਾਨ ਸੀ, ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਖਾਮਸ਼ੀ। ਹਸਰਤ ਹੈ ਉਸ ਜਾ ਬਰਸਤੀ, ਇਬਰਤ ਹੈ ਦਾਮਨ ਥਾਮਤੀ। ਇਕ ਖਾਕ ਕਾ ਟੀਲਾ ਹੈ ਵਾਂ, ਹੈਰਾਨ ਸਾ, ਵੀਰਾਨ ਸਾ, ਸੁਨਸਾਨ ਸਾ। ਟੀਲੇ ਪਿ ਹੈ ਇਕ ਮਕਬਰਾ, ਟੂਟਾ ਹੂਆ, ਫੂਟਾ ਹੁਆ! ਕਬਰੋਂ ਸੇ ਹੈ ਬਿਲਕੁਲ ਘਿਰਾ, ਉਲੂ ਫ਼ਕਤ ਹੈ ਬੋਲਤਾ, ਯਹ ਖ਼ਾਬਗਾਹੇ ਹੀਰ ਹੈ, ਹਸਰਤ ਨੁੁਮਾ, ਇਬਰਤ ਨੁੁਮਾ,ਹੈਰਤ ਨੁਮਾ।</poem>}} {{gap}}ਸੰਨ ੧੯੧੦ ਵਿਚ ਮਿਸਟਰ ਆਸਬੋਰਨ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹਿਸਾਰ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਸਹੀ ਹਾਲਾਤ ਬੜੀ ਢੂੰਡ ਭਾਲ ਨਾਲ ਆਨਰੇਬਲ ਕੈਪਟਨ ਮਲਕ ਮੁਬਾਰਕ ਖਾਂ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਾਜੀ ਇਸਮਾਈਲ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਕੱਠੇ ਕਰਵਾਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹਦ ਤਕ ਠੀਕ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। (ਅਖਬਾਰ ਆਮ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੯੧੪) {{gap}}ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਇਸ ਵਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਕਬਰੀ ਅਹਿਦ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਗੁਲ੍ਹਾਟੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਡਿਠੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਾਮੋਦਰ ਕਵੀ ਦੇ ਸਿਰ ਲਖ ਹੇਠ ਸਫਾ ੩੫-੩੮ ਵਿਚ ਆਚੁਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਸੰਮਤ ੧੬੨੬ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ੧੫੭੩ ਈਸਵੀ ਯਾ ੯੯੧ ਹਿਜਰੀ ਦਾ ਹੈ। ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਡੇਢ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।<noinclude></noinclude> 9p5ltvamth1vlxhkmjircil1m20d71y 250 4755 228686 22532 2026-07-24T11:07:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੩)|}}</noinclude>ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਾਮੋਦਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਦ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ- {{center|"ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਵਖਾਣੀਏ, ਉਹ ਪਿਰਮ ਪਰਾਤੀ।"}} {{gap}}ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭੀ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਗਜ਼ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਹੈ:- {{center|"ਯਾਰੜੇ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸੱਥਰ ਚੰਗਾ, ਭਠ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਰਹਿਣਾ।"}} {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਫਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਫ਼ਸੀਲ ਹੇਠ ਦੇਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਯਾਦਗਾਰਿ ਵਾਰਸ ਸਫਾ ੩੩ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਗਸਤ ਸੰਨ ੧੯੨੭ ਸਫਾ ੯੧ ਤੋਂ ਲੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। (੧) ਲਾਲਾ ਗੁਰਦਾਸ ਮਲ ਖੜੀ ਸਨਖੜਾ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇ ਫਾਰਸੀ</br> {{gap}}{{gap}}ਵਾਰਤਕ ਬੋਲ ਵਿਚ ਦਾਮੋਦਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ</br> {{gap}}{{gap}}ਤੇ ਲਿਖਿਆ।{{Right|ਸੰਨ ੧੧੨੧ ਹਿ:</br>}} (੨) ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰੁੱਲਾ 'ਆਫ਼ਰੀਨ' ਲਾਹੌਰੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ</br> {{gap}}{{gap}}'ਨਾਜ਼ੋ ਨਿਆਜ਼' ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ।{{Right|ਸੰਨ ੧੧੨੩ ਹਿ:</br>}} (੩) ਨਵਾਬ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਖਾਂ 'ਯਕਤਾ' ਗੁੜਗਾਨਵੀ ਨੇ ਫਾਰਸੀ</br> {{gap}}{{gap}}ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ 'ਮਸਨਵੀ ਯਕਤਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ</br> {{gap}}{{gap}}ਲਿਖਿਆ।{{Right|ਸੰਨ ੧੧੪੨ ਹਿ:</br>}} (੪) ਮੀਆਂ ਮੀਤਾ ਚਨਾਬੀ ਪੁੁਤ੍ਰ ਹਕੀਮ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਨਜ਼ਮ</br> {{gap}}{{gap}}ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾਮ 'ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਵ ਮਾਹੀ' ਰਖਿਆ।{{Right|ਸੰਨ ੧੧੧੦ ਹਿ:}} (੫) ਇਬਰਤੀ ਅਜ਼ੀਮਾ ਬਾਦੀ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਨਸਰ ਵਿਚ ਸਿਰਾਜ਼ੁੁਲ</br> {{gap}}{{gap}}ਮੁਹੱਬਤ' ਨਾਮ ਧਰ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। {{Right|ਸੰਨ ੧੧੫੨ ਹਿ:}} (੬) ਲਾਲਾ ਮਨਸਾ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ਾਬੀ ਬੀ ਨੇ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ।< {{Right|ਸੰਨ ੧੧੫੭ ਹਿ:}} (੭) ਇਕ ਹੋਰ ਫਾਰਸੀ ਕਵੀ 'ਲਾਇਕ'ਠੇ ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। {{Right|ਇਹੋ ਜ਼ਮਾਨਾ}} (੮) ਇਕ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ 'ਬਾਕੀ' ਨੇ ਮਸਨਵੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ</br> {{gap}}{{gap}}ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਅਰੰਭ ਅਕਬਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ</br> {{gap}}{{gap}}ਤਾਰੀਫ ਤੋਂ ਕੀਤਾ।</br>{{Right|"}} (੯) ਲਾਲਾ ਕਨ੍ਹਈਆ ਲਾਲ ਹਿੰਦੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ ਤੇ</br> {{gap}}{{gap}}ਨਾਂ'ਨਿਗਾਰੀਨ ਨਾਮਾ' ਰਖਿਆ। ਸੰਮਤ ੧੮੮੦ ਬਿ:ਮੁ: ੧੨੩੯ ਹਿ:</br> (੧੦) ਗੁਲਾਮ ਸਰਵਰ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ। {{Right|ਕਰੀਬਨ ਇਹੋ ਜ਼ਮਾਨਾ}}</br> (੧੧) ਮੀਰ ਕਮਰ ਦੀਨ 'ਮਿਨਤ' ਦਿਹਲਵੀ ਨੇ ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ {{gap}}{{gap}}ਲਿਖਿਆ।{{Right|ਸੰਨ ੧੧੯੬ ਹਿ:}}</br> (੧੨) ਲਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ ਆਰਾਮ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ<noinclude></noinclude> bc03shnn3kg1szxpo2pujntmw2raij4 250 4756 228687 23127 2026-07-24T11:07:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੪)|}}</noinclude>{{center|<poem>{{gap}}ਤੇ ਨਾਮ ਹੀਰ ਵ ਰਾਂਝਾ ਹੀ ਰਖਿਆ। {{gap}}ਸੰਨ ੧੧੭੪ ਹਿ: (੧੩)ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਇਕ ਡ੍ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਤ ਰੌਨਕ ਛਪਿਆ।{{gap}} "{{gap}}" (੧੪) ਚੌਧਰੀ ਅਫਜ਼ਲ ਹਕ ਐਮ. ਐਲ. ਸੀ. ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ {{gap}}ਵਿਚ 'ਮਾਸ਼ੂਕਾਏ ਪੰਜਾਬ’ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ।</poem>}} {{xxx-larger|{{center|ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ}}}} {{center|<poem>(੧)ਦਮੋਦਰ ਕਵੀ ਨੇ ਅੱਖੀਂ ਡਿਠੇ ਵਾਕਿਆਤ ਲਿਖੇ। {{gap}}ਸੰਨ ੯੯੧ ਹਿ : (੨) ਮੀਆਂ ਚਿਰਾਗ ਅਵਾਣ, ਸਾਕਨ ਖੇਤ੍ਰ ਜ਼ਿਲਾ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ {{gap}}ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ।{{gap}} ਸੰਨ ੧੧੨੧ ਹਿ: (੩)ਕਾਜ਼ੀ ਫਜ਼ਲ ਹਕ ਐਮ. ਏ. ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਰਸ ਤੋਂ 90 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ । (੪)ਮੁਕਬਲ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਹਿਮਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ। {{gap}} ਕਰੀਬਨ ਸੰਨ ੧੧੫੦ ਹਿ: (ਪ)ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਲਿਖਿਆ। ਸੰਨ ਯਾਰਾਂ ਸੌ ਅਸੀ ਨਬੀ ਹਿਜਰੀ ਲੰਮੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਸੰਨ੧੧੮oਹਿ:</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਬੇਅੰਤ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨਾਚੀਜ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਭੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਸਿਰ ਆਵੇਗਾ। {{xxxx-larger|{{center|ਹਾਫ਼ਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ}}}} {{gap}}ਉਪਨਾਮ ਮੁਕਬਲ।ਆਪ ਅੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀਣੇ ਸਨ।ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਸ ਉਘੇ ਕਵੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਲੁਕੇ ਛਿਪੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਹ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਗਿਆ।ਆਪ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਮੁਕਬਲ, ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਮੁਕਬਲ ਅਤੇ ਮਦਹ ਮੁਕਬਲ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਕੇਵਲ ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਮੁਕਬਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੰਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਲੁਤਫ ਇਹ ਕਿ ਪਬਲਿਸ਼ਰਾਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਕਾਤਬਾਂ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭੀ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਸ਼ੇਅਰ ਇਉਂ ਹੈ:- {{gap}}ਸ਼ਹਰ ਜ਼ੀਕਾਦੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਰੋਜ਼ ਦੋ ਸ਼ੰਬਾ ਪੀਰ, {{gap|5em}}ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਤੇ ਅਠਵੀਂ ਹਿਜਰੀ ਕਰ ਤਹਿਰੀਰ।<noinclude></noinclude> cz6oc720ivytvekjnpzfg7h2gwl238w 250 4757 228688 22524 2026-07-24T11:07:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੫ )}} {{gap}}ਜੇ ਇਹ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੁਮਕਨ ਸੀ ਕਿ ਟਪਲਾ ਲਗਦਾ ਪਰ ਅਗਲੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਤਰਦੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਉਂ ਹੈ :- {{Block center|<poem>ਅਹਿਦ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੰਨ ਉਨੱਤੀ ਜਾਨ, {{gap}}ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਜੋੜਿਆ ਮੁਕਬਲ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ।</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੋਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :- {{Block center|<poem>ਤਖ਼ੱਲੁਸ ਏਸ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਮੁਕਬਲ ਹੈ ਮਸ਼ਹੂਰ, {{gap}}ਇਹ ਆਜਿਜ਼ ਹੈ ਭਾਈਓ ਅੱਖਾਂ ਥੀਂ ਮਅਜ਼ੂੂਰ।</poem>}} {{gap}}ਰਬੀਉਲ ਸਾਨੀ ੧੧੬੧ ਹਿ: ਮੁਤਾਬਕ ਅਪਰੈਲ ੧੭੪੮ ਈ: ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ੧੧੦੮ ਹਿ: ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਹੁਕਮਰਾਨ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਸੰਨ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੂਜੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ੧੧੫੯ ਹਿ: ਹੈ। {{gap}}ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 'ਕੋਇਲ ਕੂ' ਵਿਚ ੧੧੬੦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪੰਡਤ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੀ ਜੈਨ ਐਮ. ਏ. ਇਸ ਦੀ ਤਰਦੀਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ੧੧੫੯ ਹਿ: ਨੂੰ ਠੀਕ ਦਸਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੁਕਬਲ ਦੀ ਹੀਰ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਪਰ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਵਨਗੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਲੂਕ ਹੀਰ ਵਾਰਸ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ,ਇਹ ਹੀ ਹਾਲ ਇਸ ਹੀਰ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਭੀ ਕਈ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਇਖਲਾਫ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਪਾਸ ਹੀਰ ਮੁਕਬਲ ਦਾ ਇਕ ਕਲਮੀ ਨੁਸਖਾ ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਹਰਾਤ ਨਿਵਾਸੀ ਲਿਖਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਛਪੇ ਹੋਏ ਨੁਸਖੇ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕਈ ਹੋਰ ਭੀ ਸ਼ੇਅਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। {{gap}}ਹੀਰ ਮੁਕਬਲ ਛਪੀ ਹੋਈ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਆਮ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਲਮੀ ਹੀਰ ਦੇ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਂ ਅਤੇ ਰਸੀਲੀ ਹੈ:- <small>{{Block center|<poem>ਰਾਜੇ ਅਦਲੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਦਾਨੇ ਰਬ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਏ ਕੇ ਜੀ। ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਰਾਂਝਣਾ ਜਾਨ ਮੇਰੀ, ਕਰਾਂ ਗੱਲ ਜੇ ਸੁਣੇ ਦਿਲ ਲਾਏ ਕੇ ਜੀ। ਸਾਡਾ ਇਸ਼ਕ ਦਰਗਾਹ ਕਬੂਲ ਪਿਆ, ਲੇਲੀ ਮਜਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਏ ਕੇ ਜੀ। ਮੈਂ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਗੱਲ ਮੰਨ ਮੇਰੀ, ਮੁਕਬਲ ਸਵਾਲ ਖੁਦਾ ਦਾ ਪਾਏ ਕੇ ਜੀ। ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਆਖਿਆ ਮੰਨਸਾਂ ਮੈਂ ਹੀਰੇ ਆਖ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਜੀਉ ਤੇਰੇ। ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਪਿਉਕੇ ਭੇਜ ਮੈਨੂੰ, ਤੂੰ ਭੀ ਰਾਂਝਿਆ ਆਪਣੇ ਜਾ ਡੇਰੇ। ਜੰਞ ਜੋੜ ਵਿਆਹ ਲੈ ਜਾ ਮੈਨੂੰ, ਜੀਉ ਰਖਣਾ ਮਾਉਂ ਤੇ ਬਾਪ ਤੇਰੇ। ਨਹੀਂ ਸਦਸਨ ਲੋਕ ਉਧਾਲ ਮੈਨੂੰ, ਤਕਦੀਰ ਖੁਦਾ ਦੀ ਕਣ ਫੇਰੇ। ਪਹੁੰਚੀ ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਨੂੰ ਹੀਰ ਨਢੀ, ਰਾਂਝਾ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਜਾਂਵਦਾ ਏ।</poem>}}</small><noinclude></noinclude> ombj8z3qmbtpegxvol3i69j42j0zwbp 250 4758 228689 22643 2026-07-24T11:07:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੬)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਪਾਟੇ ਕੰਨ ਦਰੁਸਤ ਕਰਾਂਵਦਾ ਏ। ਪਿੰਡੇ ਉਪਰੋਂ, ਖਾਕ ਉਤਾਰਨੇ ਨੂੰ, ਰਾਂਝਾ ਵਿਚ ਝਨਾਂ ਦੇ ਜਾਂਵਦਾ ਏ। ਮੁਕਬਲ ਐਬ ਸੁਆਬ ਥੀਂ ਪਾਕ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਕੇ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਂਵਦਾ ਏ।</poem>}} {{gap}}{{gap}}<big>ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-</big> {{Block center|<poem>ਏਥੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਭਾਈਆਂ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਉਥੇ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਭੀ ਹੋਈ ਪੂਰੀ। {{gap}}......{{gap}}......{{gap}}......{{gap}}......{{gap}}...... ਡਿਠਾ ਹਾਜੀਆਂ ਮੱਕੇ ਦੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ, ਤਿੰਨੇ ਹੀਰ, ਹਾਂਝਾ ਅਤੇ ਮਝ ਬੂਰੀ। ਰਾਂਝਾ ਰਾਹ ਜਾ ਪੁਛਦਾ ਹਾਜੀਆਂ ਥੋਂ ਹੀਰ ਵੰਡਦੀ ਲੰਗਰਾਂ ਵਿਚ ਚੂਰੀ। ਮੁਕਬਲ ਭਾਖ ਸੁਣਾਇਆ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ, ਕਥਾ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਹੋਈ ਪੂਰੀ। </poem>}} {{gap}}{{gap}}ਹਾਫ਼ਜ਼ ਮੁਕਬਲ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਮੰਜੀ ਉਣ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ੇਹਨ ਏਡਾ ਉਚਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਜੇ ਉਹ ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੋਂ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਅਵਾਜ਼ੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ। ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਨੇਤਰ ਹੀਣ ਸਨ ਪਰ ਦਿਲੀ ਚਾਨਣਾ ਬਹੁਤ ਸੀ। {{Block center|{{xx-larger|ਨਜਾਬਤ ਕਵੀ}}}} {{gap}}{{gap}}ਬਾਵਾ ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਆਪ ਹਰਲਾਂ ਮਟੀਲਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਸ਼ਾਹ ਪੁਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਪ ਹਰਲ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ। ਪਰ ਰਾਜਪੂਤ ਗੋਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਰਲ ਗੋਤ ਨਹੀਂ,ਹਾਂ ਖਰਲ ਰਾਜਪੂਤ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਨਜਾਬਤ ਖਰਲ ਰਾਜਪੂਤ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਨਜਾਬਤ ਨੇ ਇਹ ਵਾਰ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੱਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਲਿਖੀ। ਨਜਾਬਤ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ੧੭੩੯ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ੪੦ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੋਂ ਨਜਾਬਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਹਾਲ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। {{gap}}{{gap}}ਇਸ ਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਡਤ ਹਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਲ ਐਮ. ਏ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ਸੀ. ਆਈ. ਈ. ਨੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਆਫ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਹਿਸਟਾਰੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਜਿਲਦ ਨੰ: ੧ ਵਿਚ ਛਪਾਇਆ। {{gap}}{{gap}}ਵਾਰ ਦੀ ਵੱਨਗੀ ਇਹ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਚੁਗੱਤਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜਿਉਂ ਧਾਣਾਂ। ਤੇ ਘੋੜਾ ਸਾਢੇ ਸਤ ਲਖ, ਸਣੇ ਮੁਗਲ ਪਠਾਣਾਂ। ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਮੀ ਪਹਾੜ ਦੀ, ਨਾ ਰਿਹਾ ਅਡਾਣਾ। ਕੋਟਾਂ ਨੂੰ ਆਵਣ ਬਰਬ੍ਰਾਹਟ,ਕਰ ਮਨ ਦਾ ਭਾਣਾ। ਪਕੜ ਕੁਠੇ ਲਖ ਆਦਮੀ, ਲਹਿ ਪਿਆ ਘਾਣਾ। ਕਰ ਸਿਰੀਆਂ ਦੇ ਦਮਦਮੇ, ਚੜ੍ਹ ਖਾਏ ਖਾਨਾ। ਈਨਾਂ ਚਾਰ ਮਨਾਇਕੇ ਘਰ ਆਇਆ ਜਰਵਾਣਾ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 35bt1jlv3wqwhmcexf8fhxqnnv0rcbm 250 4759 228690 20974 2026-07-24T11:07:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੯੭)}} <poem> {{gap}}{{gap}}ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਅਮੀਰ ਵਲਾਇਤੀ ਫੇਰ ਸੰਤ ਬੁਲਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਉਹ ਜਾ ਖਲੋਤਾ ਰਾਜ ਘਾਟ, ਮਲਾਹ ਸਦਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਕਾਸਟ ਖਬਰ ਅਮੂਰ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰ ਪੁਚਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ ਮੋਰਚੇ ਕੱਢ ਅਗੋਂ ਲਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਚੜ੍ਹਿਆ ਲਸ਼ਕਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਡ ਹੈਰਤ ਜਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਖੁਸਰੇ ਬਧੀ ਪਗੜੀ ਕੀ ਮਰਦ ਸਦਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਜਿਉਂ ਕਰੋ ਮੀਰੀ ਮਰਦ ਨੂੰ, ਕਰ ਨਾਜ਼ ਵਿਲਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਉਹਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵੱਢੀਆਂ ਛਹਿ ਜਾਨ ਬਚਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਬਹਾਦਰ ਛੋੜ ਬਹਾਦਰੀ ਲਗੇ ਕਦਮੀਂ ਲਾਏ। {{gap}}{{gap}}ਪਰ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਆਟ ਕਟਕਾਂ ਪਾਏ।</poem> {{xxxx-larger|{{center|ਸੱਯਦ ਹਾਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਾਸੀ}}}} {{gap}}ਹਾਮਿਦ ਅਬਾਸੀ ਨਸਲ ਦੇ ਸੱਯਦ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਯਦ ਅਤਾਉੱਲਾ ਸਯਦ ਆਹਜ਼ਮ ਦੇ ਪੁਤਰ ਮਾਵਰਾ ਉਨ ਨਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾਦਾ ਮਾਵਰਾ ਉਨਹਰ (ਬਗਦਾਦ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਆ ਗਏ ਸਨ ਅਰ ਏਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪੱਕਾ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਚਿਰ ਕਿਧਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਕਿਧਰੇ ਸਮਾਂ ਗੁਜਾਰਿਆ। ਹਾਮਦ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem> {{gap}}ਵਤਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਪਿਛਲਿਆਂ, ਮਾ ਓਨ ਹਰ ਯਕੀਨ। {{gap}}ਮੂਲ ਨਾ ਵਤਨ ਸਹੇੜਿਆ, ਅੰਦਰ ਹਿੰਦ ਜ਼ਮੀਨ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}(ਅੱਖਬਾਰ ਹਾਮਦ)</poem> <poem>{{gap}}ਹਾਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ ੧੧੬੧ ਹਿ: ਦਾ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਜੰਗ ਹਾਮਦ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- {{gap}}ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਹ ਸ਼ਰੂ ਜਾਂ ਉਮਰ ਆਹੀ ਸੀ ਵੀਹ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤਮਾਮ ਸੀ ਉਮਰ ਆਹੀ ਸੀ ਤ੍ਰੀਹ। {{gap}}ਦਸਾਂ ਬਟਸਾਂ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਤਮਾਮ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਆਹਾ ਮੰਨ ਅਕਾਨਵੇਂ ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ। {{gap}}{{gap}}ਹਿਜਰਤ ਬੇਹਦ ਰਸੂਲ ਦੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਤਿਆਰ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਭੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਮਦ ਨੇ ੨੦ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ </poem><noinclude></noinclude> 1k1158ayezxu7hbyv3i7wh6ossvwpxi 250 4760 228691 23132 2026-07-24T11:07:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੮)|}}</noinclude>ਸ਼ਾਇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤਸਨੀਫ਼ ਜੰਗ ਹਾਮਦ ਹੈ । {{gap}}ਹਾਮਿਦ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੋਂ ਪਿੰਡ ਚੋਨਤਾ ਪਰਗਨਾ ਪਠਾਨ ਕੋਟ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸੀ। ਅਰ ਆਪ ਏਥੇ ਮਸੀਤ ਦੇ ਇਮਾਮ ਸਨ, ਅਰ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਨੂਰਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੁਸਾਹਿਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭੀ ਸਨ। {{gap}}ਹਾਮਦ ਆਪਣੇ ਇਮਾਮ ਮਸੀਤ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{center|<poem>ਆ ਇਕ ਯਾਰ ਜੁਗਾਉਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਨਿਆਜ਼। {{gap}}ਉਠ ਇਮਾਮ ਹਾਮਦਾ,ਹੋਇਆ ਵਕਤ ਨਿਮਾਜ਼।</poem>}} {{right|(ਜੰਗ ਹਾਮਦ)}} {{gap}}ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਿਲਸਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਏਗਾ,ਹਾਮਦ ਪਠਾਨਕੋਟ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰ ਕੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਵਾਹਜ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹੋ ਗਏ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਮਿਰਾਸੀ ਤੋਂ ਹਾਮਦ ਦੀ ਸਿੱਠ ਲਿਖਵਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਸੀ। {{center|<poem>"ਹਾਮਦ ਮੁੱਲਾਂ ਸ਼ਾਇਰ, ਲਾਂਬਾ ਜਿਹਾ ਕੱਦ । ਵਿਚ ਮਸੀਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਕੱਸ ਕੱਸ ਮਾਰੋ ਪੱਦ।"</poem>}} {{gap}}ਹਾਮਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਨਿੰਦਾ ਭਰੀ ਸਿੱਠ ਸੁਣੀ, ਬੜਾ ਕ੍ਰੋਧਵਾਨ ਹੋਇਆ ਅਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਬਰਖਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ:- {{center|<poem>ਹਾਮਦਾ ਜੇ ਚਾਹੇ ਨਮਾਜ਼ੀ ਥੀਵਿਆ, ਲੱਕ ਬੰਨੀਂ ਤਲਵਾਰ। ਪਹਿਲੋਂ ਮਾਰੀ ਰੰਘੜਾਂ, ਪਿਛੋਂ ਕਾਫ਼ਰ ਮਾਰ।</poem>}} {{gap}}ਹਾਮਦ ਰਾਜਾ ਨੂਰ ਪੁਰ ਦੇ ਮੁਸਾਹਿਬ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਕਿ ਕੋਈ ਜੋਤਸ਼ੀ ਆ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸ ਨੇ ਭਵਿੱਖਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਗਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਹਾਮਦ ਨੇ ਮੌਲਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਗਲ ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ:- {{center|<poem>"ਇਲਮ ਗੈਬੀ ਕਸ ਨਮੇ ਦਾਨਵ, ਬਜਜ਼ ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ।" (ਰਬ ਦੇ ਸਿਵਾਇ ਗੋਬ ਦਾ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਭੀ ਨਹੀਂ)</poem>}} {{gap}}ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭੀ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋਤਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਮਿਹਣਾ ਸੁਣ ਤਮਕ ਖਾਧੀ ਅਰ ਚੁਪ ਕਰ ਕੇ ਮਥਰਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਰ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਚੂੰਕਿ ਆਪ ਦੀ ਚੇਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਬਲਵਾਨ ਸੀ,ਦੋਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤਕੜੇ ਜੋਤਸ਼ੀ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਮੁੜ ਕੇ ਨੂਰਪੁਰੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਅਰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਨਜੂਮ ਦਾ ਇਲਮ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਆਪ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਸਦ ਲਵੋ ਅਰ ਮੇਰੇ<noinclude></noinclude> gxorzn17rfpid5kg21v0ab9kjroey4w 250 4761 228692 22432 2026-07-24T11:07:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੬੯)}} ਪਾਸੋਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਜੋਤਸ਼ ਸਬੰਧੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਣੋ, ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਪੰਡਤ ਹਾਮਦ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਚਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ ਅਸ਼ ਕਰ ਉਠੇ ਅਰ ਮੰਨ ਗਏ ਕਿ ਵਿਦਿਆ ਕੋਈ ਮਨੁਖ ਚਾਹੇ ਹਿੰਦ ਹੋਵੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਭ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ ਦਯਾਲੂ ਜਿਸ ਤੇ ਮੇਹਰ ਕਰਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਾਮਦ ਅਕਸਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 'ਜੰਗ ਹਾਮਦ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਅਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਦਸਾਂ ਬਰਸਾਂ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਸਭ ਜੋੜ ਤਮਾਮ। ਪੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕੀਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ। ਟੋਲਾਂ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਦੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੋਈ ਅਮੀਰ। ਹੋਵੇ ਸਾਹਿਬ ਅਕਲ ਜੇ, ਸਮਝੇ ਇਹ ਤਕਰੀਰ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਇਆਂ ਨੁਰ ਪੁਰ, ਬਹਿਸ਼ਤ ਜਲੰਧਰ ਜਾਣ। ਵਾਹਵਾ ਰਾਜ ਸੁਹਾਉਂਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਣ। ਰੁਸਤਮ ਜਿਹੋ ਓਸ ਦੇ, ਅੰਦਰ ਰਹਿਸਨ ਜੰਗ। ਵਾਹ ਦੀਦਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਨਾਮ ਹੈ ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਿੰਘ। ਬਹੁਤੇ ਕਾਬਲ ਲੋਕ ਹਨ, ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰੇ। ਕਿਆ ਕਿਆ ਖੂਬੀ ਕਹਾਂ ਮੈਂ, ਆਵੇ ਨਾ ਸ਼ੁਮਾਰ। ਉਸ ਦਰਬਾਰੇ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਹੈ ਇਕ ਵਜ਼ੀਰ। ਵੱਸੇ ਵਿਚ ੧ਤਲਾਹਰੇ, ਉਹ ਸਾਹਿਬ ਤਦਬੀਰ। ੧ਵਜ਼ੀਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੁਸਲਮ ਮੋਮਨ ਆਉਂਦਾ, ਨਜ਼ਰ ਨਿੱਯਤ ਰਾਸ। ਨਾਮ ਵਜ਼ੀਰ ਅਲਹ ਬਖ਼ਸ਼, ਅੰਦਰ ਕੌਮ ਮਨਹਾਸ।</poem>}} {{gap}}ਹਾਮਦ ਦੀਆਂ ਤਸਨੀਫ਼ਾਂ (ਰਚਨਾਵਾਂ)- {{gap}}(੧) ਅਖਬਾਰ ਹਾਮਦ (੨) ਜੰਗ ਹਾਮਦ (੩) ਹੀਰ ਹਾਮਦ (੪) ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹਾਮਦ (੫) ਤਫ਼ਸੀਰ ਹਾਮਦ ਅਰ ਫਕਰ ਨਾਮਾਂ ਹਾਮਦ ਹਨ। ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਏਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਣਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਜੰਗ ਹਾਮਦ-ਹਮਦ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਹਾਲ ਅਤੇ ਕਰਬਲਾ ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਆਪ ਆਪਣੀ ਏਸ ਤਸਨੀਫ਼ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਨਾਂਹੀ ਦਾਹਵਾ ਸਿਹਰ ਦਾ, ਨਾਂਹੀ ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਲ। ਗੰਢ ਤੁਪ ਮੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਵਿਚ ਜਨਾਬ ਕਬੂਲ। ਪਹਿਲੋ ਮੈਂ ਹੁਸੈਨ ਦੀ, ਕਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਜਾਨ। ਕਿੱਸਾ ਮੂਲ ਨਾ ਆਖਿਆ, ਆਹਾਂ ਵਿਚ ਪਛਾਨ। ਦੂਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ, ਆਜਜ਼ ਤਾਈਂ ਜਾਨ।</poem>}}<noinclude></noinclude> i9k37x77ic19sxq2uawiv9vewwsk29v 250 4762 228693 22526 2026-07-24T11:07:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦੦ )}} {{gap}}ਜੰਗ ਹਾਅਦ ਸੰਨ ੧੧੯੧ ਹਿ: ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਦੂਜੀ ਛਾਪੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ "ਅਖਬਾਰ ਹਾਮਦ" ਹੈ, ਜੋ ਸੰਨ ੧੧੯੭ ਹਿ: ਵਿਚ ਤਸਨੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਜ਼ੀ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੱਕ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਹਾਮਦ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹਾਮਦ ਹੈ;ਪਰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਉੱਕਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਜੰਗ ਹਾਮਦ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹਮਦ ਦੋ ਅਲੱਗ ੨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਜੰਗ ਹਾਮਦ ਵਿਚ ਕਰਬਲਾ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹਨੀਫ਼ ਦਾ ਕਿਸਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਅਖਬਾਰ ਹਾਮਦ ਵਿਖੇ (ਜੋ ਇਸ ਦੇ ੬ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਸੰਨ ੧੨੭੨ ਹਿ: ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ) ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਅਰੰਭ, ਹਜ਼ਰਤ ਆਦਮ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਰਸੂਲ ਮਕਬੂਲ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਮਿਹਰਾਜ, ਦੋਜ਼ਖ਼, ਬਹਿਸ਼ਤ, ਕਿਆਮਤ ਆਦਿਕ ਮਸਲੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਅਖਬਾਰ ਹਾਮਦ ਬਾਰੇ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem> ਆਹੇ ਸਤ ਸਤਾਨਵੇਂ ਹਿਕ ਸੌ ਹਿਕ ਹਜ਼ਾਰ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਏਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੀਤੇ ਬੈਂਤ ਸ਼ੁਮਾਰ। </poem>}} {{gap}}ਹੀਰ ਹਾਮਦ-ਹਾਮਦ ਦੀ ਤੀਜੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ ਹੈ,ਜੋ ਸੰਨ ੧੨੨੦ ਹਿ: ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹਾਮਦ ਨੇ ਏਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਏਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਤਾਈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਤਵੱਜੋ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਾਧਾ ਅਨਵਾਨਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਚਾਰ ਚਾਰ ਮਿਸਰੇ (ਬੈਂਤ) ਹਨ। ਅਰਥਾਤ ਹਾਮਦ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਿਰਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਚਹੁੰ ਬੈਂਤਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਵਰਨਣ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਯਥਾ ਹਾਮਦ ਨੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਮੇਹਰ ਅਰ ਰਸੂਲ ਮਕਬੂਲ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵਿਖੇ, ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਹ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਸਿਫ਼ਤ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਕੀਮੀਆਂ, ਪਾਰਸ ਨਅਤ ਰਸੂਲ। ਮਿਸ ਮਾਦਹ ਜ਼ਰ ਹੋਂਵਦੀ ਵਿਚ ਦਰਗਾਹ ਕਬੂਲ। ਸਿਫ਼ਤ ਖ਼ੁਦਾ ਰਸੂਲ ਦੀ ਕਹੈ ਸੋਈ ਮੁਕਬੂਲ। ਹਾਮਦ ਵਿਚ ਜਨਾਬ ਦੇ ਕੋਣ ਓਸ ਦਾ ਸਮਤੂਲ।</poem>}} {{Block center| ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਇਸ ਬੈਂਤ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ:-}} {{Block center|<poem>ਪਹਿਲਾਂ ਰਬ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸੁਣਾ ਕਹੀਏ, ਖਾਲਕ ਪਾਕ ਹੈ ਸਭ ਜਹਾਨ ਦਾ ਜੀ। ਮੌਜੂਦਾਤ ਸਾਰੀ ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਕੀਤੀ, ਖਾਵੰਦ ਅਰਸ਼ ਤੇ ਕੌਨ ਮਕਾਨ ਦਾ ਜੀ।</poem>}} {{gap}}ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਵਾਕਿਆ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਆਪ ਏਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤਾਂ ਓਹਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤਕ ਵੀ ਫਰਕ ਨਾ ਕਰਦੇ ਪਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪੰਧ ਵਿਚ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਿਆ, ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਆਪ ਨੇ ਭੀ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। {{Block center|<poem> ਕਿਹਾ ਕਿਤੇ ਹੀਰ ਕਿਉਂ ਇਹ ਦਿਲ ਆਏ ਕੇ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਜਿੱਦ ਮੈਂ ਮੁਢੋਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੇ।</poem>}}<noinclude></noinclude> ddj9n4f3a429id5oxlztsql8y5swq6i 250 4763 228694 22547 2026-07-24T11:08:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦੧ )}} {{Block center|<poem> ਮਿਲਿਆ ਦੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਰਬੇ। ਜਿੱਦ ਗਈ ਸਭ ਦਿਲ ਚੋਂ ਹਾਮਦ ਹੀਰ ਕਹੇ।</poem>}} {{gap}}ਏਸ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਬਹੁ ਅਰਥੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <poem> ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਦ ਮੁਢੋਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਸੀ, ਬੁਰੀ ਬੋਲਦਾ ਨਿੱਤ ਜ਼ਬਾਨ ਮੀਆਂ। ਜੱਟੀ ਜੱਟ ਉਧਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ ਜੀ, ਮੰਦੇ ਦਮ ਸੀ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਮੀਆਂ।</poem> {{gap}}ਅਰ ਏਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਏਨਾਂ ਜਜ਼ਬਾ ਵਧਿਆ:- {{Block center|<poem> ਕਿਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਖੋਹ ਕੇ ਚੂਰ ਕੀਤੀ, ਗਾਵਨ ਵਾਲੜਾ ਪਕੜ ਖ਼ਰਾਬ ਕੀਤਾ। ਕਿਤੇ ਵੰਝਲੀ ਖੋਹ ਕੇ ਧਰਤ ਮਾਰੀ, ਕਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਬੇਆਬ ਕੀਤਾ। ਹੂਰੇ ਮੁਕੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਗਾਂਵਦੇ ਨੂੰ, ਪਕੜ ਪਸਲੀਆਂ ਜਿਗਰ ਕਬਾਬ ਕਤਾ। ਬਾਈ ਵਰਹੇ ਹਾਮਦ ਐਸੇ ਹਾਲ ਸੇਤੀ, ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕੀਤਾ।</poem>}} {{gap}}ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਰ ਪੁਰੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੋਇਆ। ਸੋਤੇ ਦਾ ਵਕਤ ਸੀ ਤੇ ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੋਹਲਾਂ ਦੇ ਵਾਹ ਲਾਗੇ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਇਕ ਬਿਜਲੀ ਜਿਹੀ ਚਮਕੀ ਅਰ ਇਹ ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਬ ਗਏ:- {{Block center|<poem>ਨਿੱਤ ਜੀਤ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਏ, ਸਾਨੂੰ ਦੇਨ ਗਾਲ੍ਹੀ ਇਹਦੀ ਕਾਰ ਜਾਨੋਂ। ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਦਾ ਰਬ ਨਿਆਉਂ ਕਰਸੀ, ਕਹੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਐਸੀ ਖ਼ਾਰ ਜਾਨੋਂ।</poem>}} {{Block center| ਉਪਰੰਤ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਬੀਤਿਆ ਓਹਨੂੰ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-}} {{Block center|<poem> ਅੰਤ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਵਡਾ ਜੀ ਕਰ ਕੇ, ਦੁਹਾਂ ਵਾਸਤਾ ਰਬ ਦਾ ਪਾਏ ਕੇ ਜੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਦਿਹੋ ਕੋਈ ਕੌਣ ਤੁਸੀਂ, ਭਰਮ ਜੀਵ ਦਾ ਕੁਲ ਹਟਾਏ ਕੇ ਜੀ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ ਮੈਂਹਾਂ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਧੀ,ਜਿਨੂੰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਗਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਲਾ। ਦੂਜੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਿਉ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ ਬੋਲ ਆਜ਼ਾਰ ਬਾਲਾ। ਤੇਰਾ ਅਸਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਵਾਹੇਂ ਜੀਭ ਦੀ ਨਿੱਤ ਤਲਵਾਰ ਬਾਲਾ। ਖਾਦਮ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪੰਜ ਪੀਰ ਦੇ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਨਾਲ ਨਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਾਰ ਬਾਲਾ। ਸੁਣ ਕੇ ਚਾਹਿਆ ਮੈਂ ਜਾ ਕਦਮ ਪਕੜਾਂ, ਪਿਛਲੀ ਗੱਲ ਤਕਸੀਰ ਮੁਆਫ਼ ਹੋਵੇ। ਤੋਬਾ ਕਰਾਂ ਅਗੇ ਮੰਦਾ ਬੋਲਨੋਂ ਮੈਂ, ਦੂਰ ਦਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਲਾਮ ਕਾਢ ਹੋਵੇ। ਜਾਤਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਵਲੀ ਰੱਬ ਦੇ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਨਾਲ ਨਿਸਚੇ ਸੀਨਾਂ ਸਾਫ ਹੋਵੇ। ਕਹਾਂ ਸਿਫਤ ਸਨਾ ਦੁਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ, ਹਾਮਦ ਵਿਚ ਜਨਾਬ ਇਨਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ। ਬੇਲੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਖੜਾ ਹੋ ਪੈਰੀਂ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਾਂ ਆਵੀਂ ਅਗੇ ਮੂਲ ਭਾਈ। ਤੈਥੋਂ ਹੋਇਆ ਸੋ ਅਸਾਂ ਮੁਆਫ਼ ਕੀ, ਤੇਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਉਜ਼ਰ ਕਬੂਲ ਭਾਈ। ਰਾਤ ਵਿਚ ਸੁਆਲ ਜੁਆਬ ਗੁਜ਼ਰੀ, ਮੈਥੋਂ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਇਤਨੇ ਸੂਲ ਭਾਈ। ਆਸ਼ਕ ਅੰਤ ਹੋਏ ਮਿਹਰਬਾਨ ਦੇਵੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਵਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਸੂਲ ਭਾਈ।</poem>}}<noinclude></noinclude> gpxaxuabrwj93oqhd6izcg42mbaoadz 250 4764 228695 20952 2026-07-24T11:08:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੦੨)}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਓਸੇ ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਪਿਆ, ਐਸੀ ਕਥਾ ਦਾ ਤਦੋਂ ਅਰੰਭ ਚਾਇਆ। ਸਨ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਹੈਸੀ ਜਾਣ ਪੂਰਾ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਮੁਢੋਂ ਲਿਖਣ ਲਾਇਆ[</poem>}} {{gap}}ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਰਲੇਖ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹਾਮਦ ਨੇ ਹੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਖੁੂਬੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਹਰ ਚੌਥੇ ਮਿਸਰੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕਾਫੀਆ ਰਦੀਫ਼ ਬਦਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਤਲਾ ਬੰਦ ਵੇਖੋ:- {{gap}}ਸਿਰਲੇਖ:- {{Block center|<poem>ਇਹ ਵਿਚ ਚੋੜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੀਤਾ ਕੁਲ ਖਿਆਲ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਆਖਿਆ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਖੁਸ਼ਹਾਲ। ਫੈਜ਼ ਅਲਹ ਸਰਦਾਰ ਹੈ ਤਿਸ ਪਿੰਡ ਖੁੂਬੀ ਨਾਲ ਹਾਮਦ ਕਰੇ ਦੁਆ ਤਿਸ ਬਰਕਤ ਹੋਸ ਕਮਾਲ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਕਿਹਾ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਚੋੜੇ ਪਿੰਡ ਹੈਗਾ, ਵਲੇ ਪ੍ਰਗਨਾਂ ਕੋਟ ਪਠਾਨ ਜਾਨੋ। ਤਿਸ ਦੇ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਹੈ ਨੇਕ ਤਾਲਿਆ, ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਫੈਜ਼ ਅਲਹ ਖਾਂ ਜਾਨੋ। ਜਿਹੜਾ ਆਨ ਪਹੁੰਚੇ ਭੁਖਾ ਪਾਸ ਤਿਸ ਦੇ, ਰੋਟੀ ਦੇਂਵਦਾ ਨਾਉਂ ਸੁਬਹਾਨ ਜਾਨੋ। ਉਹਦੀ ਵਿਚ ਔਲਾਦ ਸ਼ਹਾਬ ਖਾਂ ਹੈ, ਕਾਬਲ ਕਾਰ ਉਹ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਜਾਨੋ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੈਜ਼ ਅਲਹ ਖਾਂ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ, ਸਖੀ ਅਤੇ ਦਿਲਾਵਰੀ ਵਿਚ ਕਾਮਲ। ਯਾਦ ਰਬ ਦੀ ਵਿਚ ਹੈ ਦਿਹ ਰਾਤੀਂ, ਪੰਜ ਵਕਤ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ। ਰੋਟੀ ਨਾਮ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਵੰਡ ਖਾਏ, ਕੰਮ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਨੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਗਲ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰੇ ਆਸਾਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਓਹ, ਅਮਲਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਦੀਨ ਦੇ ਓਹ ਆਮਲ। ਸਨ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਵੀਹ ਸੀ ਖਾਸ ਹਿਜਰੀ, ਅਤੇ ਵਾਰ ਜਾਨੋ ਵੀਰ ਵਾਰ ਮੀਆਂ । ਰਜੱਬ ਸਤਵੀਂ ਜਾਨ ਤਾਰੀਖ ਆਹੀ, ਪਰਨ ਕਬਾ ਦੀ ਜਾਂ ਹੋਈ ਕਾਰ ਮੀਆਂ। ਸੰਮਤ ਜਾਨ ਬਾਹਠ ਅਠਾਰਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾ, ਮੱਘਰ ਮਾਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਾਰ ਮੀਆਂ। ਉੱਨੀ ਜਾਨ ਪੋਸੀਸਟੇ ਸੀ ਮਾਘ ਦੀ ਜੋ, ਲਗਾ ਕਥਾ ਦਾ ਰੰਗ ਬਹਾਰ ਮੀਆਂ।</poem>}} {{gap}}ਹਾਮਦ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਮੁਕਬਲ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਰ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰ ਓਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵਾਕਿਆਤ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀਰ ਹਾਮਦ ਲਿਖੀ। {{gap}}ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਚਾਵਲ ਆਪਨੇ ਮੰਗ ਕੇ ਮੁਕਬਲੋ ਤੋਂ, ਲੂਨ ਆਹਮਦੇ ਦਾ ਵਿਚ ਪਾਵਸਾਂ ਮੈਂ। ਘਿਓ ਹੱਟ ਗੁਰਦਾਸ ਦਾ ਵਿਚ ਪਾਵਾਂ, ਖਿਚੜੀ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਸ ਰਿਝਾਵਸਾਂ ਮੈਂ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 5r1s619ewqd5c2peybnyi690oxt2bvg 250 4765 228696 22335 2026-07-24T11:08:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੦੩)|}}</noinclude>{{xxx-larger|{{center|'''ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ'''}}}} {{gap}}ਉਪਨਾਮ ਮੁਸਤਫਾ । ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੭੫੧ ਈ: ਵਿਚ ਚਕ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । {{gap}}ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਏ ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰਲੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘਟ ਸਨ । ਆਪ ਪਾਸ ਸਰਮਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਖਰਚ ਕਰ ਕੇ ਕਿਧਰੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੇ । {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਕ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਕੋਟਲੀ ਲੋਹਾਰਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿਆਲ ਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਭੀ ਏਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ । ਆਪ ਜਵਾਨ ਹੋਏ । ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਾਸੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਆਤਮਘਾਤ ਲਈ ਇਕ ਨਾਲੇ ਤੇ ਗਏ । ਆਪ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਹੀ ਵਾਲੇ ਸਨ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤਸੱਵਫ਼ ਅਤੇ ਤਰੀਕਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਤੇਰੇ ਹਿਸੇ ਆਈ ਹੈ,ਇਸ ਲਈ ਮਾਯੂਸ ਨਾ ਹੋ । ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਖੁਦਬਖੁਦ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਕੁਰਆਨ ਸ਼ਰੀਫ ਆਪ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਚੁਕੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗੇ । {{gap}}ਹੁਣ ਆਪ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਹੁਤ ਰਵਾਂ ਹੋ ਗਈ ਇਸ ਲਈ ਔਖੇ ਮਸਲੇ ਛੇਤੀ ਹਲ ਹੋਣ ਲਗ ਪਏ ) ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ, ਅਬੀਆਤ ਨਿਕੇ ਨਿਕੇ ਰਸਾਲੇ ਅਤੇ ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਅਮਾਮ ਹਕ ਲਿਖਿਆ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । {{gap}}ਆਪ ਬੜੇ ਨੇਕ, ਦੀਨਦਾਰ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ । ਅੰਤ ੧੨੦ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਲਗ ਪਗ ੧੮੭੦ ਈ: ਵਿੱਚ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ । ਆਪ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਮੌਲਵੀ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਰੰਗਪੁਰ ਵੀ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਹਨ । ਜੰਗ ਨਾਮਾ ਅਮਾਮ ਹਕ ਨੂੰ ਇਉਂ ਅਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਇਕ ਬੁਛਾ ਮਰਦ ਜ਼ਈਫ਼, ਸੀ ਸੂਰਤ ਖਿਜ਼ਰ ਪਛਾਣ । ਆਸਾ ਨੇਕ ਕਾਰ ਉਹ, ਸਾਹਿਬ ਖੌਫ਼ ਈਮਾਨ। ਅਗੇ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਦੇ, ਲਗਾ ਕਰਨ ਕਲਾਮ। ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀਅਲਹਕ ਦਾ, ਸਾਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤਮਾਮ। ਪਹਿਲੇ ਉਮਰੇ ਨਾਲ ਮੈਂ, ਵਿੱਚ ਬਲੁਗਤ ਹਾਲ। ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਜੰਗ ਦੇ, ਆਹਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਨਾਲ। ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਅਲਹੱਕ ਨਾਲ, ਵਰਤੀ ਜੋ ਕੁਝ ਆ। ਜ਼ਿਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗ ਦਾ, ਸਾਰਾ ਦਿਆਂ ਸੁਣਾ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> b100hjigk2har0m86mm7l10cpfcxy22 250 4766 228697 23207 2026-07-24T11:08:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੦੪ )|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਅੰਦਰ ਮਲਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ, ਰਾਜਾ ਸੀ ਇਕ ਜਾਨ। ਸਾਹਨ ਪਾਲ ਸੀ ਓਸਦਾ, ਆਹਾ ਨਾਮ ਪਛਾਣ। ਰਾਜੇ ਜੇਹੜੇ ਹਿੰਦ ਦੇ, ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ। ਰਖਦਾ ਲਸ਼ਕਰ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਗਿਰਦੇ ਲੇਖ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੌਮ ਰਾਜੇ ਪਨਵਾਰ ਦੇ, ਰਹਿੰਦੇ ਆਸੇ ਜਾਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਸਲੋਂ ਜਾਨ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ ਇਹ ਪਛਾਨ। {{xxx-larger|...{{gap}}...{{gap}}... }}</poem>}} {{Block center|<poem>ਖਲਕਤ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਥੀਂ,ਪਾਵੇ ਨਾ ਆਰਾਮ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕਿੱਸਾ, ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। </poem>}} {{xxxx-larger|{{center|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ }}}} {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਾਜ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ ਮਹਸੂਮ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹਾਜੀ ਮਹਸੂਮ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪੜਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਗੋਦੜ ਸ਼ਾਹ ਸੀ । ਆਪ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਤਰਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੧੬੬ਹਿ: ਵਿੱਚ ਜਗਦੇਉ ਕਲਾਂ, ਮੁਤਸਿਲ ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਬੜੇ ਨੇਕ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ੪੦ ਵਾਰੀ ਮਕੇ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਭੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਹਜ ਕੀਤੇ। {{gap}}ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪੀਰ ਬਖਤ ਜਮਾਲ (ਇਲਾਕਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਮੁਰੀਦੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹਕਮੀ ਕਰ ਕੇ ਭੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਮਦੀਨਾਂ ਮਨਵੱਰਾ ਵਿਚ ਝਾਤੂ ਦੇਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਜਦ ਜਵਾਨ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਰਖਾਣਾ ਪੇਸ਼ਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਏਥੋਂ ਹੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ ; ਪਰ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਪੱਕੀ ਤਰਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਉਮਰ ੧੪-੧੫ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਹਾਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਯਾ ਹਜ਼ਰਤ ! ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਭੀ ਕੁਝ ਖਿਆਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਪਏ ਈਸਬਗੋਲ ਦੀ ਪੋਟਲੀ ਚੂਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪੋਟਲੀ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਚੋਂ ਕਢ ਕੇ ਹਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਸ। ਰਬ ਜਾਣੇ ਇਸ ਪੋਟਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਪਤ ਜਾਦੂ ਭਰਿਆ ਅਸਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੂਸਦਿਆਂ ਹੀ ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਜ਼ਿਹਨ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।ਫਿਰ ਆਪ ਜਿਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ<noinclude></noinclude> dhj5iff8unc1rcxdv56chnn66yclx9c 250 4768 228698 22531 2026-07-24T11:08:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦੬ )}} ਕੀਤੀ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਲਾਣ ਲਈ ਸਿਪਾਹੀ ਘਲੇ। ਜਦ ਸਵਾਰ ਆਏ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਮਕਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਛਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ। ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਦੀਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁਛੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਹਲ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਬੰਦੀ ਖਾਨੇ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਪੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਤ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{Block center|<poem>ਤੁਮ ਬਖਸ਼ੋ ਫਕਰ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਤੁਮ ਓ ਕਰਾਮਤ ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ। ਤੁਮ ਸ਼ਾਦ ਕਰੋ ਦਲਗੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਤੁਮ ਕਰੋ ਖਲਾਸ ਅਸੀਰਾਂ ਨੂੰ।</poem>}} {{Block center| ਯਾ ਹਜ਼ਰਤ ਗੋਸ-ਅਲ-ਆਜ਼ਮ ਜੀ}} {{Block center|<poem>ਧਿਆਨ ਧਰੋ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰੋ ਸਭ, ਤੋੜ ਉਤਰ ਜ਼ੰਜੀਰ ਅਸੀਰਾਂ। ਔਰਣਹਾਰ ਕੀ ਸਾਰ ਲਓ, ਹੋਰ ਜਾਨ ਕੀ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ ਤਕਸੀਰਾਂ। ਤੇਰਾ ਬਲੀ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ, ਦੋ ਆਲਮ ਕੇ ਸਿਰ ਪੀਰਾਂ। ਦਾਤ ਦਿਓ ਫਰਯਾਦ ਕਰੇ, ਕਿ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਕਹੇ ਯਾ ਮੀਰਾਂ। ਤੁਮ ਫ਼ਰਸ਼ ਜ਼ਿਮੀਂ ਪਰ ਆਏ ਹੋ, ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੁਖਿਆਰਾਂ ਦੇ। ਤੁਮ ਬੰਦੀਵਾਨ ਛੁੜਾਓ ਜੀ, ਨਿਤ ਤੋੜ ਜ਼ੰਜੀਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ। ਤੁਮ ਤਾਰਨਹਾਚ ਪਲੀਦਾਂ ਨੂੰ, ਹੁਣ ਭਾਗ ਭਲੇ ਬਦਕਾਰਾਂ ਦੇ। ਫਰਯਾਦ ਸੁਣੇ ਇਸ ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ, ਹਰ ਸਿਰ ਲਾਚਾਰ ਲਚਾਰਾਂ ਦੇ। ਜਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੰਦਾ ਪਰਵਰ, ਹਰ ਦੋ ਜਹਾਂ ਕੇ ਸਰਵਰ। ਸਭ ਔਲੀਆ ਕੇ ਰਹਿਬਰ, ਯਾ ਦਸਤਗੀਰ ਮੀਰਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੁਸ਼ਾ ਅਸੀਰਾਂ।</poem>}} {{gap}}ਇਕ ਰਾਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਖਾਬ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀ ਆ ਕੇ ਛਡ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਗਏ। ਹਾਸ਼ਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਜੇ ਪਾਸੇ ਬਹਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਅੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੀੜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਥੇਰੇ ਸਿਆਣੇ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਤੇ ਹਕੀਮ ਇਲਾਜ ਲਈ ਆਏ ਪਰ ਅਰਾਮ ਨਾਂ ਆਇਆਂ। ਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਬਰੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਲੋਪ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਜਿਥੋੋ ਜਿਥੇ ਓੁੁਂਗਲੀ ਫਿਰਦੀ ਗਈ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪੈਂਦੀ ਗਈ। ਮਹਾਰਜ਼ ਨੇ ਇਨਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਪਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਇਉਂ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਦੀ ਚੰਗ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਜਦ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲਿਆਂਦੇ ਤੇ ਆਪ ਦੇ ਸ਼ੇਹਰ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ<noinclude></noinclude> 81wj35c86lq6an18mxu0kf4dm0zuukf 250 4769 228699 20964 2026-07-24T11:08:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੦੭ )|}}</noinclude>ਆਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਸਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਇਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੁਝ ਸਾਲਾਨਾ ਰਕਮ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਾ ਦਿਤੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਸੋਹਣੀ, ਹੀਰ, ਲੇਲੀ ਆਦਿ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ; ਪਰ ਸਸੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁਜਦਾ।<br> {{gap}}{{gap}}ਆਪ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਹ ਡਿਉਢ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਝੂਲਣ ਲਗ ਗਏ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ, ਆਪ ਪਾਸੋਂ ਇਹੀ ਡਿਉਢ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ:-<br> ਕਾਮਲ ਸ਼ੌਕ ਮਾਹੀ ਦਾ ਮੈਨੂੰ, ਨਿਤ ਰਹੇ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਲੂੰ ਲੂੰ ਧਸਦਾ।<br> ਰਾਂਝਣ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਨ ਦਸਦਾ, ਉਠ ਉਠ ਨਸਦਾ।<br> ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਰੋਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੇਖ ਤਤੀ ਵਲ ਹਸਦਾ, ਜ਼ਰਾ ਨ ਖਸਦਾ।<br> ਹਾਸ਼ਮ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਸ ਦਾ, ਆਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦਰਸ ਦਾ, ਬ੍ਰਿਹੂੰ ਰਸਦਾ।<br> {{gap}}{{gap}}ਦਰਬਾਰ ਵਲੋਂ ਆਪ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕੀ ਖਿਝਦੇ ਸਨ ਪਰ:-<br>{{gap}}{{gap}}ਸੋਈ ਰਾਣੀ ਜੇਹੜੀ ਖਸਮੈ ਭਾਣੀ ਵਾਲਾ ਅਖਾਣ ਸਚਾ ਹੈ।<br> {{gap}}{{gap}}ਆਪ ਏਨੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਉਚੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਸਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਕੀਨੇ ਉਤੇ ਖਿਆਲ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ।<br> {{gap}}{{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲਿਆਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਕਈ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ਮ ਦੋਹੜੇ ਸੁਣਾਏ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਉਚੇਚਾ ਸਵਾਰ ਘਲ ਕੇ ਹਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਜਗਦੇਆਂ ਤੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਲੇਲੀ ਮਜਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਡਿਉਢ ਪੜ੍ਹੀ-<br> {{gap}}ਮਜਨੂੰ ਦਰਦ ਦੀਵਾਨਾ ਲੇਲੀ, ਮੈਂ ਗਿਰਦ ਦੁਖਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਤੇ ਕੈਦ ਚੁਫੇਰਾ।<br> {{gap}}ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ਇਹੋ ਕੁਝ ਮੇਰਾ, ਇਹ ਵਸ ਨਾ ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਨ ਤੇਰਾ।<br> {{gap}}ਚੂੰਡਾਂ ਚਾਲ ਮਿਲਨ ਦੀ ਕੋਈ, ਅਤੇ ਲਾਵਾਂ ਜ਼ੋਰ ਬਥੇਰਾ ਮਿਲਨ ਉਖੇਰਾ।<br> {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਰਾਤ ਪਈ ਸਿਰ ਮਜਨੂੰ, ਪਰ ਓੜਕ ਹੋਗ ਸਵੇਰਾ ਚਾਕ ਅੰਧੇਰਾ।<br> {{gap}}{{gap}}ਇਹ ਡਿਉਢ ਜਦ ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਖਾਸ ਲੈ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਤਬੀਅਤ ਫਿਰ ਆਈ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਹਾਸ਼ਮ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹੋ ਹੀ ਡਿਉਢ ਮੁੜ ਕੇ ਸੁਣਾਓ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।'-<br> {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਾਮਲ ਸ਼ੌਕ ਮਾਹੀ ਦਾ ਮੈਨੂੰ......<br> {{gap}}{{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਉਹੋ ਹੀ ਡਿਉਢ ਪੜ੍ਹੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਸੰਭਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਹੌਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਸਸੀ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ<noinclude></noinclude> bjydz6zubrzllnp55t7rdrf4amgwyvm 250 4770 228700 22543 2026-07-24T11:08:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦੮ )}} ਹਿੱਸੇ ਸੁਣਾਏ। ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਅਰਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ,ਆ ਗਈ। ਪੂਰਨ ਅਰੋਗਤਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨਸਵਾਰ ਚੜ੍ਹਾਣ ਦੀ ਬੜੀ ਵਾਦੀ ਸੀ। ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਜਦ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਭੀ ਚੁਟਕੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸ ਸਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਸ਼ਮ ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਨਸਵਾਰ ਬਾਬਤ ਸ਼ੇਹਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਆਖਣ ਉਤੇ ਆਪ ਨੇ ਇਉਂ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ੇਅਰ ਆਖਿਆਂ- {{Block center|<poem> ਦੀਪਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਿਮਰ ਜੈਸੇ ਉਡ ਜਾਤ ਔਰ, {{gap}}{{gap}}ਬਦਲ ਫਟ ਜਾਤ ਨਿਰਖ ਜੈਸੇ ਜਮ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਮੁਖ ਸਿੰਘ ਵੇਖ ਮਿਰਗਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਨ ਜਾਤ, {{gap}}{{gap}}ਸ਼ਤਰੁ ਸਿੰਘਾਰਨ ਕੋ ਜੈਸੇ ਤਲਵਾਰ ਹੈ। ਰਜਨੀ ਮਤ ਮੂਹੜ ਗਿਆਨ ਸੂਰਜ ਸੌ ਭਾਗ ਜਾਤ, {{gap}}{{gap}}ਜੈਸੇ ਦੀਰਘ ਚੋਟ ਲਾਗ ਸੌਕਨ ਕੀ ਮਾਰ ਹੈ। ਜਾਂ ਕੋ ਹੋ ਸੀਸ ਪੀਰ ਹਾਸ਼ਮ ਕੋ ਕਹਿਤ ਮਾਨ; {{gap}}{{gap}}ਪਾਰਸ ਕੇ ਰੂਪ ਯੇ ਹਮਾਰੀ ਨਸਵਾਰ ਹੈ। </poem>}} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖਣ ਉਤੇ ਆਪ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਗਿਆਨ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰਥ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਹਾਸ਼ਮੇ ਨੇ ਅਰਥ ਕੀਤੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਆਖਿਆ 'ਅਜਿਹੇ ਅਰਥ ਅਸਾਂ ਅਗੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ।' ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਥਰਪਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਤਨ ਜਗਦੇਉ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦੇ ਦਿਤੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਅ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਔਲਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਉਪਰੰਤ ਛੇ ਸਾਲ ਜਿਊਂਦੇ ਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਲਗ ਪਗ ੬੪ ਸਾਲ ਦੀ ਆਯੂ ਭੋਗ ਕੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਆਪ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਸਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਲੇਲੀ ਮਜਨੂੰ, ਸ਼ੀਰੀਂ ਫਰਹਾਦ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਸ਼ਖ, ਚਹਾਰ ਬਹਾਰ ਹਾਸ਼ਮ, ਤਿਬ ਹਾਸ਼ਮ,ਬਿਆਜ਼ ਹਾਸ਼ਮ, ਚਿੰਤਾ ਹਰ, ਜ਼ਬਦਾਤਰ ਰਮਲ, ਦੋਹੜੇ ਹਾਸ਼ਮ, ਸ਼ਲੋਕ ਹਾਸ਼ਮ, ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਹਾਸ਼ਮ, ਟੀਕਾ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਟੀਕਾ ਗਿਆਨ ਮਾਲਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਆਦਿ। {{gap}}ਆਪ ਪਿੰਗਲ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਵਖ ਵਖ ਤੋਲਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੰਦਸ਼ ਤੇ ਖੂਬੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖਿਆ<noinclude></noinclude> m8iyg8crbewx5vvobrwikj4hzmdeipt 250 4771 228701 22297 2026-07-24T11:09:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੧੦੯)}} ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਦੀ ਉਡਾਰੀ, ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਚੰਗੀ ਨਿਭੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ ਸ਼ਾਹਿਬ ਦੀ ਖਾਨਗਾਹ ਜਗਦੇਉ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਬਰਪਾਲ ਮੁਤਸਿਲ ਰਈਆ ਵਿਚ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਮਾਈ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਖਾਨਗਾਹ ਪਿੰਡ ਖਤਰਾਏ ਤਸੀਲ ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਸੀਤਾਂ ਤੇ ਖੁਹ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਉਰਸ ਹਰ ਸਾਲ ਜੇਠ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੂਰੋਂ ੨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੀ ਉਲਾਦ ਵਿਚੋਂ ਜਗਦੇਉ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਪੜਪਤੇ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਬਰਪਾਲ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਸ਼ਾਹ ਹਨ। {{center|ਰਾਜ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇਕ ਬੰਦ ਇਉਂ ਹੈ:-}} {{Block center|<poem>ਚਪੜ ਹੈ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪੜ ਕੇ ਜਿਉ, ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਪਲ ਭੌ ਨ ਭੁਲਾਵੇ। ਬੈਠੀ ਅਧੀਨ ਹੋ ਆਨ ਮਿਲੇ, ਤਲ ਕੇ ਫਿਰ ਫੋਰ ਵਿਸਾਹ ਨ ਖਾਵੇ। ਜਿਤਨੀ ਕਮਾਨ ਲਿਫੇ, ਉਤਨੀ ਅਟਕੇ ਤਹੀਂ ਮਾਰ ਗਵਾਵੇ। ਔਰ ਭੀ ਰਾਜ ਕੀ ਰੀਤ ਹੈ ਹਾਸ਼ਮ, ਕਾਜ ਬਣੇ ਜਿਸ ਦਾਉ ਬਣਾਵੇ।</poem>}} {{center|ਰਬ ਦੀ ਉਪਮਾ:-}} {{Block center|<poem>ਅਲਖ ਅਦਿਸਟ ਉਂਕਾਰ ਆਦਿ ਔਰ ਅੰਤ ਨ ਜਾਪਤ। ਭੁਖ, ਭਰਮ, ਭੈ, ਰੋਗ, ਸੋਗ ਤਹਿਂ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਤ। ਛਿਨ ਚਕਰ ਚਿਤ ਚਾ, ਚੌਪਤ ਚਿੰਤਾ ਬਿਨ ਨਿਰਮਲ। ਓਏ ਅਸਤ ਆਨੰਦ ਆਪ, ਪੂਰਨ ਭੈ, ਭੌਜਲ ਬਲ।</poem>}} {{gap}}ਸਵਈਆ ਕਾਮ ਧੇਨ: {{Block center|<poem> ਆਪਨ ਮਾਂਹ ਜੋ ਆਪ ਕੋ ਪਾਵਤ, ਤਾਈਂ ਨ ਦੂਖ ਨ ਜਮ ਕਾ ਸਾਸਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੁਖੀ ਮਨ ਗਿਆਨ ਜੂ ਤਾਵਤ, ਵਾਹੇ ਨ ਭੂਖ ਨ ਨੀਂਦ ਪਿਆਸਾ। ਏਕ ਹੀ ਰੂਪ ਜਹਾਨ ਕੋ ਜਾਨਤ, ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਦੁਐਤ ਨ ਮਾਸਾ। ਹਾਸ਼ਮ ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਕੋ ਮਾਨਤ, ਸਹਵੇ ਵੈਰਾਗ ਤਾਂ ਯਹੀ ਤਮਾਸ਼ਾ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਬੈਂਤ ਪਦਾਰਨ ਮਹੀਉਦੀਨ ਜਗਦੇਸ, ਮੇਰੋ ਸਭ ਕਾਰਜ ਕੀਜੋ। ਦਾਸ ਤੇਰੋ ਦੁਖ ਪਾਵਤ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਦੇਰ ਕਰੀ ਹਮਰੀ ਸੁਧ ਲੀਜੋ। ਕੂਕਰ ਦੁਆਰ ਪੜਾ ਤੁਮਰੇ ਦਰ, ਲਾਜ ਰਖੋ ਜਗ ਮੈਂ ਜਸ ਦੀਜੋ। ਬੀਜਤ ਮਾਂਗਤ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ, ਹਾਸ਼ਮ ਮਾਂਗਤ ਹੈ ਬਿਨ ਬੀਜੋ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਐ ਪ੍ਰਭੂ.ਗੌਸਅਲ ਅਹਜ਼ਮ ਜੀ, ਨਿਰਮਾਇਨ ਕੀ ਪਤ ਰਾਖਨ ਹਾਰੇ। ਭੂਪ ਬੜੇ ਨਰ ਕਾਫ਼ਰ ਤੇ, ਕਟੇ ਕੋਟ ਹੀ ਕੰਟਕ ਮਾਰ ਉਤਾਰੋ। ਤੁਮਰੇ ਨਾਮ ਕੀ ਲਾਜਪੜੀ ਗਲਮੇਲਖ ਨੀਚ ਗਵਾਰ ਜਹਾਨਿਸਤਾਰੋ। ਬੋਕਸ ਹਾਸ਼ਮ ਕੇ ਰੂਪ ਕੀ, ਜੜ੍ਹ ਕਾਟ ਕੇ ਤਾਰੋ ਸਮੁੰਦਰ ਖਾਰੋ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 5534g2tfehove73ldpgn85gpyh4az9q 250 4772 228702 22300 2026-07-24T11:09:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੧੦ )}} <big>ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਨਗੀ-</big> {{Block center|<poem>ਰਾਂਝਣ ੨ ਕਰਦੀ' ਨੀ ਮੈਂ, ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ। ਸਦੇ ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ, ਹੀਰ ਨੇ ਆਖੋ ਕੋਈ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਖੀ ਲਾਜ ਤਲਖ ਨਾ ਹੋਵੀਂ, ਏਥੇ ਪੈਰ ਪਿਛਾਂ ਨਹੀਂਉਂ ਧਰਨਾ। ਜ਼ੈਹਰ ਖੁਰਾਕ ਬਣਾਈ ਆਪੇ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਕਲੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਨਾ। ਚਮਕੀ ਚਿਖਾ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਪਿਆਰੇ, ਏਥੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਲ ਮਰਨਾ। ਹਾਸ਼ਮ ਇਹ ਕਮਾਲ ਇਸ਼ਕ ਦਾ, ਜੋ ਸੀਸ ਅਗਾਹਾਂ ਧਰਨਾ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਤਨ ਦੀ ਚਿਖਾ ਬਣਾਏ ਦੀਪਕ, ਤਾਂ ਆਪ ਜਲਨ ਪਰਵਾਨੇ। ਭਾਂਬੜ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਸਦੇ, ਪਰ ਉਸ ਪਤੰਗ ਦੀਵਾਨੇ। ਅਪਣਾ ਆਪ ਬਣਾਵੇ ਕੋਲੇ, ਸ਼ੌ ਕਰੇ ਕਬਾਬ ਬਿਗਨੇ। ਹਾਸ਼ਮ ਰਾਹ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਹੋਰ ਜਾਦੁ ਸੇਹਰ ਬਹਾਨੇ</poem>}}। {{Block center|<poem>ਕਹੀ ਪੇੁਮ ਜੜੀ ਸਿਰ ਪਾਈ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਖਸ ਲੀਤਾ। ਮਣਿਆਂ ਨੋਕ ਸੂਈ ਦੇ ਵਾਂਗੂੋੰ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੋਹਣੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ। ਮਾਏ ਭੂਤ ਬ੍ਰਿਹੁੁੰ ਦਾ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਨ ਮਜਨੂੰ ਮਜਨੂੰ ਕੀਤਾ। ਹਾਸ਼ਮ ਜੀਵਨ ਬਚਨ ਉਖੇਰਾ, ਜਿਨ ਜ਼ੈਹਰ ਪਿਆਲਾ ਪੀਤਾ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਕੋਈ ਮੋਲ ਨਹੀਂ ਬਿਨ ਪਾਰਖ, ਲਖ ਪਾਰਸ ਊਚ ਕਹਾਵੇ। ਹੋਵੇ ਮੁਲ ਮਲੂਮ ਲੇਲੀ ਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਮਜਨੂੰ ਮਲ ਪਾਵੈ। ਕੀਮਤ ਕਦਰ ਸ਼ਨਾਸ ਗੁਲਾਂ ਦੀ, ਕੋਈ ਭੌਰੋਂ ਜਾ ਪੁਛਾਵੇਂ। ਹਾਸ਼ਮ ਬਾਝ ਪਛਾਨਣ ਵਾਲੇ, ਕੋਈ ਕੀ ਗੁਣ ਕਢ ਵਿਖਾਵੈ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਦਿਲ ਖਵਾਰ ਕਰੇ ਨਿੱਤ ਮੈਨੂੰ, ਇਸ ਹੋਸ਼ ਗਵਾਇਆ ਮੇਰਾ। ਜਿਉਂ ਦਰਯਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਢਾਵੇ, ਨਿਤ ਅਪਣਾ ਆਪ ਚੁਫੇਰਾ। ਅਪਣੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਇਸ ਦਿਲ ਨੂੰ, ਜਿਉਂ ਦੀਪਕ ਮਗਰ ਅੰਧੇਰਾ। ਹਾਸ਼ਮ ਯਾਰ ਮਿਲੇ ਤੁਧ ਆਖਾਂ, ਅਸਾਂ ਖੂਬ ਡਿਨਾ ਸੁਖ-ਤੇਰਾ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਗੁਲ ਤੇ ਖਾਰ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਇਕ ਸੇ, ਏਸ ਬਾਬਾ ਚਮਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ। ਇਕ ਸ਼ਬ ਉਮਰ ਗੁਲਾਂ ਦੀ ਓੜਕ, ਅਤੇ ਖਾਰ ਰਹੇ ਨਿੜ ਓਵੇਂ। ਥੋੜਾ ਰਹਿਣ ਕਬੂਲ ਪਿਆਰੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਖ਼ਾਰ ਨ ਹੋਵੀਂ। ਹਾਸ਼ਮ ਆਣ ਮਿਲੀਂ ਗੁਲ ਹਸ ਕੇ,ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਪਲ ਪਾਸ ਖਲੋਵੇਂ।</poem>}} <big><big>{{gap}}ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਸਸੀ ਕੇਡੀ ਉਚੀ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗੇਗਾ; ਪਰ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ।</big></big> <big>{{gap}}ਆਪ ਇਸ਼ਕ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਖਿਆਲ ਦਸਦੇ ਹਨ:-</big> {{Block center|<poem> ਹਾਸ਼ਮ ਇਸ਼ਕ ਸੁਖਾਲਾ ਨਾਹੀਂ, ਮਰ ਕੇ ਆਸ਼ਕ ਬਿਂਦੇ। ਹਰ ਦਮ ਜਾਨ ਜਿਗਰ ਦਾ ਲੋਹੂ, ਚੁਲੀਆਂ ਭਰ ਭਰ ਪੀਂਦੇ।</poem>}} <big>ਥਲਾਂ ਦਾ ਦਰਦਨਾਕ ਨਕਸ਼ਾ ਇਉਂ ਖਿਚਦੇ ਹਨ:-</big> {{Block center|<poem> ਚਮਕੀ ਆਨ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਵੇਲੇ ਗਰਮੀ ੨ ਭਾਰੇ। ਤਪਦੀ ਲੂ ਵਗੇ ਅਸਮਾਨੀਂ ਪੰਛੀ ਮਾਰ ਉਡਾਰੇ।</poem>}} -<noinclude></noinclude> auls5y55dilz8fnhc19i5onb85uke0g 250 4773 228703 22309 2026-07-24T11:09:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੧੧)}} {{Block center|<poem>ਆਤਸ਼ ਦਾ ਦਰਯਾ ਖਲੋਤਾ ਥਲ ਮਾਰੂ ਵਿਚ ਵਗੇ। ਹਾਸ਼ਮ ਫੇਰ ਪਿਛਾਂ ਨ ਮੁੜਦੀ ਲੰ ਲੂੰ ਹੇਤ ਪੁਕਾਰ। ਨਾਜ਼ਕ ਪੈਰ ਮਲੂਕ ਸੱਸੀ ਦੇ ਮਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ। ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਤਪੇ ਵਿਚ ਥਲ ਦੇ ਜਿਉਂ ਜੋ ਭੰਨਣ ਭਠਿਆਰੇ। ਸੂਰਜ ਭਜ ਵੜਿਆ ਵਿਚ ਬਦਲੀਂ ਡਰਲਿਸ਼ਕ ਨ ਮਾਰੇ। ਹਾਸ਼ਮ ਵੇਖ ਯਕੀਨ ਸਬੀ ਦਾ ਸਿਦਕੋ ਮੂਲ ਨ ਹਾਰੇ।</poem>}} <big>{{gap}}ਜਦ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਘਾਬਰੀ ਸਸੀ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਡਿਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਠਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇਦੀ ਹੈ:-</big> {{Block center|<poem>ਸ਼ਾਲਾ ਰਹਿਣ ਕਿਆਮਤ ਤਾਈਂ ਨਾਲ ਸੂਲਾਂ ਦੇ ਲਟਕੇ। ਹਾਸ਼ਮ ਮਰਨ ਕੁਮੌਤ ਬਦੇਸ਼ੀ ਲੂਣ ਵਾਂਗ ਖੁਰ ਖੁਰ ਕੇ। ਓੜਕ ਵਕਤ ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਸੁਣ ਪਖਰ ਢਲ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਡਾਚੀ ਮੇਰਾ ਪੁਨੂੰ ਖੜਿਆ ਸ਼ਾਲਾ ਦੋਜ਼ਕ ਦੇ ਵਲ ਜਾਵੇ।</poem>}} <big>{{gap}}ਪਰ ਫੇਰ ਸੋਚਦੀ ਹੈ:-</big> {{Block center|<poem> ਫਿਰ ਮੁੜ ਸਮਝ ਕਰੋ ਲੱਖ ਤੋਂਬਾ, ਮੈਥੋਂ ਬਹੁਤ ਬੇਅਦਬੀ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਪਰ ਯਾਰ ਕਰੇ ਅਸਵਾਰੀ, ਤਿਸ ਦੇ ਜੇਡ ਨ ਕੋਈ। ਇਕ ਮੈਂ ਵਾਂਗ ਨਿਕਰਮਣ ਤਾਈ, ਕਿਤ ਵਲ ਮਿਲੇ ਨ ਢੋਈ। ਹਾਸ਼ਮ ਕੌਂਤ ਮਿਲੇ ਹੁਣ ਜਿਸ ਨੂੰ, ਜਾਣੇ ਸੁਹਾਗਣ ਸੋਈ।</poem>}} <big>{{gap}}ਕਵੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਯਾਰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ:-</big> {{Block center|<poem>ਦਿਲ ਤੂੰਹੀ, ਦਿਲਬਰ ਭੀ ਤੂੰਹੀ ਅਤੇ ਵੈਦ ਤੁਹੋਂ ਦੁਖ ਤੇਰਾ। ਨੀਂਦਰ ਭੁਖ ਆਰਾਮ ਤੂੰਹੀ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੈੈਂ ਬਿਨ ਜਗਤ ਅੰਧੇਰਾ। ਨੈਣ ਪ੍ਰਾਣ ਹਯਾਤੀ ਤੂੰ ਏਂ, ਇਕ ਹਰਫ਼ ਨਹੀਂ ਵਿਚ ਮੇਰਾ। ਹਾਸ਼ਮ ਸਾਂਝ ਤੁਸਾਡੇ ਚੰਮ ਦੀ, ਹੋਰ ਵਸਦਾ ਮੁਲਕ ਬਥੇਰਾ।</poem>}} <big>{{gap}}ਵਾ ਤੇ ਬਦਲ ਹਥ ਸੁਨੇਹਾ ਘਲਦੇ ਹਨ:-</big> {{Block center|<poem>ਵਗ ਵਾਏ ਪਰ ਸੁਆਰਥ ਭਰੀਏ, ਨੀਂ ਤੂੰ ਜਾਈਂ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ। ਆਖੀਂ ਯਾਰ ਰਾਂਝਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਮਨੋਂ ਵਿਸਾਰੇ। ਮੇਘਲਿਆ ਵਸੇ ਭਾਗਾਂ ਭਰਿਆ, ਤੁਧ ਔਝੜ ਦੇਸ ਵਸਾਏ। ਭਲਕੇ ਫੇਰ ਕਰੀਂ ਝੜ ਐਵੇਂ, ਮੇਰਾ ਪੀ ਪਰਦੇਸ ਨ ਜਾਏ।</poem>}} {{gap}}ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭੀ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਚ ਉਡਾਰੀ, ਮਜ਼ਮੂਨ ਬੰਦੀ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਸਰਲ ਬੋਲੀ, ਰਵਾਨਗੀ, ਨਵੇਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਆਦਿ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹਨ ਤਾਂ ਵੀ ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਕਲਾਮ ਵਾਰਸ ਨਾਲੋਂ ਠੇਠ ਤੇ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਉਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਉਚਤਾਈ ਵਾਰਸ ਨਾਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।<noinclude></noinclude> ji63zh6h1wkpgnf9mlciryt9c861mcb 250 4774 228704 22313 2026-07-24T11:09:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੧੧੨ )}} {{xxxx-larger|ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੀਉਦੀਨ ਕਸੂਰੀ}} {{gap}}ਯਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੁਲਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ, ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਲੇ ਕਾਇਮ ਸਨ। ਵਿਦਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਆ ਆ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਅਜ ਕਲ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੇਸ ਅਤੇ ਗਡੀਆਂ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਲੋਕੀ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਪੁਜ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਥੀਂ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਭੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੌੜੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਿਖ ਛਡਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਉਂ ਪੁਸਤਕ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਸੂਰ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਫਤੀ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੀਉਦੀਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਕਾਦਰੀ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਉਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਰਬ ਦੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਹਜ਼ਰਤ ਬੁਲੇਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭੀ ਏਥੋਂ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੇਭਾ ਆਪਣੇ ਪੀਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੀਉਦੀਨ ਕਸੂਰੀ ਦੀ ਲਿਖ ਹੋਈ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਾਦਇ ਲਹਾਜ਼ ਹੈ,ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- {{Block center|<poem>ਹਿਕ ਹਾਜੀ ਮਰਦ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਰ, ਹੇ ਭੈਣੀ ਦਾ ਵਸਨੀਕੀ। ਦੋਸਤ ਕਦੀਮੀ ਤਬਹਿ ਕਰੀਮੀ, ਸਾਲਹਿ ਖੁਸ਼ ਵਸਨਕੀ। ਇਸ ਆਸੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਾਕੀਦਾਂ, ਕਰਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਾਬੀ। ਜ਼ਿਕਰ ਮੁਨਾਸਕ ਹਜ ਦਾ ਕਰ ਤੂੰ, ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਾਨ ਪੰਜਾਬੀ। ਇਸ ਰਿਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਹਜ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।</poem>}} {{Block center|<poem> ਸ਼ੁਕਰ ਖੁਦਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਨੂਰੀ। ਸੁਣ ਕੇ ਹਜ ਮੁਨਾਸਕ ਲਿਖੇ, ਕਦਰ ਕਲੀਲ ਜ਼ਰੂਰੀ। ਯਾਰਾਂ ਸੇ ਸਤਾਠ ਮੁਕਰਰ, ਹਿਜਰੀ ਆਹਾ ਸਾਲ। ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਇਹ ਰਸਾਲਾ, ਫ਼ਜ਼ਲ ਖੁਦਾ ਦੇ ਨਾਲ।</poem>}} {{gap}}{{gap}}ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਦਸਿਆ ਹੈ- {{Block center|<poem>ਪੀਰੇ ਮਨ ਹਸ਼ਤ ਸ਼ਾਹ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ, ਫੈਜ਼ ਬਖਸ਼ੇ ਜਹਾਂ ਖ਼ਫੀਓ ਜਲ। ਸ਼ੁਕਰ ਹਕ ਯਾਫਤਮ ਜਮਾਲੇ ਓ, ਦਹਿਰਾਵਰ ਗਸ਼ਤਮ ਅਜ਼ ਕਮਾਲੇ ਓ। ਆਪ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਚਲਾਣੇ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਪਰ ਏਸੇ ਪੁਸਤਕ</poem>}} {{gap}}ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਵਜ਼ਲ ਹਕ ਨੇ ਇਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- {{Block center|<poem>ਵਤ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਹਾਫਜ਼ ਸਚਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਮੇਰਾ। ਸੂਰਤ ਪਾਕ ਮੁਰੱਬੀ ਵਾਲਾ ਕੀਤਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ। ਜ਼ਾਹਰ ਕਾਮਲ ਬਾਤਨ ਕਾਲ ਆਲਮ ਆਬਦ ਕਾਲ। ਕੁਤਬ ਜ਼ਮਾਨੀ ਮੁਤਕੀ ਸਾਹਿਬ ਫਜ਼ਲ ਇਲਾਹੀ ਸ਼ਾਮਲ।</poem>}} {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਆਪ ੧੨੦੨ ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ ।<noinclude></noinclude> 864j1dyw0yt7eexdbfeeoyfhwsjkvna 250 4775 228705 22539 2026-07-24T11:09:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੧੩ )}} {{center| <big> '''ਲਾ: ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ'''</big>}} {{gap}}ਉਪਨਾਮ ਆਰਾਮ। ਸ੍ਰ: ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਏ। {{gap}}ਆਪ ਫੌਜਦਾਰ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਝੰਗ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਮਸਨਵੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝਣ ਫਾਰਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਆਪ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਭੀ ਚੰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਭੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- <small>{{Block center|<poem>ਆਖਣ ਐਸੀ ਹੁਸਨ ਦੀ ਸੂਰਤ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਾਈ। ਰੱਬ ਨੇ ਹੂਰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਸਾਨੂੰ, ਕਰਕੇ ਲੁਤਫ਼ ਭਿਜਾਈ। ਆਪ ਜੇ ਲੁਤਫ਼ ਕਰਮ ਤੇ ਆਵੇ, ਖਰਿਉਂ ਬੂੰਦ ਵਸਾਂਦਾ। ਸੁੱਕੇ ਬਨ ਕਰ ਕਰ ਹਰਿਆਵਲ, ਮੇਵਾ ਨਾਲ ਲਗਾਂਦਾ। ਲਹੂ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾ ਦੁਧ ਕਰੇ, ਤੇ ਦੁਧੋਂ ਘਿਉ ਉਪਜਾਵੇ। ਖਾਰੋਂ ਗੁਲ ਕਰਦਾ ਏ ਪੋਦਾ, ਪਥਰੋ ਲਾਲ ਬਣਾਵੇ। ਹਥੀਂ ਜੇਹੜੀ ਗੰਢ ਖੁਲ੍ਹੇ ਤਿਸ ਦੰਦੀ, ਜ਼ੋਰ ਨ ਲਾਈਏ। ਕਹਿਣ ਸਿਆਣੇ ਸੱਪ ਮਾਰੀਏ ਲਾਠੀ ਹਥ ਬਚਾਈਏ। ਮਾਉਂ ਆਖੇ ਮੈਂ ਜਾਨ ਦੇਸਾਂ ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਨ ਦੇਸਾਂ। ਉਂਬਰ ਤੰਬਰ ਭਾਈ ਤੇਰੇ ਓਥੇ ਦਾ ਭਿਜੇਬਾਂ। ਚਿਰ ਜੀਵੇਂ ਤੂੰ ਜਿੰਦ ਅਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਕੌਣ ਵਿਛੇੜੇ। ਭੱਠ ਖਰਲ ਤੇ ਭੱਠ ਸੌਦਾਗਰ ਮਰਸਨ ਬਧੇ ਤੋੜੇ। ਉਸ ਦਿਲਬਰ ਦਾ ਬਹਾਇਆ ਦੇਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ। ਆਖਿਓ ਸੂ ਮਾਉਂ ਨੂੰ ਵਰ ਲੱਧਾ ਮੈਂ ਭਲਾ ਭਾਲ। ਮਾਂ ਆਖੇ ਵਰ ਧੀਆਂ ਆਪ ਨ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਣ ਮਾਪੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਰਦੀਆਂ।</poem>}}</small> {{gap}}ਸਸੀ ਪਨੂੰ ਦਾ ਇਹ ੨੧ ਸਫਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਬੜੇ ਬਰੀਕ ਟਾਈਪ ਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ:- <small>{{Block center|<poem>ਸਭ ਕਲਾਅ ਕਰ ਪੰਜ ਬਹਿਰ ਤਾਰੀਖ ਮਲਾਈ। ਸਸੀ ਪੁਨੂ ਦੀ ਜੋਸ਼ ਇਸ਼ਕ ਪੰਜ ਨਦ ਵਹਾਈ।</poem>}}</small> {{gap}}ਇਸ ਸ਼ੇਅਰ ਤੋਂ ੧੧੭੨ ਹਿ: ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜ ਕਾਂਡ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀਹਰਫੀ ਹੈ,ਜੋ ਬੜੀ ਸੁਆਦਲੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> n155l6mk09h2y1pcf9mgaz05naxihdw 250 4776 228706 22542 2026-07-24T11:09:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੧੪ )}} '''{{center|<big><big>''' ਮੋਲਵੀ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ'''</big></big>}}''' {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੭੬੮ ਈ: ਵਿੱਚ ਮੁਰਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਤਬੀਅਤ ਮੁਢ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਬਜਾਏ ਖਾਨਦਾਨੀ ਪੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਇਕ ਕੁੜੀ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਏ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮੁਖਾਲਫ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਨਾਕਾਮ ਆਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਬਲਦੀ ਤੇ ਤੇਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਘਰ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਾਲੀਏ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਆਬਾਦ ਤੇ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬੇ ਆਬਾਦ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜੰਡ, ਕਰੀਰਾਂ ਅਤੇ ਬੇਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਬਾਦ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਅਪਾਣੇ ਕਿੱਸੇ ਤਿਤਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਸੇ ਦਲਫ਼ਰੇਬ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਖਿਚਿਆ ਹੈ। ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਪਾਣੀ ਸੂਹੀਂ ਵਗਦੀਆਂ ਪਏ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਰ, {{gap}}ਘਾਹਾਂ ਉਪਰ ਤੇਲ ਦੇ ਮੋਤੀ ਡੁਲ੍ਹੇ ਤਰ। ਕਰਨਾ ਫੁਲਿਆ ਕਿਓੜਾ ਵੇਲੀ ਸਦਾ ਗੁਲਾਬ, {{gap}}ਫੁਲ ਕਿਓੜੇ ਥੀਂ ਚੋਣਵਾਂ ਮਿਸਮਿੱਠਾ ਆਬ। ਫੁੱਲ ਸ਼ਿਗੂਫਾ ਫੁੱਲਿਆ ਸਾਵੇ ਆਈ ਡੌਂ, {{gap}}ਕਣਕਾਂ ਤਦੋਂ ਘੁਲਾੜੀਆਂ ਆਉ ਆਏ ਜੌੌਂ। ਹਰਮਲ, ਦੋਧਕ, ਅੰਗਰੀ, ਨਫ਼ੀ, ਖਵੀ, ਲੁਣਾਕ, {{gap}}ਡੋਡੀਆਂ ਬਧੀਆਂ ਪਾਪੜੇ ਖਬਲ ਕਜੀ ਖਾਕ। ਪੰਛੀ ਹਕ-ਸੁਬ੍ਹਾਨਹੂ ਹਰਜਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੇਨ, {{gap}}ਆਂਡੜੇ ਦਿਤੇ ਤਿਲੀਅਰਾਂ ਭੌਰ ਘੁਕਾਰੇ ਲੈਨ।</poem>}} {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਦੀ ਇਲਮੀ ਸਫਲਤਾ ਰਬੀ ਲਿਆਕਤ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾ ਇਸ਼ਕ ਉਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਨੇ ਚੰਗਾ ਅਸਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ:- {{Block center| ਤਦੋਂ ਸ਼ੌਕ ਹੋਇਆ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਨੇ ਦਾ, ਜਦੋਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗੱਲ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੋਈ।}} {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸਸੀ ਪੁਨੂੰ, ਲੇਲੀ ਮਜਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਕਾਮ ਰੂਪ, ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ, ਕਾਮ ਲਤਾ, ਚੰਦਰ ਬਦਨ, ਰਾਜ ਬੀਬੀ, ਸੈਫ਼ਲ ਮਲੂਕ ਆਦਿ ਕਿੱਸੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੁਸਨ-ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕਿੱਸਾ ਹਾਤਮ ਤੇ ਮੀਮ ਅਨੁਸਾਰੀ, ਕਿੱਸਾ ਤਿਤਰ, ਵਫ਼ਾਤ ਨਾਮਾ, ਜੰਗ ਅਹਿਮਦ, ਜੰਗ ਬਦਰ, ਤਿਬ<noinclude></noinclude> fc17bfd47kptpg4clv36bjc6rb91flb 250 4777 228707 22359 2026-07-24T11:09:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੧੫ )}} ਅਹਿਮਦ ਯਾਰੀ ਆਦਿ ਆਪ ਦੀ ਲਿਖਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ। ਕਿੱਸਾ ਹਾਤਮ ਨਾਮਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬਾਬਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਚੌਦਾਂ ਇਲਮ ਦਿਤੇ ਰੋਬ ਮੈਨੂੰ, ਚੌਦਾਂ ਖਤ ਮੈਂ ਲਿਖੋ। ਉਸਤਾਦਾਂ ਥੀਂ ਮਿਨਤ ਕਰਕੇ, ਹਰਫ਼ ਸਚਾਵੇਂ ਸਖੇ।</poem>}} {{gap}}ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਬਾਬਤ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੰਗ ਆਦਿ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲ ਅਤੇ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕੀਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ਾਹਸ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਜੇਹਾ ਸਮਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਭੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:- {{center|ਸੂਹਾ ਕੁਰਤਾ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰੇ ਬਿਜਲੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਫ਼ਕ ਵਿਚ।