ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 7049 228943 26678 2026-07-25T06:00:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੩}}</noinclude>ਕੀ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਨ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਮਸਤ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਰ ਫਿਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੇਹੜੀ ਖਿਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਲ ਖਿਚੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}'ਅਛਾ ਤੇ ਚਲੋ, ਅਸਾਂ ਵੇਹਲਿਆਂ ਕੇਹੜੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਢੂੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।' {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਮਿਤਰ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਲਗੇ ਟਕਰਾਂ ਮਾਰਨ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਦੌੜ ਧੁਪ ਦੇ ਬਾਹਦ ਵੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲਗਾ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰਿਆ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਆਸ ਰਖ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਫੇਰ ਲਭਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਆਸ ਪਾਸ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਸਾਰੇ ਫਿਰੇ ਪਰ ਕੁਟੀਆ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਹਰਕੀ ਪੋੜੀ ਤੇ ਅਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਾਂ, ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਸਾਮਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਤਾਂ ਤੇ ਪੈ ਗਈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਮੋਢਾ ਹਿਲੌਂਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਉਹ ਦੇਖ ਸੰਤ, ਚਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀਏ।' ਸੰਤਾਂ ਪਾਸ ਜਾ ਅਸੀਂ ਚਰਨ ਬੰਦਨਾਂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਚਲਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ- {{gap}}ਬੇਟਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਹੈ ? {{gap}}'ਨਹੀਂ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਕੋਈ ਏਨਾਂ ਖਾਸ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ ਆਪ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਭਜਨ ਸੁਨਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਾਂ।' {{gap}}'ਤਾਂ ਬੇਟਾ ! ਕਲ ਏਥੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਤਿਸੰਗ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ।<noinclude></noinclude> sxvxbjj2gr9593lmvq7s6yanfnhmv39 250 7050 228944 26681 2026-07-25T06:00:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|૧૪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}'ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ, ਤਾਂ ਵਿਖਾ ਛਡੋ ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆ ਸਕੀਏ।' {{gap}}'ਕਲ ਈ ਮੈਂ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਲੈ ਚਲਾਂ ਗਾ । ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਗੇ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਨੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਬੜੀ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰਾਤ ਲੰਘਾਈ, ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਹੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਨਹਾ ਧੋ ਕੇ ਕਪੜੇ ਪਾਏ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ। ਸਾਡੇ ਜਾਨ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹਲੂੰਣੇ ਔਣ ਲਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਚ ਮੁਚ ਹੀ ਸਵੱਰਗ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਕੋਈ ਇਲਾਹੀ ਮਸਤੀ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਗਲ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਟਕਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖਾਰ ਬਿੰਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਦੋ ਸ਼ਬਦ "ਨਿਰਮੋਹੀ ਪ੍ਰੀਤਮ"। ਨਾ ਜਾਨੇ ਇਸਦੀ ਕੀ ਵਜਾਹ ਸੀ। ਖੇੈਰ, ਕੀਰਤਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਸੰਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਾਂਗੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸੁਨਦੇ ਰਹੇ ਰਸਮਈ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ। {{gap}}ਕੀਰਤਨ ਪਿਛੋਂ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤਕ ਕਾਹਲੇ ਪੈ ਚੁਕੇ ਸਾਂ। ਸੋ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ । ਜਿਸ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ- {{gap}}ਬੇਟਾ ! ਅੱਜ ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ<noinclude></noinclude> fb80en2jjy76dplxbvhcw2drit9rsr6 250 7052 228945 26684 2026-07-25T06:00:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|૧પ}}</noinclude>ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਕੇ ਕੁਟੀਆ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੇ ਗਲ ਕੱਥ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਫੇਰ ਤੇ ਰਖ ਲਵੋ।' ਅਸੀਂ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਘਰ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣ ਚੁਪ ਚਾਪ ਘਰ ਪਰਤ ਔਣਾ। ਪਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਲਫਜ਼ "ਨਿਰਮੋਹੀ ਪ੍ਰੀਤਮ" ਦਾ ਭੇਦ ਲੱਖ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ। {{gap}}ਅਠ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਹਰਦੁਵਾਰ ਰਹੇ, ਅਖੀਰੀ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਸੰਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਨਿਰਮੋਹੀ ਦਾ ਭੇਦ ਪੁਛਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਗੱਲ ਹੋਰਦਰੇ ਪੀਂਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ- {{gap}}'ਇਸ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਨ ਦੀ ਕੀ ਗਲ ਹੈ ਬੇਟਾ! ਨਿਰਮੋਹੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਉਪਨਾਮ ਹੈ! ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਥ 'ਨੌਰੰਗ' ਕਿਦਾਰ ਨਾਥ 'ਅਵਾਰਾ', ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨਿਰਮੋਹੀ।' {{gap}}'ਨਹੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਨਿਰਮੋਹੀ ਨਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਆਪ ਨੇ ਨਿਰਮੋਹੀ ਨਾਂ ਕਿਉਂ ਰਖਿਆ, ਇਸ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਹਾਵ ਭਾਵ, ਨਿਰਮੋਹੀ ਕਹਿਣ ਦਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਇਹੋ ਜਹਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਝਨ ਵਾਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਰਹਸਮਈ ਸਮਝੇ ਗਾ। ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਦੇ ਦਸ ਕੇ ਸਾਡੇ ਮੰਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ। {{gap}}'ਐਵੇਂ ਖਾਹ ਮੁਖਾਹ : ਜਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਬੇਟਾ! ਇਸ<noinclude></noinclude> adgp1uvxx33nkb0oazdqaa9x206og45 250 7053 228946 26685 2026-07-25T06:00:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਖਾਹ ਮੁਖਾਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖ ਲਾ ਬੈਠੋਗੇ।' {{gap}}'ਦੁੱਖ ਕਾਹਦਾ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤੇ ਉਹ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।' {{gap}}'ਅਛਾ ਜੇਕਰ ਜਿਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਜਰੂਰ ਸੁਨਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਅਜ ਨਹੀਂ। ਅਜ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਿਛੋਂ ਸੰਤ ਹਰਨਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਸ਼ ਉਤਸ਼ਵ ਹੈ। ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਕਤ ਹਰਦੁਵਾਰ ਆ ਸਕੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਿਰਮੋਹੀ ਵਾਲਾ ਕਿੱਸਾ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਨਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।' {{gap}}'ਚੰਗਾ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਆਪ ਦੀ ਰਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਏਨੀ ਦੂਰੋਂ ਆਈਏ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੋ ਹੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}'ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਸਾਂ ਨਾਲ ਵਚਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਏਥੇ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਅਰ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੀ ਹੋਵੇ।' {{gap}}ਫਿਰ ਮਿਲਨ ਦਾ ਵਾਹਿਦਾ ਲੈ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਲਖਨਊ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਇਕ ਦਿਨ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਇਕ ਸੌ ਅੱਸੀ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘਾਏ। {{gap}}ਇੰਤਜਾਰੀ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਹਰਦੁਵਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਰ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਪੈ<noinclude></noinclude> 6wyn0yl2wr424084751b1x6v12kjgeq 250 7054 228947 26686 2026-07-25T06:00:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੭}}</noinclude>ਗਿਆ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਬਹਾਰ ਬੜੀ ਹੀ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ-ਚਲ ਯਾਰ ਅਜ ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਹਾਂ, ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਕਰ ਆਈਏ। ਕਿਤੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਚਲੇ ਹੀ ਜਾਨ। {{gap}}'ਮੈਂ ਤੇ ਤਿਆਰ ਈ ਹਾਂ ਜਸਪਾਲ, ਬਸ ਤੇਰੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਰੁਕਿਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਚਲ ਅਜ ਹੀ ਚਲਾ ਚਲ।' {{gap}}ਅਸੀਂ ਬਾਕੀ ਸੰਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ ਨਾਲ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਬੋਲ ਉਠੇ ਆਉ ਆਉ ਬੇਟਾ। ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਵੇਲੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਹੋਰ ਲੇਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮੇਲ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਨਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਹਰੀ ਦਵਾਰ ਪਹੁੰਚਨ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਹੈ।' {{gap}}ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ- {{gap}}'ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਵੀ ਏੱਨੀ ਤਕਲੀਫ ਭੁਗਤ ਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਏਨਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।'<noinclude></noinclude> gqz48egzmsu5vtvack2fw64ghej0th2 250 7056 228948 26687 2026-07-25T06:00:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}'ਇਹ ਤੇ ਠੀਕ ਹੈ', ਬਾਬਾ ਜੀ ਬੋਲੇ। 'ਜਿਨਾਂ ਕਿਸ ਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਨਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਨ ਚਕਿਆ ਹਾਂ। ਅਰ ਇਹ ਜੋ ਤਕਲੀਫ ਭਗਤ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਉਸੇ ਪਾਪ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ। ਅਰ ਇਸੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਪੈ ਮੈਂ ਇਕ ਮਾਸੂਮ ਪਤੀ ਬਰਤਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿਤਾ ਅਰ ਉਸੇ ਹੀ ਬਦਨਸੀਬ ਔਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਿਰਮੋਹੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਬਖਸ਼ਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਏਨੀ ਦੁਖ ਤਕਲੀਫ ਨਾਲ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। {{gap}}'ਇਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਬਾਬਾ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਅਰ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਗੀ !! ਇਹ ਕਿੱਦਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ!!!' {{gap}}'ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਈ ਹੈ।' ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਕਰਵਟ ਬਦਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਚੋਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਜੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਗਿਆਤ ਹੋ। ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਨਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਨਾ ਚਿਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਠੋਕਰ ਨਹੀ ਲਗ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਕਦੀ ਸਿਧੇ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇਕ ਤੇ ਸ਼ਰੀਫ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੇਰ ਫੇਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਨਇਆ ਤੇ ਉਥੋਂ ਠੋਕਰਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਚੇਲੇ ਵਿਚ ਪਾਇਆ। {{gap}}ਵੈਸੇ ਤੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਸ ਅਭਾਗੀ ਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਲਖਾਂ ਦੁਖ ਸਹੇ, ਪਰ<noinclude></noinclude> 7pg0cfmhopjg2j9d7cvqqbj26g3nfk5 250 7057 228949 26689 2026-07-25T06:00:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੯}}</noinclude>ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕੱਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਜ ਮਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਉਂ ਕਰਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁਲਾਨ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਰਬ ਨਾਲ ਲੌ ਲਗਾਈ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਉਸ ਬੇਗੁਨਾਹ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਆਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਪਿਛਾ ਨਾ ਛਡਿਆ। {{gap}}'ਤੁਸਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਿਰਮੋਹੀ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਪੁਛਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਸਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇਹ ਭੇਤ ਛੁਪਿਆ ਰਹੇ। ਅਜ ਮੈਂ ਮਰਨ ਲਗਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਹਾਲ ਸੁਨਾਨ ਲਈ ਤਾਂ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਆਖਰੀ ਸਵਾਸ ਔਣ ਹੀ ਵਾਲੇ ਨੇ। ਔਹ ਸਾਮਨੇ ਪਈ ਪੇਟੀ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ਼ ਬੰਦ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਮੇਰੇ - ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਾਸਾ ਦੇਖ ਸਕੋਗੇ।' {{gap}}ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਹੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲੁਕ ਗਏ। ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਨੀ ਪਾਇਆ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗੇ- ਬੇ, ਟਾ....ਮੇਰਾ.....ਆਖਰੀ ਸ...ਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਮੈਂ..... ਬੜੇ ਭੈੜੇ ... ਕੰ..ਮ ਕੀਤੇ......ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ.....ਦੰਡ , ਮੈਨੂੰ ...ਮਿ...ਲ ਗਿਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ..... ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ....ਹਾਲਾਤ ਪੜ..... ਕੇ....ਮੇ...ਰੇ...ਵਰ - ਗਿਆਂ ਭੁ...ਲਿਆਂ ....ਭਟ...ਕਿਆਂ ਨੂੰ.....ਸੁਨਾ...ਉ ਤਾਂ...... ਮੁ...ਮ..ਕ...ਨ ਹੈ ਮੇਰੇ ਹਾਲਾਤ... ਦੁਨੀ..ਆਂ......ਲਈ<noinclude></noinclude> 5ijzgt3c2bealztpfqif7jmi8klvukz 250 7058 228950 26691 2026-07-25T06:01:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|२०|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਚ...ਨ...ਣ ਮੁਨਾ...ਰੇ ਦਾ... ਕੰ...ਮ ਦੇ .....ਸ...ਕ...ਣ। ਅਛਾ... ਨੰਮ...ਸ਼ਕਾ...ਰ ਹੇ... ਰਾਮ..... ਬ...ਖ ..ਸ਼.. ...ਲੈਣਾ ਬਖ, ਸ਼... ਲੈ... ਣਾ... {{gap}}ਬਸ ਏਨਾ ਕਹਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦੇ ਸੌਂ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਵਿਚੋਂ ਕਾਗਜਾਂ ਦਾ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਮੂਠਾ ਕਢ ਲੀਤਾ। ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਆਉਨ ਤੇ ਰੀਤ ਮੂਜਬ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਗਏ। ਘਰ ਆ ਮੈਂ ਸੰਤਾਂ ਬਾਬਤ ਸਾਰੀ ਗਲ ਬਾਤ ਸੁਨਾਈ। ਫਿਰ ਲਖਨਊ ਆ ਗਏ। ਤੇ ਉਹ ਮੁਠਾ ਕਾਗਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬੰਦ ਸਨ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਾਗਜ ਸੁਨਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ-ਮੇਰੇ ਮਿਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਜੋਰ ਦਿਤਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ ਹੁੰਦੇ ਤਕਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਰ ਬਾਕੀ ਲਗੇ ਸਾਰੇ ਸੁਨਣ। ਪਹਿਲੇ ਵਰਕੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ 'ਨਿਰਮੋਹੀ' ਲਿਖ ਕੇ ਤੇ ਥਲੇ ਇਕ ਉਰਦੂ ਦਾ ਸ਼ੇਹਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਇਉਂ ਸੀ। ਅਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਸੀ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਇਉਂ ਸੀ-<noinclude></noinclude> a7m3l524aidrla20pdestti9tl3qyhm 250 7060 228951 26693 2026-07-25T06:01:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<big>'''ਇਕ'''</big>}} {{Block center|<poem>ਪਿਆਰ ਕੇ ਪੁਤਲੋਂ ਕੀ ਲਿਖੀ ਯੇ ਹੈ ਦਾਸਤਾਂ। ਦੇਖਣਾ ਮਦਹੋਸ਼ ਹੋ ਕਿਆ ਹਾਲ ਹੋਤਾ ਹੈ।</poem>}} {{gap}}ਲਖਨਊ ਅਮੀਨਾਂ ਬਾਦ ਤੋਂ ਕੇਸਰ ਬਾਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਜਾਰ ਨਜ਼ੀਰਾ ਬਾਦ ਦੇ ਅਧ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਗਲੀ ਖਬੇ ਹਥੇ ਨੂੰ ਮੁੜਦੀ ਏ। ਗਲੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਬੜੇ ਹੀ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਤੇ ਖੁੂਬਸੁੂਰਤ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਲ ਮਕਾਨ ਖੜੇ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਏ ਸਨ। ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਰਤਨ ਜੌਹਰੀ ਦੁਸਰੇ ਵਿਚ ਸੰਤ ਰਾਮ ਜੌਹਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਖਾਨਦਾਨ ਚੰਗੇ ਸਰਦੇ ਪੁਜਦੇ ਅਮਰ ਸਨ। ਤੇ ਕਾਫੀ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਤਰਤਾ ਚਲੀ ਔਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਹੋ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਉੱਨੇ ਹੀ ਗਹਿਰੇ ਮਿਤਰ ਸਨ ਜਿਨੇ ਕਿ ਅਜ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇਕਠੇ ਖੇਲੇ, ਇਕਠੇ ਪੜੇ, ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਵਿਆਹ ਵੀ ਇਕਠੇ ਈ ਹੋਏ । {{gap}}ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਦ ਹੀ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਘਰ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੁੜੀ ਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਹਦ ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਕੁੜੀ<noinclude></noinclude> 5x66p786xhvnhplpr5oezfh4s55zgvx 250 7061 228952 26695 2026-07-25T06:01:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|२२|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਜੰਮੀ। ਤੇ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਪਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਤੇ ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਲਾ ਕੁਮਾਰੀ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਰਸ਼ ਚੰਗੇ ਅਮੀਰੀ ਠਾਠ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲਗੀ। {{gap}}ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਿਕਾ ਜਿਨਾਂ ਬੁਟਾ ਜਿਵੇਂ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਤੇ ਵਡਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜਨ ਲਗੇ। {{gap}}ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਣ ਤੇ ਮਾਲਾ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪੈ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਬੇਹਦ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਾਲੀਆਂ ਵਹੀਆਂ ਫੋਲਨੀਆਂ ਤਾਂ ਮਾਲਾ ਨੇ ਵਿਚੋਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਵਹੀ ਖੋਲ ਕੇ ਆਉ ਆਉ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਏਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਨ ਖਾਤਰ ਸੰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਪਰ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਜੋ ਛੇ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਅਵਾਰਾ ਹੀ ਫਿਰਦਾ ਤੇ ਪਨ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਲਾ ਜਦ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਅਵਾਰਾ ਫਿਰਦਾ ਦੇਖ ਉਸ ਨੇ ਰੋਜ ਉਸਨੂੰ ਟਿਚਕਰਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਆਖਰੇ ਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਟਿਚਕਰਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਥੋੜੀ ਜਿਨੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲੀਤਾ। ਬਸ ਜਿਉਂ ਹੀ ਇਹ ਇਕਠੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨੇ<noinclude></noinclude> f9ljr4xeft9g1jwgnz2ul258vsp1d0n 250 7063 228953 26696 2026-07-25T06:01:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੨੩}}</noinclude>ਪਏ, ਸਮਝੋ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਜਮਾਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਏਹਨਾਂ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਵੀ ਏਨਾਂ ਹੋਇਆ ਜਿਨਾ ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ੀਰੀ ਫਰਹਾਦ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਪਸੰਦ ਸੀ। {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ, ਸਵੇਰੇ ਉਠਦਾ, ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ, ਫੇਰ ਆ ਕੇ ਨਹਾਂਦਾ। ਮਾਲਾ ਵੀ ਜਿਨਾਂ ਚਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਰੋਟੀ ਨਾ ਖਾਂਦੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਅਤੁੱਟ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਜਮਾਤ ਵਿਚੋਂ ਅੱਵਲ ਅੌਣਾ ਇਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਗਲ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਕੇ ਲੁਕਣ ਮੀਟੀ ਦੀ ਖੇਲਨ ਲਗੇ। ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਹਮਜੋਲੀ ਵੀ ਕਠੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮੀਟੀ ਆਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਿਰ। ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਤਕ ਪ੍ਰੇਮ ਸਭ ਨੂੰ ਲਭਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹਥ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਆ ਸਕਿਆ। ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਮਾਰਾ ਮਾਰਾ ਫਿਰਦਾ ਦੇਖ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਰਹਿਮ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੀ ਵਾਰੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਫੜਨ ਵਾਸਤੇ। ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਲਈ ਫੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਕੀ ਮਜਾਲ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਉਸ ਦੇ ਹਥ ਆਉਂਦਾ। ਜਦ ਮਾਲਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜ ਸਕੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਫੜੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਵੀ! ਪਰ ਕਿਥੇ ? ਇਹ ਦੇਖ ਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਸਾ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਮੀਟੀ ਵਿਚੇ ਹੀ ਛਡ ਘਰ ਨੂੰ ਨਸ ਗਈ। ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ।<noinclude></noinclude> 19ohrspropyosr51y964byblzevbkpu 250 7064 228954 26697 2026-07-25T06:01:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੨੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}ਸਵੇਰੇ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਨੇਮ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਲਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਉਲਟ ਮਾਲਾ ਅਜੇ ਸੁਤੀ ਪਈ ਸੀ। ਸੁਤੀ ਵੀ ਕੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਸਾ ਸੀ ਰਾਤ ਵਾਲਾ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ, ਮਾਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ- {{gap}}'ਕੀ ਗੋਲ ਏ ਪ੍ਰੇਮ, ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੁਸਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ? ਮਾਲਾ ਨੇ ਰਾਤੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ!' {{gap}}'ਨਹੀਂ ਚਾਚੀ, ਮੈਂ ਤੇ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮਾਲਾ ਹੈ ਕਿਥੇ ?' {{gap}}'ਅੰਦਰ ਸੁਤੀ ਪਈ ਏ।' {{gap}}'ਅਛਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਗੁਸੇ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਮਨਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਨਾ ਚਾਚੀ? {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਇਤਰਾਜ ਹੋਣਾ ਏ, ਤੂੰ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਜਾਣੇ।' {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਮਾਲਾ ਸਰਾਣੇ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਲੁਕੋ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ- {{gap}}'ਕੀ ਗਲ ਏ ਮਾਲਾ, ਰੋ ਕਿਉਂ ਰਹੀ ਏ? ਕੀ ਚਾਚੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਏ।' {{gap}}'ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ? ਪ੍ਰੇਮ, ਮੈਂ ਰੋਵਾਂ ਜਾਂ ਹੱਸਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਨਾਲ ਗਰਜ਼ ਹੈ ਸਿਰਫ। ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੀ? {{gap}}'ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਏਂ? ਮਾਲਾ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਰ<noinclude></noinclude> m7q4mt5y6sth5wepr0smmxqpjp46zmi 250 7065 228955 26702 2026-07-25T06:01:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੨੫}}</noinclude>ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਗਲ ਕੀ ਏ।' {{gap}}'ਗਲ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਦਮੀ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਰਾਤੀ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਮੀਟੀ ਆਈ, ਮੈਨੂੰ ਤਰਸ ਆਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾ ਕਿਧਰੇ ਐਵੇਂ ਟਕਰਾਂ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰੇ। ਅਤੇ ਇਕ ਤੂੰ ਸੈਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਜਰਾ ਵੀ ਰਹਿਮ ਨਾ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ-ਪਰ ਏਨ੍ਹਾਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਕਿਥੇ। ਏਸੇ ਗੱਲੋਂ ਮੇਂ ਖੇਲ ਵਿੱਚੇ ਛਡ ਘਰ ਆ ਗਈ ਸਾਂ। {{gap}}'ਬਸ ਏਨੀ ਕੁ ਗਲ ਹੈ, ਜਿਦਾ ਪਹਾੜ ਬਨਾ ਛਡਿਆ ਈ? ਅਜ ਰਾਤ ਕਿਤੇ ਚਲੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਨੀ। ਜਿਨੀ ਵਾਰੀ ਤੇਰਾ ਜੀ ਚਾਹੂ ਫੜ ਲਵੀਂ। ਉਠ ਤਾਂਹ ਪਾਗਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ!' ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}ਦੇਰ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਦੋਵੇਂ ਸਕਲ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੇ ਗਏ। ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸੋਹਲਵੀਂ ਪੌੜੀ ਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹੇ।<noinclude></noinclude> n9ldyxp7dt6uqd09rsi9382uvfd3ww6 250 7098 228956 26700 2026-07-25T06:02:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|<big>'''ਦੋ'''</big>}} {{gap}}ਅਜ ਮਾਲਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਨਜ਼ਰੀ ਔਂਦੇ ਸਨ। ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਮਸਤ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਲਾਗੇ ਰਾਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਮੈਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਕੋਈ ਨੌਂ ਵਜੇ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਚੰਨ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਲੁਕਣ ਮੀਟੀ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਕਦੀ ਇਧਰ ਤੇ ਕਦੀ ਉਧਰ ਚਮਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਰੇਡੀਓ ਆਪਣੀ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਿਚ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ- {{Block center|<poem>ਕਾਹੇ ਹੋਤ ਉਦਾਸ ਮਨ ਤੂੰ। ਕਾਹੇ ਹੋਤ ਉਦਾਸ। ਰਹੇ ਨਾ ਜੈਸੇ ਦਿਨ ਵੋਹ ਸੁਖ ਕੇ। ਯੇ ਬੀ ਰਹੇਂਗੇ ਕਭੀ ਨਾ ਦੁਖ ਕੇ। ਜੋ ਆਤਾ ਵੋਹ ਇਕ ਦਿਨ ਜਾਤਾ ਮਨ ਮੇਂ ਰਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਐ ਮਨ ਤੂੰ। ਕਾਹੇ ਹੋਤ ਉਦਾਸ।</poem>}} {{gap}}ਗਾਣੇ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਲਾ ਇਕ ਦਮ ਚੋਂਕ ਉਠੀ, ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਅਥਰੂ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਪੂੰਝੈ। ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਦਿਤੀ ਹੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਚੁੰਮਿਆ। ਤੇ ਚੁਪ ਚਾਪ<noinclude></noinclude> 8lwbkp09vvityneadkxhgc7yn1hl0eg 250 7099 228957 26703 2026-07-25T06:02:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੨੭}}</noinclude>ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੌਂ ਰਹੀ। {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਮਾਲਾ ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮੈਟਰਕ ਪਾਸ ਕਰ ਚੁਕੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੌਣ ਲਈ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸੰਤ ਰਾਮ ਬੋਲਿਆ- {{gap}}'ਬਈ, ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਿਨਾ ਮਰਜੀ ਊ ਪੜ੍ਹਾ ਲੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਇਕ ਅਖਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਊ ਪੜ੍ਹਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।' {{gap}}'ਕਿਉਂ? ਹੋਰ ਪੜ੍ਹ ਜਾਏਗੀ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹਰਜ ਏ ਕੋਈ? ਰਾਮ ਰਤਨ ਨੇ ਜੋਰ ਦੇਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ। {{gap}}ਹਰਜ ਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹਛਾ, ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਹੋਗੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।' {{gap}}ਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਨੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲੀ, 'ਇਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਜੀ। ਮਾਲਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ?' ਅਖੀਰ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਲਾ ਐਫ. ਏ. ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਪਰ ਖੇਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਐਨ ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਆ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੋਟਰ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਨਾਲ ਸਖਤ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਏ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਦਿਲੀ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ।<noinclude></noinclude> qg3s9mqkpsg7txc5hnpj8kan3wze5j9 250 7100 228958 26705 2026-07-25T06:02:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|२੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਮਜਬੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਜਾਨਾ ਪੈ ਗਿਆ । ਅਜ ਸਵੇਰ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਲੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਏਸੇ ਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਾਰਨ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਲਾ ਉਦਾਸ ਚਿਤ ਨਜ਼ਰ ਔਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਨਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਪੀਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਉਪਰੋਕਤ ਲਫਜ਼ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਰਵਾਸ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਕ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਘੁਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੌੜਾਂ ਲਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਬਾਲ ਜਹੇ ਉਠਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਉਸ ਉਤੇ ਆਣ ਡਿਗਾ ਏ। ਉਹ ਘੜੀ ਘੜੀ ਇਹੋ ਸੋਚਦੀ ਜੋ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਰ ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਮੁਲਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਮਸੀਤ ਤੱਕ ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਂਗ, ਘਰ ਵਿਚ ਈ ਇਧਰ ਉਧਰ ਹਥ ਪੈਰ ਮਾਰ ਬੈਠ ਗਈ। {{gap}}ਉਧਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਮਨ ਨਾ ਲਗਾ। ਇਕ ਹਫਤਾ ਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕਟ ਕੇ ਉਸ ਮਾਮੇ ਕੋਲੋਂ ਲਖਨਊ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਪਰ ਆਗਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਲਿਆ ਕੋਰਾ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ<noinclude></noinclude> femie3e7qjbde7fudvtwz8ereogflex 250 7101 228959 26706 2026-07-25T06:02:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੨੯}}</noinclude>ਉਠਿਆ। ਪਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਮਨ ਮਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਠਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮਾਮੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਂਦਾ ਮਰਜ਼ ਵਧਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ। ਲਤ ਵਿਚ ਦੀ ਚੋਟ ਉਤੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਉਹ ਆਰਾਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਹਿ ਹੀ ਦਿਤਾ- {{gap}}'ਮੰਗਤ ਰਾਮ, ਇਹ ਲੱਤ ਬਿਨਾ ਕਟਿਆਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਇਕ ਹਫਤੇ ਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਏਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਿਤਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਥਲੇ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਜ਼ਖਮ ਉਪਰ ਪੱਟ ਤਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਤੇ ਅਖੀਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਲਤ ਕਟਵਾਨੀ ਹੀ ਪਈ। {{gap}}'ਮੰਗਤ ਰਾਮ, ਰਾਮ ਰਤਨ ਦਾ ਸਕਾ ਸਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਹੈ ਸੀ ਕੱਲ ਮੁਕੱਲਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਉਹ ਸਿਰਫ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੋਵੇ ਹੀ ਸਨ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੋਹਰੇ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਵਿਚਾਰੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਪਰ ਔਲਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਵੀ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ ਈ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਛਡ ਚਾਰ ਬਚੇ ਹੋਏ।<noinclude></noinclude> lwydp2g4gmq8yh3twwpprlm7abi2maw 250 7104 228960 26707 2026-07-25T06:02:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੦|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਗਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਆਪਨੀ ਉਮਰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। {{gap}}ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਦੀ ਲਤ ਕਟੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲੰਮੇ ਫੈਲਾਉ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿਕਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗੀ। ਨੌਕਰਾਂ ਤੇ ਸਾਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੁਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਰੀਬਾ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਆਪਨੀ ਬਰਾਂਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਵੀ ਖੋਲਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਲੱਤ ਦੇ ਕਟ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਕੈਂਸਲ ਕਰ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਲ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਾਮੇ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਨੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ- {{gap}}'ਦੇਖ ਭਾਗਵਾਨੇ, ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੋਈ ਉਲਾਦ ਨਹੀਂ। ਅਰ ਇਹ ਜਾਇਦਾਦ ਜੋ ਬੜੀਆਂ ਮੇਹਨਤਾਂ ਨਾਲ ਬਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਵਾਲੀ ਵਾਰਸ ਕੌਣ ਬਨੇਗਾ? ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲੀਤਾ ਜਾਵੇ।' ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਬੋਲੀ {{gap}}'ਜੇ ਕੋਈ ਲੜਕਾ ਗੋਦ ਲੈਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਅਪਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਮਾੜਾ ਏ? ਇਸ ਦੇ ਘਰ ਚਿਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਲੈਂਦ?'<noinclude></noinclude> pudh12jn028kpdvl77s2z5sonn0no0p 250 7146 228961 26709 2026-07-25T06:02:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੩੧}}</noinclude>{{gap}}'ਗਲ ਤੇ ਠੀਕ ਏ, ਪਰ ਰਾਮ ਰਤਨ ਮੰਨ ਜਾਏਗਾ ਸਹੀ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ ਜੋ ਏਨਾ ਵਡਾ ਕੀਤਾ ਏ, ਕੀ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ? ਪਤਾ ਏ ਉਹ ਕਿਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੈਨ ਇਸ ਨੂੰ?' {{gap}}'ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਐਵੇਂ ਦਿਲ ਛੋਟਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਓ। ਮੇਰਾ ਮਨੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏ ਕਿ ਉਹ ਜਰੂਰ ਮੱਨ ਜਾਣਗੇ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਭੈਣ, ਤੇ ਹੋਰ ਭਰਾ ਜੋ ਹੈਨ ਘਰ ਵਿਚ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਉਜਰ ਹੈ।' {{gap}}'ਪਰ ਐਸਾ ਕੌਣ ਐ ਜੋ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੁਤਰ ਵੰਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਏ। ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿੱਨੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਈ ਦੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।' {{gap}}'ਲੌ! ਅਸੀਂ ਕੇਹੜਾ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਰਖ ਲੈਣਾ ਏ। ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਕੀ ਪਤਾ ਏ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਪੰਖੇਰੂ ਕੇਹੜੇ ਵੇਲੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਨਾ ਸਹੀ। ਲਿਆਉ ਕਲਮ ਦਵਾਤ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ ਹਾਂ। ਦੇਖਾਂਗੀ|ਕਿਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।' ਇਹ ਦੇਖ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ- {{gap}}ਪਰ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਗਲ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।' {{gap}}'ਉਹ ਕੀ?' {{gap}}'ਰਾਮ ਰਤਨ ਦਾ ਗਵਾਂਢੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਹੈ ਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੀ ਹੈ, ਕੀ ਨਾਂ ਹੈ ਉਸ ਦਾ? ਹਾਂ ਮਾਲਾ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਏ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਤੋਂ ਹੀ। ਦੋਵੇਂ ਬੜੇ ਘੁਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪਹਲੀ<noinclude></noinclude> 9hy4k2mynfbb5glbf95izxxw3h9bzze 250 7147 228962 26713 2026-07-25T06:03:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਵਾਰੀ ਅਲਗ ਹੋਏ ਨੇ ਤਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ। ਕਿੱਨੀ ਵਾਰੀ ਰਾਮ ਰਤਨ ਕਹਿ ਚੁਕਿਆ ਏ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਅਰ ਇਧਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿੱਨੀ ਵਾਰੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲਖਨਊ ਜਾਣ ਦੀ ਛੁਟੀ ਮੰਗ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸਾਰੀ ਗਲ ਦਾ ਕਿੱਦਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ? {{gap}}ਐਹ ਦੇਖ, ਅਜ ਈ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੀ ਚਿਠੀ ਆਈ ਏ। ਉਸ ਲਿਖਿਆ ਏ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਐਫ. ਏ. ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਨਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਭੇਜੋ ਦਿਉ ਤਾਂ ਕਿ ਵਕਤ ਨਾ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਏ, ਅਰ ਦਾਖਲੇ ਬੰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਨ। ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਦਾਖਲੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਖਾਹ ਮੁਖਾਹ ਇਕ ਸਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਵਿਚਾਰੇ ਦਾ। ਹੁਣ ਦਸ ਤੂੰ, ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਏ? {{gap}}'ਕਰਨਾ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,' ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਬੋਲੀ। 'ਅਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਨਾ। ਜੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਠੇ ਪੜ੍ਹਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਏਥੇ ਈ ਸਦਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲਖਨਊ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ।' {{gap}}'ਫੇਰ ਰਾਮ ਰਤਨ ਨੂੰ ਲਿਖੀਏ ਇਸ ਤਰਾਂ?' {{gap}}'ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਣਾ ਹੈ ਮੈਂ ਆਪੇ ਹੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਰਹੋ। ਇਹ ਕਹਿ ਉਹ ਚਿਠੀ ਲਿਖਣ ਲਗੀ।<noinclude></noinclude> kdsh0s3ckdmsqgyyrswz6afa3np741c 250 7148 228963 26715 2026-07-25T06:03:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<big>'''ਤਿੰਨ'''</big>}} {{gap}}ਮਾਲਾ ਆਦਰਸ਼ ਕਾਲਜ ਹਜਰਤ ਗੰਜ ਵਿਚ ਐਫ. ਏ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ ਔਣ ਤੇ ਜਿਉਂ ਸਾਰੀ ਬਨਾਸਪਤੀ ਤੇ ਹਰਿਆਵਲ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਜੇਠ ਹਾੜ ਦੀਆਂ ਲੂਵਾਂ ਉਸ ਹਰਿਆਵਲ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਥਪੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ, ਝੁਲਸ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੋ ਹਾਲ ਮਾਲਾ ਦਾ ਸੀ। ਜਿਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹਸਦੀ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਹਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਕੇ ਹੋਏ ਸੇਓ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿੱਲੀ ਗਿਆ ਕਿ ਬਸ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਕ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਦਾ ਅੰਦਰ ਝੁਲਸਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਉਹ ਕਾਲਜ ਤੇ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ ਬਧੀ ਰੁਧੀ। ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੋ ਹਰਫ ਪੜ੍ਹਦੀ, ਪਰ ਮਨ ਉਸ ਦਾ ਸਿਵਾਏ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਥੋੜੇ ਦਿਨ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਉਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਜੋ ਅਤਿ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹਸਮੁਖ ਚੁਲਬੁਲੀ ਸੀ। ਜਦ ਦੋ ਚਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਮਾਲਾ ਦੇ ਦਿਲ ਲਗ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਕੁਝ ਦੂਸਰੀ ਤਰਫ ਹੋਨ ਲਗਾ। ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦੀ । ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਮਿਲਨ ਵਾਸਤੇ<noinclude></noinclude> 4nzclsijv4a9o2uaghjic0tmrp7dmgs 250 7188 228964 26716 2026-07-25T06:03:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਛਟ ਪਟਾਂਦਾ, ਪਰ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਤਲਮਲਾ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ ਕਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਗੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਹਿੰਦੀ- {{gap}}'ਕੀ ਮਾਲਾ! ਤੂੰ ਵੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਟ ਲਗਾਈ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਉਤੇ ਐਨਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੇਖ ਮਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਏਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹੀ ਬਿਤਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਕਦੀ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਏ, ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}'ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾ ਕਹੋ, ਪੀਤਮ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਭੁਲ ਸਕਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ। ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਪੂਰਨ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਨ ਵਾਲੇ। ਤੇ ਨਾਲੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੇਖਨਾ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।' {{gap}}'ਹੂੰ। ਮਰਦ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਨਹੀਂ ਲਗਣਗੇ। ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਠੀਕ ਏ ਨਾ? ਪਰ ਤੂੰ ਦਸ, ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਏਨੀ ਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ, ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਂ, ਇਕ ਚਿਠੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇਰੀ ਵੱਲ ਪਾ ਸਕਦਾ?...ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਏ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਰੀਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਤੇ। ਫਿਰ ਇਕ ਠੰਡਾ ਹੌਕਾ ਭਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ- {{gap}}'ਏਹਨਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਈ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਏ ਮਾਲਾ ?<noinclude></noinclude> ewcjvsh2fx3zy9n6g7oit5sd9xbdd0r 250 7190 228965 26718 2026-07-25T06:03:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੩੫}}</noinclude>ਜਰਾ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਦੇਖ, ਬਸ ਫਿਸਲ ਪਏ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਤੇ ਏਹਨਾਂ ਇਕ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁਤੀ ਸਮਝ ਛਡਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਦੁਧ ਪੀ ਕੇ ਵਡੇ ਹੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਜ਼ਤ ਪੌਂਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਜਰੂਰ ਲਗੇਗਾ। ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਅਜ਼ਮਾਈ ਹੋਈ ਗਲ ਦਸਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਖੀ ਦੇਖੀ ਮਖੀ ਨਹੀਂ ਨਿਘਲ ਸਕਦੀ! ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੀਤਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਘਿਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਉਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰਾਂ?' {{gap}}'ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੀ ਏਂ, ਪੀਤਮ। ਮੈਂ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਇਸ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ। ਪਰ ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਇਕੋ ਜੇਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਨ ਦੇਨ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਰਹੀ ਚਿਠੀ ਦੀ ਗੱਲ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾ ਲਿਖ ਸਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਹਾਂ! ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਹ ਕੇਹੜੀ ਐਸੀ ਗਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮਰਦ ਲਈ ਏੱਨੀ ਘਿਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਾ ਏ। ਕੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਨਾਵੇਂਗੀ? {{gap}}'ਸੁਨਾਵਾਂਗੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀ ਕੰਨੀ ਉੱਗਲ ਤੇ ਵਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਪਰ ਅਜੇ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਕਦੇ ਸਹੀ।' {{gap}}ਮਾਲਾ ਨੇ ਵੀ ਜਿਦ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝੀ ! ਤੇ ਗੱਲ ਉਖ ਬਦਲਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸਾਡੀ ਕਲਾਸ<noinclude></noinclude> 5msdflyml7z03qpl1j6z03yp5pc5895 250 7196 228966 26720 2026-07-25T06:03:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਜੋ ਮੁੰਡਾ ਬੈਠਦਾ ਨਾ, ਕੀ ਨਾਂ ਹੈ ਉਸ ਦਾ...ਹਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਲ ਚਲਨ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਜਦ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਗਈ ਬਸ ਉਸ ਘੂਰ ਘੂਰ ਤਕਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਮੇਰੀ ਤੇ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕੈਤ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੋਲ। ਤੇਰੀ ਕੀ ਰਾਏ ਏ?' {{gap}}'ਮੇਰੀ ਕੀ ਰਾਏ ਹੋਨੀ ਏ, ਮਾਲਾ। ਜਿੱਦਾ ਤੂੰ ਮੁਨਾਸਬ ਸਮਝੇ। ਗੁਸਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਕਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤਰਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। {{gap}}'ਅਛਾ, ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਉਸਦੀ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਇਹ ਕਹਿ ਮਾਲਾ ਉਠੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਾਸੋਂ ਉਸਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸੁਨਣ ਲਈ ਤਿਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਾਹਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਆਈ। {{***}} {{Block center|<big>'''ਚਾਰ'''</big>}} {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਦਿੱਲੀ ਮੌਡਰਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਦਿਲੀ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਵਕਤ ਮਾਲਾ ਦਾ ਖਿਆਲ, ਜਦ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ। ਐਉਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਹੋਰ ਇਹੋ ਹਾਲਤ ਰਹੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੀਵਾਨਾ<noinclude></noinclude> qnu7dlkrgk9w97t4z8enjoo2hjel2gv 250 7200 228967 26722 2026-07-25T06:03:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੩੭}}</noinclude>ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਅਜ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਔਣ ਲਗੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਈ ਉਦਾਸ ਚਿਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਭ ਮੁੰਡੇ ਅਰ ਕੁੜੀਆਂ ਖੂਬ ਮੌਜਾਂ ਮਾਨ ਰਹੇ ਨੇ, ਕੋਈ ਹਾਕੀ, ਕੋਈ ਫੁਟ ਬੋਲ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੋਰ ਖੇਲਾਂ ਖੇਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੀ ਉਬਾਲ ਉਠਦਾ। ਪਰ ਇਕ ਅਧੀ ਬਾਜੀ ਖੇਲ ਉਹ ਠੰਡਾ ਹੋ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ। ਅੱਜ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਇਕ 'ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਸੇ' ਨਾਂ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਉਠਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਬਹੂ ਉਸੇ ਉਤੇ ਢੁਕਦਾ ਸੀ। ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ ਦਸਿਆ ਸੀ: ਪ੍ਰੇਮੀ ਕਿਧਰੇ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਨੂੰ ਚਿਠੀ ਤਕ ਪੌਣੀ ਵੀ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਵਿਲਕ ਵਿਲਕ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਰ ਬਰੀ ਦਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਜੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਦੇਖ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਨਾਂ ਨਰਦਈ ਹਾਂ। ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏ ਮੈਨੂੰ ਆਇਆਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਕ ਚਿਠੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ, ਉਸ ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ। ਕਿਧਰੇ ਮੇਰੀ ਮਾਲਾ ਦਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਨਾਂ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੇਮ ਚਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਸਾਮਨੇ ਔਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਈਕਲ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਖਿੰਡਰ ਪੁੰਡਰ ਗਏ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿਗ<noinclude></noinclude> q5mmxiq61ksnvfr5ms6k518df9sj1bg 250 7204 228968 26724 2026-07-25T06:04:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੩੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਪਈਆਂ। ਝਾੜ ਪੂੰਜ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਅਗੇ ਚਲ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੇ ਚਕਰ ਖਾਧਾ ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚੱਲਨ ਲਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਨੇ ਈ ਕਹੇ ਹੋਏ ਉਹ ਲਫਜ਼ ਯਾਦ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਇਕ ਡਰਾਮਾ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਹੀਰੋਇਨ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸਨ। {{gap}}'ਮੇਰੀ ਮਿਠੀ ਮਾਲਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲ ਜਾਏ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਬਿਨਾ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਕਲੀ ਬਿਨਾ ਭੌਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਰਹਿਣਾਂ ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿਨਾ ਤੇਲ ਬਿਨਾ ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾ ਮਛਲੀ।' ਇਹ ਸੁਣ ਮਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ- {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਤੇ ਰਬ ਜਿੱਨਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਤੁਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਝੂਠ ਮੰਨਾਂ ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿਵੌਂਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਗਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਹਥ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਬੌਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਲਾ ਸੁਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮਿਟੀ ਦੇ ਮਨਕਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਪਨਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਿਵਾਏ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹਥ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।' {{gap}}'ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਮਾਲਾ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਇਹੋ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਅਜੇ 'ਉਮੀਦ ਸੀ' ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਧੜਮ ਕਰਦਾ<noinclude></noinclude> qeun7zecfu3reoysap0mt415ku3csrn 250 7208 228969 24454 2026-07-25T06:04:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੩੯}}</noinclude>ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੇਮ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਮਸਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲਗਾ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਵੇਲੇ ਕੋਠੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕੇਹੜੇ ਵੇਲੇ ਪੌੜੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ ਏ। ਕਪੜੇ ਝਾੜੇ, ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਦੇਖਿਆ, ਮੇਜ਼ ਉਤੇ ਦੋ ਲਫਾਫੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਚੁਕੇ ਤੇ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗਾ। ਪਹਿਲੀ ਚਿਠੀ ਖੋਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਉਹ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸੀ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਫੁਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮੋਂਦਾ। ਜਿੱਨੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਔਂਦੀ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਚਕਰ ਕੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਉਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਿਉਂ ਗਧੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿੰਗ। ਦੂਸਰੀ ਚਿਠੀ ਖੋਲੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ- {{gap}}ਮੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਪ੍ਰੇਮ, {{gap|6em}}ਤੈਨੂੰ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਪਹੁੰਚੇ। {{gap}}ਅਸੀਂ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਥੋੜੇ ਵਿਚ ਮੁਕੋਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਤੂੰ ਏਥੇ ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੈਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਤੇ ਮਾਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰਤੀ ਜਿੱਨੀ ਕਸਰ ਨਾ ਛੱਡੀ । ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਨੇ ਅਪਨਾ ਮੁਤਬੰਨਾ ਪੁਤਰ ਬਨਾ ਲੀਤਾ ਹੈ, ਅਰ ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਤੈਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਨ ਵਾਸਤੇ ਦਿਲ<noinclude></noinclude> 7m10dk2z65ecl1b1itzjapoahwl355t 250 7213 228970 24452 2026-07-25T06:04:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੪੦|ਨਿਰਮੋਹੀ|}}</noinclude>ਚਾਹੇਗਾ ਤਾਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਵੀਂ। {{gap}}ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਚੰਗੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਨੇ ਹਥੀ ਆਪਣੇ ਪੁਤਰ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਬੇਟਾ, ਅਸੀਂ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕਦੇ। ਫੇਰ ਉਸ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹਸਾਨ ਤਾਂ ਅਸੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦੇ। ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕੇਹੜਾ ਹਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਬਦਲੇ ਮੇਰ ਮਾਂ ਪਿਉ ਮੈਨੂੰ ਦੁਸਰੇ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਹਲਾ ਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਉਹ ਵੀ ਤੇਨੂੰ ਦਸ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੇਂਗਾ। ਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਮੱਦਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਦੇਖੀ ਬੇਟਾ, ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਚਿਟੀ ਚਾਦਰ ਤੇ ਦਾਗ ਲਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਤੂੰ ਇਸ ਬੁਢੇ ਬਾਪ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵਟਾ ਨਹੀਂ ਲਗਨ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਬਸ ਏਨਾ ਲਿਖ ਕੇ ਚਿਠੀ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਤਰ ਦਾ ਉਡੀਕ ਵਾਨ- {{Right|ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ|7em}} {{Right|ਰਾਮ ਰਤਨ|3em}} {{gap}}ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਰਹਿਨਾ ਲਖਨਉ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਔਣ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਗਿਆ। ਇਧਰ ਮਾਲਾ ਬਿਨਾ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ। ਉਪਰੋਂ<noinclude></noinclude> 4xs3y0d90r9iocdjgcgyil2pp88ir40 250 7217 228971 24458 2026-07-25T06:04:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੪੧}}</noinclude>ਦਿੱਲੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ। ਪਰ ਕੀ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਮਾਰ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। {{gap}}ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਹ ਸੋਚਦਾ: ਜਦ ਮੈਂ ਲਖਨਊ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮਾਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਵਾਨੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸੰਭਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਗਜ਼ਬ ਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਹਾ! ਕਿਨੀ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤ ਹੈ ਮਾਲਾ ਦੀ। ਸੁੰਦਰ ਸਰੂ ਵਰਗਾ ਕਦ, ਕੋਮਲ ਗੁਲਾਬ ਦੀਆ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰਖ ਗੱਲਾਂ, ਹਸੂੰ ਹਸੂੰ ਕਰਦਾ ਚੇਹਰਾ, ਆ ਕੱਜਲ ਭਰੀਆਂ ਅਖਾਂ, ਤੇ ਚਾਲ ਮੋਰ ਦੀ ਵੀ ਚਾਲ ਮਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਐਉਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਬ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੇਹਲੇ ਵੇਲੇ ਘੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਮਨ ਦੇ ਹਵਾਈ ਕਿਲੇ ਘੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਅਜ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਕਾਫੀ ਸੱਟ ਲਾਈ ਸੀ। ਜਿੱਨਾ ਖੁਸ਼ ਉਹ ਮਾਲਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨਿਰਾਸਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਅਜ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਾ ਖਾਧੀ ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਚਿਠੀ ਲਿਖਣ ਲਗਾ। {{gap}}ਕੋਈ ਅਧਾ ਘੰਟਾ ਉਸ ਦਾ ਇਸੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਕਿ ਚਿਠੀ ਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ, ਜਾਂ ਪਹਿਲੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੁੂੰ। ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚਿਠੀ ਲਿਖੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਾਲਾ ਨੂੰ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਸਗੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸਿਰ ਸੁਟ ਕੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਘੜੀ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜਾਏ। ਪਰ<noinclude></noinclude> o48txrcgrztvhobrp26j73m6qtw3kqx 250 7219 228972 24463 2026-07-25T06:04:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੪੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਅਜੇ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ, ਮੇਜ਼ ਤੇ ਸਿਰ ਸੁਟੀ, ਚਿਠੀ ਬਾਬਤ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹਲ ਚਲ ਮਚਾ ਰਖੀ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ। ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਖਿਆਲ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸੁਧਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਕਢਿਆ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮਸਾਂ ਅਜੇ ਭੂਮਕਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਕ ਕਾਂਡ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਿ ਨੀਂਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਹਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਫੜੀ ਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ। {{***}} {{Block center|<big>'''ਪੰਜ'''</big>}} {{gap}}ਜਦ ਕੋਈ ਬਪਾਰੀ ਜਦ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਟਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਦੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਸਹਿਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਪੰਝੀ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਤਬਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਏਨਾ ਘਾਟਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਚਿਤੇ ਜਹੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਦੀ ਇਧਰ ਕਦੀ ਉਧਰ ਟਹਿਲ ਟਹਿਲ ਕੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਨ ਦੀ ਕੋਈ। ਕਰਦਾ ਹੈ ।<noinclude></noinclude> h0sftv1bbggv9asfxo2vma5rx3oa4zz 250 7222 228973 24471 2026-07-25T06:04:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੪੩}}</noinclude>{{gap}}ਕੁਝ ਇਹੋ ਜਹੇ ਦੋ ਚਿਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜ ਮਾਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਇਧਰ ਉਧਰ ਟਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਹੀ ਰਹੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਉਤੇ ਮਾਨੋ ਪਹਾੜ ਹੀ ਟੁੱਟ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਮਾਨਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੇ ਇਸ ਅਚਾਨਕ ਖਬਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਚਿਤੇ ਜਹੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਇਹ ਖਬਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਂਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਪਾਗਲ ਸਮਝ ਬੈਠਦੀ। ਪਰ ਖੁਦ ਆਪ ਹੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਨ ਕੇ ਉਹ ਭਲਾ ਕਿਦਾਂ ਝੂਠ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਸੀ? {{gap}}ਅਜ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਯਾਦ ਸਤਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਨੇ ਘਰ ਆ ਗਈ ਤੇ ਸੋਫੇ ਤੇ ਲੇਟ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗੀ। ਇਕ ਘੰਟੇ ਪਿਛੋਂ ਨੌਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਔਣ ਦੀ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫੀ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਪਛਾਨ ਕਰਾ ਦੇਣੀ ਵੀ ਮੈਂ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦੀ ਹਸਮੁਖ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਚੇਹਰਾ ਉਸ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਸੂੰ ਹਸੰ ਕਰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੱਨੀ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਖੌਲ ਕਰਨੋਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਝਕਦੀ।<noinclude></noinclude> 16rwzda139h3locq2o5p62qhofnttxs 250 7232 228974 24484 2026-07-25T06:04:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੪੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}ਕਾਲਜ ਦੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਐਸਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਰਹਿ ਚੁਕੀਆਂ ਹੋਣ। ਬੜੀ ਮਿਲਾਪੜੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿਣ ਦਿਤਾ। ਇਕ ਨਿਰਦਈ ਦਿਲ ਦਾ ਵਾਰ ਉਸ ਉਤੇ ਵੀ ਚਲ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਅਜ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸੁਨੋਣ ਦਾ ਵਹਿਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹ ਅਜ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਈ ਸੀ। ਨੌਕਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਲਾ ਸੋਫੇ ਤੋਂ ਬੈਠੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਘਲਨ ਵਾਸਤੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। {{gap}}ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ- {{gap}}'ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਜ ਦਾ ਤੇਰਾ ਵਾਹਿਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਨਾ? {{gap}}ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਜਰਾ ਭੋਲੀ ਬਨਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ- 'ਕਿ ਸਗਲ ਦਾ ਵਾਹਿਦਾ? ਮੈਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਾਹਿਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਤਾ!' {{gap}}ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਤਾ! ਵਾਹ ਵਾਹ!! ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਦਿਮਾਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਹਿਨੀ ਆਂ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਨੀ ਗੁ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਐਫ. ਏ. ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੋਰਸ ਕਿ ਤਰਾਂ ਯਾਦ ਰਹੇਗਾ? {{gap}}'ਪਰ ਗਲ ਕੀ ਹੈ? ਜਰਾ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇ ਸੁਨਾਂ।' ਪ੍ਰੀਤਮ<noinclude></noinclude> kg8o3kdnebel0sb8yvblfnvz1pj9c5d 250 7263 228975 65322 2026-07-25T06:04:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੪੫}}</noinclude>ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ। {{gap}}'ਗਲ ਬਸ ਉਹੋ ਹੀ ਆਪਨੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸੁਨਾਨ ਵਾਲੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅਜ ਤੋਂ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਸਾਈ?' {{gap}}'ਅਛਾ ਉਹ! ਪਰ ਕੀ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਅਜੇ ਹੀ ਸੁਨਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? {{gap}}'ਹਾਂ, ਜੇ ਸੁਨਾ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਈ ਹੈ ਨਾ। ਅਜ਼ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਬੈਹਲ ਜਾਵੇ। {{gap}}'ਹਾਂ ਜੀ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਿਨਾ ਜੀ ਉਦਾਸ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ ਨਾ। ਪਰ ਕੋਈ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਕਲ ਤਕ ਚਿਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਔਂਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ।' ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਜਰਾ ਅਠਲਾਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}'ਹਛਾ, ਹਛਾ, ਹੁਣ ਸੁਨਾਵੇਗੀ ਵੀ ਕਿ ਬਸ ਐਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਲੈ ਬਾਬਾ ਸੁਣ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਨਨ ਤਾਂ। ਬਿਨਾ ਸੂਣੇ ਤੈਨੂੰ ਚੈਨ ਕਿਧਰੋਂ ਆਵੇਗਾ। ਪਰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵਾਏ ਨਿਰਾਸਤਾ ਅਰ ਦੁਖ ਦੇ ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਨੀ ਬੀਤੀ ਸੁਨਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਮੈਂ ਕਾਨਪੁਰ ਲਾਟੂਸ਼ ਰੋਡ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਡੇ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿਚ ਹੈਡ ਕਲਰਕ ਸਨ। ਅਜੇ ਮੈਂ ਉਥੋਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਮਿਡਲ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਲਖਨਊ ਹੋ ਗਈ। ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਔਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਅਰ<noinclude></noinclude> 2fddbtnup8miokwk342lmlphdvdrlta 250 7267 228976 24576 2026-07-25T06:05:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੪੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮੈਟਰਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਕ ਐਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹਸਮੁਖ ਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਔਂਦਾ ਸੀ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਆਪਨੀ ਆਦਤ ਵੀ ਬੜੀ ਖੁਲ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧ ਗਈ। ਅਰ ਉਸੇ ਹਸਮੁਖ ਤੇ ਰੋਹਬ ਦਾਬ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਯੋਗ ਬਨਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਮਰਦ ਉਤੇ ਕਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰਾਂ। {{gap}}'ਬਈ, ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਨ ਨਾ।' ਮਾਲਾ ਨੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹਾਂ ਸੁਣ! ਕੋਲ ਕੋਲ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੇ ਕੋਲ ਕੋਲ ਹੀ ਸਕੂਲ ਸਨ। ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਰੋਜ ਸਕੂਲ ਤਕ ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਂਦਾ। ਅਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕੱਠੇ ਈ ਅਸੀ ਘਰ ਔਂਦੇ। {{gap}}ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਹਤ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਡਲਹੋਜ਼ੀ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਜਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ। {{gap}}'ਇਹ ਜਗਿੰਦਰ ਕੌਣ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੀਤਮ?' {{gap}}ਉਹੋ ਹੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਂ ਜਗਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸੀ।<noinclude></noinclude> a8x38bcndo193kdj764n1kgh5w7uqh7 250 7268 228977 24607 2026-07-25T06:05:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੪੭}}</noinclude>{{gap}}'ਉਹੋ ਜਗਿੰਦਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ? {{gap}}'ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ! ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਵੇਗਾ।' {{gap}}'ਅਛਾ ਫੇਰ?' {{gap}}ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਮੰਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਿਉਤਾ, {{gap}}ਨਮਸਤੇ। ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਗੈਰ ਹੀ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਆ ਗਈ ਹਾਂ, ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਮੈਂ ਆਪ ਕੋਲੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਚਲ ਕੇ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਔਂਦੀ, ਪਰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਜਿਸ ਵਕਤ ਔਣਾ ਸੀ ਤੁਸੀ ਥੀਏਟਰ ਗਏ ਹੋਏ ਸਾਉ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਮੈਂ ਕਹਿ ਆਈ ਸਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਆਵਾਂਗੇ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਪਤਾ ਆਪਨੂੰ ਲਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਏਥੇ ਔਂਦੇ ਈ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਆਪ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ ਜਾਉ। ਸਚ ਪੁਛੋ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਲਗ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਖਾਤਰ ਮਜਬੂਰਨ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਔਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਔਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਈ ਕਲੀ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਬੱਚੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਭਰਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੈਣ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਦੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਏ ਨੇ । ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਚਿਠੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤਾ<noinclude></noinclude> j78akp47s1iqnguzut6ie404ivr0nqs 250 7277 228978 24596 2026-07-25T06:05:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੦|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਮਹੀਨਾ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਲਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਧਰੇ ਜਗਿੰਦਰ ਕੁਝ ਕਰ ਹੀ ਨ ਬਵੇ। ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਕਰ ਲੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਇਆ। ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ-ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਕੋਈ ਏਨਾ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਖੈਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਚਿਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਿਤਾ- {{gap}}ਮੇਰੇ ਰਾਜਾ, {{gap|2em}}ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਖਤ ਮਿਲਿਆ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਨੀ ਕੁ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੀ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਆਪ ਦਾ ਉਤਰ ਨਹੀਂ ਪੁਜਾ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੁਤ ਖੁਤੀ ਜਹੀ ਲਗੀ ਰਹੀ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿਧਰੇ ਤੁਸੀਂ ਨਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ ਗਏ ਹੋਵੋ। ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਤੁਸੀਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸਚ ਜਾਨੋ ਮੇਰਾ ਉਹ ਹਾਲ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਕੋਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚੰਨ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਜੁਗਿੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਕ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜਿਨਾ ਲੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਮਿਲਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਰ ਕੱਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਿਸਾਬ ਏ। ਉਡਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਫਿਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਘੜੀ ਵੀ ਕਿੱਨੀ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ<noinclude></noinclude> mqvtrrhp9rii9hjx55t4nz9wqg7ktrt 250 7281 228979 24601 2026-07-25T06:05:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੫੧}}</noinclude>ਵਿਚ ਫੁਲੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਪਰ ਮੇਰੇ ਰਾਜਾ, ਕਿਧਰੇ ਧੋਖਾ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਕਿਤੇ ਇਹੋ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪੀਘ ਉਚੀ ਤੋਂ ਉਚੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਈਏ, ਅਰ ਕੋਈ ਨਿਰਦਈ ਹੱਥ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ। ਇਉਂ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਦੇਖੋ ਨਾ ਜੇ ਇੰਜ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀ ਇਹ ੫ੀਘ ਉਚੀ ਚੜ੍ਹਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਈਏ। {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਏ, ਚੰਨ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਿਆਰ ਦੋਹਾਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਅਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਪਣੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜਾਨ ਸਮਝ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਖੇੜ ਸਕਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਕਹੋਗੇ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਜਾਨ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਕਿਉ ਵਖੋ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ? ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਬਤ ਝੂਠੀ ਸੀ? ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਡੀ ਸੀ? ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਇਕੋ ਉਤਰ ਲਿਖਦੀ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਸਨ, ਪਰ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਹੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਖੋ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਦਿਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸੀ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਅਖਰੀ ਦਮ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਇਕਠੇ ਹੀ ਮਰੇ ਸਨ। ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਮੇਰੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਐਵੇਂ ਲੈਕਚਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਿਆਨੇ ਹੋ,<noinclude></noinclude> tqg78u7u917pa3a76vmj2bnpratg7ay 250 7284 228980 24624 2026-07-25T06:05:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਬਾਗ ਦੀ ਮੂਲੀ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂ? {{gap}}ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਉੱਨੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੇ ਸੱਸੀ ਨਾਲ ਪੁੰਨੂੰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਚਿਠੀ ਦਾ ਉਤਰ ਅਗੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗਾ ਇਸ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਆਸ਼ਾ ਹੈ। ਦੇਖਣਾ ਕਿਧਰੇ ਭੁਲ ਈ ਨਾ ਜਾਨਾ ਇਸ ਪਿਆਰ ਭੁਖੀ ਨੂੰ। ਆਪਣੇ ਚੰਨ ਦੇ ਪਤਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਾਨ- {{gap|20em}}ਜੋ ਕੁਝ ਸਮਝੋ {{gap|22em}}ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤਮ {{***}} {{Block center|<big>'''ਛੇ'''</big>}} {{gap}}ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਆਇਆ[ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੈਸੀ ਗਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ[ ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਜੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਹੋ ਜਹੀ ਗਲ ਯਾਦ ਨਾ ਆਈ, ਜੋ ਚਿਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੋਵ। ਖੈਰ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ, ਮੈਂ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ<noinclude></noinclude> tfwo5a2t0joo8n94xck161nwcjbvli3 250 7286 228981 24612 2026-07-25T06:06:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੫੩}}</noinclude>ਰਾਤ ਲੰਘਾਈ। ਸੋਲਵੇਂ ਦਿਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜੀਬ ਤਰਾਂ ਦੀ ਝੁਨ ਝੁਨੀ ਜਹੀ ਭਰ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਬੜਾ ਬੇਚੈਨ ਸੀ। ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਤੁਰ ਪਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਅਠ ਵਜੇ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਕੋਸਦੀ ਹੋਈ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਸਾਮਨੇ ਪਏ ਇਕ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਪਥਰ ਨਾਲ ਠੇਡਾ ਖਾ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਖਿਆਲ ਖਿੰਡਰ ਪੁੰਡਰ ਗਏ। ਬੇਚੈਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੱਡ ਪੈਰ ਮੇਰੇ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਪਥਰ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਸੋਚਾਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਓਧਰੋਂ ਸਾਡੇ ਨੌਕਰ ਰਾਮੂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ- {{gap}}ਬੀਬੀ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਤਾਰ ਆਈ ਹੈ। ਤਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸ ਦੀ ਏ ਤਾਰ! ਕਿਸ ਨੇ ਭੇਜੀ ਏ ਮੈਨੂੰ? ਕਿਧਰੇ ਜਗਿੰਦਰ ਦੀ ਤੇ ਨਹੀਂ? ਪਰ ਜਗਿੰਦਰ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਉਹ ਭੇਜਦਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਫੇ ਦੀ ਚਿਠੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹੋ ਜਹੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਮੈਂ ਘਰ ਆਈ। {{gap}}ਦੇਖਿਆ ਤਾਰ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਤਰਲੋਚਨ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਉਸ ਬਦਨਸੀਬ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਇਕ ਬੁਢੇ ਨਾਲ ਕਰ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਈ। ਮਨ ਵਿਚ ਮਨੁਖਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ<noinclude></noinclude> az7lcviayav8v1w4z12rnny78o92hqu 250 7289 228982 24616 2026-07-25T06:06:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|ਪ੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਹਜ਼ਾਰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਈਆਂ। ਆਖਰ ਹੈਨ ਵੀ ਤਾਂ ਲਾਹਨਤ ਦੇ ਹੀ ਲਾਇਕ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇਣੇ ਤਾਂ ਰਹੇ ਇਕ ਪਾਸੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜੀਊਨ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਮਾਪੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਬਦਨਸੀਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਉਸਦੇ ਲਾਇਕ ਹੈ ਵੀ ਕਿ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਜੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਆਪਨਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਚੁਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਦਚਲਨ ਤੇ ਅਵਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰ ਜੇ ਉਹ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰਖ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਜ਼ਾਲਮ ਮਾਂ ਬਾਪ ਆਪਣੀ ਮਾਸੂਮ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਇਕ ਬੁਢੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰ ਨਾਲ ਜਕੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਉਹ ਲਾਨਤ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ? ਜਰੂਰ ਹਨ, ਅਰ ਈਸ਼ਵਰ ਅਗੇ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਇਹੋ ਜ਼ਾਲਮ ਤੇ ਬੇਰੈਹਮ ਹਨ, ਉਹ ਇਹੋ ਜਹੇ ਮਾਂ ਪਿਉਂ ਤੋਂ ਬਾਝ ਅਨਾਥਨੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਠਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਤੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਨ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੁਤੀ ਸਾਂ। ਅਨੀਂਦਰੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਦੋ ਪਹਿਰ ਦੇ ਟਾਈਮ ਆਪਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ। ਮਸਾਂ ਘੰਟਾ ਕੁ ਸੁਤੀ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਜੋ 'ਬੀਬੀ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਿਠੀ' ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਮੈਂ ਆਬੜ ਵਾਹੇ ਉਠ ਬੈਠੀ। ਲਫਾਫੇ ਤੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੇ<noinclude></noinclude> p4e0yp44cm7boptf0wm4uf226y8pl1z 250 7291 228983 24618 2026-07-25T06:06:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|પપ}}</noinclude>ਹਥਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੇਖ ਮੈਂ ਗਦ ਗਦ ਹੋ ਉਠੀ। ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂ ਘੁਟ ਕੇ ਲਫਾਫਾ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਆ। ਤੇ ਫਿਰ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ- {{gap}}ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਮਲਕਾ, {{gap|3em}}ਇਕ ਟੁਟੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਵਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ! {{gap}}ਤੂੰ ਸੋਚੇਗੀ ਟੁਟੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਵਲੋਂ ਕਿਉਂ? ਤੈਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸੋਚਨਾ ਨਾ ਪਵੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਫ ਸਾਫ ਲਿਖ ਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਵੀਹ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਲ ਚਿਠੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਚੋਵੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਇਕ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੁਖ ਸਾਂਦ ਪੁਛ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਕਾਰਨ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲਿਆ,ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਕਤ ਤੇਰੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਮੇਰਾ ਮਿਤਰ ਹਰਦਿਆਲ ਉਸ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਹਜਰਤ ਗੰਜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਨ ਚਲਾ ਆ। ਵਾਪਸ ਔਣ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲਗੀ- {{gap}}'ਬੇਟਾ, ਜੇਹੜਾ ਭਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਦਿਨੇ ਆਇਆ ਸੀ ਉਹ ਤੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਕਦ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੇਵਰ ਆਦ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਪੁਛ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, 'ਮਾਤਾ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ<noinclude></noinclude> 3xuzzykt9i7rzx6r7nulmgb49gq546r 250 7307 228984 24666 2026-07-25T06:06:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਹੋ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵੇਖਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਨੇ ਪੜੋਸੀਆਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਕੁਵਾਰਾ ਰਹਿਨਾ ਮਨਜੂਰ ਹੈ।' ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ- {{gap}}'ਪੁਤਰ, ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਹੈ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ। ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਰ ਚੁਕੀ ਏ, ਤੇ ਪਿਉ ਕਿੱਨਾ ਬੁਢਾ ਹੈ ਇਹ ਤੂੰ ਦੇਖ ਹੀ ਲਿਆ ਹੈ । ਅਰ ਨਾਲੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਮਿਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਏ, ਇਹੋ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਆਪਨੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਉਹ। ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਤੇ ਤੂੰ ਈ ਬਣਨਾ ਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਲੀ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੜੀ ਨਾਂਹ ਨੁਕਰ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ- 'ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਨੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੌਡੀ ਨਹੀ ਲੈਨ ਦੇਵਗੀ। ਫਿਰ ਦੇਖਾਂਗੀ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੇਂਗਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ।' {{gap}}ਏਨ੍ਹਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜ ਸਤ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਮਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਏ, ਮੇਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲ ਦਾ ਅਸਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਅਜੀਬ ਕੁੜਿਕੀ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਏ। ਸਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੋੜ ਕਿਰਲੀ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 11cn23nr7jffzpzdh744ywip24qr96n 250 7310 228985 24673 2026-07-25T06:06:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੫੭}}</noinclude>ਜੇ ਘਰ ਛਤਨ ਹਾਂ ਤਾਂ ਭੁਖੇ ਮਰਨ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਮਿਟੀ ਵਿਚ ਰੁਲਦੀ ਏ। {{gap}}ਤੂੰ ਕਹੇਂਗੀ, ਭੁਖੇ ਕਿਉਂ ਮਰੋਗੇ? ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਸਕਦੇ?' ਪਰ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਲ ਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਲਕਿ ਇਉਂ ਕਹੋ ਜਿਸਨੇ ਜੰਮ ਸਿਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਥ ਹੀ ਨਾ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਭਲਾ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਗਲ ਕਿਧਰੇ ਕਲਰਕ ਲਗਨ ਦੀ। ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਨ ਸਕਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਦਿਲ ਲਗੌਣ ਵਾਸਤੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਘਰ ਛਡਾਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ? {{gap}}ਜੇ ਕਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੋਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇਰੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਹੀ ਦਸ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਸੌ ਗਜ਼ ਰਸਾ ਤੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਗੰਢ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਨ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲੈ, ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਛੱਡ ਦੇ। ਦਿਲ ਤੇ ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ ਰਹਿਨ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਭਖੇ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੇ ਨਾਲੇ ਇਕ ਲੱਖ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਛਡੀ ਜਾਂਦੀ। ਹੁਣ ਤੇ ਇਹੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਛਡ ਦੇ। ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪੀਤ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਤੂੰ ਕਹੇਂਗੀ ਕਿ ਜੇ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚਲੋ ਇਸ ਮਤਲਬ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਧਰੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਚਲੀਏ।<noinclude></noinclude> 0kyykbxavqr4oz0nqbjqib3eivfmq38 250 7312 228986 65325 2026-07-25T06:06:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੫੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਘਰੋਂ ਭਜ ਜਾਨਾ ਬੁਜ਼ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤਾ ਕੀ ਲਿਖਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਗੇ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਪੌਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਐਵੇਂ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਨਾ ਤੂੰ ਹੀ ਤੇ ਨਾ ਮੈਂ ਹੀ ਕਿਧਰੇ ਮੂੰਹ ਦਿਖੋਣ ਜੋਗੇ ਰਹਾਂਗੇ । {{gap}}ਇਹ ਤੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਅਖੀਰੀ ਚਿਠੀ ਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ। ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਉਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਸਬ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਇਸ ਉਤੇ ਅਮਲ ਕਰੇਂਗੀ। {{right|ਤੇਰੇ ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਜਨ {{gap}}</br>ਜੁਗਿੰਦਰ ਪਾਲ{{gap|4em}}}} {{gap}}ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਈ ਮੈਂ ਗਸ਼ ਖਾ ਕੇ ਡਿਗ ਪਈ। ਨੌਕਰ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ। ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਸਦਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਨਾ। ਖੈਰ, ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਕਿਸੇ ਦਵਾਈ ਦੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲਿਆ। ਸਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਮਾਲਾ, ਮੇਰੇ ਉਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੇ ਬੀਤੀ ਸੀ ਇਹ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਨਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਆਪਨੀ ਦੁਖਾਂ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਲੰਮੀ ਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਭੋਗ ਪਾ ਦੇਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਜੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਜਮੀਨ ਵੇਹਲ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਗਰਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ<noinclude></noinclude> qrpydg0rwkp17vym12eb9fq4tsdvj7t 250 7318 228987 24686 2026-07-25T06:06:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੫੯}}</noinclude>ਕਿਧਰੇ ਨਦੀ ਤਲਾ ਵਿਚ ਡਬ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂ? ਪਰ ਆਤਮ-ਹਤਿਆ ਪਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਇਕੱਲੀ! ਮੇਰੇ ਬਿਨ ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਸਬਰ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਲੀਤਾ। ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਚਿਠੀ ਦਾ ਕੋਈ ਉਤਰ ਨਾ ਭੇਜੀ। ਪਰ ਜੋ ਉਬਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਠੇ, ਮੈਂ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਸਕੀ। ਤੇ ਲੈਟਰਪੈਡ ਲੈ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਬੇਦਰਦੀ ਚੰਨਾ, {{gap|2em}}ਇਹ ਚਿਠੀ ਜੋ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ ਏ ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਏ! ਤੁਸੀਂ ਏਨੇ ਸਖਤ ਤੇ ਪਥਰ ਦਿਲ ਹੋ ਗਏ ਓ! ਇਸ ਗਲ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਹਥ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਚਿਠੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੰਨ-ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੰਨ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੀ, ਚੰਨ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ-ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਹੀ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਜੁਗਿੰਦਰ, ਤੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਇਸ ਚਿਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਉਤਰ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ ਮੂਜਬ ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਚਿਠੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੈਂ ਆਪ ਕੋਲੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਸਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਗਲ ਵਲ ਔਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸਾਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁਛਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਹੋ ਮੁਲ<noinclude></noinclude> n51xkr4ka66ver5daorbmhqo7aqr1ul 250 7319 228988 24689 2026-07-25T06:06:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੦|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਸੀ? ਜੇ ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਹੱਕ ਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਉ। ਕਿਉਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜੋ ਵਡੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਹੋਏ। ਪਰ, ਜਗਿੰਦਰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਉਹ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦੇਨਾ, ਕੀ ਏਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆਰ ਹੈ? ਏਸੇ ਲਈ ਏੱਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਪਾਈ ਸੀ? ਤੁਸਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇਕ ਖੇਡ ਹੀ ਲਭ ਲੀਤਾ ਏ। ਪਰ ਅਫਸੋਸ! ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਛੇ ਜਾਨ ਦੇਂਦੀ ਸੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੌਂਦੀ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਕਦਰ! ਪੈਸੇ ਪਿਛੇ ਆਪਨੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵੇਚ ਦਿਤੀ। ਪੈਸੇ ਤੇ ਹਥ ਦੀ ਮੈਲ ਹੈ, ਜਗਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ। ਆਦਮੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਬਹੁਤ। ਖੈਰ, ਮਾਲਕ ਹੋ, ਜੋ ਮਰਜੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਲੇਕਨ ਯਾਦ ਰਖੋ, ਕਿਸੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਦੀਆਂ ਆਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇਣ-ਗੀਆਂ। ਮੈਂ ਸਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਚਿਠੀ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰਿਆ ਹੈ ਮੇਂ ਹੀ ਜਾਨਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਐਸੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਮਰ ਜਾਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂਗੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਰਬਾਦੀ ਆਪ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀ ਦੇਖਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਮਾਸੂਮ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪਨੀ<noinclude></noinclude> bwu9k9t89ub801hiskz6v8efgnjgn1d 250 7324 228989 24696 2026-07-25T06:06:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੬੧}}</noinclude>ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ। ਈਸ਼ਵਰ ਹੀ ਲਵੇਗਾ। {{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਰੰਗ ਢੰਗ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੇ ਵੀ ਦੇਖੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸਕੇ ਖਾਹ ਮੁਖਾਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਾਂ। ਅਛਾ, ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ ਵਾਹਵਾ! ਜੋਰਾਵਰ ਦਾ ਸੱਤੀ ਵੀਹੀਂ ਸੌ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਫਿਰ ਵੀ ਮਰਦ ਏ, ਮਰਜੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜੋ ਮਰਜੀ ਹੈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਕਤ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਥੋੜੀ ਜਿਨੀ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਰਦੀ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਨੀ ਏ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ ਖਾਲੀ ਕਰਾ? ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਾਂ ? ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਏ...ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖਿਆਲ ਦਿਲੋਂ ਕਢ ਦੇਵਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ, ਪੈਸੇ ਵਿਚ ਖੇਲਨ। ਮੈਂ ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਹਿ ਛਡਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਇਕ ਨਿਰਮੋਹੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਚਿਠੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾ ਦੇਨੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਕਿ ਇਕ ਬਲਾ ਤੇ ਗਲੋਂ ਲਥੀ। ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਨਮਸਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨੀ। ਤੇ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਫੋਟੋ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇਨੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਫੋਟੋ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭੇਜ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਸੰਭਾਲ ਲੈਣੀ,<noinclude></noinclude> tl2lwk85wexkkkovdfs7yujucyewyfd 250 7328 228990 24700 2026-07-25T06:07:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੬੩}}</noinclude>ਪਿਛੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਰ ਰੁਪਇਆ ਡਕਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁਪਏ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਟਿਕਾਣੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੇਹੜੀ ਵਡੀ ਗਲ ਹੈ। {{gap}}'ਤੇ ਕੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿਛੋਂ ਵੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ? ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਬਿਲਕੁਲ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ? ਮਾਲਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗਲਾਸ ਵਿਚ ਪੈਂਸਲ ਫੇਰਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਏਨੀ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਲਗ ਤੁਰਦੀ। ਮੈਨੂੰ, ਦਿਖਾਵੇ ਮਾਤਰ ਸਮਝੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਭੇਤ ਲੋਣ ਲਈ ਸਮਝੋ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਗੁਮਨਾਮ ਚਿਠੀ ਤੇ ਜਰੂਰ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾ ਗਿਆ। ਆਖਰ ਦੋ ਲੱਖ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਮਾਲਕ ਬਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਧਰੇ ਟੈਂਸ ਪੈ ਸਕਦੀ ਸੀ? {{gap}}'ਉਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕੀ ਸਨ, ਪ੍ਰੀਤਮ? ਜਰਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇ ਦਸ ਨਾ?' {{gap}}‘ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸਨ। ਪਰ ਮੰਨਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਦ ਸੀ ਨਾ। ਪੈਸੇ ਬਹੁਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ ਸਿਖ ਲੀਤੀ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ, ਘਰ ਵਹੁਟੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਇਧਰ ਉਧਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਛੇੜ ਖਾਨੀ ਕਰਨੀ। ਬਸ ਇਹ ਆਦਤਾਂ ਛਡਨੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਠ ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਘਰ ਆ ਜਾਣਾ, ਇਹ ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ<noinclude></noinclude> bbpegpatt08svy7nx8ojdjdgdpfyncc 250 7335 228991 24708 2026-07-25T06:07:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਠੇਥ ਲਗੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਅਜੀਬ ਅਹਿਮਕ ਹਾਂ, ਇਕ ਆਦਮੀ ਮੈਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਠੁਕਰਾ ਰਿਹਾ ਏ ਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਪਿਛੇ ਫਿਰਾਂ! ਇਹ ਸੋਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲਾਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਨ ਲਗੀ। ਅਰ ਇਸ ਵਕਤ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਸਖਤ ਨਫਰਤ ਹੈ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸ਼ਾਦੀ ਹੀ ਨਾ ਕਰਾਂ। ਪਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦੀ ਦੇਖ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਐਫ. ਏ. ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਛਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਗਰਿਸਤੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਬਸ ਇਹ ਹੈ ਮੇਰੀ ਦੁਖਾਂ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਰਦ ਉਤੇ ਇਤਬਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਕਹਿਣੇ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਹੇ ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਇਕੋ ਜਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਗੰਦੀ ਮਛਲੀ ਸਾਰੇ ਤਲਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । {{Block center|<poem>'ਅਜੇ ਕਲ ਉਹ ਜੁਗਿੰਦਰ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?' 'ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਾਲਜ ਵਿਚ।' 'ਕੇਹੜੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ?' 'ਐਫ. ਏ. ਵਿਚ।'</poem>}} {{gap}}'ਫਿਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਹ ਜੁਗਿੰਦਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਕਾਲਜ ਵਾਲਾ ਈ ਹੈ।' {{gap}}'ਪਰੇ ਛਡ, ਮਾਲਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਵਾਲ ਦੀ ਖੱਲ ਲੋਹਣ ਡਹੀ ਏਂ। ਆਪੇ ਲਗ ਜਾਏਗਾ ਪਤਾ।'<noinclude></noinclude> 2qt4mvhmuyjnaq24wwjgxqlg90cirhs 250 7435 228992 24982 2026-07-25T06:07:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੬੫}}</noinclude>{{gap}}'ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵੀ ਤੇ ਉਸੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਨੇ।' {{gap}}'ਹਾਂ, ਇਹ ਤੇ ਠੀਕ ਏ।' {{gap}}'ਫਿਰ ਦਸਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਤੂੰ? ਜਰਾ ਮੈਂ ਵੀ ਦੇਖਾਂ ਉਸ ਬੇ-ਜੁਬਾਨ ਬੇਵਫਾ ਦਾ ਮੂੰਹ।' {{gap}}'ਜਿਦ ਨਾ ਕਰ, ਮਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਖਰ ਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕੀ ਏ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ?' {{gap}}'ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਜਰਾ ਉਸਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਸਾਂਗੀ ਉਸ ਨੂੰ। ਜੇ ਹੋ ਸੱਕਿਆ ਤਾਂ ਦੋ ਚਾਰ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਚਾਟੇ ਵੀ ਲਾਵਾਂਗੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੁਛਾਂਗੀ ਹੁਣ ਦਸ, ਕੀ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿਤੀ ਆ?' {{gap}}ਇਹ ਤੇ ਠੀਕ ਹੈ, ਮਾਲਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਵਧੀਕੀ ਕੀਤੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਹੁਣ ਤੇ ਉਸ ਰਬ ਹੀ ਬਚਾਏ। ਜੋ ਕੰਮ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਰਬ ਦੁਸ਼ਮਨ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਨਾ ਕਰਾਏ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਨੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਸਮਝਾਨ ਨਾਲ ਕੀ ਬਨਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੁਤੇ ਦੀ ਪੂਛ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਵੰਜਲੀ ਵਿਚ ਪਈ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਿੰਗੀ ਦੀ ਵਿੰਗੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਉਹ ਹਾਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦਾ ਹੈ।' {{gap}} ਏਨੇ ਵਿਚ ਨੌਕਰ ਨੇ ਇਕ ਚਿਠੀ ਮਾਲਾ ਨੁੰ ਦਿਤੀਤ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਅਇਆ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹਥ ਦੀ ਲਿਖਾਵਟ<noinclude></noinclude> pj7txvuqx122ab9f3jrezlw099475v3 250 7437 228993 24985 2026-07-25T06:07:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਮਾਲਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਚ ਉਠੀ। ਚਿਠੀ ਖੋਲ ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸੁਨਾਣ ਲਗੀ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਿਠੀ ਮਾਲਾ, {{gap|2em}}ਕੀ ਲਿਖਾਂ ਤੇ ਕੀ ਨਾ ਲਿਖਾਂ। ਤੇਰੀ ਜੁਦਾਈ ਨੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਬਸ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇਸ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਛੀ ਦੀ ਪਰ ਕਟ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਉਡ ਕੇ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਪਰਾਏ ਵਸ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਕੁਛ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੇਰੀਆਂ ਭੋਲੀਆਂ ਭੋਲੀਆਂ ਤੇ ਮਿਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਔਦੀਆਂ ਨੇ, ਦਿਲ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਅਖਾਂ ਅਗੇ ਤੇਰੀ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਸੂਰਤ ਫਿਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਬਾਗ ਵਿਚ ਬੈਠ ਅਧੀ ਅਧੀ ਰਾਤ ਤਕ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ। ਤੂੰ ਰੁਸਨਾ ਤੇ ਮੈਂ ਮੰਨਾਣਾ, ਮੈਂ ਰੁਸਨਾ ਤੇ ਤੂੰ ਮੰਨਾਣਾ, ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਾ ਔਂਦਾ ਸੀ ਏਹਨਾਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਉਹ ਯਾਦ ਖਾਤਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਨੇ। {{gap}}ਤੂੰ ਪੁਛੇਗੀ, ਯਾਦ ਖਾਤਰ ਕਿਉਂ ? ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦਿਲੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਹੁਣ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਦੇ, ਮਾਲਾ। ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਉਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਨਾ ਮੁਤਬੰਨਾ ਪੁਤਰ ਬਨਾ ਲੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਏਥੇ ਹੀ ਇਕ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਦਾਖਲ ਵੀ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਚਿਠੀ ਤਾਂ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਦੇਖੀਏ ਕੀ ਉਤਰ ਔਂਦਾ<noinclude></noinclude> 0y9oiw6o0ftigzcqjsibqfepyrc35e4 250 7438 228994 24995 2026-07-25T06:07:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੬੭}}</noinclude>ਹੈ ਉਸ ਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਗਲ ਮਨ ਲੈਣਗੇ। ਪਰ ਅਗੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਰਜੀ। ਬੰਦਾ ਸੋਚਦਾ ਕੁਛ ਹੈ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਕੁਛ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਪਰਤਾਈ ਹੋਈ ਗਲ ਹੈ। {{gap}}ਹੋਰ ਮੈਂ ਏਥੇ ਉਞ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਤਰਾਂ ਸੁਖੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਅਨਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਸੁੰਨਾ ਸੁੰਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੈਰ, ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਹ ਤੇ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇ ਇਹੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਲਖਨਊ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਇਆ ਕਰਾ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ । {{gap}}ਮਾਲਾ, ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਕਤ ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਬਾਗ ਦੀ ਇਕ ਨਕਰੇ ਕਰਸੀ ਡਾਹ ਕੇ ਤੇ ਸਾਮਨੇ ਇਕ ਨਿਕਾ ਜਿਹਾ ਮੇਜ ਰਖ ਕੇ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ ਕਲਮ ਫੜਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਬਨ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਲ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਲਿਖਣ ਲਗਿਆਂ ਭੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀ, ਮਾਲਾ, ਇਸ ਵਕਤ ਅਜੀਬ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮਿਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਪਹਿਲੀ ਜੁਦਾਈ ਏ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮਨ ਕਾਬੂ ਨਹੀ ਔਂਦਾ। {{gap}}ਅਜੇ ਮੇਂ ਚਿਠੀ ਏਥੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ, ਦਿਲ ਟਿਕਾਨੇ ਔਣ ਤੇ ਫਿਰ ਲਿਖਾਂਗਾ। ਹਾਲੀ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਹੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਚਕਰ ਲਾ ਰਹੀ ਏ। ਮੇਰੀ ਲਤ ਕੀ ਏ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗੁਝੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ । ਬਹੁਤੀ<noinclude></noinclude> 7v9giv11mzvqj241tznxxk7ujt6pucf 250 7441 228995 25011 2026-07-25T06:07:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੬੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਲੰਮੀ ਚਿਠੀ ਨਾ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਏਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰਦਾਂ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉਤਰ ਵਾਪਸੀ ਡਾਕ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦੇਵੇਂਗੀ। {{gap|28em}}ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੀ {{gap|30em}}'ਪ੍ਰੇਮ' {{***}} {{center|<big>'''ਅਠ'''</big>}} {{gap}}ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਇਕ ਨੁਕਰੇ ਮੌਲ ਸਿਰੀ ਦੇ ਦਰਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ ਮਾਲਾ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚੋਂ ਨਜ਼ਰ ਉਠਾ ਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਉਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਤਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਾਨੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਬਾਦ ਪ੍ਰੀਤਮ ਉਸ ਜਗਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਔਂਦੀ ਹੀ ਬੋਲੀ- {{gap}}'ਮਾਫ ਕਰੀਂ ਮਾਲਾ, ਮੈਂ ਵੱਕਤ ਤੋਂ ਲੇਟ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਇਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਪੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ। ਹਾਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਈ ਮੈਨੂੰ?' {{gap}}'ਬਈ ਵਾਹ! ਮਾਲਾ ਬੋੱਲੀ, ਸਾਰੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪਤਾ ਏ ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਖਬਰ ਈ ਨਹੀਂ! ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਏ ਅਜ ਕਲ ਤੇਰੀ ਅਕਲ ਨੂੰ!'<noinclude></noinclude> tqvprhqhwr5s9by8jnl3b9bpyfi8rlv 250 7445 228996 25018 2026-07-25T06:08:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੬੯}}</noinclude>'ਆਖਰ ਗਲ ਕੀ ਏ? ਮੈਂ ਵੀ ਸੁਣਾਂ। ਏਦਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ ਪਈ।' {{gap}}'ਗਲ ਤੇ ਉਹੋ ਪੁਰਾਨੀ ਹੈ। ਅਜ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਜੁਗਿੰਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਪੈਦਲ ਤੇ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਬੋਲ ਉਠਿਆ, 'ਆਉ, ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੈ ਚੱਲਾਂ, ਮੇਰੀ ਸਰਕਾਰ। ਕੋਮਲ ਕੋਮਲ ਪੈਰ ਹਨ, ਕਿਧਰੇ ਮਚਕੋੜ ਈ ਨਾ ਆ ਜਾਏ। ਹਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਘਬਰਾ ਜਹੀ ਗਈ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬੋਲੀ- {{gap}}'ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ? ਇਕ ਕੱਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਉਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਬੇਹੂਦਾ ਮਖੌਲ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰੀਫ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਲਗਦੀ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਜੋ ਇਉਂ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਪਿਆ ਫਿਰਦਾ ਏ? ਅਰ ਮਾਂ ਭੈਣ ਨਹੀਂ ਊ?' ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ- {{gap}}'ਉਹੋ! ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਏ ਸਰਕਾਰ। ਘਬਰੌਣ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਥੋੜਾ ਈ ਆਂ | ਫੇਰ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਗਲ ਕਹੀ ਏ, ਕਿ ਕੋਮਲ ਪੈਰ ਦੁਖਨ ਲਗ ਪੈਣਗੇ, ਸੈਕਲ ਤੇ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। ਭਲਾ ਇਹ ਕਿਧਰੋਂ ਦੀ ਭੈੜੀ ਗਲ ਏ?' ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਹੁੂਦਾ ਗਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਤੋਂ ਉਤਰ ਪੈਦਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਬਹੁਤੇਰਾ ਕਿਹਾਂ, 'ਤੂੰ ਸਾਇਕਲ ਤੇ ਜਾ, ਮੈਂ ਆਪੇ ਇੱਕਲੀ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।' ਤਾਂ ਪਤੈ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? {{gap}}'ਕੀ?' .<noinclude></noinclude> 3qxtein8nfmy5yiazg84olr6fh6n4mg 250 7448 228997 25025 2026-07-25T06:08:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੭੧}}</noinclude>ਜਾਏਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੇਕਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਟਲਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਸਤ ਕੁੜੀਆਂ ਰਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਉਸਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਭਰੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕਰਾਂਗੀਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਸਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਕਿ ਲਾਤੋਂ ਕੇ ਭੂਤ ਬਾਤੋਂ ਸੇ ਨਹੀਂ ਮਾਨਤੇ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਲਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ ਹੀ ਵਰਤਨ ਵਿਚ ਲਿਔਣਾ ਪਵੇ। {{gap}}'ਜਿੱਦਾਂ ਤੂੰ ਕਹੇਂ, ਮੈਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।' ਮਾਲਾ ਨੇ ਮਨ ਲਿਆ। ਏਨੇ ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜੀ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਛੁਟੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਆਏ ਟਾਂਗੇ ਤੇ ਬੈਠ ਦੋਵੇਂ ਸਿਧੀਆਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀਆਂ । ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਨੌਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਆਈ ਚਿਠੀ ਦਿਤੀ। ਚਿਠੀ ਨੂੰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਖੋਲ ਕੇ ਪੜਨ ਲਗੀ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ- ਪਿਆਰੀ ਮਾਲਾ, {{gap}}ਦੇਖ ਲੈ, ਉਹੋ ਗਲ ਹੋਈ ਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ। ਕਿਹ ਸੀ ਨਾ, ਬੰਦਾ ਸੋਚਦਾ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਕੁਝ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੁੰ ਜਿਹੜੀ ਚਿਠੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਤੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਬੇਟਾ, ਦੁਖ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੁਫਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਤੇ ਕਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤੂੰ ਆਪ ਈ ਸੋਚ ਮਾਂ ਪਿਉ ਪੁਤਰ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਨਹੀਂ ਕਢਦੇ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ<noinclude></noinclude> rttqmecv07124b0ghg11vqmvxcx0fwh 250 7450 228998 25027 2026-07-25T06:08:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਦਸ ਚੁਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਸਾਡੇ ਤੇ ਐਸਾ ਹਸਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਭੁਲ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਹਸਾਨ ਏ? ਤੂੰ ਜਾਨਨ ਲਈ ਜਿਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਲੈ ਸੁਣ। {{gap}}ਅਜ ਤੋਂ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕਰਜ਼ ਸੁਟ ਗਏੇ। ਸੁਟ ਕੀ ਗਏ, ਧੋਖੇ ਬਾਜੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੇ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦਸਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਾਲੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਪੁਲਟਾ ਕੇ ਐਸੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੱਕ ਦੀ ਕੁਰਕੀ ਕਰਾਂ ਲਈ। {{gap}}ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਮਿਟੀ ਵਿਚ ਰੁਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਏਡੇ ਵਡੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀਆਂ ਧਜੀਆਂ ਉਡ ਰਹੀ ਸਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਜੇਲਖਾਨੇ ਦੀ ਹਵਾ ਖਾਨ ਵਾਲਾ ਸਾਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਏਸੇ ਮਾਮੇ ਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਭੰਗ ਦੇ ਭਾੜੇ ਲੁਟਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਬਚਾਈ। ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਰੁਪਏ ਲਗਾਕੇ ਮੈਨੂ ਇਹ ਦੁਕਾਨ ਪਾ ਕੇ ਦਿਤੀ। ਉਸੇ ਦੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਅਜ ਤੂੰ ਇਕ ਲਖਪਤੀ ਪਿਉ ਦਾ ਪੁਤਰ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। {{gap}}ਤੂੰ ਹੀ ਸੋਚ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਏਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਕਹਿਨਾ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਗਲ ਨੂੰ ਸੋਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥ ਸੌਪਿਆਂ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਨੇ ਪਿਤਾ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾ ਸਕੇਂ।<noinclude></noinclude> ji3m96wz3opdyg47901skcjjgoequ1j 250 7451 228999 25028 2026-07-25T06:08:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੭੩}}</noinclude>ਐਵੇਂ ਕਾਹਲਾ ਨਾ ਪਉ, ਬੇਟਾ, ਉਹ ਕਾਫੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚੁਕੇ ਨੇ, ਕੇਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਛੇ ਸਹੀ, ਆਖਰ ਤੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਹੀ ਔਣਾ ਹੈ ਨਾ। {{gap}}ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਦਸ ਮਾਲਾ, ਮੈਂ ਆਵਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ? ਤੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਗਲ ਦੀ ਉਲੰਘਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਨ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਸੇਹਤ ਵੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਡਾਢੀ ਕੁੜਿਕੀ ਵਿਚ ਜਾਨ ਫਸ ਗਈ ਹੈ। ਹਛਾ, ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਇਹੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਨਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਘਬਰੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਜਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਡਰ ਕਾਹਦਾ? {{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੇ ਚਿਠੀ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਪੌਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਵਾਬ ਉਡੀਕਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਇਹ ਪਾ ਦਿਤੀ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੇਸ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਤੂੰ ਕਈਆਂ ਰੀਝਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਲਿਖਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹ ਸਵਾਏ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕੇਂਗੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਿਠੀ ਮਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਔਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤਾਜੀ ਗਲ<noinclude></noinclude> detvm2uuho9evp2xvm3gzqfqr787y3x 250 7453 229000 25035 2026-07-25T06:08:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲਿਖਨੀ। ਉਤਰ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ। {{gap|30em}}ਤੇਰਾ ਆਪਨਾ ਹੀ {{gap|32em}} "ਪ੍ਰੇਮ" ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹ ਮਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ? ਇਕ ਤੇ ਅਜੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਖਟਾ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੁਸਰੇ ਇਸ ਚਿਠੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਰੋਟੀ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬੇ-ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤੀ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਤੇ ਫੇਰ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਆ ਗਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈਆਂ। ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਈ ਕਾਫੀ ਵਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਪਨੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। {{gap}}ਇਕਲੀ ਮਾਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਜਹੀ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਉਹ ਇਕ ਨਾਵਲ ਕਢ ਲਿਆਈ ਤੇ ਕੋਠੇ ਜਾ ਕੇ ਹਵਾ ਹਰੇ ਪੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਠੀ ਤਾਂ ਵਕਤ ਯਾਰਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਉਹ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਜਾ ਲੇਟੀ, ਤੇ ਲੇਟਦੇ ਹੀ ਨੀਦਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਸਿਰ ਰਖ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਮ ਭੁਲ ਗਈ। {{***}} {{center|<big>'''ਨੌਂ'''</big>}} ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਬੰਦ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਤੋਂ ਕਦੀ ਬਾz<noinclude></noinclude> j7flsdkxw0ynjog1v7368e5qhzqnh3n 250 7454 229001 25036 2026-07-25T06:08:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੭੫}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਆਏਗਾ। ਬੁਰਾ ਆਦਮੀ ਜਦ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇਜਤ ਪਿਛੇ ਹਥ ਧੋ ਕੇ ਪੈ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਬਸ ਇਹੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਏ, ਚਾਹੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਜਾਏ ਜਾਂ ਜਾਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਨੇ ਮਤਲਬ ਨਾਲ ਗਰਜ਼ ਹੈ। {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਜਦ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਨਿਆ ਤਦ ਤੋਂ ਹਰ ਵਕਤ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਚਕਰ ਲੌਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕੁਝ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਸਰ, ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਦੀ ਖੁਮਾਰੀ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਰਲਕੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦਾ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਕਰ ਕੇ ਰਖ ਦਿਤਾ। ਰੁਪਏ ਪਿਛੇ ਲਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਰਗੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿਤਾ। ਤੇ ਹੁਣ ਬੁਰੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਕਦਮ ਰਖਕੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਦੇ ਗਲ ਚੰਬੜ ਗਿਆ। {{gap}}ਏਸੇ ਲਈ ਅਜ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕੀ ਧਾਰ ਲਈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਏ ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ। ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਗਲਾਂ ਸੋਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਗਾ। {{gap}}ਜਦ ਉਹ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ ਕਿਸਮਤੀ ਸਮਝੋ ਜਾਂ ਬਦਨਸੀਬੀ, ਸਾਮਨੇ ਹੀ ਟਾਂਗੇ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰੀ ਪਈ। ਦੇਖਕੇ ਉਹ ਖਿੜ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਰਬ ਨੇ ਅਜ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁਨੀ ਏ।<noinclude></noinclude> 8b2xq3cw2trl1oh02hpok767l1t1tmr 250 7456 229002 25038 2026-07-25T06:08:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਤੇ ਝਟ ਪਟ ਆਪਨਾ ਸਾਈਕਲ ਟਾਂਗੇ ਪਿਛੇ ਲਗਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਮਿਲ ਪਈਆਂ। ਮਾਲਾ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਟਾਂਗੇ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲੀਤਾ। ਟਾਂਗਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਨਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਤੇ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਟਾਂਗੇ ਤੇ ਬੈਠਦਿਆਂ ਦੇਖ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਨੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਫਿਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਔਣ ਲਗਾ। ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਖੁੰਡ, ਇਹੋ ਜਹੇ ਕਈ ਮੌਕੇ ਉਹ ਦੇਖ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਜ ਨਾ ਆਇਆ। ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿ ਹੀ ਦਿਤਾ- {{gap}}'ਉਹੋ! ਅਜ ਤੇ ਟਾਂਗੇ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਟਾਂਗੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਭਲਾ ਸਾਇਕਲ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜਰਾ ਸਾਡੇ ਸਾਈਕਲ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਗ ਲਗਨਗੇ ਜਾਂ......, {{gap}}ਅਜੇ ਉਸਦੀ ਗਲ ਪੂਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੇ ਆਪਨੀ ਚਪਲ ਲਾਹ ਲਈ। ਹਾਲਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਆਪਨੀ ਗਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਹੇਲੀ ਦੀ ਚਪਲ ਨੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸਰੇ ਆਮ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਇਉਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਅਗ ਉਤੇ ਤੇਲ ਪੌਣ ਨਾਲ ਇਕ ਦਮ ਅਗ ਭੜਕ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਇਸ ਬੇਇਜ਼ਤੀ<noinclude></noinclude> 2mfih0uqpcohcp5fw5ai9zkd2vvldr8 250 7460 229003 25044 2026-07-25T06:09:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੭੭}}</noinclude>ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਕੀ ਧਾਰ ਲਈ ਬਾਰੇ ਲਈ ਕਿ ਹੁਣ ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਨਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸਹਿਨਾ ਪਵੇ, ਮੈਂ ਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਫਸਾ ਕੇ ਹੀ ਦਮ ਲਵਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਨਾਲੇ ਮਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਬਸ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਵੀ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਤੇ ਮਾਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵੀ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਲੋਂ ਕਾਲਜ ਚੋਂ ਕਢ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾੜਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਭਰਨੇ ਪਏ। {{gap}}ਹੁਣ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਾਲ ਚਲਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਜੇਹੜੀ ਕਿ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਵਿਚ ਦਿਲ ਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕਦੀ ਉਸ ਵਲ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮੇਲਿਆ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਕੁੜੀ ਪਾਸੋ ਮੇਰਾ ਕਾਫੀ ਕੰਮ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਮਲਾ ਮਧਰੇ ਜਹੇ ਕੱਦ ਤੇ ਕੁਝ ਭਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤਰਾਂ ਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮਹੌਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਮਖੌਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਮਾਲਾ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਨਿਕੀ ਜਿੱਨੀ ਟਿਚਕਰ ਦਿਤੀ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਮਿਠਾਈ ਦੀ ਜਗਾ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਨ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਇਕ ਦਮ ਤੜਫ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਮਖੌਲ ਨਾਲ<noinclude></noinclude> 3bhi1hqydkww9ar39ov4vsa7gbk3llk 250 7465 229004 25054 2026-07-25T06:09:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੭੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਕਮਲਾ ਕਪੜਿਆਂ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਇਸ ਮਖੌਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਕੋਈ ਦਾਓ ਉਸ ਦਾ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਗੁਸਾ ਕਢ ਸਕਦੀ। ਅਜ ਜਦੋਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਦੇ ਦਿਲੀ ਭੇਤ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਫੁੱਲੀ ਨਾ ਸਮਾਵੇ ਝਟ ਪਟ ਇਹ ਮਨਜੂਰ ਕਰ ਲੀਤਾ। ਤੇ ਹਥ ਧੋ ਕੇ ਪੈ ਗਈ। ਉਹ ਮਾਲਾ ਦੇ ਪਿਛੇ। {{gap}}ਇਕ ਐਤਵਾਰ ਕਮਲਾ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਉਠ, ਤਿਆਰ ਹੋ, ਮਾਲਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇਖਿਆ ਮਾਲਾ ਕੋਈ ਚਿਠੀ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੈ। ਉਹ ਚੁਪ ਚਾਪ, ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਪਈ ਇਕ ਅਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਤੇ, ਬੈਠ ਗਈ। ਮਾਲਾ ਨੇ ਚਿਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਲਫਾਫੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਰਖ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਲਗੀ ਕਮਲਾ ਦੇ ਔਣ ਦੀ ਵਜਾਹ ਦਰਯਾਫਤ ਕਰਨ। ਬੋਲੀ- {{gap}}'ਅਜ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਔਣੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਕਮਲਾ ਭੈਣ? ਕਿਧਰੇ ਰਸਤਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਭੁਲ ਗਈ?' {{gap}}'ਨਹੀਂ ਮਾਲਾ, ਰਸਤਾ ਕੀ ਭੁਲਨਾ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਬਾਬਤ ਪਤਾ ਲਗਾ ਏ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਬਰਦਾਰ ਕਰਨ ਆਈ ਹਾਂ। ਕਿਉਂ , ਸੁਣੇਂਗੀ? {{gap}}'ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਕੋਈ ਗੱਲ ਏ, ਮੈਂ ਭਲਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸੁਣੀ। ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹੁ ਮੈਂ ਸੁਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।' {{gap}}'ਅਛਾ, ਸੁਣ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਜੇਹੜਾ ਜਗਿੰਦਰ ਏ ਨਾ, ਉਹ ਹਥ ਧੋ ਕੇ ਪੈ ਗਿਆ ਈ ਤੇਰੇ ਪਿਛੇ।<noinclude></noinclude> qiss7t2nbszyc61ez1en333z51ui4dn 250 7473 229005 25067 2026-07-25T06:09:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੭੯}}</noinclude>ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਿਧੀ ਤਰਾਂ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰਾ ਧਮਕਾ ਕੇ ਵੀ ਤੇਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਨਿਆ ਏ, ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਛਡਾਂਗਾ, ਚਾਹੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਨੀ ਸਹੇਲੀ ਕੋਲੋਂ ਜੇਹੜੀਆਂ ਜੁਤੀਆਂ ਪਵਾਈਆਂ ਤੇ ਖੁਦ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੋਲੋਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰਾਇਆ ਏ, ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਮੈਂ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਤੀ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।' {{gap}}ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਕਮਲਾ ਨੇ ਮਾਲਾ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਤੇ ਉਠ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਪਰ ਮਾਲਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੈਠ ਗਈ। ਮਾਲਾ ਨੇ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਚਾਹ ਮੰਗਾਈ। ਚਾਹ ਪੀ ਜਾਂ ਕਮਲਾ ਜਾਨ ਲਗੀ ਤਾਂ ਮਾਲਾ ਨੇ ਜੋ ਚਿਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਸੀ ਉਹ ਕਮਲਾ ਦੇ ਹਥ ਦੇ ਦਿਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ-ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਵੀ। ਚਿਠੀ ਲੈ ਕਮਲਾ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤੇ ਬਜਾਏ ਆਪਨੇ ਘਰ ਜਾਨ ਦੇ ਉਹ ਸਿਧੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੇ ਘਰ ਗਈ। {{gap}}ਜੁਗਿੰਦਰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰੀ ਕਰਨ ਪਈ। ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅਗੇ ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਬੈਠੀ ਦੇਖ ਬੋਲ ਉਠਿਆ- 'ਕਿਉਂ, ਕੀ ਖਬਰ ਲਿਆਈ ਏਂ, ਕਮਲਾ? ਕੋਈ ਆਸ<noinclude></noinclude> 7y04czhduafc3p2xosc7bg0yf9fd7jk 250 7475 229006 25070 2026-07-25T06:09:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੦|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਬਝਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?' {{gap}}'ਆਸ? ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ? ਮੈਂ ਤੇ ਅਜ ਉਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਏ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਡੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਜੋਰ ਲਾਕੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੇ।' {{gap}}'ਪਰ ਉਹ ਕੇਹੜਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇੱਨੀਆਂ ਫੜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?' ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਉਤਾਵਲਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ। {{gap}}'ਅਜੀ ਇਹ ਫੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ! ਸਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਲਾ ਰਾਮ ਰਤਨ ਦੇ ਮੁੰਡੇ, ਪ੍ਰੇਮ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਕੋਲ ਦਿੱਲੀ ਗਿਆ ਕਾਫੀ ਅਰਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਏਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਅੱਤੁਟ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ। ਜਿੱਨਾ ਚਿਰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ, ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਓਨਾ ਈ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿੱਨਾ ਕਿ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਦੁਧ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ। {{gap}}'ਉਹ! ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਏ ਉਹ? ਬਸ ਫੇਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਖਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਕੰਮ ਏ ਉਸਨੂੰ ਵਸ ਕਰਨਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਮੇਰੇ ਖਾਸ ਮਿਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।' ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਜਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ। {{gap}}'ਕੀ ਕਿਹਾ? ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਸ ਮਿਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਸੁਖੈਨ ਈ ਤੁਹਾਡੇ ਹਥ ਸੌਂਪ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।' {{gap}}'ਮੇਰਾ ਇਹ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਮਲਾ! ਕਦੀ ਸਿਧੀ<noinclude></noinclude> 03kp4zgbmnddm3a50dawdq8f9xvmy1b 250 7478 229007 25073 2026-07-25T06:09:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੮੧}}</noinclude>ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਘਿਉ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ?' {{gap}}'ਨਹੀਂ!' {{gap}}ਤਾਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਹਥ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸੌਂਪ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਐਸੀ ਚਾਲ ਚਲਨੀ ਪਵੇਗੀ ਜੋ ਉਹ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਇਕ ਦਮ ਨਫਰਤ ਕਰਨ ਲਗ ਪਵੇ। ਅਰ ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਚਾਲ ਚਲ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੰਜੇ ਘਿਉ ਵਿਚ ਹਨ। ਪਰ ਕਮਲਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਦਤ ਕਰ ਸਕੇਗੀ?' {{gap}}'ਮਦਤ! ਮਦਤ ਦੇਣ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ ਤੇ ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਦੇ ਹਥਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇਕ ਚਿਠੀ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ।' {{gap}}'ਚਿਠੀ! ਉਹ ਕਿਥ ਤਰਾਂ ਦੀ?' {{gap}}ਮਾਲਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੱਲ ਚਿਠੀ ਲਿਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਪਰ ਹੀ ਮੈਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਲਿਖ ਚੁਕੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਕਮਲਾ ਤੂੰ ਬਜ਼ਾਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਤਾਂ ਲੈ ਜਾ, ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਵਿਚ ਸੁਟ ਜਾਵੀ। ਤੇ ਮੈਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈਂਟਰ ਬਕਸ ਵਿਚ ਪੌਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਲੈ ਆਈ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਆਈ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅਡੀਆਂ ਰਗੜ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ।' {{gap}}'ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਕਮਲਾ, ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਜੇ ਚਿਠੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਏ ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਈ ਬਨ ਗਿਆ ਏ। ਲਿਆ, ਦੇਖਾਂ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ।'<noinclude></noinclude> jrke8kxx5jvcn1j462y7bd78f4n5k2y 250 7480 229008 25076 2026-07-25T06:09:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}'ਚਿਠੀ ਫਿਰ ਮਿਲੇਗੀ। ਪਹਿਲੇ ਮੇਰਾ ਇਨਾਮ?' 'ਉਹ! ਮੈਂ ਤੇ ਭੁਲ ਈ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਇਆ ਜਗਿੰਦਰ ਨੇ ਝੁਕ ਕੇ ਕਮਲਾ ਦਾ ਮੰਹ ਚੁੰਮ ਲਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਈ ਇਕ ਦਸਾਂ ਦਾ ਨੋਟ ਦੇਂਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ 'ਇਹ ਹੈ ਲਡੂਆਂ ਲਈ।' {{gap}}ਇਸ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਕਮਲ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ ਤੇ ਚੁਪ ਕੀਤੀ ਉਥੋਂ ਖਿਸਕ ਗਈ। {{gap}}ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਿਠੀ ਖੋਲੀ। ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ- {{gap}}ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਧਨ {{gap}}ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹੀ, ਪਰ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ। ਸਾਡੇ ਮਹੱਬਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇੰਜ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮੇ ਦੇ ਹਸਾਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਹਸਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕੌਨਾ ਉੱਨਾ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾਂ ਕਿ ਆਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਰਖਨ ਲਈ ਰੋਟੀ ਦਾ ਖਾਨਾ। {{gap}}ਤੁਸਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਉਲੰਘਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ, ਠੀਕ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਕਈ ਘਾਲਾਂ ਘਾਲਦੇ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਡਾ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੀ ਕੁਝ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਸਾਡੇਬਢਾਪੇ ਦੀ ਲਾਠੀ ਬਨੇ ਤੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੁਕਮ ਦੇਵੀਏ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਨਾ ਕਰੇ। {{gap}}ਸੋ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> jt6rmrzbkkfx3wz9ucpasp6p8i92ln5 250 7482 229009 25079 2026-07-25T06:09:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੮੩}}</noinclude>ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਅਸੀਂ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਤੇ ਇਕ ਹੈ ਨਾ। ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ? {{gap}}ਜਿੱਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਭੁਗਤਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਚਾਹੇ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹੀਏ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਖਾਹ ਮੁਖਾਹ ਦਾ ਜੋਰ ਕਿਉਂ ਲਗਾਈਏ? {{gap}}ਨਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਤੇ ਹੈ ਨਾ: ਇਨਸਾਨ ਲਾਖ ਚਾਹੇ ਤੋ ਕਿਆ ਹੋਤਾ ਹੈ? ਵਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨਜ਼ੂਰੇ ਖੁਦਾ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਆਸ ਅਧੂਰੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਸ, ਬਾਕੀ ਫੇਰ- {{gap|30em}}ਆਪ ਦੀ {{gap|30em}}ਮਾਲਾ {{gap}}ਚਿਠੀ ਪੜH ਕੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਛਲ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਲਫਾਫਾ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਆ ਸਿਰ ਕਢਿਆ। ਤੇ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਮਤਰ ਫਿਲਮ ਦੇਖਨ ਲਈ ਹਜ਼ਰਤ ਗੰਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। {{***}}<noinclude></noinclude> bi6mrk0tmvsqdtly9zuotk6tk16rkyt 250 7484 229010 25084 2026-07-25T06:09:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{center|<big>'''ਦਸ'''</big>}} {{gap}}ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੰਡਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਨਾਲ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ, ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਦਾਗ ਹੈ, ਉਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਚਾਹੇ ਕਿੱਨਾ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਭੇੈੜੇ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਜੋਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿਨ ਦਿਤਾ। ਹਰ ਵਕਤ ਭੈੜੀਆਂ ਗਲਾਂ ਈ ਸੋਚਨੀਆਂ, ਮਾਨੋ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਮਾਲਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਉਸ ਦੇ ਹਥ ਆਈ, ਤਾਂ ਬੁਰੇ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮੌਕਾ ਹਥ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦਿਲ ਮਾਲਾ ਵਲੋਂ ਖਟਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਲਾਂ ਦੀ ਚਿਠੀ ਬੜੀ ਹੀ ਗੌਰ ਦਾ ਨਾਲ ਦੇਖੀ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਨੀ ਹਥ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮਿਲੌਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਦਾ ਮੇਹਨਤ ਨਾ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿਚ ਰਤੀ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਜਮੂਨ ਦੀ ਇਕ ਚਿਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵੱਲ ਲਿਖੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜੀ! {{gap|2em}}ਤੁਸਾਂ ਦੀ ਚਿਠੀ ਆਈ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ<noinclude></noinclude> mokw6diefnq08y307vb4uq12hri71rg 250 7485 229011 25086 2026-07-25T06:09:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੮੫}}</noinclude>ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੋਈ ਜੋ ਇਕ ਫੇਲ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੇ ਉਸ ਤਰਾਂ ਮਾਮੇ ਦੇ ਹਸਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਦੱਸੋ ਫੇਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਪਰ ਖੈਰ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਬ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਰ ਵਕਤ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾ ਸਤੇੌਂਦੀ ਰਹੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਮਨ ਲਗਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੇ ਆਪਨੇ ਈ ਕਾਲਜ ਦੀ ਫੋਰਥ ਈਅਰ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਇਕ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਘਰ ਟਿਉਸ਼ਨ ਤੇ ਲਾ ਲਿਆ ਏ। {{gap}}ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪੜ੍ਹੌਣ ਔਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਇੱਨੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਵੀ ਕੀ ਪੜ੍ਹੌਣਾ ਹੈ। ਅਰ ਇਸੇ ਬਲ ਬੁਤੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਨੇ ਉਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਐਤਕੀ ਐਫ. ਏ. ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਅੱਵਲ ਆਵਾਂ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰੀ ਛੁਟੀਆਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਲਖਨਊ ਨਾ ਆਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਛੁਟੀਆਂ ਮਨਾਉ ਤੇ ਆਪਨੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿਲ ਲਗਾ ਕੇ ਫਸਟ ਔਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਹੋਗੇ, ਚੰਗੀ ਗਲ ਹੈ!ਹੁਸਨ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਘਰ ਔਣੋ ਵੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ? ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਇਹ ਉਤਰ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਔਣ ਖਾਤਰ ਇਕ ਤੇ ਤੁਸਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਹਰਜ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਦਬੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤ, ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਨਨਗੇ । ਤੀਸਰੇ ਏਥੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਕਮ ਸੇ ਕਮ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਤੜਫਾਏਗੀ ਜਿਸ<noinclude></noinclude> 8wkypmvl0xwxf2o3lowgwgab008ygzm 250 7487 229012 25096 2026-07-25T06:10:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਇਹੋ ਵਜ੍ਹਾ ਜੋ ਮੇਂ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਔਣੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਬਾਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋਵੇ ਗਾ ਮੈਂ ਆਪਨਾ ਦਿਲ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰਖਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੇਰੇ ਮਾਸਟਰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਪਾਲ ਜੋ ਕਿ ਅਤੀ ਹਸ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਤੇ ਮੈਂ ਸਬ ਤਰਫੋਂ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਪਈ। ਹਾਂ। ਜਵਾਬ ਜਲਦੀ। {{gap|30em}}ਆਪ ਦੀ ਆਪਨੀ ਹੀ {{gap|31em}}ਮਾਲਾ ਚਿਠੀ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਲਫਾਫੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਲ ਭੇਜ ਦਿਤੀ। ਚਿਠੀ ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਵਿਚ ਪਾ ਜੁਗਿੰਦਰ ਮਸਾਂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਪੈਰ ਪੌਣ ਹੀ ਲਗਾ ਸੀ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੋਸਟ ਮੈਨ ਤੇ ਪਈ। ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਚੁਪ ਕੀਤ ਦੋ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਕ ਨੋਟ ਉਸ ਦੀ ਤਲੀ ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿਤਾ। ਚਿਠੀ ਰਸਾਨ ਅਜੇ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਹੀ ਇਸ ਮਹੱਲੇ ਵਿਚ ਲਗਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਜਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੁਪਏ ਲੈ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਨ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਜੋ ਚਿਠੀ ਆਏ ਉਹ ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਏਥੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਕਰੀ। ਬਸ ਏੱਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਏੱਨੀ ਤਕਲੀਫ ਦਿਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਚਿਠੀ ਰਸਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗਲ ਜਚੀ ਨਾ ਤ ਉਸ ਨੇ<noinclude></noinclude> osxh0efk40bzs1gvhatgztmt9n7n576 250 7489 229013 25100 2026-07-25T06:10:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੮੭}}</noinclude>ਸਾਫ ਲਫਜਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਲਗਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਰੁਪਏ ਦੋ ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਤਲੀ ਤੇ ਟਿਕਾਏ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ: ਮਾਸਟਰ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਹ ਬੜਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਦਰ ਅਸਲ ਇਹ ਚਿਠੀ ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਦੇ ਪਿਉ ਦੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਆਪਨੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਚਿਠੀ ਮੰਗਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕ ਹੋਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਬਰੇ ਕੀ ਗਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚਿਠੀ ਮੰਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਚਿਠੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਫੜਕੇ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਤਕ ਪੁਚੌਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਸਪੁਰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਸ ਏੱਨੀ ਗਲ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅੜ ਬੈਠਾ ਹੈਂ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚਿਟੀ ਰਸਾਨ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਹਥ ਵਿਚ ਫੜੇ ਚਾਰ ਰੁਪਏ ਉਸਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਚਲੋ, ਜਦ ਇਕ ਦੋ ਚਿਠੀਆਂ ਦੇ ਦੇਨ ਤੇ ਇਹ ਰੁਪਏ ਆਪਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਰਜ ਈ ਕੀ ਏ? ਉਸ ਨੇ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੁਗਿੰਦਰ ਫੁੱਲਿਆ ਨਾ ਸਮਾਵੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ। ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਦੋਬਾਰਾ ਚਾਲ ਸਿਧੀ ਪੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਸਮਝਨ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}ਏਸ ਤੋਂ ਅਠਵੇਂ ਦਿਨ ਚਿਠੀ ਰਸਾਨ ਨੇ ਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਚਿਠੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੇ ਹਥ ਤੇ ਰਖ ਦਿਤੀ। ਆਪਨੇ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਜਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਚਿਠੀ ਖੋਲੀ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ-<noinclude></noinclude> gdsc1v24ro64rvx5fyoeo1wr139e15b 250 7490 229014 25104 2026-07-25T06:10:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੮੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਮਾਲਾ, {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਮਸਤੇ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਪਾਸੋਂ ਘਰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦ ਤੂੰ ਐਫ. ਏ. ਵਿਚ ਅੱਵਲ ਆਵੇਂਗੀ। ਪਰ ਦੇਖੀ, ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਕਿਸੇ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਕਰਨਾ ਅਜ ਕਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਹਸਮੁਖ ਦਿਲ ਦਾ ਸਾਫ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਹ ਮਖਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਡੁਲ ਪੈਣਾ ਅਕਲਮੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਗੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀ ਮਾਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਾਸਟਰ ਉਤੇ ਅਟੈਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਰਖਨ ਦੀ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਕੁੜੀ ਲਈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਕ ਘੰਟਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਤੇ ਨਾਲੇ ਅੱਵਲ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕੀ ਏ? ਇਹੋ ਨਾ ਕਿ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਵਜੀਫਾ ਲਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਕਰੇਂਗੀ ਵੀ ਕੀ? ਦੌਲਤ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ, ਸ਼ੋਹਰਤ ਜਰੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਖਾਤਰ ਤੂ ਮਾਸਟਰ ਰਖੀਆ ਹੈ। ਖੈਰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੂੰ ਅਵਲ ਆਵੇਂਗੀ, ਮੇਰੇ ਜਿੱਨਾ ਖੁਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਚਿਠੀ ਦਾ ਭੋਗ ਏਥੇ ਹੀ ਪੌਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਥ ਕੰਡਿਆ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼<noinclude></noinclude> d3tstlwi5o58fumdvhsld80z4ayuznx 250 7492 229015 25108 2026-07-25T06:10:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੦|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਡਰਪੋਕ ਸ਼ਖਸ ਦਾ ਗਲ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸੁਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸੁਕਦਾ ਏ। ਜਾਂ ਸਾਰੀ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹ ਚੁਕੀ ਤਾਂ ਸਿਰ ਫੜਕੇ ਉਥੇ ਈ ਬੈਠ ਗਈ। ਜਿੱਦਾਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਦੇਖਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸੋਹਨੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਉਂ ਈ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਓ ਤਾਂ ਐਉਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਾਨੋ ਕਿਸੇ ਬਿਛੂ ਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹਥ ਦੀ ਚਿਠੀ ਦੇਖ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁਲ ਉਠੀ ਸੀ ਪਰ ਜਿਉਂ ਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਗੁਛਾ ਮੁਛਾ ਹੋਕੇ ਬੈਹ ਗਈ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ- {{gap}}ਮੇਰੀ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲੋਂ ਮਿਠੀ ਮਾਲਾ। {{gap|2em}}ਮੈਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲੋਂ ਮਿਠੀ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਚਿਠੀ ਤੋਂ ਐਉਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲੋਂ ਮਿਠੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਫਿਕੀ ਨਿਕਲੀਓ। ਉਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ? ਸੁਨ। ਤੂੰ ਚਿਠੀ ਲਿਖੀ ਏ ਮੈਨੂੰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦੀ ਮੈਂ ਘਰ ਵਿਚ ਸ੫ ਨੂੰ ਦਧ ਪਿਲਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਮਿਠਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਵੇਂਗੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤ ਚਲੀ ਔਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਭਲਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਮੇਰੇ ਆਪਨੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਇਹ ਦੱਸ, ਮੇਰੀ ਚੰਨੀ, ਕਿ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿਰਫ ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਨਾ ਚਿਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਾਸ ਹੋਵੇ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ<noinclude></noinclude> id2n25aszm21p2xnufb6wnnnlb5vsq1 250 7493 229016 25109 2026-07-25T06:10:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੯੧}}</noinclude>ਨਾਲ ਹਸ ਹਸ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਏਂ। ਤੇ ਇਥੇ ਆਪਨੇ ਹਸਨ ਹੁਸੋਨ ਦੇ ਚਸਕੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਟੀਊਸ਼ਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਘੜ ਲੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੇਖ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਨ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਕਰਾਂ!! {{gap}}ਹਛਾ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ! ਅਗਰ ਤੂੰ ਕਹੇ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਪੜ੍ਹਾਨਾ ਕੋਈ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਲ ਤੇ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਜੇ ਖਤਰਨਾਕ ਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂਦੀ ਈ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਵੀ ਤੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਭਲਾ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਟੀਊਸ਼ਨ ਵਿਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੋਇਆ? ਤੁਹਾਡੇ ਲਿਖੇ ਮੂਜਬ ਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਵੀ ਖ਼ਤਰ ਨਾਕ ਹੈ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ: ਕਾਲਜ ਅਰ ਘਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਫਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਕੀ ਦਸਾਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸੋਚ ਲੈ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਜੇ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜੇਕਰ ਗਲਤ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਝਟ ਪਟ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਸਟਰ ਤੋਂ ਪੜਨਾ ਛਡ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਲਿਖਾਂ? ਮਿਠੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਲਿਖਦਾ ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਸਵਾਦ ਦੀ ਗਲ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਔਂਦੀ। ਹੁਣ ਲਿਖਨ ਨਾਲ ਤੇ ਸਿਰਫ ਸਿਰ ਦਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਾ, ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ । {{gap}}ਜਗਿੰਦਰ ਕੌਣ ਏ? ਕਿਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਏ? ਕੀ ਇਹ ਸਭ<noinclude></noinclude> nfhj9sjw6gaqn2ea9pc5xn80ys1wcpb 250 7495 229017 25114 2026-07-25T06:10:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੯੩}}</noinclude>ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੈ, ਚੰਨਾ। ਕੀ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਆਪਨਾ ਭੇਤ ਲੁਕਾਵਾਂ? ਕੀ ਦਸਾਂ! ਪ੍ਰੇਮ ਜੀ, ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਮਾਨੋ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨਾਂ ਦਾ ਪਥਰ ਡਿਗ ਪਿਆ ਏ, ਤੇ ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਡਿਗਾ ਈ ਰਹੇਗਾ ਜਿੱਨਾ ਚਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਦੁੂਸਰੀ ਚਿਠੀ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਔਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਖ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਧਨ ਹੋ, ਚੰਨ! ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸੀਨਾ ਨਾ ਸਾੜੋ। ਮੈਂ ਤੇ ਅਗੇ ਈ ਜੁਦਾਈ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਸੜੀ ਪਈ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਰਾਜਾ। ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਸ ਮਰੀ ਹੋਈ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ? ਲੱਖ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕ ਪੈ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ? {{gap}}ਹਾਂ, ਜੁਗਿੰਦਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲੜਕਾ ਸਾਡੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਏ, ਜੋ ਇਕ ਨੰਬਰ ਦਾ ਬਦਮਾਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਉਸੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਹ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਨਾ ਜਿਗਰੀ ਮਿਤਰ ਦਸਦਾ ਏ, ਫੇਰ ਭਲਾ ਇਹੋ ਜਹੀ ਹਰਕਤ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਏ? ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ। {{gap}}ਭਲਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਸੋਚੋ ਮੈਂ ਮਾਸਟਰ ਕਾਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਰਖਨਾ ਸੀ । ਕੀ ਮੈਂ ਅਗੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਤੇ ਆਪ ਕਈ ਮਾਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਛਡਾਂ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਵਹਿਮ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਦੇਵੋ। ਇਹ ਕਦੀ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਵੀ ਨਾ ਲਿਆਵੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਲਾ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੈਸੀ ਗਲ ਕਰ<noinclude></noinclude> 8pdzigebpcfkiint8o1e7jscipx9leo 250 7496 229018 65333 2026-07-25T06:10:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਬਵੇਗੀ। ਉਤਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਨਾ, ਮੇਰੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਛੁਟੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। {{right|ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ {{gap}}</br>"ਮਾਲਾ"{{gap|4em}}}} {{***}} {{center|{{xxx-larger|'''ਯਾਰਾਂ'''}}}} {{gap}}ਜਦ ਕਿਸੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਭੁਲ ਭੁਲੇਖੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚਾਲ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਰਾ ਜਿਨੀ ਮਿਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਇਹ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜੇਹੜੇ ਏਡੇ ਵਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾ ਚੁਕਿਆ ਹਾਂ ਦਰ ਅਸਲ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਡਾਂ ਦਾ ਖੌ ਵੀ ਬਨ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਰ ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਹੋਈ ਗਲਤੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਫੰਧਾ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਵੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਿਠੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਉੱਕਾ ਹੀ ਭੁਲ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦੁਸਰੀ ਚਿਠੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਕਿੱਦਾਂ ਤੇ ਕਿਸ ਚਾਲ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਪੋਸਟ ਮੈਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਚਿਠੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਸ, ਕੰਮ ਹੋ ਚੁਕਾ। ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਏਦਾਾਂ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਨਾ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਬਟਾ ਇਕੋ ਝੋਕੇ<noinclude></noinclude> cmj8gyx7rv3v7f9suyxm70klaixan34 250 7497 229019 25119 2026-07-25T06:10:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੯੫}}</noinclude>ਨਾਲ ਪੁਟਨਾ ਜਰਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਚਿਠੀ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਕਰਕੇ ਮਾਲਾ ਦੇ ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਵਿਚ ਸੁਟ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮਾਲਾ ਆਪਨੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਚਿਠੀ ਦਾ ਗਲਤ ਉਤਰ ਸੁਨ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀ, ਚਿਠੀ ਜਰੂਰ ਪਾਵੇਗੀ ਤੇ ਪਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ ਜੋ ਅਸਲੀ ਭੇਦ ਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਮਰਨ ਲੱਗਾ, ਕੇਹੜੀ ਇਹੋ ਜਹੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਜਾਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਚਿਠੀ ਵੀ ਉਹਦੇ ਹਥ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਨ ਦੀ ਨੌਬਤ ਹੀ ਨਾ ਆਵੇ। {{gap}}ਕਾਫੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਫਹਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਉਸਨੇ ਕਾਫੀ ਮੇਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁੰਡੂ ਹਥ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਿਆ। ਤੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਚਿਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਗਈ। {{gap}}ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਇਹ ਚਿਠੀ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰ ਮਗਨ ਹੋ ਇਹ ਸੋਚਨ ਲਗਾ: ਮਾਲਾ ਕਿਧਰੇ ਪਾਗਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ? ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਨੇ? ਮੈਂ ਤੇ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੈਸੀ ਗਲ ਉਸਨੂੰ ਲਿਖੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਦਾ। ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਈ ਦਿਮਾਗ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ? ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> 8r4brernaa16j0s1t2t5wku0npur2xc 250 7498 229020 25120 2026-07-25T06:11:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ ਆਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਫੁਲਕਾ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇਖਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਨਾਇਆ। {{gap}}ਸਿਨਮੇ ਗਿਆ। ਪਰ ਖੇਲ ਦੇਖਕੇ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਘਬਰਾ ਉਠਿਆ। ਘਰ ਆ ਕੇ ਸੁੱਤਾ, ਰਤਾ ਨੀਦਰ ਤਾਂ ਆਈ, ਪਰ ਘੰਟੇ ਕੁ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਉਹ ਅਭੜ-ਵਾਹੇ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬੁੜ ਬੜਾਨ ਲਗਾ- {{gap}}'ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ! ਮੇਰੀ ਮਾਲਾ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਲ ਭੈੜੀ ਅਖ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਦੇਖਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦੀ। {{gap}}'ਪਰ ਇਹ ਸੁਪਨਾ! ਕੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ? ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਕਦੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਭੈੜਾ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਬੜੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਹਦ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਸੁਪਨੇ ਸਭ ਝੂਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਵਡਿਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਹੈ? ਉਹ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੇਖਨਾ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਮੇਰੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਮੀ ਕਰਿ। ਦੇਖਿ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਧਰੇ ਲੰਗੜਾ ਹੀ ਨਾ ਰੈਹ ਜਾਵੇ।'<noinclude></noinclude> owsun6cvw16pblec7mr68jq3mjvm87f 250 7499 229021 25121 2026-07-25T06:11:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੯੭}}</noinclude>ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਲਖਨਊ ਜਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਨਾਣ ਦਾ ਪਕਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲੀਤਾ। {{gap}}ਸਾਮਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲਗੀ ਰੇਡੀਅਮ ਡਾਇਲ ਦੀ ਘੜੀ ਤੇ ਉਸਨੇ ਵਕਤ ਦੇਖਿਆ, ਤਿੰਨ ਵਜ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਸੌਣ ਦਾ ਬਹੁਤੇਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨੀਦਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਮਾਨੋ ਕਈ ਕੋਹ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਠ ਕੇ ਟਹਿਲਨ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}ਚਾਰ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਾਮੀ ਜਾਂ ਆਪਨੇ ਨਿਤਨੇਮ ਨਾਲ ਉਠੀ ਤੇ ਆਪਨੇ ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਝਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਨ ਲਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਆਦਤ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਅਠ ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ ਇਹ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਕੌਣ ਥਲੇ ਟਹਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਦੇਖਨ ਉਹ ਥਲੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾਨ ਲਈ ਉਠੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਵਿਚ ਦਬਾਇਆ ਤਾਂ ਲਾਈਟ ਫੇਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਚੋਰ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਤਿੰਨ ਅਵਾਜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਨ ਲਗ ਪਈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦੁਰਭਾਗ ਸਮਝੋ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਧੋਤੀ ਫਸ ਜਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖਿਦੋ ਵਾਗੂੰ ਰਿੜਦੀ ਹੋਈ ਥਲੇ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਆ ਪਈ। ਸਿਰ ਥਲੇ ਟੈਲਾਂ ਵਾਲੇ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਆ ਕੇ ਵਜਾ ਤੇ ਪਾਟ ਗਿਆ । ਲਹੂ ਦਾ ਫਵਾਰਾ ਇਉਂ ਚਲਨ ਲਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਲਗਾ ਪਾਨੀ ਦਾ<noinclude></noinclude> 15l0vta3rynzpqjso0b6uqkcdtr9p7a 250 7500 229022 25123 2026-07-25T06:11:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੯੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਫਵਾਰਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਸੁਨ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਬਾਹਰ ਭਜਾ। ਦੇਖਿਆ ਉਸਦੀ ਮਾਮੀ ਪੌੜੀਆਂ ਥਲੇ ਪਈ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕਰਾਹ ਰਹੀ ਹੈ । ਉਪਰੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਵੀ ਲੰਙ ਵਾਹ ਆਨ ਪਹੁੰਚਾ। ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਲਿਆਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਆਪ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਪਟ ਤੇ ਰਖ ਉਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਪਰ ਸਬ ਵਿਅਰਥ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਆ ਕੇ ਜ਼ਖਮ ਧੋ ਕੇ ਮਰਮ ਪਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਇਸਦੇ ਕਿ ਮਰਮ ਪਟੀ ਹੁੰਦੀ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦੇ ਸੌਂ ਚਕੀ ਸੀ। {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਲਖਨਊ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਫੇਹਲ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਉਹ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਆਦ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਕੰਮੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਉਹਨਾਂ ਇਕ ਚਿਠੀ ਲਖਨਊ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਲਗ ਜਾਏ। {{gap}}ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਰਾਮ ਰਤਨ, ਸਮੇਤ ਆਪਨੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਧੀ ਦੇ, ਦਿਲੀ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਨੇ ਸਾਲੇ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਲ ਲਾਵੇ। {{gap}}ਦੁਨੀਆ ਦਾਰੀ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ, ਸਭ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰੁਝ ਪਏ। ਪ੍ਰੇਮ ਲਖਨਊ ਜਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਨਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਸਮਸਿਆ ਦਿਲੀ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਹੀ ਹਲ ਹੋ ਜਾਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਨੀਆਂ ਆਪਨਿਆਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਆਪਨੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਬਿਮਲਾ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> 5ukwoqkwepzdxjlsdjv20jd8ll5fxz1 250 7501 229023 25124 2026-07-25T06:11:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੯੯}}</noinclude>ਲੇ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਪੁਛ ਸਕੇ। ਮਾਲਾ ਦੀ ਗਲ ਸੁਨ ਕੇ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ- {{gap}}'ਕੀ ਪੁਛਦੇ ਹੋ? ਵੀਰ ਜੀ, ਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ। ਤੁਸੀ ਤੇ ਏਥੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲੀਤੇ ਨੇ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਚਾਰੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰ ਅੌਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਓਥੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿੱਨਾ ਕਿ`ਨਾ ਚਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਤੇ ਕਹਾਨੀਆਂ ਪਾਂਦੇ ਸਾਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਔਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਵਾਏ ਉਸਦੀ ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਦੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਬਸ ਉਹੋ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪ੍ਰਚਾਨ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰ ਰਹੀ ਏ। ਅਰ ਉਸੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਾ ਅਜ ਕਲ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਘੁਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਏ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੀ:- {{gap}}ਥੋੜੇ ਦਿਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਇਕ ਦੋ ਚਿਠੀਆਂ ਕੁਝ ਵਖਰੇ ਈ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਮਾਲਾ ਕੁਝ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਗੋਂ ਜਵਾਬ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਔਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਸਮਝੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਂ ਉਹ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤਰਾ ਚਿਠੀਆਂ ਵਿਚ ਊਲ ਜਲੂਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।' {{gap}}'ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਬਿਮਲਾ ਨਾ ਈ ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਖਰਾਬ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਈ ਮੈਂ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਭੁਲਿਆ ਹਾਂ। ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਮੈਂ<noinclude></noinclude> 444bobf5of5bjzm6hmbgpdwe17yq7ho 250 7502 229024 25125 2026-07-25T06:11:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧00|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਅਪਨੀ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖ ਕੇ ਔਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸੇ ਦਾ ਉਤਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਆਈਆਂ ਇਕ ਦੋ ਚਿਠੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਲੈ ਤੇ ਨਾਲੇ ਮੇਰੇ ਜਵਾਬ ਵੀ ਜੋ ਮੈਂ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਆਪਨੇ ਪਾਸ ਰਖੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਫਿਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਨਾ। {{gap}}ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਮਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤਿੰਨੇ ਚਿਠੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਬਿਮਲਾ। ਵੀਰ ਜੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਏਥੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤੇ ਉਧਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਨ। ਕੁਛ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ ਸੀ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦਿਲੀ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਰਤਨ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਲਖਨਊ ਆ ਗਿਆ। ਤੇ ਔਂਦੀ ਵਾਰੀ ਆਪਨੇ ਸਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਆਇਆ ਕਿ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਭੇਜ ਦੇਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਤਿਨ ਦਿਨ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਨੇ ਯਾਰ ਬੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਏਗਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਵੀ ਉਥੇ ਕੋਲ ਹੀ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਪੁਛਿਆ, 'ਕੀਹਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਏ, ਪਿਤਾ ਜੀ ?' {{gap}}'ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਦੀ।' {{gap}}'ਕਿਥੇ ਮੰਗਿਆ ਹੈ ਉਹ? ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀ ਲਗਾ।' {{gap}}'ਪਤਾ ਕੀ ਲਗਦਾ, ਇਥੇ ਤੇ ਚਟ ਰੋਟੀ ਤੇ ਪਟਕ ਦਾਲ<noinclude></noinclude> r7xbzwve2b34anl7pfegzy4o70vpdmb 250 7503 229025 25126 2026-07-25T06:11:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|૧૦૧}}</noinclude>ਵਾਲਾ ਹਿਸਾਬ ਏ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਹੋਏ ਹਨ ਮੰਗਨੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤਕ ਵਿਆਹ ਹੈ।' {{gap}}'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕੇਹੜੀ ਜਗਾ ਹੈ ਪਿਤਾ ਜੀ।' {{gap}}'ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਈ। ਆਪਨੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਸ ਨਾਲ। ਇਹ ਵੀ ਮਜੇ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਇਕ। ਬਲਰਾਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨਾ, ਬਰਿਸਟਰ ਬਨਨ ਵਾਸਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਆਪਨੇ ਚਾਚੇ ਕੋਲ ਉਹ ਦਸ ਕੁ ਦਿਨ ਠਹਿਰਿਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਈ ਤਕਰੀਬਨ ਮਾਲਾ ਪਾਸ ਔਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੀਤਾ । ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਾਤ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਚਿਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਬੁਲਾ ਲੀਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਆਪਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਤੀ। ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਤਟ ਫਟ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਿਸ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਕੁੜੀ ਏ ਅਥਵਾ ਤੇਰੀ ਭਰਜਾਈ ਬਨਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮਾਲਾ ਤੇ ਇਹ ਸੁਨਦੇ ਈ ਉਛਲ ਪਈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰੀ ਭਰਜਾਈ ਬਨਨ ਵਾਲੀ ਏ। ਪਰ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਗਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, ਤਾਇਆ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੁੜੀ ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਸਮਝਦਾਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ, ਵੇਲਾ ਨਾ ਵੇਖੋ ਤੇ ਫੌਰਨ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਉ। ਤੇ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਖਾਨਦਾਨ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤੇ ਅਮੀਰ ਘਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦਾ ਹੈਡ ਕਲਰਕ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 15obypdlynwd85uej2f9zqjaooz1hnt 250 7803 229026 26111 2026-07-25T06:11:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਵੈਸੇ ਹਛਾ ਸ਼ਰੀਫ ਖਾਨਦਾਨ ਹੈ। ਬਸ ਇਕੋ ਗਲ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕੋਠੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਇਹ ਸੁਨ ਕੇ ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਕੁਝ ਸੋਚੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਉਥੇ ਕਰਾਂ ਜਿਥੋਂ ਏੱਨਾ ਦਾਜ ਦਹੇਜ ਮਿਲੇ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕੋਠੀ ਭਰ ਜਾਏ। ਏੱਨਾਂ ਨਕਦ ਮਿਲੇ ਕਿ ਇਕ ਕੋਠੀ ਹੋਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਰ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਵਲ ਦੇਖ ਉਹ ਮਨ ਮਸੋਸ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਈ ਦਿਤਾ। {{gap}}'ਦੇਖ ਬਲਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬੜੇ ਅਮੀਰ ਤੇ ਉਚੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇਖ ਚੁਕਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਪਿਓ। ਦਹੇਜ ਵਿਚ ਏਨਾ ਮਿਲੇਗਾ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਮੁਕ ਸਕੇਗਾ, ਮੇਰਾ ਕਹਿਨਾ ਮੰਨ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਖਿਆਲ ਦਿਲ ਚੋਂ ਕੱਢ ਦੇ।' {{gap}}'ਨਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਅੱਟਲ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾ ਲਿਖਾ ਕੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਿਆਨਾ ਕੀਤਾ ਏ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕੀਮਤ ਵੱਟੋ? ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਦਹੇਜ ਵਰਗੇ ਕੋਹੜ ਤੋਂ ਸਖਤ ਨਫਰਤ ਹੈ। ਕੀ ਅਗੇ ਘਰ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਪੈਸਾ ਹੈ? ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਜੋ ਬਰਿਸਟਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਏ, ਕੀ ਇਸ ਦੀ ਮਦਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੋਰ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕੌਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।'<noinclude></noinclude> ad6wctk1kwgoxffvq0usawkk0qjr237 250 8070 229027 27108 2026-07-25T06:11:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੦੩ }}</noinclude>{{gap}}'ਪਰ ਬੇਟਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।' {{gap}}'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੱਨਦਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ। ਅਗਰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਆਤਮ ਹਤਿਆ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੁਵਾਰਾ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਨਾ ਬਚਨ ਪਾਲਾਂ ਗਾ।' {{gap}}'ਬਚਨ ਪਾਲੇਂਗਾ! ਤਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਚਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ?' {{gap}}'ਜੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਰੰਗ ਉਠੀ। ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਉਂ ਸਮਾ ਗਈ ਜਿਉਂ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ। ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਮੌਕਾ ਪਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਹਿ ਦਿਤਾ:- {{gap}}'ਦੇਖ ਪੀਤਮ, ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਚਾਲ ਜੋ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਐਸਾ ਕਦਮ ਵਧਾਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲ ਚਾਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਵੱਟ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕੇ।' {{gap}}ਇਹ ਸੁਨ ਕੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇਕ ਦਮ ਤਰਬਕ ਪਈ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਲ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸੂਈ ਚੁਭੋ ਦਿਤੀ ਹੋਵੇਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਾਫ ਕਰਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ, ਇਹ ਪਿਆਰ ਦਾ ਲਫਜ਼ ਦੋਬਾਰਾ ਮੇਰੇ ਸਾਮਨੇ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਨਾ ਲਿਔਣਾ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਫਰਤ ਜਹੀ ਹੋ ਗਈ ਏ। ਕਿਉਕਿ ਬਿਨਾ ਮਤਲਬ ਤੋਂ ਲੋਕ ਅੱਜ ਕਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> 7t8tc9zu4l5zny6xjw4orcvu0mg3mea 250 8126 229028 27232 2026-07-25T06:11:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੪|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਕਰਦੇ। ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੇਕੜੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਜਿਊਂ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ। ਦਿਨੇ ਰਾਤੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਈ ਖਿਆਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦਾ ਬੂਟਾ ਪੁੰਗਰ ਚੁਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਮਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਚੁਣ ਚੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਜ਼ਰਤ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਤਿਤਲੀ ਦੇਖ ਕੇ ਉਧਰ ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ ਆਪਨਾ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਇਦਾਦ, ਚਾਹੇ ਕੁੜੀ ਕਾਨੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਉਹ ਜੇਹੜੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਬੜਾ ਮਹਤਵ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਖੁੰਦਰ ਵਿਚ। ਜਦ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਕੁੜੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪੌਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਹਿਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰੋ, ਇਸ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਜਗਾ ਕੇ ਹੁਣ ਮੂੰਹ ਕਿਉਂ ਫੇਰ ਬੈਠੇ ਹੋ? ਤਾਂ ਅਗੋਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਲਤ ਅੜੌਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਹੇਜ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਮਗਰੋਂ ਜੋ ਇਵੇਂ ਮੂੰਹ ਫੁਲਾ ਕੇ ਬਹਿਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਂ ਪਿਉ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਸਾਮਨੇ ਦਿਖਾ ਕੇ ਵਿਚਾਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਲਕ ਤੋੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਲਖਪਤੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਪੌਦੇ। ਪਰ ਪੌਣ ਵੀ ਕਿਵੇਂ? ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉੜਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਉਂ ਸਮਝੀ ਬੈਠੇ ਹਨ<noinclude></noinclude> 9ex5bl8myho1ow0rxoevbmlpraueivo 250 8128 229029 27242 2026-07-25T06:12:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|૧0૫}}</noinclude>ਜਿਵੇਂ ਮਿਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ, ਹਡ ਮਾਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਏਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮਾਂ ਤੇ।' {{gap}}'ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਸਲੀ ਦਵਾਈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਮੈਂ ਬਚਨ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਿਆਹ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਅਰ ਉਸੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਨ ਖਾਤਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਨੀ ਪਵੇ, ਆਪਨਾ ਵਾਹਦਾ ਨਹੀਂ ਝੂਠਾ ਪੈਣ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਥਰ ਤੇ ਲਕੀਰ ਹੈ।' {{gap}}ਆਪਨੇ ਮਨਸੂਬੇ ਮਿਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਦੇਖ, ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਪਨੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਜਵਾਨ ਪੁਤਰ ਅਗੇ ਕੰਧ ਬਨ ਕੇ ਖਲੋਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲਗਾ ਤੇ ਅਖੀਰ ਉਸਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਦਿਤੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਗਲ ਬਾਤ ਤੈਹ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਤੇ ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਗਲ ਬਾਤ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੈਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮੰਗਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਅਜ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਬਾਹਦ ਅਰਥਾਤ ਪੰਦਰਾਂ ਅਕਤੂਬਰ।' {{gap}}'ਪਰ ਬਲਰਾਮ ਆਇਆ ਕਦੋਂ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ?' ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}'ਤੈਨੂੰ ਦਸਿਆ ਤੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਦਿਨ ਹੋਏ ਹਨ।'<noinclude></noinclude> c9ukt1jka76mirhqk2my4nwsvg1ttna 250 8129 229030 27244 2026-07-25T06:12:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}'ਅਛਾ, ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵਾਂਗਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ। ਤੇ ਨਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹਨ ਲਖਨਊ।' {{gap}}'ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹਨ।' {{gap}}ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜਰਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਝੇਪ ਮਿਟਾਨ ਖਾਤਰ ਉਹ ਗਲ ਦੁਸਰੀ ਤਰਫ ਪੌਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, 'ਚੰਗਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਗਡੀ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਾਰ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾਨਾਂ।' ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਆਪਨੀ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਗਡੀ ਚੜ੍ਹਾਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। {{***}} {{center|{{xx-larger|'''ਬਾਰਾਂ'''}}}} {{gap}}ਇਕ ਐਸਾ ਜਵਾਰੀਆ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈਆਂ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਹੀ ਚਲਿਆ ਔਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਕ ਦਮ ਹੀ ਲਖਾ ਜਿਤ ਜਾਏ, ਜਾਂ ਇਕ ਐਸਾ ਇਨਸਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਐਵੇਂ ਭੁਲ ਭੁਲੇਖੇ ਹੀ ਕਿਧਰੋਂ ਕਾਰੂੰ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਮਿਟੀ ਫੋਲਦੇ ਫੋਲਦੇ ਕੰਕਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਥ ਵਿੱਚ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਆ ਜਾਨ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਖੀਵਾ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਪੈਰ ਜਮੀਨ ਤੇ ਨਹੀ ਲਗਦਾ। ਇਹੋ ਹਾਲਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ<noinclude></noinclude> ls0sx9uipr75oqjk3gwmpgzrl6a7cd3 250 8626 229031 28322 2026-07-25T06:12:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੦੭}}</noinclude>ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਰੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਪੁਤਰ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤੈਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਰਹਿਣਗੇ ਵੀ ਏਥੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਹੀ (ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ) ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁਲ ਕੇ ਇਉਂ ਕੁਪਾ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੰਕਾਰ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਵਿਚ ਗੋਲ ਗਪੇ। {{gap}}ਤੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਵਿਆਹ ਵੀ ਏਥੇ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਾਛਾਂ ਖਿਲ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੀਵੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਭੈਣ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਆ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ ਉਸਨੂੰ। ਤੇ ਕਹਿਨ ਲਗੀ:- {{gap}}'ਦੇਖ ਮਾਲਾ, ਜੇ ਕੁਝ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਏ ਤਾਂ ਇਕ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਨਾਵਾਂ।' {{gap}}'ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਢਾਈ ਸੇਰ ਲਡੂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਤੁੰਨ ਦੇਵਾਂਗੀ।' {{gap}}'ਹਛਾ! ਤੇ ਲੈ ਸੁਨ ਫਿਰ। ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਔਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ। ਸੁਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਆ ਇਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ? {{gap}}ਸੁਨ ਕੇ ਭੁੜਕ ਹੀ ਉਠੀ ਮਾਲਾ। ਝਟ ਪਟ ਲਡੂ ਲਿਔਣ ਲਈ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਰੋਕਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਛਡ ਪਰੇ, ਮੈਂ ਤੇ ਐਵੇਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ ਸੀ! ਕੀ ਅਗੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਕਦੀ ਲਡੂ<noinclude></noinclude> qxgixwa99hltxrzcms8q5guj8okg27u 250 8627 229032 28324 2026-07-25T06:12:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਖਾਧੇ?' {{gap}}'ਦੇਖ ਲੈ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਨਹੀਂ।' ਮਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਅਗੇ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ, ਖਾ ਜਾਂ ਨਾ। ਹਾਂ, ਸਚ! ਤੂੰ ਤੇ ਦਿਲੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈ ਸੈਂ। ਕੀ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗਲ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?' {{gap}}'ਤੇਰੀ ਗਲ ਬਾਤ? ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ।' {{gap}}'ਫਿਰ ਉਹਨਾ ਕੀ ਕਿਹਾ?' {{gap}}'ਕਹਿਣਾ ਕੀ ਸੀ? ਉਥੇ ਤੇ ਗਲ ਈ ਹੋਰ ਬਨੀ ਪਈ ਹੈ।' {{gap}}'ਉਹ ਕੀ?' {{gap}}'ਗਲ ਇਉਂ ਹੈ, ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਿਠੀਆਂ ਤੇ ਠੀਕ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਹੜੀਆਂ ਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਚਿਠੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਚਿਠੀ ਪਾਈ ਸੀ ਉਥੇ ਉਸ ਚਿਠੀ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਲਫਜ਼ ਤੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਲਿਖਾਈ ਸਾਫ ਤੇਰੇ ਹਥਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਦੁਸਰੀ ਚਿਠੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਲਗ ਥਲਗ। ਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਜਵਾਬ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਨੇ ਉਥੋਂ ਭੇਜੇ ਹਨ ਉਹ ਹੋਰ ਨੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਜੋ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ। ਪਰ ਲਿਖਾਈ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀਰ ਦੇ ਹਥਾਂ ਦੀ ਏ, ਕਾਫੀ ਮਗਜ਼ ਖਪਾਈ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਏਸੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ ਜਰੂਰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਹ ਚਿਠੀਆਂ ਦੀ ਗੜਬੜੀ ਹੋਈ ਏ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਫਰਕ ਪਿਆ ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਚਿਠੀਆਂ ਦਾ ਮਜਮੂਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ<noinclude></noinclude> 0edzf542wh3g381uz59in9v0dhyophf 250 8937 229033 29061 2026-07-25T06:12:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੦੯}}</noinclude>ਇਕ ਦਮ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਊਟਰ ਹੀ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ।' 'ਕਮਾਲ ਏ! ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ? ਤੇ ਨਾਲੇ ਬਿਮਲਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਚਿਠੀ ਵੀ ਇਕੋ ਪਾਈ ਸੀ, ਇਹ ਦੋ ਕਿਥੋਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਦੂਸਰੀ ਚਿਠੀ ਉਤੇ ਤੇ ਮੈਂ ਗਲਤ ਫੈਹਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੀ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਉਲ ਜਲੂਲ ਗਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ?' {{gap}}'ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਚਿਠੀ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਮਾਲਾ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸੇ ਚਿਠੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀਰ ਲਖਨਊ ਔਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿ ਪਤਾ ਕਢਾਂ, ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਮੀ ਜੀ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਰੁਕ ਜਾਨਾ ਪਿਆ।' {{gap}}ਬੜਾ ਸਿਰ ਖਪਾਇਆ ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਪਰ ਲਖ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਅਸਲੀ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਆਂ। ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗਪਾਂ ਮਾਰ ਬਿਮਲਾਂ ਤਾਂ ਉਠ ਕੇ ਆਪਨੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਾਲਾ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਧੰਧਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਈ। {{***}}<noinclude></noinclude> sspf9wjg9xm7duio6bbzvyb0mjzn28b 250 8942 229034 29069 2026-07-25T06:12:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੧੨|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਰਹਿਨਗੇ। ਅਗਰ ਮਾਲਾ ਸੁਖ ਦੇਖਨਾ ਚਾਹਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਦੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਤੜਫੌਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਟਲ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਗਾ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ। {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਸ ਵਕਤ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੇ ਔਣੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਏ ਪਰ ਇਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅਰ ਜੇ ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਡਰ ਹੈ ਕਿਧਰੇ ਸਾਰਾ ਭੇਤ ਹੀ ਨਾ ਖੁਲ ਜਾਏ। ਤੇ ਜੇ ਇਉਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਬਨਿਆ ਬਨਾਇਆ ਕੰਮ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਅਖੀਰ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਤਰਕੀਬ ਸੁਝੀ। ਉਸ ਨੇ ਝਟ ਪਟ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਪੁਜਾ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸਨ। ਜਦ ਦੋ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਦੋ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਨੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰਹੀਮ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਕਰੀਮ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਨੌਕਰ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਨੀ ਮਾਲਕ ਫੂਲ ਕੁਮਾਰੀ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਪੇਸ਼ੇ ਵਰ ਵੇਸਵਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਗਾਣਾ ਵਜਾਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਜੁਗਿੰਦਰ ਮੋਹਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੇਸਵਾ ਏੱਨੀ ਸੰਦਰ, ਚੰਚਲ ਅਰ ਚਤਰ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਆਦਮੀ<noinclude></noinclude> chl29z3zvqluypnyaick1blyzbx067x 250 8946 229035 29074 2026-07-25T06:12:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੧੧੩|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜੁਗਿੰਦਰ ਦੀ ਨੀਤ ਮਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਨ ਲਈ ਇਕ ਮਸਾਲਾ ਹੋਰ ਹਥ ਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੇ ਫੂਲ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਖਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਭੇਤ ਖੋਲ ਦਿਤਾ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੌ ਰੁਪਏ ਪੇਸ਼ਗੀ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪੌਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, ਫੂਲ, ਯਾਦ ਰਖੀ ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚੁਕਾ ਕੇ ਲਿਔਣਾ ਹੈ ਅਗਰ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਲਖਾਂ ਰੁਪਇਆਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇਗੀ। ਉਹ ਆਪਨੇ ਲਖਪਤੀ ਮਾਮੇ ਦਾ ਮੁਤਬੰਨਾ ਬਨਿਆ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਅਰ ਫਿਰ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮੰਗਿਆ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗੀ।' {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਸਲਾਹ ਹੋਈ ਕਿ ਰਹੀਮ ਤੇ ਕਰੀਮ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਚੁਕ ਕੇ ਏਥੇ ਲੈ ਔਣ ਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲਖਨਊ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਫੂਲ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁਛਨ ਲੱਗੀ- {{gap}}'ਪਰ ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਇੰਜ ਬਰਬਾਦ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੈਰ ਹੈ ਜੋ ਇਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹੋ?' {{gap}}'ਵੈਰ? ਵੈਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਜਿੱਨਾ ਚਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੈ ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾਰਨ ਬਨਨਾ<noinclude></noinclude> 4dsn20h2fsdwla53rloblhp1d03o22l 250 9697 229036 30818 2026-07-25T06:12:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|૧૦੬|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>{{gap}}'ਅਛਾ, ਮੇੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵਾਂਗਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ। ਤੇ ਨਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹਨ ਲਖਨਊ।' {{gap}}'ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹਨ।' {{gap}}ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜਰਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਝੇਪ ਮਿਟਾਨ ਖਾਤਰ ਉਹ ਗਲ ਦੁਸਰੀ ਤਰਫ ਪੌਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, 'ਚੰਗਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਗਡੀ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਾਰ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾਨਾਂ।' ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਆਪਨੀ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਗਡੀ ਚੜ੍ਹਾਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। {{***}} {{center|{{xxx-larger|'''ਬਾਰਾਂ'''}}}} {{gap}}ਇਕ ਐਸਾ ਜਵਾਰੀਆ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈਆਂ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਹੀ ਚਲਿਆ ਔਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਕ ਦਮ ਹੀ ਲਖਾਂ ਜਿਤ ਜਾਏ, ਜਾਂ ਇਕ ਐਸਾ ਇਨਸਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਐਵੇਂ ਭੁਲ ਭੁਲੇਖੇ ਹੀ ਕਿਧਰੋਂ ਕਾਰੂੰ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿਟੀ ਫੋਲਦੇ ਫੋਲਦੇ ਕੰਕਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਆ ਜਾਨ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਖੀਵਾ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਉਸਦਾ ਪੈਰ ਜਮੀਨ ਤੇ ਲਗਦਾ। ਇਹੋ ਹਾਲਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਖੀਵਾ<noinclude></noinclude> il2luro9yld30yp9jcp3arjhs7fee2n 250 9737 229037 30828 2026-07-25T06:13:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|੧੦੭}}</noinclude>ਨੂੰ ੫ਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਰੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਪੁਤਰ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤੈਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਰਹਿਣਗੇ ਵੀ ਏਥੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਹੀ (ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ) ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁਲ ਕੇ ਇਉਂ ਕੁਪਾ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇ ਕਿਸੇ ਪੰਕਾਰ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਵਿਚ ਗੋਲ ਗਪੇ। {{gap}}ਤੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਵਿਆਹ ਵੀ ਏਥੇ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬਾਛਾਂ ਖਿਲ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾ ਖੁਸ਼ਿ ਨਾਲ ਖੀਵੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਭੈਣ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਆ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ ਉਸਨੂੰ। ਤੇ ਕਹਿਨ ਲਗੀ:- {{gap}}'ਦੇਖ ਮਾਲਾ, ਜੇ ਕੁਝ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਵਾਏ ਤਾਂ ਇਕ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਨਾਵਾਂ।' {{gap}}'ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ! ਜੇ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਢਾਈ ਸੇਰ ਲਡੂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਤੁੰਨ ਦੇਵਾਂਗੀ।' {{gap}}'ਹਛਾ! ਤੇ ਲੈ ਸੁਨ ਫਿਰ। ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀਰ ਪੰਦਰਾਂ 'ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਔਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ। ਸੁਨਾ ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਆ ਇਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ?' {{gap}}ਸੁਨ ਕੇ ਭੁੜਕ ਹੀ ਉਠੀ ਮਾਲਾ। ਝਟ ਪਟ ਲਡੂ ਲਿਔਣ ਲਈ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਰੋਕਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਛਡ ਪਰੇ, ਮੈਂ ਤੇ ਐਵੇਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ ਸੀ! ਕੀ ਅਗੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਕਦੀ ਲਡੂ<noinclude></noinclude> e63jdy5nsp6jbmjhah6wt0p7rgj9pi1 250 9741 229038 30836 2026-07-25T06:13:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|੧੦੮|ਨਿਰਮੋਹੀ}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਖਾਧੇ?' {{gap}}'ਦੇਖ ਲੈ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ। ਮਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਅਗੇ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ, ਖਾ ਜਾਂ ਨਾ। ਹਾਂ, ਸਚ! ਤੂੰ ਤੇ ਦਿਲੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈ ਸੈਂ। ਕੀ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗਲ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?' {{gap}}'ਤੇਰੀ ਗਲ ਬਾਤ? ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ।' {{gap}}'ਫਿਰ ਉਹਨਾ ਕੀ ਕਿਹਾ? {{gap}}'ਕਹਿਣਾ ਕੀ ਸੀ?' {{gap}}'ਉਥੇ ਤੇ ਗਲ ਈ ਹੋਰ ਬਨੀ ਪਈ ਹੈ।' {{gap}}'ਉਹ ਕੀ?' {{gap}}'ਗਲ ਇਉਂ ਹੈ, ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਿਠੀਆਂ ਤੇ ਠੀਕ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਹੜੀਆਂ ਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਚਿਠੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਚਿਠੀ ਪਾਈ ਸੀ ਉਥੇ ਉਸ ਚਿਠੀ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਲਫਜ਼ ਤੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਲਿਖਾਈ ਸਾਫ ਤੇਰੇ ਹਥਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਦੁਸਰੀ ਚਿਠੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਲਗ ਥਲਗ। ਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਜਵਾਬ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਨੇ ਉਥੋਂ ਭੇਜੇ ਹਨ ਉਹ ਹੋਰ ਨੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਜੋ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ। ਪਰ ਲਿਖਾਈ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀਰ ਦੇ ਹਥਾਂ ਦੀ ਈ। ਕਾਫੀ ਮਗਜ਼ ਖਪਾਈ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਏਸੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਰੂਰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਹ ਚਿਠੀਆਂ ਦੀ ਗੜ ਬੜ ਹੋਈ ਏ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਫਰਕ ਪਿਆ ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਚਿਠੀਆਂ ਦਾ ਮਜਮੂਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ<noinclude></noinclude> dqe2g9u4ffteymjkmehhuexxov5pmcj 250 9746 229039 30842 2026-07-25T06:13:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿਰਮੋਹੀ|૧૦੯}}</noinclude>ਇਕ ਦਮ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਜੁਗਿੰਦਰ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਊਟਰ ਹੀ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ।' {{gap}}'ਕਮਾਲ ਏ! ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ? ਤੇ ਨਾਲੇ ਬਿਮਲਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਚਿਠੀ ਵੀ ਇਕੋ ਪਾਈ ਸੀ, ਇਹ ਦੋ ਕਿਥੋਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਦੁਸਰੀ ਚਿਠੀ ਉਤੇ ਤੇ ਮੈਂ ਗਲਤ ਫੈਹਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੀ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਉਲ ਜਲੂਲ ਗਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ?' {{gap}}'ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਚਿਠੀ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਮਾਲਾ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਹੋ। ਉਸੇ ਚਿਠੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀਰ ਲਖਨਊ ਔਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿ ਪਤਾ ਕਢਾਂ, ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਮੀ ਜੀ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਰੁਕ ਜਾਨਾ ਪਿਆਾ ਬੜਾ ਸਿਰ ਖਪਾਇਆ ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਪਰ ਲਖ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਅਸਲੀ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਆਂ। ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰ ਬਿਮਲਾ ਤਾਂ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਾਲਾ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਧੰਧਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਈ। {{***}}<noinclude></noinclude> nnisuurynu5udcaatq4jkmude9e5e4t 250 17432 229271 135745 2026-07-25T11:09:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੰਜਾਬੀ_ਸਭਿਆਚਾਰ_ਦੀ_ਆਰਸੀ_-_ਸੁਖਦੇਵ_ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |Page = 1 |bSize = 464 |cWidth = 350 |cHeight = 542 |oTop = 29 |oLeft = 57 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> bxd5f0aeal56da2n42p89ynw31de8il 250 17443 229272 48257 2026-07-25T11:10:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|13em}} {{center|<poem>{{xx-larger|ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}} - ਸੋਮੇ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ -</poem>}}<noinclude></noinclude> r3xn7e20lfz7xhepi56tusrx1ivea3h 229273 229272 2026-07-25T11:11:27Z Harchand Bhinder 2624 229273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|16em}} {{center|<poem>{{x-larger|ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}} - ਸੋਮੇ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ -</poem>}}<noinclude></noinclude> g50orywq0s2akp5i1cs9adfovp3nhxn 250 17444 229274 54778 2026-07-25T11:12:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ: ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ (1959), ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ (1979), ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ (2003), ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ (2003), ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ (2004), ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ (2008), ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੋ (2008) ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ : ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਟੌਟਾ (1957), ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ (1962), ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (1991), ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ (2003), ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (2006) ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ : ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1956), ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1979), ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ ਕੋਸ਼ (2007) ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ: ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ( 1976), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ (1995), ਆਓ ਨੱਚੀਏ (1995), ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (2004), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ (2005), ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਡਾਂ (2005), ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ (2007) ਨਾਟਕ : ਪਾਇਆ ਧੰਨ (1962) ਜੀਵਨੀ : ਮਹਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (1995) ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ : ਜਾਦੂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ (1962), ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ (1962), ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੱਕਰਾ (1962), ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (1992). ਆਓ ਗਾਈਏ (1992), ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1995), ਨੇਕੀ ਦਾ ਫ਼ਲ(1995) ਅਨੁਵਾਦ : ਵਰਖਾ ਦੀ ਉਡੀਕ (1993), ਟੌਡਾ ਤੇ ਟਾਹਰ (1994), ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀਆਂ (1994)<noinclude></noinclude> dujrnf5pp2ibs9zs3eyzocir2p3yz87 229278 229274 2026-07-25T11:16:57Z Harchand Bhinder 2624 229278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{x-larger|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ}} '''ਲੋਕ ਗੀਤ:''' {{gap}}ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ (1959), ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ (1979), ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ (2003), ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ (2003), ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ (2004), ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ (2008), ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੋ (2008) '''ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ :''' {{gap}}ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਟੌਟਾ (1957), ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ (1962), ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (1991), ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ (2003), ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (2006) '''ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ :''' {{gap}}ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1956), ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1979), ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ ਕੋਸ਼ (2007) '''ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ:''' {{gap}} ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ( 1976), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ (1995), ਆਓ ਨੱਚੀਏ (1995), ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (2004), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ (2005), ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਡਾਂ (2005), ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ (2007) '''ਨਾਟਕ :''' {{gap}}ਪਾਇਆ ਧੰਨ (1962) '''ਜੀਵਨੀ :''' {{gap}}ਮਹਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (1995) '''ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ :''' {{gap}}ਜਾਦੂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ (1962), ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ (1962), ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੱਕਰਾ (1962), ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (1992). ਆਓ ਗਾਈਏ (1992), ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1995), ਨੇਕੀ ਦਾ ਫ਼ਲ(1995) '''ਅਨੁਵਾਦ :''' {{gap}}ਵਰਖਾ ਦੀ ਉਡੀਕ (1993), ਟੌਡਾ ਤੇ ਟਾਹਰ (1994), ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀਆਂ (1994) </poem>}}<noinclude></noinclude> pqmy0qximujk1ghdqfaqox87isvp4v4 229279 229278 2026-07-25T11:19:58Z Harchand Bhinder 2624 229279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{x-larger|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ}} '''ਲੋਕ ਗੀਤ:''' </br>{{gap}}ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ (1959), ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ (1979), ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ (2003), ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ (2003), ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ (2004), ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ (2008), ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੋ (2008) '''ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ :''' </br>{{gap}}ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਟੌਟਾ (1957), ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ (1962), ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (1991), ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ (2003), ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (2006) '''ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ :''' </br>{{gap}}ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1956), ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ (1979), ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ ਕੋਸ਼ (2007) '''ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ:''' </br>{{gap}} ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ( 1976), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਓਹਾਰ (1995), ਆਓ ਨੱਚੀਏ (1995), ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (2004), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ (2005), ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਡਾਂ (2005), ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ (2007) '''ਨਾਟਕ :''' </br>{{gap}}ਪਾਇਆ ਧੰਨ (1962) '''ਜੀਵਨੀ :''' </br>{{gap}}ਮਹਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (1995) '''ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ :''' </br>{{gap}}ਜਾਦੂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ (1962), ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ (1962), ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੱਕਰਾ (1962), ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (1992). ਆਓ ਗਾਈਏ (1992), ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1995), ਨੇਕੀ ਦਾ ਫ਼ਲ(1995) '''ਅਨੁਵਾਦ :''' </br>{{gap}}ਵਰਖਾ ਦੀ ਉਡੀਕ (1993), ਟੌਡਾ ਤੇ ਟਾਹਰ (1994), ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀਆਂ (1994) </poem>}}<noinclude></noinclude> 84iiixc2561ovgdshk72xet6o5oxxqq 250 17447 229275 48261 2026-07-25T11:12:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸੋਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਸੰਸਕਰਣ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ - ਸੋਮੇ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ - ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ<noinclude></noinclude> 1l4p5e214e10zk53hegnq9itbrq7or0 229280 229275 2026-07-25T11:26:08Z Harchand Bhinder 2624 229280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem> '''ਸੋਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਸੰਸਕਰਣ''' {{x-larger|ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}} - '''ਸੋਮੇ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ''' - {{dhr|10em}} ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ</poem>}} {{Css image crop |Image = ਪੰਜਾਬੀ_ਸਭਿਆਚਾਰ_ਦੀ_ਆਰਸੀ_-_ਸੁਖਦੇਵ_ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |Page = 7 |bSize = 450 |cWidth = 190 |cHeight = 187 |oTop = 320 |oLeft = 200 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 1bd3nxbu2xbcg2alcgi30jmo0xc9d7h 250 17453 229276 48267 2026-07-25T11:12:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> gi6tt56wncxw6jji6ow2mvuvx0z7sjx 250 17456 229277 48270 2026-07-25T11:12:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਅੱਧੀ ਰਾਤੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਰਸੀ ਦਾ ਕੌਲ ਬਣਾਇਆ<noinclude></noinclude> kqfkis6hihir0zy7wypo5plg6kld0e4 250 17482 229108 59548 2026-07-25T09:58:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕੋਕਲਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ: {{Block center|ਜੰਮੀ ਸੀ ਸਠ ਗਜ਼</br> ਭਰ ਜੋਬਨ ਗਜ਼ ਚਾਰ</br> ਬਾਪ ਬੇਟੇ ਰਮ ਲਈ</br> ਕਰਕੇ ਇੱਕੋ ਨਾਰ}} {{Float left|ਹੋਡੀ:}} {{Block center|ਇਹ ਪਹੇਲੀ ਛਾਉਂ ਦੀ </br> ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਕੋਈ ਪਾ</br> ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਹੈ।</br> ਸੇਜ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਾ}} {{gap}}ਹਾਫ਼ਜ਼ ਮੀਆਂ ਅਲਾਹ ਬਖਸ਼ ਪਿਆਰਾ (1799-1860) ਉਸਤਾਦ ਕਵੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਕਤਬ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਕਵਿਤਾ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅੱਕ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਹੈ: {{Block center|ਅਲਫ ਅਸਾਂ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਪੈਸਾ</br> ਏਹਦੀਆਂ ਲਿਆ ਖਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੂੰ ਚਾਰ ਮੀਆਂ।</br> ਕਾਨ ਫੂਲ ਤੇ ਖਖੜੀ, ਪਾਨ ਬੀੜਾ,</br> ਨਾਲ਼ੇ ਲਿਆਵੀਂ ਖਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਮੀਆਂ</br> ਪੈਸਾ ਮੋੜ ਲਿਆਵੀਂ ਨਾਲ਼ੇ ਦੁੱਧ ਲਿਆਵੀਂ</br> ਅਤੇ ਕਰੀਂ ਨਾ ਮੂਲ ਉਧਾਰ ਮੀਆਂ</br> ਪਿਆਰੇ ਯਾਰ ਤੂੰ ਦੇਵੀਂ ਜਵਾਬ ਇਸ ਦਾ</br> ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਈਂ ਪਿੜੋਂ ਬਾਹਰ ਮੀਆਂ}} {{gap}}ਉੱਤਰ ਸ਼ਾਦੀ ਕਵੀ ਵੱਲੋਂ: {{Block center|ਦਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੱਥ ਪੈਸਾ</br> ਜਾ ਕੇ ਲੱਭ ਦਿੱਤੀ ਜੂਹ ਵੱਖਰੀ ਮੈਂ।</br> ਇੱਕ ਅਜਬ ਅਜਾਇਬ ਥੀਂ ਅੱਕ ਡਿੱਠਾ</br> ਉਹਦੀ ਤੋੜ ਲਿੱਤੀ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜੀ ਮੈਂ।</br> ਪਹਿਲੇ ਫੁਲ ਤੋੜੇ ਫੇਰ ਦੁੱਧ ਚੋਇਆ</br> ਨਾਲ ਤੋੜ ਲਿਤੀ ਉਹਦੀ ਕੱਕੜੀ ਮੈਂ</br> ਸ਼ਾਦੀ ਯਾਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ</br> ਗਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਮੈਂ।<ref>ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ, ‘ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ', ਪੰਨਾ 272-273</ref>*</poem>}} {{rule}}<noinclude><references/> {{rh||15 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 8kjfwnszvhqp82zpz6v16ploe4zmxma 250 17485 229109 59552 2026-07-25T09:58:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾ ਕੇ ਆਤੇ ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਦਾ ਹੀ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਬਾਲਕ ਹੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬੁੱਝਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਸਿਆਣੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਆਣਿਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਧੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਸਹਿਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}} ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ, ਫਸਲਾਂ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਬੜੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਜ ਭਰਪੂਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਬੁਝਾਰਤੀ ਵਰਨਣ ਹੈ: {{Block center|<poem> ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਜੱਕਾ ਜੋੜੀ ਰੰਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਨਾ ਕੁਝ ਖਾਵਣ ਨਾ ਕੁਝ ਪੀਵਣ ਰਬ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ</poem>}} {{gap}} ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਹਰੀ ਹਰੀ ਗੰਦਲ ਬੜੀਓ ਮਿੱਠੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਡਿੱਠੀ</poem>}} ਕਪਾਹ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਕਰਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਮਾਂ ਜੰਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਪੁ ਜੰਮਿਆ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਪੂ ਨੇ ਅੱਖ ਮਟਕਾਈ। ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਦੀ ਨਿਕਲ ਆਈ</poem>}} {{gap}}ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਚਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ: {{Block center|<poem>ਲਾਲ ਸੂਹੀ ਪੋਟਲੀ ਮੈਂ ਵੇਖ ਵੇਖ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਹੱਥ ਲੱਗਾ ਤੇ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗੀ ਨੀ ਅੰਮਾਂ ਮੈਂ ਮੋਈ</poem>}} {{gap}}ਗੋਲ ਗੋਲ ਸੰਗਤਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੀਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਭਰ ਆਉਂਦਾ: {{Block center|<poem>ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਨੌ ਦਸ ਪਰੀਆਂ ਜਦ ਤਕ ਸਿਰ ਜੋੜੀ ਖੜੀਆਂ ਜਦੋਂ ਖੋਹਲਿਆ ਖੂਹ ਦਾ ਪਾਟ ਦਿਲ ਕਰਦੈ ਸਭ ਕਰਜਾਂ ਚਾਟ</poem>}}<noinclude>{{rh||16/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 5w7gx8hoyjjvecoel2teduoompazl6q 250 17487 229110 59565 2026-07-25T09:59:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੀਵਾ ਸਲਾਈ ਵੀ ਹਾਸਾ ਉਪਜਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਥੰਮਿਆ ਨੂੰਹ ਨੇ ਮਾਰੀ ਲੱਤ ਸਹੁਰਾ ਜੰਮਿਆ</poem>}} {{gap}}ਜੁੱਤੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਭਾਰਤੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਦੀ ਦਿਲਚੀਰਵੀਂ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਪੇਕੇ ਸੀ ਮੈਂ ਲਾਡ ਲਡਿੱਕੀ ਸਹੁਰੀਂ ਆ ਕੇ ਪੈ ਗਈ ਫਿੱਕੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਈਆਂ ਸੀ ਲਾਵਾਂ ਉਹਦੇ ਹੁਣ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਵਾਂ ਉਹਨੇ ਕੀਤਾ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹ</poem>}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਲੋਕ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਵਿੱਚਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਘੜਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਰਕ ਹੈ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਚਾਰਨ ਦਾ। {{left|ਪੰਜਾਬੀ:}} {{Block center|<poem>ਇੱਕ ਸਮੁੰਦ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹਾਥੀ ਮਲ਼ ਮਲ਼ ਨ੍ਹਾਇ ਘੜਾ ਡੋਬਿਆ ਨਾ ਡੁੱਬੇ ਚਿੜੀ ਤਿਹਾਈ ਜਾਇ</poem>}} {{right|(ਤ੍ਰੇਲ, ਓਸ) }} {{center|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਸੁਥਣ ਭਿੱਜੀ ਸਣ ਚੂੜੀਆਂ ਜੁੱਤੀ ਖੋਤਾ ਖਾ ਰੁੱਖ ਭਿੱਜੇ ਸਣ ਕੁਮਲੀ ਚਿੜੀ ਤਿਹਾਈ ਜਾ</poem>}} {{left|ਯੂ.ਪੀ:}} {{Block center|<poem>ਬਰਖਾ ਬਰਸੀ ਰਾਤ ਮੇਂ ਭੀਜੇ ਸਭ ਬਨਰਾਇ ਘੜਾ ਨਾ ਡੂਬੇ ਲੋਟੀਆ ਪੰਛੀ ਪਿਆਸੀ ਜਾਇ।</poem>}} {{right|(ਤ੍ਰੇਲ, ਓਸ) }} {{left|ਕਾਂਗੜਾ:}}{{Block center|<poem>ਘੜਾ ਨਾ ਡੁੱਬੇ ਸਣੇ ਓਡੀਏ ਹਾਥੀ ਦਲ ਮਲ ਨਹਾਏ ਪਿਪਲ ਡੁੱਬੇ ਸਣੇ ਚੂੰਡੀਏ ਚਿੜੀਆਂ ਪਿਆਸੀ ਧਾਏ</poem>}} {{right|(ਤ੍ਰੇਲ, ਓਸ) }}<noinclude>{{rh||17/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> kxvvdnmb71h8v6invic4x26l5qjt5n8 250 17501 229111 59513 2026-07-25T09:59:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|ਲੋਕ ਅਖਾਣ}}}} {{gap}}ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ : ਇਹ ਉਹ ਦਰਪਣ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀਓ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਾਡੇ ਤੀਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਾਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਯੋਗ ਵਿਰਸਾ ਵੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਅਖਾਣ, ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਨਿਖੜਵੇਂ ਅੰਗ ਹਨ। |{{gap}} ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਉਘਾੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤ ਹੀਰੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤੱਤ ਪਰੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਘੋਲਦੇ, ਸੋਹਜ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸੁਲਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਅਖਾਣ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੇ ਜੀਵਨ ਪਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਹਨ। ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹਰਟਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਘਰ-ਘਰ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੱਥਾਂ ਤੇ ਮਹਿਫਲਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਰੋਟਿਆਂ-ਟਾਹਲੀਆਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਲੋਕ ਮਿਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਤਿੰਜਣਾਂ ਦੀ ਘੂਕਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ| ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਿੱਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਬੁੱਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਵਡਾਰੂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਕਿਧਰੇ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ...ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਥਾਂ ਅਤੇ ਖੁੰਡਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ 21 ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ<noinclude>{{rh||21ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|]]|}</noinclude> 3hpxmz76loiqx43jy10w1p42p35bwhd 250 17571 229112 59516 2026-07-25T09:59:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਾਥਾ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਸਾਡੇ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਢਾਹ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹਨ,ਸਾਡੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ,ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਚੋਣ,ਪਸ਼ੂ ਧਨ,ਸੰਜਾਈ,ਗੋਡੀ,ਬਜਾਈ,ਗਹਾਈ, ਵਾਢੀ,ਫਸਲਾਂ,ਖਾਦਾਂ ਤੇ ਜੱਟ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦ਼ਿ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਅਖਾਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਅਗਵਾਈ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੇਰੀ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਮੌਸਮ'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਜਾਈ ਸਾਧਨ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਮੀਂਹ ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਦਾ ਵੀ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਰੇਡੀਓ,ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ,ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੌਸਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਅਖਾਣ ਹੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਸਨ। {{gap}}ਮੀਂਹ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਖਾਣ ਹਨ : {{Block center|<poem>ਤਿੱਤਰ ਖੰਭੀ ਬੱਦਲੀ ਰੰਡੀ ਸੁਰਮਾ ਪਾਏ ਉਹ ਵੱਸੇ ਉਹ ਉਜੜੇ ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਲੀ ਜਾਏ ਦੱਖਣੋਂ ਚੜੀ ਬ਼ੱਦਲੀ ਘੁਲੀ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾ ਢਕ ਕਹੇ ਸੁਣ ਭਡਲੀ ਅੰਦਰ ਪਲੰਘ ਵਿਛਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਬੱਦਲ ਲਹਿੰਦੇ ਜਾਵੇ ਇੱਕ ਪਕਾਉਂਦੀ ਚਾਰ ਪਕਾਵੇ ਲਹਿੰਦਾ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜਾਵੇ ਦੋ ਪਕਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਪਕਾਵੇ ਚਿੜੀਆਂ ਖੰਭ ਖਲੇਰੇ ਵੱਸਣ ਮੀਂਹ ਬਥੇਰੇ ਹੋਰ</poem>}}<noinclude>{{rh||22/ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 29ar5isaqu46hheta9n0t4jasqr3dmn 250 17577 229113 112411 2026-07-25T10:00:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ਲੇਖਕ:ਹਾੜ ਨਾ ਵਸਿਆ ਸਾਵਣ ਨਾ ਵੱਸਿਆ ਬਚਪਨ ਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਤਿੰਨੇ ਗੱਲਾਂ ਖੋਟੀਆਂ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਕਣਕ ਕਮਾਦੀ ਛੱਲੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤੀ ਕੁੱਲ ਰੂੜੀ ਬਾਝ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੂੰ ਨਾ ਜਾਈਂ ਭੁੱਲ ਖਾਦ ਪਏ ਤਾਂ ਖੇਤ ਨਹੀ ਤਾਂ ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਚੰਗਾਰਾ ਝਾੜ ਲੈਣ ਲਈ ਬੀਜ ਦੀ ਚੋਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਬੀਜ ਚੰਗਾ ਪਾਵੀਂ ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ ਤੋਂ ਮੰਗਾਵੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਓ ਪੁਣ ਕੇ ਬੀਅ ਪਾਓ ਚੁਣ ਕੇ ਵਾਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਪਣਾ ਬੀਅ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ, ਸੰਜਾਈ, ਗੋਡੀ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਖਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ - ਅਗੇਤਾ ਝਾੜ ਪਛੇਤੀ ਸੱਥਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਢੇ ਖੇਤੋਂ ਮੁਫ਼ਤੀ ਮਾਮਲਾ ਕੱਢੇ ਓਹ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਣੀ ਜੀਹਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਗੇ ਖਾਲ ਕੀ ਕਰੂਗਾ ਉਹਨੂੰ ਕਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਤੇ ਚੋਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਅਖਾਣ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ - ਜਿਸ ਦੇ ਢੱਗੇ ਮਾੜੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਮਾੜੀ 24; ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |</poem>}}<noinclude>{{rh|24ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|।}}</noinclude> titzzhdf33exhae83624fq04xonev6e 250 17580 229114 59530 2026-07-25T10:00:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬਲਦ ਲਾਣੇ ਦਾ ਧੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਮਾੜਾ ਢੱਗਾ ਛੱਤੀ ਰੋਗ ਲੋਹੇ ਲਾਖੇ ਹੱਥ ਨਾ ਪਾਈਂ ਬੱਗਾ ਚਿੱਟਾ ਢੰਡ ਲਿਆਈਂ ਭੇਡ ਭਰੀ ਮਹਿੰ ਡੱਬੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਰੰਨ ਤਿੰਨੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੋਡ ਕੇ ਸੌਦਾ ਕਰੀਂ ਨਿਸੰਗ ਸਿੰਗ ਬਾਂਕੇ ਮੈਸ ਸੋਹੇ ਸੁੰਮ ਬਾਂਕੇ ਘੋੜੀਆਂ ਮੁੱਛ ਬਾਂਕੀ ਮਰਦ ਸੋਹੇ ਨੈਣ ਬਾਂਕੇ ਗੋਰੀਆਂ ਬੁਰੀ ਮੱਝ ਤੇ ਮੱਖਣ ਰੋਲਣਾ ਇਹ ਦੇਵੇ ਕਰਤਾਰ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਬੋਲਣਾ</poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉਪ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਤੌਰ'ਤੇ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ “ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਡਾ. ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ “ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਕੋਸ਼" ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀ "ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ" ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਅਖਾਣ ਕੋਸ਼ ਹਨ। ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਡਾਰੂ ਬੈਠੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਅਖਾਣ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਵਿਰਸਾ ਅਜਾਈਂ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇਗਾ।<noinclude>{{rh|25/ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ||}}</noinclude> 887xqfwwx0vpacegber8il1825ifizw 250 17583 229115 59525 2026-07-25T10:00:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀਆਂ {{gap}}ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਰਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਖਿਓਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਬੁੱਢੇ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਰਸ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂਐਨੀਆਂ ਕੰਨ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਢੇ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਅਨੰਦ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਮੱਤ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ-ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰਾ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰੰਤੂ ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮੋ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਦੀ ਨਖੇੜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਸਲ ਕਰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹਨ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਥਵਾ ਨੀਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਆਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ, ਵੇਦ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ‘ ਨਹੀਂ । ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਵਣਜਕਰਨ ਆਏਬਿਓਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਫਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਰਬ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਯੂਨਾਨ ਪੁੱਜੀਆਂ ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। “ਈਸਪ ਫੇਲਜ਼` ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ । ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਸੰਕਲਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੋਧ ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਪਰਮੰਨੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧ ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ “ਈਸਪ ਫੇਵਲਜ਼’’ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਪ੍ਰਲਡ ਸਨ। 267 ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ<noinclude>{{rh|26/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ||}}</noinclude> thkj7xhzdh0esnvblm9o1taj4gl7yzy 250 17586 229116 59515 2026-07-25T10:00:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ {{gap}}“ਪੰਚ ਤੰਤਰ’ ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਿ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰਚਨਾਕਾਲ ਈਸਾ ਤੋਂ ਡੇਢ ਸੌ ਵਰੇ ਪੁਰਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।‘ਰਿਗਵੇਦ` ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੱਤ ਉਪਦੇਸ਼’ ਜੋ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਹਿ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਗੰਥ ‘ਵੱਡ ਕਹਾਂ ਜੋ ਗਣਾਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਮਹਾਂਕਵੀ ਸੋਮਦੇਵ ਭਟ ਰਚਿਤ ਗ੍ਰੰਥ “ਕਥਾ ਸੁਰਤ ਸਾਗਰਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਬਰੋਟਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਥੱਲੇ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਜਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਕਲਾਂ ਮਾਰ, ਸਰੋਤੇ ਕਿਸੇ ਵਡਾਰੂ ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਜੁੜ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਡੂੰਘੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀ ਜਾਣੀਆਂ, ਹੁੰਗਾਰੇ ਭਰੀ ਜਾਣੇ।ਦਾਦੀਆਂ-ਨਾਨੀਆਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀਓਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਟੁਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਸਮਾਪਤ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੇਵਲ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਆਣੇ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਜਾਂ ਪਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਪਰਤੱਖ ਵਰਗੀ ਥਾਂ ਪਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਤ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਤ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਵਸਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਤ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕੇਵਲ ਮਰਦ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਪਸ਼ ਪੰਛੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮਰਦ ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਸਿੱਖਿਆ ਕਥਾਵਾਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕੋਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸੀਨਾ ਬਸੀਨਾ ਅਗਾਂਹ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੂਰਜ, ਚ<noinclude>{{rh|27ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ||}}</noinclude> 27iwjooidn0yuydo5khmohq3vwfhizs 250 17589 229117 59546 2026-07-25T10:00:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਾਰੇ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਬਿਰਛ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਸਦਾ ਨੇਕੀ ਦੀ ਜੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਹੱਕ ਸੱਚ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲੇ ਸਨਮਾਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਮਤੀ ਤੇ ਸਾਹਸੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਅਤੇ ਹਾਸ ਰਸ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਗਲੇਫੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ੍ਰੋਤੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਰਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਸਕਦਾ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਲਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵਸੇਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਦੇ ਤਾਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਦਾਦੀਆਂ ਦਿਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। “ਨਾ ਭਾਈ ਦਿਨੇ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਦੀ — ਮਾਮੇ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ!" ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸ ਰਸ ਦੀ ਚਾਸ ਸੋਨੇ ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}"ਇਕ ਵਾਰ ਇਕ ਪਿਓ ਤੇ ਪੁੱਤ ਘੜੀ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿਉ ਬੁੱਢਾ ਸੀ ਤੇ ਪੁੱਤ ਰਤੀ ਅਲੂਆਂ। ਪਿਓ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਗੁਡਾਵੇਂ ਕਪਾਹ ਗੁਡਦੇ ਸਨ। ਤਾਂ ਵਾਜ ਆਈ, “ਦੇਖੋ ਉਏ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਕੀ ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਐ-ਆਪ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜਿਆ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਵਿੱਚਾਰਾ ਜਿਹੜਾ ਨਿਆਣਾ ਏ, ਉਹਨੂੰ ਪੈਦਲ ਤੋਰਿਐ ..." {{gap}}ਏਨੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਓ ਘੋੜੀ ਉੱਤੋਂ ਉਤਰ ਪਿਆ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਕਦਮ ਗਏ ਤਾਂ ਪਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਾਹੀ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਲੱਗਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਖ ਲਓ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਪ ਤਾਂ ਡੰਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਬੁੱਢੇ ਵਿੱਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਤੋਰਿਐ-" ਏਨੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਲੋਕੀ ਠੀਕ ਨੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ ਆਖ਼ਰ ਕਰੀਏ ਕੀ? ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਏ। {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਘੋੜੀ ਜ਼ਰਾ ਨਰਮ ਸੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਉਹਦਾ ਝੁਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਗੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਮਿਲੇ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘਿਰਣਾ ਨਾਲ ਨਿੰਦ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਖ ਓਏ ਕਸਾਈਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬੇ-ਜ਼ਬਾਨ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਲਿਐ ...ਦੋਵੇਂ ਸਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੈਠੇ ਨੇ.." {{gap}}ਉਹ ਵਿੱਚਾਰੇ ਨਿਠ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਪਏ ਅਤੇ ਲਗਾਮ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ ਕੋਈ ਵੀ ਹੁਣ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈਣ ਦਿੰਦੇ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਕਦਮ ਗਏ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਰਾਹੀ ਮਿਲ ਗਏ। ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਕੋਲ ਹੁੰਦੇ ਸੁੰਦੇ ਪੈਦਲ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਦੇਖ ਲੋ ਬਈ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਅਸਲੀ ਮੂਰਖ-ਸੁਆਰੀ ਕੋਲ ਐ ਫਿਰ ਵੀ ਪੈਦਲ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ...ਭਲੇ ਮਾਣਸੋ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਬਹਿ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਇਕ ਤਾਂ ਬੈਠ ਜਾਓ.." {{gap}}ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭਲਾ ਕੌਣ ਫੜੇ- {{gap}}ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਮੁਕਲਾਵਿਉਂ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਮੁੜ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਪਰ੍ਹਾ ਜੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ ਚੌਂਤਰੇ ਉੱਤੇ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁੜੀ ਪਰਾ ਕੋਲੋਂ ਸੰਗਦੀ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ<noinclude>{{rh||28 /ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸ਼ੀ|}}</noinclude> pp9bi7xbdwx0wazzqajp7n2ytyxk77s 250 17592 229118 59550 2026-07-25T10:00:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੀ ਸੀ। ਦੇਖ ਕੇ ਝਟ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਆਖਿਆ,“ਦੇਖ ਲਓ ਪਖੰਡ, ਜਾਣੀ ਸਚੀਓਂ ਨੀ ਤੁਰ ਹੁੰਦਾ...ਨਖਰੇ ਕਿੰਨੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ।" {{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਉਥੋਂ ਫੇਰ ਲੰਘੀ ਤਾਂ ਦੜ ਦੜਾਂਦੀ ਲੰਘੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਂ ਝਟ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ,“ਦੇਖ ਲਓ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ! ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ। ਅੱਗੇ ਮੁਕਲਾਵੇ ਆਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਸੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਛੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ। ਹੁਣ ਬਛੇਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੁੱਦਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਨਾ ਪਿਉ ਦੀ ਨਾ ਭਰਾ ਦੀ...)। {{gap}}ਕੁੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਆਈ ਤਾਂ ਨਾ ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਹੌਲੀ ਤੁਰੇ ,ਨਾ ਤੇਜ਼ ਬਸ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਵਿੱਚਕਾਰਲੀ ਜਿਹੀ ਤੋਰ ਤੁਰਦੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਝਟ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫੇਰ ਪਰ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਸੁਣਾ ਮਾਰਿਆ। "ਬਸ, ਫੁਟ ਗਈ ਸਾਰੀ ਆਕੜ। ਏਨਾ ਈ ਕਣ ਸੀ ਸਾਰਾ?" {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਜਾਤੀ ਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਆਸ਼ਾਵਾਂ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਖਲਾਕੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਫ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੂਠਾ ਸੁਆਦ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੱਚੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਗਾ...ਮੱਕੀ ਦੀ ਛੱਲੀ ਦੇ ਦੋਧੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗਾ। {{gap}}ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਅਣ ਸਾਂਭਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੀਨਾ ਬਸੀਨਾ ਜ਼ਬਾਨੀ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤ ਵਿਰਸਾ ਹਨ। {{gap}}ਦੇਸ ਆਜਾਦ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੱਲ ਪੱਛੜ ਕੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਂਜ ਵੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਸਿਰੜ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਉਂਜ ਹੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਨੀ ਬਧ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਸਬਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਮਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਸੌਖੇ ਸਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੱਲ ਕਾਫੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਅਣਸਾਂਭਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੀਨਾ ਬਸੀਨਾ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਸਗੋਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਏਸ ਮਹਾਨ ਵਿਰਸੇ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।<noinclude>{{rh||29/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> qx765qxedh57xdov21ltxokbzeiqs71 250 17595 229119 59560 2026-07-25T10:01:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤ ਮਿਸ਼ਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਰਵਾਨ ਚੜੀਆਂ ਮੂੰਹ ਜ਼ੋਰ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਲ ਤਖਤੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਘੁਲ-ਮਿਲੁ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਪਰਾਇਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਸ, ਨਾ ਜਾਤ ਬਰਾਦਰੀ, ਨਾ ਧਰਮ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਟਕਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ...ਇਸ਼ਕ ਓਪਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੇ ਤੋਂ ਵਿਓਪਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਅਮੀਰ ਜ਼ਾਦਾ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਘੁਮਾਰ ਤੁਲੇ ਦੀ ਧੀ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਉਸ ਤੇ ਫਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਉਹਨੂੰ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮਿਟਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਜਿੰਦੜੀ ਘੋਲ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਜ ਹੀ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਮਿਕਰਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਪੁੰਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ 'ਚ ਧੋਬੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪਲੀ ਸੱਸੀ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝਲਦਾ ਹੋਇਆ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸੱਸੀ ਤੇ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇ ਭਰਾ ਪੁੰਨੂੰ ਬਲੋਚ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਜਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਬਲੋਚ ਪੁੰਨੂੰ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਵਿੱਚ ਰਮੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰੂਹਾਂ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੋਰੀ ਨੇ ਸੈਆਂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਜਰੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ’ਚ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਲੋਕ ਚੇਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੱਸੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਵਾਰਸ ਦੀ ਹੀਰ, ਪੀਲੂ ਦਾ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੋਹਦੀ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਸੱਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਅਮਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਪਰਮੁਖ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਨਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ, ਸੋਹਣਾ ਜ਼ੈਨੀ, ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸ 30 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ<noinclude>{{rh||30/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 3elslgxgqxx2q5r5rbukupxzqhqi7kv 250 17598 229120 59567 2026-07-25T10:01:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੀਆਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਮੱਧਕਾਲ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰੂਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ- ਨਾ ਕੋਈ ਧਰਮ, ਨਾ ਜਾਤ ਨਾ ਗੋਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਖਸ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀਰ ਨੂੰ ‘ਮਾਈ ਹੀਰ' ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ‘ਮੀਆਂ ਰਾਂਝੇ' ਦੇ ਲਕਬ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਏ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੜਗ ਭੁਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮਤਾਈ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਯੋਧਿਆਂ, ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ, ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸਵੈ ਅਣਖ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਨ ਲਈ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਮਤਾਈ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕਰ ਵਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਨ ਤੇ ਲੋਕ ਕਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੜਿਆਂ ਲਟਕਾਂ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਮਿਰਜ਼ਾ, ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ, ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾੜਵੀ ਅਤੇ ਹਰਫੂਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਹਨ। {{gap}}ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸਾ ਸਾਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਵੀਸ਼ਰ ਅਤੇ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਲੇ ਗੁਮੰਤਰੀ ਅਖਾੜੇ ਲਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੇਲੇ ਮਥਾਵਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਆਮ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਲੋਕੀ ਹੁੰਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਸੁਨਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਿੱਸੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿੱਸਾ ਸਾਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਪਣੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਅਣਵਿੱਧ ਮੋਤੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||31/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 0j23sc46ocvd48xz8wga6vpcw995l92 250 17601 229121 59575 2026-07-25T10:01:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{larger|{{center|ਲੋਕ-ਦੋਹੇ}}}} {{gap}}ਲੋਕ ਦੋਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਣਵਿਧ ਮੋਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਲਈ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਬੀਰ, ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਦੋਹਾ, ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਿੱਸਾ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੋਹਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਦੋਹਰਾ ਅਥਵਾ ਦੋਹਾ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਚਰਨ (ਤੁਕਾਂ) ਤੇ 24 ਮਾਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ 13 ਪਰ ਦੂਜਾ 11 ਪਰ ਅੰਤ ਗੁਰੂ ਲਘੂ। ਇੱਕ-ਇੱਕ ਤੁਕ ਦੋ ਦੋ-ਦੋ ਚਰਨ ਮੰਨ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਚਰਨ ਦੀਆਂ 13 ਮਾਤਰਾਂ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਨ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ-ਗਿਆਰਾਂ ਮਾਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।* {{gap}}ਦੋਹਰਾ ਕਾਵਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਲਈ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੋਹੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਦੋਹੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੋਹਿਆਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਅਤਾ-ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਜਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਗ਼ਮੀਆਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਬੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ, ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜੀ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੋਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਦਾਚਾਰਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਚਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧੜਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਦੇ ਮੁਰਾਦੇ ‘ਗੁਣੀਆਂ’ ਦੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਤੇ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਦੇਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀਦਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਦੋਹਾ ਲੰਬੀ ਹੇਕ ਅਤੇ ਠਰੂ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਸੁਨਣ ਦਾ ਅਨੂਠਾ ਤੇ ਅਗੰਮੀ ਸੁਆਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਰਾਤ {{rule}} * ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, 'ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼', ਤੀਜਾ ਸੰਸਕਰਣ,ਪੰਨਾ 652<noinclude>{{rh||32/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 17rrka97ejyywe89fdex80hyx73yzrm 250 17604 229122 135119 2026-07-25T10:01:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਦੋਹੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੋਹੇ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਦੋਹੇ ਲਾਉਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਮ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ।ਤੜਕਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ, ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਦੀ, ਮਰਦ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਹਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਧਰੇ ਹਰਟ ਚਲਦੇ! ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਬੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਗਰਾਲਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਰਾਗ ਉਤਪਨ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਘੁੰਗਰੂਆਂ, ਟੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਲਟ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਟਕ-ਟਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦੇਂਦੇ ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਾਕੀ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੋਹੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ।ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਰਾਤ ’ਚ ਦੋਹਿਆਂ ਦੇ ਦਰਦੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਮਾਦ ਭਰਪੂਰ ਸਮਾਂ ਬੰਨਿਆਂ ਜਾਣਾ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਕੀ ਨੇ ਦੋਹੇ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚ ਮੋੜਨਾ। ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਾ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਵਹਿ ਟੂਰਨੀਆਂ।</br> {{gap}}ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਦੇ ਰੰਗ-ਢੰਗ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਨਾ ਖੂਹ ਰਹੇ ਹਨ ਨਾ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ, ਨਾ ਦੋਹੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁਣ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੈਕਟਰ ਧੁਕ-ਝੁਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਟਿਊਬਵੈਲਾਂ ਨੇ ਮਲ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਹੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋਹੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲੀ ਪਾਲੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਬੀਤੇ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਣਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤ ਹੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਮੁਲਵਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ। </br> {{gap}}ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਕੁਝ ਹੋ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ - {{left|<poem>{{gap}}(1) ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿੱਚ ਤੋੜੇ ਦੀ ਖੇਡ ਦੋਹਾ ਗੀਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਜੀਹਨੂੰ ਗੂਹੜੇ ਮਗਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ {{gap}}(2) ਤੈਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਨੀ ਕੋਈ ਕਾਹਦਾ ਕਰੇਂ ਗੁਮਾਨ ਦੋਹਾ ਗੀਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਜੀਹਨੂੰ ਗਾਵੇ ਕੁਲ ਜਹਾਨ {{gap}}(3) ਨੀਂਦ ਨਾ ਭਾਲਦੀ ਬਿਸਤਰੇ ਭੁੱਖ ਨਾ ਭਾਲਦੀ ਰਾਤ ਮੌਤ ਨਾ ਪੁੱਛਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਪੁੱਛਦਾ ਜਾਤ</poem>|4.5em}}<noinclude>{{center|33 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> jznwmac261hzijxvltlavlmuyq2lape 250 17607 229123 59576 2026-07-25T10:01:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(4)}} ਚਸ਼ਮ ਚਰਾਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੀਦੇ ਕਾਹਨੂੰ ਬਾਲਣ ਦੀਵੇ ਇਸ਼ਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਰਚਿਆ ਬਾਝ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਖੀਵੇ {{center|(5)}} ਇਸ਼ਕ ਨਗੀਨਾ ਸੋਈ ਸਮਝਣ ਜੋ ਹੋਵਣ ਆਪ ਨਗੀਨੇ ਇਸ਼ਕ ਮੁਸ਼ਕ ਦੀ ਸਾਰ ਕੀ ਜਾਨਣ ਕਾਇਰ ਲੋਕ ਕਮੀਨੇ {{center|(6)}} ਪੁੱਛ ਕੇ ਨਾ ਪੈਂਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਹੁੰ ਨਾ ਲਗਦਾ ਜ਼ੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਸੁਖਾਲੀਆਂ ਔਖੇ ਪਾਲਣੇ ਬੋਲ {{center|(7)}} ਇਸ਼ਕ ਲਤਾੜੇ ਆਦਮੀ ਬਰਫ਼ ਲਤਾੜੇ ਰੁੱਖ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਚੋਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ਕ ਨਾ ਲੱਗਦੀ ਭੁੱਖ {{center|(8)}} ਲੱਗੀ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੀ ਚੰਗੀ ਬੇਕਦਰਾਂ ਦੀ ਯਾਰੀ ਭਲਾ ਹੋਇਆ ਲੜ ਪਹਿਲਾਂ ਛੁੱਟਿਆ ਉਮਰ ਨਾ ਬੀਤੀ ਸਾਰੀ {{center|(9)}} ਯਾਰ ਬਣਾਈਏ ਦੋ ਜਣੇ ਮਾਲੀ ਤੇ ਵਣਜਾਰ ਵਣਜਾਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਚੂੜੀਆਂ ਮਾਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ {{center|(10)}} ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੱਥਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਅੰਗ ਮਲਾਉਂਦੇ ਮੂਲ ਨਾ ਨੈਣ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਨਿੱਤ </poem>}}<noinclude>{{rh||34/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> myvaq6d67aks0eqk0emdk7bxsy7k5ee 250 17610 229124 59579 2026-07-25T10:01:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(11)}} ਨਾਲ ਪਰਦੇਸੀ ਨਿਹੁੰ ਨਾ ਲਾਈਏ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਇੱਕ ਗੱਲੋਂ ਪਰਦੇਸੀ ਚੰਗਾ ਜਦ ਯਾਦ ਕਰੇ ਤਾਂ ਰੋਵੇ {{center|(12)}} ਯਾਰ ਮੇਰੇ ਨੇ ਭਾਜੀ ਭੇਜੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਕਸਤੂਰੀ ਜਦ ਦੇਖਾਂ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਲੱਗਦੀ ਜਦ ਜੋਖਾਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀ {{center|(13)}} ਮਿੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮੀਤ ਕੋ ਤੁਰਤ ਨਾ ਦਈਏ ਗਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਛੋਡੀਏ ਜਿਉਂ ਜਲ ਛੋਡੇ ਤਾਲ {{center|(14)}} ਬੇਰੀ ਹੇਠ ਖੜੋਤੀਏ ਝੜ ਝੜ ਪੈਂਦਾ ਬੁਰ ਯਾਰ ਨਾ ਦਿਲੋਂ ਵਿਸਾਰੀਏ ਕੀ ਨੇੜੇ ਕੀ ਦੂਰ {{center|(15)}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੇਠ ਵਗੇ ਦਰਿਆ ਮੈਂ ਮਛਲੀ ਦਰਿਆ ਦੀ ਤੂੰ ਬਗਲਾ ਬਣ ਕੇ ਆ {{center|(16)}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੇਠ ਤਪੇ ਤੰਦੂਰ ਗਿਣ ਗਿਣ ਲਾਹਾਂ ਰੋਟੀਆਂ ਕੋਈ ਖਾਵਣ ਵਾਲਾ ਦੂਰ {{center|(17)}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੇਠ ਵਗੇ ਦਰਿਆ ਸ਼ੱਕਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੰਡ ਲਾਂ ਦਰਦ ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||35/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> nop3cj0uzm6bluei96rp6b38rbz4xvj 250 17613 229125 59582 2026-07-25T10:02:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(18)}} ਕੀ ਕੱਲਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਣਾ ਕੀ ਕੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਚੜੀ ਜਵਾਨੀ ਕੂਕਦੀ ਦੂਜਾ ਹੈ ਦਰਕਾਰ {{center|(19)}} ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਸਭ ਬਾਗ ਦੇ ਆਈ ਰੁੱਤ ਬਹਾਰ ਪਤਝੜ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹਾਰ {{center|(20)}} ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਹੈਂ ਉੱਤਮ ਤੇਰੀ ਜਾਤ ਸੈ ਵਰਸਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜੇ ਆਣ ਮਲਾਵੇ ਰਾਤ {{center|(21)}} ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਾਵਾਂ ਮੇਰਾ ਝੋਰੇ ਪਾ ਲਿਆ ਚਿੱਤ ਰਾਤੀਂ ਸੁੱਤੇ ਦੋ ਜਣੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ {{center|(22)}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਵਿੱਚ ਤੋਤੇ ਦੀ ਖੋੜ ਰੰਨਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝਾਕ ਨਾ ਹੋਰ {{center|(23)}} ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਖੜੀ ਸੁਕਾਵਾਂ ਕੇਸ ਯਾਰ ਦਖਾਈ ਦੇ ਗਿਆ ਕਰ ਕੇ ਭਗਵਾਂ ਭੇਸ {{center|(24)}} ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਡੂੰਘੇ ਕੌਣ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣੇ ਵਿੱਚੇ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚੇ ਚੱਪੂ ਵਿੱਚੇ ਮੰਝ ਮੁਹਾਣੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||36/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> dkqdtgkoxk99odhwlgbfzqmgkkxzyqu 250 17615 229126 59590 2026-07-25T10:02:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(25)}} ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿੱਕੀ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਟ ਭਰੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂਰ ਦੇ ਲਾੜਾ ਬਣ ਬਣ ਲੁੱਟ {{center|(26)}} ਅਕਲ ਬਿਨ ਰੂਪ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਾਲ ਚਲੀ ਝੜ ਜਾਣਗੇ ਕਿਸੇ ਨੀ ਲੈਣੇ ਮੁੱਲ {{center|(27)}} ਸੁੱਕਾ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਆਣ ਪਿਆ ਚੰਗੀ ਭਲੀ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਝੋਰਾ ਲੱਗ ਗਿਆ {{center|(28)}} ਲਾਲ ਵੀ ਕੱਚ ਦਾ ਮਣਕਾ ਵੀ ਕੱਚ ਦਾ ਰੰਗ ਇੱਕੋ ਹੈ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜੌਹਰੀ ਕੋਲੋਂ ਪਰਖ ਕਰਾਈਏ ਫ਼ਰਕ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹਾਂ ਦਾ {{center|(29)}} ਜਿਸ ਪੱਤਣ ਅੱਜ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਫੇਰ ਨਾ ਲੰਘਣਾ ਭਲਕੇ ਬੇੜੀ ਦਾ ਪੂਰ ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਦਾ ਨਾ ਬੈਠਣ ਰਲਕੇ {{center|(30)}} ਖਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟੱਪੀਏ ਖੂਹ ਨਾ ਟੱਪਿਆ ਜਾ ਸ਼ੱਕਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੰਡ ਦੇਈਏ ਰੂਪ ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਜਾ {{center|(31)}} ਜੇ ਸੁਖ ਪਾਵਣਾ ਜਗਤ ਮੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡ ਦੇ ਚਾਰ ਚੋਰੀ, ਯਾਰੀ,ਜਾਮਨੀ ਚੌਥੀ ਪਰਾਈ ਨਾਰ </poem>}}<noinclude>{{rh||37/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> kg4b67zqgeuqamboeuedek4j93rvg47 250 17618 229127 59632 2026-07-25T10:02:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|(32)}} ਜੇ ਜਾਣਦੀ ਮਰ ਜਾਵਣਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਜਗ ਐਵੇਂ ਜਨਮ ਗਵਾ ਲਿਆ ਕੂੜੇ ਲਾਲਚ ਲਗ {{center|(33)}} ਜਦ ਜੁੜਨੇ ਸੀ ਜੋਬਨ ਸੀ ਲਾਗੂ ਸੀ ਸਭ ਕੋ ਜਤਨ ਜੋਵਨ ਗਵਾ ਕੇ ਗਈ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਹੋ {{center|(34)}} ਹੁਸਨ ਜਵਾਨੀ ਰੰਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਦੜ ਰਹਿੰਦੇ ਨਾਹੀਂ ਲੱਖਾਂ ਖ਼ਰਚਣ ਹੱਥ ਨਾ ਆਵਣ ਮੁੱਲ ਵਕੇਂਦੇ ਨਾਹੀਂ {{center|(35)}} ਨੈਣ ਲਲਾਰੀ ਨੈਣ ਕਸੁੰਭਾ ਨੈਣ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਦੇ ਨੈਣ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਕਰਨ ਮਜੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਮੂਲ ਨਾ ਮੰਗਦੇ {{center|(36)}} ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਰੁਖੜਾ ਖੜਾ ਸੀ ਅਮਨ ਅਮਾਨ ਡਿਗਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਹਾਨ {{center|(37)}} ਕੜਕ ਨਾ ਜਾਂਦੀ ਕੁੱਪਿਓ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇਲ ਭਰੇ ਕਿੱਕਰ ਜੰਡ ਕਰੀਰ ਨੂੰ ਪਿਓਂਦ ਕੋਣ ਕਰੇ {{center|(38)}} ਹੰਸਾ ਸਰ ਨਾ ਛੋੜੀਏ ਜੇ ਜਲ ਗਹਿਰਾ ਹੋਏ ਹੰਸ ਬੈਠਗੇ ਛੱਪੜੀਏਂ ਤਾਂ ਹੰਸ ਨਾ ਆਖੇ ਕੋਏ </poem>}}<noinclude></noinclude> stysfjyskt2ehxswe9qpw53dlro6pzc 250 17621 229128 59633 2026-07-25T10:02:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(39)}} ਚਾਨਣ ਸਾਰਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਮੂਹਰੇ ਆ ਗਿਆ ਨ੍ਹੇਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੁੱਕ ਜਾਵਣਾ ਤੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਜੰਮਣਾ ਫੇਰ {{center|(40)}} ਮਾਲਾ ਤੇਰੀ ਕਾਠ ਦੀ ਧਾਗੇ ਲਈ ਪਰੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਡੀ ਪਾਪ ਦੀ ਭਜਨ ਕਰੇ ਕੀ ਉਹ {{center|(41) }} ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ ਦੋਸਤੀ ਘੋੜੀ ਅੰਦਰ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗੀ ਦੋਸਤੀ ਛੱਪਰ ਸੂਈ ਨਾ ਟੰਗ {{center|(42)}} ਦੂਜੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਣਾ ਸਿਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਤੋਖੀਆ ਮੇਰੀ ਉਤਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭੁੱਖ {{center|(43)}} ਭੁੱਲ ਗਏ ਰਾਗ ਰੰਗ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਜਕੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੰਮ ਯਾਦ ਰਹਿ ਗਏ ਨੂਣ ਤੇਲ ਲੱਕੜੀਆਂ {{center|(44) }} ਬੁਰਾ ਗਰੀਬ ਦਾ ਮਾਰਨਾ ਬੁਰੀ ਗਰੀਬ ਦੀ ਹਾ ਗਲੇ ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਖਲ ਨਾ ਲੋਹਾ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾ {{center|(45) }} ਮੁੱਲਾਂ ਮਿਸਰ ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਤਿੰਨੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਨ ਆਪ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਜਾਣ </poem>}}<noinclude>{{rh||39/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> qjbh9a145m36ghh2u8fbk1w6hsij55w 250 17624 229129 59725 2026-07-25T10:02:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{center|(46)}} ਪੱਲੇ ਖ਼ਰਚ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਪੰਛੀ ਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤਕਵਾ ਰੱਬ ਦਾ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਜ਼ਕ ਹਮੇਸ਼ {{center|(47)}} ਔਖੀ ਰਮਜ਼ ਫ਼ਕੀਰੀ ਵਾਲੀ ਚੜ੍ਹ ਸੂਲੀ ਤੇ ਬਹਿਣਾ ਦਰ ਦਰ ਤੇ ਟੁਕੜੇ ਮੰਗਣੇ ਮਾਈਏ, ਭੈਣੇ ਕਹਿਣਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||40/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |}}</noinclude> f7i0ahoe3ughsdhr3w1ye7dtjfr4dyb 250 17627 229130 135122 2026-07-25T10:02:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਮਾਹੀਆ}}}} {{gap}}‘ਮਾਹੀਆ’ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਪੋਠੋਹਾਰ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਇਕ ਸਾਰ ਹੈ।</br> {{gap}}ਮਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਕ ਅਰਥ ਮੱਝਾਂ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਬਾਰਾਂ ਵਰੇ ਹੀਰ ਲਈ ਮੱਝਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਹੀ ਆਖਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹੀਰਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਅਮਿਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਦਨਾਮ ਮਹਿਬੂਬ ਅਤੇ ਪਤੀ ਲਈ ਚੱਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮਾਹੀਆ ਆਖ ਕੇ ਸੱਦਦੀ ਹੈ।</br> {{gap}}‘ਮਾਹੀਆ’ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮਕਰਣ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ: ‘ਮਾਹੀਆ’ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਸ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਾਹੀਏ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਟੱਪੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਇਕ ਆਮ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਂ ਰਹਿਸ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤੀਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ‘ਮਾਹੀ’ ਸ਼ਬਦ ਇਕ ਅਨੌਖੇ ਸਵਾਦ ਤੇ ਮਨੋਭਾਵ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਆਂ ਨੂੰ 'ਮਾਹੀਆ' ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।<ref>* ''‘ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ’-ਪੰਨਾ 385''</ref></br> {{gap}}‘ਮਾਹੀਆ’' ਗੀਤ-ਰੂਪ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਦੇ ਦੋ ਤੁਕਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਤੁਕਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਮਨ ਕੇ ਮਾਹੀਏ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।”* ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹੀਏ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਸਾਧਾਰਣਤ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੁਕਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਹੀਆ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ {{rule}} {{Reflist}}<noinclude>41/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ</noinclude> ivjb03gfa1jortoapre3u4iogym3i1h 250 17636 229131 135128 2026-07-25T10:03:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵੀ ਉੱਨੀ ਹੀ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ। ਪਰੰਤੂ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੁਕ ਨਿਰਾਰਥਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਪਰਾਸ ਮੇਲਣ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੇਠਲੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਤੁਕ ਦਾ ਅਨੁਪਰਾਸ ਅਤੇ ਤੋਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਚਲੀ ਤੁਕ ਕੁਝ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਠੋਸ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਲਈਏ ਕਿ ਕੁੱਜੇ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚਲੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਚੋਣ ਤਿਭਾ ਦੀ ਅਸਲ ਕਸੌਟੀ ਹੈ।<ref>*''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ, ‘ਨੀਲੀ ਤੇ ਰਾਵੀ’, ਪੰਨਾ 222-223''</ref></br> {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਨ ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹੀਏ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬਾਲੂ ਮਾਹੀਏ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬੜਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਲ਼ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮੁਟਿਆਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨਾਂ ਦੇ ਯੁਵਕ ਨਾਲ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਹੀਆ ਸੱਦਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਅਮੁਕ ਪਿਆਰ ਸੀ ਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਰੀਲੀ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮਾਹੀਏ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਸਵਾਲਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਕ ਟੱਪੇ ਵਿੱਚ ਬਾਲ਼ੇ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਾਹੀਆ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁਸਨ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ : {{left|<poem>ਹੱਟੀਆਂ ਤੇ ਫੀਤਾ ਈ ਸੱਚ ਦਸ ਨੀ ਬਾਲ੍ਹੋ ਕਦੇ ਯਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਈ ਮੈਂ ਖੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲੇ ਕਸਮੇ ਖੁਦਾ ਦੀ ਮਾਹੀਆ ਯਾਦ ਕਰਨੀ ਆਂ ਹਰ ਵੇਲੇ </poem>|5em}} {{gap}}ਇਹ ਸਵਾਲਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਹੀਆ ਅੱਜ ਵੀ ‘ਮਾਹੀਆ ਬਾਝੋਂ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref>**''‘ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ’-ਪੰਨਾ 385, 386, 387''</ref> ਅਸਲ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਹੀਆ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰੁਮਾਂਚਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਕੂਲਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੇ ਮਾਹੀਏ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੇ ਵਾਰੇ-ਵਾਰੇ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬੇਪਨਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਬਲਕਿ ਸ਼ਿਕਵਿਆਂ, ਹੋਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਬੜੇ ਅਨੁਠੇ ਦੇ ਦਰਦੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਅਨੂਠਾ ਤੇ ਅਗੰਮੀ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{rule}} {{Reflist}}<noinclude>{{center|42 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 8ruhn5x9mb6salsawxywf7w8y9cyt8q 250 17639 229132 122063 2026-07-25T10:03:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਮਾਹੀਏ ਦੇ ਟੱਪੇ ਪੇਸ਼ ਹਨ :-}} ਚਿੱਟਾ ਕੁਕੜ ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਚਿੱਟੀਏ ਨੀ ਦੁੱਧ ਕੁੜੀਏ ਮੈਂ ਆਸ਼ਕ ਤੇਰੇ 'ਤੇ {{dhr|1em}} ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਸਭ ਸੋਹਣੇ ਦਿਲ ਮਿਲੇ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨੇ{{dhr|1em}} ਪਾਣੀ ਖਾਰੇ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨੀ ਯਾਰੀ ਤੇਰੀ ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਮਿਹਣੇ ਖੱਟ ਲਏ ਉਮਰਾਂ ਦੇ{{dhr|1em}} ਦੋ ਪੱਤਰ ਅਨਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਡੀ ਗਲੀ ਲੰਘ ਮਾਹੀਆ ਦੁੱਖ ਟੁੱਟਣ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੇ{{dhr|1em}} ਮੈਂ ਖੜੀ ਆਂ ਬਨੇਰੇ 'ਤੇ ਬੁੱਤ ਸਾਡਾ ਏਥੇ ਵਸਦਾ ਦਿਲ ਸਜਨਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ `ਤੇ{{dhr|1em}} ਗਲ ਕੁੜਤਾ ਨਰਮੇ ਦਾ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਹੁਸਨ ਦਿੱਤਾ ਪਤਾ ਦਸਿਆ ਨਾ ਮਰਨੇ ਦਾ{{dhr|1em}} ਫੁੱਲਾ ਵੇ ਗੁਲਾਬ ਦਿਆ ਤੈਨੂੰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਵਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਹੀਏ ਦੇ ਬਾਗ ਦਿਆ{{dhr|1em}} ਬਾਗੇ ਵਿੱਚ ਆ ਮਾਹੀਆ ਨਾਲੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਜਾ ਨਾਲੇ ਘੜਾ ਵੇ ਚੁਕਾ ਮਾਹੀਆ{{dhr|1em}} ਸੜਕੇ ਤੇ ਰੋੜੀ ਏ ਨਾਲੇ ਮੇਰਾ ਛੱਲਾ ਲੈ ਗਿਆ ਨਾਲੇ ਉਂਗਲ ਮਰੋੜੀ ਏ </poem>}}<noinclude>{{rh||43/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> kllgiyu67ce3gxdczbjb5vw38jjq8hx 250 17642 229133 122064 2026-07-25T10:03:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਤੰਦੂਰੀ ਤਾਈ ਹੋਈ ਆ ਬਾਲਣ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਰੋਟੀ ਇਸ਼ਕੇ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਆ{{dhr|1em}} ਸੱਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਕਿੱਕਰੀ ਤੇ ਬਾਲੋ ਹੋਰੀਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਮੈਂ ਆਸ਼ਕ ਨਿੱਕਰੀ ਤੇ{{dhr|1em}} ਛਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਕਰ ਲੈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਹੀਆ ਆਪ ਵਸੇਂ ਓਥੇ ਸਾਡੀ ਵੀ ਥਾਂ ਕਰ ਲੈ{{dhr|1em}} ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਮਿਟਦਾ ਏ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰੱਬ ਮਾਹੀਆ ਬਸ ਤੇਰੇ ’ਚੋਂ ਦਿਸਦਾ ਏ{{dhr|1em}} ਮੈਂ ਔਸੀਆਂ ਪਾਨੀ ਆਂ ਉਹ ਕਦੋਂ ਘਰ ਆਵੇ ਬੈਠੀ ਕਾਗ ਉਡਾਨੀ ਆਂ{{dhr|1em}} ਲੰਬੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਉਮਰਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂਓ ਮੁੱਕਣੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨੇ{{dhr|1em}} ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਕਿਲ ਮਾਹੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਣ ਅੱਖੀਆਂ ਸਾਡਾ ਰੋਂਦਾ ਏ ਦਿਲ ਮਾਹੀਆ{{dhr|1em}} ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਇੱਲ੍ਹ ਮਾਹੀਆ ਪਈ ਪਛਤਾਉਨੀ ਆਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਦਿਲ ਮਾਹੀਆ{{dhr|1em}} ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਸੇਕਣ ਦੇ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਹੁਸਨ ਦਿੱਤਾ ਸਾਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||44/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ| }}</noinclude> brk7tlrxftb7ui1jb63ngz1tek48ov9 250 17645 229134 122065 2026-07-25T10:03:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੋ ਪੱਤਰ ਅਨਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਪੱਥਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ{{dhr|1em}} ਕਾਈ ਚੜ੍ਹਿਆ ਈ ਚੰਨ ਮਾਹੀਆ ਇਸ਼ਕੇ ਦੀ ਕਸਕ ਬੁਰੀ ਵੇ ਪਿੰਜਰ ਛੋਡਿਆ ਈ ਭੰਨ ਮਾਹੀਆ{{dhr|1em}} ਖੰਭ ਕਾਲੇ ਤਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੇਲ ਵੇ ਰੱਬਾ ਫੇਰ ਕਦੀ ਵੀ ਨਾ ਵਿਛੜਾਂਗੇ{{dhr|1em}} ਸੋਟੀ ਦੇ ਬੰਦ ਕਾਲੇ ਆਖੀਂ ਮੈਂਡੇ ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਪੱਲੂ ਲੱਗੀ ਦੀ ਲੱਜ ਪਾਲੇ{{dhr|1em}} ਚਿੱਟਾ ਵੇ ਗਦਾਮ ਹੋਸੀ ਜੀਂਦਿਆਂ ਨੌਕਰ ਤੋਰੀ ਵੇ ਮੋਇਆਂ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਗੁਲਾਮ ਹੋਸੀ{{dhr|1em}} ਰੰਗ ਖੁਰ ਗਿਆ ਖੇਸੀ ਦਾ ਅਸਾਂ ਏਥੋਂ ਟੁਰ ਜਾਣਾ ਕੀ ਮਾਣ ਪਰਦੇਸੀ ਦਾ{{dhr|1em}} ਘੜੇ ਘੜਵੰਜੀਆਂ ਤੇ ਮਾਹੀ ਮੇਰਾ ਤੁਰ ਵੀ ਗਿਆ ਹੱਥ ਮਾਰਾਂ ਪਈ ਮੰਜੀਆਂ ਤੇ{{dhr|1em}} ਕੋਠੇ ਤੇ ਖੇਸ ਪਿਆ ਇਕ ਜਿੰਦ ਮਾਹੀਏ ਦੀ ਉਹ ਵੀ ਟੂਰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਗਿਆ{{dhr|1em}} ਕੰਨੀਂ ਬੰਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਬਟਣ ਚੰਗੇ ਜਿਹੜੇ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾਏ ਹੋਏ ਨੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||45/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> b89sg9du6tvxffznmv6dimjxm1resyc 250 17648 229135 122066 2026-07-25T10:03:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮੈਂ ਖੜੀ ਆਂ ਦਲੀਜਾਂ ’ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਾਹੀ ਟੂਰ ਨੀ ਗਿਆ ਹੰਝੂ ਵਹਿਣ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ’ਤੇ{{dhr|1em}} ਦੋ ਪੱਤਰ ਸ਼ਹਿਤੂਤਾਂ ਦੇ ਟੁਰ ਪਰਦੇਸ ਗਿਓਂ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਮਸ਼ੂਕਾਂ ਦੇ{{dhr|1em}} ਮੇਰੇ ਗਲ ਪਾਣੀ ਆਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮਾਹੀਆ ਮੇਰੀ ਕਦਰ ਨਾ ਜਾਣੀ ਆਂ{{dhr|1em}} ਛੱਪੜੀ ਤੇ ਅੰਬ ਤਰਦਾ ਐਸੀ ਜੁਦਾਈ ਨਾਲੋਂ ਰੱਬ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਾ ਕਰਦਾ{{dhr|1em}} ਕਿੱਥੇ ਲਾਏ ਨੇ ਸੱਜਣਾ ਡੇਰੇ ਹੋ ਫੁੱਲ ਕੁਮਲਾ ਜਾਣਗੇ ਕਦੇ ਪਾ ਵਤਨਾਂ ਵੱਲ ਫੇਰੋ ਹੋ{{dhr|1em}} ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਜਦੋਂ ਮਾਹੀ ਯਾਦ ਆਵੇ ਧਾਹੀਂ ਬਲ ਬਲ ਨਿਕਲਦੀਆਂ{{dhr|1em}} ਗਲੀਆਂ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਮਾਹੀਆ ਛੱਲਾ ਤੈਂਡੇ ਪਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਕੇ ਦੀ ਵੰਗ ਮਾਹੀਆ{{dhr|1em}} ਪੈਸੇ ਦੀ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦੜੀ ਹਿਜ਼ਰੇ ਮਾਰ ਫ਼ਨਾਹ ਕੀਤੀ{{dhr|1em}} ਦੋਏ ਪੱਤਰ ਸ਼ਹਿਤੂਤਾਂ ਦੇ ਅੱਖ ਮਸਤਾਨੀ ਚੰਨਾ ਵੇ ਪਤਲੇ ਹੋਂਠ ਮਸ਼ੂਕਾਂ ਦੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||46/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> mc509x0sec3e3e1gbd0w0nefnfyn8e8 250 17651 229136 122067 2026-07-25T10:03:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦੋ ਪੱਤਰ ਅਨਾਰਾਂ ਦੇ ਤੇਰੇ ਕੰਨੀਂ ਬੀਰ ਬਲੀਆਂ ਸਾਡੇ ਬੁੰਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ{{dhr|1em}} ਦੋ ਤੀਲਾਂ ਡੱਬੀ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਵਾਸਕਟਾਂ ’ਤੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਛੱਬੀ ਦੀਆਂ{{dhr|1em}} ਲਾਡਾਂ ਨਾਲ ਪਲੀਏ ਨੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਏ ਡਲੀਏ ਨੀ{{dhr|1em}} ਇਕ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਡਲੀ ਡਲੀ ਤੁਸਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਰ ਵੰਝਣਾ ਅਸਾਂ ਰੁਲਣਾ ਗਲੀ ਗਲੀ ਕੋਠੇ ਤੇ ਖਲੋ ਮਾਹੀਆ{{dhr|1em}} ਤੂੰ ਫੁੱਲ ਮੋਤੀਏ ਦਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਮਾਹੀਆ </poem>}}<noinclude>{{rh||47/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 7m5d9cbis21u47huh8mig5s5clo96w0 250 17654 229137 135121 2026-07-25T10:04:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸਿੱਠਣੀਆਂ'''}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਰੀਆਂ, ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਸਾਵੇਂ ਤੇ ਤਿੰਜਣ ਦੇ ਲੰਮੇ ਗਾਉਣ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ, ਹੇਰੇ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਤੇ ਦੋਹੇ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ।</br> {{gap}}ਹੇਰੇ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਮੰਗਣੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਸੁਹਾਗ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮੰਗਣੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਨਾਨਕਿਆਂ-ਦਾਦਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਵ ਅਥਵਾ ਬਰਾਤ ਦਾ ਹੇਰਿਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ “ਸਿੱਠਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਕਹੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਜੋ ਗਾਲ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲਾ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਠਣੀ ਸੰਗਯਾ ਹੈ।<ref>* ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ''‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਪੰਨਾ 195''</ref> ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਧਿਰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਕਿਸੇ ਮੰਦ ਭਾਵਨਾ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਧੀਨ ਵਿਨੋਦ ਭਾਵ ਉਪਜਾਉਣ ਲਈ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਾਂ-ਘੋੜੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਤੇ ਹੇਰੇ। ਘੋੜੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੋਰੇ ਅਤੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਲਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਖਿੜਵੇਂ ਰੌਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਹਾਸਾ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਗੁਭ ਗੁਵਾੜ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਜ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਕੁਸਕਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਉਸ ’ਤੇ ਸਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਕੁਟਦਾ ਹੈ, ਗੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲੀਆਂ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਬੱਸ, ਸਹੁਰੇ {{rule}} {{Reflist}}<noinclude>{{center|48/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> doxkne17a3wy060k55l54ta9skztbyd 250 17657 229138 122069 2026-07-25T10:04:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਦਾਬਾ ਵੱਖਰਾ। ਪੰਜਾਬਣ ਸਦਾ ਸੁੰਗੜੀ-ਸੁੰਗੜੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੱਬੇ ਭਾਂਬੜ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾੜੇ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਬਾਪ, ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਪੁਣਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਖੌਲ ਹੀ ਮਖੌਲ। ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਅਵਸਰ ਦਾ ਲਾਭ ਕਿਉਂ ਨਾ ਉਠਾਵੇ। {{gap}}ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:- ਹੁਣ ਕਿਧਰ ਗਈਆਂ {{block center|<poem>ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ{{dhr|1em}} ਅਸੀਂ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਫੁੱਲਾਂ ਬਰਾਬਰ ਖੜੀਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ{{dhr|1em}} ਨੀ ਕਿਧਰ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਚੱਬੀਆਂ ਸੀ ਮੱਠੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ ਸੀ ਕੱਟੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਚਰਾਵਣ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਹੁਣ ਕਿਧਰ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ{{dhr|1em}} ਚੱਬੇ ਸੀ ਪਕੌੜੇ ਜੰਮੇ ਸੀ ਜੌੜੇ ਜੌੜੇ ਖਿਡਾਵਣ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਨੀ ਕਿੱਧਰ ਗਈਆਂ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ{{dhr|1em}} ਚੱਬੇ ਸੀ ਪਕੌੜੇ ਜੰਮੇ ਸੀ ਜੌੜੇ ਜੌੜੇ ਖਿਡਾਵਣ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਨੀ ਕਿੱਧਰ ਗਈਆਂ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||49/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> h81y1nsv03uvq9jyt7ojq2w7a7c1pp7 250 17660 229139 122070 2026-07-25T10:04:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਖਾਧੇ ਸੀ ਲੱਡੂ ਜੰਮੇ ਸੀ ਡੱਡੂ ਟੋਭੇ ਛੁਡਾਵਣ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ ਹੁਣ ਕਿੱਧਰ ਗਈਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ{{dhr|1em}} ਅਸੀਂ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਬਰਾਬਰ ਖੜੀਆਂ ਨੀ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਨਕੀਆਂ</poem>}} {{gap}}ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਟਰੰਕ ਤੇ ਹੱਥਾ 'ਚ ਝੋਲੇ ਫੜੀ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਦੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਗਲੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਤੋ ਹੇਰਿਆਂ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਲੱਡੂਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਛੱਜ ਓਹਲੇ ਛਾਨਣੀ ਪਰਾਤ ਉਹਲੇ ਤਵਾ ਓਏ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ ਸੂਰੀਆਂ ਦਾ ਰਵਾ ਓਏ{{dhr|1em}} ਛੱਜ ਉਹਲੇ ਛਾਨਣੀ ਪਰਾਤ ਉਹਲੇ ਗੁੱਛੀਆਂ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ ਸੱਭੇ ਰੰਨਾਂ ਲੁੱਚੀਆਂ{{dhr|1em}} ਛੱਜ ਉਹਲੇ ਛਾਨਣੀ ਪਰਾਤ ਉਹਲੇ ਛੱਜ ਓਏ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਆਇਆ ਗਾਉਣ ਦਾ ਨਾ ਚੱਜ ਓਏ</poem>}} {{gap}}ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਰੌਲੇ ਰੱਪੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸੀ ਜਾਂ ਭੂਆ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਸਿੱਠਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਂਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਰੇ ਕੁੜੀਏ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ ਚਾਹ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੁੱਧ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਲਿਆ ਦੇ ਫੱਕਰ ਨੀ ਤੇਰੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਨੂੰ ਚਾਹ ਦੀ ਘੁੱਟ ਪਲਾ ਦੇ ਫੱਕਰ ਨੀ ਤੇਰੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||50/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 848lw9y2ti4d460caljqxrfe4kkvuss 250 17663 229140 122071 2026-07-25T10:04:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਸਾਨੂੰ ਆਈਆਂ ਨੂੰ ਮੰਜਾ ਨਾ ਡਾਹਿਆ ਨੀ ਚੱਲੋ ਭੈਣੋਂ ਮੁੜ ਚੱਲੀਏ ਸੋਡਾ ਵੇਹੜਾ ਭੀੜਾ ਨੀ ਚੱਲੋ ਭੈਣੋਂ ਮੁੜ ਚੱਲੀਏ ਸੋਡੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਥਾਂ ਹੈ ਨੀ ਚੱਲੋ ਭੈਣੋਂ ਮੁੜ ਚੱਲੀਏ</poem>}} {{gap}}ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ਼ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਗਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਂਦੜ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਲਾਗਣ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਚੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਐਨੇ ਨੂੰ ਬਰਾਤ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਢੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...ਰੱਥਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ, ਊਠਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਖੜ ਕੇ ਸੁਆਗਤੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ ਬਾੜ ਕਰੋ ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ ਬਾੜ ਕਰੋ ਜੀ ਜਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ{{dhr|1em}} ਬੀਬੀ ਦੇ ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਕਰੋ ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ ਬਾੜ ਕਰੋ ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਕਰੋ{{dhr|1em}} ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ ਬਾੜ ਕਰੋ ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਕਰੋ{{dhr|1em}} ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ ਬਾੜ ਕਰੋ ਜੀ ਜੰਨ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ </poem>}} {{gap}}ਬਰਾਤ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਤੇ ਕੁੜਮਾਂ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਲਣੀ ਉਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਵਹਿ ਟੁਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰਾ ਮਾਹੌਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖੁਲਾਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟ ਕਰਾਰੀਆਂ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਸਲੂਣੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ:<noinclude>{{rh||51/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 4w39plu0a6j63ln3mk1170intlkiojk 250 17666 229141 122072 2026-07-25T10:04:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕੋਰੀ ਤੇ ਤੌੜੀ ਅਸੀਂ ਰਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਗੁੱਲੀਆਂ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਲਾੜਾ ਕੱਢਦਾ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰੋਟੀ ਭਜਾਉਣੀ ਪਈ ਨਿਲੱਜਿਓ ਲੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਾਰੇ ਇਨ੍ਹੀਂ ਕਰਤੂਤੀ ਤੁਸੀਂ ਰਹੇ ਕੁਆਰੇ ਕਰਤੂਤ ਤੇ ਛਿਪਦੀ ਨਹੀਂ ਨਿਲੱਜਿਓ ਲਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਵਿਹੜੇ ਮੁੱਢ ਮਕੱਈ ਦਾ ਦਾਣੇ ਤਾਂ ਮੰਗਦਾ ਉਧਲ ਗਈ ਦਾ ਭੱਠੀ ਤਪਾਉਣੀ ਪਈ ਨਿਲੱਜਿਓ ਲੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਵਿਹੜੇ ਤਾਣਾ ਤਣੀਂਦਾ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪਿਓ ਕਾਣਾ ਸੁਣੀਂਦਾ ਐਨਕ ਲਵਾਉਣੀ ਪਈ ਨਿਲੱਜਿਓ ਲੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਤਾਰ ਏ ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਸੁਣੀਂਦਾ ਕੋਈ ਘੁਮਾਰ ਏ ਜੋੜ ਤਾਂ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ ਨਿਲੱਜਿਓ ਲਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡੋਂ ਜੀ ਪਾਓ ਲਾੜੇ ਜੋਗਾ ਤੁਸੀਂ ਬਾਜਾ ਮੰਗਾਓ ਜੰਨ ਤੇ ਸਜਦੀ ਨਹੀਂ ਨਿਲੱਜਿਓ ਲੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ</poem>}} {{gap}}ਆਏ ਬਰਾਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਵਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਸੰਦ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਏ ਬਰਾਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਰਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ : - {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਇਹ ਵਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਆਏ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਇਹ ਕੀ ਕੀ ਵਸਤ ਲਿਆਏ</poem>}}<noinclude>{{rh||52 /ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 632ztpf6csrbqqrk0txws3614ufh9xv 250 17669 229142 122073 2026-07-25T10:04:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਇਹ ਬੁਢੜੇ ਕਾਹਨੂੰ ਆਏ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਇਹ ਗੱਭਰੂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲਿਆਏ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਮੈਂ ਲਾਜ ਮੋਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਂਢਲ ਆਏ</poem>}} {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਆਉਣ ਦਾ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦਾ। ਫੇਰ ਦੋ ਦਿਨ ਠਹਿਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜੰਞ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਜੰਞ ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਘਿਉ-ਬੂਰੇ ਜਾਂ ਚੌਲ ਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ “ਕੁਆਰੀ ਰੋਟੀ" ਜਾਂ "ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ” ਆਖਦੇ ਸਨ। ਗੈਸਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਟੈਨਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਬਰਾਤੀ ਕੋਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਛਕਦੇ। ਵਰਤਾਵੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਪਰੀਹੇਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਕੱਲੀ ਇਕੱਲੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੱਕਰ, ਬੂਰਾ ਤੇ ਘਿਓ ਆਦਿ ਵਰਤਾਉਂਦੇ। ਮਿੱਠੀ ਰੋਟੀ ਵੇਲੇ ਲਾੜਾ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੋਟੀ ਡੇਰੇ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਰਾਤੀਆਂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਓਧਰ ਬਨੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੁੜਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ: {{Block center|<poem>ਕੁੜਮ ਚੱਲਿਆ ਗੰਗਾ ਦਾ ਨ੍ਹਾਉਣ ਹਰ ਗੰਗਾ ਨਰੈਣ ਗੰਗਾ ਪਹਿਲੇ ਗੋਤੇ ਗਿਆ ਪਤਾਲ ਹਰ ਗੰਗਾ ਨਰੈਣ ਗੰਗਾ ਮੱਛੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਮੁੱਛ ਦਾ ਵਾਲ ਹਰ ਗੰਗਾ ਨਰੈਣ ਗੰਗਾ ਏਥੇ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤੇਰੇ ਦਰਬਾਰ ਹਰ ਗੰਗਾ ਨਰੈਣ ਗੰਗਾ ਏਥੇ ਕਰਦੂੰ ਬੇਬੇ ਦਾ ਦਾਨ ਹਰ ਗੰਗਾ ਨਰੈਣ ਗੰਗਾ</poem>}} {{gap}}ਕੁੜਮ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਿਆਂ ਭਮੱਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਕੋਈ ਉਹਦੀ ਜ਼ੋਰੋ ਦੇ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਬਰਾਤੀ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਨੂਠਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਬਨੇਰੇ ਤੋਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ:- {{Block center|<poem> ਜੇ ਕੁੜਮਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਮੋਗੇ ਲਾਜ ਕਰਾ ਲੈ ਵੇ ਕੁੱਛ ਫੈਦਾ ਹੋ ਜੂ ਇਕ ਗੁੜ ਦੀ ਡਲ਼ੀ ਇਕ ਤੇਲ ਦੀ ਪਲ਼ੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||53/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> pvcl5zuhcmxe43ky3e6lyjmiy8c3d4u 250 17672 229143 122074 2026-07-25T10:05:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਲੱਪ ਪਵਾ ਲੈ ਵੇ ਕੁੱਛ ਫੈਦਾ ਹੋ ਜੂ ਮੋਗੇ ਲਾਜ ਕਰਾ ਲੈ ਵੇ ਕੁੱਛ ਫੈਦਾ ਹੋ ਜੂ ਇਕ ਗੁੜ ਦੀ ਡਲ਼ੀ ਇਕ ਤੇਲ ਦੀ ਪਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਪੂਛ ਫਰਾ ਲੈ ਵੇ ਕੁੱਛ ਫੈਦਾ ਹੋ ਜੂ ਮੋਗੇ ਲਾਜ ਕਰਾ ਲੈ ਵੇ ਕੁੱਛ ਫੈਦਾ ਹੋ ਜੂ</poem>}} {{gap}}ਕੁੜਮ ਦੀ ਜ਼ੋਰੂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ’ਤੇ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਦੂਸ਼ਣ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਲਾ ਕੌਣ ਮਸਤੀ ਦੀ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈ : - {{Block center|<poem>ਵੇ ਜ਼ੋਰੋ ਤੇਰੀ ਕੁੜਮਾਂ ਕਰਦੀ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਕੌਣ ਦਾਰੀ ਦਾ ਰਸੀਆ ਕੌਣ ਲਿਆਵੇ ਪਾਣੀ ਦਿਓਰ ਦਾਰੀ ਦਾ ਰਸੀਆ ਓਹੋ ਲਿਆਵੇ ਪਾਣੀ ਨੀ ਸਰ ਸੁਕਗੇ ਨਖ਼ਰੋ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਪਾਣੀ ਵੇ ਇਕ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵੇ ਜ਼ੋਰੋ ਤੇਰੀ ਕੁੜਮਾਂ ਕਰਦੀ ਡੇਲੇ ਡੋਲੇ ਕੌਣ ਦਾਰੀ ਦਾ ਰਸੀਆ ਉਹਨੂੰ ਤੋੜ ਲਿਆਵੇ ਡੇਲੇ ਉਹਦਾ ਦਿਓਰ ਦਾਰੀ ਦਾ ਰਸੀਆ ਉਹਨੂੰ ਤੋੜ ਲਿਆਵੇ ਡੇਲੇ ਨੀ ਬਣ ਸੁਕਗੇ ਨਖ਼ਰੋ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਡੇਲੇ</poem>}} {{gap}}ਕੁੜਮਣੀ ’ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਲਣਾਂ ਵਿਦ-ਵਿਦ ਕੇ ਸਿਠਣੀਆਂ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ : {{Block center|<poem> ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਠੜੀਏ ਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਆਟਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||S4 /ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 4oicboxpwtlxevahild3x6ezi6qj3vu 250 17675 229144 122075 2026-07-25T10:05:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਉਧਲ ਚੱਲੀ ਲੈ ਕੇ ਧੌਲਾ ਝਾਟਾ{{dhr|1em}} ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਠੜੀਏ ਤੈਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦਾਣੇ ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਉਧਲ ਚੱਲੀ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿਆਣੇ{{dhr|1em}} ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਠੜੀਏ ਤੈਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਭੇਲੀ ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਉਧਲ ਚੱਲੀ ਲੈ ਕੇ ਫੱਤੂ ਤੇਲੀ</poem>}} {{gap}}ਕੁੜਮ ਵਿੱਚਾਰਾ ਪਾਣੀਓਂ ਪਾਣੀ ਹੋਇਆ ਇਕ ਹੋਰ ਤੱਤੀ-ਤੱਤੀ ਸਿੱਠਣੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜਲੌਅ ਝੱਲਿਆ ਨੀ ਜਾਂਦਾ :- {{block center|<poem>ਕੁੜਮਾਂ ਜ਼ੋਰੋ ਸਾਡੇ ਆਈ ਘਗਰੀ ਲਿਆਈ ਪਾਟੀ ਸਮਾ ਲੈ ਨੀ ਸਮਾ ਲੈ ਯਾਰਾਂ ਪਾਟੀ ਸਮਾ ਲੈ ਨੀ{{dhr|1em}} ਕੌਣ ਜੁ ਉਹਦੇ ਧਾਗੇ ਵੱਟੇ ਕੌਣ ਜੁ ਲਾਵੇ ਟਾਕੀ ਸਮਾ ਲੈ ਨੀ ਸਮਾ ਲੈ ਯਾਰਾਂ ਪਾਟੀ{{dhr|1em}} ਛੜੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਧਾਗੇ ਵੱਟਣ ਉਹੀ ਲਾਉਣ ਟਾਕੀ ਸਮਾ ਲੈ ਨੀ ਸਮਾ ਲੈ ਯਾਰਾਂ ਪਾਟੀ ਸਮਾ ਲੈ ਨੀ </poem>}} {{gap}}ਦੂਜੀ ਭਲਕ, ਫੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ, ਗੱਭਲੀ ਰੋਟੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ “ਖੱਟੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਸਮੇਂ ਲਾੜਾ ਬਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨੀ ਪੂਰੀ ਟੌਹਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਧਰ ਬਨੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆ ਹਨ :- {{block center|<poem>ਲਾੜਿਆ ਪਗ ਟੇਢੀ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਹੀਣਤ ਆਵੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||55/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> ga0tlsbm6riv8em8icxva7slnjb01fs 250 17678 229145 122076 2026-07-25T10:05:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਤੇਰੀ ਬੇਬੇ ਵੇ ਉਧਲੀ ਸਾਡੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਆਵੇ ਤੇਰੀ ਬੇਬੇ ਦੇ ਬਦਣੀ ਬੈਠੀ ਜੌਕਾਂ ਦੇ ਲਾਵੇ ਇਕ ਜੌਕ ਗਵਾਚੀ ਬੈਠੀ ਝਗੜਾ ਪਾਵੇ ਇਕ ਪੈਸਾ ਨੀ ਲੈ ਲੈ ਝਗੜਾ ਛੱਡ ਬਦਕਾਰੇ ਪੈਸਾ ਨਹੀਓਂ ਲੈਣਾ ਝਗੜਾ ਜਾਊ ਸਰਕਾਰੇ ਸਾਡਾ ਚਾਚਾ ਛੈਲ ਝਗੜਾ ਜਿੱਤ ਘਰ ਆਵੇ</poem>}} {{gap}}ਲਾੜੇ ਦੇ ਕੌੜਮੇ ਨੂੰ ਪੁਣਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਛਣਕਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਵਡਾਰੂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲੂਣੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵਰਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਕੋਈ ਰਸੀਆ ਆਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, “ਦੇ ਲੋ ਭਾਈ ਦੇ ਲੋ ਆਹ ਦਿਨ ਕਿਹੜਾ ਰੋਜ਼ ਰੋਜ਼ ਆਉਣੈ।” ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਸਿੱਠਣੀ ਦੇ ਬੋਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਲਾੜਿਆ ਵੇ ਮੇਰਾ ਨੌਕਰ ਲੱਗ ਜਾ ਵੇ ਟਕਾ ਮਜੂਰੀ ਦਵਾ ਦਿੰਨੀ ਆਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁੰਭਰ ਮੇਰੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸੁੰਭਰ ਮੇਰੇ ਮਹਿਲੀਂ ਰੜਕਾ ਫੇਰ ਆਈਂ ਵੇ ਟਕਾ ਮਜੂਰੀ ਦਵਾ ਦਿੰਨੀ ਆਂ{{dhr|1em}} ਮੇਰਾ ਉਤਲਾ ਧੋ ਮੇਰੀ ਕੁੜਤੀ ਧੋ ਚੀਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜਾਕਟ ਧੋ ਲਿਆਈਂ ਵੇ ਟਕਾ ਮਜੂਰੀ ਦਵਾ ਦਿੰਨੀ ਆਂ{{dhr|1em}} ਮੇਰੀ ਮੱਝ ਨਲ੍ਹਾ ਮੇਰੀ ਕੱਟੀ ਨਲ੍ਹਾ ਚੀਰੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਘੋੜਾ ਨਲ੍ਹਾ ਲਿਆਵੀਂ ਵੇ ਟਕਾ ਮਜੂਰੀ ਦਵਾ ਦਿੰਨੀ ਆਂ </poem>}} {{gap}}ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਲਾੜਾ ਤਾਂ ਨਿਗਾਹ ਚੱਕ ਕੇ ਬਨੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵੱਲ ਝਾਕਣ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਝਟ ਟੋਕਾ ਟਾਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:-<noinclude>{{rh||56/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> k57h0g4sbzzjotvsj4dfiqxux6fu2o2 250 17681 229146 122077 2026-07-25T10:06:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਲਾੜਿਆ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਵੇ ਕਿਉਂ ਲਵੇਂ ਪਰਾਈਆਂ ਬਿੜਕਾਂ ਘਰ ਭੈਣ ਜੁ ਤੇਰੀ ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਤੂੰ ਉਹਦਾ ਦੇ ਦੇ ਸਾਕ ਵੇ ਕਿਉਂ ਲਵੇਂ ਪਰਾਈਆਂ ਬਿੜਕਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਲ ਝਾਕ ਵੇ ਕਿਉਂ ਲਵੇਂ ਪਰਾਈਆਂ ਬਿੜਕਾਂ</poem>}} {{gap}}ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਰਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਰੌਣਕਾਂ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਬਸ ਸ਼ੋਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ।<noinclude>{{rh||57/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 6dfn95rk0l1cyfpna2k8nj9kvha40o3 250 17684 229147 122078 2026-07-25T10:06:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਲੋਕ ਗੀਤ}}}} {{gap}}ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਗਮੀਆਂ, ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਅਥਵਾ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ਼ ਸਮੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ, ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਜੁਝਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਨਾਚ, ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰੁਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੜਕਦਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਨੱਚਦੇ ਗਾਉਂਦੇ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਨੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਦਾ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਮਿਲੇਗਾ-ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਲੋਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਮਮਤਾ ਭਰੇ ਥਾਪੜੇ ਅਤੇ ਲੋਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਗੂਹੜੀ ਨੀਂਦਰ ਦੇ ਹੂਟੇ ਲੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਹੂੰ ਵੇ ਮੱਲਾ ਹੂੰ ਵੇ, ਤੇਰੀ ਬੋਦੀ ’ਚ ਪੈਗੀ ਜੂੰ ਵੇ ਇਕ ਮੈਂ ਕੱਢਾਂ ਇਕ ਤੂੰ ਵੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਰੇ ਕੁਪੱਤਾ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਵੇ</poem>}} {{gap}}ਬਾਲਪਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਨੇ। ਬੱਚੇ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਗਣ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:-<noinclude>{{rh||58/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 3g4jh88sd8z5qa0pzltrwpv6e7nx2g0 250 17687 229148 122079 2026-07-25T10:06:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਈਂਗਣ ਮੀਂਗਣ ਤਲੀ ਤਲੀਂਗਣ ਕਾਲਾ ਪੀਲਾ ਡੱਕਰਾ ਗੁੜ ਖਾਵਾਂ ਵੇਲ ਵਧਾਵਾਂ ਮੂਲੀ ਪੱਤਰਾਂ ਪੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਆਏ ਹੱਥ ਕੁਤਾੜੀ ਪੈਰ ਕੁਤਾੜੀ ਨਿਕਲ ਬਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਬਾਰੀ </poem>}} {{gap}}ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਬੱਚੇ ਫੱਟੀਆਂ ਸੁਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ : {{block center|<poem>ਸੂਰਜਾ ਸੂਰਜਾ ਫੱਟੀ ਸੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸੁਕਾਉਣੀ ਗੰਗਾ ਜਾ ਗੰਗਾ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਨੀਆਂ ਲਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਨੀ ਫੁਟਗੀ ਮੇਰੀ ਫੱਟੀ ਸੁੱਕ ਗੀ </poem>}} {{gap}}ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਥਾਲ ਤੇ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਕਿਕਲੀ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਅੰਬੇ ਨੀ ਮਾਏਂ ਅੰਬੇ ਮੇਰੇ ਸਤ ਭਰਾ ਮੰਗੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਕੁਆਰਾ ਉਹ ਚੌਪਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਚੌਪਟ ਕਿੱਥੇ ਖੇਡੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਡੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਡੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਚਾ ਮੈਂ ਮਨ ਪਕਾਇਆ ਸੁੱਚਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਮੋਤੀ ਮੈਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੀ ਮੈਂ ਬੜੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੋਤੀ </poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਗਭਰੂਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜੋ ਸੂਖਮਤਾ ਤੇ ਸਰਲਤਾ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਗਭਰੂਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਬਲਕਿ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਸਾਂਝੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਐਨੀ ਸਰਲਤਾ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਝਾਗ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤੀਕ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹੀਂ ਪੁੱਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਰਚੇ ਤੇ ਕਦੋਂ ਰਚੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਜਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਮੀਆਂ,<noinclude>{{rh||59/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> hbj1gnz367qxo6dtrwnah2b9774msqu 250 17690 229149 122080 2026-07-25T10:06:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤੇ ਗੱਭਰੂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਚਾਅ ਅਤੇ ਉਮਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲਈ ਚਾਵਾਂ ਮੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਭ ਗੁਭਾੜ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੀ ਸੁਖ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਬਾਬਲ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਵੀਰੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ, ਜੇਠ-ਜਠਾਣੀ, ਨਣਦ, ਦਿਉਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭੜਾਸ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਆਲ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਗਲੀ-ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਛੋਪ ਕੱਤਣੇ। ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਨਾਲ ਲੰਮੀਆਂ ਹੇਕਾਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤੇ ਗਾਉਣੇ। ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਮ ਤੇ ਗਏ ਮਾਹੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਸੱਸ ਨਣਦ ਤੇ ਜਠਾਣੀ ਦੇ ਰੜਕਵੇਂ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਵੀਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਬਿਰਹੋਂ ਕੁਠੀ ਨੇ ਪੁੰਨੂੰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਛੁਹ ਦੇਣੀ, ਕਿਸੇ ਜੋਗੀ ਬਣੇ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਗੀਤ ਦਰਦੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ। ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਦਾ ਇਕ ਗੀਤ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਪੀਹ ਪੀਹ ਵੇ ਮੈਂ ਭਰਦੀ ਪਰਾਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਝੋਂ ਵੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਨਾ ਬਾਤਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਜਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਅੱਖੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹ ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੀ ਦੂਜਾ ਦੇਸ ਵੇ ਪਰਾਇਆ {{dhr|1em}} ਪੀਹ ਪੀਹ ਵੇ ਮੈਂ ਭਰਦੀ ਭੜੋਲੇ ਆਪਣਿਆਂ ਵੀਰਾਂ ਬਾਝੋਂ ਕੋਈ ਮੁੱਖੋਂ ਨਾ ਬੋਲੇ ਅੱਖੀਆਂ ਜਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਅੱਖੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ {{dhr|1em}} ਸੁਣ ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਓ ਵੇ ਕੀ ਲਦਲੇ ਸੀ ਰੜਕੇ ਉਹ ਦਿਨ ਭੁੱਲ ਗਏ ਵੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||60/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> clw235xb1wf2m92py6rtbo04rw4y77i 250 17693 229150 122081 2026-07-25T10:06:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਜਦੋਂ ਉਠ ਗਏ ਸੀ ਤੜਕੇ ਅੱਖੀਆਂ ਜਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਅੱਖੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ{{dhr|1em}} ਸੁਣੋ ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਓ ਵੇ ਕੀ ਲੱਦ ਲਈਆਂ ਸੀ ਬਾਹੀਆਂ ਜੇ ਤੂੰ ਨੌਕਰ ਸੀ ਜਾਣਾ ਅਸੀਂ ਕਾਹਨੂੰ ਸੀ ਵਿਆਹੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਜਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਅੱਖੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ</poem>}} {{gap}}ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ,ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ, ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ, ਸੋਹਣਾ ਜੈਨੀ ਅਤੇ ਕਾਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਦੀ ਦਿਲ ਹੂਲਵੀਂ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਲਟਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਗਾਂਵਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।ਲੋਰੀਆਂ, ਇਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਘੋੜੀਆਂ, ਵੈਣ, ਸੁਹਾਗ, ਹੇਰੇ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਦੋਹੇ, ਮਾਹੀਆ ਅਤੇ ਕਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਵੀਰਾ ਵੇ ਬੁਲਾ ਸੋਹਣਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਖੀ ਰੱਜ ਜਾਵਾਂ{{dhr|1em}} ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਪਟ ਦਾ ਲੱਛਾ ਭਾਬੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਝੂਲਦੀ ਆਵੇ{{dhr|1em}} ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਨੀ ਜਮਾਈ ਠਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਸੰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਡਾਂਗ ਰੱਖਦਾ{{dhr|1em}} ਵੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮਲਾਹਜ਼ੇਦਾਰਾ ਜੁੱਤੀ ਉੱਤੋਂ ਜਗ ਵਾਰਿਆ{{dhr|1em}} ਰੂਪ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੀ ਲਾਲੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||61/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸ਼ੀ|}}</noinclude> 2a3io7lxkynpbl1i5dtzo6oo8ekrcpk 250 17696 229151 122082 2026-07-25T10:07:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵੱਜ ਜਾਂਦੇ{{dhr|1em}} ਡੱਬਾ ਕੁੱਤਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਲਿਆਵੇ{{dhr|1em}} ਬਾਪੂ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕ ਚੰਨਣ ਦਾ ਆਵੇ</poem>}} {{gap}}ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਬੋਲੀ ਪੇਸ਼ ਹੈ:ਸੁਣ ਨੀ ਕੁੜੀਏ ਮਛਲੀ ਵਾਲੀਏ {{block center|<poem>ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਦਾ ਸਾਕ ਲਿਆਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬਣਾਵਾਂ ਸਾਲੀ ਫੇਰ ਆਪਾਂ ਚੜ੍ਹ ਚੱਲੀਏ ਮੇਰੀ ਬੋਤੀ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਤੀ ਮੇਰੀ ਐਂ ਚਲਦੀ ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਡਾਕ ਸਵਾਰੀ ਬੋਤੀ ਨੇ ਛਾਲ ਚੱਕਲੀ ਜੁੱਤੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਡਿੱਗਦੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਲ ਕੇ ਸਮਾਦੂੰ ਚਾਲੀ ਲਹਿੰਗੇ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਲੌਣ ਲਵਾਚੂੰ ਕਾਲੀ</poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੰਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੜਕਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਚੱਕੀਆਂ ਝੋ ਦੇਣੀਆਂ, ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ, ਮਰਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ ਹਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਧਰੇ ਹਲਟ ਚਲਦੇ। ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਬੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਗਰਾਲਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਘੁੰਗਰੂਆਂ, ਟੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਲਟ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਟਕ ਟਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦੇਂਦੇ ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਾਕੀ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੋਹੇ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ। ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਾ ਦੀਆਂ ਕੂਹਲਾਂ ਵਹਿ ਟੁਰਦੀਆਂ:- {{block center|<poem>ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਾਵਾਂ ਮੇਰਾ ਝੋਰੇ ਪਾ ਲਿਆ ਚਿੱਤ ਰਾਤੀਂ ਸੁੱਤੇ ਦੋ ਜਣੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ{{dhr|1em}} ਨੈਣ ਲਲਾਰੀ ਨੈਣ ਕਸੁੰਭਾ ਨੈਣ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਦੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||62/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> tcoj6e4s07t9ocvix0as2g6j8f3vrvq 250 17699 229152 122083 2026-07-25T10:07:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਨੈਣ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਕਰਨ ਮਜੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਮੂਲ ਨਾ ਮੰਗਦੇ</poem>}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਲੰਬੀ ਹੇਕ ਵਿੱਚ ਕਲੀ ਲਾਉਣੀ:- {{block center|<poem>ਆਖੀਂ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹੀਰੇ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿਆਂ ਨੀ ਦੇ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਢੀਏ ਸੋਹਣੇ ਨੀ ਹਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਖਾੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨੀ ਗਾਵਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਰਾਗ ਜੋ ਸੁਰਤਾਲੇ ਮੋਹ ਲਿਆ ਪਰੀਏ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਿਆਂ ਨੀ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾਂ ਇਹਨਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਚਾਲੇ ਜਾਲ ਫੈਲਾਇਆ ਹੀਰੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੇ ਉਡਦੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਛੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਸਾਲੇ ਬਲਣ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਵਾਗੂੰ ਅੱਖੀਆਂ ਹੀਰੇ ਤੇਰੀਆਂ ਆਸ਼ਕ ਘੇਰ ਤੈਂ ਭਮੱਕੜ ਵਿੱਚ ਮਚਾਲੇ ਮੁੱਖੜਾ ਹੀਰੇ ਤੇਰਾ ਸੁਹਣਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਭੌਰ ਜੀਹਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੀ ਉਦਾਲੇ ਸੇਹਲੀ ਤੇਰੀ ਨੱਢੀਏ ਵਾਂਗ ਨੀ ਕਮਾਣ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੇ ਤੀਰ ਨਸ਼ਾਨੇ ਲਾ ਲੇ ਵਿੰਨਿਆ ਕਾਲਜਾ ਨਾ ਹਿੱਲਿਆ ਜਾਵੇ ਰਾਂਝੇ ਤੋਂ ਇਹ ਜਿੰਦ ਕਰਤੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਨੀ ਹਵਾਲੇ</poem>}} {{gap}}ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ “ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ" ਇਕੋ ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੋਹਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਹੋਰੇ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਮੰਗਣੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਸੁਹਾਗ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾਦਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਜ ਦਾ ਹੇਰਿਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੁਆਗਤ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹੇਰਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ: {{block center|<poem>ਚਾਦਰ ਵੇ ਕੁੜਮਾਂ ਮੇਰੀ ਪੰਜ ਗਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲ ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਕਲੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜਨੇਤ ਦਾ ਮੁੱਲ{{dhr|1em}} ਚੁਟਕੀ ਵੇ ਮਾਰਾਂ ਰਾਖ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਖੋਤਾ ਲਵਾਂ ਬਣਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||63/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> h3oszji82d53jwxk84ifiybnzlbcklo 250 17702 229153 122084 2026-07-25T10:07:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਨੌ ਮਣ ਛੋਲੇ ਲਦ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਹ{{dhr|1em}} ਮੇਰੀ ਵੇ ਖੋਗੀ ਜੀਜਾ ਆਰਸੀ ਤੇਰੀ ਖੋਗੀ ਮਾਂ ਆਪਾਂ ਦੋਨੋਂ ਟੋਲੀਏ ਤੂੰ ਕਰ ਛਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ</poem>}} {{gap}}ਸਿਠਣੀ ਦਾ ਇਕ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਲਾੜਿਆਂ ਪਗ ਟੇਢੀ ਨਾ ਬਨ੍ਹ ਵੇ ਸਾਨੂੰ ਹੀਣਤ ਆਵੇ ਤੇਰੀ ਬੇਬੇ ਵੇ ਉਧਲੀ ਸਾਡੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਆਵੇ ਤੇਰੀ ਬੇਬੇ ਦੇ ਬਦਣੀ ਬੈਠੀ ਜੋਕਾਂ ਵੇ ਲਾਵੇ ਇਕ ਜੋਕ ਗਵਾਚੀ ਬੈਠੀ ਝਗੜਾ ਪਾਵੇ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਨੀ ਲੈ ਲੈ ਝਗੜਾ ਛੱਡ ਬਦਕਾਰੇ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂਓਂ ਲੈਣਾ ਝਗੜਾ ਜਾਊ ਸਰਕਾਰੇ ਸਾਡਾ ਚਾਚਾ ਛੈਲ ਝਗੜਾ ਜਿੱਤ ਘਰ ਆਵੇ </poem>}} {{gap}}ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੇਰੇ ਅਤੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ “ਰੜੇ ਭੰਬੀਰੀ ਬੋਲੇ" ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ “ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ" ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਮੌਖਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਤ ਰਾਮ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ' ਨਾਮੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪ ਕੇ ਕੀਤਾ। 1931 ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਰਾਮ ਸਰਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੀਤ' ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗਿੱਧਾ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵੱਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਵੱਲ ਯਤਨ ਅਰੰਭੇ। ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਪੰਜਾਬਣ ਦੇ ਗੀਤ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਨੈ ਝਨਾ', ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੀ ‘ਜਿਉਂਦੀ ਦੁਨੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਨੀਲੀ ਤੇ ਰਾਵੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼’ ਅਤੇ ‘ਮੌਲੀ ਤੇ<noinclude>{{rh||64/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 1ke4jqddfrill98o194azxginvmj62a 250 17705 229154 122085 2026-07-25T10:07:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਹਿੰਦੀ’, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲੇਰ ਦੀ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸ’, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ‘ਬਾਰ ਦੇ ਢੋਲੇ', ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ', ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ‘ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ','ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਆਖਿਆ’, ‘ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਚੰਗੇਰ’, ‘ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ’,‘ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ, ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ’, ਡਾ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ 'ਕਾਲਿਆਂ ਹਰਨਾਂ ਰੋਹੀਏਂ ਫਿਰਨਾ', ‘ਲੌਂਗ ਬੁਰਜੀਆਂ ਵਾਲਾ’, ‘ਚੰਨਾ ਵੇ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ', 'ਖੂਨੀ ਨੈਣ ਜਲ ਭਰੇ’, ‘ਬਾਗੀਂ ਚੰਬਾ ਖਿੜ ਰਿਹਾ, 'ਰੜੇ ਭੰਬੀਰੀ ਬੋਲੇ’ ਅਤੇ ‘ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ', ਅਤੇ ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ‘ਦੇਸ਼ ਦੁਆਬਾ’, 'ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ’, ‘ਕੋਲਾਂ ਕੂਕਦੀਆਂ’, ‘ਮੋਰੀਂ ਰੁਣ ਝੁਣ ਲਾਇਆ’ ਅਤੇ ‘ਕੁੰਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸਣਾਂ’ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਜੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ।<noinclude>{{rh||65/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> q8ltrp608h9wbej4nidu97429hsgxtc 250 17708 229155 122086 2026-07-25T10:07:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਮੱਤਾ ਲੋਕ ਨਾਚ-ਗਿੱਧਾ}}}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਉਗਮਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਰਕਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਗ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। 'ਕੱਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਉਸ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਚ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਚ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਲੋਕ ਨਾਚ ਮਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਨਾਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਬੰਧੇਜ ਦੇ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗ ਬੜੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹਨਾਂ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਧੜਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ, ਸਾਗਰੀ, ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਤੀਵੀਆਂ ਰਲ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ 'ਕੱਠਿਆਂ ਨੱਚਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂੰਹ-ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਸੇ ਬੜੇ ਨਰੋਏ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਮੇਲਦੇ ਦਰਿਆ, ਲਹਿਲਹਾਂਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪੈਲਾਂ ਪਾਂਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਟੁਭਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਮਰਦਉਪਣੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ, ਭੰਗੜਾ, ਝੂਮਰ, ਲੁੱਡੀ, ਸੰਮੀ ਅਤੇ ਕਿੱਕਲੀ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹਨ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਛਟੀ, ਲੋਹੜੀ, ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਵਸਰ<noinclude>{{rh||66/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> qhgj22fmyhijf1nky1dtw61uiinwlr0 250 17710 229156 122087 2026-07-25T10:07:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਨੱਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਭ-ਗੁਭਾੜ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਘਰ ਦੇ ਮੋਕਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ (ਦਾਇਰਾ) ਬਣਾ ਕੇ ਖੜੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ...ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਭੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਘੜਾ ਜਾਂ ਢੋਲਕੀ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ... ਖੜੋਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ...ਢੋਲਕ ਬਜਦੀ ਹੈ.. ਖੜੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਣੀ ਆ ਕੇ ਬਾਂਹ ਉਲਾਰ ਕੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੱਪਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਉਸ ਟੱਪੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ-ਭਾਵ ਇਹ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾੜੀਆਂ ਬਜਾ ਕੇ ਤਾਲ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਚ ਉਦੋਂ ਭਖ਼ਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਟੱਪਾ ਕੁੜੀਆਂ ਰਲ ਕੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਝਾਂਜਰਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਮਕ ਅਤੇ ਢੋਲਕੀ ਦੀ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਬੱਜਦੀ ਤਾੜੀ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲੀ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਚੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ...ਨੱਚਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੜ ਦੇ ਬੋਲੀ ਛੱਡਣ ਤੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੱਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੜ ਨਵੀਂ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿੱਧਾ ਮੱਘਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਰਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ...ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ...ਪੇਕੀਂ ਵੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਸਹੁਰੀਂ ਵੀ ਤਾੜਨਾ...ਪੇਕੀਂ ਬਾਬਲ, ਭਰਾ ਚਾਚੇ-ਤਾਇਆਂ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ...ਸ਼ਹੁਰੀਂ ਕੁਪੱਤੀ ਸੱਸ, ਜਿਠਾਣੀ ਨਣਦ ਅਤੇ ਅੜਬ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ... ਮਨ ਦੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪਿੜ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਅਤੇ ਝਿਜਕ ਤੋਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧੂੜਾਂ ਪੱਟ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਂਗ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ ਦਾ ਬੋਝ ਹੌਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ....ਰੂਹਾਂ ਸ਼ਰਸ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੱਜਕਲ਼, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ<noinclude>{{rh||67/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 5c70t1v81we6n9skshk8x6vx6hswtzc 250 17716 229157 122088 2026-07-25T10:08:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਗਿੱਧਾ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿੱਧਾ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਨਾਨਕੀਆਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਫੜੂਹਾ, ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਛੱਜ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਗੋ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਸ ਇੱਕ ਹੇਰਵਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਗਿੱਧੇ ਦਾ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਕੇਵਲ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਮਰਦ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਰੰਗ ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਪਰੰਤੂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਾਲੇ ਨਾਚ ਦੀ ਲਚਕ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਟੋਆਂ, ਖੜਤਾਲਾਂ, ਛੈਣਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਦਕੁਆਂ ਆਦਿ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਝਾਲ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲਿਆਂ ਮਸਾਹਵਿਆਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਆਮ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਮਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}‘ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ' ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਐਨੇ ਗੀਤ ਜੁੜੇ ਹੋਣ। ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ-ਲੰਬੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ... ਇਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਟੱਪੇ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ, ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਜੂਝਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁੱਤੇ ਸਿੱਧ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਕਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪੱਖ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਤਾਂ ਅਖਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਹਨ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ! ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ, ਗ਼ਮੀਆਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ... ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲਕੋਈ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਵੇਦ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ<noinclude>{{rh||68/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> qxvj8bor91ogd7lgbk1ftkxzyefo1m0 250 17718 229158 122089 2026-07-25T10:08:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਸਾਂਝੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਐਨੀ ਸਰਲਤਾ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਬੱਝਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਗਿੱਧਾ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਨੇ “ਜਿਉਂਦੀ ਦੁਨੀਆਂ" 1949 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲੇਰ ਨੇ “ਅੱਡੀ ਟੱਪਾ" ਅਤੇ "ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸ" ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਵਾਏ। ਮੇਰਾ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ" 1959 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸੰਕਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਡਾ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਕਾਲਿਆਂ ਹਰਨਾਂ ਰੋਹੀਏ ਫਿਰਨਾ" ਅਤੇ "ਲੌਂਗ ਬੁਰਜੀਆਂ ਵਾਲਾ"" ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ 2003 ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਸ ਦਾ ਨਹੀਂ...ਇਹ ਕਾਰਜ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ-ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਪੀਹੜੀ ਸਾਥੋਂ ਵਿਛੜਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗੁਆਚ ਜਾਣਗੇ। ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸਾਡੀ ਮੁਲਵਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਹਨ।<noinclude>{{rh||69/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> m8g9vgzots7il38x2oqz1w0r3jpkuoy 250 17725 229159 122090 2026-07-25T10:08:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸ਼ੂਕਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਨਾਚ-ਭੰਗੜਾ}}}} {{gap}}ਭੰਗੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮਨਮੋਹਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਧੁੰਮਾਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਚ ਨਚਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕ ਇਸ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਮੱਤੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ੇਖੁਪੁਰਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਨਾਚ ਵੀ ਲੈ ਆਏ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੰਗੜਾ ਪੈਂਦਾ ਵੇਖਿਆ...ਇਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਚ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਲ ਤਖ਼ਤੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਗਣੇ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੰਗੜੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਣਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ...ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਚਾਂਭੜਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਨੱਚ ਉੱਠਦੀ ਹੈ...ਢੋਲੀ ਜੋ ਆਮ ਕਰਕੇ ਭਰਾਈ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ...ਢੋਲ ਤੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ...ਡਗ..ਡਗ..ਡਗ..ਡਗਾ ਡਗ—ਡਗਾ ਡਗ...ਤੇ ਗੱਭਰੂ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ...ਢੋਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਧੂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ... ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੀਵਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਗੱਭਰੂ ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਹੇਕ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਪਾਰ ਝਨਾਉਂ ਦਿਸਦਾ ਈ ਬੇਲਾ ਦਬ ਕੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰ ਓ ਸ਼ੇਖਾ ਦੁਨੀਆਂ ਝਟ ਦਾ ਮੇਲਾ</poem>}} {{gap}}ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋਕਲੀ ਜਿਹੀ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤਾ ਢੋਲੀ ਡੱਗੇ ਤੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੱਭਰੂ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਘੇਰਾ ਵਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ...ਡੱਗੇ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਤਾਲ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਚ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਭਰੂ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮਲਾਂਦੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹਲਾਉਂਦੇ, ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲਚਕਾਉਂਦੇ, ਮੋਢੇ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਹਈ ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਨਾਚ ਤੇਜ਼ੀ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਗੱਭਰੂ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਢੋਲੀ ਦੀ ਤਾਲ ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਦੀ ਦਾਇਰੇ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੋਟੇ ਬਣਾਕੇ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ.ਕੋਈ ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ ਦਾ ਸਾਂਗ<noinclude>{{rh||70/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> kx3fw6dwuuywcoe8seuoi6xobonn5ci 250 17730 229160 122091 2026-07-25T10:08:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੱਪ ਤੇ ਬਗਲੇ ਦੀ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ...ਨਾਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਨ ਸਵੰਨੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ...ਢੋਲੀ ਆਪਣੇ ਤਾਲ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮੁੜ੍ਹਕੋ-ਮੁੜ੍ਹਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਢੋਲੀ ਤਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੱਭਰੂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਦੂਜਾ ਢੋਲ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਢੋਲੇ ਨੂੰ ਹੇਕ ਨਾਲ਼ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁੰਦੇ ਸਿਰ ਛੱਤੇ ਨੇ ਕਾਲੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਧੋਤੇ ਮੇਰੇ ਮੁੱਖਣਾ ਦੇ ਪਾਲੇ ਰਲ਼ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਗਏ ਨੇ। ਸੱਜਣ ਕੌਲ ਨਹੀਂ ਪਾਲੇ ਤੇਰੇ ਬਾਝੋਂ ਵੇ ਢੋਲਿਆ ਸਾਨੂੰ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇ{{dhr|1em}} ਚੜ੍ਹਿਆ ਏ ਚੰਨ ਨਾਲੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਤਾਰੀਆਂ ਕੁਝ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਡੁੱਬਣ ਹਾਰੀਆਂ ਮੇਰਾ ਪੀਠਾ ਸੁਰਮਾਂ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਕੁਆਰੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਕੀ ਵਸਣਾ ਸਹੁਰੇ ਸ਼ੇਖਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੇਕੇ ਲਾਈਆਂ ਯਾਰੀਆਂ</poem>}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਢੋਲਾ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਢੋਲੀ ਫੇਰ ਢੋਲ ਤੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਚ ਵਾਲਾ ਤਾਲ ਵਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਚ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਚ ਦੀ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤਾਲ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ...ਨਾਚ ਦਾ ਘੇਰਾ ਘਟਦਾ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਚਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ-ਮਿਣਤੀ ਨਹੀਂ...ਜਿੰਨੇ ਚਾਹੁਣ ਨੱਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਗੱਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਨਚਾਰ ਤਾਲ ਨਾ ਤੋੜੇ ਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ ਤੇ ਨੱਚਦਾ ਰਹੇ.. ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਚ ਦੀ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਬੱਝਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨਹੀਂ।ਇਸ ਨਾਚ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਭੰਗੜਾ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਭੰਗੜਾ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਚਾਦਰੇ, ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਾਕਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਭੰਗੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||71/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 8srf9bbh12ygc2dwnie25j2bzuazvfs 250 17735 229161 122092 2026-07-25T10:08:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ-ਲੁੱਡੀ}}}} {{gap}}ਲੁੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬੜਾ ਮਨਮੋਹਕ ਨਾਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੱਲ ਮਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਝੱਟ ਢੋਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਲੁੱਡੀ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਂਜ ਤੇ ਲੁੱਡੀ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਗਲੀ ਲੋਕ ਝੁਮਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੁੱਡੀ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਹੀ ਲੁੱਡੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੁੱਡੀ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭੰਗੜਾ ਨਾਚ ਲੁੱਡੀ ਦੇ ਤਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ‘ਕੋਰੇ ਕੇ’ ਵਿੱਚ ਗਫੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੰਗੜੇ ਅਤੇ ਲੁੱਡੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਐਮਨਾਬਾਦ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੁੱਡੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਢੋਲੀ ਆਪਣੇ ਢੋਲ ਤੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੁੱਡੀ ਦਾ ਤਾਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਢੋਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਖਚੀਂਦੇ ਗੱਭਰੂ ਢੋਲੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਉਂਦੇ, ਮੋਢੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਲੱਕ ਲਚਕਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਅੰਦਰ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਸਤ ਚਾਲੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਢੋਲੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਤਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਤਾੜੀ ਘੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਤੇ ਤੀਜੀ ਫੇਰ ਘੇਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਕੇ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਢੋਲੀ ਫੇਰ ਤਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਖੱਬੀ ਲੱਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁੱਦਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ, ਬੱਲੇ ਸ਼ੇਰਾ, ਉਏ ਉਏ, ਬੱਗਿਆ ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਰ ਬਾਰ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੇ ਭਾਰ ਬਹਿ ਕੇ ਅੱਧਾਂ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ- ਢੋਲੀ ਡੱਗੇ ਤੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੱਭਰੂ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਸਤੀ ਝੂਮ ਝੂਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੰਭ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਚ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਬੈਠੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਤੇ ਆਦਮੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||72/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |}}</noinclude> trejjwme7lx4n6zhc6ardn6vgb9rg8e 250 17740 229162 122093 2026-07-25T10:09:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਲੁੱਡੀ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਢੋਲੇ ਅਤੇ ਸੱਦਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਢੋਲੇ ਤੇ ਸੱਦਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਰਜ਼ੇ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਜਣਾਹੇਕ ਲਾ ਕੇ ਢੋਲਾ ਜਾਂ ਸੱਦ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤਲੇ ਟੱਪੇ ਤੇ ਨਾਚ ਮੁਘ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।ਲੁੱਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰੰਭਕ ਗੀਤ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਛੰਨੇ ਉੱਤੇ ਛੰਨਾ ਲੁੱਡੀ ਪਾ ਸੂਰ ਦਿਆ ਕੰਨਾ ਲੁੱਡੀ ਘਮ ਓਏ ਲੁੱਡੀ ਘਮ ਲੁੱਡੀ ਘਮ ਓਏ ਲੁੱਡੀ ਘਮ </poem>}} {{gap}}ਢੋਲੀ ਤਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਜਣਾ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਢੋਲਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਬੇਬਸ ਨੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਅਕਲ ਦੀਏ ਝੱਲੀਏ ਕੋਠੀ ਹਾਵੀ ਆ ਕੱਚ ਦੀ ਰਾਵੀ ਖਤ ਨਾ ਘੱਲੀਏ ਜਿਹੜੇ ਲਾ ਪ੍ਰੀਤ ਪਲੀਤ ਚਾ ਕਰਨੀ ਆਖਣ ਲੋਕ ਨਿਗੱਲੀਏ ਨਾਲ ਕੁਸੰਗੀ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾ ਕਰੀਏ ਰਾਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਟਲੀਏ ਖੇਡੀਏ ਨਾਲ ਖਿਡਕਾਰਾਂ ਗੋਟੀ ਵੇਖ ਕੇ ਚੱਲੀਏ .....</poem>}} {{gap}}ਕੋਈ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਗੱਭਰੂ ਸੱਦ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਛੱਤੀ ਟਾਹਲੀ ਓਏ ਹੇਠਾਂ ਮਟ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਪੀ ਲੈ ਮੁੰਡਿਆ ਓਏ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮਾਰਦਾ ਨਾ ਮਾਰੀਂ ਬਾਪੂ ਓਏ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਡੰਗਰ ਵੱਛਾ ਚਾਰਦਾ ਡੰਗਰ ਵੱਛਾ ਚਾਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭੀ ਖੂੰਡੀ ਓਏ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਫੁਲ ਜਵਾਰ ਦਾ </poem>}} {{gap}}ਮਲਵਈ ਗੱਭਰੂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸੱਦ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਭੱਤੇ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜੱਟ ਨੇ ਟੋਲਕੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ ਜੱਟ ਨੇ ਮੁੱਛਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਟਕੇ ਉਡ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਭੰਬੀਰ</poem>}}<noinclude>{{rh||73/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 55fnc71cnw8zl7jhn1eznnss46cksl1 250 17745 229163 122094 2026-07-25T10:09:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਪੰਜ ਸੱਤ ਲਾਹ ਲਏ ਘੋੜਿਓਂ ਨੌਵਾਂ ਲਾਹਿਆ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਵੀਰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਡਿਗਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਖੀਓਂ ਸੁਟਦੀ ਨੀਰ ਆਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਮਿਰਜ਼ਿਆ ਖੂਨੀਆਂ ਹੋਰ ਨਾ ਚਲਾਈਂ ਐਸਾ ਤੀਰ ਅਸਾਂ ਇਕ ਢਿੱਡ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਲਈਆਂ ਇੱਕੋ ਮਾਂ ਦਾ ਚੁੰਘਿਆ ਸੀਰ</poem>}} {{gap}}ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਰੋਹ ਭਖ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਮਧਮੱਤੇ ਗੱਭਰੂ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਂਗਰਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ....ਢੋਲ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਵੱਜਦਾ ਹੈ...ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਅੱਜ ਇਹ ਨਾਚ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਕੇ ਰਿਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਲੁੱਡੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਝੁਮਰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||74/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> n829ch4o8z3jkp9ysdzjyon2mlqp52d 250 17750 229164 122095 2026-07-25T10:09:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਮਾਸੂਮ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦਾ ਨਾਚ-ਕਿੱਕਲੀ}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕਾਲਾਂ ਸਮੇਂ ਮੋਕਲਿਆਂ ਵਿਹੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ ਹੋਠਾਂ “ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ ਪਗ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੀ" ਦੇ ਬੋਲ ਆਮ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੋਲ ਨਿੱਕੜੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਤੇ ਖੜੋਤੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿੱਕਲੀ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿੱਕਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। {{gap}}ਰੋੜੇ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਨਿੱਕੇ ਵੀਰਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਡੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੇ ਕਾਜ ਰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਜਦੋਂ ਹੁਲਾਰਾ ਖਾ ਕੇ ਮਸਤੀ ਦੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਜੋਟੇ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕੰਘੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੁੰਮਦਿਆਂ-ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੁਮੇਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲੋਟ-ਪੋਟ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੁੰਮਣਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੂਠਾ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਲਾਟੂ ਚਲਾਉਣ, ਭੰਬੀਰੀ ਘੁੰਮਾਉਣ, ਚਰਕ ਚੂੰਡੇ ਅਤੇ ਚੰਡੋਲ ਉੱਤੇ ਹੂਟੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਕਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ....ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੇ ਕਈ-ਕਈ ਜੋੜੇ ਮਨਮੋਹਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਬੱਝਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਆਹਮੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋ ਕੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਘੀਆਂ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਤਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਪਰ ਚਰਕ ਚੂੰਡੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੇੜੇ ਤੇ ਗੇੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੇੜੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕਿੱਕਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ ਪੱਗ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੀ ਦੁਪੱਟਾ ਭਰਜਾਈ ਦਾ ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਜਵਾਈ ਦਾ ਗਈ ਸਾਂ ਮੈਂ ਗੰਗਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||75/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 3pdggo1k1377bx3yf14fae5ilibp5kh 250 17755 229165 122096 2026-07-25T10:09:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆਈ ਵੰਗਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਮੇਰਾ ਘੱਗਰਾ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿੱਲੀ ਟੰਗਾਂ ਨੀ ਮੈਂ ਐਸ ਕਿੱਲੀ ਟੰਗਾਂ ਨੀ ਮੈਂ ਓਸ ਕਿੱਲੀ ਟੰਗਾਂ</poem>}} {{gap}}ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ, ਭੈਣ ਭਰਾ ਤੇ ਮਾਮੇ ਮਾਸੀਆਂ ਤੀਕਰ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਭੈਣ ਭਰਾ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਾਣ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿੱਕਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਦਾ ਵੀਰ ਪਿਆਰ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭੈਣ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਲਈ ਸੈਆਂ ਚਾਅ ਹਨ, ਉਮੰਗਾਂ ਹਨ, ਰੀਝਾਂ ਹਨ। ਵੀਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਭਾਬੋ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਨਿੱਕੀ ਭੈਣ ਦਾ ਚਾਅ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ: {{block center|<poem>ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ ਪੱਗ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੀ ਦੁਪੱਟਾ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਦਾ ਸੂਰਜ ਲੜਾਈ ਦਾ ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਆਵੇਗਾ ਭਾਬੋ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇਗਾ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਦਾਵਾਂਗੀ ਨੱਚਾਂਗੀ ਤੇ ਗਾਵਾਂਗੀ ਜੰਜ ਚੜ੍ਹੇ ਵੀਰ ਦੀ ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ</poem>}} {{center|ਹੋਰ: }} {{block center|<poem>ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਰੇਠੜਾ ਭੈਣ ਮੇਰੀ ਖੇਡਦੀ ਭਣੋਈਆ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਵੇਖ ਲੈ ਵੇ ਵੇਖ ਲੈ ਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹਿਨੀ ਆਂ ਛੰਮ ਛੰਮ ਰੋਨੀ ਆਂ ਲਾਲ ਜੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਸਬੂਣ ਨਾਲ ਧੋਨੀ ਆਂ ਸਬੂਣ ਗਿਆ ਉਡ ਪੁਡ ਲੈ ਨੀ ਭਾਬੋ ਮੋਤੀ ਚੁਗ ਭਾਬੋ ਮੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਜੀਹਦੇ ਮੱਥੇ ਦੌਣੀ ਦੌਣੀ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||76/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> dfv45lr2mvmc01s4a4qgtpaff0f8gwc 250 17760 229166 122097 2026-07-25T10:09:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਵੀਰੇ ਦੀ ਮੈਂ ਵਹੁਟੀ ਡਿੱਠੀ ਚੰਨ ਨਾਲੋਂ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਪਤਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ</poem>}} {{gap}}ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਚਾਅ ਤਾਂ ਭਲਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਹੈ। ਕੁਆਰਾ ਵੀਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਅਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਚੌਪਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਅੰਬੇ ਨੀ ਮਾਏ ਅੰਬੇ ਮੇਰੇ ਸੱਤ ਭਰਾ ਮੰਗੇ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਕੁਆਰਾ ਉਹ ਚੌਪਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਚੌਪਟ ਕਿੱਥੇ ਖੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਚਾ ਮੈਂ ਮਨ ਪਕਾਇਆ ਸੁੱਚਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਮੋਤੀ ਮੈਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੀ ਮੈਂ ਬੜੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੋਤੀ </poem>}} {{gap}}ਕਿਧਰੇ ਵੀਰ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਬਾਕਲੀ ਖਿੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵੀਰਾ ਸਰਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਬੋ ਪਰਧਾਨ ਬਣ ਕੇ ਪੀਹੜੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਹੇਠ ਵਗੇ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਖੜੀ ਮੇਰੇ ਵੀਰੇ ਲਾਇਆ ਬਾਗ਼ ਖਿੜ ਪਈ ਚੰਬਾ ਕਲੀ ਚੰਬਾਕਲੀ ਨਾ ਤੋੜ ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਕੁਟੂਗਾ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਬੜਾ ਸਰਦਾਰ ਬਹਿੰਦਾ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਭਾਬੋ ਬੜੀ ਪਰਧਾਨ ਬਹਿੰਦੀ ਪੀਹੜੀ ਤੇ ਪੀਹੜੀ ਗਈ ਟੁੱਟ ਭਾਬੋ ਗਈ ਰੁੱਸ ਭਾਬੋ ਕੁੱਕੜਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ ਕੁੱਕੜ ਵੀਰੇ ਦੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||77/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> s29bhxa2naio55q92z53ktcpl35u59k 250 17765 229167 122098 2026-07-25T10:09:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਭੈਣ ਵੀਰੇ ਨੂੰ ਪਰਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਐਧਰ ਪਾਵਾਂ ਖਿਚੜੀ ਔਧਰ ਪਾਵਾਂ ਤੇਲ ਜਲਗੀ ਖਿਚੜੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇਲ ਆਹ ਲੈ ਵੀਰਾ ਗੁੱਡੀਆਂ ਖੇਲ ਵੀਰਾ ਗੁੱਡੀਆਂ</poem>}} {{center|ਹੋਰ:}} {{block center|<poem>ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਵਣ ਆਈ ਆਂ ਬਦਾਮ ਖਾਵਣ ਆਈ ਆਂ ਬਦਾਮ ਮੇਰਾ ਮਿੱਠਾ ਮੈਂ ਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਡਿੱਠਾ ਬਦਾਮ ਦੀ ਗੁੱਲੀ ਮਿੱਠੀ ਮੈਂ ਵੀਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਡਿੱਠੀ</poem>}} {{gap}}ਕਿੱਕਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਢੰਗ ਵੀ ਹੈ। ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਂ ਖੜੋ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਤਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਾਲ ਨਾਲ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਟੱਪੇ ਨੂੰ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਤੋ ਵੇ ਤੋਤੜਿਆ ਤੋਤੜਿਆ ਮਤੋਤੜਿਆ ਤੋਤਾ ਹੈ ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵੇਖੇ ਲਹਿਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ ਦੁਪਹਿਰੇ ਦਾ ਕਾਕੜਾ ਖਿਡਾਨੀ ਆਂ ਚਾਰ ਛੱਲੇ ਪਾਨੀ ਆਂ ਇੱਕ ਛੱਲਾ ਰੇਤਲਾ ਰੇਤਲੇ ਦੀ ਤਾਈ ਆਈ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਭਰਜਾਈ ਆਈ ਖੋਹਲ ਮਾਸੀ ਕੁੰਡਾ ਜੀਵੇ ਤੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਮਾਸੀ ਜਾ ਬੜੀ ਕਲਕੱਤੇ ਉਥੇ ਮੇਮ ਸਾਹਿਬ ਨੱਚੇ ਬਾਬੂ ਸੀਟੀਆਂ ਬਜਾਵੇ ਗੱਡੀ ਛਕ ਛਕ ਜਾਵੇ</poem>}} {{center|ਹੋਰ: }}<noinclude>{{rh||78/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> dkottyigzcbeama62vn8itawnrwg0ct 250 17771 229168 122099 2026-07-25T10:10:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੱਸ ਦੀ ਲੱਤ ਭੱਜੇ ਸੱਸ ਦੀ ਗੋਡਾ ਭੱਜੇ ਜੇਠ ਦਾ ਝੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਖਦਾ ਮੋੜ ਸੂ ਜਠਾਣੀਏ ਮੋੜ ਸੱਸੇ ਰਾਣੀਏ</poem>}} {{center|ਹੋਰ:}} {{block center|<poem>ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਗੰਨਾ ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਲੰਮਾ ਭਾਬੋ ਮੇਰੀ ਪਤਲੀ ਜੀਹਦੇ ਨੱਕ ਮੱਛਲੀ ਮੱਛਲੀ ਤੇ ਮੈਂ ਨਹਾਵਣ ਗਈਆਂ ਲੰਡੇ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠ ਲੰਡਾ ਪਿੱਪਲ ਢੇਅ ਗਿਆ ਮੱਛਲੀ ਆ ਗਈ ਹੇਠ ਮੱਛਲੀ ਦੇ ਦੋ ਮਾਮੇ ਆਏ ਤੀਜਾ ਆਇਆ ਜੇਠ ਜੇਠ ਦੀ ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਤੀ ਨਾਲ ਪਕਾਈਆਂ ਤੋਰੀਆਂ ਅੱਲਾ ਮੀਆਂ ਭਾਗ ਲਾਏ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</poem>}} {{gap}}ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਧ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੂਫੀ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਤੀ ਝੂਮ ਉੱਠਦੀ ਹੈ:ਛੀ ਛਾਂ ਜੀਵੇ ਮਾਂ {{block center|<poem>ਖਖੜੀਆਂ ਖਰਬੂਜੇ ਖਾਂ ਖਾਂਦੀ ਖਾਦੀ ਕਾਬਲ ਜਾਂ ਗੋਰੀ ਗਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਵੱਛਾ ਮਾਰੇ ਸਿੰਗ ਤੁੜਾਵੇ ਰੱਬਾ</poem>}} {{gap}}ਹਾਸਿਆਂ, ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਰ ਘੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸੱਸ ਦਾਲ ਚਾ ਪਕਾਈ ਛੰਨਾ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਈ ਸੱਸ ਖੀਰ ਚਾ ਪਕਾਈ</poem>}}<noinclude>{{rh||79/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> nghg35rcrayux4wh61k4cp8osmuwwlz 250 17776 229169 122100 2026-07-25T10:10:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਹੇਠ ਟੰਗਣੇ ਲੁਕਾਈ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਵੜਦੀ ਖਾਵੇ ਭੈੜੀ ਗਲ ਗੜੱਪੇ ਲਾਵੇ ਲੋਕੋ ਸੱਸਾਂ ਬੁਰੀਆਂ ਵੇ ਕਲੇਜੇ ਮਾਰਨ ਛੁਰੀਆਂ ਵੇ</poem>}} {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ: {{block center|<poem>ਚਾਰ ਚੁਰਾਸੀ ਘੁੰਮਰ ਘਾਸੀ ਨੌ ਸੌ ਘੋੜਾ ਨੌ ਸੌ ਹਾਥੀ ਨੌ ਸੌ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਮੁੰਡੇ ਖੇਡਣ ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ ਕੁੜੀਆਂ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਕਰਦੇ ਖੇਤੀ ਪੱਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਵਸਾਂਦੀਆਂ</poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿੱਕਲੀ ਦੇ ਗੀਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਧ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿੱਕਲੀ ਦੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਿੱਕਲੀ ਪਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿੱਕਲੀ ਦੇ ਗੀਤ ਬਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੀਬੱਧ ਕਰਕੇ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੈ।<noinclude>{{rh||80/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> omoirvygkvsgau2opg16yfwt649dj5j 250 17781 229170 122101 2026-07-25T10:10:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ}}}} {{gap}}ਖੇਡਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਖੇਡਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਗੁਣ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੁੱਸੇ, ਵਿਤ ਤੇ ਸੁਭਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖੇਡਣਾ ਇੱਕ ਸਹਿਜ ਕਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੰਮਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕਣੋਂ ਵਰਜਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਆਮ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਬੱਚੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਐਨੇ ਵਿਅੱਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖੁਆਂਦੀਆਂ ਪਿਆਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡ ਰੁਚੀਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਮਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਹਨ। {{gap}}ਖੇਡਾਂ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਅਗੰਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੇੜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਕੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਜਵੱਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਜੂਝਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਹਾਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਰ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਸ਼ਟ, ਚੁਸਤ, ਫੁਰਤੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਕੇਵਲ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਵਾਫਰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਸਾਧਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਜਿਹਾ ਕਿ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ, ਰਾਸਾਂ, ਨਕਲਾਂ, ਸਵਾਂਗ, ਬਾਜ਼ੀਗਰਾਂ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਮਸਾਹਵਿਆਂ ਤੇ ਵਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕਰਤੱਵ, ਪੁਤਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਆਦਿ ਸਭ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਸ਼ੁਗਲ ਹਨ। ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਹੋਰਨਾਂ<noinclude>{{rh||81/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> kwfq2uxqe3d2uh7cm9bv18u7pdxpsyo 250 17786 229171 135136 2026-07-25T10:10:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ। ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਲਕੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਬੰਧੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕ ਯਾਨੀ ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:</br> {{gap}}“ਲੋਕਯਾਨ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਬੱਡੀ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਲੁਕਣ ਮੀਟੀ, ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ, ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ, ਰੱਸਾ-ਕਸ਼ੀ, ਕਾਵਾਂ ਘੋੜੀ,ਗਤਕਾਬਾਜ਼ੀ ਆਦਿ ਲੋਕ ਮਨਪ੍ਰਚਾਵੇ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੁਜਰੇ, ਨਾਟਕ, ਚੇਟਕ, ਰਾਸਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹ ਮਨ ਪਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਸ਼ੂਗਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਆਈ ਹੈ।”<ref>*''ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, “ਲੋਕ ਯਾਨ ਅਤੇ ਮਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੰਨਾ 210”</ref></br> {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲੀ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ: “ਖੇਡ ਇਕ ਇੱਛਤ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਇਕੀ ਇਵਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਖੇਡ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨ-ਉਤਪਾਦਕ ਅਵੱਸ਼ ਹੈ ਪਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ” <ref>**''ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ, “ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਯਾਨ” 1986,ਪੰਨਾ 30''</ref></br> {{gap}}ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਸੋਂਦ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਸਬੰਧੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਨਖੇੜ ਕਰਦਿਆਂ ਖੇਡ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਨਵੀਨ ਦੋ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਸਲਰ ਅਤੇ ਸਪਾਂਸਰ ਦੇ ਖੇਡ ਦੇ ਵਾਫਰ (ਵਾਧੂ) ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚਲੀ ਵਾਫਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਿਰਉਦੇਸ਼ ਉਲਾਸਪੁਰਨ ਖੇਡ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲਜਾਰਸ ਅਤੇ ਪੈਟਰਕ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਲ ਗਰੁਸ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲਗ਼ ਉਮਰ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ: ਮੈਡਮ ਐਲਪਟਨ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਡਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਅਗਰਸਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੀਨ ਖੇਡ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਪਿੱਗੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਤੀਰੇ ਦੇ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਇਕ ਅੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਖੇਡਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰਬਕਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਕਾਰਜ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਕੁੱਝ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ੁਗਲੀਆ ਆਧਾਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਧਾਰ ਸੌਖੀ {{rule}}{{Reflist}}<noinclude>{{center|82/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 7bzt7elezy1lw7gnehchzfastibr45o 250 17791 229172 135142 2026-07-25T10:10:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੁਲੱਭ ਸਥਾਨਕ ਸਮਗਰੀ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਖੇਡ ਗੀਤਾਂ, ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ, ਸਾਮਾਨ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਿਆ ਹੈ। “ਇਹ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਮਦੀਆਂ ਵਿਗਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਿਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਣ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਅਤਿ ਅਵੱਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੇਡ ਲੋਕ ਖੇਡ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਰੱਖੀ ਹੈ”<ref>*''ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ, “ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਯਾਨ”, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕੋ: ਲੁਧਿ: 1986, ਪੰਨਾ-35''</ref></br> {{gap}}ਡਾ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਧੱਕੜ ਖੇਡਾਂ ਨੇਜ਼ਾਬਾਜ਼ੀ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ, ਗੱਤਕਾ ਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਧਾੜਵੀ ਤੇ ਲੋਟੂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਬੀਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>**''ਡਾ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, “ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ “ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ” ਦਾ ਰੀਵਿਊ-1976''</ref></br> {{gap}}ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਰੜੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸਮਾਂ ਸਥਾਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਸਮੇਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਹੜਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਜੂਹਾਂ, ਟਾਹਲੀਆਂ, ਬਰੋਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੋਕਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਥਾਨਕ ਉਪਲਬਧ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਣ ਦੇ ਰੱਸੇ, ਕੋਲੇ, ਬਾਟੇ, ਗੀਟੇ, ਕੌਡੀਆਂ, ਅਖਰੋਟ, ਫੁੱਟੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਠੀਕਰੇ, ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਰੋੜੇ, ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਨਸਾਰਾਂ, ਤਖਤੇ, ਬਾਰੀਆਂ, ਬੋਰੀਆਂ, ਟਾਹਲੀਆਂ ਦੇ ਅਨਘੜ ਖੂੰਡੇ, ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਮੜੀ ਖਿੱਦੋ, ਟੁੱਟੇ ਛਿੱਤਰ, ਪਿੱਪਲਾਂ ਬਰੋਟਿਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਪੀਪਨੀਆਂ, ਨੜੇ ਦੀਆਂ ਪੋਰੀਆਂ, ਸਰਕੰਡੇ ਦੀਆਂ ਪੋਰੀਆਂ, ਕਣਕ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਨਾੜ, ਇਮਲੀ ਦੀਆਂ ਗਿਟਕਾਂ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਵਸਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।</br> {{gap}}ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਨੇਕ ਨੀਅਤੀ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਜਿਹੇ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਢੀ ਮਾਈ, ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ, ਊਠਕ ਬੈਠਕ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ, ਦਾਈਆਂ ਦੂਹਕੜੇ, ਪਿੱਟੂ, ਪੀਚੋ ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਅੱਡੀ ਛੜੱਪਾ ਆਦਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ। {{rule}} {{Reflist}}<noinclude>{{center|83/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ }}</noinclude> kwqi0asxw9dzrzevxei6clagrk7s51r 250 17796 229173 122104 2026-07-25T10:10:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਖੇਡਣ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਾਈ ਜਾਂ ਪਿਤ ਦੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਦਾਈ ਕੌਣ ਦੇਵੇ? ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪੁੱਗਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੁਣ ਉਹ ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪੁੱਠੇ ਸਿੱਧੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਜ਼ ਕਰੋ ਤਿੰਨ ਪੁੱਗਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੇ ਹੱਥ ਪੁੱਠੇ ਤੇ ਇੱਕ ਦਾ ਹੱਥ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਪੁੱਗਿਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਕਈ ਪੁਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਗ ਗਿਆ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਆ ਹੱਥ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪੁੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਈ ਨੂੰ ਮੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦਾਈ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪੁੱਗਣ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਇਕ ਸਲਾਈ ਦੋ ਸਲਾਈ ਤੀਜਾ ਬੋਲੇ ਲੈਫ਼ਟ ਰਾਈਟ ਹੋਰ ਆਂਟੇ ਮਾਂਟੇ ਟਈਓ ਟਿੱਚ ਘੁੱਗੀ ਬਟੇਰਾ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ </poem>}} {{gap}}ਪੁੱਗਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿਯਮ ਵੀ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬਚੇ ਇਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਜਣਾ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਛੁਹਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਛੰਦ ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਈਂਗਣ ਮੀਂਗਣ ਤਲੀ ਤਲੀਂਗਣ ਕਾਲਾ ਪੀਲਾ ਡੱਕਰਾ ਗੁੜ ਖਾਵਾਂ ਬੇਲ ਵਧਾਵਾਂ ਮੂਲੀ ਪੱਤਰਾ ਪੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਆਏ ਹੱਥ ਕੁਤਾੜੀ ਪੈਰ ਕੁਤਾੜੀ ਨਿਕਲ ਬਾਲਿਆ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ </poem>}} {{gap}}ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਬਦ ’ਤੇ ਹੱਥ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਛੰਦ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੁੱਗਣ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗੀਤ ਵੀ ਹਨ। ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਗੀਤ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ: {{block center|<poem>ਉੱਕੜ ਦੁੱਕੜ ਭੱਬਾ ਭੌ ਅੱਸੀ ਨੱਬੇ ਪੂਰਾ ਸੌ ਸਾਹਾ ਸਲੋਟਾ ਤਿੱਤਰ ਮੋਟਾ ਚਲ ਮਾਦਰੀ ਪੈਸਾ ਖੋਟਾ</poem>}} 84! ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ<noinclude></noinclude> 4g1h6051hqfd77mb1kclgs5q9ju84gq 250 17801 229174 122105 2026-07-25T10:11:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਖੋਟੇ ਦੀ ਖਟਿਆਈ ਬੇਬੇ ਦੌੜੀ ਦੌੜੀ ਆਈ{{dhr|1em}} ਏਂਗਣ ਮੇਂਗਣ ਤਲੀ ਤਲੇਂਗਨ ਸਾਵਾ ਪੀਲਾ ਡੱਕਰਾ ਗੁੜ ਖਾਵਾਂ ਵੇਲ ਵਧਾਵਾਂ ਮੂਲੀ ਮਾਰਾਂ ਪੱਤਰਾ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਆਏ ਹੱਥ ਕਤਾਲ ਪੈਰ ਕਤਾਲ ਨਿਕਲ ਨੀ ਇਜ਼ਰਾਂ ਤੇਰੀ ਵਾਰ{{dhr|1em}} ਐਂਗਣ ਮੈਂਗਣ ਤਲੀ ਤਲੇਂਗਣ ਸਾਵਾ ਪੀਲਾ ਡੱਕਰਾ ਗੁੜ ਖਾਵਾਂ ਵੇਲ ਵਧਾਵਾਂ ਮੂਲੀ ਮਾਰਿਆ ਪੱਤਰਾ ਪੱਤਰ ਗਏ ਲਹੌਰ ਉਥੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਤਿੱਤਰ ਮੋਰ ਤਿੱਤਰਾਂ ਮੋਰਾਂ ਪਾਈ ਲੜਾਈ ਤੋਤਕੜੀ ਛੁਡਾਉਣ ਆਈ ਤੋਤਕੜੀ ਨੂੰ ਵੱਜਾ ਡੰਡਾ ਵੇ ਛੁਡਾਈਂ ਰਾਮ ਚੰਦਾ{{dhr|1em}} ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਦੂਜੀ ਵਜ਼ੀਰ ਤੀਜਾ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦਾ ਪੀਰ ਚੌਥਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਮਾਰਦਾ{{dhr|1em}} ਪਹਿਲਾ ਰਾਣਾ ਦੂਜਾ ਕਾਣਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣਾ ਚੌਥਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਮਾਰਦਾ{{dhr|1em}} ਉਸੀ ਫੂਸੀ ਨੱਕ ਤਰੂਸੀ ਭੈਣਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀਏ ਤੂਹੀਓਂ ਮਾਰੀ ਫੂਸੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||85/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 4lg7a8sy6i4cj17a3iimxzyr6r22a08 250 17806 229175 122106 2026-07-25T10:11:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬ ਕੋਈ ਮੇਮ ਕੋਈ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਤੀਰ ਕੋਈ ਰਾਂਝਾ ਕੋਈ ਹੀਰ ਹੀਰ ਗਈ ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਲੂੰਗੀ ਕੋਈ ਖੇਸ ਖੇਸ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕੀੜਾ ਕੋਈ ਕਾਣਾ ਕੋਈ ਟੀਰਾ</poem>}} {{gap}} ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਬੱਡੀ, ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ, ਸ਼ਕਰ ਭਿੱਜੀ, ਲੂਣ ਮਿਆਣੀ, ਕੂਕਾਂ ਕਾਂਗੜੇ ਤੇ ਟਿਬਲਾ ਟਿਬਲੀ ਆਦਿ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਟੋਲੀਆਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ। ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਝਗੜਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਬੱਚੇ ਤੇ ਗੱਭਰੂ ਬੜੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਅਥਵਾ ਗੱਭਰੂ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਜਣੇ ਇਕ-ਇਕ ਟੋਲੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਉਠਕੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਨਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਟੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਜ਼ ਕਰੋ ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਚਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸੋਨਾ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਪੁੱਛਣਗੇ: {{center|“ਕੋਈ ਲੈ ਲਓ ਚਾਂਦੀ ਕੋਈ ਲੈ ਲਓ ਸੋਨਾ"}} {{gap}}ਇਕ ਟੋਲੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚਾਂਦੀ ਮੰਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚਾਂਦੀ ਬਣਿਆ ਬੱਚਾ ਅਥਵਾ ਗੱਭਰੂ ਉਸ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਦਜੀ ਟੋਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਕੋਲ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਚੋਣ ਕਰਾਂਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤੀ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਆੜੀ ਮੜੱਕਣ ਭਾਵ ਆੜੀ ਚੁਨਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਬੜੇ ਰਹਾ ਨਾਲ਼ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪਪੀਤਾ ਕੋਈ ਮੰਗੇ ਰਾਮ ਕੋਈ ਮੰਗੇ ਸੀਤਾ{{dhr|1em}} ਡਿਕਮ ਡਿਕਮ ਛਈਆ ਡੋ ਜੀਵੇ ਥੋਡਾ ਮਾਂ ਪਿਓ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਥਾਪੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||86/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> d7vmul14ozqjaora6kx22opanvo0t76 250 17811 229176 122107 2026-07-25T10:11:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਕੋਈ ਲਓ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਕੋਈ ਲਓ ਹਾਥੀ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਹਾਣੀਓਂ ਹਾਂ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਲਿਆਏ ਹਾਂ ਜੀ ਕੋਈ ਲਓ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਕੋਈ ਲਓ ਚੰਬੇਲੀ ਦਾ ਫੁੱਲ</poem>}} {{gap}}ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਿਆਰਾ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਸੱਦਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਗਲੀ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਮੋਕਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੋ ਕੇ ਕੋਈ ਜਣਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਦੋ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਕਾਨੇ ਆਜੋ ਮੁੰਡਿਓ ਟੱਟੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ </poem>}} {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਤੱਤਾ ਖੁਰਚਣਾ ਜੰਗ ਜਲੇਬੀ ਆ ਜਾਓ ਕੁੜੀਓ ਖੇਡੀਏ {{center|ਹੋਰ}} ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਛਾਨਣੀ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਰੋੜ ਇਜ਼ਰਾ ਦੀ ਅੰਮੀ ਇਜ਼ਰਾ ਨੂੰ ਟੋਰ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਛਾਨਣੀ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਰੋੜ ਸਾਰੇ ਲੋਕੀ ਖੇਡਦੇ, ਇਜ਼ਰਾ ਬੇਬੇ ਕੋਲ </poem>}} {{gap}}ਕਿਧਰੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਰਲਕੇ ਗਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਆਓ ਭੈਣੋਂ ਖੇਡੀਏ ਖੇਡਣ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ ਰੋਟੀ ਕੌਣ ਪਕਾਊਗਾ ਹੀਰਾ ਹੀਰੇ ਦੀ ਮੈਂ ਭਾਣਜੀ ਸੱਭੇ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਦੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਭੁਲਗੀ ਬਰੋਟੇ ਵਾਂਗੂੰ ਫੁਲਗੀ </poem>}} {{gap}}ਪੁੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਆੜੀ ਮੜਿੱਕ ਕੇ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਡ ਸਮੇਂ ਛੂਹੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਦਾਈ ਅਥਵਾ ਪਿਤ/ਮੀਟੀ ਨਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਹ<noinclude>{{rh||87/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 954txx8o2aq9epie9okqqzsuf45hd2h 250 17816 229177 122108 2026-07-25T10:12:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਰ ਚੜ੍ਹੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਘਰੋਂ ਸੱਦਾ ਆ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਤ-ਮੀਟੀ ਵਿੱਚਾਲੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਬੱਚੇ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਘਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਸਾਡੀ ਪਿੱਤ ਦਬਣਾ ਘਰ ਦੇ ਦੂਹੋ ਚੱਬਣਾ ਇਕ ਚੂਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਚਪਾਹੀ ਫੜਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਚਪਾਹੀ ਨੇ ਮਾਰੀ ਇੱਟ ਚਾਹੇ ਰੋ ਚਾਹੇ ਪਿੱਟ </poem>}} {{gap}}ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ, ਮਰਦਾਉਪਣਾ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ ਮੁਸਾਹਵੇ, ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਓਤਪੋਤ ਹਨ। {{gap}}ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਪੇਂਡੂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਣਾ ਸਬੱਬੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਪਿੰਡ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਏ ਦਿਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਖੁਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਟਰੈਕਟਰ ਧੁਕ-ਧੂਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਲਿਆਂ ਮੁਸਾਹਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਘੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ਼ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚੀਆਂ।ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ- ਇਹ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਖੇਡਾਂ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੜ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆਥਣ ਸਮੇਂ ਜੁੜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਨੇ ਰਲਕੇ ਖੇਡਣਾ, ਕੋਈ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨਹੀਂ, ਉਚ-ਨੀਚ ਨਹੀਂ। ਅਮਰੀਰੀ-ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਪਾੜਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਰਲਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਸਨ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਇੰਨੀ ਹੋਣੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਰਲਕੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ। ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦੇ ਪੀਪਿਆਂ ਦੇ ਪੀਪੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਭਰੂ ਵੀ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਣ<noinclude>{{rh||88/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> rxdszyu2u5h6iy1u1rkd7v6cp4deosu 250 17821 229178 122109 2026-07-25T10:12:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੇਲਿਆਂ ਮੁਸਾਹਵਿਆਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਕੱਢਣਾ, ਕਿਸੇ ਬੋਰੀ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਚਮਕਾਉਣਾ, ਕਿਸੇ ਮੂੰਗਲੀਆਂ ਫੇਰਨ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ੀ ਜਿੱਤਣੀ। ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਵਾਉਣੀ। ਇਹ ਗੱਭਰੂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਢੁਕਣ ਦਿੰਦੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਰਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਚੰਗੀ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਹੀ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਨੂੰ ਆਹਰੇ ਲਾਈ ਰਖਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਪੇਂਡੂ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਬੜੀਆਂ ਮਨਮੋਹਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ-ਕਾਵਿ ਮਈ। ਉਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਬੁਢੀ ਮਾਈ, ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ, ਊਠਤ ਬੈਠਤ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਕੋਟਲਾ ਛਪਾਕੀ, ਦਾਈਆਂ ਦੂਹਕੜੇ, ਬਾਂਦਰ ਕੀਲਾ, ਕਿਣ ਮਿਣ ਕਾਣੀ ਕੌਣ ਕਿਣਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਮੱਛੀ, ਲੱਕੜ ਕਾਠ, ਖਾਨ ਘੜੀ, ਅੰਨ੍ਹਾ ਝੋਟਾ, ਪੂਛ ਪੂਛ, ਪਿੱਠੂ, ਪੀਚੋ ਬੱਕਰੀ, ਅੱਡੀ ਛੜੱਪਾ, ਕੂਕਾਂ ਕਾਂਗੜੇ, ਰੋੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਰ ਭਿੱਜੀ ਆਦਿ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਬੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਮਰਦਾਉਪਣੇ, ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਕੌਡੀ, ਗੁੰਗੀ ਕੌਡੀ ਅਤੇ ਸੌਂਚੀ ਪੱਕੀ ਆਦਿ ਕਬੱਡੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬੜੀਆਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਖੇਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਈਲ ਕਬੱਡੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। {{gap}}'ਸੌਂਚੀ ਪੱਕੀ’ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਰੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਗੱਭਰੂ ਹੀ ਇਹ ਖੇਡ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ’ਤੇ ਤੇਲ ਮਲਕੇ ਪਿੰਡੇ ਲਿਸ਼ਕਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਪਾਸਾ ਮਲ ਕੇ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੱਫੇ ਮਾਰਦਾ। ਧੱਫੇ ਕੇਵਲ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਦੂਜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪਹਿਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਬੀਣੀ ਫੜਦਾ ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਬੀਣੀ ਛਡਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ। ਇਉਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ੋਰ ਅਜ਼ਮਾਈ ਬੀਣੀ ਛਡਾਉਣ ਅਤੇ ਪਕੜਨ 'ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਬੀਣੀ ਛੁਡਾ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਂਚੀ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਿਲਦੀ।ਮੇਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੌਂਚੀ ਪੱਕੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਮ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਖੁੱਦੋ ਖੂੰਡੀ ਅਤੇ ਲੂਣ ਤੇਲ ਲੱਲ੍ਹੇ, ਬੜੀਆਂ ਰੌਚਕ ਖੇਡਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦੋਆਂ ਅਤੇ ਕਿੱਕਰਾਂ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਖੂੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੁਦੋ ਖੂੰਡੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਹਾਕੀ ਨੇ ਮਲ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਲੂਣ-ਤੇਲ ਲੱਲ੍ਹੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਮੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦੋ ਨੂੰ ਖਿਦੋ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਲੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਮੋਕਲੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਬੜੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚੁਕੰਨਾ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਚੌੜੇ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਪੁੱਟਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਲ੍ਹੇ ਆਖਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ<noinclude>{{rh||89/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> pvj60habxvatlmk020wda34goqwp651 250 17826 229179 122110 2026-07-25T10:12:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੂੰਡਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜੋ ਜਾਂਦੇ। ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਲੀਰਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਖੁੱਦੋ ਨੂੰ ਨੱਸ ਕੇ ਫੜਦਾ ਤੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਖੁੱਦੋ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਖੂੰਡਾ ਅਤੇ ਲੱਲ੍ਹਾ ਪਹਿਲੇ ਦਾਈ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦੇ ਦਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਮਘਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੇ ਲੱਲ੍ਹੇ ਛਡ ਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਟੱਲੇ ਮਾਰਦੇ। ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਕਦੀ ਲੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ, ਕਦੀ ਖੁੱਦੋ ਮਗਰ ਦੌੜਦਾ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਲੀ ਲੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਤਾਂ ਲੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਖੂੰਡਾ ਫੜ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਡੰਡਾ ਡੁਕ, ਡੰਡ ਪਲਾਂਘੜਾ ਜਾਂ ਪੀਲ ਪਲੀਂਘਣ ਨਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਬੜੀ ਰੌਚਕ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਖੇਡ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਪਲਾਂ ਬਰੋਟਿਆਂ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ, ਪੁੱਗ ਕੇ ਬਣਿਆ ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਦਾਈ ਦੇਂਦਾ। ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੇ ਥੱਲੇ ਇਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਡੇਢ-ਦੋ ਫੁੱਟ ਦਾ ਡੰਡਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਦਰੱਖ਼ਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਣਾ ਥੱਲੇ ਉੱਤਰ ਕੇ, ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਡੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਲੱਤ ਥੱਲਿਓਂ ਘੁਮਾ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਦਾਈ ਵਾਲਾ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਦੁਬਾਰਾ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਦਰੱਖ਼ਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਲਮਕ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਨਸ ਕੇ ਡੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੁੰਮਦੇ। ਜਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਦਾਈ ਵਾਲਾ, ਡੰਡਾ ਚੁੰਮਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਲਾ ਦੇਂਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਖੇਡ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਾਲੂ ਰਹਿੰਦੀ। {{gap}}ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ, ਨੂਣ ਮਿਆਣੀ, ਸ਼ਕਰ ਭੁਰਜੀ, ਟਿਬਲਾ ਟਿਬਲੀ ਆਦਿ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਰੋਚਕ ਖੇਡਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਬਾਰਾਂ ਬੀਕਰੀ, ਬਾਰਾਂ ਟਾਹਣੀ, ਸ਼ਤਰੰਜ, ਚੌਪੜ, ਤਾਸ਼, ਬੋੜਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਖੱਡਾ ਆਦਿ ਬੈਠ ਕੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਆਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੂਹਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪਿੜ ਜੁੜਦੇ ਸਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਿਹਲ ਹੈ। ਬਸ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਚੇਤੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ-ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣ ਹੈ-ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਮੁਕਣ ਤੇ ਹੀ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਸਾਡਾ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਰਸਾ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਲਵਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||90/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਰਥੀ|}}</noinclude> ke6i4izzp22uoe94yr50alvcivp0dvy 250 17831 229180 135131 2026-07-25T10:12:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਸਵਾਂਗ}}}} ‘ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਕਰਤਾ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਾਂਗ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਕ ਅਰਥ ਹਨ : (1) ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਲਿਬਾਸ, (2) ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ।<ref>*''ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪੰਨਾ-173''</ref></br> {{gap}}ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝਲਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਨਾਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਂਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਂਗ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਗੀਤ ਨਾਟ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਦੀ ਜੀਵਨ ਝਲਕੀ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਅਤੇ ਨਾਚ ਗਾਣੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਅਤੇ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਆਮ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਾਸਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸਮੁੱਚਾ ਪਿੰਡ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਥੜੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਗੱਡੇ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਈ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਾਂਗ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਟੇਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹਿ ਜਾਣਾ! ਸਵਾਂਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਮਰਦ ਆਮ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਆਂ ਕੋਈ ਪਾਰਟ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਕਦੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪੁਆ ਕੇ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਔਰਤ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਂਗ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਚੰਨ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦੀ। ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਝੂਮਣ ਲਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਸਨ...ਕੋਈ ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ ਨਹੀਂ...ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰ ਰਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਸਵਾਂਗ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੋਲੀ, ਦੁਸਹਿਰਾ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਆਦਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ’ਤੇ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਝਾਕੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਂਗ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਰਾਜਾ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਦੇ ਸਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ {{rule}} {{Reflist}}<noinclude>{{center|91/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ }}</noinclude> sur2ze9rdfkxxtzloayrz0e04pl7bwt 250 17836 229181 122112 2026-07-25T10:12:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਟੁੰਭਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕੀ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੂਰਨ ਆਪਣੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲੀਂ ਉਹਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ’ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਮ-ਵਾਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਪੂਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਜਤ-ਸਤ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਬਣਿਆਂ ਪੂਰਨ ਜਦੋਂ ਸੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲੀਂ ਗਜ਼ਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪੂਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ’ਤੇ ਆਪਾ ਵਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਰਖ ਪਾਸੋਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਮੰਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪੂਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਫੜਾਉਂਦਾ। ਰਾਣੀ ਲੂਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ’ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਪੂਰਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜਤ-ਸਤ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੰਵਾਦ ਅਜਿਹੇ ਮਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮੈਣਾਵਤੀ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਾਇਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਹੰਝੂ ਕੇਰਨਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਫੇਰ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਦਾ ਤਾਜ ਤਖ਼ਤ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋਗੀ ਹੋ ਤੁਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਲੋਈ ਮੌਤ ਕਬੂਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਾਂਗ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ, ਸਦਾਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਨਾਟ ਹਨ ਜੋ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਛਾਏ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਨਕਲੀਏ, ਭੰਡ ਅਤੇ ਨਚਾਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਵੀ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਂਗ ਧਾਰ ਕੇ ਮਸ਼ਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਗਿੱਧਾ ਅਤੇ ਫੜੁਹਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਂਗ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੌਂਕਣ, ਅਨਜੋੜ ਪਤੀ, ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ, ਜੇਠ, ਦੇਵਰ, ਭਾਬੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਢੋਲੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਭਗੁਭਾਟ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਵਾਂਗ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ...ਬਸ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ।<noinclude>{{rh||92/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |}}</noinclude> 5lmcaq0aao6qf2a6h258mvz8itx2fat 250 17841 229182 135801 2026-07-25T10:13:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ}}}} {{gap}}ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ ਨਾਟ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਹਜ-ਆਤਮਕ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਰਾਸ ਦੇਖਣ ਗਏ ਗੱਭਰੂ ਦਾ ਸਾਂਗ ਖੇਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਦਾ ਮੜ੍ਹਾਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਹੁਟੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। <poem>{{gap}}ਸਾਰੀਆਂ{{gap}}: ਮੁੰਡਾ ਰਾਸ ਦੇਖਣ ਗਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਦੱਸ ਕੇ। {{gap}}ਵਹੁਟੀ{{gap}}: ਮੈਂ ਵੀ ਕੁੰਡਾ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਆ ਗਿਆ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ। {{gap}}ਮੁੰਡਾ{{gap}}: ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਲੈ ਗਏ ਮੁੰਡੇ ਸੱਦ ਕੇ, ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਗੁਲਾਮ ਕੁੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹ ਹੱਸ ਕੇ। {{gap}}ਵਹੁਟੀ{{gap}}: ਮੈਂ ਵੀ ਰੋਟੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਪੈ ਗਿਆ ਛੋਲੇ ਚੱਬ ਕੇ। {{gap}}ਮੁੰਡਾ{{gap}}: ਗੋਰੀਏ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਗੁਲਾਮ ਰੋਟੀ ਦੇ ਦੇ ਹੱਸ ਕੇ। {{gap}}ਵਹੁਟੀ{{gap}}: ਮੈਂ ਵੀ ਮੰਜਾ ਨਾ ਡਾਹਿਆ ਪੈ ਗਿਆ ਦੋਲਾ ਨੱਪ ਕੇ। {{gap}}ਸਾਰੀਆਂ{{gap}}: ਮੁੰਡਾ ਰਾਸ ਦੇਖਣ ਗਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਦੱਸ ਕੇ।</poem> {{gap}}ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਝਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੱਤ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ਼ ਨੱਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਲ ਲੀਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਚਾਏ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਂਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ-ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜਨਸਧਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਸਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਈ ਮੰਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ<noinclude>{{center|93/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> oymvxryt9yadewpinmnr84bay33j7xo 250 17846 229183 122114 2026-07-25T10:13:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਝਾਕੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿੰਦਰਾਬਨ ਤੇ ਮਥੁਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਲਪਨ ਬੀਤਿਆ ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੰਦਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕੀ ਬੱਚੇ, ਕੀ ਜਵਾਨ, ਕੀ ਬੁੱਢੇ, ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਰਾਸਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਵਤਾਰ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰੰਗੀਲੇ ਅਤੇ ਅਲਬੇਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਘੜੇ ਗੁਲੇਲਾਂ ਨਾਲ ਭੰਨਦਾ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਚਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚੁਹਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ’ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਝਾਕੀਆਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਚੰਨ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਜਿੰਦੇ, ਗਵੱਈਏ ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕੁਝ ਨਚਾਰ ਮੁੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹਸਮੁਖ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਨਾਰਦ’ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸੁਨੱਖੇ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਾ ਕੇ, ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਕਜਲਾ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਨਸਰੀ ਫੜਾ ਕੇ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੌਰ ਮੁਕਟ ਸਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...ਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਹੀ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਭਗਤੀ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਚੋ-ਚੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਝਾਕੀਆਂ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਖੂਬ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੰਤਰ ਮੁਗਧ ਹੋਏ ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰਾਸ ਦੇਖਦਿਆਂ ਬਤੀਤ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਤੇ ਮੰਗ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ, ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ, ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਗੋਪੀ ਚੰਦ, ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ, ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ, ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ, ਹੀਰ-ਰਾਝਾਂ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਰਸੀਲੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਲਚਸਪ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਰਾਸ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸਮਾਪਤ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<noinclude>{{rh||94/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |}}</noinclude> stcc9vuq1ekvx8z8h010i4bodpjoca8 250 17851 229184 122115 2026-07-25T10:13:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ}}}} {{gap}}ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਪਸੰਦ ਲੋਕ-ਨਾਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟ, ਰਾਸਾਂ, ਨਕਲਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਦਰਵੀਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਲੂਸਾਂ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਾਂ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਨਾਟ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਨਾਟ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਸ ਖੰਡਾਂ (ਵਰਗਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਰਗ-ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰੰਗ ਮੰਚ ’ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਖੇਡ ਰਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ `ਤੇ ਮਖ਼ਮਲੀ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਊਲ-ਮਿਲ, ਝਿਲ-ਮਿਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਨੇ ਮਖੌਟੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਵੀ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਥਾਵਾਚਕ ਮਹਾਂਕਵੀ ਤੁਲਸੀ ਰਚਿਤ 'ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਨਸ' ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਪਾਈਆਂ ਬੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਦੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਭਰਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਅਨੁਠਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮੰਚ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਖੜੋਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਥਾਵਾਚਕ<noinclude>{{rh||95/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> qizykogac2scviy6wuwpsq8g746jqfs 250 17856 229185 122116 2026-07-25T10:13:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚੁਪਾਈਆਂ ਗਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਚੁਪਾਈਆਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖੂਬ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ-ਕਈ ਝਾਕੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝਾਕੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਰੋਚਕ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ.. ਮੁੱਖ ਝਾਕੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: {{gap}}ਸੀਤਾ ਸਵੰਬਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਣਵਾਸ ਜਾਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਰੂਪ ਨਖਾ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਣਾ, ਸੀਤਾਹਰਣ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ,ਲੱਛਮਣ ਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੂਰਛਤ ਹੋਣਾ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬੂਟੀ ਲਿਆਉਣ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਪਹਾੜੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਉਣੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਆਦਿ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਕਥਾਕਾਰ ‘ਰਾਮ ਚਰਿਤ ਮਾਣਸ' ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਪਾਈਆਂ, ਦੋਹੇ ਗਾ ਕੇ ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਕਥਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਰਿੰਤਰ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਇਹਨਾਂ ਝਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੋਏ ਭਗਤੀ-ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਰਸ ਦੇ ਮਾਖਿਓਂ ਦੀਆਂ ਘੁੱਟਾਂ ਭਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੀ ਆਖੀਰੀ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ, ਮੇਘਨਾਥ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਤਲੇ ਬੜੇ ਉੱਚੇ-ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਾਂਸਾਂ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ ਆਤਿਸ਼ਾਜ਼ੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਤਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਰਾਵਣ, ਮੇਘਨਾਥ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਪੁਤਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਲੱਗਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪੁਤਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਟਾਖਿਆਂ ਤੇ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡ ਕੇ ਬਦੀ ਉੱਤੇ ਨੇਕੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵੀ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।<noinclude>{{rh||96/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> celsjgcocizsoene883n1gimmkozz90 250 17906 229186 122406 2026-07-25T10:14:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 229186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਲੱਦ ਦਿਆਂ ਜੀਹਨੂੰ ਇੰਜਣ ਲੱਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਮ ਕੇ ਚੱਕ ਪੱਠਿਆ- ਗੇਂਦ ਘੂੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲ਼ੀ</poem>}} {{gap}}ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ ਸੁਖ ਸੁਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਨਗਾਹ 'ਤੇ ਚਰਾਗ਼ ਜਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। 