}} {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਨਿਕੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਲਗ ਪਗ ਚਾਲੀ ਪੰਜਾਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪੰਜਾਹ ਸੱਠ ਅਪਣੀ ਉਮਰ ਲੰਘਾਈ। ਤੇ ਉਸ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹੋ ਇਕੋ ਹੀਰ ਬਣਾਈ। ਜਿਤਨੇ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਤਾਬਾਂ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਮੈਂ ਜੋੜੇ। ਗਿਣਨ ਲਗਾਂ ਤਾਂ ਯਾਦ ਨ ਆਵਣ ਜੋ ਦੱਸੀ ਸੋ ਥੋੜੇ।</poem>}} {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸੀ ਕਿ ਬੋਲ ਚਾਲ ਅਤੇ ਚਿਠੀ ਪੱਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ। {{gap}}੧੮੪੦ ਈ: ਵਿਚ ਜਦ ਆਪ ਆਸਮਾਨੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਉਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ੬੦-੭੦ ਤੋਂ ਲੰਘ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਆਪ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਸਦਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ (ਤਾਰੀਖ ਖਾਲਸਾ) ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਪਾਈ। ਆਪ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਫਤੂਹਾਤ ਖਾਲਸਾ ਉਰਫ਼ ਸ਼ਾਹਾਨਚੀ ਨਾਮਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਮੌਲਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ਼ ਸਾਹਿਬ ਸਾਕਨ ਫ਼ਾਲੀਆਂ ਪਾਸ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਕਾਰਨ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਨ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। {{gap}}ਆਪ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਰਗੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਆਸ਼ਕ, ਹਾਤਮ ਨਾਮਾ,ਜੰਗ ਅਹਿਮਦ, ਜੰਗ ਬਦਰ ਆਦਿ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਇਸਲਾਹੀ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਹਕੀਮੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾਕਾਰ ਹਕੀਮ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> ae0l1y3k2tgo9hmd2l0cipta5ofmp7p 250 4778 228708 22364 2026-07-24T11:10:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੧੬ )}} ਦੁਆ ਸਚਿਆਨੀ ਵਿਚੋਂ ਵਨਗੀ :- <big>ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਪਦੇ ਹਨ:-</big> {{Block center|<poem>ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਆਣ ਬੁਲਾਵੀਂ, ਪਰ ਚੇਤਾ ਜੇ ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਵੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮਦਦ ਮੈਂ ਕਰਸਾਂ ਔਗਣ ਤੇਰੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਗੁਜ਼ਰਸਾਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਨ ਜਾਣੇਂ ਕੰਮ ਕਰੋਂ ਬਦਕਾਰੀ ਦਾ।</poem>}} <big>ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ:-</big> {{Block center|<poem> ਕਹੇ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਰੁਕਮ ਜੇ ਮੰਨੇ, ਰਬ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਮੰਨਸਾਂ। ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਇਬਾਦਤ ਕੋਰਸਾਂ, ਬੁਤ ਅਪਣਾ ਚਾ ਭੰਨਸਾਂ। </poem>}} <big>ਉੱਤਰ:-</big> {{Block center|<poem> ਉਹ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੌਲਾ; ਨਰਮ ਕਰੇ ਜੋਂ ਲੋੜੇ। ਨਾਂ ਰਬ ਐਡ ਗੁਨਾਹ ਕਰਾਵੇ, ਨਾ ਬੁਤ ਭੰਨੇ ਤੋੜੇ।</poem>}} <big> ਲੇਲੀ ਮਜਨੂੰ ਵਿਚੋਂ:-</big> {{Block center|<poem>ਰਾਜਾ ਨਾ ਉਮੀਦ ਹੈ ਘਰ ਆਇਆ ਬਦ ਹਾਲ। ਰਾਣੀ ਅਗੇ ਦਸੀਉਸ ਰੋ ਰੋ ਗਲ ਸੰਭਾਲ। ਪਿਛਾ ਛੱਡ ਦੇ ਕੈਸ ਦਾ ਮਜਨੂੰ ਹੋਇਆ ਕਮਾਲ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ ਸੋ ਕਰੇ ਕਾਦਰ ਜ਼ੁੁੱਲ ਜਲਾਲ।</poem>}} <big> ਕਿੱਸਾ ਰਾਜ ਬੀਬੀ ਤੇ ਨਾਮਦਾਰ ਵਿਚੋਂ:-</big> {{Block center|<poem>ਆਸ਼ਕ ਰਲ ਕੇ ਰਾਜ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਾਰੇ। ਪਹਿਲੋਂ ਮਤ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਿਤੀ ਸੁਣ ਕੁੜੀਏ ਮੁਟਿਆਰੇ। ਨਿਹੁੁੰ ਲਾ ਕੇ ਕੀ ਸ਼ਰਮ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਜ ਪਾਲਣ ਕੂੜਿਆਰੇ। ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨਕੰਮੀਆਂ ਲਾਫ਼ਾਂ ਬੈਠੀਆਂ ਮਹਿਲ ਚੁਬਾਰੇ। ਪਹਿਲੋਂ ਯੂਸਫ ਡਿੱਠਾ ਖ਼ਾਬੇ ਮਿਸਰੋ ਇਬਕ ਵਿਆਹੀ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਕਦਿਆਂ ਗੁਜ਼ਰੀ ਭਠ ਪਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ। ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਬੋਲੀ ਪੁਛਦੀ ਪਾਂਧੀ ਰਾਹੀ। ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਸੇਜੇ ਚੜ੍ਹਿ ਸੁਤੀਆਂ ਜਾਂਦਿਤੀਇਸ਼ਕਗਵਾਹੀ। ਰਾਜ ਬੀਬੀ ਬਾਂਹ ਸਿਰ ਤੇ ਧਰ ਕੇਆਖਿਆ ਇਸ਼ਕ ਵਕੀਲਾ। ਹੀਰ ਸੱਸੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਾਲਾ ਕੀਤੇ ਈ ਮੇਰਾ ਹੀਲਾ। ਤੁਧ ਨ ਕੋਈ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆਂ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚ ਵਸੀਲਾ। ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਨ ਡਿੱਠਾ ਰੱਜ ਕੇ ਘਾੜੂ ਯਾਰ ਰੰਗੀਲਾ। ਮਜਨੂੰ ਨਾਲ ਕੋਹੀ ਤੁਧ ਕੀਤੀ ਹੈਂਸਿਆਰਿਆ ਠੱਗਾ। ਸਾਹਿਬਾਂ ਮਾਰ ਜੰਡੇ ਲਟਕਾਇਆ, ਯਾਦ ਨ ਤੈਨੂੰ ਅਗਾ। ਰੁੜਦੇ ਫਰਹਾਦ ਸ਼ੀਰੀਂ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਨੇ ਪੂਰ ਨ ਲਗਾ। ਜਿਉਂ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਘਾੜੂ ਦੀ ਰਤੂ,ਭਰਿਉਈਮੇਰਾ ਝਗਾ। </poem>}}<noinclude></noinclude> kmbazmumftlik8qacncxswiosnykojs 250 4779 228709 22380 2026-07-24T11:10:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੧੭ )}} <big>{{gap}}ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਵਿਚੋਂ:-</big> ਕਦੀ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਤੇ ਜਾ ਢੂੰਡੇ, ਪੁੁੱਨੂੰ ਏਥੇ ਹੀ ਬੈਠਦਾ ਹੋਂਵੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘੁਟ ਘੁਟ ਲਾਏ ਛਾਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਖਲੋਂਵੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਦਾ, ਚੰਬੇ ਮੋਤੀਓਂ ਹਾਰ ਪਵੰਦਾ ਸੀ। ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਲੋਟੇ ਓਸ ਜਿੰਮੀਉਤੇ, ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਨ੍ਹਾਂਵਦਾ ਧੋਵੰਦਾ ਸੀ। {{Block center|<poem> ਸ਼ਾਮ ਰਸੀਲਾ ਰੂਪ ਰਾਂਝੇ ਦਾ, ਸਿਰ ਝੰਡ ਭੰਬਲਿਆਲੀ। ਖੂਨੀ ਨੈਣ, ਸੀਲੇ ਸੁਰਮੀਲੇ, ਲਾਲ ਲਬਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ। ਹਥੀਂ ਕੰਙਣ ਗਲ ਵਿੱਚ ਹੱਸ, ਮੋਢੇ ਲਈ ਕਾਲੀ। ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਰਲੀ, ਖੂੰਡੀ ਸ਼ਾਮਾਂ ਵਾਲੀ।</poem>}} <big>{{gap}}ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ:-</big> {{Block center|<poem> ਨਾਥ ਕਹੇ ਸੁਣ ਬਚੇ ਬਾਲੇ, ਜੋਗ ਸਿਖਨ ਗਲ ਖੋਟੀ। ਭੁੰਜੇ ਸੌਣਾ ਤੇ ਮੰਗ ਖਾਣਾ, ਨੀਤ ਨਾ ਰਖਣੀ ਖੋਟੀ। ਇਸਤਰੀ ਪੁਰਖਾ ਜੇ ਕੋਈ ਵੇਖੀਏ ਅਗ ਲਈਏ ਇਕ ਰੋਟੀ। ਵੇਖ ਰੂਪ ਨ ਚਿਤ ਭਰਆਈਏ, ਚਾੜ੍ਹੀਏ ਖਿੱਚ ਲੰਗੋਟੀ। ਵਡੀ ਨਾਰ ਕੇ ਮਾਈ ਕਹੀਏ, ਧੀ ਭੈਣ ਜੋ ਛੋਟੀ। ਜਤ ਸਤ ਆਦਿ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਰਖੀਏ, ਡਕੀਏ ਨਾਂਗ ਪਰੋਟੀ। ਦੋਹੀ ਭਸਮ ਲਾਈਏ ਸਿਰ ਮੁੁੰਨ ਕੇ, ਜਗ ਵਿੱਚ ਧੰਮ ਧੁਮਾਈਏ। ਰਾਤੀਂ ਘਟ ਸੌਣਾ ਤਪ ਕਰਨਾ, ਹਰ ਕਾ ਜਪ ਧਿਆਈਏ।</poem>}} <big>{{gap}}ਹਾਤਮਤਾਈ ਵਿਚੋਂ:-</big> <big>ਹਾਤਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਅਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ-</big> {{Block center|<poem>ਵੇਖਾਂ ਹਾਤਮ ਤੈ ਦਾ ਬੇਟਾ ਕੇਡੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ। ਫ਼ਜਰੇ ਕੰਮ ਰਬਾਨੇ ਦਾ, ਬੱਧਾ ਭਾਰ ਸਫ਼ਰ ਦਾ। ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਹੋਰ ਕਜ਼ੀਆ ਖਾਂਈ। ਬੇ ਪਰਵਾਹੀ ਮੁਢ ਕਦੀਮੀ, ਏਹੋ ਰਸਮ ਖੁਬਾਂ ਦੀ। ਆਸ਼ਕ ਲੱਖ ਕਸ਼ਏ ਕਟਦੇ, ਸੋਹ੍ਣਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਜਾਂਦਾ। ਸੜੀ ਪਤੰਗ ਸ਼ਾਹ ਕੀ ਜਾਣੇ, ਹੀਲਾ ਦਰਦ ਮੰਦਾਂ ਦਾ। ਹਾਤਮ ਪੁਛਦਾ ਜਾਂ ਤ੍ਰੈ ਗੱਲਾਂ, ਮੈਥੋਂ ਦਰਦ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਚੌਥਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਹੁਣ ਦਸੋ ਫ਼ਜਰੇ ਕਰਮਾਂ ਪਾਈਆਂ।</poem>}} <big>{{gap}}ਹਕੀਮੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤਿਬ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਵਿਚੋਂ:-</big> <big> ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਇਲਾਜ:-</big> {{Block center|<poem>ਸੁਜ ਜਾਵੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਬਾਉਂ, ਗੰਠੀਆ ਝੋਲਾ ਉਸਦਾ ਨਾਉਂ। ਲਿਆ ਬਧਾਰਾ ਖੂਬ ਸਨਾ, ਪਿਪਲਾ ਮੂਲ ਅਜਵਾਇਨ ਪਾ। ਜ਼ਰਦ ਹਰੀੜ ਕਰੰ ਫਲ ਹੀਲ, ਦਾਲ ਚੀਨੀ, ਮੌਹਰਾ ਜ਼ੰਜਬੀਲ। ਪਿਪਲੀ ਮਿਰਚਾਂ ਵਾਵਕਿੰਗ, ਸੁਗਧ ਸਨਾਵਰ ਲੈ ਹਮ ਸੰਗ। ਇਕ ਕਤੀਰਾ ਵਜ਼ਨ ਤਮਾਮ, ਅਧ ਸੇਰ ਲੈ ਮਿਸਰੀ ਖ਼ਾਮ। </poem>}}<noinclude></noinclude> hr3lt0n8c584uvp7p1q9l6iiwqy55n3 250 4780 228710 22382 2026-07-24T11:10:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੧੮)}} <small> {{Block center|<poem>ਅੱਧ ਸੇਰ ਵਤ ਸ਼ਹਿਦ ਰਲਾ, ਗੋਲੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਗੋਲੀ ਹੋਵੇ ਇਕ ਮਿਸਕਾਲ, ਝਲਾ ਜਾਵੇ ਹੋ ਬੰਦ ਹਾਲ।</poem>}}</small> {{gap}}ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਧਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਦਾ ਘੋੜਾ ਸਰਪਟ ਦੌੜਾਈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਆਪ ਨੇ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨੋ ਐਸਾ ਦਲੇਰ ਜਵਾਹਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਥਾਂ ੨ ਮੌਤਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾ ਦਿਤੇ ਹਨ। {{center| {{xx-larger|ਸ਼ੇਖ ਅਮਾਮ ਦੀਨ}}}} {{gap}}ਆਪ ਤਲੌਕਰ ਇਲਾਕਾ ਹਰੀ ਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਦੇਸੀ ਹਕੀਮ ਸਨ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹਕੀਮੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਕਿੱਸਾ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿੰਦੜੀ ੧੧੯੪ ਹਿ: ਮੁਤਾਬਕ ੧੭੭੭ ਈ: ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ੯੭ ਬੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਾਸਤੇ ਤਿੰਨ ਬੰਦ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਹਨ:- <small>{{Block center|<poem>ਗੁਰ ਹਕੋਲੇ ਬਹੁਤ ਅੰਧੇਰਾ, ਓਥੇ ਤੁਧ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਡੇਰਾ। ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਤੇਰਾ, ਓਥੇ ਗਮਖਾਰ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿੰਦੜੀ।</poem>}} {{center|ਕਿਉਂ ਕਰ ਚੜ੍ਹਸੇਂ ਪਾਰ ਬਿਚਾਰੀ ਜਿੰਦੜੀ।}} {{Block center|<poem>ਦੋ ਮਲਾਇਕ ਹਾਜ਼ਰ ਆਂਦੇ, ਮੁਨਕਰ ਅਤੇ ਨਕੀਰ ਸਦਾਂਦੇ। ਤੈਨੂੰ ਆਕੇ ਫੇਰ ਉਠਾਂਦੇ, ਪੁਛਣ ਕਰ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿੰਦੜੀ।</poem>}} {{center|ਕਿਉਂ ਕਰ ਚੜ੍ਹਸੇਂ ਪਾਰ ਬਿਚਾਰੀ ਜਿੰਦੜੀ।}} {{Block center|<poem>ਕਾਰਨ ਮੇਮਨ ਨੇਕ ਫ਼ਕੀਰਾਂ, ਜਿੰਦੜੀ ਜੋੜੀ ਕਰ ਕਰ ਤਕਰੀਰਾਂ। ਪੜ੍ਹੇ ਸੁਣੇ ਕਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ੀਰਾਂ, ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਬਖ਼ਸ਼ਨ ਹਾਰ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿੰਦੜੀ।</poem>}} {{center|ਕਿਉਂ ਕਰ ਚੜ੍ਹਸੇਂ ਪਾਰ, ਬਿਚਾਰੀ ਜਿੰਦੜੀ।}}</small> {{gap}}ਇਸ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤਕ ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਸਰਹਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਏਸ ਕਵੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੇਖੋ ਕੇਡੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਰਲ ਹੈ।<noinclude></noinclude> b6i5801uj6z6yyivuf0pc2dmqtqpnx0 250 4781 228711 162643 2026-07-24T11:10:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੧੧੯ )}} {{center|{{xxxx-larger|ਮੀਆਂ ਅਮਾਮ ਬਖਸ਼}}}} {{gap}}ਅਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੭੭੮ ਈ: ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਪਸੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿਆਲ ਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਖੂਪੁਏ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਆਪ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨਸਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਖਾਤਰੇ ਆਪ ਤਰਖਾਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਥਾਂ ਆਪ ਖੁਦ ਫੁਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਵਾਲੇ, ਬੈਠਾ ਦੋਸ਼ ਖ਼ਰੋਸ਼ ਵਿਖਾਲ। ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਹੋ ਸੁਖਾਲੇ, ਮਿਲੇ ਬਦਲਾ ਨੇਕ ਕਾਰੀ ਦਾ।</poem>}} {{gap}}ਆਪ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਆਪ ਦੋ ਸ਼ਿਅਰ ਜਾਂਦਾ, ਦਿਲ ਖਿਚਵੇਂ ਤੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੀਆਂ ਮਹੁੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਲਿਖਤੀ ਸੈਫੁਲ ਮਲੂਕ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਬਤ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਮੀਆਂ ਹਿਕ ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਸੀ, ਰਹਿੰਦਾ ਪਸੀਆਂ ਵਾਲੇ। ਸ਼ਿਅਰ ਉਹਦਾ ਭੀ ਵਾਂਗ ਸਬੂਣੇ, ਮੈਲ ਦਿਲਾਂ ਥੋਂ ਲਾਹੇ।</poem>}} {{gap}}ਮੀਆਂ ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਲੀਅਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੀਆਂ ਵੱਡਾ ਪਾਸੋਂ ਫੈਜ਼ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਹੀ ਕੁਰਾਨ ਮਜੀਦ ਕੰਠ ਕੀਤਾ। ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਕੰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਵਾਪਿਸ ਪਿੰਡ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਣ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਠ ਕਰਾਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ, ਕਿੱਸਾ ਲੇੇੇਲੀ ਮਜਨੂੰ, ਗੁਲ ਸਨੋਬਰ, ਚੰਦਰ ਬਦਨ, ਬਦੀਅਉਲ ਜਮਾਲ, ਮੁਨਾਜਾਤ ਮੀਆਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾ ਗੁਲਬਦਨ ਉਘੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ ਨੂੰ ਇੰਤਹਾਈ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਸਤਕਾ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਛਪ ਕੇ ਵਿਕ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਘਰਾਣਾ ਹੋਸੀ ਜਿਥੇ ਇਹਿ ਨ ਪੁੱਜੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਬੇਹਦ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਦੂਜੀ ਮਕਬੂਲ ਪੁਸਤਕ ਬਦੀਅਉਲਜ਼ਮਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਖ਼ਲਿਆਂ ਦੀ ਵਾਕਫ਼ੀ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਰਦ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਲਗ ਪਗ ੮੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੮੬੩ ਈ: ਜਾਂ ੧੨੭੯ ਹਿ: ਵਿੱਚ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ। ਆਪ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਬਰ ਪਸੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛੋਂ ਦਰਯਾ ਬੁਰਦ ਹੋ ਗਈ। ਕਲਾਖ ਦੀ ਵਨਗੀ: {{gap}}ਲੇਲਾ ਮਜਨੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਆਪ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਨਜ਼ਾਮੀ, ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂ ਹਾਤਫੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮਸਨਵੀਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਹਾਲਾਤ ਲੈ ਕੇ ਲਿਖੀ। ਫੁਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:-<noinclude></noinclude> eb6rfdb2itifpdf5kp36rwjruwtf7f6 250 4782 228712 22402 2026-07-24T11:10:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੨੭ )}} <small>{{Block center|<poem>ਚਾਵਲ ਲਏ ਨਜ਼ਾਮੀ ਪਾਵੀਂ, ਦਾਲ ਹਾਤਫ਼ ਨੇ ਪਾਈ। ਰੋਗਨ ਖੁਸਰੋ, ਨਮਕ ਅਸਾਡਾ, ਖਿਚੜੀ ਅਜਬ ਪਕਾਈ। ਫਾਰਸੀ ਕਹੇ ਦੀਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਹੋਏ ਇਸ਼ਕੇ ਸ਼ਰਾਬੀ। ਇਹ ਦੀਵਾਨ ਅਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਦਾ, ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਾਨੇ ਪੰਜਾਬੀ।</poem>}}</small> {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਬਤ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- <small>{{Block center|<poem>ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਛਿਤਾਲੀ ਆਹਾ, ਸੰਨ ਰਸੂਲ ਉਜਾਲੇ। ਕਿਹਾ ਫਕੀਰ ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ,ਅੰਦਰ ਪਸੀਆਂ ਵਾਲੇ। ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਮੁਰੱਤਬ ਕੀਤਾ, ਯਾਰਾਂ ਅਗੇ ਧਰਿਆ। ਕਰੋ ਕਬੂਲ ਤਮਾਮੀ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਥੋਂ ਸਰਿਆ।</poem>}}</small> ਗਲ ਸਨੋਬਰ:-ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਭੀ ਆਪ ਨੇ ਫਾਰਸੀ ਮਸਨਵੀ ਗੁਲ ਸਨੋਬਰ ਦੀ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਦੀ-ਉ-ਜਮਾਲ:-ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਹਜ਼ਰਤ ਹਾਜਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੱਕੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਇਉਂ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ:- <small> {{Block center|<poem>ਕੱਲਰ ਸ਼ੋਰ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ ਪਾਣੀ ਘਾਹ ਨ ਮੂਲ, ਛਾਂ ਨ ਕੋਈ ਦਰਖਤ ਦੀ ਕੱਖ ਕੰਡੇ ਹਰ ਸੂਲ। ਬੀਬੀ ਇਸਮਾਈਲ ਨੂੰ ਉਪਰ ਜ਼ਿੰਮੀ ਬਹਾ, ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਂ ਤੂੰ ਹੋਏ ਹਾਂ ਅਜ ਸਪੁਰਦ ਖੁਦਾ। ਆਈ ਸਾਂ ਮੈਂ ਸਾਹੁਰੇ ਅਪਣੇ ਪੇਕੇ ਛਡ, ਸਾਹੁਰਿਆਂ ਭੀ ਛਡਿਆ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜੇ ਕੱਢ। ਰੋਵੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੜੀ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ, ਉਪਰ ਬੂਹੇ ਰਬ ਦੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾ। ਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਵਿਚ ਉਜਾੜ, ਏਥੇ ਵਾਲੀ ਕੌਣ ਹੋ ਬਾਝੋਂ ਰਬ ਗੁਫ਼ਾਰ। ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਸਰ ਤੇ ਲਈ ਕਬੂਲ, ਚੰਨ ਜਿਹੇ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਤੇ ਰਹਿਮ ਨੇ ਕੀਤਾ ਮੂਲੇ। ਲਾਇਕ ਹੈਸੀ ਮਾਰਨਾ ਪਾ ਕੇ ਅੰਦਰ ਖੂੂਹ, ਧੱਕਾ ਦਿਤ ਕਾਸ ਨੂੰ ਵਿਚ ਬਿਗਾਨੀ ਜੂਹ। ਸੁਣ ਪੈਗੰਬਰ ਹਾਲ ਇਹਆਯਾ ਜੋਸ਼ ਉਬਾਲ,ਕਿਹਾ ਬੀਬੀ ਸਬਰ ਕਰ ਵਿਚ ਦਰਗਾਹ ਜਲਾਲ। ਖਰਚ ਪਾਣੀ ਕੁਝ ਦੇ ਕੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਖਲੀਲ, ਤੁਰਿਆ ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਨੂੰ ਨਾਲੇ ਜਬਰਾਈਲ। ਅੰਦਰ ਰਾਹ ਖਲੋ ਕੇ ਮੰਗ ਇਹ ਦੁਆ, ਯਾ ਰਬ ਸਬਰ ਆਰਾਮ ਭੀ ਹਾਜਰਾ ਕਰੀਂ ਅਤਾ।</poem>}}</small> {{gap}}ਆਪ ਨੇ ਮੀਆਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁਨਾਜਾਤ ਨੂੰ ਸੀਹਰਫੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਵੇਖੋ:- <small>{{Block center|<poem>ਐਨ ਇਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਹਿਲਮ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਦੂਰ ਤਕੱਬਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਡੋਲਦਾ ਨਿਤ ਈਮਾਨ ਰਹੇ, ਇਹ ਵੇਖ ਯਕੀਨ ਖੜੋ ਜਾਵੇ। ਨਫ਼ਸ ਰਜਦਾ ਤੇ ਪਿਆ ਗੱਜਦਾ ਏ, ਭੁਖਾ ਰਹੇ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਸੋ ਜਾਵੇ। ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਹੱਸੇ ਬੜਾ ਓਸ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੇਹੜਾ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰੋ ਜਾਵੇ। ਲਾਮ ਲਹਿਰ ਡਿਠੀ ਗੋਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਕੇ, ਸੁਟੇ ਤੋੜ ਜੰਜਾਲ ਜਹਾਨ ਵਾਲੇ। ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੰਦਗੀ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਫੜੇ ਰਾਹ ਤਮਾਮ ਈਮਾਨ ਵਾਲੇ। ਅੰਦਰ ਦੀਨ ਦਾ ਨੂਰ ਜ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ, ਪਰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਬਕ ਗੁਮਾਨ ਵਾਲੇ। ਅਮਾਅਬਖਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦੇ ਬਾਗੇ ਵੜਕੇ,ਕੀਤੇ ਸੈਰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਮਕਾਨ ਵਾਲੇ।</poem>}}</small><noinclude></noinclude> espavaj47b0q3bzrj79s6t5htzm8pnm 250 4783 228713 22425 2026-07-24T11:10:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੨੧ )}} {{gap}}ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਵਿਚੋਂ ਵਨਗੀ:- <small>{{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਵੇਖ ਤਸਵੀਰ ਸਰੀਰ ਮੇਰਾ, ਬੱਧਾ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਦੀ ਘੱਤ ਜ਼ੰਜੀਰ ਰਾਣੀ। ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦਿਲਗੀਰ ਜ਼ਹੀਰ ਹੋਈ, ਭਾਹਿ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਰ ਰਾਣੀ। ਅੱਖੀਂ ਤੀਰ ਕਲੋਜੜਾ ਚੀਰ ਗਏ, ਨੈਣਾਂ ਤੇਰਿਆਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਖੇ ਤੀਰ ਰਾਣੀ। ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਬ ਨਾ ਧੀਰ ਖੁਲੀਰ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੇ ਛੜੇ ਇਹ ਇਸ਼ਕ ਤਕਸੀਰ ਰਾਣੀ। ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਥੀਂ ਵਖ਼ਤ ਪਾਇਆਂ, ਕੀਤਾ ਰੰਗ ਮਹੱਲਾਂ ਥੀਂ ਦੂਰ ਮੈਨੂੰ। ਗਲ ਘੱਤ ਕਮੰਦ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲਾਂ, ਆਂਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰ ਮੈਨੂੰ। ਹੁਣ ਸ਼ੈਹਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਾ ਮੰਗ ਖਾਣਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਹੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਮੈਨੂੰ। ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਹੁਣ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਖਾਕ ਤੇਰੀ, ਸੁਰਮਾਂ ਅਖੀਆਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ਨੂਰ ਮੈਨੂੰ।</poem>}}</small> <big>{{gap}}ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਵੰਨਗੀ ਦੇਣ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਆਮ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਕੇਵਲ ਬਹਿਰ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</big> {{gap}}ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨੂੰ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ:- <small>{{Block center|<poem> ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ , ਨੇ ਦਿਤੀ ਆਣ ਦਿਆਲੀ। ਕਹਿੰਦੀ ਤੇਰੇ ਪਿਛੇ, ਸ਼ਾਹਾ, ਏਡ ਮਸੀਬਤ ਜਾਲੀ। ਰੋ ਕੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ, ਆਣ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਬੇਦਰ ਦਾ ਰਾਤ ਦਿਨੇ ਹਾਂ, ਇਸ਼ਕ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਰਦੀ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਸੱਦਾ ਹੈ ਰੰਗ ਮਹੱਲੀਂ, ਕਰ ਕੇ ਨੀਂਦ ਪਿਆਰੀ। ਮੈਂ ਵਿਚ ਬੰਦੀ ਖਾਨੇ ਬਧੀ ਵਾਹਵਾ ਤੇਰੀ ਯਾਰੀ। ਤੂੰ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ ਬਾਗਾਂ ਅੰਦਰ, ਕਰਦਾ ਐਸ਼ ਬਹਾਰਾਂ। ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਖਾਨੇ ਅੜਿਆ, ਰੋ ਰੋ ਆਹੀਂ ਮਾਰਾਂ।</poem>}}</small> {{gap}}ਨੋਟ-ਏਸੇ ਪਸੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਲਾ:ਧਨੀਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰ: ੧੮੭੬ ਈ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{center|<big><big>'''ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ'''</big></big>}} {{gap}}ਸਨ ੧੭੮੭,੮੨ ਵਿਚ ਆਪ ਵਡਾਲਾ ਵੀਰਮ ਤਹਿਸੀਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ੧੮੬੨ ਈਸਵੀ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਕਾਲ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਏਥੇ ਹੀ ਦਫਨ ਹੋ ਗਏ। ਆਪ ਦਾ ਘਰਾਣਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਉਘਾ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਾਜ਼ੀ ਤੇ ਕਾਰਦਾਰ ਸਨ। ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਯਦ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਜਗਦਿਓ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਾਣ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਛ ਕੁਝ ਘਟ ਗਈ। ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਜਗਦਿਓ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਭੀ<noinclude></noinclude> jciucltkxpok5c019a5o41w4fhqd55u 250 4786 228714 21403 2026-07-24T11:11:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੨੪)|}}</noinclude>{{center|{{xxx-larger|ਮੌਲਵੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ}}}} {{center|ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਚੌਧਰੀ ਝੰਡਾ, ਕੌਮ ਜੋਇਆ ਰਾਜਪੂਤ ਸਾਕਨ ਰਾਨੀਆਂ।}} {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਬੇਕੜ ਤਸੀਲ ਸਰਸਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾਕੇ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਕਮਾਂਦੇ ਰਹੇ । ਆਪ ਅਠ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਕੰਠ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬਰੇਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲੀ ਆਦ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਬੇਕੜ ਵਿਚ ਹੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ । ਏਥੇ ਹੀ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰਹਿੰਦਾ। ਏਸੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਅਤ ੪੨੫ ਸਫ਼ੇ, ਆਬੇ ਹਯਾਤ ਚਰਾਗ ਸ਼ਰੀਅਤ; ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਸ਼ਰੀਅਤ; ਮਨਾਦ ਸ਼ਰੀਅਤ, ਖੁਤਬਾਤ ਮਲੀਦ ਆਦਿ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਲਗ ਪਗ ਬਾਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਣ-ਛਪੀਆਂ ਹਨ । {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਅਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਮਸਲੇ ਦਰਜ ਹਨ,ਆਪ ਨੇ ੧੮੩੫ ਈ: ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਗ ਪਗ ਸਵਾ ਸਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ । ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪ ਨੇ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਫਤੇ ਅਬਾਦੀ ਜ਼ਿਲਾ ਹਿਸਾਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਰੰਗੀਲੀ ਬੁਲਬੁਲ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦਿਆ ਹੈ । ਆਪ ਦਾ ਮਜ੍ਹ਼਼ਬ ਦੇਵ ਬੰਦੀ ਹਨਫੀ ਸੀ । {{gap}}ਆਪ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਾਹਜ਼ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਡਾਂ ਉਤੇ ਸ਼ਕਰ ਪਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਹ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ । {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਆਪ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਆਪ ਦੀ ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਪਸੰਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਆਪ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫਰ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹੋ ? ਆਪ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰੀਅਤ ਇਸਲਾਮੀਆਂ ਦੀ ਹਦ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਉਹ ਕਾਫਰ ਹੀ ਤਾਂ ਹਨ । ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ? ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਆਪ । ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਗੁਸੇ ਨੂੰ ਥੰਮ ਕੇ ਬੋਲੇ ਕਿਵੇਂ ? ਆਪ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਹੁਟੀਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਲਗ ਪਗ ੭੦ ਰਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪ ਇਕ ਵਡੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰੀ ਉਲਮਾ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ? ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ ਮਸਲਾ ਤਾਂ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ । ਤਾਂ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ<noinclude></noinclude> 30xd8legtxrb9k2eexpwpgvbe2djhnl 250 4787 228715 20929 2026-07-24T11:11:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੨੫)|}}</noinclude>ਆਖਿਆ, ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਸਿਆ ? ਉਨਾਂ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਚੁਪ ਰਹੇ ਸਾਂ । ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਸਾਫ ਗੋਈ ਦਾ ਇਹ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਾਰ ਵਹੁਟੀਆਂ ਰਖ ਕੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਮਲ ਵੀ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਬਾਬਤ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਉਡਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮੀਲ ਦੋ ਦੋ ਮੀਲ ਉਡਦੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ। ਇਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਹਦ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਅਪ ਡੇਢ ਦੋ ਮੀਲ ਤਕ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਪਿਛਾਂ ਪਰਤਦੀ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਮਨਾਂ ਕਰ ਜਾਂਦੇ। ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਨੂੰ ਇਸ ਨਿਤ ਦੀ ਮੁਮਾਨਤ ਤੋਂ ਸ਼ਕ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ! ਇਕ ਦਿਨ ਆਪ ਜਦ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗੁ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਉਡਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਅਗੇ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਹੌਲੀ ੨ ਇਹ ਗਲ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਹੀ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੇ। ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀ ਆਪ ਨੂੰ ਉਡਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੇਖਿਆ। {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਬੇਹਦ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਆਪ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ । ਜਦ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਗਏ, ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਵਾਸਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਪਰਬੰਧ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਗਏ । ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਵੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਭੁਖੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੌਲਵੀ ਸਹਿਬ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਮਝ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਰਿਜ਼ਕ ਦਾਤਾ ਰਬ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਛਡ ਕੇ ਮੱਝ ਨੂੰ ਹੀ ਰਿਜ਼ਕ ਦਾਤਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਜਦ ਕਦੀ ਸਫ਼ਰ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਗਏ ਤਾਂ ਵਾਪਸੀ ਉਤੇ ਆਪ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਦਿ ਨ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਲਗ ਪਗ ੧੮੬੨ ਈ: ਵਿੱਚ ਜਦ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ੮੦ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਆਪ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਰੂਹ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛਡ ਗਈ। {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਯਾਦਗਾਰ ਚਾਰ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੜਕੀਆਂ ਛੱਡ ਗਏ ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:--ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਨੂੰ ਇਉਂ ਅਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ- {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਫ਼ਜ਼ਲੋਂ ਉਸ ਦਾ, ਜੇ ਸਿਰ ਸਫ਼ਰ ਬੁਲਾਏਂ । ਕੁਝ ਬੋੜਾ ਪਲੇ ਰਾਹ ਅਵਲੇ,ਲੁੜਛੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਏਂ। ਬੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਐਬ ਲੁਕਾਵੀਂ,ਤੈਨੂੰ ਕੁਲ ਭਲਿਆਈਆਂ । ਤੂੰ ਏਸ ਨਮਾਣੇ ਤੇ ਕਰ ਰਹਿਮਤ,ਅਰਸ਼ ਤਖ਼ਤ ਦਿਆ ਸਾਂਈਆਂ । ਬਖ਼ਸ਼ ਗੁਨਾਹ ਅਸਾਡੇ ਰੱਬਾ,ਦੇਹ ਨਜਾਤ ਅਜਾਈਂ । ਦੇਹ ਬਹਿਸ਼ਤ ਫ਼ਰਾਖੀ ਨਿਆਮਤ,ਬਾਹਿਰ ਹਦ ਹਿਸਾਥੋਂ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 1ntgy5w4q1qa4ohambucuc15bphefby 250 4788 228716 19964 2026-07-24T11:11:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੨੬ )|}}</noinclude> {{center|<big><big>ਹਜ਼ਰਤ ਮੋਲਾਨਾਹਾਫ਼ਜ਼ ਮਹੰਮਦਬਾਰਕ-ਅੱਲਾ</big></big>}} {{gap}}ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਅਹਿਮਦ। ਆਪ ਲਖੋ ਕੇ ਜ਼ਿਲ ਫੀਰੋਜ਼ ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ੧੨੦੨ ਹਿ:ਮੁ: ੧੭੮੮ ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਇਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਿਫ਼ਤ ਨੇਕ ਅਤੇ ਪਾਰਸਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਵੇਹਲਾ ਵਕਤ ਆਪ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਹਕਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਵਾਹਜ਼ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੇਕੀ, ਸਲੂਕ ਤੇ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਆਪ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇਹਲਵੀ ਪਸੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਮੌਲਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਚਾਈ, ਸ਼ਰੀਅਤ ਪਸੰਦੀ, ਹੇਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਨੇਕੋ ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਉਘੀ ਸੀ। ਆਪ ਸਚੀ ਗਲ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਕਦੀ ਝਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਡੀਆਂ ੨ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਭੈ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਬ ਜਮਾਲ ਦੀਨ ਖਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਆਪ ਦੀ ਮੁਲਕਾਤ ਲਈ ਆਏ। ਆਪ ਬਹੁਤ ਕਰ ਕੇ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ ਸਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਲਈ ਗਏ। ਨਵਾਬ ਸਹਿਬ ਦੀਆਂ ਬੇਦਰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸਨ। ਆਪ ਕਿਸੇ ਹੰਕਾਰੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਗੁਨਾਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਆਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਉਠੇ। {{gap}}ਬਢਾਪੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਆਪ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਵਾਬ ਆਇਆ ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹਥ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਹਥ ਮਿਲਾਣ ਸਮੇਂ ਨਵਾਬ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਗਣ ਆਪ ਦੇ ਹਥ ਨੂੰ ਲਗਾ। ਆਪ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਗਣ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਹਬ ਪਿਛਾਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸਹਿਬ ਨੂੰ ਫਰਮਾਇਆ "ਗਰੀਬਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਤਾਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ, ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਰਬ ਦਾ ਡਰ ਤਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਖ ਲਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਜ਼ੁਲਮੀ ਆਦਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਬੜੇ ਖਿਝੇ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਕਿ ਫੌਰਨ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਹਦੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਓ। ਆਪ ਬਾਲ ਬਚੇ ਸਣੇ ਅਸਬਾਬ ਆਦਿ ਬੰਨ ਕੇ ਹੱਜ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਦ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ ਅਪੜੇ ਤਾਂ ਨਵਾਬ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਬੜੀ ਆਉ ਭਗਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਬੁਲਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦਰਯਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਦਰਯਾ ਦੇ ਸਕੂਨ ਤਕ ਏਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ। {{gap}}ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿ ਨਵਾਬ ਜਮਾਲ<noinclude></noinclude> 8ch856xmhxgf3ogvuruhss7yqo8x8cs 250 4789 228717 20005 2026-07-24T11:11:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||{ ੧੨੭ )|}}</noinclude> ਦੀਨ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਇਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੜ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ, ਬਾਗ, ਕਿਲੇ ਆਦਿ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਨਵਾਬ ਆਪਣੀ ਇਸ ਗਲਤੀ ਉਤੇ ਬੜਾ ਪਛਤਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਰਬ ਦੇ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਫੌਰਨ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਘਲਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਘੱਲੀ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਖਿਮਾਂ ਲੈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ। ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਰਖਾਸਤ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਰਸ਼ ਉਤੇ ਆਪ ਨੇ ਹਜ ਦਾ ਖਿਆਲ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਲਖੋ ਕੇ ਤਸ਼ਰੀਫ ਲੈ ਆਏ। ਬਡਾਪੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਪੁਤ੍ਰਾਂ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਲਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਕਿ ਉਠੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਬੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਰਮਾਂ ਕਰਾਓ। ਆਪ ਦੇ ਸਪੁਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਜੀ ਗਿਰਦੇ ਤਵਾਫ਼ ਕਰਾਇਆ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਨੇ ਦੋ ਰਕਤ ਨਮਾਜ ਮਕਾਮ ਇਬਰਾਹੀਮ ਵਾਲੇ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਰੂਹ ੧੨੬੭ ਹਿ: ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛਡ ਗਈ। ਆਪ ਦਾ ਮਜ਼ਾਰੇ ਲਖੋ ਕੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਲਾਗੇ ਹੈ। {{gap}}ਆਪ ਇੰਤਕਾਲ ਦੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਸਪੁਤ੍ਰ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਵਿਚ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕਪੜੇ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰੋ। ਹਾਫਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਗੌਲ ਛਡਿਆ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਫੇਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਝਿੜਕ ਕੇ ਬੋਲੇਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹਾਫਜ਼ ਸਾਹਬ ਖਬਰਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਬਰ ਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਸਚ ਮੁਚ ਇਕ ਚੁਹੇ ਦੀ ਖੁਡ ਰਸਤੇ ਕਬਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਜਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਬਰ ਖੁਲ੍ਹਵਾ ਕੇ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢਿਆ ਤਾਂ ਵਾਲ ਤੇ ਨਹੁੰ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਰੋਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਜਾਮਤ ਆਦਿ ਕਰਵਾਕੇ ਨੁਹਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨਵਾਂ ਕਫਨ ਪਾ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਜਨਾਜ਼ਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਉਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਕਬਰ ਵਿਚ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਹਾਫਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕ ਅਨਾਵਾਅ ਬਾਰਕ ਅਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। {{gap}}"ਦਰ ਬਿਆਨ" ਦਾਵਾ ਦੇ ਸਿਰ ਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਦਾਵਾ ਕਰੋ ਜੋ ਦੂਜੇ ਉਤੇ, ਮੁਦਈ ਉਹ ਸਦੀਵੇ। ਜਿਸ ਦੇ ਉਤੇ ਦਾਵਾ ਕੀਤਲ ਮੁਦਾਅਲੈ ਗਨੀਵੇ। ਦਾਵਾ ਥੀਏ ਦਰੁਸਤ ਜੇ ਸ਼ੈ ਦਾ, ਜਿਨਸ ਤੇ ਕਦਰ ਬਤਾਵੇ। ਜੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਮੁਅਯਨ ਹੋਵੇ, ਹਾਜਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ,। ਮੁਦਈ ਉਸ ਵਲ ਕਰਨ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸ਼ਾਹਦ ਵਕਤ ਗਵਾਹੀ। ਬੀ ਮੁਦਾ ਲੈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਸੀ, ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਸਨ ਅਲਾਹੀ। ਤੇ ਜੇਕਰ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਨ, ਕੀਮਤ ਜਿਕਰ ਕਜੀਵੇ। ਜੇ ਜਮੀਨ ਹਵੇਲੀ ਦਾਵਾ, ਕੀਤਾ ਹਦ ਹਦੂਰ ਗਨੀਵੇ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> hbkqgbaqsukxygieshetea8lzwpcoxe 250 4790 228718 20928 2026-07-24T11:11:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੨੮ )|}}</noinclude>{{center|<big><big><big>ਅਗਰਾ ਦਾਸ</big></big></big>}} {{gap}}ਉਪਨਾਮ ਅਗਰਾ। ਵਸਨੀਕ ਲਾਹੌਰ। ਆਪ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਆਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਮਤ ੧੮੪੭ ਬਿ: ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਹਕੀਕਤ ਰਾਇ ਧਰਮੀ (ਜੋ ੧੭੬੧ ਬਿ: ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਏ) ਦੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵਾਰ ਇਉਂ ਅਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸੰਮਤ ਸਤਾਰਾਂ ਸੈ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਾਹਿਬ ਇਹ ਵਰਤਾਈ। ਤੇ ਸੰਮਤ ਅਠਾਰਾਂ ਸੈ ਸੰਤਾਲੀ, ਅਗਰੇ ਵਾਰ ਬਣਾਈ। ਧਰਮੀ ਵਾਸੀ .......ਸਿਆਲ ਕੋਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਦੀ ਸੁਣੇ ਵਾਰਤਾ, ਜਿਸ ਇਹ ਧਰਮ ਰਖਾਇਆ। ਥਿਤ ਦੁਆਦਸੀ ਕਾਤਕ ਮਾਸੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਛਾਇਆ। ਕਿਸਨ ਪਖ ਤੇ ਰਾਤ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕਉਰਾਂ ਜਾਇਆ। ਅਗਰਾ ਬਾਗ ਮਲ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਪਰ ਸਿਆਲ ਕੋਟ ਵਿਚ ਆਇਆ।</poem> <poem>ਜਬ ਗਰਭ ਜੂਨ ਥੀਂ ਆਇਆ, ਬਾਹਿਰ ਮਾਤਾ ਭਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ। ਉਹ ਵੇਖੇ ਸੂਰਤ ਧਰਮੀ ਦੀ, ਮਸਤਕ ਪਰਸੇ ਲਾਲੀ। ਭਲਾ ਮਹੂਰਤ ਡਿਠੋ ਨੇ, ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਮਾਈਂ ਪਾਇਆ। ਨਾਈ ਵਟਣਾ ਆਪ ਲਿਆਇਆ, ਅੰਗ ਦੂਲੇ ਦੇ ਲਾਇਆ। ਢੋਲਕੀਆਂ ਸ਼ਰਨਾਈਂ ਵਜਣ, ਮੋਰਛਰਾਂ ਰੰਗ ਲਾਇਆ। ਅਗਰਾ ਦੰਬਕ ਛੈਣੇ ਵਜਨ, ਲਗਾ, ਨਾਰੀ ਮੰਗਲ ਗਾਇਆ।</poem> <poem>ਚੜ੍ਹੀ ਕੜਾਹੀ ਭਾਜੀ ਦੀ, ਮਠੀਆਂ ਤੁਰਤ ਕਢਾਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੰਡਨ ਨਾਰੀ, ਘਰ ਘਰ ਮਿਲੇ ਵਧਾਈ। ਘੜਾ ਘੜੋਲੀ ਭਰਨੇ ਚਲੀਆਂ, ਨਾਰੀ ਮੰਗਲ ਗਾਇਆ। ਸਾਲੂ ਦਾ ਚੰਦੋਆ ਤਾਣਿਆਂ, ਉਪਰ ਕੀਤੋ ਸਾਇਆ। ਭਲਾ ਮਹੂਰਤ ਡਿਠੋ ਨੇ, ਚੌਹ ਖਾਰੇ ਚਾ ਬਹਾਇਆ। ਦਹੀਂ ਤੇਲ ਫੁਲੇਲ ਮੰਗਾਇਆ, ਸਿਰ ਦੁਲੇ ਦੇ ਪਾਇਆ। ਚੌਕ ਪੂਰ ਕੇ ਖਾਰੇ ਅੱਡੇ ਲਏ ਹਕੀਕਤ ਫੇਰੇ। ਦੋ ਤਰਫੋਂ ਪੰਡਤ ਵਿਆਹ ਜੁ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਬਾਲਕ ਵਡ ਵਡੇਰੇ।</poem>}} <big><big>ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਉਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ:-</big></big> {{block center|<poem>ਮਾਤਾ ਕਉਰਾਂ ਢਾਹ ਜੋ ਮਾਰੀ, ਕਿਉਂ ਭੈੜੀ ਮੈਂ ਜਾਇਆ। ਦਸ ਮਾਂਹ ਕੁਖ ਅੰਦਰ ਰਖਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਮੀ ਬਾਹਰ ਆਇਆ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 3we71xqkg2wzo78saav10558d8dwqol 250 4791 228719 20027 2026-07-24T11:11:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੨੯ )|}}</noinclude>{{block center|<poem>ਦਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪਲੇਵੇ ਸੁਟੇ, ਥਣੀਂ ਸੀ ਦੁਧ ਪਿਲਾਇਆ। ਵੇ ਲੋਕੋ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਜਮ ਪਕੜ ਚਲਾਇਆ। ਹਕੀਕਤ ਕਹਿੰਦਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਤੂੰ ਨਾ ਕਰ ਏਡ ਵਖੋਇਆ। ਤੰ ਕੌਣ ਕਮੀਣੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਪਲੋਇਆ। ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸਭ ਚਲ ਜਾਣਾ, ਰਹਿਣ ਕਿਸੇ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ ਜਿੰਨ੍ਹੀਂ ਥਣੀ ਤੂੰ ਦੁਧ ਪਿਲਾਇਆ ਕਢ ਵਿਖਾ ਇਕ ਚੋਇਆ।</poem>}} <big>{{gap}}ਅਗਰਾ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਨ ਪਰ ਸਿਖੀ ਘੱਰ ਦੇ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਇਹ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਵਨਗੀ ਹੈ। ਵਾਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਖੋ:-ਦੋਹਿਰਾ:-</big> {{block center|<poem>ਅਤ ਉਤਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਗੁਰ ਸਿੱਖਨ ਕੀ ਠੋਰ। ਚਾਰ ਕੁੰਟ ਪ੍ਰਗਟ ਭਇਓ ਗੁਰ ਕਾ ਸਿਖ ਲਾਹੌਰ।</poem>}} {{center|<big><big><big>ਮੌਲਵੀ ਲੁਤਫ ਅਲੀ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰੀ</big></big></big>}} <big>{{gap}}ਆਪ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਜੰਮ ਪਰ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਆਪ ਮੌਲਵੀ ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ ਪਾਸੋਂ ਫੈਜ਼ ਯਾਫ਼ਤਾ ਸਨ। {{gap}}ਮੌਲਵੀ ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਅਤੇ ਆਪ ਦੋਵੇਂ, ਮੌਲਵੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{gap}}{{gap}}ਰਹਿਣ ਸਦਾ ਮੁਲਤਾਨ ਅੰਦਰ ਪੁਰ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਵੇ {{gap}}ਮੋਲਵੀ ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{gap}}{{gap}}ਅਜਬ ਨੂਰੇ ਮੁਹੰਮਦ ਪੀਰ ਮੇਰਾ, {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਜਿਸ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਡੇਰਾ। {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੈਫ਼ੁਲ ਨਾਮਾ ੧੨੦੯ ਹਿ: ਦੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵਿਚ ਫਰਮਾਂਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਰੋਜ਼ ਖਮੀਸ ਖਤਮ ਥੀਆ, ਦਫਤਰ ਸੰਨ ਤਾਰੀਖ ਲਖੀਵੇ। ਬਾਰਵੀਂ ਸਖ਼ਤ ਸਦੀ ਤੋਂ ਜੋ, ਹਿਕ ਪੰਜਕ ਚਾਰ ਘਨੀਵੇ। ਮਾਂਹ ਮੁਬਾਰਕ ਰੱਜਬ ਦੇ, ਸੈਂਤੀਵੀਂ ਗਿਰਾ ਘਣੀਵੇ। ਥੀਆ ਫੈਸਲ ਉਹ ਸੈਫ਼ੁਲ ਨਾਮਾ, ਯਾਰੋ ਖੋਲ ਲਖੀਵੇ ।</poem>}} {{gap}}ਨਵਾਬ ਬਹਾਵਲ ਖਾਂ ਵਾਲੀਏ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-</big><noinclude></noinclude> clp7cwjmcfyu1nwuswc4yz8t4rzuvgs 250 4792 228720 20044 2026-07-24T11:11:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੩੦ )|}}</noinclude>{{block center|<poem>ਖਾਵਰ ਖਾਂ ਬਹਾਵਲ ਖਾਂ ਸਰਦੂਲ ਬਹੂੰ ਜੱਗ ਜੀਵੇ ਚੀਨ ਪਾਰਸ ਦੇ ਪਾਸ ਲਗੀ ਨਾਲਾਇਕ ਲਾਇਕ ਥੀਵੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ ਦਾ ਭੀ ਇਹ ਇਸ਼ਮ ਮਨੀਵੇ ਸ਼ਾਲਾ ਰਹੇ ਆਬਾਦ ਸਦਾ ਹਥ ਹਰ ਦਮ ਸ਼ਾਦ ਰਹੀਵੇ ਲੁਤਫ਼ ਅਲੀ ਪੈਗੰਬਰ ਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕ ਦਰੂਦ ਪੜ੍ਹੀਵੇ</poem>}} {{gap}}ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਤੇ ਲੁਤਫ਼ ਅਲੀ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ੨ ਕਿੱਸਾ ਚੁਣਿਆ ਭਾਵ ਉਸ ਨੇ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦਾ ਵਾਕਿਆ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸੈਫ਼ ਮਲੂਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਲੁਤਫ਼ ਅਲੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮੁਲਤਾਨੀ ਪਦ ਬਹੁਤੇ ਹਨ। ਫਾਰਸੀ ਪਦ ਵੀ ਅਕਸਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਫੇਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{block center|<poem>ਜਾਨੀ ਬਾਜਾ ਜਮੀਅਤ ਔਖੀ ਜਿਉਂ ਬੇਕੂੜ ਦਿਲਾਸਾ। ਪਾਸਾ ਮਾਰ ਪਰੀ ਦਾ ਦੇਵੇ, ਪਾਸ ਨੇ ਫਟਕਣ ਪਾਸਾ। ਰੱਤੀ ਰੱਤ ਨ ਰਹੀਅਸ ਜਾਮਾਂ, ਮਾਸ ਨ ਤਨ ਤੇ ਮਾਸਾ। ਜ਼ੱਗੇ ਤੇ ਜ਼ਰਬਫ਼ਤ ਨਭਾਵਸ, ਅਤਲਸ ਮਖ਼ਮਲ ਖਾਸਾ। ਵਿਸਰੀ ਮਿਸਰੀ ਮਿਸਰੀ ਕੋਂ, ਜਾਂ ਚਖਸਨ ਪਿਰਮ ਪਤਾਸਾ। ਲੁਤਫ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਾਨ ਪਰੀ ਦੀ, ਰਹੀ ਹਮੇਸ਼ ਪਿਆਸਾ।</poem>}} {{center|<big><big>ਮੀਆਂ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼</big></big>}} ਸਾਕਨ ਲਾਹੌਰ। ਆਪ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਘੇ ਕਵੀ ਸਨ । ਆਪ ਹਕੀਮ ਆਸ਼ਾ ਅਲੀ ਖਾਂ, ਹਕੀਮ ਗਾਮੂ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੀਆਂ ਇਲਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਫ਼ੀਕ ਵਰਗੇ ਮਮਤਾਜ਼ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ। ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਸ ਸ਼ੁਹਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪ ਤਹੁਤ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਭਾ: ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਗੁਲਾਬ ਦਾਸੀ ਉਘੇ ਕਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਤਰ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਟਾਕਰੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਉਤਰ ਫੌਰਨ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਉਤਰ ਛੇਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਭਾ: ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਉਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ:- {{block center|<poem>ਅਲਫ਼ ਆ ਮੀਤਾ ਨਿਤ ਫੁਲ ਲਗੇ, ਉਪਰ ਭੋਰਾ ਜੁਗ ੨ ਜੀ ਮੀਆਂ। ਇਕ ਜੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੀਜ਼ ਡਿਠੀ, ਆਪ ਇਕ ਤੇ ਹਥ ਨੇ ਵੀਹ ਮੀਆਂ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਸ਼ੁਮਾਰ ਨਾਹੀਂ, ਉਹਦੇ ਪੈਰ ਹੈਸਨ ਤ੍ਰੀਹ ਮੀਆਂ। ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਫੇਰ ਬੈਂਤ ਬੋਲੀ,ਪਹਿਲੇ ਏਸ ਨੂੰ ਕਰ ਸਹੀ ਮੀਆਂ।</poem>}}<noinclude></noinclude> tjvji80brdn26boszqx2lncanip05i9 250 4793 228721 20129 2026-07-24T11:11:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||( ੧੩੧ )}}</noinclude>{{gap}}ਮੀਆਂ ਕਰੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਫੌਰਨ ਦਿਤ:- <poem>ਅਲਫ ਅੱਲਾ ਤੇ ਨਬੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅੰਦਰ, ਭੇਜਿਆ ਇਕ ਕੁਰਆਨ ਸਹੀ ਮੀਆਂ। ਛੇ ਕਲਮੇਂ ਤੇ ਪੰਜ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਆਈਆਂ, ਹਰ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਰੋਜ਼ੇ ਤ੍ਰੀਹ ਮੀਆਂ। ਹਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮਾਨ ਆਇਆ, ਨਿਤ ਪੜ੍ਹੋ ਤਰਾਵੀਆਂ ਵੀਹ ਮੀਆਂ। ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, ਹੋਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਦਸਾਂ ਕੀ ਮੀਆਂ।</poem> {{gap}}ਆਪ ਮੁਢ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲਕੜਹਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਕਮਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਬੁਢੇ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਬਿਲਕੁਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਪਖਾ ਕੁੱਲੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਆਪ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਉਘੇ ਤਿੰਨ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ। ਆਪ ਲਗ ਪਗ ੭0 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ੧੮੭੦ ਈ: ਦੇ ਲਾਗੇ ਫੌਤ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਆਪ ਦੇ ਫੁਟਕਲ ਬੈਂਤਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ- {{block center|<poem>ਖਾਧਾ ਗ਼ਮ ਯਾਕੂਬ ਫ਼ਰਾਕ ਅੰਦਰ, ਭਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਰੁਗੀਆਂ ਨੀ। ਉਹਦੇ ਰੋਂਦੇ ਦੇ ਨੈਣ ਸੁਫੈਦ ਹੋ ਗਏ, ਯੂਸਫ ਜਾ ਪਾਈਆਂ ਕਿਥੇ ਝੁਗੀਆਂ ਨੀ। ਹੋਈ ਮਾਫ ਤਕਸੀਰ ਨਿਹਾਲ ਹੋਏ, ਨਰਦਾਂ ਲਾਲ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਪੁਗੀਆਂ ਨੀ। ਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੌਕ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ਾ, ਹੋਈਆਂ ਬੇਫ਼ਰਮਾਨ ਜੋ ਘੁਗੀਆਂ ਨੀ। ਗੁਰੂ ਧਾਰ ਕੇ ਮੰਦਰਾਂ ਪਾ ਆਇਆ, ਜਾਮਾਂ ਨਾਲ ਗੇਰੀ ਲਿਆ ਰੰਗ ਜੋਗੀ। ਲਗਨ ਯਾਰ ਦੀ ਬਇਖਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਮਲੀ ਖਾਕ ਤੇ ਹੋਇਆ ਮਲੰਗ ਜੋਗੀ। ਪੰਜ ਪੀਰ ਮਿਲੇ ਮੇਹਰਬਾਨ ਹੋਏ, ਹੀਰ ਆਖਦਾ ਏ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਜੋਗੀ। ਧੂਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪਾ ਬੈਠਾ, ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ ਮਚਾਂਵਦਾ ਜੰਗ ਜੋਗੀ। ਬਣ ਕੇ ਰਾਂਝਓਂ ਜੋਗੀ ਕਰੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ਾ, ਹੀਰ ਕਰ ਲਈ ਊ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਜੋਗੀ। ਨਾਹੀਂ ਨਾਲ ਨਗੱਲਿਆਂ ਗੱਲ ਕੋਈ, ਨੇਕ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਸੁਖਨ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਅਲਫ਼ ਕਾਇਦੇ ਦਾ ਕਦੀ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਾਕੀ ਇਹ ਮਤਲਬ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ। ਬਧਾ ਕੌਲ ਦਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਖਲਾ, ਸਚ ਆਖਿਆ ਝੂਠ ਤੇ ਬੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਰਕ ਕੁਰਆਨ ਦਾ ਫੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਅਲਫ਼ ਓਸ ਦੀ ਧੌਣ ਕਬੂਤਰ ਸੂਰਤ ਵਾਂਗ ਪਰੀ ਦੇ-ਜ਼ੇਵਰ ਜ਼ਰੀ ਦੇ। ਵਾਹ ਉਸਤਾਦ ਘੜੀ ਕਿਸ ਪੁਤਲੀ ਸ਼ਾਬਸ਼ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੇ-ਫਿਕਰ ਕਰੀ ਦੇ। ਥੋਡੀ ਸੇਬ ਵਲਾਇਤੀ ਉਸ ਦੀ ਖੁਰਮੇਂ ਵਾਂਗ ਗਰੀ ਦੇ-ਘਟ ਭਰੀ ਦੇ। ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪਿਛੇ ਆਸ਼ਕ ਪਏ ਮਰੀ ਦੇ-ਮੁਫਤ ਬਰੀ ਦੇ।</poem>}} {{center|<big><big><big>ਮੌਲਵੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ</big></big></big>}} {{gap}}ਆਪ ਦੁਬੁਰਜੀ ਤਹਿਸੀਲ ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਤੇ ਸਯਦ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਆਪ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੜੋ ਆਲਮ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸੀ। ੧੨੧੫ ਹਿ: ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਕਿੱਸਾ ਚੰਦਰ<noinclude></noinclude> 4e16dmic1rhb348frzks3btol1epuli 250 4794 228722 148223 2026-07-24T11:12:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੩੨)}}</noinclude>ਬਦਨ ਮਿਆਰ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਛਪ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਵਨਗੀ:- {{gap}}ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਮੁਸ਼ਕਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕਮਾਵਣਾ, ਜਾਨਣ ਆਮ ਆਸਾਨ ਪੀਵਣ ਖੂਨ ਸਰੀਰ ਦਾ, ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਘੜ ਸੁਜਾਨ। ਦਿਲ ਦਰਯਾ ਸਮੁੰਦ੍ਰੋੰ ਡੂੰਘਾ, ਲਹਿਰ ਤੁਫ਼ਾਨ। ਤੇ ਮੋਤੀੀ ਸੁਖਨ ਬੇ ਕੀਮਤ, ਵਿੱਚ ਸਮੰਦ੍ਰ ਖਾਣ। ਸ਼ਾਇਰ ਗੋਤੇ ਮਾਰਦੇ, ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਾਣ। ਤੇ ਮੋਤੀ ਕੱਢ ਲਿਆਂਵਦੇ, ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਪਛਾਣ। ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਗੇ ਰੋਵਣਾ ਅਖੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਨ। ਤੇ ਡੋਰੇ ਪੇਸ਼ ਹਕਾਇਤਾਂ, ਸਿਰ ਦਰਦੀ ਨੁਕਸਾਨ। ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਆਖ ਤੰ, ਕਲਮਾਂ ਦਿਲੋਂ ਬਜਾਨ।</poem>}} {{center|<big><big><big>'''ਬੇਹਬਲ'''</big></big></big>}} {{gap}}ਆਪ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਪੀਰ ਫ਼ਤਹ ਅੱਲਾ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬਾਵਾ ਫਰੀਦ ਗੰਜ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਸਿਲਸਲੇ ਵਿਚੋਂ ਸਨ। {{gap}}ਆਪ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਤੇ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਛਪੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ੧੧੯੨ ਹਿਜਰੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ੫੫੦ ਬੈਂਤ ਹਨ। {{gap}}ਬੋਲੀ ਸਾਦਾ ਤੇ ਸਾਫ ਹੈ। ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਇਕ ਅਜਾਇਬ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਹਾ ਆਦਮ ਜਾਮ। ਖਲਕਤ ਤਾਬੇ ਓਸ ਦੀ ਕਰਦੀ ਬਹੁਤ ਸਲਾਮ। ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਦਾ ਆਹਾ ਸ਼ੇਰ ਜਵਾਨ। ਸਾਨੀ ਆਦਮ ਜਾਮ ਦਾ ਨਾਕਈ ਸੁਲਤਾਨ। ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਸੀ ਓਸ ਘਰ ਹੁਕਮ ਰੱਬੀ ਔਲਾਦ। ਕਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਨਤੀ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ। ਬਾਝ ਔਲਾਦ ਜਹਾਨ ਤੇ ਨਾਉਂ ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਕੋ। ਹੋਵੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿਸ ਦਾ ਅੱਲਾ ਕਰੇ ਸੋ ਹੋ। ਦਿਨ ਆਹਾ ਕੋਈ ਚੰਦਰਾ ਸਾਅਤ ਸਖ਼ਤ ਬਰੀ। ਜੰਮੀ ਆਦਮ ਜਾਮ ਘਰ ਸੱਸੀ, ਮਿਸਲ ਪਰੀ। </poem>}} {{gap}}ਹੀਰ ਬਹੇਬਲ ਵਿਚੋਂ: {{center|<poem>ਸਵਾਦ-ਸਫਾਈ ਦਿਲ ਦੀ ਬਾਝੋਂ ਨਾਹੀਂ ਕੁਰਬ ਹਜ਼ੂਰੀ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ। ਬੇਸਬਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੀਰੇ ਨਾਹੀਂ ਅਜਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੇੁਤਬਾ ਨੂਰੀ। ਅੱਵਲ ਅੱਖਰ ਜ਼ਾਹਰ ਬਾਤਨ ਹੀਰੇ ਪਵੈ ਨ ਪੂਰੀ ਬਾਝ ਸਬੂਰੀ। ਕਰੀ ਮੁਤਾਬਤ ਹੀਰੇ ਬੇਹਬਲ ਨਾ ਕਰੋ ਬੇ ਸ਼ਊਰੀ ਤੇ ਮਗਰੂਰੀ।</poem>}} {{center|<poem>ਨੂਨ-ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਦੇਖੀਂ ਮੇਰੇ ਰਾਂਝਾ ਵਿਚ ਸਿਆਲਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਮਾਲਾਂ। ਮਾਰੀ ਆ ਦਰਦ ਫਰਾਕ ਸਾਡੇ ਫਿਰਨੀਆਂ ਖੁਲਿਆਂ ਵਾਲਾਂ ਮੰਦਿਆਂ ਹਾਲਾਂ। ਇੰਨਾਂ ਵਾਹਦੁਲਾਹ ਹੈਕੁਨ ਕੌਲ ਤੁਸਾਡੇ ਪਾਲਾਂ ਜੰਗਲ ਭਾਲਾਂ। ਮਾਂ ਪਿਓ ਹੀਰ ਵਿਸਾਰੇ ਬੇਹਬਲ ਵਾਗੂੰ ਖਾਬ ਖਿਆਲਾਂ ਪਈ ਆਂ ਜੰਜਾਲਾਂ।</poem>}}<noinclude></noinclude> 0eb702xk31a3x0qfn4hp7n0jtyg5nnd 250 11539 228592 64971 2026-07-24T08:56:31Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 228592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude> '''{{xxxx-larger|{{center|ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ}}}}'''<noinclude>{{rh|||૧૦૧}}</noinclude> 0d2ek5bokcmo6dbh6mciov32g2dpten 228593 228592 2026-07-24T08:58:27Z Gill jassu 619 228593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude> {{dhr|20em}} {{center|{{xxxx-larger|'''ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ'''}}}} {{dhr|20em}}<noinclude>{{rh|||૧૦૧}}</noinclude> jeyjz5c17bq9axmn0a3xsghhkol6pnl 250 11665 228588 221966 2026-07-24T08:35:17Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 228588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{larger|'''ਖ਼ਤ ਨੰ: ੩੦'''}} ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ। ਉਹ ਜਾਣੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜ਼ਰਾ ਵਧੇਰੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਤੁਸੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਕ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਉ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਮਨ-ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਦਸ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ਿਮਾ ਦੀ ਤੇ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਇਹ ਗਲ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰਖਦੇ। ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਚੰਦ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਨ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਜੇ ਕਦੀ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਮਨ-ਮੋਹਨ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਰਮ ਆਏਗੀ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਮੇਰੇ ਰਾਣੇ, ਗੱਲਾਂ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਦੁਰੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪੁਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੜੀ ਕਰੜੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀਏ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੀਦਾ ਤੇ ਹੈ, "ਹੋਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗੇ", ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਏਨਾਂ ਚੌੜਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਚੰਗਾ, ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ ਸੋ ਵਾਹ ਵਾ। ਪਰ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਜ਼ਰਾ ਵਧੇਰੀ ਇਹਤਿਆਤ ਤੇ ਜ਼ਬਤ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਵੋ। {{gap}}ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਪਿਆਰ ਦੀ<noinclude>{{rh|||੯੩}}</noinclude> g3t1p8kyqyxighcmq43o5mha6guybu9 250 11667 228590 225734 2026-07-24T08:51:20Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 228590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{larger|'''ਖ਼ਤ ਨੂੰ ੩੧'''}} ਮੇਰੇ ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ! {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਖ਼ਤ ਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਮੈਂ ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਅਸਲ ਗਲ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਕਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਪੁਛ ਨਾ ਲਵੇ, "ਕਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈਂ?" ਇਹ ਆਮ ਆਦਤ ਜੋ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਪਿਆਰ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ। {{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਕੀ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਕ-ਅਧਾ ਖ਼ਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦਿਲੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀ ਤੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕੌਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੇ ਅਜ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਛਡ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਵੀਰ ਜੀ ਵੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਪੜੇ ਪਾਣ ਲਗ ਪਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਾ-ਉਮੀਦ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਖ਼ੈਰ, ਸੋ ਸਰਕਾਰ ਆ ਹੀ ਗਏ। ਵੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅਲ੍ਹਾਮਾ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਂਦੀ। ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਹੀ ਪਈ ਸਾਂ, ਕਿ ਰਤਨਾ ਆ ਗਿਆ - "ਬੀਬੀ ਜੀ, ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੈਂ ਅਗਰ ਆਪ ਨੇ ਚਾਏ ਨਹੀਂ ਪੀ,ਤੋ<noinclude>{{rh|||੯੫}}</noinclude> j3wbqo50sa00cdnzjqn5va6njc6gxwy 250 11696 228591 75168 2026-07-24T08:55:30Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 228591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੩੩}} {{dhr|3em}} ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, {{gap}}ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਮੁਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਾਓ! ਜਾਓ! ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਜਾਓ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਓ। ਤੁਸੀ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਰਹੋ, ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇ। ਤੁਸੀ ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪੀਂਘ ਝੂਟਦੇ ਰਹੋ; ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ ... ... ਇਹ ਮੇਰੀ ਦਿਲੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ, ਮੇਰੇ ਸਿਆਣੇ ਦੇਵਿੰਦਰ, ਮੈਂ ਇਹ ਜੁਦਾਈ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗੀ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਬੀਤਦੀਆਂ ਨੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲ ਲਭਾਂਂਗੀ? ਕੌਣ ਆ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿਆ ਕਰੇਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੇਗੀ? ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਕਿਸ ਅੱਗੇ ਹੌਲਾ ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗੀ? ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ। ਲੋਕਾਂ ਸਗੋਂ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਉਦਾਸ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਕਰਨਗੇ ਤੇ ਕੀ ਦਸਾਂਗੀ? ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਾਹਨੇ ਮੇਹਣੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਾਂਗੀ? ਮੇਰੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ......ਹਾਂ, ਡਲ੍ਹਕਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ, ਦਿਲ ਦੇ ਗੁਬਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਕੇ ਉਛਲਣ ਲਗਾ ਹੈ। ਵਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਹੰਝੂ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕਣਗੇ।<noinclude>{{rh|||੯੮}}</noinclude> 4iuvjoeqeh80a0n25u3viecq2enm8gm 250 13676 228723 155579 2026-07-24T11:13:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਮਸਾਲਾ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਕਿੱਸੇ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਚਿੱਠੇ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ, ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ, ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਫ, ਕਾਲੀਦਾਸ ਬੁਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸਾਧੂ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਬੁਤੇਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਮ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਧਰੋਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀ, ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਤੇ ਭਾਗਵਤ ਆਦਿਕ ਭੀ ਲਭ ਗਏ । ਲੋਪੋਕਿਆਂ ਦਾ ਲਹਿਰਾ ਮੈਂ ੧੭ ਵਰਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਮਾਣਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੮੯੩ ਈ: ਵਿਚ ਜਦ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਅਮ੍ਰਿਸ੍ਤਰ ਵਿਚ ਆਕੇ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ਰੁ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਥੇ ਭੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹੀ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਮਿਲ ਗਿਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਦ ਇਸੇ ਪ੍ਰੈਸ ਵਲੋਂ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੁਲ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਇਨਚਾਰਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਤਾਲਿਆ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਚੋਖੀ ਸਾਰੀ ਮਦਦ ਮਿਲ ਗਈ । ਸੰਨ ੧੯੦੧-੨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਗੂਰ ਜ਼ਮੀਨੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ੧੯੦੬ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭਰੜੀ ਹਰੀ ਤੇ ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਕਿੱਸੇ ਆਉਟ ਭੀ ਕਰ ਦਿਤੇ । ਏਹ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਮਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸਨ । ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਪਲਿਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹੀ ਵਾਯੂ ਮਡਲ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਰਦੂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਿੰਦੀ ਕਲਾਮ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਚਸਕਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਜੋ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਦੁਧ ਦੀਆਂ ਦੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਗਾ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇਰਾ ਕਲਾਮ ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੁੰਦ ਭੀ ਨਾ ਸਕਦਾ । . . Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude>{{center|= ਛ=}}</noinclude> r84bar9rws5nrob6ijfjzsl03o8f49s 250 13677 228724 156186 2026-07-24T11:13:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|੫.}}</noinclude> {{gap}}ਚੰਦਨਵਾੜੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ "ਆਪ ਬੀਤੀ" ਵਿਚ ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁਕਾ ਹਾਂ,ਕਿ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪਕਦਾ ਰਿਹਾ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ੧੯੩੧ ਤਕ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਛਾਂਟ ਛੰਟਾਉ "ਚੰਦਨ ਵਾੜੀ" ਸੀ, ਜੋ ਛੇ ਸਾਲ ਤਕ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿਚ ਲਗੀ ਰਹੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ।੧੯੩੨ ਤੋਂ ੧੯੪0 ਤਕ ਦੇ ਜੁੜੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਚੁਣਾਏ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗੁਹ ਇਹ “ਕੇਸਰ ਕਿਆਰੀ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਅਰਪਣ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਗੀਤਾਂ, ਗਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਦੋਹੜਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀ ਪਾਸੋਂ ਲਿਖਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਂਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆ ਰਹੀ ਹੈ । ਜੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੈਰਿਟ (ਯੋਗਤਾ) ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਿੰਦ ਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਪਾਇਆਂ ਭੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ । ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਸਟ ਬੁਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਪਾਰਖੂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਦੇ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਕਾਰ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਭੀ ਵਧੇਰਾ ਹੋ ਚਲਿਆ ਸੀ । ਦੁਜੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਚਾਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਬੇਹੀ ਤ੍ਰਿਬੇਹੀ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ । ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕੇਸਰ ਕਿਆਰੀ ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੋ ਪਿਆਰ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਚਲਾ ਆਇਆ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰੇ<noinclude>{{center|= ਜ =}</noinclude> 678kh972poolh8dd4j613mutpdodcme 250 13679 228725 43946 2026-07-24T11:14:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਢੋਆ<noinclude></noinclude> qpmseyitr6zlsfc5rnmtfrnifdy9ywg 228726 228725 2026-07-24T11:14:50Z Harchand Bhinder 2624 228726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{xxx-larger|ਢੋਆ}}<noinclude></noinclude> c7zwlvfrxdxsrpna1gfx7miq9gjf0yz 250 13680 228727 43948 2026-07-24T11:15:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਰਦੀਆਂ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> e4om5v5g6wce3omyd6xiyppa9i1695w 228728 228727 2026-07-24T11:15:22Z Harchand Bhinder 2624 228728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|<poem>ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਦਰਦੀਆਂ ਨੂੰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 99kv9kpkim4i71r85dvo2knxj6k2y4e 250 13681 228729 43949 2026-07-24T11:16:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center| {{xxx-larger|ਕੇਸਰ ਕਿਆਰੀ}}}}<noinclude></noinclude> d23ifb0ojynf7afnd3t05zogtp1x1jc 228730 228729 2026-07-24T11:16:31Z Harchand Bhinder 2624 228730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|13em}}{{center| {{xxx-larger|ਕੇਸਰ ਕਿਆਰੀ}}}}<noinclude></noinclude> 4glcnfjk5sj5eo1plnacmf6w7vixbix 250 13683 228731 155720 2026-07-24T11:16:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ੧. ਅਸਰਾਰੀ ਢੋਲਾ (ਗੀਤ, ਕਾਲੰਗੜਾ)<br/><br/> ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਸਦਕੇ ਵਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੧. ਲੇਖਾ ਲੱਗੇ ਕੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ,<br/> ਤਕ ਤਕ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਝੁਕਦਿਆਂ ਜਾਈਦਾ,<br/> ਖਬਰੇ ਕੀ ਕੀ ਤੂੰ ਖੇਡਾਂ ਖਿਲਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੨. ਖਬਰੇ ਕਦੋਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਪੁਰਾਣਾ ਏ,<br/> ਖਬਰੇ ਕਦੋਂ ਤੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਏ,<br/> ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਦੀਆਂ ਨੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੩. ਕਿੱਦਿਨ ਖੁਲ੍ਹੀ ਸਮਾਧ ਸੀ ਸੁੰਨ ਦੀ,<br/> ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਇਸ਼ਾਰਤ ਕੁੱਨ ਦੀ'<br/> ਕੀਕਰ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਹੁਸਨ ਪਿਟਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੪. ਡੁਬ ਗਈ ਸੋਚ, ਦਨਾਈਆਂ ਹਾਰੀਆਂ,<br/> ਹਫ ਕੇ ਸੁੱਟ ਪਾਈ ਕਲਮ ਲਿਖਾਰੀਆਂ,<br/> ਗੱਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੀਆਂ ਨਿਆਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੫. ਝੋਈਆਂ ਲੈ ਪਰਲੈ ਦੀਆਂ ਚੱੱਕੀਆਂ,<br/> ਅਜੇ ਤੀਕ ਖਲੋ ਨਹੀਂ ਸੱਕੀਆਂ,<br/> ਮੁੱਦਤ ਹੋਈ ਵਟਾਂਦਿਆਂ ਵਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੬. ਕਿਧਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਪਾਏ ਨੀਂ,<br/> ਕਿਧਰੇ ਘੁੰਡ ਤੇ ਘੁੰਡ ਚੜ੍ਹਾਏ ਨੀਂ,<br/> ਵਾਹਵਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪਰਦੇਦਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> ੭. ਜਦੋਂ ਲੱਕ ਤਲਾਸ਼ ਦਾ ਟੁੱਟਿਆ,<br/> ਤੇਰੀ ਮੌਜ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੱਟਿਆ,<br/> ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਸਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭੇਦਾਂ…<br/><br/> -੧-<noinclude></noinclude> go7e7ekswsq3edo5oo6kk8kjvh1v61d 250 18805 228732 156024 2026-07-24T11:17:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|੫. ਪਪੀਹਾ !}}<br/><br/(ਗੀਤ)<br/><br/> "ਪੀਆ, ਪੀਆ, ਪੀਆ" ਨਿਤ ਬੋਲ, ਵੇ ਪਪੀਹਾ !<br/> ਬੋਲ ਵੇ ਪਪੀਹਾ ! ਚੁੰਝ ਖੋਲ ਵੇ, ਪਪੀਹਾ !<br/><br/> ਪੀਆ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ ਪੁਰਾਣੀ,<br/> ਦੱਸੀ ਜਾ ਕਲੇਜਾ ਫੋਲ ਫੋਲ, ਵੇ ਪਪੀਹਾ !<br/><br/> ਅੱਗ ਤੇਰੀ ਆਸਰੇ ਦੀ ਬੁੱਝ ਕਿਤੇ ਜਾਏ ਨਾ,<br/> ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਘੋਲ, ਵੇ ਪਪੀਹਾ !<br/><br/> ਚੀਸ ਤੇਰੀ ਚੀਕਵੀਂ ਤੇ ਕੂਕ ਤੇਰੀ ਕਾਟਵੀਂ,<br/> ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪੀਆ ਕੋਲ, ਵੇ ਪਪੀਹਾ !<br/><br/> ਆਸਾਂ ਦੀਆਂ ਡੋਰੀਆਂ ਖਿਲਾਰੀ ਰੱਖ ਲੰਮੀਆਂ,<br/> ਬੱਝਾ ਰਹੇ ਹੌਸਲਾ ਅਡੋਲ, ਵੇ ਪਪੀਹਾ !<br/><br/> ਪੀਆ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਡੁਲ੍ਹੇ ਤੇਰੇ ਅੱਥਰੂ,<br/> ਤੁੱਲਣੇ ਨੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਤੋਲ, ਵੇ ਪਪੀਹਾ !<br/><br/><noinclude>{{center|=੬=}}</noinclude> 4uri9r7n3cbm1wv362mgbrheogyals0 250 18817 228733 55082 2026-07-24T11:17:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਏਹ ਮੋਤੀ, ਸੁਹਲ ਸਜਾਏ,<br/> ਸਿਪੀਆਂ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਪਾਏ ।<br/> ਬਟੂਏ ਪਏ ਮੁਸ਼ਕ ਤਤਾਰੀ,<br/> ਏਹ ਨਿੰਬੂਏ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ,<br/> ਦਫਤਰ ਨੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੇ,<br/> ਸੋਮੇ ਨੇ ਇਸ਼ਕ-ਝਨਾਂ ਦੇ ।<br/> ਪਾਂਧੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਨਗਰ ਦੇ,<br/> ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਹੀਲਾ ਕਰਦੇ,<br/><br/> ਰਾਹ ਵਿਚ ਨ ਬੇੜਾ ਬੋੜੀਂ,<br/> ਨਾ ਤੋੜੀਂ, ਵੇ ! ਨਾ ਤੋੜੀਂ ।<br/><br/> ੪. ਏਹ ਗ਼ੁਨਚੇ ਲਟ ਲਟ ਜਗਦੇ,<br/> ਚੰਗਿਆੜੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ,<br/> ਅਸਮਤ ਦੇ ਬੰਦ ਖਜ਼ਾਨੇ,<br/> ਏਹ ਰਬ ਦੇ ਖਲਵਤਖਾਨੇ ।<br/> ਵਲ ਛਲ ਤੋਂ ਦਿਲ ਨੇ ਖਾਲੀ,<br/> ਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਹਾਲੀ ।<br/> ਨਾ ਹੁਸਨ-ਬਜ਼ਾਰ ਲਗਾਇਆ,<br/> ਨਾ ਵਾਹਵਾ ਵਾ ਅਖਵਾਇਆ,<br/><br/> ਅਧਵਾਟਿਓਂ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਨ ਮੋੜੀਂ,<br/> ਨਾ ਤੋੜੀਂ, ਵੇ ! ਨਾ ਤੋੜੀਂ ।<br/><br/> -੯-<noinclude></noinclude> qt3sflomky40ltz8qilaiz0kwz2p3ri 250 18821 228734 55084 2026-07-24T11:17:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੮. ਸਾਕ਼ੀ ਨੂੰ.<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਸਾਕ਼ੀ ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਦਕੇ !<br/> ਅਜ ਰੰਗ ਕੋਈ ਲਾ ਦੇ,<br/> ਉਲਟਾ ਦੇ ਸੁਰਾਹੀ ਨੂੰ,<br/> ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤਾ ਦੇ ।<br/> ਪੀਤੀ ਹੈ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ,<br/> ਪਰ ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਆਈ,<br/> ਦੇ ਤੁੰਦ ਜੇਹੀ ਕੋਈ,<br/> ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਹੀ ਪਲਟਾ ਦੇ ।<br/> ਇਕ ਚੀਸ ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ,<br/> ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ,<br/> ਟਿਕ ਲੈਣ ਪਲਿਕ ਪਲਕਾਂ,<br/> ਮਸਤਾਨਗੀ ਵਰਤਾ ਦੇ ।<br/> ਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ<br/> ਕੀਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਹੀਲੇ,<br/> ਪਰ ਵਹਿਣ ਹੀ ਵਖਰੇ ਨੇ,<br/> ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਰਯਾ ਦੇ ।<br/> ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਫੜਣ ਖਾਤਰ<br/> ਤਰਲੇ ਤਾਂ ਬੜੇ ਲੀਤੇ,<br/> ਜਲਵੇ ਨੂੰ ਰਹੇ ਸਿਕਦੇ,<br/> ਪਰ ਨੈਣ ਤਮੱਨਾ ਦੇ ।<br/> --੧੦<noinclude></noinclude> 1t58sl5dz3saz1xnatvrhk34owhf72i 250 18825 228735 55085 2026-07-24T11:17:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੰਦਰਾਂ ਤੇ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿਚ,<br/> ਚਰਚਾ ਤਾਂ ਬੜਾ ਸੁਣਿਆ,<br/> ਮਿਲਿਆ ਨ ਕੋਈ ਭੇਤੀ,<br/> ਜੋ ਮੇਲ ਭੀ ਕਰਾ ਦੇ ।<br/> ਤਰਸੇਵਾਂ ਰਿਹਾ ਬਣਿਆ,<br/> ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਤੇ ਬਹਿੰਦੇ,<br/> ਯੂਸੁਫ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਸਕਦੇ,<br/> ਅਰਮਾਨ ਜ਼ਲੀਖਾਂ ਦੇ ।<br/> ਜੀ ਸੜ ਗਿਆ ਹੁਣ ਬਾਵਾ !<br/> ਛਡ ਖਾਬ ਖਿਆਲੀ ਨੂੰ,<br/> ਬੀਮਾਰ ਨੂੰ ਤੜਫਣ ਦੇ,<br/> ਬੂਹੇ ਤੇ ਮਸੀਹਾ ਦੇ ।<br/> ਇਸ ਲਾਰੇ ਲਪਾਰੇ ਦਾ,<br/> ਇਤਬਾਰ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ,<br/> ਜੋ ਦੇਣਾ ਦਿਵਾਣਾ ਈ,<br/> ਉਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝਾ ਦੇ ।<br/> ਉਹ ਨਰਕ ਬਿਸ਼ਕ ਹੋਵੇ,<br/> ਪਰ ਫੇਰ ਨ ਬਦਲਾਵੀਂ,<br/> ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾਣਾ ਈ,<br/> ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਬਿਠਲਾ ਦੇ ।<br/><br/> -੧੧-<noinclude></noinclude> 4le9wpwhf40ad0d83s2rf7hjg4l7hef 250 18829 228736 55086 2026-07-24T11:17:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੯. ਤੇਰੀ ਯਾਦ.<br/><br/> ੧. ਤੜਕਸਾਰ ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਲਾਲੀ ਧੁਮਾਣਾ,<br/> ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦਾ ਖੇਤ ਨੂੰ ਸੇ ਲਗਾਣਾ,<br/> ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਬਿਰਛਾਂ ਤੇ ਜੁੜ ਜੁੜ ਕੇ ਗਾਣਾ,<br/> ਤੇ ਪਸੂਆਂ ਦਾ ਜੂਹਾਂ ਦੇ ਵਲ ਚਰਨ ਜਾਣਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਕਮਾਈ ਤੇ ਲਾਵੇ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> ੨. ਖਿੜੇ ਕੌਲ ਫੁਲ ਵਰਗੀ ਮੁਟਿਆਰ ਕੋਈ,<br/> ਸਰੂ ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ, ਸਲੋਨੀ, ਨਰੋਈ,<br/> ਕਿਸੇ ਛੈਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਡੋਰੇ ਪਰੋਈ,<br/> ਦਲੀਜਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੋਈ,<br/> ਜਦੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਦਿਲ ਗੁਦਗੁਦਾਵੇ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> ੩. ਅਞਾਣਾ ਕੋਈ ਬਾਲ ਜਦ ਮੁਸਕਰਾਵੇ,<br/> ਕਲੀ ਅਧਖਿੜੀ ਵਾਂਗ ਬੁਲੀਆਂ ਹਿਲਾਵੇ,<br/> ਉਛਲ ਕੇ ਅਗ੍ਹਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਧਾਵੇ,<br/> ਤੇ ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਗਲ ਨਾਲ ਚੰਬੜਦਾ ਜਾਵੇ,<br/> ਮਸੂਮੀ ਮੇਰੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਖਿੜਾਵੇ ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> -੧੨-<noinclude></noinclude> qrvgy8jhlmrfy75p6xnj5fbhq9flf30 250 18833 228737 55087 2026-07-24T11:17:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਬਗੀਚੇ 'ਚ ਸਬਜ਼ੇ ਦਾ ਕੋਮਲ ਪੁੰਗਾਰਾ,<br/> ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ,<br/> ਕਰੂੰਬਲ ਦੀ ਲਾਲੀ, ਲਗਰ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ,<br/> ਕਲੀ ਦਾ ਚਟਾਕਾ, ਮਹਿਕ ਦਾ ਪਸਾਰਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਪੌਣ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬ ਟੁੰਬ ਜਗਾਵੇ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> ੫. ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਬਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਵਹਾਣਾ,<br/> ਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਰਾ ਬਣਾਣਾ,<br/> ਹਿਠਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛਾਲਾਂ ਲਗਾਣਾ,<br/> ਤੇ ਗੜਗੱਜ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਝਰਨੇ ਦਾ ਗਾਣਾ,<br/> ਨਦੀ ਨਾਗਣੀ ਵਾਂਗ ਜਦ ਵਿੰਗ ਖਾਵੇ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> ੬. ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨਿੰਮਲ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਤਾਰੇ,<br/> ਤੇ ਵਾ ਮੱਠੀ ਮੱਠੀ ਸੁਗੰਧੀ ਪਸਾਰੇ,<br/> ਛਮਾ ਛਮ ਪਈ ਤ੍ਰੇਲ ਮੋਤੀ ਖਿਲਾਰੇ,<br/> ਚੁਫੇਰੇ ਦੀ ਠੰਢਕ ਕਲੇਜਾ ਖਲਾਰੇ,<br/> ਤੇ ਸੁਰਤੀ ਨੂੰ ਏਕਾਂਤ ਘੂਕੀ ਲਿਆਵੇ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> ੭. ਜਦੋਂ ਦਿੱਸੇ ਤਿਤਰੀ ਦਾ ਸਤਰੰਗਾ ਬਾਣਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਕੀੜੀ ਲਭਦੀ ਫਿਰੇ ਖਾਣਾ ਦਾਣਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਮੱਖੀ ਫੁਲ ਤੋਂ ਉਠਾਵੇ ਮਖਾਣਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਵੇਖਾਂ ਬਿਜੜੇ ਦਾ ਮੰਦਰ ਸਜਾਣਾ,<br/> ਜਦੋਂ ਘੁਗੀ ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਚੋਗਾ ਖੁਆਵੇ,<br/> ਤਦੋਂ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ।<br/><br/> -੧੩-<noinclude></noinclude> 84nar2x6m1iyq8mz1egen19h9pt22lj 250 18837 228738 55089 2026-07-24T11:18:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੦. ਸੰਭਲ ਕੇ.<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਲਹੂਓ ਲੁਹਾਣ ਦਿਲ ਜੇ,<br/> ਤਕਣਾ ! ਦੁਖਾ ਨ ਦੇਣਾ,<br/> ਦੀਦਾਰ ਦਾ ਸਵਾਲੀ,<br/> ਬੂਹਿਓਂ ਉਠਾ ਨ ਦੇਣਾ ।<br/> ਇਕ ਰਾਜ਼ ਹੈ ਪੁਰਾਣਾ,<br/> ਇਸ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚ ਤੜਫਦਾ,<br/> ਮਿਟ ਜਾਇ ਨ ਤਮੱਨਾ<br/> ਅੰਧੇਰ ਪਾ ਨ ਦੇਣਾ ।<br/> ਰਬ ਨੇ ਤੇ ਕਾਇਨਾਤੋਂ<br/> ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ ਦਿਲ ਬਣਾਇਆ,<br/> ਵਹਿਸ਼ੀ ਜਿਹਾ ਸਮਝ ਕੇ<br/> ਸਸਤਾ ਲੁਟਾ ਨ ਦੇਣਾ ।<br/> ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਉਕਰਿਆ ਹੈ,<br/> ਨਕਸ਼ਾ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦਾ,<br/> ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਮਲ ਕੇ,<br/> ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਨ ਦੇਣਾ ।<br/> ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਦੇ ਸਦਮੇ<br/> ਸਹਿਣੋਂ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਡਰਦਾ,<br/> ਵਾਅਦਾ ਵਿਸਾਲ ਦਾ ਪਰ<br/> ਉਕੜਾ ਭੁਲਾ ਨ ਦੇਣਾ ।<br/><br/> -੧੪-<noinclude></noinclude> dhcofwv5z7iz8hadxr5k9wswoqkrhja 250 18841 228739 55091 2026-07-24T11:18:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੧. ਦੋਹੜਾ.<br/><br/> ਛਡ ਤ੍ਰਿੰਞਣ,<br/> ਕਰ ਸੁੰਞਾ ਵਿਹੜਾ<br/> ਤੁਰ ਤੁਰ ਜਾਵਣ ਸਈਆਂ,<br/><br/> ਇਕ ਗਈਆਂ,<br/> ਇਕ ਡੋਲੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ,<br/> ਇਕ ਦਾਜ ਸਮੇਟਣ ਪਈਆਂ,<br/><br/> ਅਸਾਂ ਭਿ ਜਾਣਾ,<br/> ਢੋਲਣ ਆਇਆਂ,<br/> ਪਰ ਚਰਖਾ ਕਿਉਂ ਚਾਈਏ ?<br/><br/> ਓਨੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨੇ,<br/> ਜਿੰਨੀਆਂ ਕੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ।<br/><br/> -੧੫-<noinclude></noinclude> a596s1lo0a85e8owkijufxso3nsh9b7 250 18845 228740 55092 2026-07-24T11:18:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੨. ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ.<br/><br/> ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/> ਨਵੇਂ ਚਮਨ ਦੀਏ ਨਵੀਏਂ ਕਲੀਏ !<br/><br/> ਖਿੜ ਕੇ ਮਹਿਕ ਪਸਾਰ<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੧. ਜਾਗ, ਕੋਈ ਚੰਗਿਆੜਾ ਲਾ ਦੇ,<br/> ਗਾਫ਼ਲ ਪਈਆਂ ਰੂਹਾਂ ਜਗਾ ਦੇ,<br/> ਮੂਰਖਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਹਿਲਾ ਦੇ,<br/><br/> ਸਚ ਦਾ ਫੜ ਹਥਿਆਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੨. ਸੁਟ ਦੇ ਪਰੇ ਪੁਰਾਣਾ ਬਾਣਾ,<br/> ਤੂੰ ਹੈ ਨਵਾਂ ਜਹਾਨ ਵਸਾਣਾ,<br/> ਨੇਕੀ ਤੇ ਉਪਕਾਰ ਕਮਾਣਾ,<br/><br/> ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਵਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੩. ਸੂਲਾਂ ਤੇਰੇ ਗਿਰਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ,<br/> ਧੂਹੀ ਖਲੋਤੀਆਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰਾਂ,<br/> ਸ਼ਰਾ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ,<br/><br/> ਰਾਹ ਛਡਿਆ ਖਲਿਹਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> -੧੬-<noinclude></noinclude> jaxfd0i75bcczm56liu7jspwzkl5rr0 250 18849 228741 55093 2026-07-24T11:18:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਖੋਦੇ ਹੋਏ,<br/> ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ੀ ਨੇ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ,<br/> ਥਾਂ ਥਾਂ ਥਿੜਕਣ ਨਵੇਂ ਨਰੋਏ,<br/><br/> ਫੜ ਫੜ ਕਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੫. ਮਨ ਤੇਰੇ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਸੋਆਂ,<br/> ਬਣਨਗੀਆਂ ਭਿੰਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੋਆਂ,<br/> ਕੱਲਰ ਮਾਰੀਆਂ ਸੁੰਞੀਆਂ ਭੋਆਂ,<br/><br/> ਹੋ ਜਾਸਣ ਗੁਲਜ਼ਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੬. ਰਾਹ ਹੈ ਤੇਰਾ ਬੜਾ ਉਖੇਰਾ,<br/> ਵੈਰੀਦਲ ਨੇ ਘਤਿਆ ਘੇਰਾ,<br/> ਪਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਰਾਦਾ ਤੇਰਾ<br/><br/> ਔਣ ਨ ਦੇ ਗਾ ਹਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੭. ਤੂੰ ਬਣ ਜਾ ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਲਾਲੀ,<br/> ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇ ਨੁਕਰਾਂ ਖ਼ਾਲੀ,<br/> ਸੁਣ ਸੁਣ ਤਾਨੇ, ਮਿਹਣੇ, ਗਾਲੀ,<br/><br/> ਹਸ ਹਸ ਲਈਂ ਸਹਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> ੮. ਸਾਈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇਗਾ,<br/> ਹਰ ਮੈਦਾਨ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਗਾ,<br/> ਜਗ ਤੇਰਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇਗਾ,<br/><br/> ਵੇਖ ਤੇਰਾ ਬਲਕਾਰ,<br/> ਕੁਮਾਰੀ ! ਉਠ ਕੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ।<br/><br/> -੧੭-<noinclude></noinclude> 35apl1h0e9g1aim1h48j2eyd7v08qd2 250 18865 228742 55094 2026-07-24T11:18:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੩. ਸਾਡਾ ਮੇਲ.<br/><br/> ੧. ਜਿੱਥੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਘੁਲ ਮਿਲ ਜਾਉਂਦੇ,<br/> ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਹਨੇਰ, ਪਾਉਣ ਜੱਫੀਆਂ,<br/> ਜਿੱਥੇ ਪਰਬਤ-ਪੈਰ, ਚੁਮ ਚੁਮ ਕੇ ਨਦੀ,<br/> ਮਿੱਠਾ ਮਿੱਠਾ ਰਾਗ, ਗੌਂਦੀ ਲੰਘਦੀ,<br/> ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ, ਕੁੱਠੀ ਬਿਰਹੁੰ ਦੀ,<br/> ਤਕ ਤਕ ਪਤੀ-ਸਮਾਧ. ਮੱਥੇ ਟੇਕਦੀ ।<br/> ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਓਸ, ਅਤਿ ਰਮਣੀਕ ਤੇ<br/><br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ! ਸਾਡਾ ਮੇਲ, ਇਕ ਦਿਨ ਹੋਵਸੀ ।<br/><br/> ੨. ਜਦ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ, ਬੂਹੇ ਜਰਜਰੇ-<br/> ਪਲਕਾਂ ਵਾਲੇ ਖੋਲ੍ਹ, ਤਕਸੀ ਝਲਕਦੇ-<br/> ਆਸਾਂ ਦੇ ਅੰਬਾਰ, ਵਾਂਗਰ ਤਾਰਿਆਂ,<br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਜੀਵਨ ਲੰਘਿਆ ।<br/> ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਨੇੜੇ ਹੋ ਜਦੋਂ,<br/> ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਧਾਇ, ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ-<br/> ਅਪਣੇ ਵਿਚ ਸਮਾਣ ਨੂੰ ਤੁਲ ਜਾਇਗੀ,<br/><br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ! ਸਾਡਾ ਮੇਲ, ਓਦੋਂ ਹੋਵਸੀ ।<br/><br/> -੧੮-<noinclude></noinclude> 9n7i8z65q8vu1d9ihj5a98stblfpg7m 250 18869 228743 55095 2026-07-24T11:18:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ, ਠੱਕਾ ਜ਼ੋਰ ਦਾ,<br/> ਸਿਰ ਟਕਰਾਂਦਾ ਨੀਰ, ਨਾਲ ਚਿਟਾਨ ਦੇ,<br/> ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਗੁ, ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦਾ,<br/> ਬੇੜੀ ਇਕ ਅਨੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਤੇ,<br/> ਡਗਮਗ ਡਗਮਗ ਚਾਲ, ਹਿਲਦੀ ਡੋਲਦੀ,<br/> ਨਦੀ-ਥਪੇੜਾਂ ਚੀਰ, ਕੰਢੇ ਲੱਗ ਕੇ,<br/> ਹੋਣ ਲਈ ਅਸਵਾਰ, ਸੈਨਤ ਮਾਰਸੀ,<br/><br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ! ਸਾਡਾ ਮੇਲ, ਓਥੇ ਹੋਵਸੀ ।<br/><br/> ੪. ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਚੁਪਚਾਪ, ਬਿਨਾਂ ਪਛਾਣ ਦੇ,<br/> ਹੱਥੀਂ ਫੜੇ ਚਿਰਾਗ਼, ਟਿਮ ਟਿਮ ਕਰ ਰਹੇ,<br/> ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵਗਾਹ, ਕੰਨੀਆਂ ਝਾੜ ਕੇ,<br/> ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ, ਤਿਣਕਾ ਤੋੜਦੇ,<br/> ਬੇੜੀ ਦੀ ਆਗ਼ੋਸ਼, ਮਾਣਨ ਵਾਸਤੇ,<br/> ਬਹਿ ਜਾਵਾਂਗੇ ਆਣ, ਨਾਲ ਅਰਾਮ ਦੇ ।<br/> ਠਿਲ੍ਹ ਪਏਗੀ ਨਾਉ, ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਨੂੰ,<br/><br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ! ਸਾਡਾ ਮੇਲ, ਓਥੇ ਹੋਵਸੀ ।<br/><br/> ੫. ਅੱਖ ਫਰੱਕੇ ਵਾਂਗ, ਬੇੜੀ ਜਾ ਲਗੂ,<br/> ਗ਼ਮ ਫ਼ਿਕਰੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਕੰਢੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦੇ,<br/> ਵਾਦੀ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਲਹਿ ਲਹਿ ਕਰ ਰਹੀ,<br/> ਸਾਨੂੰ ਲਊ ਬਹਾਲ, ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ।<br/> ਏਨੇ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸਿਓਂ-<br/> ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼, ਕੰਨੀਓਂ ਖੋਲ੍ਹਸੀ ।<br/> ਵੱਸੂ ਨਵਾਂ ਜਹਾਨ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ,<br/><br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ! ਸਾਡਾ ਮੇਲ, ਓਥੇ ਹੋਵਸੀ ।<br/><br/> -੧੯-<noinclude></noinclude> nna5ywyb6oinw9iluk865biqnhinzpz 250 18873 228744 55249 2026-07-24T11:19:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>14. ਕੀ ਡਿੱਠਾ ?<br/><br/> ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਜਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਂ !<br/> ਜੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਾਈਂ !<br/> ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਰ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ !<br/> ਚੰਗਿਆਈ ਵਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ !<br/> ਪ੍ਰੇਮ ਤਰਾਨੇ ਛੇੜਨ ਵਾਲੇ !<br/> ਕਲੀ ਧਰਮ ਦੀ ਖੇੜਨ ਵਾਲੇ !<br/> ਧਰਤ ਅਕਾਸ਼ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਤੇਰੇ,<br/> ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਰੂਹਾਂ ਪਰੇਰੇ ।<br/> ਸਚਿਆਈ ਦਾ ਤੂੰ ਦੀਵਾਨਾ,<br/> ਪ੍ਰੇਮ-ਸ਼ਮਾ ਦਾ ਤੂੰ ਪਰਵਾਨਾ ।<br/> ਚੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸਦਕੇ ਜਾਵੇਂ,<br/> ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾ ਲਾਵੇਂ ।<br/> ਪਰ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਜਾਵੇ,<br/> ਖੇਲ ਤੇਰੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨ ਆਵੇ ।<br/> ਤੇਰੀ ਖ਼ਲਕਤ ਦੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ,<br/> ਮਾਨੁਖਤਾ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ।<br/> ਹਰ ਥਾਂ ਦੇਖੀ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ,<br/> ਖੋਟੀ ਧਾਤ ਮੁਲੰਮਾ ਸਾਜ਼ੀ ।<br/> ਉੱਪਰ ਕਾਨੇ, ਥੱਲੇ ਟੋਏ,<br/> ਝੂਠੇ ਸਾਂਗ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ।<br/> =੨੦=<noinclude></noinclude> o0p3hjvedh4vmnv99pmuav1go406glz 250 18877 228745 55251 2026-07-24T11:19:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਿਹਰੇ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਦੇਖੇ,<br/> ਸੀਨ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਦੇਖੇ ।<br/> ਮਤਲਬ ਦੀ ਅਸ਼ਨਾਈ ਦੇਖੀ,<br/> ਬਾਹਰੋਂ ਖੂਬ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇਖੀ ।<br/> ਅੱਖਾਂ ਯਾਰ ਬਦਲਦੇ ਦੇਖੇ,<br/> ਖੋਟੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਦੇ ਦੇਖੇ ।<br/> ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਅੱਯਾਰੀ ਦੇਖੀ,<br/> ਪੂਰੀ ਜ਼ਾਹਰਦਾਰੀ ਦੇਖੀ ।<br/> ਲੀਡਰ ਹੌਕੇ ਭਰਦੇ ਦੇਖੇ,<br/> ਖੀਸੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਦੇ ਦੇਖੇ ।<br/> ਮੰਦਰ ਦੇਖੇ, ਡੇਰੇ ਦੇਖੇ,<br/> ਗੱਦੀਦਾਰ ਲੁਟੇਰੇ ਦੇਖੇ ।<br/> ਬੀਬੇ ਬੀਬੇ ਦਾਹੜੇ ਦੇਖੇ,<br/> ਅੰਦਰ ਵਜਦੇ ਧਾੜੇ ਦੇਖੇ ।<br/> ਰੌਣਕ ਦੇਖੀ, ਮੇਲੇ ਦੇਖੇ,<br/> ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਅਲਬੇਲੇ ਦੇਖੇ ।<br/> ਨਾ ਡਿੱਠੀ ਪਰ ਦਿਲੀ ਸਫਾਈ,<br/> ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਇਕਤਾਈ ।<br/> ਜੇਕਰ ਏਹੋ ਹਾਲ ਰਹੇਗਾ,<br/> ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਤੁਰੇਗਾ ?<br/> ਭਟਕਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹੇ ਪਾ ਦੇ,<br/> ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦੇ ।<br/><br/> -੩੧-<noinclude></noinclude> aapofwnkt9t5hbw4puq2j44qy2nnxs3 250 18881 228746 55252 2026-07-24T11:19:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੫. ਮਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> (ਕਾਫ਼ੀ)<br/><br/> ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁਛ ਕਰਨਾ<br/> ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/> ਪਰਵਾਨੇ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਾ ਕੇ<br/> ਜਾਨ ਘੁਮਾਣੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੧. ਏਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ,<br/> ਕੀਕਰ ਉਸ ਤੋਂ ਗਈਆਂ ਲਾਹੀਆਂ ?<br/> ਸੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਂਬੜ ਬਲਦਿਆਂ<br/> ਲਾਸ਼ ਦੇ ਵਾਂਗਰ ਠਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੨. ਪ੍ਰੇਮ-ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਪੀ ਕੇ ਪਿਆਲਾ,<br/> ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਇਆ ਮਨ ਮਤਵਾਲਾ,<br/> ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੇ ਕੋਈ ਉਛਾਲਾ,<br/> ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਜਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੩. ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਜੇ ਦੌਲਤ ਦਿਲ ਦੀ,<br/> ਸੁਰਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹੀ ਲਾਂਭੇ ਹਿਲਦੀ,<br/> ਅਰਸ਼ੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਟਕ ਪਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/> ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਾਜ਼ੀ ਹਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੪. ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਸੀ ਤਾਂ ਸਦਮੇ ਸਹਿੰਦਾ,<br/> ਮੂੰਹ ਅਰਸ਼ਾਂ ਵਲ ਚਾਈ ਰਹਿੰਦਾ,<br/> ਛੱਪੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਪੀ,<br/> ਨਾਮ ਕਲੰਕਤ ਕਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> =੨੨=<noinclude></noinclude> en6ekcti8msq3ackyste85h33z2vjwe 250 18885 228747 55253 2026-07-24T11:19:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੬. ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਿੰਜਰਾ ਬੇਸ਼ਕ ਖੋਲ<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਤੇਰਾ ਈ ਪਿੰਜਰਾ, ਤੇਰਾ ਈ ਦਾਣਾ,<br/> ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਣਾ,<br/> ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਉਡਾਰੀ ਭਰ ਕੇ,<br/> ਔਣਾ ਏ ਏਸੇ ਕੋਲ,<br/> ਸ਼ਿਕਾਰੀ ! ਪਿੰਜਰਾ ਬੇਸ਼ਕ ਖੋਲ ।<br/><br/> ੨. ਮੇਰਾ ਇਸ ਦਾ ਸਾਥ ਪੁਰਾਣਾ,<br/> ਮਿਲਨਾ, ਰਹਿਣਾ, ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ,<br/> ਮੈਂ ਤੇ ਪਿੰਜਰਾ ਸਾਂਝੇ ਹੋਏ,<br/> ਕਰ ਕਰ ਕਈ ਕਲੋਲ,<br/> ਸ਼ਿਕਾਰੀ ! ਪਿੰਜਰਾ ਬੇਸ਼ਕ ਖੋਲ ।<br/><br/> ੩. ਬੰਨ੍ਹਣ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਪਾ ਤੂੰ,<br/> ਮਾਣਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਾ ਤੂੰ,<br/> ਮੇਰੀ ਆਦਤ ਖੁਲ੍ਹੇ ਫਿਰਨ ਦੀ,<br/> ਤੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਡੋਲ,<br/> ਸ਼ਿਕਾਰੀ ! ਪਿੰਜਰਾ ਬੇਸ਼ਕ ਖੋਲ ।<br/><br/> ੪. ਨਵਾਂ ਗੀਤ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਬਣਾਵਾਂ,<br/> ਮੁੜ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਆਣ ਸੁਣਾਵਾਂ,<br/> ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਜਰਾ ਨਹੀਂ ਲਭਦਾ<br/> ਪਿੰਜਰਾ ਲੈਂਦਾ ਏ ਟੋਲ,<br/> ਸ਼ਿਕਾਰੀ ! ਪਿੰਜਰਾ ਬੇਸ਼ਕ ਖੋਲ ।<br/><br/> = ੨੩ =<noinclude></noinclude> sritr28hcmpvgfaw7860h2c0nrwb7ng 250 18889 228748 55254 2026-07-24T11:19:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੭. ਰਾਹੀ ਨੂੰ<br/><br/> ਰਾਹੀਆ ! ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਲ ਹੈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ?<br/><br/> ੧. ਕਿੱਥੋਂ ਤੁਰਿਓਂ ? ਕਿੱਥੇ ਈ ਜਾਣਾ ?<br/> ਕਦ ਛੋਹਿਆ ? ਕਦ ਸਫ਼ਰ ਮੁਕਾਣਾ ?<br/> ਕਿਸ ਕਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਰਿਹੋਂ ਅਟਕਦਾ ?<br/> ਕਿਸ ਔਝੜ ਵਿਚ ਰਿਹੋਂ ਭਟਕਦਾ ?<br/> ਪਿੰਨੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਘੱਟੇ ਭਰੀਆਂ,<br/> ਤੁਰ ਤੁਰ ਹੋਈਆਂ ਚੂਰ,<br/> ਰਾਹੀਆ ! ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਲ ਹੈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ?<br/><br/> ੨. ਰਾਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਦਰਦੀ ?<br/> ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ?<br/> ਲੱਭਾ ਨਾ ਕੋਈ ਜੀ-ਪਰਚਾਵਾ ?<br/> ਦਿੱਸਿਆ ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਗ਼ ਸੁਹਾਵਾ ?<br/> ਫੁਲ, ਬੂਟੇ, ਹਰਿਆਉਲ, ਰੌਣਕ,<br/> ਨਗਰ ਕੋਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ?<br/> ਰਾਹੀਆ ! ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਲ ਹੈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ?<br/><br/> -੨੪=<noinclude></noinclude> 0kg0sj30ye3rbqa97sehbmth49gq53g 250 18893 228749 55255 2026-07-24T11:19:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਅੱਡੇ, ਘਾਟ, ਸਰਾਵਾਂ, ਡੇਰੇ,<br/> ਕੋਈ ਨ ਆਏ ਰਾਹ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ?<br/> ਇਧਰ ਉਧਰ ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਡਿੱਠਾ ?<br/> ਮਿਲਿਆ ਕੋਈ ਨ ਚਸ਼ਮਾ ਮਿੱਠਾ ?<br/> ਜਿੱਥੇ ਬੈਠ ਥਕੇਵਾਂ ਲਹਿੰਦਾ,<br/> ਔਂਦਾ ਕੋਈ ਸਰੂਰ,<br/> ਰਾਹੀਆ ! ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਲ ਹੈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ?<br/><br/> ੪. ਅਗਲਾ ਰਾਹ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਬਣਾ ਲੈ,<br/> ਸਦ ਸਦ ਰਾਹੀ ਮੇਲਾ ਲਾ ਲੈ,<br/> ਹਸਦਾ ਅਤੇ ਹਸਾਂਦਾ ਜਾਈਂ,<br/> ਨਾਲ ਦਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਵੰਡਾਈਂ,<br/> ਤੁਰਦਿਆਂ ਜੀ ਪਰਚਾਈ ਜਾਣਾ,<br/> ਰਾਹੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤੂਰ,<br/> ਰਾਹੀਆ ! ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਲ ਹੈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ?<br/><br/> =੨੫=<noinclude></noinclude> kaw3650ek3p2fe2r5xhad8ur9f6854i 250 18897 228750 55256 2026-07-24T11:19:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੮. ਬੇ ਅੰਤ.<br/><br/> ੧. ਚੁਪ ਕਰ ਜਾ,<br/> ਤੇ ਨਾ ਕਰ ਟੋਹ-<br/> ਇਸ ਦਿਲ ਦਰਯਾ ਦੀ,<br/> ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ,<br/> ਕਈ ਮੁਹਾਣੇ-<br/> ਡੁਬ ਡੁਬ ਮੋਏ ।<br/> ਲੱਖਾਂ ਬੇੜੇ, ਗ਼ਰਕ ਹੋਇ ਕੇ,<br/> ਫੇਰ ਨ ਉਭਰੇ ।<br/> ਕੋਈ ਨ ਜਾਣੇ,<br/> ਲਹਿਰਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ,<br/> ਝਿਲਮਿਲ ਕਰਦੀਆਂ-<br/> ਕਿਸ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚਾਨਣ ਲੈ ਕੇ,<br/> ਕਦ ਉੱਠੀਆਂ ਤੇ ਕਿਧਰੋਂ ਆਈਆਂ ?<br/> ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਵਲ ਗੇੜੇ ਖਾ ਖਾ,<br/> ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਥਪੇੜਾਂ ਸਹਿ ਸਹਿ<br/> ਤੁਰੀਆਂ ਜਾਵਣ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ,<br/> ਕਦੇ ਹਨੇਰੇ, ਕਦੇ ਸਵੇਰੇ ।<br/><br/> =੨੬=<noinclude></noinclude> i0clh5j6hjkc03kbpmrhr0ydqjf9gx0 250 18901 228751 55257 2026-07-24T11:20:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨. ਚੁਪ ਰਹੁ,<br/> ਇਹ ਬੇਹਾਥ ਡੁੰਘਾਈ-<br/> ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਮਿਣੀ ਨ ਜਾਸੀ ।<br/> ਲਭਣਾ ਈ ਤਾਂ<br/> ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ,<br/> ਇਕ ਦੁੰਹ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਚੁਣ ਲੈ,<br/> ਖੀਵਾ ਹੋ ਹੋ ਸੁਆਦ ਮਾਣ ਲੈ ।<br/><br/> ੩. 'ਨਾਦੀ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਏ ਲਹਿਰਾਂ,<br/> ਚਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰਿਆਂ ਤੀਕਰ,<br/> ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਭੀ ਹੋਰ ਉਚੇਰੀ,<br/> ਮਿਣਦਾ ਮਿਣਦਾ ਘਾਬਰ ਜਾਸੇਂ ।<br/><br/> ੪. ਏਥੇ ਈ ਬੈਠ, ਅਨੰਦ ਉਠਾ ਲੈ,<br/> ਜੋ ਬਣਦਾ ਈ ਸੋਈ ਬਣਾ ਲੈ ।<br/> ਜੀਵਨ ਕਰ ਲੈ ਆਪ ਸੁਖਾਲਾ,<br/> ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈ ਆਲ ਦੁਆਲਾ ।<br/> ਛਡ ਦੇ ਲੰਮੇ ਦਾਈਏ ਲਾਣੇ,<br/> ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆਪੇ ਜਾਣੇ,<br/> ਜਿੱਧਰ ਚਾਹੇ<br/> ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ,<br/> ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ<br/> ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ।<br/><br/> -੨੭-<noinclude></noinclude> jowk82hyf6hv3jnskp4uz0wu5qo1kyj 250 18905 228752 55258 2026-07-24T11:20:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੯. ਸੱਧਰਾਂ.<br/><br/> ੧. ਜਦ ਪਤਝੜ ਸਫਾ ਵਲ੍ਹੇਟੇਗੀ,<br/> ਬੂਟੇ ਲਗਰਾਂ ਪੁੰਗਰਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਉਜੜੇ ਬਾਗ਼ ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ,<br/> ਮਾਲੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਉਣਗੇ,<br/> ਕਲੀਆਂ ਦੀ ਕਾਇਆ ਪਲਟੇਗੀ,<br/> ਫੁਲ ਹਸ ਹਸ ਘੁੰਡ ਉਠਾਉਣਗੇ,<br/> ਮਹਿਕਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਖੁਲ੍ਹਣਗੇ,<br/> ਭੌਰੇ ਅਸਮਾਨ ਗੁੰਜਾਉਣਗੇ,<br/> ਰਹਿਮਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ,<br/> ਬਰਕਤ ਦਾ ਮੀਂਹ ਬਰਸਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ਉਹ ਦਿਨ ਕਦ ਆਉਣਗੇ ?<br/><br/> ੨. ਜਦ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੂਹਾਂ ਪਾਣਗੀਆਂ,<br/> ਜੂਹਾਂ ਇਸ ਸੁਰਗੀ ਦੇਸ ਦੀਆਂ,<br/> ਜਲ-ਪੌਣ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀ ਨਾਲੇ,<br/> ਮੇਵੇ, ਫਲ-ਫੁਲ, ਹਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ,<br/> ਰੂੰ, ਉੱਨ, ਪਛਮ, ਲੋਈਆਂ, ਕੰਬਲ,<br/> ਸੂਸੀ, ਗਬਰੂਨਾਂ ਤੇ ਛੀਟਾਂ,<br/> ਘਰ ਦੇ ਖੱਦਰ ਤੋਂ ਨੀਮ ਲਗਣ,<br/> ਪਰਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਪੂੰ ਪਾਂ,<br/> ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਦੇ<br/> ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁਰਮਟ ਗਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ....<br/> -੨੮-<noinclude></noinclude> cyjgfdr5rt6417wr44ksr6qk02h6hos 250 18909 228753 55259 2026-07-24T11:20:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਜਦ ਨੀਂਦ ਅਸਾਡੀ ਉਘੜੇਗੀ,<br/> ਪਲਟੇਗਾ ਦੌਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦਾ,<br/> ਵਰਕਾ ਉਲਟਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ,<br/> ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਦਾ,<br/> ਸਾਕ਼ੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ,<br/> ਰਲ ਬਹਿਣ ਲਈ ਮੈਖ਼ਾਨੇ ਦਾ,<br/> ਸੁਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤੰਬੂਰਾ,<br/> ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮ ਤਰਾਨੇ ਦਾ,<br/> ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਪਾ ਕੇ<br/> ਮਸਤਾਨੇ ਰਾਸ ਰਚਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ..........<br/><br/> ੪. ਜਦ ਦਿਲ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੱਸੇਗਾ,<br/> ਉਜੜੇਗਾ ਦੇਸ ਵਿਖਾਲੇ ਦਾ,<br/> ਗਲ ਲਗਿਆਂ ਧਰਮ ਨ ਵਿਗੜੇਗਾ,<br/> ਮੀਏਂ, ਭਾਈ ਤੇ ਲਾਲੇ ਦਾ,<br/> ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਵਿਚਦੀ ਲੰਘੇਗਾ,<br/> ਰਾਹ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਦਾ,<br/> ਰਲ ਘਿਉ-ਖਿਚੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ,<br/> ਦਿਲ ਗੋਰੇ ਦਾ, ਚੰਮ ਕਾਲੇ ਦਾ,<br/> ਸਭ ਰਲ ਮਿਲ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਨੂੰ,<br/> ਸਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ..........<br/><br/> -੨੯-<noinclude></noinclude> tiuytym64fipuztcjil1ls11rpj3nub 250 18913 228754 55260 2026-07-24T11:20:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਜਦ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਜਚ ਜਾਏਗਾ,<br/> ਮੁੱਲ ਧੁਰ ਦੀ ਸਾਥਣ ਨਾਰੀ ਦਾ,<br/> ਸੰਗਲ ਟੁਟ ਜਾਊ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ,<br/> ਵਿਦਯਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਦਾ,<br/> ਲੜਨੋਂ ਕੁੜ੍ਹਨੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ,<br/> ਛੋਹੇਗੀ ਕੰਮ ਉਸਾਰੀ ਦਾ,<br/> ਜਣ ਜਣ ਕੇ ਜੋਧੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ,<br/> ਦਾਰੂ ਕਰਸੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ,<br/> ਉਸ ਦੇ ਬਚੜੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ,<br/> ਵਧ ਵਧ ਕੇ ਜਾਨ ਲੜਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ...........<br/><br/> ੬. ਜਦ ਘਰ ਤੋਂ ਸਬਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ,<br/> ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਗਿੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ,<br/> ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ ਜੋ ਲੋਚੇਗਾ,<br/> ਜੀਉਣਾ ਦੇਣਾ ਭੀ ਚਾਹਵੇਗਾ,<br/> ਜੋ ਅਪਣੇ ਪੈਰੀਂ ਉਭਰੇਗਾ,<br/> ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਉਠਾਵੇਗਾ,<br/> ਦੁਖੀਏ ਦੀ ਆਂਦਰ ਤਪਦੀ ਤਕ,<br/> ਸੁਖੀਏ ਦਾ ਦਿਲ ਘਬਰਾਵੇਗਾ,<br/> ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ,<br/> ਫੜ ਫੜ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! .............<br/><br/> -੩੦-<noinclude></noinclude> 81y849zgshvchdb6pxkdn9r8hwmh1yj 250 18917 228755 55261 2026-07-24T11:20:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੭. ਜਦ ਵਿਦ੍ਯਾ-ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੋਂ<br/> ਘਰ ਘਰ ਵਿਚ ਲੋ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗਾ,<br/> ਕਿਰਤੀ, ਵਿਰਤੀ, ਕਿਰਸਾਣ, ਕੁਲੀ,<br/> ਅਨਪੜ੍ਹ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਨ ਆਵੇਗਾ,<br/> ਕੋਈ ਰੈਡੀਓ ਪਿਆ ਸਮੇਟੇਗਾ,<br/> ਕੋਈ ਬਿਜਲੀ ਪਿਆ ਦੁੜਾਵੇਗਾ,<br/> ਵਿਸਕਰਮਾ, ਰਾਂਜਨ, ਐਡੀਸਨ,<br/> ਕੋਈ ਬੋਸ ਟਿਗੋਰ ਕਹਾਵੇਗਾ,<br/> ਖਿੜ ਖਿੜ ਕੇ ਫੁੱਲ ਦਾਨਾਈ ਦੇ,<br/> ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਹਿਕ ਖਿੰਡਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ...........<br/><br/> ੮. ਜਦ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਪਾ,<br/> ਉਛਲੇਗਾ ਲਹੂ ਪਸੀਨੇ ਦਾ,<br/> ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਰਤਨ ਉਛਾਲੇਗਾ,<br/> ਬਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੀਨੇ ਦਾ,<br/> ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦਾ,<br/> ਜੁਗ ਹੋਸੀ ਛਾਪ-ਨਗੀਨੇ ਦਾ,<br/> ਅੰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਏਗਾ<br/> ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਦਫੀਨੇ ਦਾ,<br/> ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਪਤ ਖਜ਼ਾਨੇ ਚੋਂ<br/> ਤਲਬਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਮਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ..........<br/><br/> -31-<noinclude></noinclude> n2fjmx7idurxsn1urypol3f735e6ops 250 18921 228756 55262 2026-07-24T11:20:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੯. ਜਦ ਮਾਨੁਖਤਾ ਦਾ ਖੂਨ ਉਛਲ<br/> ਢੂੰਡੇਗਾ ਰਾਹ ਰਸਾਈ ਦਾ,<br/> ਜ਼ਾਹਰਦਾਰੀ ਦੇ ਖੰਡਰ ਤੇ<br/> ਉਸਰੇਗਾ ਮਹਿਲ ਸਚਾਈ ਦਾ,<br/> ਇਨਸਾਫ ਅਛੂਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰੂ<br/> ਹੰਕਾਰੀ ਦਿਲ ਪੰਡਤਾਈ ਦਾ,<br/> ਇਕ ਰਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚੜੇ ਬਣ<br/> ਜੋੜਨਗੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭਾਈ ਦਾ,<br/> ਕਰ ਹਿੰਮਤ ਮੋਢੇ ਜੋੜ ਜੋੜ<br/> ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਮੁਕਾਉਣਗੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ,<br/> ਸਾਈਆਂ ! ਉਹ ਦਿਨ ਕਦ ਆਉਣਗੇ ?<br/><br/> ਉੱਤ੍ਰ<br/><br/> 10<br/><br/> ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਭਗਤ !<br/> ਉਹ ਦਿਨ ਆਏ ਹੀ ਚਾਂਹਦੇ ਨੇ,<br/> ਸਭ ਸੁਪਨੇ ਸਚੇ ਹੋਣ ਲਈ,<br/> ਰਾਹ ਰਸਤੇ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,<br/> ਨਵ-ਯੁਵਕ ਉਮੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ<br/> ਜਗਵੇਦੀ ਪਏ ਰਚਾਂਦੇ ਨੇ,<br/> ਬੇੜਾ ਬੰਨੇ ਪਹੁੰਚਾਣ ਲਈ<br/> ਮਸਤੌਲਾਂ ਪਏ ਚੜ੍ਹਾਂਦੇ ਨੇ,<br/> ਇਸ ਸਾਹਸਤ ਹੀਣੇ ਭਾਰਤ ਦੇ,<br/> ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭੀ ਆਉਣਗੇ,<br/> ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ, ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ,<br/> ਓਹ ਦਿਨ ਨਿਰਸੰਸੇ ਆਉਣਗੇ ।<br/><br/> -੩੨-<noinclude></noinclude> oywyprsfu78mcm1rm0hg6lvtd37ze2b 250 18925 228757 55263 2026-07-24T11:20:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੦. ਦੋਹੜਾ.<br/><br/> ਮੁੱਲਾਂ ਮਿਸ਼ਰ ਨਿਖੇੜੀ ਰਖਦੇ<br/> ਲਾ ਲਾ ਗੁੱਝੀਆਂ ਅੱਗਾਂ,<br/> ਲੈਕਚਰ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਣ ਨ ਡਿੱਠੇ<br/> (ਜਦ) ਮੂੰਹੋਂ ਉਗਾਲਣ ਝੱਗਾਂ,<br/> ਲੈ ਚੰਦਾ ਜਦ ਠੇਕੇ ਅਪੜੇ,<br/> (ਤਦ) ਸੂਰਤ ਬਦਲੀ ਠੱਗਾਂ,<br/> ਇੱਕੋ ਬੋਤਲ, ਇੱਕੋ ਠੂਠੀ<br/> (ਅਤੇ) ਵੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੱਗਾਂ ।<br/><br/> -੩੩-<noinclude></noinclude> 3uftxa5podwb28e5si8ca311u56hwvh 250 18929 228758 55264 2026-07-24T11:20:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੧. ਤਿਆਰ ਹੋ.<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਓ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਲੁਟ ਚੁਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ !<br/> ਤੂੰ ਉਠ ਕੇ ਬਹੁ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/> ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਰਾਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੀ,<br/> ਕਮਰਕਸਾ ਕਰ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/><br/> ਤੂੰ ਕੀ ਦਲੀਲਾਂ ਦੁੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ?<br/> ਕਿਨਾਰੇ ਬਹਿ ਬਹਿ ਔਕੜਾਂ ਦੇ,<br/> ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਇਕ ਬਹਾਦੁਰਾਂ ਦੀ<br/> ਤੇ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/><br/> ਜੇ ਰੋੜ੍ਹ ਆਵੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ,<br/> ਤੂੰ ਮੂੰਹ ਭੁਆ ਦੇ, ਚਿਟਾਨ ਬਣ ਕੇ,<br/> ਜੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖੇਂ<br/> ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/><br/> ਅਛੂਤ, ਬਾਹਮਣ, ਪੁਜਾਰੀ, ਹਰਿਜਨ,<br/> ਮਲੇਛ, ਕਾਫ਼ਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੋਮਨ,<br/> ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਦਿਲ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰ ਦੇ,<br/> ਤੂੰ ਓਸ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/><br/> ਨਿਮਾਜ਼ ਰੋਜ਼ੇ ਤੇ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਤੋਂ<br/> ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਜੇ ਉਟਕ ਗਿਆ ਹੈ,<br/> ਤਾਂ ਮਰ ਨ ਐਵੇਂ ਹਰਾਮ ਮੌਤੇ,<br/> ਵਤਨ ਦਾ ਖ਼ਿਦਮਤਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/><br/> -੩੪-<noinclude></noinclude> lz55pdpogwrmn2w8i50qcuybudj56xq 250 18933 228759 55406 2026-07-24T11:21:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>22. ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਸਾਗਰੋਂ ਬੂੰਦ ਨਿਖੇੜ ਕੇ, ਦਿੱਤੋ ਈ ਹੇਠ ਉਤਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/> ਬੈਠੀ ਬਿਠਾਈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ, ਪਾਈ ਕਠਿਨ ਵਿਗਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਵੇਖਣੀ ਹੀ ਜੇ ਮੌਜ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਖਿਲਾਰ ਕੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਣਿਆ, ਜੰਗਲਾ ਖ਼ਾਰਦਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਮੈਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਖਿਆ- ਵਖ ਵਜੂਦ ਕਰ ਮਿਰਾ,<br/> ਆਪਣਾ ਆਪ ਗੁਆਇ ਕੇ, ਹੁੰਦਾ ਫਿਰਾਂ ਖ਼ੁਆਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਗੁੰਝਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ, ਲੰਮੜੇ ਪੰਧ ਤੇ ਤੋਰ ਕੇ,<br/> ਵੇਖ ਤੇ ਲੈਣ ਦੇ ਰੌਣਕਾਂ, ਹੁੰਨਾ ਏਂ ਬੇਕਰਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ ਲਾਗ ਜੇ ਮੇਰੇ ਖ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਦੀ,<br/> ਟੋਕਿਆ ਜਾਏ ਫੇਰ ਮੇਰਾ, ਹੁਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਫੂਕ ਜੇ ਕੰਨ ਵਲ੍ਹੇਟ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦੀ,<br/> ਐਡੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਾਮਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਖਲ੍ਹਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਮੇਰੇ ਸਿਆਹ ਸਫੈਦ ਤੇ ਜਦ ਤੇਰਾ ਅਖਤਿਆਰ ਹੈ,<br/> ਫਲ ਨਾਲ ਕੀ ਮੇਰਾ ਵਾਸਤਾ ? ਮੈਂ ਹੀ ਜਵਾਬਦਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਮੈਂ ਜੂ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਭੀ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ,<br/> ਐਡੀਆਂ ਕਾਹਲੀਆਂ ਕਿਸ ਲਈ ? ਹੋਵਾਂ ਹੁਣੇ ਤਿਆਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ਮੈਂ ਜੂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਬਰੂ ਬਣਾ,<br/> ਕੱਲਾ ਤੂੰ ਬੇਨਿਆਜ਼ ਕਿਉਂ ? ਕੱਲਾ ਮੈਂ ਗੁਨਹਗਾਰ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> -੩੫-<noinclude></noinclude> jb7y6gbwq0tag2b2vfngn150kp87rv3 250 18937 228760 55407 2026-07-24T11:21:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੩. ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਹਾਰ.<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> ੧. ਨਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਾਰੇ,<br/> ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ, ਨਵੇਂ ਹੁਲਾਰੇ,<br/> ਨਵੇਂ ਬਜ਼ਾਰ, ਤਮਾਸ਼ੇ, ਮੇਲੇ,<br/> ਨਵੇਂ ਹੁਸੀਨ, ਨਵੇਂ ਅਲਬੇਲੇ,<br/> ਨਵੀਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> ੨. ਪਿਛਲੀ ਹੋ ਗਈ ਗੱਲ ਪੁਰਾਣੀ,<br/> ਨਵਿਆਂ ਛੋਹੀ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ।<br/> ਪਿਛਲੇ ਲੀਹਾਂ ਨਾਲ ਖਲੋ ਗਏ,<br/> ਨਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਗੇਰੇ ਹੋ ਗਏ,<br/> ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੰਸਾਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> ੩. ਕੁਦਰਤ ਅਦਲ ਬਦਲ ਤੇ ਹੱਸੀ,<br/> ਨਵੀਂ ਸੜਕ ਨਵਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ।<br/> ਸਹਿਮ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਈ,<br/> ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੋਠੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ,<br/> ਲਿਆ ਮੋਰਚਾ ਮਾਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> -੩੬-<noinclude></noinclude> 5d679m09q5ywl8c6ctx6fv2nf292pvb 250 18941 228761 55408 2026-07-24T11:21:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਰਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੌਲਾ ਪਾਂਦੇ,<br/> ਨਵੇਂ ਵਧ ਗਏ ਹਸਦੇ ਗਾਂਦੇ ।<br/> ਨੱਚ ਖਲੋਤੀ ਫਿਰਕੇਦਾਰੀ,<br/> ਮਚਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਚਤੁਰ ਮਦਾਰੀ,<br/> ਲੱਗਾ ਦੇਣ ਪਿਆਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> ੫. ਬਾਬਾ ! ਰਾਹੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾ,<br/> ਜਾਂ ਨਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਲੋ ਜਾ ।<br/> ਪਿਛਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ,<br/> ਇਹ ਹੁਣ ਹੰਭਲੇ ਮਾਰਨ ਪਈਆਂ,<br/> ਅਗਲੀਆਂ ਹੋਰ ਤਿਆਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> ੬. ਤੱਤੇ ਠੰਢੇ ਸਮੇਂ ਸਮੋਏ,<br/> ਵਕਤ ਨਜਿੱਠਣ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ।<br/> ਜੁਗ ਜੁਗ ਚਕ੍ਰ ਕਾਲ ਦਾ ਚੱਲੇ,<br/> ਔਖੇ, ਹੁੰਦੇ ਜਾਣ ਸੁਖੱਲੇ,<br/> ਤੁਰੀ ਰਹੇ ਰਫ਼ਤਾਰ,<br/> ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ।<br/><br/> -੩੭-<noinclude></noinclude> fdds3mju7h9q1rfna8cs96c8t1lewbw 250 18945 228762 55410 2026-07-24T11:21:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੪. ਸ਼ਾਵਾ ਸ਼ੇ !<br/><br/> ੧. ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜੋਂ ਪਛੜ ਗਏ-<br/> ਪਾਂਧੀ ! ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ ਦੀ,<br/> ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਝੁਰਨਾ ਕੀ ਆਖੇ,<br/> ਢੇਰੀ ਨਹੀਂ ਢਾਹੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> ੨. ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਹਿ ਬਹਿ ਯਾਦ ਨ ਕਰ,<br/> ਨਾਕਾਮੀ ਦੀ ਫ਼ਰਯਾਦ ਨ ਕਰ,<br/> ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਇਉਂ ਬਰਬਾਦ ਨ ਕਰ,<br/> ਹਾਜਤ ਨਹੀਂ ਗਿਲਹ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> ੩. ਜਿਸ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆ ਡੁਲਾਂਦਾ ਹੈਂ,<br/> ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਵਿਚ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ,<br/> ਏਸੇ ਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਸੌਂਪੀ ਹੈ,<br/> ਸਰਦਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> ੪. ਦਿਲ ਊੜਾ ਹੈ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਦਾ,<br/> ਵਰਤਾਵਾ ਹੈ ਮੈਖ਼ਾਨੇ ਦਾ,<br/> ਦਿਲ ਨੇ ਹੀ ਆ ਕੇ ਹਰਕਤ ਵਿਚ,<br/> ਛੇੜੀ ਸੀ ਖੇਡ ਮਦਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> ੫. ਦਿਲ ਮੁਰਦਾ ਰੂਹਾਂ ਜਿਵਾ ਸਕਦਾ ਏ,<br/> ਦਿਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਘਰਾ ਸਕਦਾ ਏ,<br/> ਦੁਨੀਆਂ ਉਲਟਾ ਪਲਟਾ ਸਕਦਾ ਏ,<br/> ਬਣ ਔਖਧਿ ਹਰ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> -੩੮-<noinclude></noinclude> s4kkh343j0zhsyp7z5hkjrtzp8j1xxk 250 18949 228763 55411 2026-07-24T11:21:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੬. ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰ,<br/> ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰ,<br/> ਦਿਲ ਨੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਾਜ ਰਖੀ ?<br/> ਇਕ ਨੰਗੀ ਹੋ ਰਹੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> ੭. ਜਦ ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਤੁਲ ਜਾਵੇਗਾ,<br/> ਤਾਰੇ ਭੀ ਤੋੜ ਲਿਆਵੇਗਾ,<br/> ਇਸ ਦਿਲ ਥੀਂ ਉਠੇ ਇਰਾਦੇ ਤੇ<br/> ਬਰਸੇਗੀ ਰਹਿਮਤ ਬਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> ੮. ਉਠ, ਹਿੰਮਤ ਕਰ, ਤੇ ਤਣ ਜਾ ਫਿਰ,<br/> ਜੋ ਬਣਨਾ ਚਾਹੇਂ ਬਣ ਜਾ ਫਿਰ,<br/> ਚਾਹੇ ਬਹਿ ਜਾ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੇ,<br/> ਚਾਹੇ ਕਫ਼ਨੀ ਪਹਿਨ ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ।<br/><br/> -੩੯-<noinclude></noinclude> 8zzqra9qjq8e8a7wx4mdcetjz50ja5e 250 18953 228764 55412 2026-07-24T11:21:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੫. ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ !<br/><br/> ਉਜੜੇ ਪੁਜੜੇ ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ !<br/> ਰਸਤੇ ਸਿਰ ਭੀ ਆਇਆ ਕਰ !<br/> ਅਪਣੀ ਹਾਲਤ ਤੇ, ਬੇ ਕਿਰਕਾ !<br/> ਤਰਸ ਕਦੀ ਤੇ ਖਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਠੇਡੇ ਖਾਂਦਿਆਂ ਧੌਲੇ ਆ ਗਏ,<br/> ਹੁਣ ਤਾਂ ਹੋਸ਼ ਟਿਕਾਣੇ ਕਰ,<br/> ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਤਾਣੀ ਨੂੰ ਭੀ<br/> ਬੈਠ ਕਦੀ ਸੁਲਝਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਘਰ ਦੀ ਲੰਕਾ ਫੂਕ ਫੁਕਾ ਕੇ,<br/> ਹਸਨਾ ਏਂ ਬਹਿ ਰੂੜੀ ਤੇ,<br/> ਉਜੜੀ ਖੇਪ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਭੀ<br/> ਬਣਤਰ ਕੋਈ ਬਣਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਕੀ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ਹਾਨਾ ਤੇਰੀ,<br/> ਕੀ ਕਰਤੂਤ ਖਿਲਾਰੀ ਊ ?<br/> ਦੋਸਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਰਖਣ ਦਾ ਭੀ<br/> ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਦੀਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਪਾ ਪਾ,<br/> ਕੱਛਾਂ ਬੜੀਆਂ ਮਾਰੇਂ ਤੂੰ<br/> ਫ਼ਿਰਕੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਫੋੜੇ ਤੇ<br/> ਰਗੜ ਰਗੜ ਕੇ ਲਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> -੪੦-<noinclude></noinclude> f7x7jdoib18ym9n42tmtifkwpgheue4 250 18957 228765 55413 2026-07-24T11:21:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਿੱਸੇ ਬਖ਼ਰੇ ਵੰਡਣ ਵਿਚ ਤਾਂ<br/> ਹੋ ਗਿਓਂ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ ਤੂੰ,<br/> ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਬਰਕਤ ਦੀ ਭੀ<br/> ਕੀਮਤ ਕੋਈ ਪਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਪੁਣ ਛਾਣਾਂ ਵਿਚ ਆਟਾ ਕਿਰ ਗਿਆ,<br/> ਰੋ ਬਹਿ ਬਹਿ ਕੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ,<br/> ਬਾਲ ਬਚੇ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਦੇ ਕੇ<br/> ਫੋਕੇ ਸੰਖ ਵਜਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਇਕਸੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਫੁਲ ਹੋ ਕੇ<br/> ਖਾਣੀ ਖ਼ਾਰ ਨ ਚੰਗੀ ਏ,<br/> ਅਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਕੋਲੋਂ, ਪਾਗ਼ਲ !<br/> ਡਰ ਡਰ ਨਾ ਘਬਰਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> ਕਰ ਕਰ ਘੋਲ, ਚੁਰਾਹੇ ਦੇ ਵਿਚ<br/> ਹਾਂਡੀ ਤੇਰੀ ਭਜਦੀ ਏ,<br/> ਦੇ ਦੇ ਪੱਗ ਪਰਾਏ ਹੱਥੀਂ,<br/> ਅਹਿਮਕ ਨਾ ਅਖਵਾਇਆ ਕਰ !<br/><br/> -੪੧-<noinclude></noinclude> rqxatlu8pkhqolnr3tiuu1y6dr38vja 250 18961 228766 55415 2026-07-24T11:21:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੬. ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਬ.<br/><br/> ੧. ਓ ਰਾਮ ਪਿਆਰੇ ! ਓ ਅੱਲਾ ਵਾਲੇ !<br/> ਓ ਸਾਈਂ ਲੋਕਾ ! ਓ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ !<br/> ਤੂੰ ਵਿਚ ਹਨੇਰੇ, ਕੀ ਖੂੰਜਾਂ ਫੋਲੇਂ ?<br/> ਕੀ ਪਾਣੀ ਰਿੜਕੇਂ, ਤੇ ਮੱਖਣ ਟੋਲੇਂ ?<br/> ਕੀ ਰਗੜ ਚਨਾਠੀ, ਪਿਆ ਤਿਲਕ ਲਗਾਵੇਂ ?<br/> ਕਿਸ ਰਬ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੰਖ ਵਜਾਵੇਂ ?<br/> ਭੁਗਤਾਵੇਂ ਲੇਖੇ ਕੀ ਫੜ ਫੜ ਮਾਲਾ ?<br/> ਕੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਕੇ ਪਿਆ ਕਰੇਂ ਉਜਾਲਾ ?<br/> ਤੂੰ ਰਬ ਨੂੰ ਭਾਲੇਂ ਕਿਉਂ ਵਿਚ ਹਨੇਰੇ ?<br/> ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹ ਸੁਖਾਂਦੇ ਏਹ ਵਲਗਣ ਘੇਰੇ ।<br/> ਉਹ ਤੰਗ ਮਕਾਨੀਂ, ਨਹੀਂ ਲੁਕ ਲੁਕ ਬਹਿੰਦਾ,<br/> ਕਲਬੂਤਾਂ ਅੰਦਰ, ਨਹੀਂ ਤੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ।<br/> ਉਹ ਜੀਵੇ ਜਾਗੇ, ਤੇ ਹੱਸੇ ਗਾਵੇ,<br/> ਵਿਚ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮਦਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਸਾਂ ਪਾਵੇ ।<br/> ਆ ਬਾਹਰ ਚਲ ਕੇ ਇਕ ਝਾਤੀ ਪਾਈਏ,<br/> ਇਸ ਜੀਉਂਦੇ ਰੱਬ ਦਾ ਅਣਦਾਜ਼ਾ ਲਾਈਏ ।<br/><br/> ੨. ਤਕ ਅਰਸ਼ੀ ਤੰਬੂ, ਤੇ ਜੜੇ ਸਤਾਰੇ,<br/> ਤਕ ਤ੍ਰੇਲ ਉਤਰ ਕੇ, ਪਈ ਠੰਢ ਪਸਾਰੇ !<br/> ਤਕ ਭਿੰਨੀ ਭਿੰਨੀ ਵਾ ਪੈਲਾਂ ਪਾਂਦੀ,<br/> ਤੇ ਸੁਤੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਗਾਂਦੀ ।<br/> ਤਕ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ, ਪਹੁ ਫੁਟਦੀ ਲਾਲੀ,<br/> ਰਬ ਹਸ ਹਸ ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਦੇਇ ਦਿਖਾਲੀ ।<br/> -੪੨-<noinclude></noinclude> m8ou7d56mcfoodqtdidqkm950ns4hk3 250 18965 228767 55416 2026-07-24T11:22:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਕ ਟੰਗ ਸਹਾਰੇ, ਤਕ ਬਿਰਛ ਖਲੋਤੇ,<br/> ਤਕ ਕੂਲੇ ਪੱਤਰ, ਕਿਆ ਨ੍ਹਾਤੇ ਧੋਤੇ !<br/> ਫੁਲ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ, ਤਕ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹਸਦੇ !<br/> ਤਕ ਫਲ ਤੇ ਮੇਵੇ, ਪਏ ਪਕਦੇ ਰਸਦੇ !<br/> ਔਹ ਦੇਖ ਉਚੇਰੇ, ਕੀ ਪੰਛੀ ਗਾਂਦੇ ?<br/> ਇਸ ਜੀਉਂਦੇ ਰਬ ਦੀ, ਪਏ ਸਿਫਤ ਸੁਣਾਂਦੇ !<br/> ਇਹ ਓਸੇ ਰਬ ਨੇ-ਹੈ ਰੌਣਕ ਲਾਈ,<br/> ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਭਦਾ ਹੋ ਗਿਓਂ ਸੁਦਾਈ ।<br/><br/> ੩. ਇਸ ਮੂੰਹ ਹਨੇਰੇ ਤਕ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜੂਹਾਂ,<br/> ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਚਲੀਆਂ ਨੀਂ ਰਬ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ।<br/> ਤਕ ਕਿਲ੍ਹਦੇ ਢੱਗੇ, ਭੁਇੰ ਧਸਦੇ ਫਾਲੇ,<br/> ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪਿਆ ਚਰਬੀ ਢਾਲੇ ।<br/> ਇਹ ਵਾਹੇ ਬੀਜੇ, ਗਾਹ ਢੇਰ ਲਗਾਵੇ,<br/> ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਗੱਡੇ, ਸਭ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਚਾਵੇ ।<br/> ਇਹ ਲਹੂ ਚੁਆ ਕੇ, ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਪਾਲੇ,<br/> ਪਰ ਆਪ ਨਿਮਾਣਾ, ਨਿਤ ਜੱਫਰ ਜਾਲੇ ।<br/> ਨਾ ਚਜ ਦਾ ਲੀੜਾ, ਨਾ ਚਜ ਦਾ ਖਾਣਾ,<br/> ਪਰਭਾਤੇ ਜਾਣਾ, ਦਿਨ ਲੱਥੇ ਆਣਾ ।<br/> ਪਰ ਜਦ ਭੀ ਵੇਖੋ, ਇਹ ਹਸਦਾ ਗਾਂਦਾ,<br/> ਨਹੀਂ ਝੋਰੇ ਝੁਰਦਾ, ਨਹੀਂ ਚਿੰਤਾ ਲਾਂਦਾ ।<br/> ਇਹ ਸਾਬਰ ਸੀਨਾ ਹੈ ਰਬ ਦਾ ਮੰਦਰ,<br/> ਇਸ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ,<br/> ਰਬ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲੇ ਤੇ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸੇ,<br/> ਸਚ ਮੁਚ ਦਾ ਜੀਊਂਦਾ ਰਬ ਏਥੇ ਵੱਸੇ ।<br/><br/> -੪੩-<noinclude></noinclude> p2lmnodx87ekn69cdv4tamcf9dag37g 250 18968 228768 55417 2026-07-24T11:22:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਆ ਵੇਖਣ ਚਲੀਏ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਗੇਰੇ,<br/> ਔਹ ਛਪਰਾਂ ਛੰਨਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖ ਪਥੇਰੇ !<br/> ਕੋਈ ਕਹੀ ਚਲਾਵੇ, ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਢੋਵੇ,<br/> ਕੋਈ ਇੱਟਾਂ ਪੱਥੇ, ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਗੋਵੇ ।<br/> ਸਭ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੇ, ਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਲਾਂ,<br/> ਪਹੁ ਫੁਟੀਓਂ ਛੋਂਹਦੇ, ਪਾ ਦੇਣ ਤਿਕਾਲਾਂ ।<br/> ਏਹ ਮਹਿਲ-ਮੁਨਾਰੇ ਸਭ ਏਹੋ ਬਣਾਂਦੇ,<br/> ਪਰ ਆਪ ਉਜਾੜਾਂ ਵਿਚ ਉਮਰ ਲੰਘਾਂਦੇ ।<br/> ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਸ਼ਾਕਰ ਰਖ ਸਿਦਕ ਸਬੂਰੀ,<br/> ਖਾ ਰੁੱਖੀ ਮਿੱਸੀ, ਨਿੱਤ ਕਰਨ ਮਜੂਰੀ ।<br/> ਨਾ ਉਚੀਆਂ ਹਿਰਸਾਂ, ਨਾ ਗਿਲਹ ਗੁਜ਼ਾਰੀ,<br/> ਨਾ ਪੋਚਾਪਾਚੀ, ਨਾ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ।<br/> ਨਿਤ ਹਸਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਨੂਰ ਇਲਾਹੀ,<br/> ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਲੇਜਾ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ।<br/> ਇਸ ਵਖਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਵੇਖ ਨਜ਼ਾਰਾ,<br/> ਇਸ ਭੋਲੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਰਬ ਲਿਆ ਉਤਾਰਾ ।<br/><br/> ੫. ਆ ਉਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਅਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ,<br/> ਤਕ ਮਿਹਨਤ ਹੁੰਦੀ, ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ।<br/> ਔਹ ਤਕ ਦੋ ਗਾਡੀ ਪਏ ਬਿੱਦਾਂ ਢੋਂਦੇ,<br/> ਤਕ ਚਰਬੀ ਢਲਦੀ ਤੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਚੋਂਦੇ ।<br/> ਏਹ ਲੱਠੇ ਖਾਸੇ ਤੇ ਗਰੀ ਛੁਹਾਰੇ,<br/> ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਜੋਗੇ ਪਏ ਢੋਣ ਵਿਚਾਰੇ ।<br/> ਏਹ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,<br/> ਏਹ ਛੁਹ ਸਕਦੇ ਨੇਂ, ਪਰ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ।<br/> -੪੪-<noinclude></noinclude> fp9j5rqp03h1j2ueqfo3d4y3vwbjqyn 250 18971 228770 55418 2026-07-24T11:22:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਚੀਜ਼ ਅਮਾਨਤ ਵਲ ਧਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ,<br/> ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋਤਾ, ਈਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ।<br/> ਜੇ ਪੌਲੇ ਧੇਲੀ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨਗੇ ।<br/> ਉਹ ਹੱਕ-ਹਲਾਲੀ, ਖਾ ਪੇਟ ਭਰਨਗੇ ।<br/> ਜਦ ਬਾਲ ਬਚੇ ਨੂੰ ਆ ਛਾਤੀ ਲਾਂਦੇ,<br/> ਸਭ ਫੱਟ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਸੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ।<br/> ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕਣ ਨੂਰਾਨੀ ਤਾਰੇ,<br/> ਮਥਿਆਂ ਤੇ ਖੇੜਾ ਪਿਆ ਜਿੰਦਾਂ ਠਾਰੇ ।<br/> ਇਸ ਕੁੱਲੇ ਅੰਦਰ ਰਬ ਨੱਠਾ ਆਵੇ,<br/> ਦਿਲਬਰੀਆਂ ਦੇਵੇ ਤੇ ਦਰਦ ਵੰਡਾਵੇ ।<br/> ਇਸ ਜੀਉਂਦੇ ਰਬ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜੀਉਂਦਾ ਤੱਕੇ,<br/> ਪਰ ਮੋਏ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੋਹ ਨ ਸੱਕੇ ।<br/><br/> ੬. ਤੂੰ ਮੋਏ ਰਬ ਦੇ ਪਿਆ ਮੂੰਹ ਵਲ ਤੱਕੇਂ,<br/> ਪਰ ਜੀਉਂਦੇ ਰਬ ਨੂੰ ਪਰਚਾਇ ਨ ਸੱਕੇਂ,<br/> ਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਧਿਆਈਏ,<br/> ਕੁਝ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਕੋਈ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈਏ ।<br/> ਨਾਸੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ, ਕੁਝ ਪਾ ਕੇ ਭਰੀਏ,<br/> ਇਹ ਔਖੀ ਘਾਟੀ, ਕੁਝ ਹੌਲੀ ਕਰੀਏ ।<br/> ਜੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨ ਬੁੱਝੀ,<br/> ਸਾੜੇਗੀ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਗਰਮੀ ਗੁੱਝੀ ।<br/> ਜਦ ਤੀਕ ਚੁਫੇਰੇ ਦੀ ਵਾ ਨਹੀਂ ਠਰਦੀ,<br/> ਨਹੀਂ ਸੀਤਲ ਹੋਣੀ ਵਾ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ।<br/> ਤੂੰ ਚੌੜਾ ਹੋ ਜਾ, ਰਬ ਚੌੜੇ ਅੱਗੇ,<br/> ਤਾਂ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਲੱਗੇ ।<br/><br/> -੪੫-<noinclude></noinclude> clgdb8uq1h5ntjbzgmdm87nqwomy2f1 250 18974 228771 55420 2026-07-24T11:23:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੭. ਦੋਹੜਾ<br/><br/> ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ<br/> ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਵੇਂ<br/> ਮੁੱਲਾਂ !<br/> (ਸਾਨੂੰ) ਪਿਛਲਾ ਭੁਲਦਾ ਜਾਵੇ,<br/><br/> ਚੜ੍ਹਿਆਂ ਸਾਣ<br/> ਅਕਲ ਹੋਈ ਖੁੰਢੀ<br/> (ਸਾਨੂੰ) ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪਾਵੇ ।<br/><br/> ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ<br/> ਇੱਕੋ ਅਲਫ ਰਟਾਂਦਾ,<br/> (ਜਿਹਨੂੰ) ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਚੇ,<br/><br/> ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ<br/> ਵੇਖ ਕਿਤਾਬਾਂ,<br/> (ਮਤੇ) ਇਕ ਵੀ ਹੱਥ ਨ ਆਵੇ ।<br/><br/> -੪੬-<noinclude></noinclude> 2rmj4xocbwbta2dw03q86ms5d39k7k2 250 18977 228772 55421 2026-07-24T11:23:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੮. ਦੋਹੜਾ.<br/><br/> ਜਗ ਵਿਚ ਜਿਸ ਨੂੰ,<br/> ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ<br/> ਖੰਨੀ ਮੰਨੀ ਖਾਣ ਲਈ,<br/><br/> ਕੁੱਲੀ ਬਹਿਣ ਬਹਾਣ ਲਈ<br/> ਤੇ<br/> ਜੁੱਲੀ ਰਾਤ ਲੰਘਾਣ ਲਈ,<br/><br/> ਬਰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ<br/> ਤੇ ਨਾ<br/> ਹੁਕਮ ਕਿਸੇ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ,<br/><br/> ਕਹੁ ਸੂ<br/> ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਾਣ,<br/> ਕਿ<br/> ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਇਹ ਉਮਰ ਬਿਤਾਣ ਲਈ ।<br/><br/> (ਉਮਰ ਖ਼ਿਆਮ)<br/><br/> -੪੭-<noinclude></noinclude> slhvbry355bpnrit6qvmfhw3znnn6sk 250 18980 228773 55422 2026-07-24T11:23:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨੯. ਕ੍ਰਿਸਾਣ ਨੂੰ.<br/><br/> ੧. ਚੌਧਰੀ ਬਹਾਦਰਾ !<br/> ਤੂੰ ਗੀਟੀਆਂ ਕੀ ਗਾਲਨਾ ਏਂ ?<br/> ਕਿਹੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੈ ਬਿਤਾਲਾ ਜਿਹਾ ਤਾਲ ਤੇਰਾ ?<br/> ਮਿਲਖਾਂ-ਜਗੀਰਾਂ ਦਿਆ ਮਾਲਕਾ !<br/> ਤੂੰ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ,<br/> ਢਿੱਗੀ ਕੇਹੀ ਢਾਈ ?<br/> ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਪਿਆ ਖ਼ਿਆਲ ਤੇਰਾ ?<br/> ਝੂਰੇ ਤੇਰਾ ਛਿੱਤਰ, ਤੇ ਹੁੱਸੜੇ ਬਲਾ ਤੇਰੀ,<br/> ਜੰਮਿਆ ਏ ਕੌਣ ਵਿੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਾਲ ਤੇਰਾ ?<br/><br/> ੨. ਸਰ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੇ ਮੀਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਜੱਜ ਤੇ ਸਫੀਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਰਾਜੇ, ਸਰਦਾਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਮਲਕ ਤੇ ਨਵਾਬ ਤੇਰੇ,<br/> ਤਕਮੇ ਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੇਰੇ,<br/> ਖ਼ਾਨ, ਸੁਲਤਾਨ, ਕਪਤਾਨ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਰਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇਰੀ,<br/> ਅੰਨ ਦੇ ਅੰਬਾਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਦੇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਤੇਰੇ,<br/> ਕੁੰਜੀ ਤੇਰੇ ਹਥ,<br/> ਦਰਬਾਰ ਤੇਰੀ ਮੁੱਠ ਵਿੱਚ,<br/> ਹੁਕਮ ਤੇਰਾ, ਜ਼ੋਰ ਤੇਰਾ, ਹੁੱਦੇ-ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਤੇਰੇ ।<br/><br/> -੪੮-<noinclude></noinclude> c77dixm8vi4b4exu1t3sbturcr2ih80 250 18983 228774 55423 2026-07-24T11:23:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਰੱਬ ਲਾਇਆ ਭਾਗ, ਤੇਰੇ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਬਹਾਰ ਆਈ,<br/> ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਜਾਪੇ ਤੇਰੀ ਗੁੱਡੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ,<br/> ਉੱਜਲਾ ਏ ਦੇਸ, ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਦੇ ਉਜਾਲੇ ਨਾਲ,<br/> ਸੋਨਾਂ ਨਿੱਤ ਉੱਗੇ ਤੇਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਖਾਨ ਵਿਚ,<br/> ਲੋਹੇ, ਲੂਣ ਬਾਝੋਂ ਦਸ ਹੋਰ ਭੀ ਹੈ ਚੀਜ਼ ਕੋਈ ?<br/> ਪੈਦਾ ਜੋ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਚੁਗਾਨ ਵਿਚ,<br/> ਪੈਂਚਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰਾ ! ਇਮਾਨ ਨਾਲ ਸੱਚ ਆਖੀਂ,<br/> ਅਜ ਤੇਰਾ ਸਾਨੀ ਕੋਈ ਹੈਗਾ ਏ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ?<br/><br/> ੪. ਘਾਲ ਤਾਂ ਹੈ ਪੂਰੇ ਸੋਲਾਂ ਆਨਿਆਂ ਦੀ ਤੇਰੀ, ਪਰ<br/> ਫੁੱਟ ਗਿਆਂ ਲੇਖਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਊਂ,<br/> ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਭਿਖਾਰੀ ਤੀਕ ਖ਼ੈਰ ਤੇਰੀ ਮੰਗਦੇ ਨੇਂ<br/> ਵਿੱਚੋਂ ਪਰ ਸੱਚੀ ਪੁੱਛੇਂ, ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਊਂ,<br/> ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਬੋਟੀਆਂ ਤੇ ਦੰਦ ਹੈਨੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ,<br/> ਕੋਈ ਤਰਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਊਂ,<br/> ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੈਰੀਂ ਜਦੋਂ ਉੱਠ ਸੱਕੇਂ, ਉੱਠ ਬਹੀਂ,<br/> ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਯਾਰ ਉੱਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਤਬਾਰ ਨਹੀਂ ਊਂ ।<br/><br/> ੫. ਕੋਈ ਬਾਹੋਂ ਫੜਨ ਤੇ ਉਠੌਣ ਵਾਲਾ, ਭੋਲਿਆ ਉਇ !<br/> ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਏ ਜੱਫਾ ਇਹ ਪਿਆਰਾਂ ਦਾ,<br/> ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਲਹੂ ਉੱਤੇ ਜੋਕਾਂ ਪਈਆਂ ਪਲਦੀਆਂ ਨੇਂ,<br/> ਕਿਨੂੰ ਕੌੜਾ ਲੱਗਦਾ ਏ ਮਾਸ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ?<br/> ਤੇਰੇ ਉੱਲੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ,<br/> ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਫੁਲੌਣੀਆਂ ਨਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਰਾਂ ਦਾ,<br/> ਸੱਜਣ ਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ,<br/> ਵੇਖ ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏ ਪਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਾਂ ਦਾ ।<br/><br/> -੪੯-<noinclude></noinclude> cpmxnworami3h7109cn1c6tidnlfit5 250 18986 228775 55424 2026-07-24T11:23:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩੦. ਸੰਧਿਆ.<br/><br/> ੧. ਸੰਧਿਆ ਸੁਹਾਉਣੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਸਜਾ ਰਹੀ,<br/> ਵਿੱਛੁੜੇ ਮਿਲਾਣ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ।<br/> ਚਾਨਣਾ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਜੱਫੀਆਂ ਹੈ ਪਾ ਰਿਹਾ,<br/> ਇੱਕ ਦੂਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਟਾ ਰਿਹਾ ।<br/> ਮੱਥੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤੇ ਭਖ਼ਦੀਆਂ ਨੇਂ ਲਾਲੀਆਂ,<br/> ਆਤਸ਼ੀ ਵਟਾਏ ਵੇਸ, ਬੱਦਲੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ।<br/> ਝੋਲਾ ਜਿਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਏ ਧੁੱਪ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਦਾ,<br/> ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਚੰਦ, ਵਿੱਚੋਂ ਝਾਤੀਆਂ ਏ ਮਾਰਦਾ ।<br/> ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਨੂੰ ਮਾਰੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ,<br/> ਝੁੱਗੀ ਵੱਲ ਕੀਤੀਆਂ ਮਜੂਰ ਨੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ।<br/> ਹਿੱਕ ਲਿਆ ਵੱਗ ਨੂੰ ਚਰਾਂਦ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਲੀਆਂ,<br/> ਤੋਰ ਲਿਆ ਖੁਰਲੀਆਂ ਨੂੰ, ਢੱਗਾ ਵੱਛਾ ਹਾਲੀਆਂ ।<br/> ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਧੂੜ ਡੰਗਰਾਂ ਧੁਮਾਈ ਏ,<br/> ਮੰਦਰੀਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਟੱਲੀ ਖੜਕਾਈ ਏ ।<br/> ਰਾਹੀਆਂ, ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੇ, ਥਾਵਾਂ ਆਣ ਮੱਲੀਆਂ,<br/> ਹੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸੌਦੇ ਦੀਆਂ ਚੁੰਗਾਂ ਮੁੱਕ ਚੱਲੀਆਂ ।<br/> ਭੱਠੀਆਂ ਤੇ ਨੱਢੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਮੱਠੀ ਹੋ ਗਈ,<br/> ਭੌਣੀਆਂ ਦੀ ਚੀਕਚਾਕ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਖਲੋ ਗਈ ।<br/> ਪੱਤਣੀਂ ਮਲਾਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ ਬੇੜੀਆਂ,<br/> ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਹੀਨ ਸੁਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਨੇ ਛੇੜੀਆਂ ।<br/> ਅੰਬਰ ਤੇ ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਪਟਾਰੀਆਂ,<br/> ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਤੀਆਂ ਨੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਤਾਰੀਆਂ ।<br/><br/> -੫੦-<noinclude></noinclude> oi4k6xwrmfvb1zifgpnt90moczb69lc 250 18989 228776 55425 2026-07-24T11:23:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨. ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ ਬਾਰੀਆਂ,<br/> ਕੰਮ-ਧੰਧੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਕਾਰੀਆਂ ਵਿਹਾਰੀਆਂ ।<br/> ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ ਸਤਾ ਰਹੀ,<br/> ਰੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਹੈ ਕਰਾ ਰਹੀ ।<br/> ਸੱਧਰਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਏ ਨਂੇ ਕੰਨ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ,<br/> ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਝਲਕਦੇ ਨੇ ਅੱਥਰੂ ਪਿਆਰ ਦੇ ।<br/> ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਦਲੀਜਾਂ ਆਣ ਮੱਲੀਆਂ,<br/> ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਲੱਤਾਂ ਸੁੱਕ ਚੱਲੀਆਂ ।<br/> ਧੜਕਦੇ ਕਲੇਜੇ ਦੀ ਦੀ ਤਾਂ ਓਹੋ ਤਿੱਖੀ ਚਾਲ ਹੈ,<br/> ਸੁੱਧ ਬੁੱਧ ਭੁੱਲੀ ਬੈਠਾ ਹੋਰ ਵਾਲ ਵਾਲ ਹੈ ।<br/> ਯਕਾਯਕ ਮੁੱਕੀਆਂ ਉਡੀਕ ਦੀਆਂ ਸਾਇਤਾਂ,<br/> ਨੈਣਾਂ ਅੱਗੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਲਗਾਈਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ।<br/> ਮੋਤੀਏ ਦੇ ਹਾਰ, ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਠੰਢ ਪਾਈ ਏ,<br/> ਗ਼ੁੱਸੇ ਤੇ ਲਚਾਰੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਵਾਈ ਏ ।<br/> ਵੱਟੀਆਂ ਦਲੀਜਾਂ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਨਿਵਾਰੀ ਦੇ,<br/> ਡੁੱਲ੍ਹ ਪਏ ਹਾਸੇ, ਐਨੀ ਲੰਮੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ।<br/> ਰੱਬ ਰੱਖੇ ਕਾਇਮ ਕਲੇਜੀਂ ਪਈ ਠੰਢ ਨੂੰ,<br/> ਘੁੱਟ ਘੁੱਟ ਰੱਖਣ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੀ ਗੰਢ ਨੂੰ ।<br/><br/> -੫੧-<noinclude></noinclude> 5i3slyonsxtabr4xpcowaxdjrn65kuc 250 18992 228777 55426 2026-07-24T11:23:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩੧. ਬੇਨਤੀ.<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੱਵਾਲੀ)<br/><br/> ਮੇਰੇ ਕਾਇਨਾਤ ਦੇ ਮਾਲਿਕਾ !<br/> ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਉਤਾਰ ਦੇ,<br/> ਕੋਈ ਪਾ ਕੇ ਨੀਝ ਮਿਹਰ ਭਰੀ,<br/> ਮੇਰੀ ਵਿਗੜੀ ਪੈਜ ਸੁਆਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੧. ਮੇਰੇ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਹੈਂ ਸਦਾ ਤੂੰਹੇਂ,<br/> ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਦੀ ਹੈਂ ਦਵਾ ਤੂੰਹੇਂ,<br/> ਤੂੰਹੇਂ ਲਾਈ, ਆ ਕੇ ਬੁਝਾ ਤੂੰਹੇਂ,<br/> ਮੇਰੇ ਤਪਦੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਠਾਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੨. ਮੇਰੀ ਹਰ ਗਈ ਤਾਂ ਤੂੰਹੇਂ ਜਿਤਾ,<br/> ਮੇਰੀ ਰੁੜ੍ਹ ਗਈ ਤਾਂ ਤੂੰਹੇਂ ਬਚਾ,<br/> ਜਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਈ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਬਣਾ,<br/> ਮੇਰੇ ਡਿਗਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਉਸਾਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੩. ਤੂੰ ਬਿਸੁਰਤ ਸੁਰਤ ਜਗਾ ਮੇਰੀ,<br/> ਤੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਤਰਬ ਬੁਲਾ ਮੇਰੀ,<br/> ਨਿਗਹ ਪਾ ਕੇ, ਕਰ ਦੇ ਜਿਲਾ ਮੇਰੀ,<br/> ਕੋਈ ਹੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਖ਼ੁਮਾਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੪. ਮੇਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਦਰ ਨਹੀਂ,<br/> ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ,<br/> ਮੇਰਾ ਤੂੰ ਤੇ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਹੈ,<br/> ਮੈਨੂੰ ਬਸ ਨੇਂ ਤਕਵੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ।<br/><br/> -੫੨-<noinclude></noinclude> 0hfpobxznzlh4zbpdn6zl0rqzt1pfv3 250 18994 228778 55427 2026-07-24T11:24:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਜੇ ਮੈਂ ਤਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੀ ਖ਼ੈਰ ਹੈ,<br/> ਜੇ ਮੈਂ ਹਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੀ ਖ਼ੈਰ ਹੈ,<br/> ਤੂੰ ਜਨਾਬ ਅਪਣੀ ਦੀ ਸੋਚ ਲੈ,<br/> ਕੋਈ ਦੂਤੀ ਲੋਹੜ ਨ ਮਾਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੬. ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈਂ,<br/> ਮੇਰਾ ਜਿਸਮ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਸ ਹੈਂ,<br/> ਮੇਰੇ ਦੀਦਿਆਂ ਦਾ ਕਸੂਰ ਹੈ,<br/> ਕੋਈ ਦਾਰੂ ਦੇ ਕੇ ਨਿਖਾਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੭. ਤੂੰਹੇਂ ਮਸਜਿਦੀਂ ਤੂੰਹੇਂ ਮੰਦਿਰੀਂ,<br/> ਤੂੰਹੇਂ ਜੰਗਲੀਂ, ਤੂੰਹੇਂ ਅੰਦਰੀਂ,<br/> ਜਿਨ੍ਹੇ ਜਿਸ ਜਗਹ ਭੀ ਪੁਕਾਰਿਆ,<br/> ਬੂਹੇ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ।<br/><br/> ੮. ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਝਲਕਦੇ ਥਾਂ ਬ ਥਾਂ,<br/> ਕੋਈ ਫੁਲ ਨਹੀਂ ਤੇਰੀ ਬੂ ਬਿਨਾਂ,<br/> ਜਿਹੜਾ ਪਰਦਾ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ,<br/> ਮਿਲੇ ਨਕਸ਼ ਤੇਰੀ ਨੁਹਾਰ ਦੇ ।<br/><br/> -੫੩-<noinclude></noinclude> 7xhdthbw7wgz1rdhm2cfdykmnxj8wgt 250 18997 228779 55428 2026-07-24T11:24:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩੨. ਹੇ ਇਨਸਾਨ !<br/><br/> ੧. ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹਸਤੀ ? ਜਿਸਨੇ-<br/> ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਜਮਾ ਕੇ,<br/> ਪੱਧਰ, ਪਰਬਤ, ਸਾਗਰ ਟੋਹੇ,<br/> ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖੀ,<br/> ਫਿਰ ਅਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤ੍ਹਾਂ ਉਠਾਇਆ,<br/> ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਣਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ,<br/> ਵੇਖ ਚੁੜਿੱਤਣ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ,<br/> ਲਗ ਪਿਓਂ ਹੋਣ ਹਿਰਾਨ ।<br/><br/> ੨. ਤੂੰਹੇਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹਸਤੀ ? ਜਿਸਨੇ-<br/> ਕੱਲੇ ਬੈਠਿਆਂ ਸੋਚਾਂ ਕਰ ਕਰ-<br/> ਰਬ ਦਾ ਹੁਲੀਆ ਡੌਲ ਮਾਰਿਆ,<br/> ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਹਰਾ,<br/> ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ, ਹਸਮੁਖ ਗੋਰਾ,<br/> ਧੋਤੀ, ਤਿਲਕ, ਬਿਜੰਤੀ ਮਾਲਾ,<br/> ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ,<br/> ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ।<br/><br/> -੫੪-<noinclude></noinclude> 3tojhz4bxvk5cos532zke0vwb01a540 228780 228779 2026-07-24T11:24:30Z Harchand Bhinder 2624 228780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'''੩੨. ਹੇ ਇਨਸਾਨ !'''<br/><br/> ੧. ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹਸਤੀ ? ਜਿਸਨੇ-<br/> ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਜਮਾ ਕੇ,<br/> ਪੱਧਰ, ਪਰਬਤ, ਸਾਗਰ ਟੋਹੇ,<br/> ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖੀ,<br/> ਫਿਰ ਅਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤ੍ਹਾਂ ਉਠਾਇਆ,<br/> ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਣਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ,<br/> ਵੇਖ ਚੁੜਿੱਤਣ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ,<br/> ਲਗ ਪਿਓਂ ਹੋਣ ਹਿਰਾਨ ।<br/><br/> ੨. ਤੂੰਹੇਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹਸਤੀ ? ਜਿਸਨੇ-<br/> ਕੱਲੇ ਬੈਠਿਆਂ ਸੋਚਾਂ ਕਰ ਕਰ-<br/> ਰਬ ਦਾ ਹੁਲੀਆ ਡੌਲ ਮਾਰਿਆ,<br/> ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਹਰਾ,<br/> ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ, ਹਸਮੁਖ ਗੋਰਾ,<br/> ਧੋਤੀ, ਤਿਲਕ, ਬਿਜੰਤੀ ਮਾਲਾ,<br/> ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ,<br/> ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ।<br/><br/> -੫੪-<noinclude></noinclude> grd1rzktctltp6pfc3vx840gconajcl 250 19000 228781 55429 2026-07-24T11:24:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਤੂੰਹੇਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹਸਤੀ ? ਜਿਸਨੇ-<br/> ਰਬ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਆਪੇ ਬਹਿ ਕੇ,<br/> ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ।<br/> ਓਸੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਰੀਆਂ-<br/> ਜੱਗ, ਹਵਨ, ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ,<br/> ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁਨੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਜਵਾ ਕੇ<br/> ਰਚ ਲਏ ਵੇਦ ਪੁਰਾਣ ।<br/><br/> ੪. ਤੂੰਹੇਂ ਨਹੀਂ ? ਜਿਨ ਦਿਉਤੇ ਥਾਪੇ,<br/> ਕੋਈ ਹਸੌਣਾ, ਕੋਈ ਡਰੌਣਾ,<br/> ਕੋਈ ਦਿਆਲੂ, ਕੋਈ ਗੁਸੈਲਾ,<br/> ਸਭ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਮੱਥੇ ਰਗੜੇ,<br/> ਸੁੱਖਣਾਂ ਸੁੱਖੀਆਂ, ਬਚੜੇ ਮੰਗੇ,<br/> ਮੇਵੇ, ਦਾਣੇ, ਦੌਲਤ, ਕਪੜੇ ।<br/> ਆਪੇ ਦਾਤ ਵਰਾਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ,<br/> ਆਪੇ ਮੰਗਿਆ ਦਾਨ ।<br/><br/> ੫. ਤੂੰਹੇਂ ਨਹੀਂ ? ਜਿਨ ਅਣਡਿੱਠਿਆਂ ਦੀ-<br/> ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ,<br/> ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਣਾ ਕੇ, ਲਗਨ ਲਗਾਈ ।<br/> ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਾਰੇ-<br/> ਲੀਲ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਬੜੀ ਮਨੋਹਰ ।<br/> ਪਰ, ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ-<br/> ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਖਲੋਤੀ ਭਾਸੇ ।<br/> ਬੜਾ ਜ਼ਹੀਨ ਚਿਤੇਰਾ ਹੈਂ ਤੂੰ,<br/> ਹੈਂ ਓੜਕ ਇਨਸਾਨ ।<br/><br/> -੫੫-<noinclude></noinclude> hdq4kswn70nzk6uaqxvihouxr9i9mz5 250 19003 228782 55430 2026-07-24T11:24:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩੩. ਤਰਸੇਵਾਂ.<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ਦਿਲ ਭੁੱਜਦਾ ਏ ਵਾਂਗ ਕਬਾਬ ਦੇ ।<br/> ਵਧ ਵਧ ਅਗ੍ਹਾਂ ਖਲੋਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ,<br/> ਰਾਠ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ।<br/><br/> ੧. ਸੀਤੇ ਗਏ ਲੰਗਾਰ ਨ ਪਾਟੇ,<br/> ਮਜ਼ਲ ਮੇਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਧਵਾਟੇ,<br/> ਡੋਲਣ ਲਗ ਪਏ ਖ਼ਾਬ ਸੁਨਹਿਰੀ,<br/> ਕੀ ਬਣਸੀ ਵਕਤ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ।<br/><br/> ੨. ਘਰ ਨਹੀਂ ਉਣਿਆ ਤੰਦ ਨ ਤਾਣੀ,<br/> ਪਾਰ ਦੁਰਾਡਾ, ਡੂੰਘਾ ਪਾਣੀ,<br/> ਸੁੱਟੀ ਬੈਠੇ ਵੰਝ ਮੁਹਾਣੇ,<br/> (ਅਜੇ) ਕੰਢੇ ਖੜੇ ਸੁਰਾਬ ਦੇ ।<br/><br/> ੩. ਰਿਹਾ ਨ ਸਾਹਸਤ ਉਤ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ,<br/> ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਵੱਲ ਤਕਦੀਰ ਘੜਨ ਦਾ,<br/> ਹੱਡੀਂ ਰਚ ਗਈ ਬੇਵਿਸਵਾਸੀ,<br/> ਗਏ ਵਰਕੇ ਉਲਟ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ।<br/><br/> ੪. ਉਠ ਬਹੁ, ਮੇਰਿਆ ਗੱਭਰੂ ਸ਼ੇਰਾ !<br/> ਅਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਕੋਈ ਕਰ ਜੇਰਾ,<br/> ਭੁਇੰ ਤੇ ਰੁਲਨਾ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,<br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾਈਏ ਰਖੇ ਉਕਾਬ ਦੇ ।<br/><br/> --੫੬<noinclude></noinclude> oooqtuvlqrdab2q7yrbiyupcmqulcqa 250 19006 228783 55431 2026-07-24T11:25:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩੪. ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/><br/> ਜੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਮਹਿਲ ਉਸਾਰੇ, ਬਾਗ਼ ਲੁਆਏ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਜੇ ਤੂੰ ਹੋ ਗਿਆ ਵਡ ਪਰਵਾਰੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਭਗਤ, ਗਿਆਨੀ, ਸੁਘੜ, ਬਪਾਰੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦਿਵਾਈ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਸਾਕੀਂ ਅੰਗੀਂ ਸੋਭਾ ਪਾਈ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮੀਂ ਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਮਣਸਿਆ ਪੂਜਿਆ, ਧਰਮ ਕਮਾਇਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਇਹ ਤਾਂ ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਹੋਈ,<br/> ਹੋਰ ਅਨੋਖੀ ਗਲ ਕਰ ਕੋਈ ।<br/> ਭਲਾ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕੀਤਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਫੱਟ ਕਲੇਜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸੀਤਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਈ ਹਕ ਹਮਸਾਇਆ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਮੁਲਕੀ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਲਾਇਆ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਵਿਦਯਾ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਉਠਿਆ ਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਉਛਾਲਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਸੀਤਲ ਕੀਤਾ ਈ ਆਲ ਦੁਆਲਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਸੋਚਣ ਵਿਚ ਨਾ ਉਮਰ ਗੁਆ ਤੂੰ,<br/> ਭਲੇ ਅਰਥ ਵਲ ਭੀ ਕੁਝ ਲਾ ਤੂੰ ।<br/><br/> -੫੭-<noinclude></noinclude> qqisbwc0520juwtnnvcd705m4yjxc0y 228784 228783 2026-07-24T11:25:30Z Harchand Bhinder 2624 228784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|੩੪. ਕੀ ਹੋਇਆ ?}}<br/><br/> ਜੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਮਹਿਲ ਉਸਾਰੇ, ਬਾਗ਼ ਲੁਆਏ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਜੇ ਤੂੰ ਹੋ ਗਿਆ ਵਡ ਪਰਵਾਰੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਭਗਤ, ਗਿਆਨੀ, ਸੁਘੜ, ਬਪਾਰੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦਿਵਾਈ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਸਾਕੀਂ ਅੰਗੀਂ ਸੋਭਾ ਪਾਈ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮੀਂ ਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਮਣਸਿਆ ਪੂਜਿਆ, ਧਰਮ ਕਮਾਇਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ?<br/> ਇਹ ਤਾਂ ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਹੋਈ,<br/> ਹੋਰ ਅਨੋਖੀ ਗਲ ਕਰ ਕੋਈ ।<br/> ਭਲਾ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕੀਤਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਫੱਟ ਕਲੇਜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸੀਤਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਈ ਹਕ ਹਮਸਾਇਆ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਮੁਲਕੀ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਲਾਇਆ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਵਿਦਯਾ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਉਠਿਆ ਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਉਛਾਲਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਸੀਤਲ ਕੀਤਾ ਈ ਆਲ ਦੁਆਲਾ ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ,<br/> ਸੋਚਣ ਵਿਚ ਨਾ ਉਮਰ ਗੁਆ ਤੂੰ,<br/> ਭਲੇ ਅਰਥ ਵਲ ਭੀ ਕੁਝ ਲਾ ਤੂੰ ।<br/><br/> -੫੭-<noinclude></noinclude> 2bynx6xjtqn8ikw21ecwdvi97o0xfay 250 19009 228785 55432 2026-07-24T11:25:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|੩੫. ਜੋਗੀ ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੋੜ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਭਸਮ ਰਮਾਈ, ਧੂਣੀ ਤਾਈ,<br/> ਜੋਗੀ ਜੋੜ ਜਮਾਤ ਬਣਾਈ,<br/> ਬੁੱਤਾਂ ਅਗੇ ਡੰਡੌਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ<br/> ਕੁੜਕ ਉਠੀ ਕਮਰੋੜ,<br/> ਜੋਗੀ ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੋੜ ।<br/><br/> ੨. ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਤੂੰ ਤਰਬਾਂ ਜੋੜੇਂ,<br/> ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੰਢੇਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੋੜੇਂ,<br/> ਸਾਜ਼ ਤੇਰਾ ਪਰ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ,<br/> ਕਿੱਲੀਆਂ ਜ਼ਰਾ ਮਰੋੜ,<br/> ਜੋਗੀ ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੋੜ ।<br/><br/> ੩. ਕੱਠੇ ਕਰੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੋਤੀ,<br/> ਮਾਲਾ ਗਈ ਨ ਸਾਫ ਪਰੋਤੀ,<br/> ਨਿੱਕੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ,<br/> ਹਟਿਆ ਨਹੀਂ ਅਜੋੜ,<br/> ਜੋਗੀ ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੋੜ ।<br/><br/> ੪. ਮੁੰਦਰਾਂ ਲਾਹੀਆਂ, ਭੇਖ ਵਟਾਇਆ,<br/> ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਘਟਾਇਆ,<br/> ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਧਾ ਵੰਡਿਆ,<br/> ਓਪਰੇ ਦਿੱਤੇ ਮੋੜ,<br/> ਜੋਗੀ ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੋੜ ।<br/><br/> ੫. ਭੁੱਖੇ ਭਗਤ ਜੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤਕਦੇ,<br/> ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰ ਖੁਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,<br/> ਥੁੱਕਾਂ ਨਾਲ ਵੜੇ ਨਹੀਂ ਪਕਦੇ,<br/> ਤਿਆਗ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੋੜ,<br/> ਜੋਗੀ ! ਤੇਰਾ ਜੋਗ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੋੜ ।<br/> -੫੮-<noinclude></noinclude> jbbfkrf0lu4ejkruqccgmrfuep9ge6y 250 19012 228786 55433 2026-07-24T11:26:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xx-larger|੩੬. ਹੱਥ ਨ ਲਾਈਂ ਕਸੁੰਭੜੇ.}}<br/><br/> (ਕਾਫ਼ੀ) <br/> <br/> ੧. ਸੁਣ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ! ਭੁਜ ਭੁਜ ਮਰਨਾ, <br/> ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਦਾਨਾਈ ਦੀ, <br/> ਇਸ਼ਕ-ਝਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਫੜ ਫੜ, <br/> ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀ । <br/> <br/> ੨. ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਰਦਾ ਪਰੇ ਹਟਾ ਨਾ, <br/> ਸ਼ਰਾ ਅਦਬ ਦੀ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾ ਨਾ, <br/> ਕੱਚੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ ਮਟਕੀ <br/> ਖੂਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਲਮਾਈ ਦੀ । <br/> <br/> ੩. ਇਸ ਮਕਤਬ ਦਾ ਸਬਕ ਨਿਰਾਲਾ, <br/> ਭੁਲ ਜਾਏ ਬਹੁਤਾ ਘੋਖਣ ਵਾਲਾ, <br/> ਵਸਲ ਦੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਨਾਲੋਂ, <br/> ਚੰਗੀ ਏ ਕੌੜ ਜੁਦਾਈ ਦੀ । <br/> <br/> ੪. ਮਨਸੂਰੇ ਨੂੰ ਪੁਛ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, <br/> ਕੀ ਲਭਿਓ ਸੂ ਚਿਲਮਨ ਚਾ ਕੇ ? <br/> ਮਿਲਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਲਾਮੀ ਮਿਲ ਗਈ, <br/> ਇਸ ਸੂਰਤ-ਅਸਨਾਈ ਦੀ । <br/> <br/> -੫੯-<noinclude></noinclude> fy2qcagoqmrswxvhnyyrr14hbotj97v 250 19016 228787 55434 2026-07-24T11:27:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੩੭. ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ}}.<br/><br/> ੧. ਕੁਦਰਤ ਸੁੰਨ-ਸਮਾਧ ਤੋਂ ਜਦ ਅੱਖ ਉਘੇੜੀ, <br/> ਛੱਟੇ ਮਾਰ ਹਯਾਤ ਦੇ, ਫੁਲਵਾੜੀ ਖੇੜੀ । <br/> ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਲਿਸ਼ਕਾਇਆ, ਧਰਤੀ ਪੁੰਗਰਾਈ, <br/> ਜੀ-ਜੰਤਾਂ ਦੇ ਸੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋਤ ਜਗਾਈ । <br/> ਉੱਤਮ ਜੂਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਬਣਾਇਆ, <br/> ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ । <br/> ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਰਦ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਕ ਚਿਣਗ ਭਖਾਈ, <br/> ਅੱਖੀਂ ਦੀਦ ਵਸਾਇ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਤ ਪਾਈ । <br/> <br/> ੨. ਵੇਖ ਵਿਧਾਤਾ ਵੱਸਿਆ, ਸੁਹਜਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ, <br/> ਰੱਬੀ ਕਲਾ ਚਲਾਣ ਨੂੰ, ਇਕ ਦਿੱਤਾ ਗੇੜਾ । <br/> ਨਰ ਨਾਰੀ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਕਰ ਆਹਰੇ ਲਾਇਆ, <br/> ਪਹਿਲਾ ਜੋੜ ਸੁਲੱਖਣਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਣਾਇਆ । <br/> ਦਿਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸੌਂਪਿਆ, ਉੱਦਮ, ਗਰਮਾਈ, <br/> ਮਿੱਠੀ ਗੋਦ ਅਰਾਮ ਦੀ ਚਾ ਰਾਤ ਬਣਾਈ । <br/> <br/> ੩. ਸਾਇਤ ਵੇਖ ਸੁਲੱਖਣੀ ਫਿਰ ਜੋੜ ਜੁੜਾਏ, <br/> ਤੀਵੀਂ ਮਰਦ ਬਹਾਲ ਕੇ ਪੈਮਾਨ ਕਰਾਏ । <br/> ਹੱਥ ਵਧਾ ਕੇ ਮਰਦ ਨੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, <br/> ਫੜ ਕੇ ਬਾਂਹ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤੁਰ ਪਈ ਨਾਰੀ । <br/> ਪ੍ਰੇਮ, ਸਿਦਕ, ਸਤਕਾਰ ਨੇ ਆ ਲੀਤਾ ਵਾਸਾ, <br/> ਦੁਹਾਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਜਾਪੇ ਮਾਸਾ । <br/> ਸਾਂਝਾ ਦੋਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਉਛਾਲਾ, <br/> ਔਖੇ ਜੀਉਣ-ਪੰਧ ਨੂੰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੁਖਾਲਾ । <br/> <br/> -੬੦-<noinclude></noinclude> to26nghbwxngdmn6g02ty5mceyk5z6y 250 19019 228788 55435 2026-07-24T11:27:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਸੰਗਮ ਜਿਉਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦਾ ਪਰਭਾਤ ਖਿੜਾਵੇ, <br/> ਕੁਦਰਤ ਭਰ ਭਰ ਝੋਲੀਆਂ, ਮਹਿਕਾਰ ਲੁਟਾਵੇ । <br/> ਬੋਲੇ ਮੁਰਦਾ ਤੂੰਬੜੀ, ਗਜ਼ ਤਰਬ ਮਿਲਾਇਆਂ, <br/> ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਰਲ ਪਲਟਣ ਕਾਇਆਂ । <br/> ਗੱਡੀ ਤਿਵੇਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੀ ਇਤਫਾਕ ਚਲਾਵੇ, <br/> ਏਕਾ ਰੱਬੀ ਬਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆਵੇ । <br/> ਪ੍ਰੇਮ-ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਹਣ ਨ ਪਾਲੇ, <br/> ਔਘਟ ਘਾਟ ਸਲੂਕ ਥੀਂ ਹੋ ਜਾਣ ਸੁਖਾਲੇ । <br/> <br/> ੫. ਸੂਖਮ, ਪੁਤਲੀ ਨੂਰ ਦੀ, ਉਪਕਾਰਣ ਨਾਰੀ, <br/> ਬੂਹੇ ਖੋਲ ਪਿਆਰ ਦੇ, ਸਾਂਭੀ ਦਿਲਦਾਰੀ । <br/> ਦੁਖੀਏ, ਥੱਕੇ, ਓਦਰੇ ਦਾ ਜੀ ਪਰਚਾਣਾ, <br/> ਆਪੂੰ ਸੇਕ ਸਹਾਰ ਕੇ ਠੰਢਕ ਪਹੁੰਚਾਣਾ । <br/> ਛਾਤੀ ਠੋਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਦਿਲਬਰੀ ਬਨ੍ਹਾਈ, <br/> ਮੇਰੇ ਬੈਠਿਆਂ, ਕਰੀਂ ਨਾ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਰਾਈ । <br/> ਦੁਖ-ਸੁਖ ਝੱਖੜ-ਝੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਥੀ ਤੇਰਾ, <br/> ਕੋਲ ਖਲੋਤਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਮੇਰਾ । <br/> <br/> ੬. ਰੱਬ ਦੁਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਸੁਰਗ ਬਣਾਣ ਵਿਚ ਹੋਏ ਮਸਤਾਨੇ । <br/> ਮਿੱਠਤ, ਸੇਵਾ, ਨਿਮ੍ਰਤਾ, ਨੇਕੀ, ਸਚਿਆਈ, <br/> ਦਯਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਹਿਕਾਰ ਖਿੰਡਾਈ । <br/> ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਧਰਮ ਦੀ, ਸਾਈਂ ਤੇ ਡੋਰੀ, <br/> ਸਿਦਕੋਂ ਡੋਲ ਨ ਡਿੱਗਣਾ, ਹੋ ਪੋਰੀ ਪੋਰੀ । <br/> ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਮਾਉਂਦੇ, ਹੋ ਬੇਰੀ ਨੀਵੀਂ, <br/> ਜ਼ੀਨਤ ਬਣੇ ਜਹਾਨ ਦੀ, ਭਰਤਾ ਤੇ ਤੀਵੀਂ । <br/> <br/> -੬੧-<noinclude></noinclude> ired0o0toiyu6hxy84ooeaw139fejsw 250 19023 228789 55436 2026-07-24T11:27:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੩੮. ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ !}}<br/><br/> ੧. ਪ੍ਰੇਮ-ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰ ਜਵਾਨੀ, <br/> ਫਬੀ ਹੋਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਜਵਾਨੀ । <br/> ਹਰੀ ਹਰੀ, ਨਿਸਰੀ ਹੋਈ ਡਾਲੀ, <br/> ਨਾਲ ਅਦਾਵਾਂ ਝੂਮਣ ਵਾਲੀ । <br/> ਅਖੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਗਾਰਨ ਵਾਲੀ, <br/> ਝਿਪ ਝਿਪ ਛੁਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ । <br/> ਸ਼ੋਖ ਸਲੋਨੀ, ਭਰ ਮਸਤਾਨੀ, <br/> ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ ! ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ । <br/> <br/> ੨. ਨਦੀ ਹੜਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਹੋਈ, <br/> ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਇਤਰਾਈ ਹੋਈ । <br/> ਉਛਲੇ, ਸ਼ੂਕੇ, ਠਾਠਾਂ ਮਾਰੇ, <br/> ਚੌੜੇ ਕਰਦੀ ਜਾਏ ਕਿਨਾਰੇ । <br/> ਰਾਹ ਖਹਿੜਾ ਨਾ ਕੋਈ ਤੱਕੇ, <br/> ਧੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹਟਾਏ ਡੱਕੇ । <br/> ਸੰਭਲੀ ਜਾਏ ਨ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨੀ, <br/> ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ ! ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ । <br/> <br/> -੬੨-<noinclude></noinclude> ew2fbdo4xg4pg3pmx60oxvx64gl5puf 250 19027 228790 55437 2026-07-24T11:27:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਬੇਪਰਵਾਹ, ਮੂੰਹਜ਼ੋਰ ਵਛੇਰੀ, <br/> ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੰਕਾਰ ਹਨੇਰੀ । <br/> ਛੁਲਕੇ ਪਾਰੇ ਵਾਂਗ ਮੁਤਾਣੀ, <br/> ਚੰਚਲ ਚਿਣਗ, ਮੁਆਤੇ ਲਾਣੀ । <br/> ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁਸਨ-ਤਣਾਵਾਂ, <br/> ਆਕੜ ਭਰੀਆਂ, ਉਚੀਆਂ ਵ੍ਹਾਵਾਂ । <br/> ਉਭਰੀ ਛਾਤੀ, ਗਰਬ ਗੁਮਾਨੀ, <br/> ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ ! ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ । <br/> <br/> ੪. ਢਲ ਗਈ ਹਾਇ ! ਦੁਪਹਿਰ ਹੁਸਨ ਦੀ, <br/> ਝਉਂ ਗਈ ਹਾਇ ! ਬਹਾਰ ਚਮਨ ਦੀ । <br/> ਹੋਈਆਂ ਹਰਨ, ਹਰਨ ਦੀਆਂ ਛਾਲਾਂ, <br/> ਜੋਤ ਬੁਝਾਈ ਆਣ ਤਿਕਾਲਾਂ । <br/> ਸ਼ੂਕਾਂ ਠਾਠਾਂ ਰਾਹੇ ਪਈਆਂ, <br/> ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਸਧਰਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ । <br/> ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਉਹ ਰੋੜ੍ਹ ਤੁਫ਼ਾਨੀ, <br/> ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ ! ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ । <br/> <br/> ੫. ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ ! ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ !! <br/> ਕਿਧਰ ਗਈ ਉਹ ਆਕੜਖ਼ਾਨੀ ! <br/> ਲੈ ਗਈ ਹਿੰਮਤ, ਦੇ ਗਈ ਝੋਰੇ, <br/> ਰਜ ਰਜ ਮਾਰਨ ਹਟਕੋਰੇ । <br/> ਮੋੜ ਲਿਆ ਦੇਵੇ ਜੇ ਕੋਈ, <br/> ਜੋ ਮੁਲ ਮੰਗੇ, ਲੈ ਲਏ ਸੋਈ । <br/> ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਕਰ ਦਿਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀ, <br/> ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ ! ਹਾਇ ਜਵਾਨੀ । <br/> <br/> -੬੩-<noinclude></noinclude> gc854qjigqivwjlduweupj7jwdvmrj3 250 19031 228791 55438 2026-07-24T11:28:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੩੯. ਆ ! ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ…}}<br/><br/> ੧. ਆ ਭਈ ਸਜਣਾ ! <br/> ਕੱਠਿਆਂ ਬਹੀਏ, <br/> ਦੁਖ-ਸੁਖ ਫੋਲ, ਘੜੀ ਪੈ ਰਹੀਏ । <br/> ਮੈਂ ਤੇ ਦੂਰ ਬੜੀ ਹੈ ਜਾਣਾ, <br/> ਤੇਰਾ ਕਿਧਰੋਂ ਹੋਇਆ ਆਣਾ ? <br/> ਧੋ ਲੈ ਪੈਰ, <br/> ਥਕੇਵਾਂ ਲਾਹ ਲੈ, <br/> ਐਥੇ ਈ ਪੈ ਜਾ, <br/> ਮੰਜੀ ਡਾਹ ਲੈ, <br/><br/> ਗੱਲ ਕਰ ਕੋਈ, ਜੀ ਪਰਚਾਈਏ, <br/> ਆ ! ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਤ ਲੰਘਾਈਏ । <br/> <br/> ੨. ਤੂੰ ਡਾਢਾ ਹਸਮੁਖ ਹੈਂ ਯਾਰਾ ! <br/> ਕੇਡਾ ਲਗਨਾ ਏਂ ਪਿਆਰਾ ਪਿਆਰਾ । <br/> ਖਬਰੇ ਕੀ ਤੂੰ ਜਾਦੂ ਕੀਤਾ, <br/> ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਮੋਹ ਲੀਤਾ । <br/> ਰੋਟੀ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਬੜੀ ਹੈ, <br/> ਤੇਰੀ ਭੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭੀ ਹੈ । <br/><br/> ਕੋਲੋ ਕੋਲੀ ਬਹਿ ਕੇ ਖਾਈਏ, <br/> ਆ ! ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਤ ਲੰਘਾਈਏ । <br/> <br/> -੬੪-<noinclude></noinclude> bf7mf64zo1y8ls81ula5p6ag7jaosfb 250 19035 228792 55439 2026-07-24T11:28:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਛਡ ਦੇ ਖਹਿੜਾ ਸ਼ਰਾ ਧਰਮ ਦਾ, <br/> ਬੈਠ ਮੁਕਾਈਏ ਕਿੱਸਾ ਗ਼ਮ ਦਾ । <br/> ਮੈਂ ਬਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਸੱਯਦ ਹੋਵੇਂ, <br/> ਅੰਤ ਅਸੀਂ ਪਾਂਧੀ ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ । <br/> ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਹਿਣਾ, <br/> ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆਂ ਬਹਿ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ । <br/><br/> ਹਾਲੀ ਹਸ ਹਸ ਜੀ ਪਰਚਾਈਏ, <br/> ਆ ! ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਤ ਲੰਘਾਈਏ । <br/> <br/> ੪. ਏਸ ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਪਾ ਕੇ, <br/> ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕੀਂ ਆ ਕੇ । <br/> ਹਰ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ, <br/> ਕੋਈ ਕੋਈ ਲਭਦਾ ਮਹਿਰਮ ਦਿਲ ਦਾ । <br/> ਸਵੀਏਂ ਧਰ ਕੇ ਬਾਂਹ ਸਰ੍ਹਾਣੇ, <br/> ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸਾਈਂ ਜਾਣੇ- <br/><br/> ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਪਰਤਾਈਏ, <br/> ਆ ! ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਤ ਲੰਘਾਈਏ । <br/> <br/> -੬੫-<noinclude></noinclude> b8z3xvnkh4to2ok53qywf5z4g6a4bjv 250 19039 228793 55440 2026-07-24T11:28:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੦. ਅਯਾਲੀ.}}<br/><br/> ਅਸ਼ਕੇ ਤਿਰੇ ਅਯਾਲੀ ਬਾਬਾ ! <br/> ਧੰਨ ਤੂੰ ਧੰਨ ਤੇਰਾ ਦਾਬਾ । <br/> ਭੇਡਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਚਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, <br/> ਬੁਢੀਆਂ, ਨਢੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ । <br/> ਕੋਈ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕੋਈ ਕਾਲੀ, <br/> ਕੋਈ ਘੋਨੀ ਕੋਈ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ । <br/> ਤਾੜ ਤੇਰੀ ਹੈ ਸਭ ਦੇ ਉੱਤੇ, <br/> ਘੇਰੀ ਰਖਦੇ ਤੇਰੇ ਕੁੱਤੇ । <br/> ਆ ਗਈ ਕਿਧਰੋਂ ਰੱਬ ਸਬੱਬੀ, <br/> ਕਾਬੂ ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਡੱਬੀ । <br/> ਸਭ ਨੂੰ ਠੱਪੇ ਲਾਈ ਜਾਵੇਂ <br/> ਅਪਣਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇਂ । <br/> ਲਗ ਗਈ ਤੇਰੀ ਜਿਹਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, <br/> ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਫੇਰ ਬਿਗਾਨੀ । <br/> ਇਧਰ ਉਧਰ ਜੇ ਹੋ ਭੀ ਜਾਵੇ, <br/> ਬਿੱਲਾ ਤੇਰਾ ਤੁਰਤ ਫੜਾਵੇ । <br/> ਜਾਦੂ ਤੇਰੀ ਲੰਮੀ ਛੜ ਦਾ, <br/> ਦੂਰੋਂ ਪਿਆ ਸੰਭਾਲਾਂ ਕਰਦਾ । <br/> -੬੬-<noinclude></noinclude> mitprjie8jmxf7r2ahj79mz9jvisq1s 250 19043 228794 55441 2026-07-24T11:28:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੁਣਨ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਤੇਰਾ, <br/> ਜੋੜ ਜੋੜ ਸਿਰ ਘੱਤਣ ਘੇਰਾ । <br/> ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੱਲੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੋਲੇ, <br/> ਨਾ ਕੋਈ ਨੱਸਣ ਦਾ ਰਾਹ ਟੋਲੇ । <br/> ਜੋ ਕੁਝ ਕਹੇਂ, ਕਮਾਈ ਜਾਵਣ, <br/> ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵੇਂ, ਖਾਈ ਜਾਵਣ, <br/> ਵਧਦਾ ਜਾਏ ਇੱਜੜ ਤੇਰਾ, <br/> ਵਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਏ ਚੁੜੇਰਾ । <br/> ਸਮਾਂ ਵੇਖ ਤੂੰ ਕੈਂਚੀ ਵਾਹੇਂ, <br/> ਫੜ ਫੜ ਉੱਨ ਸਭਸ ਦੀ ਲਾਹੇਂ । <br/> ਪਈਆਂ ਪਾਉਣ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ, <br/> ਤੂੰ ਝਾੜੀ ਜਾ ਅਪਣਾ ਝਾੜਾ । <br/> ਏਹੋ ਹੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੈ ਤੇਰਾ, <br/> ਉੱਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਪਿਆਰ ਹੈ ਤੇਰਾ । <br/> <br/> -੬੭-<noinclude></noinclude> 4i0df4p70565jwjr5zukj74y8qmr1gz 250 19047 228795 55442 2026-07-24T11:28:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪੧. ਸਾਉਣ.<br/><br/> (ਗੀਤ) <br/> <br/> ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ, ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> ਸਹਿਕ ਸਹਿਕ ਕੇ ਸਾਵਣ ਆਇਆ, ਛੋਹ ਦੇ ਦੇਸ ਮਲ੍ਹਾਰ, ਜੋਗਣੇ ! <br/> <br/> ੧. ਕਾਲਾ ਕਟਕ ਘਟਾਂ ਦਾ ਆਇਆ, <br/> ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਚੁਪਾਸੀਂ ਛਾਇਆ, <br/> ਮਸਤੇ ਮੋਰਾਂ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ, <br/> ਛਿੜੀ ਬਰੀਕ ਫੁਹਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੨. ਰਜ ਰਜ, ਗਜ ਗਜ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹਿਆ, <br/> ਜੰਗਲ ਬੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਰਿਆ, <br/> ਜੱਟ ਦਾ ਵੇਖ ਕਲੇਜਾ ਠਰਿਆ, <br/> ਬੇੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੩. ਘਾਹ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਲੀਤਾ, <br/> ਬੂਟਿਆਂ ਵੇਸ ਨਵਾਂ ਅੱਜ ਕੀਤਾ, <br/> ਲਗਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਨਸ਼ਾ ਕੋਈ ਪੀਤਾ, <br/> ਝੂਮਣ ਧੌਣ ਉਲਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੪. ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਸਈਆਂ, <br/> ਅੰਬਾਂ ਥੱਲੇ ਪੀਂਘਾਂ ਪਈਆਂ, <br/> ਜੋਬਨ ਵਿਚ ਠਾਠਾਂ ਆ ਗਈਆਂ, <br/> ਖੁਲ ਗਿਆ ਹੁਸਨ-ਬਜ਼ਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> -੬੮-<noinclude></noinclude> 05zrpxq8dos762p3mkuduab156ow4l5 228796 228795 2026-07-24T11:29:22Z Harchand Bhinder 2624 228796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੧. ਸਾਉਣ}}.<br/><br/> (ਗੀਤ) <br/> <br/> ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ, ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> ਸਹਿਕ ਸਹਿਕ ਕੇ ਸਾਵਣ ਆਇਆ, ਛੋਹ ਦੇ ਦੇਸ ਮਲ੍ਹਾਰ, ਜੋਗਣੇ ! <br/> <br/> ੧. ਕਾਲਾ ਕਟਕ ਘਟਾਂ ਦਾ ਆਇਆ, <br/> ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਚੁਪਾਸੀਂ ਛਾਇਆ, <br/> ਮਸਤੇ ਮੋਰਾਂ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ, <br/> ਛਿੜੀ ਬਰੀਕ ਫੁਹਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੨. ਰਜ ਰਜ, ਗਜ ਗਜ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹਿਆ, <br/> ਜੰਗਲ ਬੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਰਿਆ, <br/> ਜੱਟ ਦਾ ਵੇਖ ਕਲੇਜਾ ਠਰਿਆ, <br/> ਬੇੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੩. ਘਾਹ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਲੀਤਾ, <br/> ਬੂਟਿਆਂ ਵੇਸ ਨਵਾਂ ਅੱਜ ਕੀਤਾ, <br/> ਲਗਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਨਸ਼ਾ ਕੋਈ ਪੀਤਾ, <br/> ਝੂਮਣ ਧੌਣ ਉਲਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੪. ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਸਈਆਂ, <br/> ਅੰਬਾਂ ਥੱਲੇ ਪੀਂਘਾਂ ਪਈਆਂ, <br/> ਜੋਬਨ ਵਿਚ ਠਾਠਾਂ ਆ ਗਈਆਂ, <br/> ਖੁਲ ਗਿਆ ਹੁਸਨ-ਬਜ਼ਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> -੬੮-<noinclude></noinclude> 87mjiwp54qecfquvaasrv4l3vi3an1q 250 19051 228797 55443 2026-07-24T11:29:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਕੋਈ ਹੱਸੇ, ਕੋਈ ਗਾਵੇ, <br/> ਕੋਈ ਨੱਚੇ, ਕੋਈ ਗਿੱਧਾ ਪਾਵੇ, <br/> ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁਝੀਆਂ ਲਾਵੇ, <br/> ਅਖ ਦੀ ਸੈਨਤ ਮਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੬. ਸੁੱਤੀਆਂ ਸੁਰਤਾਂ ਸੌਣ ਜਗਾਈਆਂ, <br/> ਸਜਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰੀਤਾਂ ਲਾਈਆਂ, <br/> ਸੌਹਾਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਚੇਤੇ ਆਈਆਂ, <br/> ਬਿਹਬਲ ਹੋ ਗਿਆ ਪਿਆਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੭. ਛੇੜ ਸਤਾਰ, ਸਰੂਰ ਲਿਆ ਦੇ, <br/> ਨਵਾਂ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਵਸਾ ਦੇ, <br/> ਝੋਕੇ ਆਉਣ ਮਸਤ ਹਵਾ ਦੇ, <br/> ਡੁਲ੍ਹ ਡੁਲ੍ਹ ਪਏ ਖ਼ੁਮਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> ੮. ਭਰ ਭਰ ਜਾਮ ਪਿਆਵੇ ਸਾਕ਼ੀ, <br/> ਹਸਰਤ ਕੋਈ ਨ ਰਹਿ ਜਾਏ ਬਾਕੀ, <br/> ਰਬ ਤੋਂ ਭੀ ਹੋ ਬਹੀਏ ਆਕੀ, <br/> ਆਵੇ ਐਸੀ ਤਾਰ, <br/> ਜੋਗਣੇ ! ਉਠ ਕੇ ਛੇੜ ਸਤਾਰ । <br/> <br/> -੬੯-<noinclude></noinclude> ezzd9kc71o6qfnpgvwrtq9q2dblopdg 250 22320 228769 53430 2026-07-24T11:22:10Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੬੯}}</noinclude>ਮੇਲਉ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਗੁੜੁ ਕੀਨੁ ਰੇ॥ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਮਦ ਮਤਸਰ ਕਾਟਿ ਕਾਟਿ ਕਸੁ ਦੀਨੁ ਰੇ॥੧॥ ਕੋਈ ਹੈ ਰੇ ਸੰਤੁ ਸਹਜ ਸੁਖ ਅੰਤਰਿ ਜਾ ਕਉ ਜਪੁ ਤਪੁ ਦੇਉ ਦਲਾਲੀ ਰੇ॥ ਏਕ ਬੂੰਦ ਭਰਿ ਤਨੁ ਮਨੁ ਦੇਵਉ ਜੋ ਮਦੁ ਦੇਇ ਕਲਾਲੀ ਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਭਵਨ ਚਤੁਰ ਦਸ ਭਾਠੀ ਕੀਨ੍ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਅਗਨਿ ਤਨਿ ਜਾਰੀ ਰੇ॥ ਮੁਦ੍ਰਾ ਮਦਕ ਸਹਜ ਧੁਨਿ ਲਾਗੀ ਸੁਖਮਨ ਪੋਚਨਹਾਰੀ ਰੇ॥੨॥ ਤੀਰਥ ਬਰਤ ਨੇਮ ਸੁਚਿ ਸੰਜਮ ਰਵਿ ਸਸਿ ਗਹਨੈ ਦੇਉ ਰੇ॥ ਸੁਰਤਿ ਪਿਆਲ ਸੁਧਾ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਏਹੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਪੇਉ ਰੇ॥੩॥ ਨਿਝਰ ਧਾਰ ਚੁਐ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਇਹ ਰਸ ਮਨੂਆ ਰਾਤੋ ਰੇ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਸਗਲੇ ਮਦ ਛੂਛੇ ਇਹੈ ਮਹਾ ਰਸੁ ਸਾਚੋ ਰੇ॥੪॥੧॥ ਗੁੜੁ ਕਰਿ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਕਰਿ ਮਹੂਆ ਭਉ ਭਾਠੀ ਮਨ ਧਾਰਾ॥ ਸੁਖਮਨ ਨਾਰੀ ਸਹਜ ਸਮਾਨੀ ਪੀਵੈ ਪੀਵਨਹਾਰਾ॥੧॥ ਅਉਧੂ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਮਤਵਾਰਾ॥ ਉਨਮਦ ਚਢਾ ਮਦਨ ਰਸੁ ਚਾਖਿਆ ਤ੍ਰਿਭਵਨ ਭਇਆ ਉਜਿਆਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੁਇ ਪੁਰ ਜੋਰਿ ਰਸਾਈ ਭਾਠੀ ਪੀਉ ਮਹਾ ਰਸੁ ਭਾਰੀ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਦੁਇ ਕੀਏ ਜਲੇਤਾ ਛੂਟਿ ਗਈ ਸੰਸਾਰੀ॥੨॥ ਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰਗਾਸ ਗਿਆਨ ਗੁਰ ਗੰਮਿਤ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਸੁਧਿ ਪਾਈ॥ ਦਾਸੁ ਕਬੀਰੁ ਤਾਸੁ ਮਦ ਮਾਤਾ ਉਚਕਿ ਨ ਕਬਹੂ ਜਾਈ॥੩॥੨॥ ਤੂੰ ਮੇਰੋ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤੁ ਸੁਆਮੀ ਓਟ ਗਹੀ ਮੈ ਤੇਰੀ॥ ਨਾ ਤੁਮ ਡੋਲਹੁ ਨਾ ਹਮ ਗਿਰਤੇ ਰਖਿ ਲੀਨੀ ਹਰਿ ਮੇਰੀ॥੧॥ ਅਬ ਤਬ ਜਬ ਕਬ ਤੁਹੀ ਤੁਹੀ॥ ਹਮ ਤੁਅ ਪਰਸਾਦਿ ਸੁਖੀ ਸਦ ਹੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੋਰੇ ਭਰੋਸੇ ਮਗਹਰ ਬਸਿਓ ਮੇਰੇ ਤਨ ਕੀ ਤਪਤਿ ਬੁਝਾਈ॥ ਪਹਿਲੇ ਦਰਸਨੁ ਮਗਹਰ ਪਾਇਓ ਫੁਨਿ ਕਾਸੀ ਬਸੇ ਆਈ॥੨॥ ਜੈਸਾ ਮਗਹਰੁ ਤੈਸੀ ਕਾਸੀ ਹਮ ਏਕੈ ਕਰਿ ਜਾਨੀ॥ ਹਮ ਨਿਰਧਨ ਜਿਉ ਇਹੁ ਧਨੁ ਪਾਇਆ ਮਰਤੇ ਫੂਟਿ ਗੁਮਾਨੀ॥੩॥ ਕਰੈ ਗੁਮਾਨੁ ਚੁਭਹਿ ਤਿਸੁ ਸੂਲਾ ਕੋ ਕਾਢਨ ਕਉ ਨਾਹੀ॥ ਅਜੈ ਸੁ ਚੋਭ ਕਉ ਬਿਲਲ ਬਿਲਾਤੇ ਨਰਕੇ ਘੋਰ ਪਚਾਹੀ॥੪॥ ਕਵਨੁ ਨਰਕੁ ਕਿਆ ਸੁਰਗੁ ਬਿਚਾਰਾ ਸੰਤਨ ਦੋਊ ਰਾਦੇ॥ ਹਮ ਕਾਹੂ ਕੀ ਕਾਣਿ ਨ ਕਢਤੇ ਅਪਨੇ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੇ॥੫॥ ਅਬ ਤਉ ਜਾਇ ਚਢੇ ਸਿੰਘਾਸਨਿ ਮਿਲੇ ਹੈ ਸਾਰਿੰਗਪਾਨੀ॥ ਰਾਮ ਕਬੀਰਾ ਏਕ ਭਏ ਹੈ ਕੋਇ ਨ ਸਕੈ ਪਛਾਨੀ॥੬॥੩॥ ਸੰਤਾ ਮਾਨਉ ਦੂਤਾ ਡਾਨਉ ਇਹ ਕੁਟਵਾਰੀ ਮੇਰੀ॥ ਦਿਵਸ ਰੈਨਿ ਤੇਰੇ ਪਾਉ ਪਲੋਸਉ ਕੇਸ ਚਵਰ ਕਰਿ ਫੇਰੀ॥੧॥ ਹਮ ਕੂਕਰ ਤੇਰੇ ਦਰਬਾਰਿ॥ ਭਉਕਹਿ<noinclude></noinclude> sz5955ioyb504p23sy1s70awvc3llp0 250 22325 228798 53435 2026-07-24T11:35:37Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੦}}</noinclude>ਆਗੈ ਬਦਨੁ ਪਸਾਰਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪੂਰਬ ਜਨਮ ਹਮ ਤੁਮ੍ਹਰੇ ਸੇਵਕ ਅਬ ਤਉ ਮਿਟਿਆ ਨ ਜਾਈ॥ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰੇ ਧੁਨਿ ਸਹਜ ਕੀ ਮਾਥੈ ਮੇਰੇ ਦਗਾਈ॥੨॥ ਦਾਗੇ ਹੋਹਿ ਸੁ ਰਨ ਮਹਿ ਜੂਝਹਿ ਬਿਨੁ ਦਾਗੇ ਭਗਿ ਜਾਈ॥ ਸਾਧੂ ਹੋਇ ਸੁ ਭਗਤਿ ਪਛਾਨੈ ਹਰਿ ਲਏ ਖਜਾਨੈ ਪਾਈ॥੩॥ ਕੋਠਰੇ ਮਹਿ ਕੋਠਰੀ ਪਰਮ ਕੋਠੀ ਬੀਚਾਰਿ॥ ਗੁਰਿ ਦੀਨੀ ਬਸਤੁ ਕਬੀਰ ਕਉ ਲੇਵਹੁ ਬਸਤੁ ਸਮ੍ਹਾਰਿ॥੪॥ ਕਬੀਰਿ ਦੀਈ ਸੰਸਾਰ ਕਉ ਲੀਨੀ ਜਿਸੁ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਜਿਨਿ ਪਾਇਆ ਥਿਰੁ ਤਾ ਕਾ ਸੋਹਾਗੁ॥੫॥੪॥ ਜਿਹ ਮੁਖ ਬੇਦੁ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਿਕਸੈ ਸੋ ਕਿਉ ਬ੍ਰਹਮਨੁ ਬਿਸਰੁ ਕਰੈ॥ ਜਾ ਕੈ ਪਾਇ ਜਗਤੁ ਸਭੁ ਲਾਗੈ ਸੋ ਕਿਉ ਪੰਡਿਤੁ ਹਰਿ ਨ ਕਹੈ॥੧॥ ਕਾਹੇ ਮੇਰੇ ਬਾਮ੍ਹਨ ਹਰਿ ਨ ਕਹਹਿ॥ ਰਾਮੁ ਨ ਬੋਲਹਿ ਪਾਡੇ ਦੋਜਕੁ ਭਰਹਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਪਨ ਊਚ ਨੀਚ ਘਰਿ ਭੋਜਨੁ ਹਠੇ ਕਰਮ ਕਰਿ ਉਦਰੁ ਭਰਹਿ॥ ਚਉਦਸ ਅਮਾਵਸ ਰਚਿ ਰਚਿ ਮਾਂਗਹਿ ਕਰ ਦੀਪਕੁ ਲੈ ਕੂਪਿ ਪਰਹਿ॥੨॥ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨੁ ਮੈ ਕਾਸੀਕ ਜੁਲਹਾ ਮੁਹਿ ਤੋਹਿ ਬਰਾਬਰੀ ਕੈਸੇ ਕੈ ਬਨਹਿ॥ ਹਮਰੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਕਹਿ ਉਬਰੇ ਬੇਦ ਭਰੋਸੇ ਪਾਂਡੇ ਡੂਬਿ ਮਰਹਿ॥੩॥੫॥ ਤਰਵਰੁ ਏਕੁ ਅਨੰਤ ਡਾਰ ਸਾਖਾ ਪੁਹਪ ਪਤ੍ਰ ਰਸ ਭਰੀਆ॥ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੀ ਬਾੜੀ ਹੈ ਰੇ ਤਿਨਿ ਹਰਿ ਪੂਰੈ ਕਰੀਆ॥੧॥ ਜਾਨੀ ਜਾਨੀ ਰੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਕੀ ਕਹਾਨੀ॥ ਅੰਤਰਿ ਜੋਤਿ ਰਾਮ ਪਰਗਾਸਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬਿਰਲੈ ਜਾਨੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਭਵਰੁ ਏਕੁ ਪੁਹਪ ਰਸ ਬੀਧਾ ਬਾਰਹ ਲੇ ਉਰ ਧਰਿਆ॥ ਸੋਰਹ ਮਧੇ ਪਵਨੁ ਝਕੋਰਿਆ ਆਕਾਸੇ ਫਰੁ ਫਰਿਆ॥੨॥ ਸਹਜ ਸੁੰਨਿ ਇਕੁ ਬਿਰਵਾ ਉਪਜਿਆ ਧਰਤੀ ਜਲਹਰੁ ਸੋਖਿਆ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਹਉ ਤਾ ਕਾ ਸੇਵਕੁ ਜਿਨਿ ਇਹੁ ਬਿਰਵਾ ਦੇਖਿਆ॥੩॥੬॥ ਮੁੰਦ੍ਰਾ ਮੋਨਿ ਦਇਆ ਕਰਿ ਝੋਲੀ ਪਤ੍ਰ ਕਾ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ਰੇ॥ ਖਿੰਥਾ ਇਹੁ ਤਨੁ ਸੀਅਉ ਅਪਨਾ ਨਾਮੁ ਕਰਉ ਆਧਾਰੁ ਰੇ॥੧॥ ਐਸਾ ਜੋਗੁ ਕਮਾਵਹੁ ਜੋਗੀ॥ ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਭੋਗੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬੁਧਿ ਬਿਭੂਤਿ ਚਢਾਵਉ ਅਪੁਨੀ ਸਿੰਗੀ ਸੁਰਤਿ ਮਿਲਾਈ॥ ਕਰਿ ਬੈਰਾਗੁ ਫਿਰਉ ਤਨਿ ਨਗਰੀ ਮਨ ਕੀ ਕਿੰਗੁਰੀ ਬਜਾਈ॥੨॥ ਪੰਚ ਤਤੁ ਲੈ ਹਿਰਦੈ ਰਾਖਹੁ ਰਹੈ ਨਿਰਾਲਮ ਤਾੜੀ॥ ਕਹਤੁ ਕਬੀਰੁ ਸੁਨਹੁ ਰੇ ਸੰਤਹੁ ਧਰਮੁ ਦਇਆ ਕਰਿ ਬਾੜੀ॥੩॥੭॥ ਕਵਨ ਕਾਜ ਸਿਰਜੇ ਜਗ ਭੀਤਰਿ ਜਨਮਿ ਕਵਨ ਫਲੁ ਪਾਇਆ॥ ਭਵ ਨਿਧਿ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਚਿੰਤਾਮਨਿ ਇਕ<noinclude></noinclude> 7oq4usuv2v2qetphs5g7n8l27uga7vd 250 22330 228799 53440 2026-07-24T11:47:49Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੧}}</noinclude>ਨਿਮਖ ਨ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇਆ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਹਮ ਐਸੇ ਅਪਰਾਧੀ॥ ਜਿਨਿ ਪ੍ਰਭਿ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਥਾ ਦੀਆ ਤਿਸ ਕੀ ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਨਹੀ ਸਾਧੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਰ ਧਨ ਪਰ ਤਨ ਪਰ ਤੀ ਨਿੰਦਾ ਪਰ ਅਪਬਾਦੁ ਨ ਛੂਟੈ॥ ਆਵਾ ਗਵਨੁ ਹੋਤੁ ਹੈ ਫੁਨਿ ਫੁਨਿ ਇਹੁ ਪਰਸੰਗੁ ਨ ਤੂਟੈ॥੨॥ ਜਿਹ ਘਰਿ ਕਥਾ ਹੋਤ ਹਰਿ ਸੰਤਨ ਇਕ ਨਿਮਖ ਨ ਕੀਨ੍ਹੋ ਮੈ ਫੇਰਾ॥ ਲੰਪਟ ਚੋਰ ਦੂਤ ਮਤਵਾਰੇ ਤਿਨ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਬਸੇਰਾ॥੩॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਇਆ ਮਦ ਮਤਸਰ ਏ ਸੰਪੈ ਮੋ ਮਾਹੀ॥ ਦਇਆ ਧਰਮੁ ਅਰੁ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਏ ਸੁਪਨੰਤਰਿ ਨਾਹੀ॥੪॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਮੋਦਰ ਭਗਤਿ ਬਛਲ ਭੈ ਹਾਰੀ॥ ਕਹਤ ਕਬੀਰ ਭੀਰ ਜਨ ਰਾਖਹੁ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਕਰਉ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ॥੫॥੮॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਹੋਇ ਮੁਕਤਿ ਦੁਆਰੁ॥ ਜਾਹਿ ਬੈਕੁੰਠਿ ਨਹੀ ਸੰਸਾਰਿ॥ ਨਿਰਭਉ ਕੈ ਘਰਿ ਬਜਾਵਹਿ ਤੂਰ॥ ਅਨਹਦ ਬਜਹਿ ਸਦਾ ਭਰਪੂਰ॥੧॥ ਐਸਾ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਮਨ ਮਾਹਿ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਮੁਕਤਿ ਕਤ ਨਾਹਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਨਨਕਾਰੁ॥ ਮੁਕਤਿ ਕਰੈ ਉਤਰੈ ਬਹੁ ਭਾਰੁ॥ ਨਮਸਕਾਰੁ ਕਰਿ ਹਿਰਦੈ ਮਾਹਿ॥ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਤੇਰਾ ਆਵਨੁ ਨਾਹਿ॥੨॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਕਰਹਿ ਤੂੰ ਕੇਲ॥ ਦੀਪਕੁ ਬਾਂਧਿ ਧਰਿਓ ਬਿਨੁ ਤੇਲ॥ ਸੋ ਦੀਪਕੁ ਅਮਰਕੁ ਸੰਸਾਰਿ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਬਿਖੁ ਕਾਢੀਲੇ ਮਾਰਿ॥੩॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਹੋਇ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਰਖੁ ਕੰਠਿ ਪਰੋਇ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਨਹੀ ਰਾਖੁ ਉਤਾਰਿ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ॥੪॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਤੁਹਿ ਕਾਨਿ॥ ਮੰਦਰਿ ਸੋਵਹਿ ਪਟੰਬਰ ਤਾਨਿ॥ ਸੇਜ ਸੁਖਾਲੀ ਬਿਗਸੈ ਜੀਉ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਤੂ ਅਨਦਿਨੁ ਪੀਉ॥੫॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਤੇਰੀ ਜਾਇ ਬਲਾਇ॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਤੁਝੁ ਪੋਹੈ ਨ ਮਾਇ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਮਨਿ ਗਾਈਐ॥ ਇਹੁ ਸਿਮਰਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈਐ॥੬॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਿਮਰਿ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ॥ ਜਾਗੁ ਸੋਇ ਸਿਮਰਨ ਰਸ ਭੋਗ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨੁ ਪਾਈਐ ਸੰਜੋਗ॥੭॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਤੁਝੁ ਭਾਰ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮ ਅਧਾਰੁ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਜਾ ਕਾ ਨਹੀ ਅੰਤੁ॥ ਤਿਸ ਕੇ ਆਗੇ ਤੰਤੁ ਨ ਮੰਤੁ॥੮॥੯॥ {{gap|5em}}ਰਾਮਕਲੀ ਘਰੁ ੨ ਬਾਣੀ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਬੰਧਚਿ ਬੰਧਨੁ ਪਾਇਆ॥ ਮੁਕਤੇ<noinclude></noinclude> 4wnhnyu5xqska1c2j1it3nat7zbzc4g 228800 228799 2026-07-24T11:48:36Z Kuldip DMW 2077 228800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੧}}</noinclude>ਨਿਮਖ ਨ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇਆ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਹਮ ਐਸੇ ਅਪਰਾਧੀ॥ ਜਿਨਿ ਪ੍ਰਭਿ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਥਾ ਦੀਆ ਤਿਸ ਕੀ ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਨਹੀ ਸਾਧੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਰ ਧਨ ਪਰ ਤਨ ਪਰ ਤੀ ਨਿੰਦਾ ਪਰ ਅਪਬਾਦੁ ਨ ਛੂਟੈ॥ ਆਵਾ ਗਵਨੁ ਹੋਤੁ ਹੈ ਫੁਨਿ ਫੁਨਿ ਇਹੁ ਪਰਸੰਗੁ ਨ ਤੂਟੈ॥੨॥ ਜਿਹ ਘਰਿ ਕਥਾ ਹੋਤ ਹਰਿ ਸੰਤਨ ਇਕ ਨਿਮਖ ਨ ਕੀਨ੍ਹੋ ਮੈ ਫੇਰਾ॥ ਲੰਪਟ ਚੋਰ ਦੂਤ ਮਤਵਾਰੇ ਤਿਨ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਬਸੇਰਾ॥੩॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਇਆ ਮਦ ਮਤਸਰ ਏ ਸੰਪੈ ਮੋ ਮਾਹੀ॥ ਦਇਆ ਧਰਮੁ ਅਰੁ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਏ ਸੁਪਨੰਤਰਿ ਨਾਹੀ॥੪॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਮੋਦਰ ਭਗਤਿ ਬਛਲ ਭੈ ਹਾਰੀ॥ ਕਹਤ ਕਬੀਰ ਭੀਰ ਜਨ ਰਾਖਹੁ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਕਰਉ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ॥੫॥੮॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਹੋਇ ਮੁਕਤਿ ਦੁਆਰੁ॥ ਜਾਹਿ ਬੈਕੁੰਠਿ ਨਹੀ ਸੰਸਾਰਿ॥ ਨਿਰਭਉ ਕੈ ਘਰਿ ਬਜਾਵਹਿ ਤੂਰ॥ ਅਨਹਦ ਬਜਹਿ ਸਦਾ ਭਰਪੂਰ॥੧॥ ਐਸਾ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਮਨ ਮਾਹਿ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਮੁਕਤਿ ਕਤ ਨਾਹਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਨਨਕਾਰੁ॥ ਮੁਕਤਿ ਕਰੈ ਉਤਰੈ ਬਹੁ ਭਾਰੁ॥ ਨਮਸਕਾਰੁ ਕਰਿ ਹਿਰਦੈ ਮਾਹਿ॥ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਤੇਰਾ ਆਵਨੁ ਨਾਹਿ॥੨॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਕਰਹਿ ਤੂੰ ਕੇਲ॥ ਦੀਪਕੁ ਬਾਂਧਿ ਧਰਿਓ ਬਿਨੁ ਤੇਲ॥ ਸੋ ਦੀਪਕੁ ਅਮਰਕੁ ਸੰਸਾਰਿ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਬਿਖੁ ਕਾਢੀਲੇ ਮਾਰਿ॥੩॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਹੋਇ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਰਖੁ ਕੰਠਿ ਪਰੋਇ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਨਹੀ ਰਾਖੁ ਉਤਾਰਿ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ॥੪॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਤੁਹਿ ਕਾਨਿ॥ ਮੰਦਰਿ ਸੋਵਹਿ ਪਟੰਬਰ ਤਾਨਿ॥ ਸੇਜ ਸੁਖਾਲੀ ਬਿਗਸੈ ਜੀਉ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਤੂ ਅਨਦਿਨੁ ਪੀਉ॥੫॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਤੇਰੀ ਜਾਇ ਬਲਾਇ॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਤੁਝੁ ਪੋਹੈ ਨ ਮਾਇ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਮਨਿ ਗਾਈਐ॥ ਇਹੁ ਸਿਮਰਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈਐ॥੬॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਿਮਰਿ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ॥ ਜਾਗੁ ਸੋਇ ਸਿਮਰਨ ਰਸ ਭੋਗ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨੁ ਪਾਈਐ ਸੰਜੋਗ॥੭॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਨਿ ਨਾਹੀ ਤੁਝੁ ਭਾਰ॥ ਸੋ ਸਿਮਰਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮ ਅਧਾਰੁ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਜਾ ਕਾ ਨਹੀ ਅੰਤੁ॥ ਤਿਸ ਕੇ ਆਗੇ ਤੰਤੁ ਨ ਮੰਤੁ॥੮॥੯॥ {{gap|5em}}ਰਾਮਕਲੀ ਘਰੁ ੨ ਬਾਣੀ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਬੰਧਚਿ ਬੰਧਨੁ ਪਾਇਆ॥ ਮੁਕਤੈ<noinclude></noinclude> ksme7z2g710w7501zeaenspz85icq4j 250 24344 228572 57003 2026-07-24T03:00:26Z Charan Gill 36 228572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{center|{{x-larger|"ਇਕ ਛਿੱਟ ਚਾਨਣ ਦੀ"}}</br> {{larger|ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵਸਤੂ-ਪੱਖ}}}} {{gap}}ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਸਤਕ ਵਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਲਈਏ। {{larger|ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪਛਾਣ:}} {{gap}}ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਸਤੁ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ ਜਗਤ ਵੀ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਚਣਈ ਮੁੜ-ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਬਿੰਬ ਯਥਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਬ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਸ਼ ਜਾਂ ਤੱਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪਾਤਮਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਪਣਾ, ਇਸ ਯਥਾਰਥ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਟੀਕੇਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਹਜ-ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਲੇਖਕ ਲਈ ਇਹ ਬਿੰਬ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਬਧ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਲੋਚਕ ਲਈ ਇਹ ਬੰਬ ਯਥਾਰਥ ਬਾਰ 839 ਦੇ ਬੋਧ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀ ਗਲਪ ਵਿਚ ਬੰਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ " ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰ, ਘਟਨਾ, ਵਿਉਂਤ ਆਦਿ ਸਭ ਬੰਬ ਦੇ ਜਨਾਂ ਰਾਹ ਲੇਖਕ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕਲਤਮਕ ਮਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹle ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਵੀ ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਸਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਕਲਾਤਮਕ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ-ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਲੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਸਿਰਜੇ ਬੰਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਲਪਣਾ ਦਾ, ਜੀਵਨ-ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ, ਹਜ-ਦਰਸ਼ਨ<noinclude></noinclude> bjclmljxdduv6oec5cz98gsdblkgotl 250 28962 228801 69766 2026-07-24T11:55:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ 'ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਰੋਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਜ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ।' ਤਾਂ ਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਜ-ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਤੇ ਜੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹੈ? ਕੀ [[Author:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[Author:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਇਸ ਤੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ 'ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ-ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ' ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 'ਮੁਕਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹਨ।' ਇਥੇ ਜੇ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗੁਣ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਸਵਾਲ ਮੁੜਕੇ ਨਾ ਵੀ ਉਠਾਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਰਗੇ ਮੁਕਤ {{SIC|ਲੇਖਨ|ਲੇਖਣ}} ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਹੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਮੁਕਤ ਲੇਖਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੱਝਵੇਂ ਨੇਮ ਨਹੀਂ ਘੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਕੀ ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਣ ਲਈ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ? {{gap}}ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ੇਧ ਉਤੇ ਉਸਰੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸੂਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸੂਤਰ ਵੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ੇਧ ਵਿਚ ਜਾ ਮੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਕ ਸੂਤਰ ਇਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਕਹਾਣੀ ਤਾਂ ਸਹਿਜ-ਸਾਧਾਰਣ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਰਲ-ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।' ਜੇ ਇਹ ਸੂਤਰ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸ ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਹ ਸਹਿਜਸਾਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸਰਲ-ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸੱਚ ਦਾ ਇਕੋ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਇਕੋ ਵਿਆਖਿਆ ਹਰ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੰਝ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੋਖੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪ੍ਰਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ' ਅਤੇ ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕਰਾਮਾਤ' ਦੀ ਹੀ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ<noinclude>{{right|57}}</noinclude> lstseew8tqgvbr1s96rrz1zmwswzo91 250 28966 228803 69854 2026-07-24T11:55:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਰ ਤੱਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਪੂਰਣ ਨਹੀਂ।' ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਤੱਬ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਪੂਰਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਛੋਟੇਪਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇਪਣ ਨਾਲ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ? {{gap}}‘ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਵਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਘਟਨਾ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੇ ਘਟਨਾ-ਬਿੰਦੂ ਤਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਘਟਣਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਘਟਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੀਆਂ ਘਟਣਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਤੌਰ’ ਦੀ ਮੁਥਾਜੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ 'ਫਟ' ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਟਣ ਵਾਲਾ ਅਲੰਕਾਰਕ ਬਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਥੇ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਫਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ-ਬੰਦ ਸੰਬੰਧਮੁਕਤ' ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਸਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੈ। {{gap}}ਅੱਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਘਟਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ‘ਮਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਲਈ ਵੀ ਵਾਪਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ, ਵਾਪਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।' ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਚੌਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਪਰੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਨਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। {{Center|ਬੀ ਖ਼ਬਰ ਗਰਮ ਕਿ ਗ਼ਾਲਬ ਕੇ ਉੜੇਂਗੇ ਪੁਰਜ਼ੇ}} {{Center|ਦੇਖਨੇ ਹਮ ਭੀ ਗਏ, ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਾ ਹੁਆ}} {{gap}}‘ਖ਼ਬਰ ਗਰਮ' ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ‘ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਾ ਹੂਆ ਘਟਣਾ ਹੈ। ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ' ਵਿਚ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਾ ਵਾਪਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਘਟਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸੂਤਰ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਲੀ ਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਅਤੇ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣ ਦਸ ਕੇ ਵਡਿਆਉਣ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਲੱਭਣ ਲਗਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: {{gap}}“ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਛਾਨਣਯੋਗ ਹਿੱਸਾ<noinclude>{{rh|||59}}</noinclude> pklrjg723i6h97dj8gzaesy6eh16w0e 250 29016 228802 69849 2026-07-24T11:55:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਗੋਂ 'ਕਰਾਮਾਤ` ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਜਿੰਨਿਆਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਵਖ ਵਖ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਕੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਨਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ ਵਲ ਸੰਕੇਤੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਤਾਂ ਸਰਲ-ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}'ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤਿਅੰਤ ਸਰਲ ਉਕਤੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪੇਚੀਦਾ ਬਣਤਰ ਵੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਛਿੱਲੇ-ਤ੍ਰਾਸ਼ੇ ਸੰਗਠਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਿੱਲਰੀ-ਬਿਖਰੀ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ। ਇਹ ਸ਼ੁਧ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਰਚਨਾ ਵੀ...'ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਸਰਲ-ਸਪਸ਼ਟ ਵਾਲੀ ਉਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਝ ਲੱਭ ਸਕਣਾ ਵੈਸੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਗਲਤ ਜਾਂ ਠੀਕ ਪਰ ਲਗਪਗ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸੂਤਰ ਨੂੰ, ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਸਾਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਯਕੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਇਕ ਸਾਧਾਰਣ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਿਖ ਲਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਪੂਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਕੀ ਆਪਣੀ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਉਪਰ ਇਅਤਕਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯਤਨ ਜਾਂ ਸਨ ਜਾਂ ਤਸਦੀਕ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਵੀ ਮਘਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਕੋ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਥਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਦਸਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਸੰਥਾਰ-ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੀ ਸਾਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੰਤਲਤ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਮੋਪਾਸਾ ਅਤੇ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਮੋਪਾਸਾਂ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ ਮਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਖ਼ਵ ਤਪਦਿਕ ਨਾਲ। {{gap}}ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸੇ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਨੂੰ ਛੋਟੇਪਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ‘ਛੋਟੇ' ਵਿਚ ਛਲਾਵਾ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਕ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਭਰੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਖੀਰ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮਾਨਵੀ ਛੋਟੇਪਣ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ<noinclude>{{rh|58||}}</noinclude> 7lrl7zcd3cq3fgyq1or3evsl0673w29 250 29017 228804 69855 2026-07-24T11:55:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਹਥੇਲੀ ਵਾਂਗ ਸਪਾਟ, ਸਮਤਲ ਵਿਛੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਲਗਭਗ ਬੇਨਕਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਨਾ ਇਥੇ ਉਚੇ ਪਰਬਤ ਨਾ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੱਡਾਂ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਾ ਝੀਲਾਂ ਨਾ ਬਰੇਤੇ। ਨਾ ਰੱਖਾਂ, ਨਾ ਬੇਲੇ, ਨਾ ਜੰਗਲ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸਭਿਅ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਤੇ ਅਸੀਲ ਮੌਸਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਜ-ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀ-ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਅਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੱਧ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।"|3em}} {{gap}}ਪਰ ਇਥੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਦਾ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਭੌਇੰ-ਮੰਡਲ ਤਾਂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵੀ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਦਾ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਏਨਾ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਭੌਇੰ-ਮੰਡਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਆਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਸਗੋਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਠੀਕ ਲੱਗਣ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਾਰਾਮਾਹਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਾਖੀ ਨਹੀਂ-ਭਰਦੀ -ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪਛਾਨਣਯੋਗ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਸੰਬਾਦ ਕੋਈ ਦੁਰਲੱਭ ਵਸਤ ਨਹੀਂ। ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਐਸੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਮਨੁੱਖਾ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਤੇ ਉਸਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤਕ (ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ) ਠੀਕ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ ਕਿ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੋਇੰ-ਮੰਡਲ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਛਾਨਣਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੂਰੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਗਲਤ ਉਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਰਸ਼ਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਜੇ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪੱਛਮ ਦੀ ਤਾਂ ਘਟੀਆ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਝੱਟ ਹਿਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਉਤੇ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ? ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ<noinclude>{{rh|60||}}</noinclude> d3gyoyf5dd1j7iuuwaj30fl9ksqqlqa 250 29027 228805 69902 2026-07-24T11:56:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਮੂਹਕ ਮਨ ਲਈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਤ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਏ, ਜਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। </br>{{gap}}ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮਗਰਲੇ ਦੋਵੇਂ ਨੁਕਤੇ ਕਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਲਾਰ ਦਲੀਲ ਇਹਨਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਾਰ ਦਲੀਲ ਕਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨਕਤਿਆਂ ਪਿਛੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ' ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਿਤੰਡਾਵਾਦ (sophistry) ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਏਨੇ ਸੰਘਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਫਿਸਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। </br>{{gap}}ਕਥਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿਛਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਤੇ ਹੀ ਉਸਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। </br>{{gap}}ਸੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤਿ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤਾਰਕਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਜੇ ਸਾਡੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ-ਪੀਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। </br>{{gap}}ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਕਸਾਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵਿਕਸਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਸਿਰਜਣ-ਅਨੁਭਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਲਾਂਭੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਦਾ।<noinclude> {{rh|||61}}</noinclude> h2spz68px2ji7eght1mpyzo1gdb8u79 114 44307 228558 117324 2026-07-23T20:59:51Z ~2026-41191-48 2722 228558 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ `ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ `ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ `ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ `ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ `ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ `ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ `ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ...ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ `ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] magafpw182wskduoo6kdaipk7qkwwbd 228559 228558 2026-07-23T21:39:13Z ~2026-41191-48 2722 228559 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ `ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ `ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ `ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ `ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ `ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ `ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ `ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] l2twvjsxuddlu1ex6tgoqfennnd4xe9 228560 228559 2026-07-23T21:41:13Z ~2026-41191-48 2722 228560 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] m77tts38rdqteeuxrzfzuw9db3znb61 228561 228560 2026-07-23T22:41:02Z ~2026-41191-48 2722 228561 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] oz6p7vgeuevkl51ccjhwb14fc889284 228562 228561 2026-07-23T22:42:35Z ~2026-41191-48 2722 228562 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] az2r6brol1jnh080dnnui3qxf5zafa0 228563 228562 2026-07-23T22:43:28Z ~2026-41191-48 2722 228563 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] g1dnsq0z2vmm15rgrw77vu0yuxuk6l0 228564 228563 2026-07-23T22:46:36Z ~2026-41191-48 2722 228564 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] md248m075eadjb1hzq0t2gvbt552yxj 228565 228564 2026-07-23T22:48:09Z ~2026-41191-48 2722 228565 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] fn3jros65u7n9y71diju4iebwiw9llp 228566 228565 2026-07-23T22:48:49Z ~2026-41191-48 2722 228566 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] o2nhj3qy7gcmehh8gmbk08m6jlarj5g 228567 228566 2026-07-23T22:49:33Z ~2026-41191-48 2722 228567 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] gwxspfx8fv8cg1yw2vmjnfh60s02vrp 228568 228567 2026-07-23T22:50:05Z ~2026-41191-48 2722 228568 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] 69orqabky0yhe2msems4b9l8ojmjs5s 228569 228568 2026-07-23T22:50:54Z ~2026-41191-48 2722 228569 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] 934z541bekdcfmoz0oyjth97amumy8i 228570 228569 2026-07-23T22:52:48Z ~2026-41191-48 2722 228570 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] 4sjgivqqgfakg3rcn2j1djqkiuio7j2 228571 228570 2026-07-23T22:53:47Z ~2026-41191-48 2722 228571 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ | author = ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ | translator = ਚਰਨ ਗਿੱਲ | section = | previous =[[ਅਨੁਵਾਦ:ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ|ਰਾਤ ਉੱਤਰੀ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ]] | next = | year = | notes = {{Listen|ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ Ikk Ghante pdi Kahani - Kate Chopin Free Punjabi Audiobooks.ogg}} }} ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਮਿਸਿਜ ਮਾਲਾਰਡ ਦਿਲ ਦੀ ਰੋਗਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਗੁਝੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਵੀ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰੈਂਟਲੀ ਮਾਲਾਰਡ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਦੋਸਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇਸ ਕਦਰ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ, ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭੈਣ ਦੀ ਗਲ਼ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਮ ਦਾ ਇਹ ਤੂਫਾਨ ਥੋੜਾ ਹੰਭਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸਮਾਨੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬੋਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਬੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਰਾਹੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਜੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਬੋਲ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਾਧਰਿਆਂ ਤੇ, ਟਾਂਡਾਂ ਤੇ ਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਚਹਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਟਾਕੀਆਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੀ ਸੀ ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਸਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਲਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਸਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ ਬੁਝੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੂਰ ਮੌਜੂਦ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਜਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਹੀਨ ਸੋਚ ਦੀ ਮੜਕ ਦੀ ਲਰਜ਼ ਸੀ। ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਜਗਦਾ ਬੁਝਦਾ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ...ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਤਾਣੀ ਸੀ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਗੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਮਲੂਕ ਹੱਥ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ: "ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ!" ਉਹਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰਮੀ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਤਣਾਉ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਤੇ ਸਵਾਰ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਗ਼ੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਹਿਮਦਿਲ, ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇਗੀ। ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਡਾ, ਬੇਰੰਗ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਖ਼ ਪਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਜਿਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਏਗੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਾ, ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਰੌਸ਼ਨਖ਼ਿਆਲੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਪਈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਰਹਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਰਮ ਹੀ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ! ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ! "ਆਜ਼ਾਦ ਤਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਤਮਾ," ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲੀ ਮੋਰੀ ਉੱਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ! "ਲੋਇਜ਼ੇ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਏਂਗੀ। ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਲੂਈਸ਼? ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ।" "ਚੱਲੀ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।" ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਧਮਾਲਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹੁਨਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਅਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਉਠ ਖੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਮਿਨਤਾਂ ਸੁਣ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਘਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸਿੱਧ ਹੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦਾ ਲੱਕ ਵਲ਼ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਰਿਚਰਡਜ਼ ਹੇਠ ਖੜਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਕੁੰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਰੈਂਟਲੇ ਮਾਲਾਰਡ ਸੀ ਜੋ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਸੂਟਕੇਸ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜ਼ਫੀਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚੀਖ਼ ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੇਟ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ... ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] tbf4roaqc5i69kx8a1gmteyzeq78j89 250 62358 228586 173860 2026-07-24T05:55:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 228586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|११०|ਭੂਦਾਨ ਚੜਦੀ ਕਲਾ 'ਚ|}}</noinclude>{| class="wikitable" |+ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਤ |- ! ਰਾਜ !! 5 ਏਕੜ ਤੋਂ ਘਟ !! ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ!! 5 ਤੋਂ 20 ਏਕੜ !! ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ !! 10 ਏਕੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ !! ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ |- |||ਵਸੋਂ % || ਜ਼ਮੀਨ % ||ਵਸੋਂ % ||ਜ਼ਮੀਨ %||ਵਸੋਂ % ||ਜ਼ਮੀਨ % |- | ਆਸਾਮ || 66.0 || 26.0 || 25.5 || 33 || 11.5 || 4 |- | ਉੜੀਸਾ || 74.0 || 30.0|| 22.5 || 43|| 3.5|| 2 |- | ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ || 81.0 || 39.0 || 16.5 || 39 || 2.5 || 2 |- | ਬੰਬਈ || 52.0 || 14.0 || 21.0 ||44 || 1 || 4 |- | ਮਧਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ || 51.0 || 10.0 || 35.0 || 31 || 14 || 5 |- | ਮਦਰਾਸ || 82.0 || 41.0 || 11.0 || 27 || 7 || 3 |- | ਟਰਾਵਨਕੋਰ ਕੋਚੀਨ || 64.0 || 44.0 || 5.0 || 22 || 2 || 3 |- | ਮੈਸੂਰ|| 66.0 || 25.0 || 33.0 || 51 || 1 || 2 |} {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ‘ਅ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਉਥੋਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਸਮਸਿਆ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ; ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ੫ ਏਕੜ ਤੋਂ ਘਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ੮੩% ਹਨ, ੫ ਤੋਂ ੫੦ ਏਕੜ ਵਾਲੇ ੧੬ % ਅਤੇ ੫੦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ੭ ਫੀ ਸਦੀ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਏਕੜ ਤੋਂ ਘਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ੩੪% ਹਨ, ੨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਾਲੇ ੨੮% ਅਤੇ ੪ ਏਕੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ੩੮% ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ੭੦ ਲਖ ਭੂਮੀ ਹੀਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 0p6mil99lxn19yvon0wpbbgjsnpd6er 228596 228586 2026-07-24T10:52:02Z Harchand Bhinder 2624 228596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੧੦|ਭੂਦਾਨ ਚੜਦੀ ਕਲਾ 'ਚ|}}</noinclude>{| class="wikitable" |+ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਤ |- ! ਰਾਜ !! 5 ਏਕੜ ਤੋਂ ਘਟ !! ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ!! 5 ਤੋਂ 20 ਏਕੜ !! ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ !! 10 ਏਕੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ !! ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ |- |||ਵਸੋਂ % || ਜ਼ਮੀਨ % ||ਵਸੋਂ % ||ਜ਼ਮੀਨ %||ਵਸੋਂ % ||ਜ਼ਮੀਨ % |- | ਆਸਾਮ || 66.0 || 26.0 || 25.5 || 33 || 11.5 || 4 |- | ਉੜੀਸਾ || 74.0 || 30.0|| 22.5 || 43|| 3.5|| 2 |- | ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ || 81.0 || 39.0 || 16.5 || 39 || 2.5 || 2 |- | ਬੰਬਈ || 52.0 || 14.0 || 21.0 ||44 || 1 || 4 |- | ਮਧਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ || 51.0 || 10.0 || 35.0 || 31 || 14 || 5 |- | ਮਦਰਾਸ || 82.0 || 41.0 || 11.0 || 27 || 7 || 3 |- | ਟਰਾਵਨਕੋਰ ਕੋਚੀਨ || 64.0 || 44.0 || 5.0 || 22 || 2 || 3 |- | ਮੈਸੂਰ|| 66.0 || 25.0 || 33.0 || 51 || 1 || 2 |} {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ‘ਅ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਉਥੋਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਸਮਸਿਆ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ; ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ੫ ਏਕੜ ਤੋਂ ਘਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ੮੩% ਹਨ, ੫ ਤੋਂ ੫੦ ਏਕੜ ਵਾਲੇ ੧੬ % ਅਤੇ ੫੦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ ੭ ਫੀ ਸਦੀ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਏਕੜ ਤੋਂ ਘਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ੩੪% ਹਨ, ੨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਾਲੇ ੨੮% ਅਤੇ ੪ ਏਕੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ੩੮% ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ੭੦ ਲਖ ਭੂਮੀ ਹੀਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਨ।<noinclude></noinclude> pb9irnh83min3hvp7rph9vd80tpperv 250 62359 228587 173861 2026-07-24T06:06:55Z Harchand Bhinder 2624 228587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||ਭੂਮੀ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਅੰਕੜੇ|૧૧૧}}</noinclude>{{gap}}ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਮੀ ਸਮਸਿਆ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਥਲੇ ਦਿਤੇ ਭੂਮੀ- ਹੀਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । {{rh|ਰਾਜ|ਖੇਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸੋਂ|ਖੇਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸੋਂ}} {{rh|ਆਸਾਮ|72,41,172|1,59,023}} {{rh|ਬਿਹਾਰ|3,46,11,254|87,95.202}} {{rh|ਉੜੀਸਾ|1,16,12,367|18,03,968}} {{rh|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|4,68,96,672|36,12,209}} {{rh|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|1,41,95,161|30,41,881}} {{rh|ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ|80,68,597|1,62,677}} {{rh|ਬੰਬਈ|2,20,98,597|32,52,546}} {{rh|ਮੱਧਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|1,61,48,871|43,36,282}} {{rh|ਮਦਰਾਸ||}} {{rh|||}} {{rh|||}} 3,70,22,790 1,03,93,362 ਟਰਾਵਨਕੋਰ ਕੋਚੀਨ 50,90,306 18,71,767 ਮੈਸੂਰ 63,43,360 6,15,853 ਹੈਦਰਾਬਾਦ 1,27,14,824 32,99,773 ਮਧਯ ਭਾਰਤ 57,44,406 8,84,618 ਰਾਜਸਥਾਨ 1,08,36,939 8,74,996 ਪੈਪਸੂ ਮੁਰਾਸ਼ਟਰ 35,34,684 3,58,676 19,29,120 1,55,85 ਵਿੰਧਯਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 32,14,364 6,29,813 ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 9,14,238 62,098 ਦਿੱਲੀ 1,72,186 29,276 ਅਜਮੇਰ ਰੀਪੁਰਾ ਕੁਰਗ वह 3,14,905 19,568 4,80,892 30,886 1,32,303 24,533 2,38,581 16,395 ਭੋਪਾਲ 5,48,330 1,67,425 ਬਿਲਾਸਪੁਰ 1,14,398 1,986<noinclude></noinclude> rit7a6ssio2tdvsytjug30igcshjlqm 228595 228587 2026-07-24T10:50:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 228595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਭੂਮੀ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਅੰਕੜੇ|૧૧૧}}</noinclude>{{gap}}ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਮੀ ਸਮਸਿਆ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਥਲੇ ਦਿਤੇ ਭੂਮੀ- ਹੀਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । {{Block center|<poem>{{Multicol}} ਰਾਜ ਆਸਾਮ ਬਿਹਾਰ ਉੜੀਸਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਬੰਬਈ ਮੱਧਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਦਰਾਸ ਟਰਾਵਨਕੋਰ ਕੋਚੀਨ ਮੈਸੂਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਧਯ ਭਾਰਤ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੈਪਸੂ ਮੁਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੰਧਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਅਜਮੇਰ ਤਰੀਪੁਰਾ ਕੁਰਗ ਕਛ ਭੋਪਾਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ {{Multicol-break}} ਖੇਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸੋਂ 72,41,172 3,46,11,254 1,16,12,367 4,68,96,672 1,41,95,161 80,68,597 2,20,98,597 1,61,48,871 3,70,22,790 50,90,306 63,43,360 1,27,14,824 57,44,406 1,08,36,939 35,34,684 19,29,120 32,14,364 9,14,238 1,72,186 3,14,905 4,80,892 1,32,303 2,38,581 5,48,330 1,14,398 {{Multicol-break}} ਖੇਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸੋਂ 1,59,023 87,95.202 18,03,968 36,12,209 30,41,881 1,62,677 32,52,546 43,36,282 1,03,93,362 18,71,767 6,15,853 32,99,773 8,84,618 8,74,996 3,58,676 1,55,85 6,29,813 62,098 29,276 19,568 30,886 24,533 16,395 1,67,425 1,986 {{Multicol-end}}</poem>}}<noinclude></noinclude> cal9dw31zc6mp7omu32h7u36sf4wugq 250 71492 228553 215720 2026-07-23T15:24:26Z Amritpal Aman 2020 228553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਦਾ ਦਰਖਤ ਅਸਾਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭੂਟਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਥੱਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 25 ਤੋਂ 40 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਕਾਲੇਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, 5 ਤੋਂ 7 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਬਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਚੀਕਨੇ, ਗੋਲ, ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਖਤ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਤੋਂ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ - ਅਰੰਗ ਵਰਗੇ ਕਮਿਪ (ਐਫਿਸ ਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ) ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਿਗ੍ਰਹ ਸਖਤ, ਸੁੰਗੜਿਆ ਹੋਇਆ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ 2 ਇੰਚ ਚੌੜਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ, ਹੈ। ਅੜੰਗਾਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਕੜਾਸੀਗੀ ਜਾਂ ਕਾਕੜਾ ਛੜਿੰਗੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਕਰਟਤੰਗੀ। ਹਿੰਦੀ-ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ। ਮਰਾਠੀ-ਕਾਕੜਾਛਿੰਗੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਕੜਾ। ਬੰਗਾਲੀ-ਕਾਕੜਾ ਛੜੇਗੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸਟੇਵਾਟੇਕਸ ਬਾਂਡਿਸ (Stewartex Brandis}। ਲੈਟਿਨ- funèfir fenèfan (Pistacia Integerrima) | ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਰਸ ਵਿਚ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਕਫ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਸੰਕੋਚਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਸਾਹ, ਪਿੱਤ, ਬੁਖਾਰ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿਆਸ, ਮੂਛੜਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਹਿਚਕੀ, ਅਰੁਚਿ, ਦੰਦ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਖੂਨ ਰੋਧਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿਚ ਖੂਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੋਜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਕੜਾਸੀਗੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਦੇ ਉਪ ਦੁਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਹ ਅਹਿਮ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਕੈ, ਖੂਨੀ ਟੱਟੀਆਂ, ਹਵਾ ਦਾ ਗੋਲਾ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 68<noinclude></noinclude> mr5vm93h43g5btn8ccqesytdo2zyv5p 228573 228553 2026-07-24T04:13:54Z Amritpal Aman 2020 228573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਦਾ ਦਰਖਤ ਅਸਾਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭੂਟਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਥੱਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 25 ਤੋਂ 40 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਕਾਲੇਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, 5 ਤੋਂ 7 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਬਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਚੀਕਨੇ, ਗੋਲ, ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਖਤ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਤੋਂ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ - ਅਰੰਗ ਵਰਗੇ ਕਮਿਪ (ਐਫਿਸ ਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ) ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਿਗ੍ਰਹ ਸਖਤ, ਸੁੰਗੜਿਆ ਹੋਇਆ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ 2 ਇੰਚ ਚੌੜਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ, ਹੈ। ਅੜੰਗਾਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਕੜਾਸੀਗੀ ਜਾਂ ਕਾਕੜਾ ਛੜਿੰਗੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਕਰਟਤੰਗੀ। ਹਿੰਦੀ-ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ। ਮਰਾਠੀ-ਕਾਕੜਾਛਿੰਗੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਕੜਾ। ਬੰਗਾਲੀ-ਕਾਕੜਾ ਛੜੇਗੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸਟੇਵਾਟੇਕਸ ਬਾਂਡਿਸ (Stewartex Brandis}। ਲੈਟਿਨ- funèfir fenèfan (Pistacia Integerrima) | ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਰਸ ਵਿਚ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਕਫ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਸੰਕੋਚਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਸਾਹ, ਪਿੱਤ, ਬੁਖਾਰ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿਆਸ, ਮੂਛੜਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਹਿਚਕੀ, ਅਰੁਚਿ, ਦੰਦ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਖੂਨ ਰੋਧਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿਚ ਖੂਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੋਜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਕੜਾਸੀਗੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਦੇ ਉਪ ਦੁਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਹ ਅਹਿਮ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਕੈ, ਖੂਨੀ ਟੱਟੀਆਂ, ਹਵਾ ਦਾ ਗੋਲਾ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 68<noinclude></noinclude> f6yxrjkcog1r2jpibpx98mm9g8pwb1i 228589 228573 2026-07-24T08:38:00Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 228589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਦਾ ਦਰਖਤ ਅਸਾਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭੂਟਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਥੱਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 25 ਤੋਂ 40 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ ਕਾਲੇਪਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, 5 ਤੋਂ 7 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਬਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਚੀਕਨੇ, ਗੋਲ, ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਖਤ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਵੰਤੋਂ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ - ਅਰੰਗ ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਮਿਗ੍ਰਪ (ਐਫਿਸ ਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ) ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਮਿਗ੍ਰਹ ਸਖਤ, ਸੁੰਗੜਿਆ ਹੋਇਆ 1 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ 2 ਇੰਚ ਚੌੜਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ, ਹੈ। ਅੜੰਗਾਕਾਰ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਜਾਂ ਕਾਕੜਾ ਛੜਿੰਗੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਾਕਰਟੜੰਗੀ। ਹਿੰਦੀ-ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ। ਮਰਾਠੀ-ਕਾਕੜਾਛਿੰਗੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਕੜਾ। ਬੰਗਾਲੀ-ਕਾਕੜਾ ਛੜੰਗੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸਟੇਵਾਟੇਕਸ ਬ੍ਰਾਂਡਿਸ (Stewartex Brandis}। ਲੈਟਿਨ- ਪਿਸਟੇਗ੍ਰਿਮਾ ਇਨਟੇਗ੍ਰਿਮਾ (Pistacia Integerrima)| ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਰਸ ਵਿਚ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਕਫ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਸੰਕੋਚਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਸਾਹ, ਪਿੱਤ, ਬੁਖਾਰ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿਆਸ, ਮੂਛੜਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਹਿਚਕੀ, ਅਰੁਚਿ, ਦੰਦ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਖੂਨ ਰੋਧਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿਚ ਖੂਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੋਜ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਕੜਾਸੀਂਗੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਦੇ ਉਪ ਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਹ ਅਹਿਮ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਕੈ, ਖੂਨੀ ਟੱਟੀਆਂ, ਹਵਾ ਦਾ ਗੋਲਾ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 68<noinclude></noinclude> dq4lik0esnz8uwz4gzn5kcadm0dkx77 250 73368 228594 225731 2026-07-24T08:59:38Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 228594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨਜੀਤ ਜਗਾਣ ਆਈ ਸੀ। ਸੁਣ ਲਿਆ ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ, ਬਾਕੀ ਜੁਆਬ ਆਉਣ ਤੇ। ਅਗੇ ਹੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{dhr|3em}} {{center|ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ..........}}<noinclude>{{rh|||੧੧੩}}</noinclude> fr7yq4p02snn2pj5fdpjdvqq7aqy3ry 250 73409 228554 228233 2026-07-23T16:33:58Z Jalseerat Aman 2446 /* ਸੋਧਣਾ */ 228554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|(8)}}'''}} ਕਲਾ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਡਿਗਦਾ ਤੇ ਸੱਖਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? ਮੁੜ ਪਤਿਤ ਅਰਥਾਤ ਡਿਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਦੀ ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਲੋੜ ਹੈ ? ਇਹ ਸਾਚਾ ਨਿਰਣਾ ਬੜੀ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰਬਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਏਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪਤਿਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲੋੜ' ਸੀ; ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਏਸ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵਰਤਣ, ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿਣ ਤੇ ਫੇਰ ਏਸ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ; ਏਸ ਲਈ ਪਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ' ਰੱਖਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਬਦਾ ਤੇ ਢੁਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁਣ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ' ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਏਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਹੈ, ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਭੀ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰਮਤ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਸਤੰਬਰ ੧੯੪੯} {{right|ਦਾਸ- ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ}}<noinclude></noinclude> nxye7wh2txjmum9oio89xruwzbeue0i 250 73414 228555 2026-07-23T17:22:12Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( E ) ਪੂਰਨ ਗੁਰਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਐਸਾ ਸੰਯੋਗ ਜੁੜਨ ਪਰ ਤਾਂ ਤਤਕਾਲ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਵਰਤਣ ਵਿਚਿ ਰੌਚਿਕ ਮਾਤ੍ਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਨਹੀਂ ਅ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 228555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>( E ) ਪੂਰਨ ਗੁਰਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਐਸਾ ਸੰਯੋਗ ਜੁੜਨ ਪਰ ਤਾਂ ਤਤਕਾਲ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਵਰਤਣ ਵਿਚਿ ਰੌਚਿਕ ਮਾਤ੍ਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਨਹੀਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਐਸਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉੱਚ ਆਤਮ ਕਮਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਤਾਂ ਆ ਜੁੜੇ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਭਿਲਾਖੀ ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰਤਾ ਅੰਦਰਿ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਅੰਤਰਾ ਹੋਵੇ। ਓਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਜੀਵਨਾਂ ਉਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਦੇ ਭਿੰਨ ੨ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ । ਜੋ ਭਾਂਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਅਜ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਨਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਅੰਦਰਿ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੀ ਅਤੇ ਐਨ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਇਕੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਰੇ ਦੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਪਰੰਤੂ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰੀ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਸਾਰ ਹੀ ਅਮਰ ਅਟਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਧਿ ਸਿਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਂਡੇ ਅੰਮਿਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸਰਧਾ ਭਾਵਨੀ ਸਹਿਤ ਸਿਧ ਪਧਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਨਾ ਅੰਦਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਜਾਰ ਤਤਕਾਲ ਹੀ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਧਾ ਹੀਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਤੋਂ ਸਖਣੇ ਅਤੇ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਪਏ ਹੋਏ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੂੰਦ ਮਾਤਰ ਭੀ ਨਹੀ ਸਮਾਉਂਦੀ। ਯਥਾ ਗੁਰਵਾਕ-<noinclude></noinclude> rizyrch80kmic2euyrhbqb76zpa15pn 250 73415 228556 2026-07-23T17:23:27Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਮਝ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੇਰਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੀ ਦਿਨ ਅਕਲ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀ ਸਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗੀ ? ਇਹ ਹੀ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 228556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>ਸਮਝ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੇਰਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੀ ਦਿਨ ਅਕਲ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀ ਸਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗੀ ? ਇਹ ਹੀ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।” ਪਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਤਕਰੀਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਹਥ ਆਪਣੇ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਭਗੀਰਥ, ਤੂੰ ਸਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ?” ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ, ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਤਰ ਦਾ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਤਰ ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ! ਦੋਵੇਂ ਮਿਤਰ ਇਕਠੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਟੂਰ ਪਏ। ਜੰਗਲ, ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਂਦਾ ਟੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵੀ ਭਗੀਰਥ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, ‘‘ਭਗੀਰਥ, । ਇਹ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਸ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ?” ਭਗੀਰਥ ਹਸ ਪਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਚੰਦਰਕਾਂਤ ! ਇਹ ਸਵਾਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਲਈ ਰੱਖ ਛਡੋ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਟੇਢਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਔਰਤ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ : | ੧੭<noinclude></noinclude> 252r75cbutnut15tq21fms86vd6n52r 228557 228556 2026-07-23T17:23:56Z Aman Arora PTL 1841 228557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਸਮਝ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੇਰਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੀ ਦਿਨ ਅਕਲ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀ ਸਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗੀ ? ਇਹ ਹੀ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।” ਪਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਤਕਰੀਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਹਥ ਆਪਣੇ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਭਗੀਰਥ, ਤੂੰ ਸਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ?” ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ, ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਤਰ ਦਾ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਤਰ ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ! ਦੋਵੇਂ ਮਿਤਰ ਇਕਠੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਟੂਰ ਪਏ। ਜੰਗਲ, ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਂਦਾ ਟੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵੀ ਭਗੀਰਥ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, ‘‘ਭਗੀਰਥ, । ਇਹ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਸ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ?” ਭਗੀਰਥ ਹਸ ਪਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਚੰਦਰਕਾਂਤ ! ਇਹ ਸਵਾਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਲਈ ਰੱਖ ਛਡੋ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਟੇਢਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਔਰਤ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ : | ੧੭<noinclude></noinclude> ta1jvhwh9wvp1ggjxj9nd4vfjkr70z0