13 ਫੱਗਣ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਰਾਗ਼ ਬਲਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਨਗਾਹ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਕਵਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੜੀ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਕੱਵਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਿਆਜ਼ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਹਕੇ ਸੁੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਲੂਣ ਅਤੇ ਝਾੜੂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਕਈ ਪਤਾਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕੱਪੜੇ। ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਲੋਕੀਂ ਨਵੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਰੌਣਕਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਬੇਟ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮਲਵਈਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਲੇ ਲਈ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਪੈਣਾ।ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਆਉਣੀਆਂ। ਸਰਕਸਾਂ, ਜਿੰਦਾ ਨਾਚ, ਜਲਸੇ, ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ। ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਲੜਾਈਆਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਟਾਕਰੇ ਹੋ ਜਾਣੇ। ਵੈਲੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਖਰੂਦ ਪਾਉਣੇ। ਕਿਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋ ਹੱਥ ਹੋ ਜਾਣੇ: {{center|<poem>ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲੱਗਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਭਾਰੀ ਵੈਲੀਆਂ ਦਾ ਕੱਠ ਹੋ ਗਿਆ ਭਾਨ ਚੱਕਲੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਰੱਕੜਾਂ ਦਾ ਜੀਹਨੇ ਪਹਿਲੀ ਡਾਂਗ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਮੰਗੂੂ ਖੇੜੀ ਦਾ ਜੀਹਨੇ ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗੰਡਾਸੀ ਮਾਰੀ ਥਾਣੇਦਾਰ ਐਂ ਗਿਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਲ ਤੋਂ ਗਿਰੇ ਪੰਜਾਲ਼ੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹਥਕੜੀਆਂ ਹੋਗੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਿਉਰ ਕੁਮਾਰੇ ਦੀ- ਮੰਜੀ ਸੜਕ ਤੇ ਮਾਰੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||106 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> i56b7bcnt4k8u2jxcxn6t8f868b6s8o 250 17911 229187 122129 2026-07-25T10:14:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਜਗਰਾਵਾਂ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਧੁੰਨੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮਲਵਈ ਗੱਭਰੂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਭ-ਗੁਭਾੜ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੜਤਾਲਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਕਾਟੋਆਂ ਅਤੇ ਛੈਣਿਆਂ ਦੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਦਬਿਦ ਕੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ: {{center|<poem>ਧਾਵੇ ਧਾਵੇ ਧਾਵੇ ਧੀ ਸੁਨਿਆਰਾਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਤੁਰਦੀ ਨਾਲ਼ ਹੁਲਾਰੇ ਪਟ ਉਹਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਥਣ ਸੂੂਫ਼ ਦੀ ਪਾਵੇ ਕੰਢੀ, ਬਿੰਦੀ, ਕੰਨ ਕੋਕਰੂ ਕਾਂਟੇ ਸੰਗਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਟਣ ਲਮਕਣ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲੈਣ ਹੁਲਾਰੇ ਅੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਲ਼ ਲੱਗ ਗੀ ਰੰਨ ਝਾਵੇਂ ਨਾਲ਼ ਘਸਾਵੇ ਪਤਲੋ ਦੀ ਠੋੋਡੀ ’ਤੇ- ਲੌਂਗ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵੇ।</poem>}} {{gap}}ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪਲ਼ੀ ਲਾਡਲੀ ਖਾਂਦੀ ਦੁੱਧ ਮਲਾਈਆਂ ਹੁਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਚੜੀ ਜਵਾਨੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਸ਼ਕ ਦੁਹਾਈਆਂ ਤੁਰਦੀ ਦਾ ਲੱਕ ਝੂਟੇ ਖਾਂਦਾ ਪੈਰੀਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਸ਼ਰਬਤੀ ਅੱਖੀਆਂ ਸੁਰਮੇ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗ ਗੀ ਯਾਰੀ ਕਰ ਕੁੜੀਏ ਮਨ ਆਈਆਂ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗੂ ਤਰਜੇਂਗੀ- ਹਾਣ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਲਾਈਆਂ</poem>}} {{gap}}ਬੋਲੀਆਂ ’ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਆਖ਼ਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਇਹ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਭਰੂ ਪੱਟਾਂ ’ਤੇ ਮੋਰਨੀਆਂ ਤੇ ਮੱਥਿਆਂ ਤੋਂ ਚੰਦ ਖੁੁਣਵਾ ਕੇ ਚਾਵਾਂ ਮੱਤੇ, ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਨਵੇਂ ਅਰਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਜਾਨੀਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||107 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> nvfl68ouseil07jundc2xqyegej3akc 250 17917 229188 122130 2026-07-25T10:14:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|{{center|'''ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ'''}}}} {{gap}}ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਲਈ ਜੈਤੋ ਦੀ ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇ ਥਾਂ ਹੈ: {{center|<poem>ਇਕ ਮੰਡੀ ਜੈਤੋ ਲੱਗਦੀ ਇਕ ਲੱਗਦਾ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ</poem>}} {{gap}}ਜਰਗ ਜਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਪਾਇਲ ਦਾ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਖੰਨੇ ਤੋਂ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਕੋਈ 38 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਜਰਗ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਨਾਂ ਨਾਮ ਨਗਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਕ ਥੇਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਰਵਾਇਤ ਪ੍ਰਚਿੱਲਤ ਹੈ ਕਿ ਕਸਬਾ ਪਾਇਲ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਮੇਨ ਪਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਮੈਨ ਪਾਲ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਜਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਜੇ, ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਸਮੇਤ ਇਹ ਮੁਜਰਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਾਇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚੀ ਕਾਲ਼ੀ ਭੱਟਣੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੈਵੀ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਇਸ ਮੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਦੁੱਤੀ ਨਾਚ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਨੱਚਦੀ-ਨੱਚਦੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਪਾਸ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਪੱਲਾ ਕਰਕੇ ਕੱਜ ਲੈਂਦੀ। ਰਾਜਾ ਮੈਨ ਪਾਲ ਦੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਨੰਗੇ ਮੂੰਹ ਹੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਹਿਲੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਮੁਜਰਾ ਖੀਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਨ ਪਾਲ ਨੇ ਕਾਲੀ ਭੁੱਟਣੀ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹਿਆ। {{gap}}"ਉਸ ਪਾਸੇ ਮਰਦ ਮੁੱਛ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਬੈਠਾ ਸੀ!" {{gap}}ਕਾਲੀ ਭਟਣੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨ ਪਾਲ ਕਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਜਗਦੇਵ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲੋਂ ਘੱਟ ਆਂ-ਜੋ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਚੌਗੁਣੀ ਦਿਆਂਗਾ।" {{gap}}ਕਾਲੀ ਭਟਣੀ ਜਗਦੇਵ ਦੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੋ ਗਈ। {{gap}}“ਹੇ ਭਟਣੀ ਤੇਰੇ ਨਾਚ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ-ਮੰਗ ਕੀ ਮੰਗਦੀ ਏਂ।" ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}“ਮਹਾਰਾਜ ਬਚਨ ਦਿਓ-ਜੋ ਮੰਗਾਂਗੀ ਦਿਓਗੇ।”</br> {{gap}}"ਬਚਨ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਪਣਾ ਹੈ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।”</br> {{gap}}“ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿਓ ....!”</br><noinclude>{{rh||108 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 031s5x2l3d1yvdnahuqcg079z1hrpbh 250 17922 229189 122131 2026-07-25T10:14:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਕਾਲੀ ਭੱਟਣੀ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭੱਟਣੀ ਇਹ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨ ਪਾਲ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਨ ਪਾਲ ਜਗਦੇਵ ਦਾ ਸਿਰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੂਣੀ ਵਾਂਗ ਬੱਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਤਾਂ ਕੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਉਹ ਇੰਨਾਂ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੁੜ ਕੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਭੱਟਣੀ ਮੁੜ ਜਗਦੇਵ ਦੇ ਡੇਰੇ ਪੁੱਜੀ ਤੇ ਜਗਦੇਵ ਦੀ ਧੜ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰੰਤੂ ਜਗਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ‘ਮਰਦ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ', ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ’ਤੇ ਕਾਲੀ ਭੱਟਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਦੇਵ ਦੀ ਧੜ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਵੀਂ ਮੌਲ-ਸਿਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲੀ ਭੱਟਣੀ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਬਣ ਕੇ ਜਰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੋਂ ਜੰਗਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਸਨ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਕੇ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਾ ਦਾ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਸੜੀਏ ਅਥਵਾ ਬਾਹੀੜਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗੁਲਗੁਲੇ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਤੀਂ ਸੁੱਚੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬੇਹੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆ ਕੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੇਂਡੂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਚੇਚਕ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਅਥਵਾ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੇਚਕ ਦੇ ਰੋਗੀ ਦਾ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਝਿਉਰ ਪਾਣੀ ਕਰਕੇ ਕਈ ਇਕ ਟੂਣੇ ਟਾਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੋਗੀ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਸੁਖ ਲਈ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਥੰਮ ਸੁੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਗੁਲੇ ਕਚੌਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਥੰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਸ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀ ਦੇ ਚੇਚਕ ਨਿਕਲੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ਸੁਖਣਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪਿਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਾ ਵੀ ਨਿਕਲੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੀ ਦੇ ਨਾ ਨਿਕਲੇ। ਚੇਤ ਦੇ ਜੇਠੇ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਆਧ ਦੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸੁੱਖਾਂ ਲਾਹੁਣ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹਾਤਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਤਾ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਹੋਰੀਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤੇ ਮਛੰਦਰ ਨਾਥ ਦੀਆਂ ਚੇਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਡੋ-ਪਿੰਡ ਫਿਰ ਕੇ ਹਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ’ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਆਲਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ-ਬਸੰਤੀ, ਸੀਤਲਾ ਅਤੇ ਮਸਾਣੀ ਦੇ ਕੱਠੇ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਥਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ<noinclude>{{rh||109/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> m6pewv0mqf54wg1ky8tya8vp1649umm 250 17927 229190 122132 2026-07-25T10:14:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਕਦੋਂ ਲੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮਾਤਾ-ਭਗਤ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਮਾਤਾਂ ਦੇ ਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਗੁਲਗਲਿਆਂ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਘੁਮਿਆਰ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਝੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਡੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋਗਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਵੀ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲਈ ਖੜੋਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਲਗਲੇ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੀਵੀਆਂ ਤੇ ਮਰਦ ਇਹਨਾਂ ਗਧਿਆਂ ਅੱਗੇ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਬੱਕਲੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬਰੁੜ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਾ ਕੇ ਮੱਥੇ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਗਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਖੋਤੜੇ ਆਖ ਕੇ ਸਨਮਾਨਦੇ ਹਨ।ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗਧੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਮ-ਧਰਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡਾਂ ਉਤਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਲ ਮਾਤਾ ਦੇ ਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਈ ਖੂਬ ਹੱਥ ਰੰਗਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇੱਥੇ ਮੁਰਗੇ ਭੇਂਟ ਕਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਇਕ ਮੁਰਗੇ ਦੀ ਟੰਗ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਰਗੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਖ ਲਾਹੁਣੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਛੁਹਾ ਕੇ ਥਾਨ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਜੋ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਮੁਰਗੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੋ-ਇਕ ਮੁਰਗਾ ਸੈਂਕੜੇ ਸੁੱਖਾਂ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜੀ ਦਾ ਜੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਈਆਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਥਾਨ ਸੁਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਤਰੀ ਗਾਰਾ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ-ਵੀਹ ਇੱਟਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਪਾਸੋਂ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਇਕ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਥਾਨ ਉਸਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਗਲਾ ਅਗਾਂਹ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਨਵੇਂ ਆਏ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲਈ ਸੱਜਰਾ ਥਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ...। {{gap}}ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਧਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਹ ਇੰਨਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਿੰਨਾ ਬੇਵਸ ਹੈ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੌਕੀਨ: {{block center|<poem>ਚੰਦਰੀ ਦੇ ਲੜ ਲਗ ਕੇ ਮੇਰਾ ਛੁਟ ਗਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ </poem>}} {{gap}}ਹੁਣ ਤਾਂ ਸੜਕਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਬੱਸਾਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ-ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪੈਦਲ ਤੁਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਗੋਦੀ ਮੁੰਡਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਭਲਾ ਕੌਣ ਕਰੇ, ਪਰ ਆਸਰਾ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ... {{block center|<poem>ਚਲ ਚੱਲੀਏ ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ ਤੈਨੂੰ ਘਗਰੇ ਦਾ ਭਾਰ ਬਥੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਮੈਂ ਚੱਕ ਲੂੰ </poem>}} {{gap}}ਮੇਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਕੋਲ ਕੋਈ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜਿਹੀ ਨਾਰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:<noinclude>{{rh||110/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> trk49rm46aj0ezle1djkrr9g1rbyc9v 250 17932 229191 122133 2026-07-25T10:15:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਮੇਲੇ ਜਾਏਂਗਾ ਲਿਆਵੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਲੈ ਜਾ ਮੇਰਾ ਗੁੱਟ ਮਿਣ ਕੇ</poem>}} {{gap}}ਮੇਲਾ ਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਲੇ ਤਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੈ: {{block center|<poem>ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਬਾਪੂ ਜਾਊਂਗਾ ਬਣਾ ਕੇ ਟੋਲੀ</poem>}} {{gap}}ਗੱਭਰੂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਅਨੋਖਾ ਹੀ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰਸਣ ਮੈਂ ਚੱਲੀ ਜੀ ਕੂੰਟਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਚਾਰੇ ਜੀ ਜੱਗ ਚੱਲਿਆ ਸਾਰਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਣੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ ਜੀ ਬਾਹੀਂ ਚੂੜੇ ਛਣਕਣ ਮਈਆ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰਸਣ ਮੈਂ ਚੱਲੀ ਜੀ ਜਗ ਚੱਲਿਆ ਸਾਰਾ ਝੁਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ ਜੀ ਕੂੰਟਾਂ ਝੁਕੀਆਂ ਚਾਰੇ </poem>}} {{gap}}ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦਾ ਰਾਜ ਚਾਰੇ ਕੁੰਟੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਸੁਖਾਲੀ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਜਿੱਥੇ ਧਰੇ ਨਗਾਰੇ ਚਾਰ ਚੌਹੀਂ ਕੂੰਟਾਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਪਰਜਾ ਵਸੇ ਸੁਖਾਲੀ ਹੋ</poem>}} {{gap}}ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਪਾਸੋਂ ਬਾਂਝ ਇਸਤਰੀਆਂ ਔਲਾਦ ਦੀ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਧੌਲੀਏ ਦਾਹੜੀਏ' ਚਿੱਟੀਏ ਪੱਗੇ ਨੀ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕਰੇਨੀ ਆਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨੀ ਸੁਕੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫ਼ਲ ਲੱਗੇ ਨੀ </poem>}} {{gap}}ਮਾਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਤਰੁੱਠੇਗੀ-ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ’ਤੇ ਚੂਕਦੀ ਚਿੜੀ ਜੋ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਪਾਸੋਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੀਏ ਚਿੜੀਏ ਚੰਬੇ ਵਾਂਗੂੰ ਖਿੜੀਏ ਡਾਲੀ ਡਾਲੀ ਫਿਰੀਏ</poem>}}<noinclude>{{rh||111/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 9f22v94ednftwsdi9w1pdknu3djvbt5 250 17937 229192 122134 2026-07-25T10:15:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਤੂੰ ਦੇ ਨੀ ਮੁਰਾਦਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਸੀਂ ਘਰ ਨੂੰ ਜੀ ਮੁੜੀਏ</poem>}} {{gap}}ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਸੁਖ ਮੰਗਦੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਮਾਤਾ ਰਾਣੀਏ, ਗੁਲਗਲੇ ਖਾਣੀਏ ਬਾਲ ਬੱਚਾ ਰਾਜੀ ਰੱਖਣਾ</poem>}} {{gap}}ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਾਗਰ ਠਾਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਢੱਡਾ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਲੇ ਅਖਾੜੇ ਲਾਈ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਧਰੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਅਤੇ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਇਕਤਾਰੀਏ ਅਤੇ ਅਲਗੋਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੀਮਾ ਮਲਕੀ ਨੂੰ ਗਾ-ਗਾ ਅਨਾਦੀ ਸੁਰਾਂ ਛੇੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਬੜਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਇੰਨਾ ਹੁਸੀਨ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਹੈ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਨਾਗ਼ਣ ਗੁੱਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖਲੀ ਜੇਹਾ ਦੇਖ ਲਿਆ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||112/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> ldheuh6xpoywme1ffo947ywejj3v58v 250 17942 229193 122135 2026-07-25T10:15:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸਾਂਝਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ -ਵਿਸਾਖੀ}}}} {{gap}}ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਮੇਲ੍ਹਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਪੁਰਬ ਭਾਰਤੀ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦਰਪਣ ਹਨ। {{gap}}ਦੀਵਾਲੀ, ਦੁਸਿਹਰਾ, ਲੋਹੜੀ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਚਾਅ ਅਤੇ ਉਮਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝਾਂ ਵੱਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਪਕੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ ਅਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਿੰਨ -ਭੇਦ ਮਿਟਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡਦਾ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਕਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦਾ ਖੂਨੀ ਸਾਕਾ ਵਿਸਾਖੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਿਨ ਦੇਸ-ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡੱਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਪਰਮਹੰਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਪਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਰਿਆਵਾਂ,<noinclude>{{rh||113/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> ept88ebqugwyw5z7cscns1tg24fry6y 250 17947 229194 122136 2026-07-25T10:15:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਹਰਿਦਵਾਰ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਵਾਲਸਰ ਵਿੱਚ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਨਸਮੂਹ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹੀਂ ਥਾਈਂ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਮਾਹ ਨਾਲ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਵੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕਣਕ ਜੋ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜੋਬਨ ਤੇ ਆਈ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿੱਟੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਮਨ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਉਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੂਮਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਹਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਹੀ ਨੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਪਨੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਰਪੂਰ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਉਸੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ, ਮਰਦ, ਬੱਚੇ-ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਊਠਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਝਾਲ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨੀਂ ਮੇਲੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨੂੰ ਦੋਬਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ-ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਕਿਧਰੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਦੇ ਗਾਉਣ, ਕਿਧਰੇ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ, ਨਕਲਾਂ, ਰਾਸਾਂ ਅਤੇ ਨਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਲਸੇ ਆਪਣਾ ਜਲੌ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦੇ ਸਰਕਸਾਂ ਦੇ ਸਾਇਬਾਨ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਰੱਸਾ-ਕੱਸ਼ੀ, ਨੇਜ਼ਾਬਾਜ਼ੀ, ਗੱਤਕਾਬਾਜ਼ੀ, ਮੂੰਗਲੀਆਂ ਫੇਰਨ, ਮੁਦਗਰ ਚੁੱਕਣ, ਵੀਣੀ ਫੜਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘੋਲਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਢੋਲਕੀ ਦੇ ਡੱਗੇ ਦੀ ਤਾਲ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਖ਼ਮੂਰ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਢੋਲਚੀ ਢੋਲ ਤੇ ਡੱਗਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ:-<noinclude>{{rh||114/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> jxh5k9yhdgekzy8scybktxnak4v1c97 250 17952 229195 122137 2026-07-25T10:15:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਜੱਟਾ ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ,ਹਈ ਸ਼ਾ ਜੱਟਾ ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ,ਹਈ ਸ਼ਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਕਣਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਹਈ ਸ਼ਾ ਜੱਟਾ ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ</poem>}} {{gap}}ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਲਈ ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਿਸਾਖ ਸੰਮਤ 1756 ਅਥਵਾ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ 'ਚ ਜੁੜੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਧੂਹ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਸਕਣ। ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮ ਛਾ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਨਿੱਤਰੇ-ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਖੱਤਰੀ ਦਿਆ ਰਾਮ, ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦਾ ਜੱਟ ਧਰਮਦਾਸ, ਨੰਗਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਨਾਈ ਸਾਹਿਬ, ਸੰਗਤਪੁਰੇ ਦਾ ਹਿੰਮਤ ਝਿਊਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਛੀਂਬਾ ਮੁਹਕਮ ਚੰਦ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਭਾਈ ਦਿਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਹੱਥੋਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਤੇ ਇੰਜ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੋਰੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਪੁਰਬ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਇਸ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮਰ ਮਿਟਣ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਤੇ ਸੂਰਬੀਰ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਦਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਤੱਕ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1919 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਉਸ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੁਛਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਹੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰਜੀਵੜੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਬੁੱਢੇ ਸਨ, ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਮਰਦ ਸਨ, ਹਿੰਦੂ ਸਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ, ਈਸਾਈ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਨ।ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਾਰਾ ਭਾਰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਬਾਰਮ-ਬਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸੁਮਧਾਂਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ<noinclude>{{rh||115/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> anl56q7yc7ah0zosnqbohoz1kt3xffm 250 17957 229196 122139 2026-07-25T10:15:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਿਉਹਾਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਨਵਵਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੀਪੁਰੀ ਲੋਕ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵੀ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਨਵਾਂ-ਵਰਸ਼ ਆਰੰਭਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬੋਧ ਗਿਆ ਵਿਖੇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਵਿੱਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਕ ਏਕਤਾ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਭਾਵਆਤਮਕ ਏਕਤਾ ਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇੜੇ ਦਾ ਢੋਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||116/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 61kqz5pv3xtke0ypjnoozu5ib4awv0a 250 17962 229197 122140 2026-07-25T10:16:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ-ਲੋਹੜੀ}}}} {{gap}}ਲੋਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 1947 ਈ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਤੇ ਮਲ੍ਹਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੌਕਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ। {{gap}}ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਲਿਕਾ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਹਰਨਾਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਕਿ ਅੱਗ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਹਰਨਾਕਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸੀ। ਉਹ ਰੱਬ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨਾਕਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰਨਾਕਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਘਿਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਰਨਾਕਸ਼ ਨੇ ਹੋਲਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਈ।ਉਹ ਆਪ ਤਾਂ ਜਲ ਗਈ ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਵਾਲ ਵੀ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਹਰਨਾਕਸ਼ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠੀ ਪਰੰਤੂ ਲੋਹੜੀ ਆਪ ਜਲ ਗਈ ਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਬਚ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਲੰਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਹੜੀ ਬਾਲਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਿਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਤੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਮਰ ਲੰਮੇਰੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਲੋਹਨੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਭੈੜੇ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਦ ਤੋਂ ਲੋਕੀ ਉਹਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਗਾ ਸੁਲਗਾ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ' ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨਾਮਕ ਡਾਕੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||117/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 4ett4a9rrml2rlb0zoyrinwedentizx 250 17967 229198 122141 2026-07-25T10:16:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ ਦਾ ਗੀਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ - ਹੋ ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਵਿੱਚਾਰਾ- ਹੋ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਲਾ - ਹੋ ਦੁੱਲੇ ਧੀ ਵਿਆਹੀ - ਹੋ ਸੇਰ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾਈ - ਹੋ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬੋਝੇ ਪਾਈ- ਹੋ ਕੁੜੀ ਦਾ ਲਾਲ ਪਟਾਕਾ- ਹੋ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸਾਲੂ ਪਾਟਾ - ਹੋ ਸਾਲੂ ਕੌਣ ਸਮੇਟੇ - ਹੋ ਚਾਚਾ ਗਾਲੀ ਦੇਸੇ- ਹੋ ਚਾਚੇ ਚੂਰੀ ਕੁੱਟੀ- ਹੋ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਲੁੱਟੀ - ਹੋ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਸਦਾਓ - ਹੋ ਗਿਣ ਗਿਣ ਪੋਲੇ ਲਾਓ - ਹੋ ਇਕ ਪੋਲਾ ਘਸ ਗਿਆ - ਹੋ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਵਹੁਟੀ ਲੈ ਕੇ ਨਸ ਗਿਆ- ਹੋ ਹੋ- ਹੋ - ਹੋ - ਹੋ - ਹੋ - ਹੋ - ਹੋ </poem>}} {{gap}}ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰ ਧੀਆਂ ਸਨ- ਸੁੰਦਰੀ ਤੇ ਮੁੰਦਰੀ। ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ ਬੜਾ ਨਿਰਦਈ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰੀ-ਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਕਨਸੋ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰੀਂ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾ ਲਈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਭਿਣਕ ਗ਼ਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪੈ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸੁਹਰੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸੁੰਦਰੀ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ। ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ। ਉਹ ਹਾਕਮ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਨਾ ਹੋਏ। ਬਾਹਮਣ ਪਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਇਕੱਠੇ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੋਖੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਡਾਕੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਡਾਕੂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹਮਦਰਦ ਸੀ, ਉਹ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਖਦਾ, ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਲੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਲੇ ਪਾਸ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੇਦਨਾ<noinclude>{{rh||118/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 9d0jp6kzq6ntdoyfi13gij9r4kurfke 250 17972 229199 122142 2026-07-25T10:16:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਸੁਣਾਈ। ਦੁੱਲੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪ ਕਰਾਂਗਾ-ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਹ।" {{gap}}ਦੁੱਲੇ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਬਾਪ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਥਹੁ ਪਤਾ ਪੁੱਛ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਹਾਕਮ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਹੀ ਵਿਆਹੁਣ ਆਉਣਗੇ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਈ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਗਈ। ਦੁੱਲੇ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਜਨਮੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ-ਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਗੁੜ-ਸ਼ੱਕਰ ਤੇ ਦਾਣੇ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਦੁੱਲੇ ਕੋਲ ਕੰਨਿਆ-ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕ ਲੱਪ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਹੀ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਡੋਲਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੁੱਲੇ ਦਾ ਲੱਖ-ਲੱਖ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੰਸ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਵ-ਜਨਮੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਨਵ-ਜਨਮੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰੋਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦਾ ਗੁੜ ਮੰਗ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਉਖ਼ਲੀ ’ਚ ਪਰਾਲੀ ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਬਹੂਆਂ ਚਾਲੀ ਸਾਡੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾ ਦੋ ਉਖਲੀ ’ਚ ਪਾਥੀ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹੇ ਹਾਥੀ ਸਾਡੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾ ਦੋ ਕੋਠੀ ਹੇਠ ਡੱਕਾ ਥੋਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇਊਗਾ ਬੱਚਾ ਸਾਡੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾ ਦੋ </poem>}} {{gap}}ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰੇ ਦੇ ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤਭੀਜੇ ਦੇ ਜੰਮਣ ਦਾ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਗੁੜ ਮੁੰਗਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਆ ਵੀਰਾ ਤੂੰ ਜਾਹ ਵੀਰਾ ਵੰਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਵੀਰਾ ਵੰਨੀ ਤੇਰੀ ਹਰੀ ਭਰੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||119/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> cv26kwf61rq6atj605wybklr7whnqkp 250 17977 229200 122143 2026-07-25T10:16:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਖੜੀ ਇਕ ਫੁੱਲ ਜਾ ਪਿਆ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਪਿਆ ਰਾਜੇ ਬੇਟੀ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੁੱਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਲਿਆ ਰੱਤੇ ਡੋਲੇ ਪਾ ਲਿਆ ਰੱਤਾ ਡੋਲਾ ਚੀਕਦਾ ਭਾਬੋ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਭਾਬੋ ਕੁਛੜ ਗੀਗਾ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ ਭਤੀਜੇ ਪੈਰੀਂ ਕੜੀਆਂ ਕਿਸ ਸੁਨਿਆਰੇ ਘੜੀਆਂ ਆਸਾ ਰਾਮ ਨੇ ਘੜੀਆਂ ਘੜਨ ਵਾਲਾ ਜੀਵੇ ਘੜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵੇ ਪਾ ਦੇ ਗੁੜ ਦੀ ਰੋੜੀ </poem>}} {{gap}}ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਰਾਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਭੇਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ :- {{block center|<poem>ਪਾ ਨੀ ਮਾਏਂ ਪਾ ਕਾਲੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾ ਕਾਲਾ ਕੁੱਤਾ ਦਏ ਵਧਾਈ ਤੇਰੀ ਜੀਵੇ ਮੱਝੀਂ ਗਾਈਂ ਮੱਝੀ ਗਾਈਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਦੁੱਧ ਤੇਰੇ ਜੀਵਣ ਸੱਤੇ ਪੁੱਤ ਸੱਤਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਸਾਨੂੰ ਸੇਰ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾਈ ਡੋਲੀ ਛਮ ਛਮ ਕਰਦੀ ਆਈ </poem>}} {{gap}}ਜਿਸ ਘਰ ਬਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ :- {{block center|<poem>ਕੋਠੇ ਹੇਠ ਡੱਕਾ ਥੋਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇਊਗਾ ਬੱਚਾ ਸਾਡੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾ ਦੋ ਕੋਨੇ ਹੇਠ ਚਾਕੂ ਗੁੜ ਦਊ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਬਾਪੂ ਸਾਡੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾ ਦੋ</poem>}}<noinclude>{{rh||120/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 8wcm0uwwgjrrbnx7tu2wflxyqbq62u6 250 17982 229201 122144 2026-07-25T10:17:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿੱਕੇ ਕਾਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਰਚਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਿਉੜੀਆਂ, ਦਾਣੇ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਗੁੜ ਦੇਂਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਤਿਲ ਛੱਟੇ ਛੰਡ ਛੰਡਾਏ ਗੁੜ ਦੇਹ ਮੁੰਡੇ ਦੀਏ ਮਾਏਂ ਅਸੀਂ ਗੁੜ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਸੀਂ ਲੈਣਾ ਗੁੜ ਦਾ ਰੋੜਾ {{dhr|1em}} ਤਿਲੀ ਹਰੀਓ ਭਰੀ ਤਿਲੀ ਮੋਤੀਆਂ ਜੜੀ ਤਿਲੀ ਓਸ ਘਰ ਜਾਹ ਜਿਥੇ ਕਾਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਕਾ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਗੁੜ ਵੰਡਿਆ ਸੀ ਗੁੜ ਦੀਆਂ ਰੋੜੀਆਂ ਸੀ ਭਰਾਵਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਸੀ </poem>}} {{gap}}ਲੋਹੜੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਧਰ ਵੀ ਦੇਖੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਧਾਈਆਂ ਦੇ ਗੁੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚੇ ਭੂਤ ਪਿੰਨੇ, ਰਿਉੜੀਆਂ, ਤਲੂਏਂ, ਬੱਕਲੀਆਂ, ਦਾਣੇ ਤੇ ਪਾਥੀਆਂ ਘਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਹੀ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਤੇ ਪਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਠਾਂ ਦੇ ਕੇ ਝੋਲੇ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ- ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਹੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਬਹੁਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਵੱਡੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਸੁਆਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਵਧਾਈ ਵਾਲੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਦਲਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੂਬ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵੀਰ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਪੁਤ ਵੀਰ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਮੇਰਾ ਨਾਉਂ ਜੁੜ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ{{dhr|1em}} ਵੀਰ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਾਪ ਦੇ ਖੇੜੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||121/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> g6q8j5s32zzfbw1bmgf8a6s454x3yzm 250 17987 229202 122145 2026-07-25T10:17:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਚਕ ਕੇ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਵੇ ਮੈਂ ਬਿਨ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵਾਂ{{dhr|1em}} ਵੀਰਾ ਵੇ ਬੁਲਾ ਸੁਹਣਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਭੁੱਖੀ ਰੱਜ ਜਾਵਾਂ</poem>}} {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਭੇਲੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਸਥ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗੁੜ ਦੀਆਂ ਰੋੜੀਆਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਂਝੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦਾ ਗੁੜ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਖੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਲੋਕੀਂ ਸੇਕ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵਡਾਰੂ ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਰੋਚਕ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਅੱਗ ਉਪਰ ਤਿਲ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਲ ਪਟਾਕ-ਪਟਾਕ ਕੇ ਇਕ ਅਨੂਪਮ ਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਦੀ ਲੋਹੜੀ ਤੇ ਤਿਲ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{gap}}ਕਹਾਵਤ ਹੈ: {{block center|<poem>ਜਿੰਨੇ ਜਠਾਣੀ ਤਿਲ ਸੁੱਟੇਗੀ ਉੱਨੇ ਦਰਾਣੀ ਪੁੱਤ ਜਣੇਗੀ</poem>}} {{gap}}ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਭਾਵ-ਆਤਮਿਕ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।<noinclude>{{rh||122/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> k875ddudr1jxkqp8n0evjye0zn8cbow 250 17992 229203 122146 2026-07-25T10:17:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ}}}} {{gap}}ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਜੇਠ-ਹਾੜ੍ਹ ਦੀ ਅਤਿ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲੂੰਹਦੀਆਂ ਲੋਆਂ ਮਗਰੋਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਠਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿਕਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਰੁਮਾਂਚਕ ਬਣਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ ਮੀਂਹ, ਸਾਉਣ ਦੇ ਸਰਾਟੇ ਅਤੇ ਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਨੂਠਾ ਰੰਗ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਮੌਲਦੀ ਹੈ। ਬਨਸਪਤੀ ਤੇ ਨਵਾਂ ਨਿਖ਼ਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕਿਧਰੇ ਮੋਰ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ ਕੋਇਲਾਂ ਕੂਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰੁਮਾਂਚਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ‘ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਬੜੇ ਹੀ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਊਚ -ਨੀਚ ਨਹੀਂ ਸਾਰੇ ਵਿਤਕਰੇ ਭੁਲਾ ਕੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾਂ ਪਕੇਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਵੱਧਦਾ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੀਜ ਅਤੇ ਸਾਵੇਂ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਸਾਉਣ ਸੁਦੀ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਤੀਆਂ ਅਥਵਾ ਤੀਜ ਪਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਗੌਰੀ ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ' ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 7, 9 ਜਾਂ 11 ਦਿਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{block center|<poem>ਮਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਪਾ ਦੇ ਮਾਏਂ ਸੁੱਕਣੀ ਮਾਏਂ ਮੇਰੀਏ ਮਹਿੰਦੀ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀ ਉਦਾਸ ਸਾਵਣ ਆਇਆ ਨੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀਂ ਮਾਏਂ ਪੇਕੜੇ ਮਾਏਂ ਮੇਰੀਏ ਨੀ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਈਂ ਨੀ ਮੰਗਾ ਸਾਵਣ ਆਇਆ</poem>}}<noinclude>{{rh||123/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> cum3funmyyeuf8p1fx20440fslja84s 250 17996 229204 122147 2026-07-25T10:17:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਪਿੱਪਲਾਂ, ਬਰੋਟਿਆਂ ’ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾਲੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਆਰੀਆਂ, ਵਿਆਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੇਕੀਂ ਨਾ ਗਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਵੇਂ ਵਸਤਰ ਪਾ ਕੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਗਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਤੀਆਂ ਖੇਡਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ :- {{block center|<poem>ਰਲ ਆਓ ਸਈਓ ਨੀ ਸੱਭੇ ਤੀਆਂ ਖੇਡਣ ਜਾਈਏ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਸਾਵਣ ਨੀ ਪੀਂਘਾਂ ਪਿਪਲੀਂ ਜਾ ਕੇ ਪਾਈਏ ਪਈ ਕੂ ਕੂ ਕਰਦੀ ਨੀ ਸਈਓ ਕੋਇਲ ਹੰਝੂ ਡੋਲ੍ਹੇ ਪਪੀਹਾ ਵੇਖੋ ਨੀ ਭੈੜਾ ਪੀਆ ਪੀਆ ਬੋਲੇ ਲੈ ਪੈਲਾਂ ਪਾਂਦੇ ਨੀ ਬਾਗੀਂ ਮੋਰਾਂ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ ਅਨੀ ਖਿੜ ਖਿੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਹੀਆ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਮੈਂ ਅੱਥਰੂ ਡੋਲ੍ਹਾਂ ਨੀ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਮੇਰੀ ਰਲ ਆਓ ਸਈਓ ਨੀ ਸੱਭੇ ਤੀਆਂ ਖੇਡਣ ਜਾਈਏ </poem>}} {{gap}}ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਕੀਂ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਾਪੇ ਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਧਾਰਾ ਭੇਜਦੇ ਹਨ : - {{block center|<poem>ਭੇਜੀਂ ਨੀ ਮਾਏਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਸੰਧਾਰਾ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਕਰਾਰਾ {{dhr|1em}} ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਨੇ ਸੰਧਾਰੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਕੱਤਣਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ </poem>}} {{gap}}ਕਈ ਕੁਪੱਤੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋਕਣੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ ਕਰਕੇ ਲੈਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ :- {{block center|<poem>ਤੈਨੂੰ ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾ ਆਏ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀਏ </poem>}} {{gap}}ਅੱਗੋਂ ਨੂੰਹ ਵੀ ਨਹਿਲੇ ’ਤੇ ਦਹਿਲਾ ਹੋ ਕੇ ਟਕਰਦੀ ਹੈ : {{block center|<poem>ਸੱਸੀਏ ਬੜੇਵੇਂ ਅੱਖੀਏ ਤੈਥੋਂ ਡਰਦੇ ਲੈਣ ਨਾ ਆਏ</poem>}}<noinclude>{{rh||124/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> odlo6r7c3p088197vcgaus5hdb009ux 250 18001 229205 122148 2026-07-25T10:17:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਧਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੂਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਠਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂ.ਪੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੀਂ ਗਈ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸੂਟ, ਚੂੜੀਆਂ, ਮਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪਾਕ ਪਕਵਾਨ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਰੂਏ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਘੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਧਾਰੇ ਦਾ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਭੇਜੀਂ ਨੀ ਅੰਮਾ ਰਾਣੀ ਸੂਹੜੇ ਸੂਹਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਰ ਸਾਵਣ ਆਇਆ{{dhr|1em}} ਕਿੱਕੂੰ ਨੀ ਭੇਜਾਂ ਸੂਹੜੇ ਪਿਓ ਤੇਰਾ ਪਰਦੇਸ ਸਾਵਣ ਆਇਆ{{dhr|1em}} ਲਿਖ ਲਿਖ ਭੇਜਾਂ ਬਾਬਲ ਚੀਰੀਆਂ ਤੂੰ ਪਰਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਆ ਸਾਵਣ ਆਇਆ{{dhr|1em}} ਕਿੱਕੂੰ ਨੀ ਆਵਾਂ ਜਾਈਏ ਮੇਰੀਏ ਨਦੀਆਂ ਨੇ ਲਿਆ ਨੀ ਉਛਾਲ ਸਾਵਣ ਆਇਆ{{dhr|1em}} ਪਾਵੋ ਵੇ ਮਲਾਹੋ ਬੇੜੀਆਂ ਮੇਰਾ ਬਾਬਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ ਸਾਵਣ ਆਇਆ{{dhr|1em}} ਹੱਥ ਦੀ ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੰਦਰੀ ਗਲ ਦਾ ਨੌ-ਲੱਖਾ ਹਾਰ ਸਾਵਣ ਆਇਆ </poem>}} {{gap}}ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੀਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਮਗਰੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨਾਲੇ ਪੁਨਰ ਮਿਲਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਤੀਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਲਹਿਰੀਆ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਧਨੁਸ਼ੀ ਠੇਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੇਵਰ, ਫੇਨੀ ਤੇ<noinclude>{{rh||125/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> cav4ozoc9bv2v9zhud00nqeb8d498ei 250 18006 229206 135377 2026-07-25T10:18:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਲਾਕੰਦ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਮਠਿਆਈਆਂ ਹਨ। ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਤੀਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੜੀ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕੀਂ ਇਸ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ ਤੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਲੂਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂਹਰੇ-ਮੂਹਰੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਮਗਰੋਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਪਸ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਲਾ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”<ref>*''ਧਰਮਪਾਲ , ‘ਰਾਜਸਥਾਨ’, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ, ਪੰਨਾ 127-128''</ref></br> {{gap}}ਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਬਰੋਟਿਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀਘਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ਼ੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗੋਰੇ-ਗੋਰੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਰਾਂਗਲੀਆਂ ਵੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਪਹਿਨੀ ਪੀਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਕ ਮਨਮੋਹਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ :- {{left|<poem>ਆਇਆ ਸਾਵਣ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਣ ਝੜੀ ਲੱਗ ਗਈ ਭਾਰੀ ਝੂਟੇ ਲੈਂਦੀ ਮਰੀਆਂ ਭਿੱਜ ਗਈ ਨਾਲ਼ੇ ਰਾਮ ਪਿਅਰੀ ਕੁੜਤੀ ਹਰੋ ਦੀ ਭਿੱਜੀ ਵਰੀ ਦੀ ਕਿਸ਼ਨੋ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਹਰਨਾਮੀ ਦੀ ਸੁੱਥਣ ਭਿੱਜਗੀ ਬਹੁਤੇ ਗੋਟੇ ਵਾਲ਼ੀ ਜਨਤ ਦੀਆਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਮੇਢੀਆਂ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਪੁਰੀਆਂ ਚਾਲੀ ਪੀਂਘ ਝੂਟਦੀ ਸੱਸੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਨਾਲ਼ੇ ਨੂਰੀ ਨਾਭੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮੋਂ ਕੁੜੀ ਦੀ ਝਾਂਜਰ ਗੁਆਚ ਗਈ ਆ ਰੱਖੀ ਨੇ ਭਾਲੀ ਭਿਜ ਗਈ ਲਾਜੋ ਵੇ- ਬਹੁਤੇ ਹਿਰਖਾਂ ਆਲ਼ੀ</poem>|6em}} {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਵੀ ਤੁੜਵਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਗੁੜ ਵਿਕੇ ਧੜੀਏਂ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਦੇਣ ਘਟਾ ਕੇ ਹੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਐਂ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਦਿਨ ਤੀਆਂ ਦੇ ਆ ਗੇ</poem>|6em}} {{rule}} {{Reflist}}<noinclude></noinclude> op4b7ys21qpiu1dfr1amoa8l3bzqci1 250 18011 229207 122150 2026-07-25T10:18:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਜਾਹ ਨੀ ਕੁੜੀਏ ਪੱਤਾ ਤੋੜ ਲਿਆ ਹੱਥ ਨਾ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਮਾਰ ਟਪੂਸੀ ਪੱਤਾ ਤੋੜ ਲਿਆ ਬਹਿਗੀ ਟੰਗ ਤੁੜਾ ਕੇ ਇਕਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੀਰਨੋ ਇਕ ਬੈਠਗੇ ਢੇਰੀਆਂ ਢਾ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬਣਗੀ - ਮਹਿੰਦੀ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਲਾ ਕੇ </poem>}} {{gap}}ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੈਣਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀਂ ਗਏ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋੜੀ ਵੀਰਾ ਦੰਮ ਦੰਮ ਵੇ ਕੰਗਣ ਰੁੜ੍ਹਿਆ ਜਾਏ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਇਓ ਵੇ{{dhr|1em}} ਕਿੱਕਣ ਮਿਲਾਂ ਭੈਣ ਮੇਰੀਏ ਸਾਥੀ ਜਾਂਦੇ ਦੂਰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਫੇਰ ਮਿਲਾਂਗੇ ਨੀ{{dhr|1em}} ਸਾਥੀਆਂ ਤੇਰਿਆਂ ਦੀ ਸੋਟੀ ਪਕੜਾਂ ਤੇਰੀ ਪਕੜਾਂ ਬਾਂਹ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਇਓ ਵੇ{{dhr|1em}} ਕਿੱਕਣ ਮਿਲਾਂ ਭੈਣ ਮੇਰੀਏ ਸਾਥੀ ਜਾਂਦੇ ਦੁਰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਫੇਰ ਮਿਲਾਂਗੇ ਨੀ{{dhr|1em}} ਸਾਥੀਆਂ ਤੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਹੜਾ ਪੀਹੜੀ ਤੈਨੂੰ ਪਲੰਘ ਬਛੋਣਾ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਇਓ ਵੇ {{dhr|1em}} ਕਿੱਕਣ ਮਿਲਾਂ ਨੀ ਭੈਣ ਮੇਰੀਏ ਹੈਨੀ ਕੋਲ ਰੁਪਏ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਫੇਰ ਮਿਲਾਂਗੇ ਨੀ{{dhr|1em}} ਖੋਹਲ ਸੰਦੂਕ ਵੀਰਾ ਕੱਢਾਂ ਰੁਪਿਆ ਨੌਂ ਕਰੂੰਗੀ ਤੇਰਾ ਵੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਇਓ ਵੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||127/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> tvrw0mbzxzd74pb6lp0uis1kl47wp8n 250 18016 229208 122151 2026-07-25T10:18:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪਿੜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਭ-ਗੁਭਾੜ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਤੂਹਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਾਂਗ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਸ, ਜੇਠ, ਜਠਾਣੀ, ਦਿਓਰ, ਅਨਜੋੜ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਢੋਲਾ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਦ-ਬਿਦ ਕੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਵੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਆਇਆ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਸੁਣਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਸੱਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਦੀ ਨਨਾਣ ਨੂੰ ਭੀ ਆਖਦੀ ਵੰਗਾਂ ਦਿਓ ਜੀ ਚੜ੍ਹਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਸੱਸ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਦੀ ਨਨਾਣ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਦੀ ਆਪੇ ਲਈਆਂ ਮੈਂ ਚੜ੍ਹਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਢਲੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਚਰਖੜਾ ਡਾਹਿਆ ਕੱਤਦੀ ਮੈਂ ਵੰਗਾਂ ਦੇ ਚਾਅ, ਸ਼ਾਵਾ {{dhr|1em}} ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਹੱਸਦਾ ਭਾਬੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸਿਖਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਫੜਕੇ ਸੋਟਾ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗਾ ਵੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸਫਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਨੈਣ ਕਟੋਰੇ ਭਰ ਭਰ ਡੁੱਲ੍ਹਣ ਨੀਰ ਨਾ ਥੰਮਿਆ ਜਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਵੰਗਾਂ ਦੇ ਮੈਂ ਟੋਟੇ ਚੁਗ ਚੁਗ ਲਏ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ, ਸ਼ਾਵਾ ਆਓ ਕਹਾਰੋ ਡੋਲਾ ਚੁੱਕ ਲਓ ਪਓ ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ, ਸ਼ਾਵਾ{{dhr|1em}} ਘੋੜਾ ਪੀੜਕੇ ਮੋੜਣ ਭੱਜਾ ਮਗਰੇ ਵਾਹੋ ਦਾਹ, ਸ਼ਾਵਾ ਆਖੇ ਆਹ ਲੈ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਵੰਗਾਂ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾ, ਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਜ ਵੀ ਨਾ ਲੈਣੇ ਪੰਜਾਹ ਵੀ ਨਾ ਲੈਣੇ ਤੂੰ ਭਾਬੋ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਖਾਹ, ਸ਼ਾਵਾ </poem>}} {{gap}}ਮਹਿੰਦੀ ਰੰਗੇ ਹੱਥ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਮੱਘ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਸਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:-<noinclude>{{rh||128/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 7tm74y4fd5hi7c1ny3cdobgxzo71nu5 250 18021 229209 122153 2026-07-25T10:18:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਆਪ ਸੱਸ ਮੰਗਜੇ ਲੇਟਦੀ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਚੱਕੀ ਵੱਲ ਸੈਨਤਾਂ{{dhr|1em}} ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਨੇ ਮੱਕੀ ਦਾ ਟੁਕ ਮਾਰਿਆ ਡੌਲੇ ਕੋਲੋਂ ਬਾਂਹ ਟੁਟਗੀ {{dhr|1em}} ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਰੱਖੀ ਲਾਡਲੀ ਅੱਗੋਂ ਸੱਸ ਬਘਿਆੜੀ ਟੱਕਰੀ{{dhr|1em}} ਸੱਸ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਜ ਜਾਂਦੇ {{dhr|1em}} ਨਿੰਮ ਦਾ ਕਰਾ ਦੇ ਘੋਟਣਾ ਸੱਸ ਕੁੱਟਣੀ ਸੰਦੂਕਾਂ ਓਹਲੇ {{dhr|1em}} ਸੁਥਣੇ ਸੂਫ਼ ਦੀਏ ਤੈਨੂੰ ਸੱਸ ਦੇ ਮਰੇ ਤੇ ਪਾਵਾਂ </poem>}} {{gap}}ਕੋਈ ਜੇਠ ਤੋਂ ਸਤੀ ਹੋਈ ਆਪਣਾ ਗੁਭ-ਗੁਭਾੜ ਕੱਢਦੀ ਹੈ : - {{block center|<poem>ਅਸੀਂ ਜੇਠ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਨੀ ਦੇਣੀ ਦਿਓਰ ਭਾਵੇਂ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਵੇ {{dhr|1em}} ਰਾਂਝਾ ਰੁਲਦੂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰੇ ਘਰ ਮੇਰੇ ਜੇਠ ਦੀ ਪੁੱਗੇ {{dhr|1em}} ਪੌੜੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਮੇਰਾ ਅਸੀਂ ਜੇਠ ਚੜ੍ਹਨ ਨੀ ਦੇਣਾ </poem>}} {{gap}}ਵੀਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ :- {{block center|<poem>ਇਕ ਵੀਰ ਦਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ ਸੌਂਹ ਖਾਣ ਨੂੰ ਬੜਾ ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ {{dhr|1em}} ਜਿਸ ਘਰ ਵੀਰ ਨਹੀਂ ਭੈਣਾਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਪਛੋਕੜ ਖੜ੍ਹਕੇ {{dhr|1em}} ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਲੰਘਿਆ ਕੌੜੀ ਨਿੰਮ ਨੂੰ ਪਤਾਸੇ ਲੱਗਦੇ {{dhr|1em}} ਵੀਰਾ ਵੇ ਬੁਲਾ ਸੋਹਣਿਆ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਭੁੱਖੀ ਰੱਜ ਜਾਵਾਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||129/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> gi2fcjfomowwjvgg6xyynxbqgm7zpo7 250 18026 229210 122155 2026-07-25T10:18:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਾਪ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵੀਰ ਘਰ ਪੁੱਤ ਜੰਮਿਆ{{dhr|1em}} ਬਾਪੂ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕ ਚੰਦਨ ਦਾ ਆਵੇ</poem>}} {{gap}}ਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੰਦਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸੱਸ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਬਾਪੂ ਤੇ ਵੀਰ ਦੀ ਘੁਰਕੀ ਦਾ ਭੈਅ। ਮਨ ਦੇ ਗੁਭ ਗੁਭਾੜ ਕੱਢ ਕੇ ਹੌਲੀਆਂ ਫੁੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਦੋਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਸਹੁਰੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਭਾਦੋਂ ਕੜਕ ਚੜ੍ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਣ ਵਿਛੋੜੇ </poem>}} {{gap}}ਭਾਦੋਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਲਾਵੇ ਤੋਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮੁਕਲਾਵੇ </poem>}} {{gap}}ਸਾਉਣ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਜਿਹਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸਾਉਣ ਵੀਰ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰੇ ਭਾਦੋਂ ਚੰਦਰੀ ਵਿਛੋੜੇ ਪਾਵੇ </poem>}} {{gap}}ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੌਕ ਰਹੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਅੰਗ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।<noinclude>{{rh||130/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 90pt7947dkyv6luhlt3jddu74wzlgx7 250 18031 229211 122157 2026-07-25T10:18:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|ਕਰਵਾ ਚੌਥ}}}} {{gap}}'ਕਰੂਏ ਦੇ ਵਰਤ’ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਕਰਵਾ ਚੌਥ` ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਕਰੂਏ ਦੇ ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਣਲੱਗ ਕੁੱਜੇ ਨੂੰ ਕਰੂਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੇਕੀਂ ਜਾ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਗੱਡੀ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਗਾ ਲੀਂ ਮੇਰੇ ਵੀਰਨਾ ਕਰੂਆਂ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ </poem>}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਵਸ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲਿਜਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਲਾਂਭਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਕਰੂਆਂ ਦੇ ਵਰਤ ਗਏ ਕਾਹਨੂੰ ਆ ਗਿਐਂ ਬਸ਼ਰਮਾ ਵੀਰਾ </poem>}} {{gap}}ਕਈ ਸੱਸਾਂ ਤਾਹਨੇ ਮਾਰਨੋਂ ਨਹੀਂ ਖੁੰਝਦੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਟ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਬਹੁਤਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕਰੂਆਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾ ਆਏ </poem>}} {{gap}}ਫਿਰ ਅੱਗੋਂ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹੰਮਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਸੱਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ’ਤੇ ਟਕੋਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਸੱਸੀਏ ਬੜੇਵੇਂ ਅੱਖੀਏ ਤੈਥੋਂ ਡਰਦੇ ਲੈਣ ਨਾ ਆਏ </poem>}} {{gap}}ਵਰਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਾਈਂ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਤੜਕਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਤੇ ਕੜਾਹ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹੇ ਤੇ ਹੀ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੇ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਚਾਅ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਸਹੁਰੀਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹਦੇ ਮਾਪੇ ਪੂਰੀਆਂ, ਕੜਾਹ, ਸੂਟ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬਰਤਨ ਲੈ ਕੇ<noinclude>{{rh||131/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> r1agxfn8rpdybfhbgrj69kpjtvo7u9e 250 18036 229212 135403 2026-07-25T10:19:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਸ ਤੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਬਸਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੁੜੀ ਪੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਹਦੇ ਲਈ ਸਰਘੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਸਰਘੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੱਸ, ਨਣਦ ਜਾਂ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਅ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ਼ ਨਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰੂਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਥਣ ਨੂੰ ਸਰਘੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਪਿੱਤਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੜਾਹ ਪੂਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਆਮ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ- {{left|<poem>ਘਰ ਪੁਛਦੇ ਸਰਘੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੇ</poem>|7em}} {{gap}}ਸਰਘੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਕੜਾਹ, ਮਠਿਆਈ, ਸੂਟ ਤੇ ਉਹਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਟੂਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਜ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪੇਕਿਆਂ ਜਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਸਮੱਗਰੀ ਖਾ ਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਅਪਸ਼ਗਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਵਰਤ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਾਈਂ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੇ ਤੋੜੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਇਕ ਰਵਾਇਤ ਹੈ -“ਇਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤ ਸਨ ਤੇ ਇਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਭਰਾ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਦੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਖਾਂਦੇ। ਕੁੜੀ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕਰੂਏ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਕੁੜੀ ਮਲੂਕ ਜਿਹੀ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਭੁੱਖ ਸਹਾਰੀ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਉਹਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਹਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਝੱਲੀ ਨਾ ਗਈ। ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਨ ’ਚ ਅਜੇ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਸੀ।ਉਹਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਵੇ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਚੰਦ ਚੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ! ਆਖ਼ਰ ਉਹਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਝੂਠੀ ਮੂਠੀਚੰਦ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਬਣਾ ਲਈ। ਦੋ ਭਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਇਕ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹੇ ਤੇ ਪੂਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕੋਠੇ ਤੇ ਚੜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਔਹ ਦੇਖ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹ ਪਿਐ।” ਕੁੜੀ ਨੇ ਸੱਚੀ ਮੁੱਚੀ ਦਾ ਚੰਦ ਚੜਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਤੋੜ ਲਿਆ। ਉਹਦੇ ਵਰਤ ਤੋੜਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨੂੰ ਸੂਈਆਂ ਬਣ ਕੇ ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚੁਭ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਭਰਾ ਬੜਾ ਪਛਤਾਏ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕੱਢਦੀ ਰਹੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਫੇਰ ਕਰੂਏ ਦਾ ਵਰਤ ਆਇਆ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਉਹਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ।”<ref>''*ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, “ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ” ਤੀਜਾ ਸੰਸਕਰਣ, ਪੰਨਾ 188-189''</ref> ਵਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ। {{gap}}ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਦੂਜੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ, ਕੜਾਹ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਭਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਵਰਤਣਾ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਿਹਲਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹ ਨੱਚਦੀਆਂ ਟੱਪਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ {{rule}}{{Reflist}}<noinclude>{{center|132/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> fvbn2aq0hubli3uogo8xxp0xe4qq00u 250 18040 229213 122159 2026-07-25T10:19:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲੀ ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕਰੂਏ ਵਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਕਰੂਏ ਵਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਲੈ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਭੈਣ ਕਰਵੜਾ ਲੈ ਸਰਬ ਸੁਹਾਗਣ ਕਰਵੜਾ ਕਰਵੜਾ ਵਟਾਇਆ ਜੀਂਵਦਾ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ ਕੱਤੀਂ ਨਾ ਅਟੇਰੀਂ ਨਾ ਝੁੰਮ ਚਰਖੜਾ ਫੇਰੀਂ ਨਾ ਵਾਹਣ ਪੈਰ ਪਾਈਂ ਨਾ ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ ਜਗਾਈਂ ਨਾ </poem>}} {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੂਏ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਭਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤਾਰਾ ਚੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਹੱਸਣ ਟੱਪਣ ਕਰਕੇ ਵਰਤਣਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਚਮਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਕੋਠਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਦ ਗੋਡੀ ਮਾਰ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ...ਐਨਾ ਸਮਾਂ ਕੌਣ ਉਡੀਕ ਕਰੇ ...ਕੋਠਿਆਂ ਤੋਂ ਹੇਕਾਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ...ਵੀਰ ਪਿਆਰ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਮਾਏਂ ਇਹਨਾਂ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰੇ ਵੀਰਨ ਫਿਰਦਾ ਮਾਏਂ ਮੇਰੀ ਸੱਗੀ ਦੇ ਫਿਕਰੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆ ਵੀਰਾ ਮੇਲਾ ਹੁਣ ਭਰਿਆ </poem>}} {{gap}}ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਂ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਮੋਹ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੀਜ ਦਾ ਜੀ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖੇ ਵੀਰਨਾ ਵੇ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਰੂੜੀਏਂ ਭੈਣ ਮਹਿਲੀ ਦੇਖੇ ਵੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਚੰਦ ਦਾ ਵੀਰਨਾ ਵੇ ਮੈਨੂੰ ਚਾਨਣ ਤੇਰਾ ਵੇ {{dhr|1em}} ਵਿਹੜਾ ਭਰਿਆ ਮਾਲ ਦਾ ਵੀਰਨਾ ਵੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਪਹਿਰਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||133/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> ahvk86kaugi76nrprflr798893ptpg7 250 18044 229214 122160 2026-07-25T10:19:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਝੋਰਾ ਮਾਲ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀਰਨਾ ਤੇਰਾ ਵੇ {{dhr|1em}} ਲਿੱਪਿਆ ਸਮਾਰਿਆ ਚੌਂਤਰਾ ਝਟ ਬਹਿਕੇ ਜਾਇਓ ਵੇ ਕਟੋਰਾ ਭਰਿਆ ਦੁੱਧ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦਾ ਘੁਟ ਪੀ ਕੇ ਜਾਇਓ ਵੇ </poem>}} {{gap}}ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਚੜ੍ਹ ਵੇ ਚੰਦਾ ਦੇ ਦੇ ਸੁਰਖੀ ਘਰ ਹੈਨੀ ਬਾਗ ਦਾ ਮੁਣਸ਼ੀ ਵੇ ਚੜ੍ਹ ਵੇ ਚੰਦਾ ਦੇ ਦੇ ਲਾਲੀ ਘਰ ਹੈ ਨੀ ਬਾਗ ਦਾ ਮਾਲੀ ਵੇ {{dhr|1em}} ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਚੰਦਾ ਵੇ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਦਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੁੱਠੜਾ ਮੇਰਾ ਲਾਲ ਵਿਹੜੇ ਵੜਦਾ ਕਿਉਂ ਨਾ{{dhr|1em}} ਬਾਲੀਆਂ ਤੇ ਬਾਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੋਹੇ ਬਿੰਦੀ ਚਤਰ ਜਹੀ ਨਾਰ ਨਾਲ ਮੂਰਖ ਮੰਗੀ {{dhr|1em}} ਬਾਲੀਆਂ ਤੇ ਬਾਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੋਹੇ ਟਿੱਕਾ ਚਤਰੇ ਦੀ ਨਾਰ ਮੂਰਖ ਵਿਆਹੁਣ ਢੁੱਕਾ ਚਤਰੇ ਦੀ ਨਾਰ ਬੈਠੀ ਸੀਸ ਗੁੰਦਾਵੇ ਮੂਰਖ ਦੀ ਨਾਰ ਖੋਹਲ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਵੇ ਚਤਰੇ ਦੀ ਨਾਰ ਬੈਠੀ ਧਾਗੇ ਵੱਟੇ ਮੂਰਖ ਦੀ ਨਾਰ ਬੈਠੀ ਨੀਲ ਪਲੱਟੇ ਚਤਰੇ ਦੀ ਨਾਰ ਬੈਠੀ ਹਾਰ ਪਰੋਵੇ ਮੂਰਖ ਦੀ ਨਾਰ ਬੈਠੀ, ਛਮ ਛਮ ਰੋਵੇ </poem>}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਬਿਰਹਾ ਕੁੱਠੀ ਪ੍ਰਦੇਸੀਂ ਗਏ ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਗੀਤ ਉਗਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰ ਦਿਸਹੱਦੇ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਲਾਲੀ ਉਭਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਆਣੀਆਂ ਬਲਟੋਹੀ ਜਾਂ ਝੱਕਰੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:-<noinclude>{{rh||134/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> sa0c9i40qrl8shsfbrulv66j2d68bxa 250 18048 229215 122161 2026-07-25T10:19:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਸਿਓਂ ਦਿਓ ਪਰਸਿਓਂ ਦਿਓ ਸਿਓਂ ਦਿਓ ਘਰ ਬਾਰ ਬਾਲਾ ਚੰਦਾ ਅਰਘ ਦੇ ਜਿਉਂ ਲਾੜੇ ਘਰ ਬਾਰ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹੀ ਬਿਰ ਧਰੀ ਸਹਾਗਣ ਭਾਗਣ ਅਰਘ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਚੜ੍ਹੀ </poem>}} {{gap}}ਇਹ ਗੀਤ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਚੰਦ ਨੂੰ ਛਿੱਟਾ ਦੇ ਕੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਘ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਹੁਰਿਆਂ ਜਾਂ ਪੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਸਰਘੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇੰਜ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||135/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> sq11pbkmsaqu7c5yn8zooxohrtg0a6x 250 18052 229216 122162 2026-07-25T10:20:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸਾਂਝੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ}}}} {{gap}}‘ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ' ਜਾਂ 'ਸਾਂਝੀ ਦੇਵੀਂ' ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਸੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ" ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਪੂਜਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੁਨੱਖੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਪਾਸ ਕਈ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁਖਦੀਆਂ ਹਨ-ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਭਾਬੋ ਤੇ ਕੋਈ ਭਤੀਜਾ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲੀ ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦਊਏ ਜਾਂ ਤਾਰੇ ਬਣਾ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਅਥਵਾ ਟਿੱਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਸਿਆਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਲਈ ਗਹਿਣੇ, ਨੱਥ, ਮੱਛਲੀ,ਚੂੜਾ, ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਬਾਂਕਾਂ ਤੇ ਚੌਂਕ ਆਦਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹੀ ਭਾਂਡੇ ਚੱਕਲਾ-ਵੇਲਣਾ, ਤਵਾ, ਪਰਾਤ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਜਣੀ ਚੰਦ-ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਆਦਿ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਮੋਧਨ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਕੋਈ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੁੱਕਾ ਪੀਂਦੇ ਮਰਾਸੀ ਦੀ। ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋ ਉੱਠਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਹਾ ਧੋ ਕੇ ਗੋਹੇ ਨਾਲ ਲਿੱਪੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਗੋਹੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਚਿਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਵਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਚੰਦ ਤੇ ਛਿਪ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕੁੜੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀ ਸਾਂਝੀ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲੋਂ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਨਮੂਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ<noinclude>{{rh||136/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 7i8aws1qesz7db3v3zit2xphc3pztpg 250 18056 229217 122163 2026-07-25T10:20:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਭੁੰਨ ਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਸ਼ੱਕਰ ਰਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਪੰਜੀਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪੰਜੀਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁੜ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਹੀ ਵੰਡ ਕੇ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਘਿਓ ਵਾਲੀ ਵਧੀਆ ਪੰਜੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬੜੇ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਰ-ਘਰ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਇਥੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਂਝੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਦੀ ਆਥਣ ਤੋਂ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਿਓ ਦਾ ਚਮੁਖੀਆ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਮੰਤਰ ਵਜੋਂ ਇਹ ਗੀਤ ਆਰੰਭਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਉਠ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਪਟੜੇ ਖੋਹਲ ਕੁੜੀਆਂ ਆਈਆਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ</poem>}} {{gap}}ਫਿਰ ਅਗਲਾ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਜਾਗ ਸਾਂਝੀ ਜਾਗ ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਆਇਆ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਪੱਟੀਆਂ ਸੁਹਾਗ। </poem>}} {{gap}}ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸਾਂਝੀ ਕੁੜੀਓ ਪਹਾੜ ਵਸਦੀ ਰਾਜੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੋਤੀ ਲੈਣ ਕਿਉਂ ਨੀ ਜਾਂਦਾ ਭਾਈ ਮੋਧਨਾ ਵੇ ਤੇਰੀ ਲੰਮੀ ਲੰਮੀ ਬੋਦੀ ਬੋਦੀ ਨੂੰ ਲਗੜੇ ਫੰਦੇ ਤੇਰੀ ਮਖਮਲ ਦੀ ਟੋਪੀ ਜਾਂਗੀਆ ਸਮਾਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁਚੜੇ ਮੋਤੀ </poem>}} {{gap}}ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਪਾਸੋਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀਰੀਓ ਚਲਾਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ ਸਾਂਝੀ ਕੈ ਤੇਰੇ ਭਾਈ ਅੱਠ ਸੱਤ ਭਤੀਜੇ ਭੈਣੋਂ ਸੋਲਾਂ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਸੱਤਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਰਚਾਇਆ ਸੋਲਾਂ ਦੀ ਵਧਾਈ</poem>}}<noinclude>{{rh||137/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> hvlnrd96w0rdcl4nt2gcds5ujfr51pi 250 18060 229218 122164 2026-07-25T10:20:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਹੋਰ {{block center|<poem>ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੋ ਚਰਖੀਰੇ ਜਗ ਜਿਉਣ ਨੀ ਭੈਣ ਤੇਰੇ ਵੀਰੇ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੋ ਚਾਰ ਕਾਨੇ ਜਗ ਜਿਉਣ ਭੈਣ ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ</poem>}} {{gap}}ਸੁੱਖਾਂ ਸੁਖਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਨੇ ਵੀਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਬੋ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਦੀ ਹਰ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਸਾਂਝੀ ਤਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹਰਾ ਹਰਾ ਗੋਬਰ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਸਾਂਝੀ ਹਰਾ ਹਰਾ ਗੋਬਰ ਵੀਰਨ ਮੇਰਾ ਗਊਆਂ ਦਾ ਪਾਲੀ ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਸਾਂਝੀ ਹਰਾ ਹਰਾ ਗੋਬਰ ਤੂੰ ਲੈ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਹਰਾ ਹਰਾ ਗੋਬਰ{{dhr|1em}} ਸਾਂਝੀ ਤਾਂ ਮੰਗਦੀ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਸਾਂਝੀ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਵੀਰਨ ਮੇਰਾ ਧਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਸਾਂਝੀ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਤੂੰ ਲੈ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ {{dhr|1em}} ਸਾਂਝੀ ਤਾਂ ਮੰਗਦੀ ਸੂਹੀਆਂ ਸੂਹੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਸਾਂਝੀ ਸੂਹੀਆਂ ਸੂਹੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ ਵੀਰਨ ਮੇਰਾ ਲਲਾਰੀ ਦਾ ਬੇਲੀ ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਸਾਂਝੀ ਸੂਹੀਆਂ ਸੂਹੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||138/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 74vipcanau5vhxg6w2lunwlz9icya9b 250 18064 229219 122165 2026-07-25T10:20:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਤੂੰ ਲੈ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਸੂਹੀਆਂ ਸੂਹੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ</poem>}} {{gap}}ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਭੈਣ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੀਰੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ -ਨਵੇਂ ਵਿਆਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ਉਹ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਸਹੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ। ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਵੀਰੇ ਪਾਸੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਬਾਜਰੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਵੀਰਾ ਝਲਮਲ ਝਲਮਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ ਵੀਰਾ ਸੋਹਰੜੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਸੀ{{dhr|1em}} ਸਾਲੀਆਂ ਕਸੀਦਾ ਕੱਢਣ ਮੈਂ ਵੀ ਪੋਥੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਸੱਤ ਸੱਤ ਕੋਠੀਏਂ ਕਤਾਬਾਂ ਬੀਬੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਦਵਾਤ ਚਾਂਦੀ ਲੇਖਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਛੋਟੀ ਸਾਲੀ ਖਰੀਓ ਪਿਆਰੀ ਚਿਲਮਾਂ ਭਰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਬੜੀ ਸਾਲੀ ਦਾ ਸੁਭਰ ਪਾਟਾ ਅੰਦਰ ਬੜ ਬੜ ਰੋਂਦੀ ਸੀ ਪੇਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਈ ਆਇਆ ਕਿਉਂ ਬੀਬੀ ਤੂੰ ਰੋਨੀ ਏਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਪਕਾ ਬੀਬੀ ਫਿੱਕੀਆਂ ਪਕਾ ਬੀਬੀ ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾੜੇ ਬੀਬੀ ਹੋ ਹੋ </poem>}} {{gap}}ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਭਾਬੋ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਭਤੀਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੰਮ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ-ਭਤੀਜੇ ਦਾ ਚਾਅ ਹੀ ਝੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ:- {{block center|<poem>ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਰੋਟੀ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਕੌਣ ਪਕਾਵੇ ਰੋਟੀ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਭਾਬੋ ਪਕਾਵੇ ਰੋਟੀ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ</poem>}}<noinclude>{{rh||139/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> crr7rpybt8yfwlb177d016g6vznhwzb 250 18067 229220 122166 2026-07-25T10:20:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਭਾਬੋ ਗੋਦੀ ਗੀਗਾ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਗੀਗਾ ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਗੀਗੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਕਿਹੜੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਘੜੀਆਂ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਮਥਰੇ ਸੁਨਿਆਰ ਨੇ ਘੜੀਆਂ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ। </poem>}} {{gap}}ਇਸੇ ਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਤਿਓਰ ਵਿੱਚ ਤਲਾਈ ਨੀ ਸੁਣੇ ਸਾਂਝੜੀਏ ਭਾਬੋ ਗੋਦੀ ਗੀਗਾ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਗੀਗਾ ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਗੀਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕੜੀਆਂ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਕਿਹੜੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਘੜੀਆਂ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ ਆਸਾ ਰਾਮ ਨੇ ਘੜੀਆਂ ਨੀ ਸੁਣ ਸਾਂਝੜੀਏ। </poem>}} {{gap}}ਵੀਰੇ ਲਈ ਭੈਣ ਸਦਾ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁਖਦੀ ਹੋਈ ਉਹਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਧਦਾ-ਫੁਲਦਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਉੱਨਤੀ ਕਰਦਾ ਦੇਖਣਾ ਲੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਊਠਣ ਬੈਠਣ ਝੋਟੜੀਆਂ ਵੀਰ ਮੇਰੇ ਦੇ ਬਾੜੇ ਮਾਂ ਗੋਹਾ ਚੁੱਗਣ ਤੇਰੀਆਂ ਭੈਨੜੀਆਂ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਮਾਂ ਧਾਰਾਂ ਕੱਢਣ ਤੇਰੀਆਂ ਮਾਈਆਂ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਂ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣ ਤੇਰੀਆਂ ਵਹੁਟੜੀਆਂ ਚੂੜੇ ਦੇ ਛਣਕਾਟੇ ਮਾਂ </poem>}} {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਸਾਂਝੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥਾਲ<noinclude>{{rh||140/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> mirpu3zpdpgkwxv9b33u1lrr4vkt36n 250 18070 229221 122167 2026-07-25T10:20:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਜਗਦਾ ਦੀਵਾ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਥਾਲ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਮੇਰੀ ਆਰੇ ਦੀ ਡੋਲ ਪੀਹੜੇ ਡਾਹੇ ਦੀ ਡੋਲ ਗੌਦ ਘਲਾਏ ਦੀ ਡੋਲ ਜੋਤ ਜਗਾਈ ਦੀ ਡੋਲ ਡੋਲਾ ਡੋਲੜੀਓ ਭੈਣੋ ਡੋਲਾ ਭਰਿਆ ਕਟੋਰਿਆਂ ਨਾਲ{{dhr|1em}} ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਆਰਤੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਚੰਗੇਰ ਸੌ ਡੰਡੀ ਸੁਣੋ ਨੀ ਬਹੂਓ ਕੰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵੀਰਨ ਸਾਡੇ ਲੇਫ ਤਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ </poem>}} {{gap}}ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਆਰਤੀ ਪੰਜ ਵਾਰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{block center|<poem>ਪਹਿਲੀ ਆਰਤੀ ਕਰਾਂ ਕਰਾਵਾਂ ਜੀਵੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਪਰਾਹੁਣਾ ਅੜੀਓ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਲੇ ਖੜੀਓ ਮੈਂ ਹਰਕਾ ਦਰਸਣ ਪਾਇਆ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਪਰਾਹੁਣਾ ਆਇਆ ਖੋਹਲ ਨਰੈਣ ਅਟੜੀ ਮੈਂ ਪੂਜਾਂ ਤੇਰੀ ਪਟੜੀ ਮੈਂ ਪੂਜਾਂ ਹਰ ਕੇ ਪੈਰ </poem>}} {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਆਰਤੀ ਗਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਸੁੱਕੀ ਪੰਜੀਰੀ ਜਾਂ ਤਿਲਚੌਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲੁਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਅਗਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਢੋਂ-ਸੁੱਢੋਂ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੌਂ ਦਿਨ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਧ ਤੋਂ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਗੁੱਸੇ ਨਾ ਹੋਈਂ ਸਾਂਝੜੀਏ ਪਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਮੰਗਾਵਾਂਗੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||141/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 8o29jxc2ru3idyaku2dcupuv5n7qqv2 250 18073 229222 122168 2026-07-25T10:21:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਾਂਝੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁੱਚੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਕਿਸੇ ਟੋਭੇ ਜਾਂ ਸੂਏ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਟੂਰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਕਿੱਥੇ ਜੰਮੀ ਤੁਲਸਾਂ ਕਿੱਥੇ ਜੰਮਿਆ ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਜੰਮਿਆ ਨੀ ਸਖੀਓ ਮੇਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ{{dhr|1em}} ਗੰਗਾ ਜੰਮੀ ਤੁਲਸਾਂ ਪਹੋਏ ਜੰਮਿਆ ਰਾਮ ਮਹਿਲੀਂ ਜੰਮਿਆ ਨੀ ਸਖੀਓ ਮੇਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ{{dhr|1em}} ਕਿਥੇ ਵਸੇ ਤੁਲਸਾਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਵਸੇ ਰਾਮ ਕਿਥੇ ਵਸੇ ਸਖੀਓ ਮੇਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ{{dhr|1em}} ਗੰਗਾ ਵਸੇ ਤੁਲਸਾਂ ਪਹੋਏ ਵਸੇ ਰਾਮ ਮਹਿਲੀਂ ਵਸੇ ਸਖੀਓ ਨੀ ਮੇਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ </poem>}} {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆ ਕਿਸੇ ਟੋਭੇ ਜਾਂ ਸੂਏ ਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਭੌਣ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਚੌਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਕੀੜੀਓ ਮਕੌੜਿਓ ਅੰਨ ਦਿਓ ਧੰਨ ਦਿਓ ਭਾਈ ਦਿਓ ਭਤੀਜਾ ਦਿਓ ਕਢਣ ਨੂੰ ਕਸੀਦਾ ਦਿਓ ਹੋਰ ਨਾ ਕੁਝ ਲੋੜੀਏ</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:<noinclude>{{rh||142/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> s2yd1fkyv30basxurt1tvitd0ps8ues 250 18076 229223 122169 2026-07-25T10:21:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਨ੍ਹਾਈਂ ਸਾਂਝੀ ਧੋਈਂ ਸਾਂਝੀ ਰੋਈਂ ਨਾ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਲਾਵਾਂਗੇ</poem>}} {{gap}}ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਝਟ ਟਕੋਰ ਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ:- {{block center|<poem>ਕਾਲਾ ਬਾਹਮਣ ਖਾ ਗਿਆ ਮਟਕਾ ਗਿਆ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਸਿਰ ਲਾ ਗਿਆ </poem>}} {{gap}}ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਝੂਮ-ਝੂਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਚਾਅ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਸ਼ਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||143/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> svm3708mpfbi2lz40pb3ff5pkmxw4gn 250 18079 229224 122170 2026-07-25T10:21:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸਾਡੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਂਗਲੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਕਾਂ, ਸਧਰਾਂ, ਅਰਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਾਂਝ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਪਰੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਗ਼ਮ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਗ਼ਮ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਓਨੀਂ ਪਕੇਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ।ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਸਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਤਾਂ ਪੇਂਡੂ ਮੰਚ ਉੱਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੰਮਣ-ਮਰਨ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ, ਤਿੱਥ-ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ-ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਣੇਪੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਜਣੇਪੇ ਸਮੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਸੁਰਮਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਅਨਾਜ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖਾਂਦੀ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੇਕੀਂ ਨਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡੇਢ ਜਾਂ ਢਾਈ ਸੂਟ, ਕੁਝ ਰੁਪਿਆ ਸਮੇਤ ਭੇਜਦੇ। {{gap}}ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਘਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਜਾਂ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਖੂਬ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਸ ਦਿਨ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿੰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੱਕਲੀਆਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਤਰਖਾਣ ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ, ਲੁਹਾਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੜੇ, ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਮੌਜੇ, ਆਦਿਧਰਮੀ ਤੀਰ ਕਮਾਣ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸੁਗਾਤ ਵਜੋਂ ਦੇਂਦੇ। ਸੁਨਿਆਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਘੁੰਗਰੂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਈ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੜਾਗੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ। ਝਿਊਰ ਅੰਬਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਗੁੰਦ ਕੇ ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਟੰਗ ਦੇਂਦਾ। {{gap}}ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਚੌਂਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਚੌਕੇ ਨੂੰ ਗਊ ਦੇ ਗੋਹੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਪ ਪੋਚ ਕੇ ਰੋਟੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਚੌਕੇ ਚਾੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।<noinclude>{{rh||144/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> kyzedw07g1txdx4keh80nr6wk4vqr8w 250 18082 229225 122171 2026-07-25T10:21:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਵਾ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਤੇ ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਣੇਪੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਇਕ ਰਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬੜੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਤਾ ਜੋੜ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਕੰਮ ਹੁਣ ਵਿੱਚੋਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ ਸਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਵਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਰ ਲੱਭਣ ਤੇ ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਨਾਈ ਦੇ ਹੱਥ ਖੰਮਣੀ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਿਆ, ਪੰਜ ਛੁਹਾਰੇ ਤੇ ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਮੰਗਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦੇ। ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੇ। ਨਾਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਕੇਸਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਉਂਦਾ। ਕੁੜੀ ਦਾ ਬਾਪ ਜਾਂ ਵਿਚੋਲਾ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਾਲੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਛੁਹਾਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ। ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਿਰ ਪਲੋਸ ਕੇ ਇਕ ਇਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਾਰਨੇ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਇਕ ਲਪ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੁਆਣੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਮੰਗਣੇ ਦਾ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਮੰਗਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਗਣਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੰਗਣੇ ਉਪਰੰਤ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਮੰਗੇਤਰ ਕੁੜੀ ਲਈ ਗਹਿਣੇ, ਸੂਟ, ਜੁੱਤੀ, ਲਾਲ ਪਰਾਂਦਾ, ਮਹਿੰਦੀ, ਮੌਲੀ ਚਾਉਲ ਤੇ ਛੁਹਾਰੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀ ਨਹਾ-ਧੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੀਹੜੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਾਇਣ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰੀ ਤੇ ਛੁਹਾਰੇ ਪਾਉਂਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਸ਼ੀਰਕੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ-ਬੁੜੀਆਂ ਸੁਹਾਗ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।ਮੰਗੇਤਰ ਕੁੜੀ ਲਾਲ ਪਰਾਂਦੀ ਉਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਇਹ ਆਪ ਟੁੱਟ ਨਾ ਜਾਏ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪਾਸੋਂ ਦਿਨ ਕਢਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਦੀ ਘੜੀ ਪਤਰੀ ਫੋਲ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸਾਹਾ ਕਢਾਉਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਕਢਵਾ ਕੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰੀਕਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।ਨਾਈ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰੀਕਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਹੇ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਆਖਿਆ,ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਹੇ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਫੌਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਾਂ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਖੰਮਣੀ ਵਿੱਚ ਵਲੇਟ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਰੀਕ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਲਦੀ ਲੱਗੇ ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਗੱਠ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਈ ਆਪ ਇਹ ਗੱਠਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਾਈ ਨੂੰ ਦੋ-ਚਾਰ ਰੁਪਏ ਤੇ ਖੇਸ ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਪੁਜਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੱਦਾ ਛਪੇ ਕਾਰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||145/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 3vsbw6z3wwq0hordzymw5sqi67hw8uu 250 18085 229226 122172 2026-07-25T10:21:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਮਠਿਆਈ ਆਦਿ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਭੱਠੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੇ ਹਰ ਘਰੋਂ ਇਕ ਇਕ ਬੰਦਾ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕੰਮ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪੀਹਣ ਛੱਟਣ ਅਤੇ ਦਾਲ ਆਦਿ ਚੁਗਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਾਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਾਰਜ ਸੌਖ ਨਾਲ ਤੇ ਬੇ ਫਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰ ਸਕਣ। ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗ ਸਾਕ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਅਵਸਰ ’ਤੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੇ ਛਕ ਪੂਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਸੂਚਨਾ ਪੁੱਜਣ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਾਨਕੀਆਂ-ਦਾਦਕੀਆਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਸੇ ਦਿਨ ਨਾਈ ਧੋਈ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਟਣਾ ਮਲਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨੁਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਕੀ ਉੱਤੋਂ ਮਾਮਾ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਥੱਲ੍ਹੇ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਕੀ ਦੇ ਕੋਲ ਠੂਠੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮਾ ਅੱਡੀ ਮਾਰ ਕੇ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਣ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਮਾਮਾ ਤਿਲੜੀਆਂ ਰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਠੂਠੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਛੱਤ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਲਮਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸੈਂਤ ਕਰਾਉਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅੰਗ-ਸਾਕ ਨਿਉਂਦਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਉਂਦਾ ਵਹੀ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਜੰਞ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਇੱਕੀ ਰੁਪਏ ਆਪਣੀ ਪੁਜਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਉਂਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਰਸਮ ਵੀ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੁਗਾਤਾਂ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਭੈਣਾਂ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਹਰੇ ਗੁੰਦਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੋੜੀ ਦੀ ਵਾਗ ਫੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਬੀਆਂ ਸੁਰਮਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। {{block center|<poem>ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਈ ਦਿਓਰਾ ਰਸ ਭਰੀ ਦੂਜੀ ਗੁਲ ਅਨਾਰ ਤੀਜੀ ਸਲਾਈ ਤਾਂ ਪਾਵਾਂ ਜੇ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇਵੇਂ ਚਾਰ </poem>}} {{gap}}ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਜੰਞ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਢਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡੇਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜਮਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਮੇ ਆਪਸੀ ਵਿੱਚ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਬਾਪ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਲਈ ਪੱਤਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਗੱਭਲੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਜਾਂਞੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਟੋਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਰੋਟੀ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ<noinclude>{{rh||146/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |}}</noinclude> trclr14fnerbdwf74l3c022tvxyxekm 250 18088 229227 122173 2026-07-25T10:21:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੰਞ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਂਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਜਣਾ ਕਬਿਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਞ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਖੱਟ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਵਰੀ ਦਾ ਟਰੰਕ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਜ ਜਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨ ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ ਖੂਬ ਧਮਾਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਪੈਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ ਛੱਜ ਕੁਟਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਖੂਬ ਫੜੁਹਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀਆਂ ਕਿਧਰੇ ਬੰਬੀਹਾ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਧਰੇ ਜਾਗੋ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਵਿਆਹੁਲੀ ਦੇ ਘਰ ਢੁਕਣ ਤੇ ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਕੇ ਪੀਂਦੀ ਹੈ।ਮੂੰਹ ਦਖਾਈ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਗੋਤ ਗਤਾਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਬਹੂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਣੀਆਂ-ਜਠਾਣੀਆਂ ਇਕੋ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਭੋਜਣ ਛਕਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਗਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ ਛਟੀਆਂ ਖੇਡਣ ਦਾ ਵੀ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਸੱਤ ਛਟੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਨਵੀਂ ਬਹੂ ਦਾ ਦਾਜ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਨਨਾਣ ਪੇਟੀ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੇਟੀ ਖੁਲ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਸੂਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਰਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਰਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮੁੰਡਾ-ਕੁੜੀ ਸਿੱਧੇ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਜ ਰਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਖ਼ਰਚਾਂ, ਲੈਣ-ਦੇਣ, ਪੰਡਾਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦੇ ਜਲੌ ਅਤੇ ਸੁਆਗਤ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੇ ਸਾਧਾਰਨ ਵਸੀਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਆਹ ਸਾਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਰਚਾਏ ਜਾਣ। {{gap}}ਗ਼ਮੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਤਿ ਜੁੜਵੇਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਈ ਰੀਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਭਰਾਉਣਾ, ਕਪਾਲ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚੁਗਣ ਦੀਆਂ ਆਮ ਰਸਮਾਂ ਆਦਿ।ਸਿਆਪਾ ਮਰਨੇ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਮ ਹੈ। ਮਰਗ ਵਾਲੇ ਘਰ ਫੂਹੜੀ ਵਿਛ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਵਾਕਾਂ ਤੋਂ ਮਕਾਣਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਣ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੈਣ ਦਿਲ ਚੀਰਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਾਸਣ ਸਿਆਪੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਲ ਨਾਲ ਮੱਥਾ, ਛਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਟਾਂ ਨੂੰ ਪਿਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਮਜਾਲ ਕੋਈ ਤਾਲੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਮਰਾਸਣਾਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਿਆਪੇ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਕਰੂਏ ਦੇ ਵਰਤੇ, ਲੋਹੜੀ, ਦੀਵਾਲੀ, ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵਾਂ ਖੂਹ ਲਵਾਉਣ, ਨਵਾਂ ਕਮਾਦ ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਚੁਗਣ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹਨ।<noinclude>{{rh||147/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 7r4fv1ioj27x26ekz7lcx84rgwzoqjw 250 18094 229228 122175 2026-07-25T10:22:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਰ ਹਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਉਪਜਾਤੀ ਲਈ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਭ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਾਂਝਾ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਸੁਖ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਇਕ ਦਾਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ 'ਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਜਾਤੀ ਜੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਵਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉਪ ਜਾਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਖਾਣਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਟ ਮੁੱਢੋਂ-ਸੁੱਢੋ ਭੋਲਾ ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕੀ ਆਨੇ-ਬਹਾਨੇ ਕਰਕੇ ਲੁੱਟਦੇ ਰਹੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਜੱਟ ਕੀ ਜਾਣੇ ਲੌਂਗਾਂ ਦਾ ਭਾਅ ...{{gap}}...{{gap}}... ਜੱਟ ਫ਼ਕੀਰ ਗਲ ਗੰਢਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ </poem>}} {{gap}}ਕਿੰਨੀ ਸਾਦਗੀ ਹੈ ਜਟ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ। ਜੱਟ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਜਿੱਥੇ ਭੋਲਾ ਤੇ ਸਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਉਸਦੀ ਅੜਬਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ: {{block center|<poem>ਜੱਟ ਗੰਨਾ ਨੀ ਦਿੰਦਾ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ</poem>}} {{gap}}ਜੱਟ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗਿਆਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ: {{block center|<poem>ਜੱਟ ਤੋਂ ਭਲਾ ਮੂਲ ਨਾ ਭਾਲ ਜੱਟ ਵਿਗਾੜੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨਾਲ਼ ਜੱਟ ਬੋਲੇ ਤਦ ਕਢੇ ਗਾਲ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਮਾਰੇ ਭੌ ਲੈਣਾ ਇਕ ਨਾ ਦੇਣੇ ਦੋ </poem>}} {{gap}}ਜੱਟ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਘਾਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੀਤੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਜੱਟ ਨਾ ਜਾਣੇ ਗੁਣ ਕੋਰਾ ਚਣਾ ਨਾ ਜਾਣੇ ਵਾਹ</poem>}} {{gap}}ਪਰ ਜੱਟ ਦੀ ਸਾਂਝ-ਭਿਆਲੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਜੱਟ ਜਿਹਾ ਰਾਠ ਨੀ, ਜੇ ਤਿੜੇ ਨਾ ਟਿੰਡ ਜਿਹਾ ਭਾਂਡਾ ਨੀ, ਜੇ ਰਿੜ੍ਹ ਨਾ ਤੂਤ ਜਿਹਾ ਕਾਠ ਨੀ, ਜੇ ਲਿਫੇ ਨਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||149/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> ks01q25w7nuamqe9ua2r2rregay9vw1 250 18097 229231 122176 2026-07-25T11:01:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜੱਟ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਜ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਗੰਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ : {{block center|<poem>ਜਾਂ ਜੱਟ ਦੀ ਪਈ ਬਿਆਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫੂਫੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਾਈ</poem>}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੱਢ ਲਿਆ : {{block center|<poem>ਜਾਂ ਜੱਟ ਦੇ ਸੌਂ ਪੱਕੇ ਸਕੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਧੱਕੇ </poem>}} {{gap}}ਦੂਜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ : ਕੇਵਲ ਜੱਟ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਦੀ ਆਪਣਿਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ: {{block center|<poem>ਕੁੱਕੜ, ਕਾਂ, ਕਰਾੜ, ਕਬੀਲਾ ਪਾਲਦੇ ਜੱਟ, ਮਹਿਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਕਬੀਲਾ ਗਾਲਦੇ </poem>}} {{gap}}ਜੇਕਰ ਜੱਟ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ : {{block center|<poem>ਚਿੱਟਾ ਕੱਪੜਾ ਕੁੱਕੜ ਖਾਣਾ ਉਸ ਜੱਟ ਦਾ ਕੀ ਟਿਕਾਣਾ </poem>}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਜੱਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਾ ਕਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੱਟ ਦੀਆਂ ਸੌ ਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ ਉਹ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹਾਂ ਤੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ : {{block center|<poem>ਜੱਟ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਭੋਲੂ ਨਰਾਇਣ ਦਾ {{center|ਜਾਂ}} ਜੱਟ, ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਸਾਲੇ ਵਿਚੈ ਕਰਦੇ ਘਾਲੇ ਮਾਲੇ </poem>}} {{gap}}ਜੱਟ ਦਾ ਖਚਰਾਪਣ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜੇ ਕਰ ਜੱਟ ਮਚਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਈ ਗਈ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ : {{block center|<poem>ਜੱਟ ਹੋਇਆ ਕਮਲਾ ਖੁਦਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ ਚੋਰ</poem>}} {{gap}}ਜੱਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਸ਼ਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ 'ਕਾਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ' ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਆਖੇ ਪਰਤਾਪੀ ਨੀ ਤੂੰ ਭੋਲੀਏ ਮਖੌਲ ਕਰੇਂ ਕੀਤਾ ਕੀ ਪਸੰਦ ਓਸ ਮੇਰਾ ਨੀ ਗੰਵਾਰ ਦਾ ਜਾਤ ਦੀ ਕਮੀਨਣੀ ਅਧੀਨਣੀ ਗ਼ਰੀਬਣੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈਂ ਪੁੱਤ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਦਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||150/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਈ|}}</noinclude> 6tzewu1flt7p3h7ov1ttkr4uix5rnwl 250 18100 229232 122177 2026-07-25T11:01:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਾ ਪੁਗਦੀ ਕਮੀਣਾਂ ਦੀ ਨੀ ਖੇਤ ਬੰਨੇ ਬੀਹੀ ਗਲੀ ਵੇਖ ਨੀ ਘੁੰਗਾਰਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾ ਪਸੰਦ ਤੇਰੀ ਗਲ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘਾ ਮਿੱਟੀ ਪੱਟ ਦੇਵੇ ਜੱਟ ਜਦੋਂ ਨੀ ਹੰਕਾਰਦਾ </poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀਏਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੱਟ ਬਾਣੀਏਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਉਹ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਾਣੀਏਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਣੀਏਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਣਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ: {{block center|<poem>ਬਣਜ ਕਰੇਂਦੇ ਬਾਣੀਏਂ ਹੋਰ ਕਰੇਂਦੇ ਰੀਸ{{dhr|1em}} ਵਿਹਲਾ ਬਾਣੀਆਂ ਕੀ ਕਰੇ ਏਥੋਂ ਚੁੱਕੇ ਓਥੇ ਧਰੇ {{dhr|1em}} ਜੇ ਖਤਰੀ ਸਿਰ ਘੱਟਾ ਪਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਖੱਟ ਘਰ ਆਵੇ </poem>}} {{gap}}ਬਾਣੀਆ ਕੰਜੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਕੀਤਿਆਂ ਲੰਗੋਟੀ ਢਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ: {{block center|<poem>ਨਿੰਬੂ ਅੰਬ ਅਰ ਬਾਣੀਆਂ ਗਲ਼ ਘੁੱਟੇ ਰਸ ਦੇ </poem>}} {{gap}}ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਡਰੂ ਹੈ: {{block center|<poem>ਬਾਣੀਆ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਵੀ ਵੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੀ ਰੋਵੇ </poem>}} {{gap}}ਆਮ ਲੋਕ ਬਾਣੀਏਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ: {{center|ਖਤਰੀ ਖੰਡ ਵਲ੍ਹੇਟਿਆ ਮੁਹਰਾ }} {{gap}}ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਜੀਹਦਾ ਬਾਣੀਆਂ ਯਾਰ ਉਹਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ </poem>}} {{gap}}ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀਏਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਯਾਰੀ ਹੱਟੀ ਤੇ ਲਖਾਕੇ ਲਾਈਏ ਦਗ਼ੇਦਾਰ ਹੋਗੀ ਦੁਨੀਆਂ {{dhr|1em}} ਬਾਣੀਆਂ ਨੇ ਅਤਿ ਚੁੱਕ ਲੀ ਸਾਰੇ ਜੱਟ ਕਰਜ਼ਾਈ ਕੀਤੇ {{dhr|1em}} ਗੰਨੇ ਚੂਪ ਲੈ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਲੇ ਲੱਡੂ ਖਾ ਲੈ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||151/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ| }}</noinclude> nt221eifjl8j84ik7r0xyn1snm3ld3v 250 18103 229233 122178 2026-07-25T11:01:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬਾਣੀਆਂ ਕੀਤਾ ਲੱਡੂਆਂ ਦੀ ਮੌਜ ਬੜੀ ਲਾਲਾ ਲੱਡੂ ਘਟ ਨਾ ਦਈਂ ਤੇਰੀਓ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਣੇ</poem>}} {{gap}}ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਰੋਹਤ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਟਵਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਵਾਈ ਬੂਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਕੀਮ। ਤਿਥ-ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਉਹ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ’ ਦਾ ਵਰਨਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝੀਆਂ ਜੱਟੀਆਂ ਐਨੀਆਂ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀਆਂ ਲਿਸ਼ਕ ਪੁਸ਼ਕ ਕੇ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਚੱਕ ਲੈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਹਿ ਕੇ ਬਾਹਮਣੀ ਗਲਾਸ ਵਰਗੀ{{dhr|1em}} ਬਾਹਮਣੀ ਦਾ ਪੱਟ ਲਿਸ਼ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਂ ’ਚ ਬਗਲਾ {{dhr|1em}} ਕਾਲਾ ਨਾਗ ਨੀ ਚਰ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੇਲ੍ਹੇ ਬਾਹਮਣੀ ਦੀ ਗੁੱਤ ਵਰਗਾ {{dhr|1em}} ਰੰਡੀ ਬਾਹਮਣੀ ਪਰੋਸੋ ਫੇਰੇ ਛੜਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਦੇਗੀ {{dhr|1em}} ਜੱਟੀਆਂ ਨੇ ਜਟ ਕਰਲੇ ਰੰਡੀ ਬਾਹਮਣੀ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ {{dhr|1em}} ਬਾਹਮਣੀ ਲਕੀਰ ਕੱਢਗੀ ਮੇਲ ਨੀ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਆਉਣਾ {{dhr|1em}} ਤੂੰ ਬਾਹਮਣੀ ਮੈਂ ਸੁਨਿਆਰਾ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਣੀ </poem>}} {{gap}}ਕਿਧਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੰਨਿਆ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਅੱਖੀਆਂ ਲੜਾਉਂਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੰਨਿਆਂ ਕੁਆਰੀ ਦਾਗ਼ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਉੱਚਾ ਚੁਬਾਰਾ ਸਰਦ ਪੌੜੀਆਂ ਛਮ ਛਮ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਗੀ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਉਹਨੇ ਯਾਰ ਜਗਾ ਲਿਆ ਗੱਲਾਂ ਹਿਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਕਰਦੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||152/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> gy9wdoqqyix74gmqwsmidwr55n5km52 250 18106 229234 122179 2026-07-25T11:02:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਅੱਖੀਆਂ ਜਾ ਲੱਗੀਆਂ - ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ </poem>}} {{gap}}ਕੋਈ ਖਚਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅੰਗ ਕਸਦਾ ਹੈ : {{block center|<poem>ਖਿਹ ਮਰਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਲਾਣੇ ਸੱਚ ਤਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਰਹਿ ਗਿਆ</poem>}} {{gap}}ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਦਾਦਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦਾਦੇ ਤੋਂ ਦਾਰੂ ਲੈਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਹੈ: {{block center|<poem>ਦਾਦਾ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦਾਰੂ ਦਾਦੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦੁਖਦੇ</poem>}} {{gap}}ਕਈ ਵਾਰ ਆਸ਼ਕ ਬਣਿਆਂ ਬਾਹਮਣ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਵੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਜੱਟੀ ਦਾ ਦਿਉਰ ਉਸ ਦੇ ਮੌਰਾਂ ’ਤੇ ਸਲੰਘੀ ਜੜਕੇ ਉਹਦੀ ਭੁਗਤ ਸੁਆਰਦਾ ਹੈ : {{block center|<poem>ਧਰਮ ਕੋਟ ਦੀ ਧਰਮੋ ਜੱਟੀ ਬਾਹਮਣ ਅੰਬਰਸਰ ਦਾ ਲੇਫ ਤਲਾਈ ਬਾਹਮਣ ਦੀ ਪਲੰਘ ਜੱਟੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਦਿਓਰ ਜੱਟੀ ਦਾ ਸਲੰਘ ਗੰਡਾਸਾ ਫੜਦਾ ਇਕ ਦੋ ਲੱਗੀਆਂ ਸਲੰਘਾਂ ਬਾਹਮਣ ਦੇ ਨਠਕੇ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਮਾਰੀਂ ਨਾ ਦਿਓਰਾ- ਬਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ</poem>}} {{gap}}ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੈ : {{block center|<poem>ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਬਾਹਮਣ ਵੇ ਆਇਆ ਕਿੱਥੇ ਕੁ ਪੈਗੀ ਰਾਤ ਵੇ ਮੇਰੋ ਪਿਓਕਿਆਂ ਦਿਆ ਬਾਹਮਣਾ{{dhr|1em}} ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਬੀਬੀ ਨੀ ਆਇਆ ਪੂਰਬ ਪੈਗੀ ਰਾਤ ਨੀ ਮੇਰੀ ਰਾਜ ਧਿਆਣੀਏਂ {{dhr|1em}} ਚੌਕਾ ਤਾਂ ਦਵਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਵੇ ਧੌਣਾ ਭਾਂਡੇ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਵੇ ਮੰਜਾ ਵੇ ਮਰੇ ਪਿਓਕਿਆਂ ਦਿਆ ਬਾਹਮਣਾ{{dhr|1em}} ਪੂਰੀ ਪਕਾਵਾਂ ਬਾਹਮਣਾ ਵੇ ਬੋਲ ਕੇ ਉੱਤੇ ਨੂੰ ਕਰਦਾਂ ਕੜਾਹ ਵੇ ਮਰੇ ਪਿਓਕਿਆਂ ਦਿਆ ਬਾਹਮਣਾ</poem>}}<noinclude>{{rh|153/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ||}}</noinclude> a39va89xidl4j2j7s8gatvajfi5j1su 250 18109 229235 122180 2026-07-25T11:02:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਪੰਜ ਸੱਤ ਦਵਾਂ ਬਾਬਾ ਦਸ਼ਣਾ ਗਲ ਦਾ ਦਵਾਂ ਵੇ ਹਾਰ ਵੇ ਮੇਰੇ ਪਿਓਕਿਆਂ ਦਿਆ ਬਾਹਮਣਾ{{dhr|1em}} ਅੰਦਰ ਵੜ ਬੀਬੀ ਨੀ ਪੁੱਛਦਾ ਤੂੰ ਉੱਠ ਚਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨੀ ਮੇਰੀ ਰਾਜ ਧਿਆਣੀਏ {{dhr|1em}} ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਾਰਾਂ ਬਾਹਮਣਾਂ ਵੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬੰਨਾ ਦੇਊਂਗੀ ਟਪਾ ਵੇ ਮੇਰੇ ਪਿਓਕਿਆ ਦਿਆਂ ਬਾਹਮਣਾ </poem>}} {{gap}}ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਨਲਕੇ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝਿਊਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਸ਼ਾਮ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਝਿਊਰੀ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਲਈ ਭੱਠੀ ਤਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਭੱਠੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਡਾ ਕਵੀ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ ਭੁਨਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ' ਭੁਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੱਤੀ ਤੱਤੀ ਖਿੱਲ ਚੱਬਣ ਲਈ ਹੀ ਕੋਈ ਮਨਚਲਾ ਗੱਭਰੂ ਝਿਊਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਯਾਰੀ ਲਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਯਾਰੀ ਝਿਊਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਲਾਈਏ ਤੱਤੀ ਤੱਤੀ ਖਿਲ ਚੱਬੀਏ</poem>}} {{gap}}ਪਾਣੀ ਭਰੇਂਦੀਆਂ ਤੇ ਘੜੇ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਝਿਊਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ: {{block center|<poem>ਝਿਊਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਘੜੇ ਦੋ ਦੋ ਚੱਕਦੀ ਗੜਵਾ ਚੱਕਦੀ ਰੇਤ ਦਾ ਜਿੰਦ ਜਾਵੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਚੇਤ ਦਾ{{dhr|1em}} ਲੱਛੀ ਕੁੜੀ ਮਹਿਰਿਆਂ ਦੀ ਘੜਾ ਚੁਕਦੀ ਨਾਗ ਵਲ ਖਾਵੇ ਛੋਟਾ ਘੜਾ ਚੱਕ ਲੱਛੀਏ ਤੇਰੇ ਲੱਕ ਨੂੰ ਜਰਬ ਨਾ ਆਵੇ </poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਈਆਂ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਨਾਈ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ‘ਰਾਜੇ' ਦੇ ਲਕਬ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਈ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੱਠਾਂ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਦੁਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਨੇਹੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਕਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ<noinclude>{{rh||154/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> rxkp9wr4cuktyqdpypck9pnts10sn93 250 18112 229236 122181 2026-07-25T11:02:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਵਿਆਹ-ਮੁਕਲਾਵੇ ਸਮੇਂ ਨਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜਣ ਦਾ ਆਮ ਰਿਵਾਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹੁਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨਾਇਣਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ: {{block center|<poem>ਜਿਗਰਾ ਨਾਈਆਂ ਦਾ ਨੈਣਾਂ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਤੋਰੀ{{dhr|1em}} ਬੱਗਿਆ ਚੱਕ ਚੌਕੜੀ ਨੈਣ ਨਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਈ{{dhr|1em}} ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਰਾਹੁਣਿਆਂ ਛੇੜੀ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਨੈਣ ਦੱਸਦੁ {{dhr|1em}} ਪਰੇ ਹਟ ਜਾ ਕੁਪੱਤੀਏ ਨੈਣੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੇਖ ਲੈਣ ਦੇ{{dhr|1em}} ਅੰਨੇ ਜੱਟ ਦਾ ਆਇਆ ਮੁਕਲਾਵਾ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਨੈਣ ਦਬ ਲੀ{{dhr|1em}} ਨਾਮਾ ਬੋਲਦਾ ਮਰਾਸਣੇ ਤੇਰਾ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਇਣ ਗੁੰਦੀਆਂ{{dhr|1em}} ਸਿਰ ਗੁੰਦ ਦੇ ਕੁਪੱਤੀਏ ਨੈਣੇ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦੇ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ{{dhr|1em}} ਯਾਰੀ ਨਾਈਆਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਲਾਈਏ ਸਾਰੇ ਸੰਦ ਕੋਲ ਰੱਖਦੀ </poem>}} {{gap}}ਕਈ ‘ਚਕਵੇਂ ਚੁੱਲੇ' ਜੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਡਾਂਗ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਖੜਕੇ ਨਾਈਆਂ ਦੀ ਨੈਣ ਬਦਲੇ </poem>}} {{gap}}ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ ਨਾਈਆਂ ਨੇ ਵੱਢ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ: {{block center|<poem>ਪੂਰਨਾ ਨਾਈਆਂ ਨੇ ਵਢ ਸੁੱਟਿਆ ਜੱਗਾ ਸੂਰਮਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||155 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 9q02zzrkkg4nftf5rfql8cdprk7jybz 250 18115 229237 122182 2026-07-25T11:03:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਅੰਗਮਈ ਚਿਤਰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: {{block center|<poem>ਨਾਈਆਂ ਦੇ ਘਰ ਭੇਡ ਲਵੇਰੀ ਬਾਹਰੋਂ ਆਈ ਚਰ ਕੇ ਨੈਣ ਤੇ ਨਾਈ ਚੋਣ ਲੱਗੇ ਚਾਰੋ ਟੰਗਾਂ ਫੜ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣੇ ਚੋ ਕੇ ਉੱਠੇ ਸੁਰਮੇਦਾਨੀ ਭਰ ਕੇ ਹੱਟੀਓਂ ਜਾ ਕੇ ਚੌਲ ਲਿਆਂਦੇ ਲੱਛੇ ਗਹਿਣੇ ਧਰ ਕੇ ਨੈਣ ਨੇ ਲੱਪ ਸ਼ੱਕਰ ਲਿਆਂਦੀ ਸਿਰ ਜੱਟੀ ਦਾ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ ਟੱਬਰ ਮਰ ਗਿਆ ਲੜ ਕੇ ਕੋਲੇ ਠਾਣਾ ਕੋਲ ਸਿਪਾਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਫੜ ਕੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਤੀਹ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਾਈ ਬਹਿਗੇ ਭਰ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ- ਕੀ ਲਿਆ ਅਸਾਂ ਨੇ ਲੜ ਕੇ </poem>}} {{gap}}ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਘੁਮਾਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਬਰਤਨ ਇਹ ਅਪਣੇ ਚੱਕ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮਨ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਘੁਮਿਆਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਰਜਾਪਤ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਜੇ ਮੈਂ ਹੁੰਦੀ ਘੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਘੜੇ ਪਰ ਘੜਾ ਚੜ੍ਹਾ ਰਖਦੀ ਤਾਰ ਬੰਗਲੇ, ਤਾਰ ਬੰਗਲੇ ਮਸ਼ੀਨ ਲਗਾ ਰੱਖਦੀ{{dhr|1em}} ਗਧੇ ਤੋਂ ਘੁਮਾਰੀ ਡਿੱਗ ਪੀ ਮੇਰਾ ਹਾਸਾ ਨਿਕਲਦਾ ਜਾਵੇ{{dhr|1em}} ਕੱਚੀ ਕਲੀ ਕਚਨਾਰ ਦੀ ਰੰਗ ਭਰਦੀ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||156 / ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> m5c8dmhrkytnsxel7ocfhl0o504dq6e 250 18118 229238 122183 2026-07-25T11:03:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਝੂਠੀ ਯਾਰੀ ਚਟ ਘੁਮਾਰ ਦੀ ਜਿੱਥੇ ਮਿਲੇ ਕਰੇ ਨਹੋਰਾ </poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੋਰੀ ਦਰਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕੀ ਜਿਹੀ ਕੀਤੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੇ ਗਾਲੀਆਂ ਕੱਢਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਮੇਰੀ ਰਖਲੀ ਸੁੱਥਣ ਚੋਂ ਟਾਕੀ ਟੁੱਟ ਪੈਣੇ ਦਰਜੀ ਨੇ </poem>}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਤਰਖਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੂੰਝਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਤੇਰੀ ਚੰਦਰੀ ਦੀ ਜਾਤ ਤਖਾਣੀ ਚੂੜਾ ਪਾ ਕੇ ਸੱਕ ਹੂੰਝਦੀ </poem>}} {{gap}}ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁੱਜਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ’ਚ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਹਾਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਜਾਈਂ ਜੈ ਕੁਰੇ </poem>}} {{gap}}ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਨੂੰ ਗੁਜਰੀ ਨਾਲ ਯਾਰੀ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਗਰਮੀ ਵੇ ਤੂੰ ਛੱਡ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਯਾਰੀ </poem>}} {{gap}}ਸੁਨਿਆਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਸ਼ਕ ਕਰਦੇ ਹਨ: {{block center|<poem>ਮੌਜ ਸੁਨਿਆਰਾ ਲੈ ਗਿਆ ਜੀਹਨੇ ਲਾਈਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਖਾਂ {{dhr|1em}} ਟਿੱਕਾ ਘੜਦੇ ਸੁਨਿਆਰਾ ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ ਗੁੰਦਣਾ ਭਤੀਜੇ ਦੇ {{dhr|1em}} ਸੁਨਿਆਰਾਂ ਦਿਆ ਮੁੰਡਿਆ ਵੇ ਸਾਡੀ ਮਛਲੀ ਵੇ ਘੜਦੇ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦੇ ਮੋਰਨੀਆਂ ਅਸੀਂ ਸੱਸ ਮੁਕਲਾਵੇ ਤੌਰੀਨੀ ਆਂ</poem>}} {{gap}}ਸੁਨਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਡੁੱਲ੍ਹ ਡੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਰੂਪ ਕਈਆਂ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਭੁਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੋਟੇ ਹੇਠ ਦਾਤਣ ਕਰ ਰਹੀ ਸੁਨਿਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕਈ ਮਨਚਲੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਹੇਠ ਬਰੋਟੇ ਦੇ ਦਾਤਣ ਕਰੇ ਸੁਨਿਆਰੀ {{gap}}ਕਈ ਚਾਟ ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਸੁਨਿਆਰੀਆਂ ਵਸਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ:<noinclude>{{rh||157/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> armsahori9ukcufmpo69f02xb2iqrlx 250 18123 229239 122184 2026-07-25T11:03:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਅੱਗੇ ਸੁਨਿਆਰੀ ਦੇ ਬੁੱਕ ਬੁੱਕ ਡੰਡੀਆਂ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਪਾ ਲਏ ਡੱਕੇ ਸੁਨਿਆਰੀਏ ਵਸਦੇ ਨੀ ਤੋਂ ਵਸਦੇ ਘਰ ਪੱਟੇ</poem>}} {{gap}}ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾ ਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਜਾ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ।<noinclude>{{rh||158/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> n54jd4pyf81qz5eiovbtbdiwvdtuwff 250 18126 229240 122185 2026-07-25T11:03:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਿੰਡ-ਲੋਪੋਂ}}}} {{gap}}ਲੋਪੋਂ-ਸਮਰਾਲਾ ਤੋਂ ਦੋਰਾਹਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਮਰਾਲਾ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜਸੀ ਉਤਰਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣ ਉਪਰੰਤ 1956 ਤੋਂ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 300 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡੈਡਾ ਨਾਮੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਨੇ ਜੋ ਸੋਢੀਆਂ ਦਾ ਪਟਵਾਰੀ ਸੀ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਪੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਗਤੀ ਰਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਸਾਰੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ। ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਰੇਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਤ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੀ ਜੰਮਪਲ ਹਨ। ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀ 'ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ' ਵੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ ’ਤੇ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਸ਼ਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੋਪੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਿਫਤ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਮਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: {{block center|<poem>ਲੋਪੋਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀ ਕਰਾਂ ਪੁਕਾਰ ਮੈਂ। ਜੈਸੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੋ ਕਰੂੰ ਉਚਾਰ ਮੈਂ। ਸੁੰਦਰ ਗਰਾਮ ਸੁੰਦਰ ਹਵੇਲੀਆਂ। ਨਾਰਾਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜਿਉਂ ਚੰਨਣ ਗੇਲੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਸੀ ਅਬਾਦ ਵਸੇ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦੇ। ਗਿਰਦਾ ਸੁਹਾਵੇ ਯਾਰੋ ਵਾਂਗ ਝੰਗ ਦੇ। {{dhr|1em}} ਸੰਦੁਰ ਬਰੋਟੇ ਪੀਘਾਂ ਪੈਣ ਲੰਮੀਆਂ ਗੋਦ ਲੈ ਇਸ਼ਕ ਨਾਰਾਂ ਕਈ ਜੰਮੀਆਂ ਗਲੀ ਕੂਚੇ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਜਾਣ ਨੱਢੜੇ ਤਾੜਦੇ ਸ਼ੁਕੀਨੀ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਬਡੜੇ ਸੁੰਦਰ ਜਵਾਨ ਪਤਲੇ ਸੀ ਅੰਗ ਦੇ। ਗਿਰਦਾ ਸੁਹਾਵੇ ਯਾਰੋ ਵਾਂਗ ਝੰਗ ਦੇ।</poem>}}<noinclude>{{rh||159/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> skcsv8osrh1karcmz0ifpgm0f9yxm55 250 18129 229241 122186 2026-07-25T11:03:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਢੱਕੀ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੋਰ ਜੀ। ਲੋਪੋਂ ਜੈਸਾ ਸੋਹਣਾ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਜੀ। ਕੋਲੋਂ ਹੈ ਰੁਪਾਲੋਂ ਜਿੱਥੇ ਪੱਟ ਪੈਣਗੇ। ਆਸ਼ਕੀ ਦੇ ਡੰਗੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਖ ਲੈਣਗੇ। ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਘੋਟੇ ਪੈਣ ਭੰਗ ਦੇ। ਗਿਰਦਾ ਸੁਹਾਵੇ ਯਾਰੋ ਵਾਂਗ ਝੰਗ ਦੇ। </poem>}} {{gap}}ਲੋਪੋਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਲੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਢੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਢੱਕੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਢਾਬ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਹਾਥੀ ਸਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਇਕ ਇੱਛਿਆ ਧਾਰੀ ਸਾਧੂ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਢੱਕੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੇ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਨਾਂ ਦੋ ਸੌ ਵਿਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਡੇਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ‘ਡੇਰਾ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੰਤ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਇੱਥੇ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸਮਾਧੀ ਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ, ਵਿਰਾਗ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਤੀਬਰ ਇੱਛਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਢੇਰ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਰਚੀ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲੋਤਰੇ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਕ ਵੰਨਗੀ ਪੇਸ਼ ਹੈ: {{block center|<poem>ਮਤਲਬ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਬੰਦਿਆ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਭ ਮਤਲਬ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜਿਤਨਾ ਸਭ ਪ੍ਰਵਾਰ ਜਦ ਦੁਖ ਬਣਦਾ ਸੰਗ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਕਲੱਤਰ ਨਾਰ ਝੂਠੇ ਮੋਹ ਜਾਲ ਨੂੰ ਫਾਥਾ ਭੁੱਲਿਆ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਸਿਰ ਪਰ ਬਾਣ ਲੈ ਡਾਢਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲਉ ਜੋ ਮਾਰ ਸਵਾਸ ਸਵਾਸ ਹਰਿਨਾਮ ਤੂੰ ਜਪ ਲੈ ਪਲ ਨਾ ਮਨੋ ਵਿਸਾਰ</poem>}}<noinclude>{{rh||160/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 5fikx2m17zmenelhr1az79mhwopaf24 250 18130 229242 122187 2026-07-25T11:04:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{block center|<poem>ਸ੍ਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਹਿ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਸਾਈਂ ਜਪ ਜਪ ਜਨਮ ਸੁਧਾਰ</poem>}} {{gap}}ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ ਲੋਪੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਚਮਕੀਲੇ ਗੁੰਬਦ ਦੂਰੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਧ ਬੜੇ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡਿਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨੀਝ ਨਾਲ ਕੋਲੋਂ ਦੇਖਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਫੁੱਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਤਖਤ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਤਖ਼ਤ ਵੀ ਕਲਾ ਦੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਇਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਇਕ ਮੰਜੀ,ਪਊਏ ਅਤੇ ਫਾਉੜੀ ਵੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੰਜੀ ਵੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਅਨੂਪਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਵਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਅੰਕਤ ਹਨ। {{gap}}ਬਾਬਾ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਮਸਤਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗਾਇਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰੰਗ ਦੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਕ ਵੰਨਗੀ ਪੇਸ਼ ਹੈ: {{block center|<poem>ਅਲਫ ਅਲਾਹੀ ਯਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਸਤਿਸੰਗ ਕੁੜੇ ਸਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਡੁੱਬੀ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹੇ ਰਾਮ ਦਾ ਰੰਗ ਕੁੜੇ ਝੂਠੇ ਮੋਹ ਜਗਤ ਦੇ ਫਾਧੀ ਪਿਆ ਸਿਦਕ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕੁੜੇ ਮਨ ਮਸਤਾਨ ਕਹੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦੜੀ ਸਾਧ ਸੰਗ ਨਿਤ ਮੰਗ ਕੁੜੇ।{{dhr|1em}} ਜੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਭਈ ਬਾਵਰੀ ਦਿਨ ਦਿਨ ਲਗਦੀ ਲਾਜ ਕੁੜੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰਾਹਿ ਨ ਜਾਂਦੀ ਤੈਂ ਆਪ ਵਿਗਾੜੇ ਕਾਜ ਕੁੜੇ ਪਕੜ ਪਛਾੜਨ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਜਿਯੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਪੁਰ ਬਾਜ ਕੁੜੇ ਮਨ ਮਸਤਾਨ ਸੰਗਤ ਕਰ ਲੈ ਸਭ ਛੁੱਟਣ ਤੇਰੇ ਪਾਜ ਕੁੜੇ। </poem>}} {{gap}}ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਮਨ ਮਸਤਾਨ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਧ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਾਧ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਡਿਊਢੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਦੋ ਚੋਬਦਾਰਾਂ ਦੇ<noinclude>{{rh||161/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 3if7he4ftrq8le44qiew99g5pct1sub 250 18133 229243 122188 2026-07-25T11:04:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਿੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਡਿਊਢੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਹਮਣੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਲਾ ਮਰਦਾਨਾ ਹਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਗੋਰਖ ਨਾਥ, ਚਰਪਟ ਨਾਥ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਨਾਥ ਆਦਿ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਇਕ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਡਿਊਢੀ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਕੰਧਾਂ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਦਰਬਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।ਸਮਾਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਹਮਣੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਮਨ ਮਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਰ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਚੋਗੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰਾਂ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਭੀਮ ਦਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੀਛਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਧ ਅੰਦਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ, ਮਹਿਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਹਿਚਹਾਉਂਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਛੱਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮਹਿਖ਼ਾਸਰ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ, ਗਣੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੰਧ ਚਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੌਣੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਕਲਾਕਰਾਂ ਨੇ ਉਲੀਕਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। {{gap}}ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੋਈ ਦੇ ਕੁ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਫੱਗਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਮਾਧ ’ਤੇ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਬੜੀ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਸਾਧ ਸੰਤ ਇਸ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਵੀ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਾਂਗ ਭਰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ: {{block center|<poem>ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ ਮੇਲਾ ਲੋਪੋਂ ਦਾ ਲਗਦਾ ਬਹੁਤ ਹੈ ਭਾਰੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੁਗ ਦੁਗੀਆ ਸਾਹਨੇ ਕੌਲ ਢੰਡਾਰੀ। ਤੜਕਿਓਂ ਭਾਲੇਂਗਾ- ਨਰਮ ਕਾਲਜੇ ਵਾਲੀ </poem>}} {{gap}}ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵੀ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕਈ ਇਕ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਮ, ਗੋਕਲ ਚੰਦ, ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਛੱਜੂ<noinclude>{{rh||162/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> jri4zy3dho7roaggbmx8wvmtdeytji2 250 18138 229244 122189 2026-07-25T11:04:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਘਸੀਟਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਮ ਲੋਪੋਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਿਆ। ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਮ ਕਈ ਦਰਜਣ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਪਰਤਾਪੀ, ਦਊਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹਣੀ ਕੌਲਾਂ ਆਦਿ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਛਪਣ ਗੋਚਰੇ ਪਏ ਹਨ। {{gap}}ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਪਰਤਾਪੀ ਲੋਪੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੁਨਿਆਰ ਗੁਪਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਸੇ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਪਰਤਾਪੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: {{block center|<poem>ਪਰਤਾਪੀ ਵੀ ਆਈ ਮੇਲੇ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਥ ਰਲਾਕੇ ਇਕੋ ਰੰਗ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਗਾ ਕੇ ਪਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਤੁਰਨ ਸੱਭੇ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹਿੱਕ ਨੂੰ ਤਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਤਿੱਖੇ ਨੈਣ ਕਟਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਜਾਣ ਕਲੇਜਾ ਘਾ ਕੇ ਆਸ਼ਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ- ਮਾਰ ਦੇਣ ਤੜਪਾ ਕੇ</poem>}} {{gap}}ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਲੂੰਹਦੀ ਇਹ ਟੋਲੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜੀ। ਲੋਪੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਰੁਪਾਲੋਂ ਦੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾ ਗੱਭਰੂ ਕਾਕਾ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਮੱਧ ਭਰੇ ਨੈਣ ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਗਏ। ਪਰਤਾਪੀ ਆਪ ਤੜਪ ਉੱਠੀ।ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਕਰ ਲਏ। {{gap}}ਲੋਪੋਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਦਲੇਲ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਭੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ ਗੁਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਿਆਰ ਮਿਲਣੀਆਂ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਕਾਕੇ ਦੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੋਪੋਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਵੀ ਭਿਣਕ ਪੈ ਗਈ।ਪਰਤਾਪੀ ਖੰਨੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਰਾਜੇਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦਾ ਅਜੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੋਰਿਆ। ਮਾਪਿਆਂ ਮੁਕਲਾਵੇ ਦਾ ਦਿਨ ਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇਵਾਲ ਤੋਂ ਰਾਮ ਰਤਨ ਗੱਡੀ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਮਰਤਨ ਡੋਲਾ ਲਈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰੁਪਾਲੋਂ ਦੀ ਢੱਕੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਗੱਡੀ ਡਕ ਲਈ ਤੇ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਰੁਪਾਲੋਂ ਲੈ ਆਇਆ: ਜ਼ੋਰ ਸਰਦਾਰੀ ਦੇ ਗੱਡੀ ਜੋੜਕੇ ਰੁਪਾਲੋਂ ਬਾੜੀ {{gap}}ਰਾਮਰਤਨ ਨੇ ਖੰਨੇ ਦੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਆਈ। ਪਰਤਾਪੀ<noinclude>{{rh||163/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> qj97iccsg24dvf698wnvme92zdrcr0w 250 18143 229245 122190 2026-07-25T11:04:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਗਲਿਆਂ ਕਿਧਰੇ ਛੁਪਾ ਛੱਡੀ। {{gap}}ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਕੇ ਨੂੰ ਪਰਤਾਪੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਰਤਾਪੀ ਲੋਪੋਂ ਸੁਨਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਕਾਕਾ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੱਥ ਚਿੱਠੀ ਘੱਲੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਨੱਸ ਆਉਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰਤਾਪੀ ਨੇ ਦਲੇਲ ਦੀ ਗੁਜਰੀ ਭੋਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਬਾਰੇ ਜਾ ਦੱਸਿਆ। ਦਲੇਲ ਨੇ ਪਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਭੋਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੁਕ ਕੇ ਸੁਣ ਲਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਰੁਪਾਲੋਂ ਜਾ ਕੇ ਕਾਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤਰੀ ਨੂੰ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਨਾਭੇ ਨੱਸ ਜਾਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਾਰੇ ਜਾ ਦੱਸਿਆ। {{gap}}ਅਤਰੀ ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨੀ ਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਸੁਨਿਆਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਬਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦਲੇਲ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗੋਂ ਦਲੇਲ ਨੇ ਚੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾ ਲਿਆ। {{gap}}ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣੀ। ਇਕ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਦਲੇਲ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਕਾਕਾ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਛੱਡ ਆਉਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਚਾਵਾ ਪੈਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਟੁਰਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਂ-ਭਾਂ ਕਰਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਹਾੜੇ ਕੱਢੇ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: {{block center|<poem>ਨਾ ਮਾਰੀਂ ਵੇ ਦਲੇਲ ਗੁਜਰਾ ਮੈਂ ਲੋਪੋਂ ਦੀ ਸੁਨਿਆਰੀ </poem>}} {{gap}}ਪਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਇਜ਼ਤ ਨੇ ਪਰੀਆਂ ਵਰਗੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ: {{block center|<poem>ਕਰੀ ਅਰਜੋਈ ਨਾ ਦਰਦ ਮੰਨਿਆ ਪਾਪ ਉੱਤੇ ਲੱਕ ਪਾਪੀਆਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਹਲਾਲ ਜਿਉਂ ਕਸਾਈ ਬੱਕਰੇ ਗੁਜ਼ਰ ਦਲੇਲ ਨੇ ਬਣਾਏ ਡੱਕਰੇ </poem>}} {{gap}}ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਹਾਥੀ ਵਾਲੇ ਟਿੱਬੇ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ 'ਤੇ ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸੁਨਿਆਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਾਕੇ ਨੇ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਖਸਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਾਕਾ ਵੱਖਰਾ ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਖੂਨ ਕਦ ਤੀਕਰ ਛੁਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਰੁਪਾਲੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਸ਼ ਜੈਲਦਾਰ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਸਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਆਈ। ਕੋਈ ਬਹੁ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਆਖਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਬਾਰਬਟਨ ਇਸ<noinclude>{{rh||164/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> shg5oxc280dh9y7o5s3tmo8115b7swq 250 18148 229246 122191 2026-07-25T11:04:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੇਸ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਲਈ ਆਪ ਰੁਪਾਲੋਂ ਆਇਆ।ਉਹ ਕਈ ਦਿਨ ਇਥੇ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਪਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਭੋਲੀ ਦੇ ਸਹੇਲਪੁਣੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਲੋਪੋਂ ਤੋਂ ਭੋਲੀ ਜਾ ਫੜੀ। ਭੋਲੀ ਨੇ ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਦਲੇਲ ਨਾਲ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਨਾਭੇ ਜਾਣਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗੋਂ ਦਲੇਲ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ਼ ਗਵਾਹ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ।ਅਤਰੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀਂ ਫੜ ਲਏ ਗਏ।ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਦਲੇਲ ਦੇ ਦੱਸੇ ਪਤੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵਾਲੇ ਟਿੱਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਹੱਡ ਲਭ ਪਏ: {{block center|<poem>ਹੱਡ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਬਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਟੋਲੇ </poem>}} {{gap}}ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ। ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਅਤੇ ਅਤਰੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। ਦਲੇਲ ਗੁਜਰ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਵ ਗਵਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਬਾਅਦ ਇਕ ਬਦਲਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਲੇਲ ਵੱਗ ਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੜਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੋਂ ਉਹ ਉਸੇ ਥਾਂ ਖਖੜੀ-ਖਖੜੀ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆਂ ਇਕ ਸਦੀ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਦਰਦ ਲੋਪੋਂ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਗਲ਼ਾ ਭਰ-ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਸਿਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||165/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> o1rq8qjkzo2ilsigbtw6c10cgoilngw 250 18153 229247 122192 2026-07-25T11:04:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ-ਸੰਘੋਲ}}}} {{gap}}ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਸਮਰਾਲਾ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਕੋਈ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਸੜਕੋਂ ਹਟਵਾਂ ਥੇਹ ਤੇ ਵਸਿਆ ਇਕ ਪਿੰਡ ਤੁਹਾਡੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਤਹਿਸੀਲ ਖਮਾਣੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਡ ਉੱਚਾ ਪਿੰਡ ਸੰਘੋਲ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਰਚੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਆਮ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਥੇਹ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਅਰੰਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਬਰਤਨਾਂ, ਮੋਹਰਾਂ, ਸਿੱਕਿਆਂ, ਖਿਡੌਣਿਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲਕੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਣੀਆਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਹੰਢਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਥੇਹ ਦਾ ਕਣ-ਕਣ ਸੈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਗੱਲ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਘੋਲ ਇਕ ਘੁਗ ਵਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਲ ਖਹਿ ਕੇ ਵਗਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਇਹ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੰਘੋਲ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸਮੇਂ ਥੇਹ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 500 ਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ 'ਤੇ ਹਾਥੀਵਾੜਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਮਠ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਠ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਬੋਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਤਵ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੋਧ ਮਤ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਤੂਪ ਬੋਧੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਕੁਸਾਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘੋਲ ਦੇ ਇਸ ਬੋਧ ਸਤੂਪ ਦੀ ਲੱਭਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਤੂਪ ਦੂਜੀ ਪੂਰਬ ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਪੁਰਣਾ ਹੈ। {{gap}}ਚੀਨੀ ਯਾਰਤੀ ਹਿਊਨਸਾਂਗ 629 ਅਤੇ 645 ਏ.ਡੀ. ਵਿਚਕਾਰ ਕੁੱਲੂ ਤੋਂ ਸੰਘੋਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਆਰ-ਪਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਕੰਮ-ਕਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਘੋਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪ ਦਾ ਏਥੋਂ ਮਿਲਣਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||166/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ |}}</noinclude> 900ryxgl98sv3z2dbzcp2gvm24rjxpq 250 18158 229248 122194 2026-07-25T11:04:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਗੁਪਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ 320 ਈਸਵੀ ਸਮੇਂ ਸੰਘੋਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਖ਼ੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੋਟਿਫ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਗੁਪਤ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲੇਆਮ ਸਮੇਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੰਘੋਲ ਮਾਹੀਗੀਰਾਂ ਨੇ ਵਸਾਇਆ। ਜ਼ਰੀ ਵਟਣੇ ਅਤੇ ਘੁਮਿਆਰ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਾਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਣ ਵਸੇ। ਜ਼ਰੀ ਦੀ ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਪੋਟਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੰਦਾ ਸੀ। ਖੁਦਾਈ ਸਮੇਂ ਥੇਹ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੇਅਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਖਿਡੌਣੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ...ਘੁਗ ਵਸਦਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ...ਦਰਿਆਈ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੜਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਏ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਬਾਹ ਹੋ ਕੇ ਥੇਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਆਪਣਾ ਸਹਿਨ ਬਦਲਦਾ-ਬਦਲਦਾ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਟਪ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਮਾੜੇ ਮੋਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੰਘੋਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <poem>{{gap}}ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਰੂਪ ਬਸੰਤ ਦੀ ਚਰਿਚਤ ਲੋਕ ਕਥਾ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਸੀ ਤੇ ਰੂਪ ਬਸੰਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖੜਗਸੈਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ। {{gap}}ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸੰਘੋਲ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਤੋਂ ਆਏ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਸੰਘੋਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਵਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ- “ਤੈਨੂੰ ਆ ਜੇ ਸੰਘੋਲ ਆਲੀ" ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਦੰਦ ਕਥਾ ਹੈ:</poem> {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਕ ਭੈਣ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਸੰਘੋਲ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੇ ਵਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਵਿਧਵਾ ਕੋਲ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਸੀ।ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਅਵੈੜੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਨਣਦ ਪਾਸੋਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਉਹ ਨੂੰ ਤੇ ਉਹਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੇਂਦੀ।ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਟਾ ਹੱਥ ਚੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਵਿਚਾਰੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਆਟਾ ਪੀਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਸੀ। <poem>{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਉਹਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਛਿਆ,"ਮੈਂ ਐਨੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭੋਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਖਾ ਕੇ ਐਨਾ ਤਕੜਾ ਹੋਈ ਜਾਨੈਂ।" {{gap}}“ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਆਟਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਕੇ ਪਲਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਟਾ ਪੀਸਦਿਆਂ ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" {{gap}}ਉਹਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸੀ। ਉਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਹਦੀ ਨਣਦ ਜਦੋਂ ਪੀਹ ਕੇ ਹਟਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ</poem><noinclude>{{rh||167/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 1k7tv1hh0ltkmiggw09oji9hdl5d925 250 18164 229249 135118 2026-07-25T11:04:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲੱਗਿਆ ਆਟਾ ਉਥੇ ਹੀ ਝੜਵਾ ਦਿੰਦੀ। ਗੱਲ ਕੀ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਨਹੁੰ-ਨਹੁੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਐਨਾ ਸਤ ਗਈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਫੜ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ, “ਹੇ ਨਰਦਈ ਧਰਤੀਏ ਤੂੰ ਨਿਘਰ ਜਾਵੇਂ।” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਤੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਧਰਤੀ ਨੇ ਸੁਣ ਲਈ-ਉਹ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਪਈ, ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਧਰਤੀ ’ਚ ਨਿਘਰਦਾ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਨਿਘਰ ਗਿਆ ਤਦ ਤੋਲਿਆਂ ਤੇ ਵਡਾਰੂਆਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਵਿਧਵਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਧੀਏ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਰਹਿ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿਆਂਗੇ।”</br> {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਚੇ ਭਾਗ ’ਤੇ ਅਜੋਕਾ ਪਿੰਡ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਡ 24 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਥੇਹ ’ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੰਦ ਕਥਾ 'ਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਂਝ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ।</br> {{gap}}ਅਜੋਕੇ ਸੰਘੋਲ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜਸੀ ਪੜਾਅ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਅਹਿਦ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਚਕੁਲੇ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਧੀਨ ਸੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਸਮੇਂ ਰੋਪੜ ਅਧੀਨ। ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਣ ਹੋਇਆ ਤਾਂ 25 ਜਨਵਰੀ 1950 ਤੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ।</br> {{gap}}ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਰਾਣਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ‘ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ’ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਂ 300 ਵਿਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਹੈ।*<ref>‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼', ਤੀਜਾ ਸੰਸਕਰਣ:ਪੰਨਾ 242 ਅਤੇ 1031,</ref> </br> {{gap}}ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪਿੰਡ ਸੰਘੋਲ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇਕ ਉੱਨਤ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਪੜ, ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ, ਸਰਹੰਦ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇਥੋਂ ਬਸ ਸੇਵਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਕੋਈ ਪੰਜ-ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। 1927 ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸੀ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਇਥੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਰਸ਼-ਇਸਤਰੀਆਂ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਲੋਤਰਖਾਨਾ ਬਣਿਆਂ {{rule}} {{Reflist}}<noinclude>{{center|168/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> lhbf2h1c30urblydz5y0xni6qyollvy 250 18170 229250 122196 2026-07-25T11:05:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। {{gap}}ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹਟਵੀਂ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬਜ਼ਾਰ ਉਸਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸੌਦਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਖਾਦ ਦਾ ਡਿਪੂ, ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਪੰਪ, ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਤੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਇੰਜਣਾਂ, ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਾਹਵਾ ਰੌਣਕ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ‘ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾ ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਕਮਰਸ਼ਲ ਬੈਕਾਂ' ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵੀ ਖੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰਦੀ ਹੈ। ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਵੇਅਰ ਹਾਊਸਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਫ.ਸੀ.ਆਈ. ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗੁਦਾਮ ਸੰਘੋਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 14 ਮੰਦਰ ਹਨ, ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੇ 4 ਪੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਹਨ। ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਸੱਤੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸੀਤਲ ਦਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ’ਤੇ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਮਿਲਾਪੜੇ ਹਨ।ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੱਤਰੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਲੱਗਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਦਸਾਂ-ਦਸਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੇਖਣ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵੀ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।‘ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਕਲੱਬ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਮ ਗੁਣ ਗਾਣ ਕਲੱਬ’ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੇਖਣ-ਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਹਨ-ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਲਭਿਆ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਸੰਘੋਲ ਦੀ ਖ਼ੁਦਾਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ। ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇਸ-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।<noinclude>{{rh||169/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> hypo3hj3zezbfuz9uzzjsytk4q7lsak 250 18175 229251 122197 2026-07-25T11:05:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|{{left|ਮੁਲਾਕਾਤ}}}}{{dhr|1em}} {{center|{{xx-larger|ਆਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ}}}} {{right|ਮੁਲਾਕਾਤੀ: ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ}} {{gap}}ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਹੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੂੰ ਚੋਖੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ.ਸ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸਾਂਭਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖਿੰਡੇ-ਪੁੰਡੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੁਰਲੱਭ ਲੋਕਗੀਤਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ, ਟੱਪਿਆਂ, ਮਾਹੀਏ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਬਾਤਾਂ) ਅਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੀ। ਦੁਰਲੱਭ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰ, ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ, ਲੋਕ-ਕਲਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਧੰਦੇ, ਮੇਲੇ, ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰ, ਲੋਕਨਾਚ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਵਾਕਫੀਅਤ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਸੰਪਾਦਨ, ਜੀਵਨੀ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਇਸ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆ ਬੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ‘ਪੰਖੜੀਆਂ' ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਾਲ-ਪਾਠਕਾਂ ਅੰਦਰ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਜਗਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਾਈ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਦਪੁਰੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਮਨ ਵਿਚਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੰਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ` ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨਾਲ<noinclude>{{rh||170/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> msxzgo6q4x19o4jcg7746i4b40cqdc8 250 18180 229252 122198 2026-07-25T11:05:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਕ ਲੰਮੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਰਕਾਰ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਨਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਹਾਸਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਲਿਖਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਕਈ ਲੁਕਵੇਂ ਪੱਖ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਏ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਹਨ: {{gap}}?{{gap}}ਮਾਦਪੁਰੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਕ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਮੰਨਾ ਹੈ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ। {{gap}}ਆਸ਼ਟ ਸਾਹਿਬ! ਸਾਧਾਰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਲਕਾਤਾਂ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੁੱਕਤ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਰੀਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਕੂਲੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ 12 ਜੂਨ, 1935 ਹੈ। ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਮਾਦਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਸਮਰਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸ. ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਨੋਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ ਪਰ ਸਨ ਸੂਝਵਾਨ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਿਰੜੀ ਤੇ ਸੰਤੋਖੀ। ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਬੜਾ ਰਾਂਗਲਾ ਸੀ - ਖੇਡਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ, ਡੰਗਰ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਨੇ ਤੇ ਧੰਨੇ ਦੀਆ ਲਾਉਣੀਆਂ....ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਸਕੂਲੋਂ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ -ਦਸਵੀਂ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜਸਪਾਲੋਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਨਾਲੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਾਲ਼ੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਉਰਦੂ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖੀ। {{gap}}?{{gap}} ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਬਿੰਬ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। {{gap}}-{{gap}} ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਹੇ ਯਾਦ ਸਨ। ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਹੇਕ ਵਿੱਚ ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਦੋਹੇ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਦੋਹੇ-ਕਲੀਆਂ ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਗੀਤ ਯਾਦ ਸਨ। ਉਹ ਚੱਕੀ ਝਾਂਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੇ ਹੋਏ ਅਕਸਰ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ‘ਇਹ ਗੀਤ ਤਾਂ ਬੇਬੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਾਪੀ ’ਤੇ ਲਿਖ ਲਵਾਂ?' ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਡੰਗਰ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ਸੈਂਕੜੇ ਬੋਲੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਸਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੋਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਬੈਠਕੇ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣੀਆਂ। ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੋਹੂ ਪੰਡਤ ਕੋਲੋਂ ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਹ ਰੂਪ ਵਸ ਗਏ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਅਲੂੰਆਂ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਸਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੇਟਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ।<noinclude>{{rh||171/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 6wvbrkgj9h4tqa7ze0sd8wbz7piqxoq 250 18185 229253 122199 2026-07-25T11:05:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}?{{gap}} ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ-ਚਿੜੀਆਂ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ-ਮਰਦਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਰਪੇਸ਼ ਆਈਆਂ? {{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਈਆਂ ਪਾਸੋਂ ਗੀਤ ਲੈਣ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਚ ਆ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਗੀਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਨਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਕਾਪੀ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣਾ ਕਿ ਫਲਾਣੇ ਪਿੰਡ ਫਲਾਣੀ ਮਾਈ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਯਾਦ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ‘ਬੇਬੇ’ ‘ਬੇਬੇ' ਦੇ ਨੁਸਖੇ ਨਾਲ ਗੀਤ ਕਢਵਾ ਲੈਣੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਾਈ ਜਾਂ ਮੁਟਿਆਰ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਤਾਂ ਆਲ਼ੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਵੀ ਗੀਤ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੋਧ-ਸੁਧਾਈ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ। ਮਰਦਾਂ ਪਾਸੋਂ ਤਾਂ ਦੋਹੇ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ 'ਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਫਿਰ ਕੇ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਲੱਭ ਲੈਣੇ। 'ਆਸ਼ਟ' ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੇਂਡੂ ਬੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰੇ 24 ਸਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ’ਚ ਹੀ ਜੰਮਿਆਂ-ਪਲਿਆ ਹਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਔਖ ਨਹੀਂ ਆਈ। {{gap}}?{{gap}} ਮਾਦਪੁਰੀ ਜੀ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ ਪਰ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਲੋਕ-ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੇਕ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਥਾਨ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਉਪਰ ਵੀ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਓ। {{gap}}-{{gap}} ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਕਲ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੋਬਿਰਤੀਆਂ ਰਾਗ ਅਤੇ ਕੌਤਕ ਪ੍ਰਿਯਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਾ ਫੁੱਟ ਤੁਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ' 1956 ਵਿੱਚ ਛਪੀ॥ਉਦੋਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ 21 ਵਰ੍ਹਿਆ ਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਉਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ<noinclude>{{rh||172/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> hqlmmlps5mf6o10a4r8gqowdy4c87ui 250 18189 229254 135793 2026-07-25T11:05:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਕਮਿੱਟਮੈਂਟ ਕਾਰਨ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ' ਨਾਂ ਹੇਠ 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ, ਫਸਲਾਂ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ 'ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ ਕੋਸ਼' ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਂ। ਇਹ ਕੋਸ਼ ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}? ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। - ਮੈਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਆਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦਾਦੀਆਂ-ਨਾਨੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਵਤ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਖਿਓਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਾ ਚੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੇਵਲ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਲੀਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਆਸ਼ਾਵਾਂ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ, ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਫ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕੱਚੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦੈ..ਮੱਕੀ ਦੀ ਛੱਲੀ ਦੇ ਦੋਧੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗਾ। ਸਵਰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਮਾਲਕ ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਕਦਾ ਮੈਂ ਇਹ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵਰਗੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਧਾਈ ਦੇ 'ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਿਆ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ' ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ-ਮੁਹਾਵਰਾ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਉਹੀ ਰੂਪ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ 'ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ' ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। {{gap}}? ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹੋ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਆਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆਂ?<noinclude>{{c|173/ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 9x7xvol0ccslmcti8nllpt13z18eghv 250 18193 229255 122201 2026-07-25T11:05:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}-{{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵੇਲਿਆਂ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਉਰਦੂ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ‘ਫੂਲ' ਨਾਂ ਦਾ ਬਾਲ-ਰਸਾਲਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ‘ਅਲਿਫ ਲੈਲਾ’ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ‘ਸਿੰਧਬਾਦ ਜਹਾਜ਼ੀ’ ਮੈਂ ਚੌਥੀ ਤੱਕ ਪੜ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਸਾਂ। ਬੱਸ, ਇੰਝ ਹੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗ ਗਈ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਾ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਧਨਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਦੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਬਾਲ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਰਕੇ 1954 'ਚ ਮੈਂ ਪਾਇਮਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਬਾਲ ਦਰਬਾਰ' ਨਾਂ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਵਾਏ। ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ‘ਬਾਲ ਸੰਦੇਸ਼' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਫੇਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ ਤੇ ਇਉਂ ਮੈਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਗਿਆ। {{gap}}?{{gap}} ਪੇਂਡੂ ਬਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਤੁਹਾਡੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ’ (1975) ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦਰਜਨਾਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਅਤੇ ਤੜਕ-ਭੜਕ ਵਾਲੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਿਆ। {{gap}}-{{gap}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰਲ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਰੋਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਗਰ ਸੋਟੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲੋਂ ਮੁੜੇ ਨਹੀਂ? ਚੱਲ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਰੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ ਮੁੱਕ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮੇਰੀ ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਡਾਂ’ ਛਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ’, ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ 75 ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਲਵੇ, ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਬੀਅ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। {{gap}}?{{gap}} ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਮਾਹਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਪੰਖੜੀਆਂ' ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਬਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂ ਬਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਆਇਆ।<noinclude>{{rh||174/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> g799kh57d2v9f19qfem3fnvega5uvhf 250 18197 229256 122202 2026-07-25T11:06:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}-{{gap}}ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਚਿਤ ਚੇਤੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਨ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।ਉਹਨੀ ਦਿਨੀਂ ਸਰਦਾਰ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਕਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਸਨ। ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਲੈ ਆਏ।ਇਕ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਜ਼ਬ ਕਰ ਲਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ’ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆਂ। ਮਗਰੋਂ ਦੋਨੋ ਰਸਾਲੇ 'ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭਿਆ, ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦਾ ਕੀਤਾ। ਅਣਜਾਣ ਪਾਠਕ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਬੁੱਕ ਸਟਾਲਾਂ ਤੋਂ ‘ਪੰਖੜੀਆਂ’ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਚੇ ਬੋਰਡ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਅੰਦਰ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਛਾਪ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਲੇਖਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਪਾਸੋਂ ਮੈਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨਾ ਲਿਖਵਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ, ਡਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ, ਸੁਰਜੀਤ ਮਰਜਾਰਾ, ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਸੁਖਬੀਰ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਦ ਦਾੜਾ, ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ, ਅਨੰਤ ਸਿੰਘ ਕਾਬਲੀ, ਸੰਤੋਸ਼ ਸਾਹਨੀ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ, ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੋਗਲ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਇਹਨਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਕੋਲੋਂ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਲਿਖਵਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹ ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਛਾਪਿਆ ਪਰ ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਇਕ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹ ਨਾਵਲ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਛਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਓਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਿੱਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}?{{gap}} ਅਜੋਕੇ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ {{gap}}-{{gap}}ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||175/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 0btujjvgp1o7vq8161znx1yvc53mu93 250 18201 229257 122203 2026-07-25T11:06:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੇਕਰ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਰ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਐਨਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਸਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੁੱਜਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਰੋਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਕਾਰਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}?{{gap}} ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ। {{gap}}-{{gap}} ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ, ਸਾਡਾ ਗੁਆਂਢੀ ਛੱਤ ਤੇਲੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜਮਾਲਾ ਮੇਰਾ ਹਾਣੀ ਸੀ।ਅਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਪੱਕੇ ਆੜੀ ਸਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਫਲੇ ਵਿੱਚ ਰਲਣ ਲਈ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਦਾ ਬਾਪ ਘਸੀਟਦਾ ਹੋਇਆ ਲੈ ਤੁਰਿਆ।ਉਹ ਲੇਰਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਕਈ ਦਿਨ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਾਧੀ। ਐਨਾ ਹੇਰਵਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਮਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਤਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}?{{gap}} ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਾਨਣਾ ਪਾਓ। {{gap}}-{{gap}} ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਹਿਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਸਮਰਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਹਰ ਸਾਲ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਕਰਵਾਉਣੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨਾ। ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ, ਪ੍ਰੋ: ਨਰਿੰਜਣ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮੁਪਰੀ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਜਗਤਾਰ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮੇਸ਼ਰ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ, ਕੁਲਭੂਸ਼ਣ ਬੱਧਣਵੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਮਰਜਾਰਾ, ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਬ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਰਸ਼ਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਇਹਨਾਂ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ‘ਲੋਕ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ’ ਲਈ ‘ਪਾਇਆ ਧਨ’ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਧਨੌਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ’ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੈਂ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਟੇਟਸ ਦੁਆਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਆਪਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਕੇਡਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੁਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਚੈਨਲ ਖੁਲ੍ਹਵਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। {{gap}}?{{gap}} ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਉਪਰ ਖੋਜ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ। {{gap}}-{{gap}} ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਰੁਮਾਂਸ ਕਾਕਾ-ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਇੰਦਰ-ਬੇਗੋ, ਸੋਹਣਾ-ਜੈਨੀ ਅਤੇ<noinclude>{{rh||176/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 05uwhgr8za0fgedeye4kxfqcukeamzb 250 18205 229258 122204 2026-07-25T11:06:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਰੋਡਾ-ਜਲਾਲੀ ਮੈਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਪਠਾਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਪਰਤਾਪੀ' ਅਤੇ 'ਕਿੱਸਾ ਪਰਤਾਪੀ ਨਾਰ ਦਾ' ਕ੍ਰਿਤ ਗੋਲਕ ਚੰਦ, ਚੌਧਰੀ ਘਸੀਟਾ ਅਤੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੇ 'ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ' ਬਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਆਂਦੇ। ਇੰਦਰ ਬੇਗੋ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਕਿੱਸੇ ਦਰਜ਼ੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ, ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਅਤੇ ਛੱਜੂ ਸਿੰਘ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹਨ। 'ਸੋਹਣਾ-ਜੈਨੀ’ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵੀ ਜਲਾਲ, ਬਖਸ਼ੀ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਖਾਹਸ਼ ਅਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੰਦ ਬੱਣੋਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬੂਟਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੇ ‘ਰੋਡਾ-ਜਲਾਲੀ' ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੱਸੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਨ ਤੇ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ? ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿੜਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੋਜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ? ਕੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਠੀਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੁਰ ਰਹੀ ਹੈ ? - ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਖੋਜ-ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ-ਚੁੱਪ ਹੀ ਭਲੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ। ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਬਹੁਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਕੇ ਹੀ ਕਿਤਾਬੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ-ਜਾ ਕੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਣ ਤੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਟਾਲਾ ਹੀ ਵੱਟਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੈ,ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖੋਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡਮੁੱਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ? ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖਿੰਡੇ-ਪੁੰਡੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਯਾਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ-ਗਰਾਈਂ ਜਾ ਕੇ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਿਤ ਸ.ਸ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਨੈਂ ਝਨਾ), ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ, ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ, ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਨਵੇਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾੱ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਆਸਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ? - ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਸੌਂਦ, ਐਨ. ਕੌਰ, ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਭਸ਼ਰਨਜੋਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਆਸਾਂ ਹਨ।<noinclude>{{center|177/ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> i16isht3r71al9w94jqal387tjzhedy 250 18209 229259 122205 2026-07-25T11:06:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}?{{gap}} ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬਦਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨਾਂ, ਲੋਕ-ਕਿੱਤਿਆਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਜਾਂ ਸਮੁੱਚੀ ਰਹਿਤਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ? {{gap}}- {{gap}}ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀਆਂ। ਮੈਂ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹਾਂ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਡੇ ਅੱਸੀ ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦੇ।ਅਜੋਕੀ ਲਿੱਪਾ-ਪੋਚੀ ਥੋੜ੍ਹ ਚਿਰੀ ਹੈ। 'ਮੈਰਿਜ ਪੈਲਿਸਾਂ' ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕ-ਪੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਢੋਲ-ਢਮੱਕੇ ਤੋਂ ਆਮ ਲੋਕ ਤੰਗ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਸਧਾਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਵਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। {{gap}}?{{gap}} ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੁੱਲ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿੱਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਲਗਾਉ ਜਾਂ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਭਵਿੱਖ ਹੋਵੇਗਾ? {{gap}}-{{gap}} ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬੜ੍ਹੋਤੀ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨੇ ਲੋਕ ਹਿੱਤੂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ।ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਟਹਿਣੇ ਟਿਮਟਿਮਾਂਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। {{gap}}?{{gap}} ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹੋ? {{gap}}-{{gap}} ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ 'ਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਕਦੀ ਝਾਕ ਰੱਖੀ ਹੈ। {{gap}}?{{gap}} ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਉਪਰੰਤ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋ? {{gap}}-{{gap}} ਮੇਰੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵਿਹਲਾ ਨਹੀਂ ਬਹਿ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਆ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰ.ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿਲੇਬਸਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਬੇੜ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਸ. ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਵਿਹਲਾ ਬਹਿ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਦੁਖਦਾ ਰਹਿੰਦੈ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਸਿੱਖਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਟਾਇਰ<noinclude>{{center|178/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 4r6yu36ohatpip6jbasgp7vgmxqevh0 250 18213 229260 122206 2026-07-25T11:06:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਬੋਰਡ ਨੇ"ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ" ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਹਰ ਸਾਲ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹੀ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ। ‘ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ ਕੋਸ਼` ਅਤੇ 'ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ' ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ 2007 ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ‘ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ' ਪੁਸਤਕ ਸਾਲ 2008 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਗੋਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ 'ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲੇ' ਵੀ 2008 ਵਿੱਚ ਛਪ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਭਵਿੱਖਮੁਖੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ‘ਕਿੱਸਾ ਪਰਤਾਪੀ ਨਾਰ ਦਾ' ਨਾਲ ਤਾਅਲੁਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਦੂਜੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਯਾਨੀ ਗੋਕਲ ਚੰਦ, ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਮ, ਦਰਜ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਛੱਜੂ ਸਿੰਘ ਦੰਦਰਾਲੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। {{gap}}?{{gap}} ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਉਪਰ ਕੋਈ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}-{{gap}} ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਇਕ ਖੋਜਾਰਥਣ ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੇਰੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ' ਉਪਰ ਹੀ ਐਮ.ਫਿਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਗਾਰਨੀ ਹੇਠ ਇਕ ਹੋਰ ਖੋਜਾਰਥਣ ਸੁਸ਼ੀਲ ਸਿੱਧੂ ‘ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇਕੱਤਰਨ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਦੇਣ’ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਐਮ. ਫਿਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਮੇਰੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਰਜ ਤੇ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਜਾਂ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖੇ ਹਨ। {{gap}}?{{gap}} ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਟੱਪ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ? {{gap}}-{{gap}} ਮੈਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਛਪਵਾਈਆਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਬਣਦਾ-ਸਰਦਾ ਸੇਵਾਫਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਮੈਨੂੰ ਅਗੇਤ ਰੂਪ ਹੀ ਰਾਇਲਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਪਿੱਛੇ ਗਿੜਗਿੜਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ। {{gap}}?{{gap}} ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ। {{gap}}-{{gap}} ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹਰ ਪੁਸਤਕ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ‘ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ`(1959), ‘ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਟੋਟਾ (1957), ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ( 1976), 'ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ’ (1979), 'ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ` (2003), ‘ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ (2003), 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ'<noinclude>{{center|179/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ }}</noinclude> a3x8dm25bk6pe6jbqatc0uco7299cgm 250 18217 229261 122207 2026-07-25T11:06:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>(2005),'ਮਹਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' (2005)ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ' (2006) ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛਪ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}?{{gap}} ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਅਦਬੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਹੈ? {{gap}}-{{gap}} ਨਰਾਜ਼ਗੀਆਂ। {{gap}}?{{gap}} ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ, ਜਿਹੜੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਣੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੋ ... {{gap}}-{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਦਰ ਮਾਣ ਵੱਲੋਂ ਕਦੀ ਕਮੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਰਕਾਰਾਂ, ਮਜਲਿਸਾਂ, ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਮੰਡਲੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੂਣ ਦੀ ਡਲੀ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆਂ ਹੈ। ਮੁਲਕਾਤ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ {{center|(ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੋ ਮਾਸਕ ‘ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕ 101 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)}}<noinclude>{{center|180/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> s1dewgynagwlbtnhgrh2brytgslc5p7 250 18221 229262 122208 2026-07-25T11:06:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਆਰਸੀ: ਜੌਹਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਯਾਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਾਫੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲੋਕ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ, ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸਮਗਰੀ, ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਲੋਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ, ਮੇਲੇ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਈ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਯਾਨ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। {{gap}ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ "ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀਂ" (ਸੋਮੇ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਯਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 29 ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਹਰ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਾਫੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਅੱਠ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਹਨ: ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਲੋਕ ਅਖਾਣ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਦੋਹੇ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ, ਮਾਹੀਆ ਤੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਢੁਕਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਨਿਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, 'ਗਿੱਧੇ’ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਮੱਤਾ ਲੋਕ ਨਾਚ, ‘ਭੰਗੜੇ' ਨੂੰ ਛੂਕਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਨਾਚ, 'ਲੁੱਡੀ' ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ‘ਕਿੱਕਲੀ' ਨੂੰ ਮਾਸੂਮ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ' ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ‘ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ' ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਖਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਸਵਾਂਗ' ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ। {{gap}}-ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਛਪਾਰ ਅਤੇ ਹਦਰ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਮੇਲੇ, ਜਰਗ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਿਵਾਇਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦੁਪਰੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਢੁਕਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਤੀਆਂ, ਲੋਹੜੀ, ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ, ਆਦਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹਾਨਤਾ ਸਬੰਧੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ‘ਸਾਡੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ' ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ<noinclude>{{rh||181/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ|}}</noinclude> 4y8je183xa4uq72h59a81j16jjx5x6x 250 18225 229263 122209 2026-07-25T11:07:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਾਂਗਲੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ‘ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ’ ਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖਰੀ ਭਾਗ 'ਅੰਤਿਕਾ' ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ‘ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਿੰਡ-ਲੋਪੋਂ’ ਅਤੇ ‘ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ-ਸੰਘੋਲ' ਦੋਨੋਂ ਅਜਿਹੇ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਹਨ ਜੋ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੰਨੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਆਖਰੀ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ਟ ਨੇ ‘ਆਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਹਯਾਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦੁਪਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਯਾਨ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, 'ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ' ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਕਦਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦਾ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। {{right|ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ}} {{right|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ (ਸਾਬਕਾ)}} {{right|ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ,}} {{right|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ}}<noinclude>{{center|182/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 53zz37e2ur0c0jdg9qcfxh2mndhnzrx 250 18229 229264 122210 2026-07-25T11:07:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}}} {{gap}}ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪੈਰ ਧਰਿਆ,ਜਦੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਪਛਾਣਿਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣੀ ਸੀ, ਨਾ ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪਾਸੇ ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲੇਰ, ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਹੀ ਰੁਚਿਤ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ' ( 1956) ਤੇ ‘ਗਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬ’ (1959) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਿਰੜ੍ਹ ਤੇ ਸਿਦਕ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। {{gap}}‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ’ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀ ਹੁਣੇ ਜਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ ਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਮੁਲਵਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਸ ਨੇ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਦਾਂ, ਭਾਂਡਿਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਘਰਾਂ ਤੇ ਨਿਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੀ ਨੀਝ ਤੇ ਰੀਝ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਥੇਹਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਵਿਆਹਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਤਿਥਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤ-ਵਲੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਂਡੇ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਪੀਘਾਂ, ਪਰਾਂਦੀਆਂ, ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਛੱਲੇ, ਮੁੰਦੀਆਂ, ਮਠਾਈਆਂ, ਬਿਰਖਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ, ਵਿਹੜਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਤ ਨਿਖੇਧਾਤਮਕ ਨੇਮ ਪਛਾਣੇ ਹਨ ਜੋ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਜਗਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਬੋਧਾਤਮਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਖਿੰਡੇ ਖਿਲਰੇ ਤੱਤਾਂ ਆਸਰੇ ਸਥਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਅਖਾਣਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਦੋਹਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਛੇ ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਜੁਗਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਨਿਬੰਧ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ<noinclude>{{center|183/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> pr67g1866qj1nttdxfznw9ozhu8g51j 250 18233 229265 122211 2026-07-25T11:07:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿਬੰਧ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪੱਖ ਛੋਂਹਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਅਗਵਾਈ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਣਜ ਕਰਨ ਆਏ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਧ ਪੂਰਬ ਤੇ ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁਲੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਸਿਆਣਪ ਸਹਿਜ ਤੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਜਿਸ ਸਮੇਲ ਵਲ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੋਹੇ ਅਜ ਵੀ ਹਰ ਮਹਿਫਿਲ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿਬੰਧ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਿਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਾਦਪੁਰੀ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬਣ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸੂਖਮਤਾ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਭਰੂਆਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗਿੱਧੇ, ਭੰਗੜੇ, ਲੁਡੀ, ਕਿਕਲੀ, ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ, ਸਵਾਂਗ, ਰਾਮ ਲੀਲਾ, ਰਾਸ-ਲੀਲਾ, ਮਾਹੀਆ ਤੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਲਿਕ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇਕ ਦਾ ਉਲੇਖ ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਪੁਰੀ ਗਿੱਧੇ, ਭੰਗੜੇ, ਲੁੱਡੀ ਤੇ ਝੁੰਮਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੁਆਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਚਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਮੁਦਰਾਵਾਂ, ਵੇਸ਼ ਭੂਸ਼ਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਵਟੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸੰਗਤਾ ਸੀ। ਲੁੱਡੀ, ਝੁੰਮਰ ਤੇ ਭੰਗੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਨ। ਕਿੱਕਲੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੜੇ ਨੇਮ-ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਸਮੇਂ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹ, ਸਹਿਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖੇਡ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਪ੍ਰਗੀਤਕ-ਛੱਟਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਸਰਤ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਿਹੇ ਕਈ ਨੁਕਤੇ ਉਭਾਰੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ, ਰਾਸ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਤੇ ਸਵਾਂਗ ਵਾਲੇ ਨਿਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਟਕ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਜਿਥੇ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਤੇ ਰਾਸ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹਨ, ਸਵਾਂਗ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਮਿਤ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗੁਭ-ਗੁਭਾਟ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਾਹੀਆ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ, ਸ਼ਿਕਵਿਆਂ, ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਮਿਤ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹਾਸਲ ਸੀ। {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮੇਲਿਆਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਤੇ ਰੀਤੀ<noinclude>{{center|184/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> puqd5q6ssqwgshhh3wp8kkqggt5zpq9 250 18237 229266 122212 2026-07-25T11:07:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਛਪਾਰ, ਹਦਰ ਸ਼ੇਖ, ਜਗਰਾਵਾਂ ਤੇ ਜਰਗ- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁਖ ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਿਥਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਸਤਾਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਕਤ ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਰੂਪ, ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਿਕ-ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਵਿਸਾਖੀ, ਲੋਹੜੀ, ਤੀਆਂ, ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਬਾਰੇ ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਮਹੱਤਵ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਚਿਤਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੰਡ ਦਾ ਅੰਤਮ ਨਿਬੰਧ ਸਾਡੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਪਰਤੂੰ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੇ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘੋਲ। ਲੋਪੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਤੇ ਸੰਘੋਲ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ।ਲੋਪੋਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਕੇ ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀ ਕਰਕੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘੋਲ ਦੀ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਕਰਕੇ। ਇਸੇ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅੰਕਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਆਸ਼ਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੈ। {{gap}}‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ’ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸਹਿਜ ਸਰਲ ਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨੀ-ਯੁਗ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤੋਰ, ਪਦਾਰਥਕ ਰੁਚੀਆਂ, ਕੇਬਲ ਕਲਚਰ, ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਹਮਲੇ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਖੁਰਣਾ, ਪੇਤਲੇ ਪੈਣਾ ਜਾਂ ਵਿਸਰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{right|ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ }} {{right|ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਡੀਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}<noinclude>{{center|185/ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਰਸੀ}}</noinclude> 7eb2e718z2bn1l1nromglpfvqqsge7z 250 18253 229267 122216 2026-07-25T11:07:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 229267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> avb23aqrnx9860guge1olzskkikdogo 250 18260 229268 122217 2026-07-25T11:07:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 229268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> avb23aqrnx9860guge1olzskkikdogo 250 18264 229269 122218 2026-07-25T11:08:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 229269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> avb23aqrnx9860guge1olzskkikdogo 250 18268 229270 135746 2026-07-25T11:08:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੰਜਾਬੀ_ਸਭਿਆਚਾਰ_ਦੀ_ਆਰਸੀ_-_ਸੁਖਦੇਵ_ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |Page = 196 |bSize = 464 |cWidth = 339 |cHeight = 543 |oTop = 30 |oLeft = 63 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> kz8pmmikpnk6olr6z951ovviqscff9s 250 19055 228818 55452 2026-07-25T05:13:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੨. ਮਨ-ਸਮਝਾਵਾ.}}<br/><br/> ਆ, ਬਹਿ ਜਾ ਦਿਲ ! <br/> ਹੁਣ ਚੁਪ ਕਰ ਕੇ, <br/> ਬਸ ਕਰ, ਇਸ ਮਾਰਾਮਾਰੀ ਨੂੰ, <br/> ਮੈਂ ਤਾੜ ਲਿਆ, <br/> ਉਹਲੇ ਬਹਿ ਕੇ, <br/> ਤੇਰੀ ਚਤੁਰਾਈ ਸਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> ੧. ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਮਕਰ ਖਿਲਾਰੇਂ ਤੂੰ, <br/> ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਲੋਹੜੇ ਮਾਰੇਂ ਤੂੰ, <br/> ਆ ਟਲ ਜਾ, <br/> ਪੁਠੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਤੋਂ, <br/> ਛਡ ਦੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> ੨. ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਕਿਆ ਭੋਲਾ ਭੋਲਾ ਹੈ, <br/> ਪਰ ਦਿਲ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗੋਲਾ ਹੈ, <br/> ਕਦ ਤੀਕਰ <br/> ਪੋਚੀ ਜਾਵੇਂਗਾ ? <br/> ਇਸ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> ੩. ਜੁਗੜੇ ਹੋ ਗਏ ਨੀਂ ਖਪਦੇ ਨੂੰ, <br/> ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ ਨਚਦੇ ਟਪਦੇ ਨੂੰ, <br/> ਦਸ ਖਾਂ, <br/> ਕੁਝ ਹਥ ਭੀ ਆਇਆ ਈ ? <br/> ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਚਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> -੭੦-<noinclude></noinclude> 2wa0h74l2rzzs67e7t9kmnnbbin2fzp 250 19059 228819 55453 2026-07-25T05:13:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਚੁਕ ਪੜਦਾ, ਹੁਣ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਜਾ, <br/> ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਹੈਂ, ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾ, <br/> ਕੀ ਫੈਦਾ ? <br/> ਏਸ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦਾ, <br/> ਦਸ ਦੇ ਲੁਕਵੀਂ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> ੫. ਜੇ ਜਾਨ ਘੁਮਾਣੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ, <br/> ਤਦ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ? <br/> ਛਡ ਖਹਿੜਾ <br/> ਮਕਰ ਦਿਖਾਵੇ ਦਾ, <br/> ਮੰਨ ਲੈ ਅਪਣੀ ਲਾਚਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> ੬. ਮੋਮਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਿਰ ਹੀ ਰਹੁ, <br/> ਪਰ ਤਸਬੀ ਫੜ ਫੜ ਕੇ ਨਾ ਬਹੁ, <br/> ਪਾਪੀ ਭੀ <br/> ਪਾਰ ਲਗਾਣ ਦੀਆਂ <br/> ਤੌਫ਼ੀਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੀ ਨੂੰ । <br/> <br/> -੭੧-<noinclude></noinclude> qkldp4we2yd30gydvs2uvp9ypnd8yd8 250 19063 228820 55455 2026-07-25T05:14:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੩. ਜੋਗੀ.}}<br/><br/> ਟੁਕ ਸੁੰਨ-ਸਮਾਧ ਹਟਾ ਜੋਗੀ ! <br/> ਕੋਈ ਰਾਗ ਰਸੀਲਾ ਗਾ ਜੋਗੀ ! <br/> <br/> ੧. ਚੁਪ ਸਾਧੀ ਊ ਢੇਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ, <br/> ਕੁਝ ਸੁਧ ਭੀ ਲੈ ਬੁਤਖ਼ਾਨੇ ਦੀ, <br/> ਛਡ ਝਾਕ ਜਹਾਨ ਬਿਗਾਨੇ ਦੀ, <br/> ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਜੋਤ ਜਗਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੨. ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਗੁੰਝਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਜਾ ਫਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਪਰ ਰਬ ਤਕ ਤਕ ਕੇ ਹਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਇਹ ਤੇਰਾ ਅਜਬ ਸੁਦਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੩. ਰਬ ਫੜਨਾ ਜੀ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, <br/> ਪਰ ਰਬ ਵੀ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? <br/> ਜੋ ਘਰ ਘਰ ਹਸਦਾ ਗਾਂਦਾ ਹੈ, <br/> ਉਸ ਜੀਉਂਦੇ ਰਬ ਨੂੰ ਪਾ ਜੋਗੀ । <br/><br/> ੪. ਤੂੰ ਚੰਦਨ ਘਸ ਘਸ ਲਾਂਦਾ ਹੈਂ, <br/> ਪਰ ਗਿਰਦੇ ਝਾਤ ਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈਂ, <br/> ਠੰਢਕ ਨੂੰ ਪੋਹਣ ਨ ਦੇਂਦੀ ਹੈ- <br/> ਬਾਹਰ ਦੀ ਗਰਮ ਹਵਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੫. ਉਠ ਦੇਖ ਕਿਧਰ ਛਾਂ ਢਲਦੀ ਹੈ, <br/> ਵਾ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, <br/> ਜੋ ਅਗਨ ਚੁਫੇਰੇ ਬਲਦੀ ਹੈ, <br/> ਕਰ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> -੭੨-<noinclude></noinclude> 5tb71sw71gipcufwl2smykqydivmu78 250 19067 228821 55456 2026-07-25T05:14:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੬. ਜਿਸ ਘਰ ਦੀ ਲਛਮੀ ਰੁਸ ਗਈ ਏ, <br/> ਮਤ ਮੁਸ ਗਈ, ਜ਼ੀਨਤ ਖੁਸ ਗਈ ਏ, <br/> ਕੁਲ ਚਾਲ, ਰੀਤ ਸਭ ਘੁਸ ਗਈ ਏ, <br/> ਉਸ ਦੀ ਕੁਝ ਬਣਤ ਬਣਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੭. ਔਹ ਦੇਖ, ਭਗਤ ਕੀ ਕਰਦੇ ਨੀਂ, <br/> ਟੁਕਰਾਂ ਤੋਂ ਲੜ ਲੜ ਮਰਦੇ ਨੀਂ, <br/> ਤੇਰੇ ਰਬ ਤੋਂ ਭੀ ਨਾ ਡਰਦੇ ਨੀਂ, <br/> ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੮. ਇਕ ਰਬ, ਤੇ ਪੰਥ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇਂ, <br/> ਸਭ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨੇਂ, <br/> ਸੁਰਗਾਂ ਦਿਆਂ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੇ, <br/> ਹੋਲੀ ਜਹੀ ਛਡੀ ਮਚਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੯. ਉਠ, ਤਕੜਾ ਹੋ ! ਕਰ ਖ਼ਿਆਲ ਜ਼ਰਾ, <br/> ਪੜ੍ਹ ਮੰਤਰ, ਰੂਹਾਂ ਉਠਾਲ ਜ਼ਰਾ, <br/> ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਉਛਾਲ ਜ਼ਰਾ, <br/> ਮਰ ਕੇ ਜੀਉਣਾ ਸਿਖਲਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> ੧੦. ਜਦ ਅਪਣਾ ਆਪ ਘੁਮਾਵੇਂਗਾ, <br/> ਰਬ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕੰਮ ਆਵੇਂਗਾ, <br/> ਤਦ ਹੀ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇਂਗਾ, <br/> ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾ ਜੋਗੀ । <br/> <br/> -੭੩-<noinclude></noinclude> tthbwjlho3eqa6k7hzwk4y8q3b16ang 250 19071 228822 55457 2026-07-25T05:14:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੪. ਪ੍ਰੇਮ-ਝਰਨਾਟਾਂ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ) <br/> <br/> ਮੁਸਮੁਸੀਆਂ ਝਰਨਾਟਾਂ, <br/> ਸਖੀਓ ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ । (ਟੇਕ) <br/> <br/> ੧. ਰੋਜ਼ ਅਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਵਗੀਆਂ, <br/> ਦਿਲਬਰ ਨਾਲ ਪਰੀਤਾਂ ਲਗੀਆਂ, <br/> ਜਗਣ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਲਾਟਾਂ, <br/> ਸਖੀਓ ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ । <br/> <br/> ੨. ਏਸ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਅਜਬ ਖ਼ੁਮਾਰੀ, <br/> ਜੀਉਣੋਂ ਲਗਦੀ ਮੌਤ ਪਿਆਰੀ, <br/> ਮਾਖਿਓਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚਾਟਾਂ, <br/> ਸਖੀਓ ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ । <br/> <br/> ੩. ਪ੍ਰੇਮ-ਨਗਰ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਚੋਖਾ, <br/> ਕਦਮ ਕਦਮ ਤਿਲਕਣ ਦਾ ਧੋਖਾ, <br/> ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੀਆਂ ਵਾਟਾਂ, <br/> ਸਖੀਓ ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ । <br/> <br/> ੪. ਇਸ ਚੇਟਕ ਵਿਚ ਲੁਛਦੇ ਰਹੀਏ, <br/> ਦੁਖ ਸਹੀਏ, ਪਰ 'ਸੀ' ਨਾ ਕਹੀਏ, <br/> ਗੁਝੀਆਂ ਪੈਣ ਤਰਾਟਾਂ, <br/> ਸਖੀਓ ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ । <br/> <br/> ੫. ਘੁਟ ਘੁਟ ਲੜ ਤਾਂਘਾਂ ਦਾ ਫੜੀਏ, <br/> ਬੇਬਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨ ਲੜੀਏ, <br/> ਸਬਰ ਸਹੇ ਸੁਰਲਾਟਾਂ, <br/> ਸਖੀਓ ! ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ । <br/> <br/> -੭੪-<noinclude></noinclude> fmdptzdblj51ib2pdur97ikocgqf8s3 250 19075 228823 55458 2026-07-25T05:15:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੫. ਢੋਲ ਸਿਪਾਹੀ.}}<br/><br/> (ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਦਾ ਗੀਤ)<br/><br/> ਨੀ ਮੇਰੀਏ- <br/> ਹੀਰੇ ਸਲੇਟੀਏ ! <br/> ਰਾਜੇ ਦੀਏ ਬੇਟੀਏ ! <br/> ਉੱਠ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੋਟੀ ਪਕਾ, <br/> ਨੌਕਰੀ ਮੇਰੀ, <br/> ਫਰੰਗੀ ਦੇ ਬੰਗਲੇ, <br/> ਛੇਤੀ ਜਾ ਅਪੜਾਂ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਲਾ । <br/> <br/> ਵੇ ਮੇਰਿਆ- <br/> ਢੋਲਣਾ ਮਾਹੀਆ ! <br/> ਬਾਂਕੇ ਸਿਪਾਹੀਆ ! <br/> ਐਡੀਆਂ ਕਾਹਲੀਆਂ ਹਾਲੀ ਨਾ ਪਾ । <br/> ਸਾਉਣ ਮਾਂਹ ਦੀਆਂ <br/> ਝੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁੱਕਣ ਦੇ, <br/> ਸਾਡਾ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੱਥਾ ਨਹੀਂ ਚਾ । <br/> <br/> ਨੀ ਮੇਰੀਏ- <br/> ਭੋਲੀਏ ਰਾਣੀਏ ! <br/> ਸੁਘੜ ਸਿਆਣੀਏ ! <br/> ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਅੜੀਆਂ ਨਾ ਧੁੱਪਾਂ ਚੜ੍ਹਾ । <br/> ਗੋਰੇ ਦੀਆਂ ਘੁਰਕੀਆਂ, <br/> ਜਾਵਣ ਨਾ ਝੱਲੀਆਂ, <br/> ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਦੇਂਦਾ ਈ ਤਲਬਾਂ ਘਟਾ । <br/> <br/> -੭੫-<noinclude></noinclude> bjav9iasrj1u2i9scn2joje7m6j8qr7 250 19079 228824 55460 2026-07-25T05:15:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵੇ ਸੋਹਣਿਆ- <br/> ਸਦਕੇ ਕਰ ਸੁੱਟਾਂ <br/> ਫਰੰਗੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ, <br/> ਅੱਜੋ ਮੈਂ ਲੈਨੀਆਂ ਨਾਵਾਂ ਕਟਵਾ । <br/><br/> ਕਾਲਿਆਂ ਬੱਦਲਾਂ, <br/> ਲਾਈਆਂ ਬਹਾਰਾਂ ਨੇਂ, <br/> ਵਗਦੀ ਏ ਠੰਢੀ ਤੇ ਭਿੰਨੜੀ ਵਾ । <br/><br/> ਖੱਬਲਾਂ ਘਾਵਾਂ ਤੇ <br/> ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਮੈਂ <br/> ਦੇਨੀ ਆਂ ਦਿਲ ਦਾ ਵਿਛੌਣਾ ਵਿਛਾ । <br/><br/> ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੋਇਲਾਂ <br/> ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, <br/> ਪਿੱਪਲਾਂ ਹੇਠ <br/> ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, <br/> ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ <br/> ਬੇਰੁੱਤੀਆਂ ਹੋਲੀਆਂ, <br/> ਰੌਣਕਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਠਾ ਨਾ ਜਾ । <br/> <br/> ਨੀ ਮੇਰੀਏ- <br/> ਦਰਦਣੇ ਨਾਰੀਏ ! <br/> ਸਾਈਂ ਸੁਆਰੀਏ ! <br/> ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਜਿਗਰਾ ਡੁਲਾ । <br/><br/> ਵੱਡੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ <br/> ਛੁੱਟੀਆਂ ਨੇੜੇ ਨੇਂ <br/> ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਿਆਲੇ ਮੈਂ ਪਹੁੰਚਾਂਗਾ ਆ । <br/> <br/> -੭੬-<noinclude></noinclude> 9v4hkar6a7qi39y02qhx2vlk3ggrn9m 250 19083 228825 55461 2026-07-25T05:15:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵੇ ਮੇਰਿਆ- <br/> ਗਰਬ ਗੁਮਾਨੀਆ ! <br/> ਪੈਸੇ ਦਿਆ ਮਿੱਤਰਾ ! <br/> ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਟਾਲੇ ਨਾ ਭਾਂਬੜ ਮਚਾ । <br/><br/> ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੇ <br/> ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਵੰਗਾਂ ਨੀਂ, <br/> ਲਾ ਲਾ ਕੇ ਠੋਕਰਾਂ ਤੋੜੀ ਨਾ ਜਾ । <br/><br/> ਜਾਣੇਂ ਨਾ ਵੇਦਨ, <br/> ਵਿਛੋੜੇ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਦੀ, <br/> ਹੱਸ ਕੇ ਛੱਡੀ ਊ ਗੱਲ ਗੁਆ । <br/><br/> ਸੀਵਾਂਗੀ ਬਹਿ ਬਹਿ <br/> ਕਲੇਜੇ ਦਿਆਂ ਫੱਟਾਂ ਨੂੰ <br/> ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਰਾ ਵਜਾ । <br/> <br/> -੭੭-<noinclude></noinclude> hv4nu3k29m1so81bfyk3ql6lezyrsgl 250 19087 228826 55463 2026-07-25T05:15:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੬. ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ.}} <br/><br/> (ਕਾਫ਼ੀ-ਭੀਮ) <br/> <br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ਅੱਜ ਦਿਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਤਾਂ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> ਵੱਖਰੀ ਜਹੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> ੧. ਮਾਂਹ ਸੌਣ, ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾ ਹੋਵੇ, <br/> ਉਚੀ ਟਿੱਬੀ ਤੇ ਗਿੱਠ ਗਿੱਠ ਘਾ ਹੋਵੇ, <br/> ਉਤੇ ਸੰਘਣੀ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> ੨. ਵਰ੍ਹ ਕੇ ਲੰਘ ਗਈ ਬਦਲੀ ਹੋਵੇ, <br/> ਕੁਦਰਤ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹਸਦੀ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਚਸ਼ਮਾਂ ਕੋਲ ਰਵਾਂ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> ੩. ਹੋਵੇ ਰੰਗਣ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ, <br/> ਅਤੇ ਸੇਜ ਚਨਾਬ-ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ, <br/> ਆਸੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚੁਪ ਚਾਂ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> ੪. ਦਿਲ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, <br/> ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਸੰਗ ਸੰਗਾ ਹੋਵੇ, <br/> ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਬਾਂਹ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> -੭੮-<noinclude></noinclude> n957n7mazcsn09d8cqxe8x50lmmz40i 250 19091 228827 55464 2026-07-25T05:16:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਤੂੰ ਭਰ ਭਰ ਦੇਂ ਮੈਂ ਪੀ ਜਾਵਾਂ, <br/> ਪੀ ਪੀ ਕੇ ਖੀਵਾ ਥੀ ਜਾਵਾਂ, <br/> ਕੋਈ ਵਰਜਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> ੬. ਤੇਰੇ ਨੈਣ ਨਸ਼ੀਲੇ ਤੱਕ ਤੱਕ ਕੇ, <br/> ਇਕ ਅਰਜ਼ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਝਕ ਝਕ ਕੇ, <br/> ਸੌ ਸੌ ਵਲ ਪਾ ਕੇ *ਹਾਂ* ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> ੭. ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਸ ਜਾਵੇ, <br/> ਗ਼ਮ ਫ਼ਿਕਰ ਜਹਾਨੋਂ ਨੱਸ ਜਾਵੇ, <br/> ਵਿਛੁੜਨ ਦਾ ਫੇਰ ਨਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ, <br/> ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ, ਇਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ । <br/> <br/> -੭੯-<noinclude></noinclude> 2i1gbchcb7r2x6j51mxxcgry4ew9iqw 250 19095 228828 55465 2026-07-25T05:16:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੭. ਨਾਰੀ.}}<br/><br/> (ਕਾਲੰਗੜਾ) <br/> <br/> ੧. ਮੇਰੀਏ ਪ੍ਰੇਮ-ਚਮਨ ਦੀਏ ਮਾਲਣੇ ! <br/> ਮੇਰੀਏ ਧੁਰ ਦੀਏ ਮਹਰਮ ਹਾਲਣੇ ! <br/> ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀਏ ਭਾਈਵਾਲਣੇ ! <br/> ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੁਤਲੀ ਏਂ ਰਬ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੨. ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤ ਖੇਲ ਰਚਾਇਆ, <br/> ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸਾਥ ਮਿਲਾਇਆ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਆਣ ਕੇ ਸੁੰਞ ਹਟਾਇਆ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਛੇੜੀ ਤਰਬ ਸਤਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੩. ਤੇਰੀ ਚਾਲ ਤੇ ਢਾਲ ਕਮਾਲ ਸੀ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਫਬਦੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੀ, <br/> ਅੱਖੀਂ ਨੂਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਜਲਾਲ ਸੀ, <br/> ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੀਤ ਸੀ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੪. ਜਾਂ ਤੂੰ ਹੱਸੀਓਂ ਤਾਂ ਜਗ ਹੱਸਿਆ, <br/> ਜਾਂ ਤੂੰ ਵੱਸੀਓਂ ਤਾਂ ਜਗ ਰਸਿਆ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਭੇਦ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦੱਸਿਆ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗੰਢ ਪਿਆਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> -੮੦-<noinclude></noinclude> pthgxwmtsvojyrzmi22j8rz5nd7l0ec 250 19099 228829 55466 2026-07-25T05:16:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਜਿੱਧਰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਾਨ ਸੀ, <br/> ਜੋ ਕੁਝ ਲੱਭਿਆ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਦਾਨ ਸੀ, <br/> ਤੇਰੇ ਦਮ ਥੀਂ ਵੱਸਦਾ ਜਹਾਨ ਸੀ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਜਾਨ ਸੈਂ ਇਸ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੬. ਜਾਂ ਤੂੰ ਆਣ ਬਰੂਹਾਂ ਸਜਾਈਆਂ, <br/> ਸੱਭੇ ਬਰਕਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਆਈਆਂ, <br/> ਮੂੰਹੋਂ ਮੰਗੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਪਾਈਆਂ, <br/> ਆਈ ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਬਹਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੭. ਮੇਰੀ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਤੂੰਹੇਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, <br/> ਮੈਨੂੰ ਜਗ ਵਿਚ ਅਮਰ ਬਣਾਇਆ, <br/> ਮੇਰੀ ਆਬ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚਮਕਾਇਆ, <br/> ਰਹੀਓਂ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੮. ਤੂੰਹੇਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੇਡਾਂ ਖਿਲਾਰੀਆਂ, <br/> ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨੇ ਸਾਂਝਾਂ ਸਾਰੀਆਂ, <br/> ਸਾਕਾਦਾਰੀਆਂ, ਕੁੜਮਾਚਾਰੀਆਂ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਰੌਣਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> -੮੧-<noinclude></noinclude> 5z5osavek9c147lgrounszqtu80i1fj 250 19103 228830 55467 2026-07-25T05:16:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੯. ਤਪ ਖਪ ਕੇ ਜਦ ਮੈਂ ਆਇਆ, <br/> ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਕੌਲ ਖਿੜਾਇਆ, <br/> ਸਾਰਾ ਫ਼ਿਕਰ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਪਾਇਆ, <br/> ਡਿੱਠੀ ਸੂਰਤ ਜਦ ਗ਼ਮਖਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੦. ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਮਤ ਢਾਹੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੱਲਾ ਸ਼ੇਰੀਆਂ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ, <br/> ਰਹੀਓਂ ਡੁਬਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਤਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੧. ਜਾਂ ਮੈਂ ਰਣ ਵੱਲ ਪੈਰ ਵਧਾਇਆ, <br/> ਸਗਨਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਖੜਗ ਫੜਾਇਆ, <br/> ਮੇਰਾ ਜਿਗਰਾ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਇਆ, <br/> ਜਾ ਜਾ ਨਾਲ ਰਹੀਓਂ ਲਲਕਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੨. ਪੈਰ ਥਿੜਕਿਆ ਜਦ ਭਲਿਆਈਓਂ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਰਾਹਬਰ ਬਣ ਕੇ ਆਈਓਂ, <br/> ਦਿੱਤਾ ਡੋਲਣ ਨਾ ਸਚਿਆਈਓਂ, <br/> ਰਹੀਓਂ ਵਿਗੜੀ ਪੈਜ ਸੁਆਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> -੮੨-<noinclude></noinclude> 6mr0s7g9dyvs8gisnm9d3t265sfklbw 250 19107 228831 55468 2026-07-25T05:16:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੩. ਆਇਆ ਜਦ ਕੋਈ ਕਿਸਮਤ ਮਾਰਿਆ, <br/> ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੰਗਾਰਿਆ, <br/> ਤੈਥੋਂ ਗਿਆ ਨਾ ਸੇਕ ਸਹਾਰਿਆ, <br/> ਰਹੀਓਂ ਧੁਖਦੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਠਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੪. ਹਰੀਚੰਦ ਨੇ ਬੋਲ ਜਾਂ ਹਾਰਿਆ, <br/> ਤੇਰੀ ਅਣਖ ਨੇ ਮਿਹਣਾ ਮਾਰਿਆ, <br/> ਆਪਾ ਵੇਚ ਤੂੰ ਨਾਵਾਂ ਤਾਰਿਆ, <br/> ਰਹੀਓਂ ਸਾਬਤ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੫. ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਾਂਗ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਰੀ ਸੀ ਲੜ ਖਿਸਕਾਉਂਦੀ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਦਿਸੀਓਂ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦੀ, <br/> ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਫੜ ਪਾਰ ਉਤਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੬. ਜਦੋਂ ਰੋਗ-ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਈਆਂ, <br/> ਡਰ ਡਰ ਸੱਜਣਾਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁਰਾਈਆਂ, <br/> ਤੂੰਹੇਂ ਬਹਿ ਬਹਿ ਰਾਤਾਂ ਕਟਾਈਆਂ, <br/> ਰਹੀਓਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਿੰਦੜੀ ਵਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> -੮੩-<noinclude></noinclude> 0kpk75i7o885a9chav9wd6c4529kul0 250 19111 228832 55469 2026-07-25T05:16:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੧੭. ਜਦ ਮੈਂ ਕੌੜੀਆਂ ਫਿੱਕੀਆਂ ਬੋਲਿਆ, <br/> ਤੂੰ ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਕਦੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, <br/> ਆਇਆ ਗੱਚ ਤੇ ਰੁਕ ਕੇ ਰੋ ਲਿਆ, <br/> ਬੱਧੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਦੁਖੜੇ ਸਹਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੮. ਖੋਟੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਚੱਲਿਆ, <br/> ਤੇਰਾ ਸੁਹਲ ਕਲੇਜਾ ਸੱਲਿਆ, <br/> ਤੂੰ ਨਾ ਫੇਰ ਵੀ ਪੜਦਾ ਉਥਲਿਆ, <br/> ਭੁੱਲਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਰਹੀਓਂ ਵਿਸਾਰਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੧੯. ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ, <br/> ਤੈਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਾਜੀ ਜਾਣਿਆ, <br/> ਤੈਨੂੰ ਬਾਂਦੀਆਂ ਵਾਂਗਰ ਮਾਣਿਆ, <br/> ਪਾਈ ਕਦਰ ਨ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਨ ਸਮਝੀ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> ੨੦. ਰੱਬੀ ਬਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਏ ! <br/> ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਸਤਵੰਤੀਏ ਨਾਰੀਏ ! <br/> ਬਹਿ ਜਾ ਅੱਖਾਂ 'ਚਿ ਰਾਮ ਸੁਆਰੀਏ ! <br/> ਹੋ ਗਈ ਹੱਦ ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਦੀ, <br/> ਨੀ ਮੈਂ ਸਾਰ ਸਮਝ ਲਈ ਨਾਰ ਦੀ <br/> <br/> -੮੪-<noinclude></noinclude> 7itusa5i4w9x8470c0aprpytjxtqgyi 250 19115 228833 55470 2026-07-25T05:17:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੮. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਦਿਲ ਦਰਯਾ ਵਿਚ <br/> ਲੋਹੜ ਲਿਆਂਦਾ, <br/> ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਮੰਗਾਂ, <br/> <br/> ਪਾਗਲ ਕੀਤਾ, <br/> ਇਸ ਪਾਪੀ ਜੀਉੜੇ, <br/> ਨਿਤ ਨਵੀਆਂ ਕਰ ਕਰ ਮੰਗਾਂ, <br/> <br/> ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ, <br/> ਮੈਂ ਦਰ ਦਰ ਪਿੰਨਿਆ, <br/> ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟ ਸੁਟ ਸੰਗਾਂ, <br/> <br/> ਫੇਰ ਨ ਪਰਚੇ <br/> ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਲੋਕੋ, <br/> ਇਹਨੂੰ ਕਿਸ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗਾਂ ? <br/> <br/> -੮੫-<noinclude></noinclude> pp9ec8g0ipt126skorvxi7cgzctjisn 250 19119 228834 55472 2026-07-25T05:18:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੪੯. ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ) <br/> <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ। <br/> ਧੁਰ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, <br/> ਕਰ ਕਰ ਕੌਲ ਕਰਾਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> ੧. ਅਸੀਂ ਤੁਰੇ ਸਾਂ ਬਹੁਤ ਸਵੇਰੇ, <br/> ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਸੀ ਹਥ ਵਿਚ ਤੇਰੇ, <br/> ਤੂੰ ਰਚ ਮਿਚ ਕੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੇ <br/> ਖੜਕਾਂਦੀ ਸਏਂ ਤਾਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> ੨. ਤੂੰ ਸਏਂ ਹਸਦੀ, ਮੈਂ ਸਾਂ ਗਾਂਦਾ, <br/> ਤੂੰ ਨਚਦੀ, ਮੈਂ ਭੰਗੜੇ ਪਾਂਦਾ, <br/> ਜੋਬਨ ਹੁਸਨ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਂਦਾ, <br/> ਲਕ ਵਿਚ ਸੀ ਲਚਕਾਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> -੮੬-<noinclude></noinclude> kh680f59ldp66brnde1mynlgbfqqb2d 250 19123 228835 55473 2026-07-25T05:18:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਅਸਾਂ ਦੁਹਾਂ ਸਨ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਲਾਈਆਂ, <br/> ਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਪਕਿਆਈਆਂ, <br/> ਬਹਿ ਕੇ ਸਵ੍ਹਾਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਪਾਈਆਂ, <br/> ਰਬ ਨੂੰ ਰਖ ਵਿਚਕਾਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> ੪. ਰਾਹ ਸੀ ਸਾਡਾ ਬਹੁਤ ਉਖੇਰਾ, <br/> ਤਕ ਤਕ ਜੀ ਕੰਬਦਾ ਸੀ ਮੇਰਾ, <br/> ਪਰ ਤੂੰ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਾ ਜੇਰਾ, <br/> ਚੁਕ ਲਿਆ ਸਿਰ ਤੇ ਭਾਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> ੫. ਸਾਂਝੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਸਾਂ ਵਸਾਈ, <br/> ਹਸਦਿਆਂ ਰਸਦਿਆਂ ਮਜ਼ਲ ਮੁਕਾਈ, <br/> ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਈ ਜੋ ਕਠਨਾਈ, <br/> ਲੰਘ ਗਏ ਹੰਭਲੇ ਮਾਰ <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> ੬. ਆ, ਹੁਣ ਬਹਿ ਕੇ ਰੌਣਕ ਲਾਈਏ, <br/> ਏਥੇ ਈ ਨਵਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤ ਬਣਾਈਏ, <br/> ਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਆਂਢ ਗੁਆਂਢੀ, <br/> ਕਰੀਏ ਮੌਜ ਬਹਾਰ, <br/> ਪਿਆਰੀ ! <br/> ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ । <br/> <br/> -੮੭-<noinclude></noinclude> cyqzwz2at924qjatq5ppfrgl0ctulfy 250 19127 228836 55474 2026-07-25T05:18:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੦. ਕਦੋਂ ਦਾ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ) <br/> <br/> ਉਲਝਣ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ ਆਪ ਦਾ ਅਸਰਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> ਹੈ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> ਵੇਂਹਦੇ ਭੀ ਹੋ ਤੇ ਫੇਰ ਭੀ ਪਸੀਜਦੇ ਨਹੀਂ ? <br/> ਹੈ ਸਿਸਕ ਰਿਹਾ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> ਵਸਦੇ ਤਾਂ ਹੋ ਨਜ਼ੀਕ, ਪਰ ਉਹਲਾ ਹੈ ਗ਼ਜ਼ਬ ਦਾ, <br/> ਹੈ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਇਤਬਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> ਸਦਕੇ ਮੈਂ ਏਸ ਹੁਸਨ ਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹਾਰ ਤੇ, <br/> ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਵਿਕ ਚੁਕਾ ਹੈ ਪਿਆਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> ਪਲ ਭਰ ਹੀ ਬਹਿ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦਿਲਬਰੀ, <br/> ਸੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚ ਖਟਕ ਰਿਹਾ ਏ ਖ਼ਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> ਵਹਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕਿਹਾ, <br/> ਤੂੰ ਲਾ ਲਿਆ ਏ ਯਾਰ ! ਇਹ ਆਜ਼ਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ ? <br/> <br/> ਦਾਰੂ ਬਿਅੰਤ ਦੇ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਭੀ ਥਕ ਗਏ, <br/> ਮੰਜੇ ਪਿਆ ਹੈ ਆਪ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> ਇਕ ਝਾਤ ਪਾ ਕੇ ਤਾਂਘ ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਛਡੋ, <br/> ਮੈਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਖ਼ਾਬ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਕਦੋਂ ਦਾ । <br/> <br/> -੮੮-<noinclude></noinclude> atnxiui81qen2f7zhl69g1u9aonrhko 250 19131 228837 55475 2026-07-25T05:19:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੧. ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ?}}<br/><br/> ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਘੁਲ ਘੁਲ ਮਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> ਡਰਦਿਆਂ ਹਰ ਹਰ ਕਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਦ ਹਕੀਕਤ ਖੁਲ ਗਈ, <br/> ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਹਿਮਾਂ, ਡਰਾਂ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਤਕਵਿਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲ ਤਾਂ ਹੈ ਬਣ ਚੁਕਾ, <br/> ਫੋਕੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਧਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਕਰਤਾ ਭੀ ਤਾਂ ਬਹਿਰ ਦੀ ਇਕ ਮੌਜ ਹੈ, <br/> ਬਹਿਰ ਦੀ ਤਾਰੀ ਤਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਰਾਹ ਤੇ, ਤਦ ਖ਼ੈਰ ਹੈ, <br/> ਪਹੁੰਚਣੇ ਹਿਤ ਘਾਬਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਮੁੱਠ ਮੇਰੀ ਵਿੱਚ ਨੇਂ ਜਦ ਬਿਜਲੀਆਂ, <br/> ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਗ਼ਮ ਕਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਕਰ ਸਕਾਂ ਆਬਾਦ ਜਦ ਦੁਨੀਆਂ ਨਵੀਂ, <br/> ਛੁਟ ਗਈ ਦਾ ਦੁਖ ਜਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੁਹਕਮ ਵਾਅਦਿਆਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਂ, <br/> ਵਸਲ ਹਿਤ ਹੌਕੇ ਭਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਬੀ ਤਾਂ *ਹਾਸਿਲ* ਵਿਚ ਹੈ ਅਗਲੇ ਖ਼ਾਬ ਦਾ, <br/> ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਘੜਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਸੱਧਰਾਂ ਜਦ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ, <br/> ਹਸਰਤਾਂ ਲੈ ਲੈ ਮਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> ਵੱਸਣੋਂ ਜੇ ਵਰਜਦੇ ਹੋ ਦੋਸਤੋ ! <br/> ਹੈ ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਰਾਂ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ? <br/> <br/> -੮੯-<noinclude></noinclude> e7q55ilhidyxvdoxg9fny0xr3kg0bq9 250 19135 228838 55476 2026-07-25T05:19:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੨. ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ.}}<br/><br/> ਲਟ ਲਟ ਕਰਦੇ ਅਰਸ਼ੀ ਤਾਰੇ ! <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> ਭੁਲਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਪਾਵਣ ਹਾਰੇ ! <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> ੧. ਨਾ ਕਰ ਕਾਹਲ, ਇਕਲ ਦੇ ਸਾਥੀ ! <br/> ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਜੀ ਪਰਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, <br/> ਰਾਤ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਪਲ ਹਨ ਬਾਕੀ, <br/> ਲਗੀ ਖੜੀ ਹੈ ਨਾਉ ਕਿਨਾਰੇ, <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> ੨. ਤ੍ਰੇਲ ਛਮਾ ਛਮ ਬਰਸ ਚੁਕੀ ਹੈ, <br/> ਬਨਰਾਈ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਬੈਠੀ ਹੈ, <br/> ਜਾਗ ਕਲੀ ਨੂੰ ਔਣ ਲਗੀ ਹੈ, <br/> ਖਾ ਖਾ ਸੀਤਲ ਪੌਣ ਹੁਲਾਰੇ, <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> ੩. ਭਰ ਕੇ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਚੁਕਾ ਪੰਛੀ, <br/> ਵਾਟ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਊਸ਼ਾ ਦੀ, <br/> ਕਰਨ ਲਗਾ ਹੈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਣੇ ਹੀ, <br/> ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਗੀਤ ਪਿਆਰੇ, <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> -੯੦-<noinclude></noinclude> 7x3mf0syxf4qeb7khm1k53qn04tvaep 250 19138 228839 55477 2026-07-25T05:19:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਉਚਟ ਗਈ ਨੀਨੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ, <br/> ਟੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ਛਾਤੀ ਮਾਂ ਦੀ, <br/> ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਠਿਣਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ, <br/> ਉੱਸਲਵਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਸਾਰੇ, <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> ੫. ਡੋਲ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਖੜਕ ਪਏ ਨੇਂ, <br/> ਹਾਲੀ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਨੇਂ, <br/> ਜੋਤ ਪੁਜਾਰੀ ਬਾਲ ਚੁਕੇ ਨੇਂ, <br/> ਮੁੱਲਾਂ ਪਿਆ ਮਸੀਤ ਬੁਹਾਰੇ, <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> ੬. ਰਾਤ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਟਾਣ ਲਗੀ ਹੈ, <br/> ਦਿਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਣ ਲਗੀ ਹੈ, <br/> ਕੁਦਰਤ ਰਾਸ ਰਚਾਣ ਲਗੀ ਹੈ, <br/> ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੀਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਸਾਰੇ, <br/> ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ, ਜ਼ਰਾ ਖਲੋ ਜਾ । <br/> <br/> -੯੧-<noinclude></noinclude> f5vm576voydv0acylcd0xvzlotyc86o 250 19142 228840 55479 2026-07-25T05:20:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੩. ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ.}}<br/><br/> ੧. ਜਦ ਖ਼ਾਬ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲੈ ਲੈ ਕੇ, <br/> ਬਾਹਰ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੁੜਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਕੋਈ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਭਾਲਣ ਨੂੰ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਆਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਅੰਦਰ ਦੀ ਤੜਪ ਮਿਟਾਣ ਲਈ, <br/> ਦਿਲ ਫੋਲ ਫੋਲ ਦਿਖਲਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਪਰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲੀ- <br/> ਤੂੰ ਜਗ ਵਿਚ ਕੱਲਮਕੱਲਾ ਹੈਂ । <br/> <br/> ੨. ਘਬਰਾ ਕੇ ਏਸ ਇਕਲ ਤੋਂ ਮੈਂ, <br/> ਸਦਵਾਇਆ ਮਿਤਰਾਂ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ । <br/> ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ, <br/> ਕਰਵਾਇਆ ਯਾਦ ਪਿਆਰਾਂ ਨੂੰ, <br/> ਸਖਣੀ ਥਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਭਰਨ ਲਈ <br/> ਖੜਕਾਇਆ ਗੁਝੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ, <br/> ਪਰ ਇਕ ਇਕ ਤਰਬ ਪੁਕਾਰ ਉਠੀ- <br/> ਤੂੰ ਜਗ ਵਿਚ ਕੱਲਮਕੱਲਾ ਹੈਂ । <br/> <br/> -੯੨-<noinclude></noinclude> sjjssgjc8lroto7yfkwiv8daxcqj0e4 250 19146 228841 55480 2026-07-25T05:20:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਹੋ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਪਰਾਇਆਂ ਤੋਂ, <br/> ਅਪਣਾ ਪਰਵਾਰ ਸਦਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਔਲਾਦ ਦੁਆਲੇ ਜੋੜ ਲਈ, <br/> ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਬਹਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਭੈਣਾਂ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ, <br/> ਸੀਨੇ ਦਾ ਸੁੰਞ ਵਿਖਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਸਭ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਹਿਣ ਲਗੇ- <br/> ਤੂੰ ਜਗ ਵਿਚ ਕੱਲਮਕੱਲਾ ਹੈਂ । <br/> <br/> ੪. ਅਪਣੇ ਬੇਗਾਨੇ ਪਰਖ ਪਰਖ, <br/> ਜੰਗਲ ਵਲ ਕੀਤੀ ਧਾਈ ਮੈਂ, <br/> ਕੱਲਿਆਂ ਬਹਿ ਪੋਥੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ, <br/> ਫੜ ਵਰਕ ਵਰਕ ਉਲਟਾਈ ਮੈਂ, <br/> ਜੰਗਲ ਪਰਬਤ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ <br/> ਅਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਸੁਣਾਈ ਮੈਂ, <br/> ਸਭ ਥਾਓਂ ਗੁਪਤ ਅਵਾਜ਼ ਮਿਲੀ- <br/> ਤੂੰ ਜਗ ਵਿਚ ਕੱਲਮਕੱਲਾ ਹੈਂ । <br/> <br/> ੫. ਆਸਾਂ ਦਾ ਲੱਕ ਤੁੜਾ ਓੜਕ <br/> ਰਬ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਦੱਸ ਤੋਤਾਚਸ਼ਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ, <br/> ਦਿਲ ਛੇਕੋ ਛੇਕ ਦਿਖਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲੀ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਲਈ ਤਾਂ <br/> ਤੈਨੂੰ ਇੰਞ ਬਣਾਇਆ ਮੈਂ, <br/> ਤੂੰ ਅਪਣਾ ਆਪ ਬਣਾਣ ਲਈ <br/> ਹੀ ਜਗ ਵਿਚ ਕੱਲਮਕੱਲਾ ਹੈਂ । <br/> <br/> -੯੩-<noinclude></noinclude> asdp5g4956uanmkw3sezl6hte19st9e 250 19150 228842 137254 2026-07-25T05:20:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੪. ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ.}}<br/><br/> (ਇਹ ਮੇਲਾ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ <br/> ਹੈ; ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਰੌਣਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।) <br/> <br/> ੧. ਪੱਕ ਪਈਆਂ ਕਣਕਾਂ, ਲੁਕਾਠ ਰੱਸਿਆ, <br/> ਬੂਰ ਪਿਆ ਅੰਬਾਂ ਨੂੰ, ਗੁਲਾਬ ਹੱਸਿਆ । <br/> ਬਾਗ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਫੇਰਿਆ ਬਹਾਰ ਨੇ, <br/> ਬੇਰੀਆਂ ਲਿਫਾਈਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨੇ । <br/> ਪੁੰਗਰੀਆਂ ਵੱਲਾਂ, ਵੇਲਾਂ ਰੁੱਖੀਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ, <br/> ਫੁੱਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਫਲਾਂ ਨੇ ਪਰੋਈਆਂ ਲੜੀਆਂ । <br/> ਸਾਈਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਜੱਗ ਤੇ ਸਵੱਲੀ ਏ, <br/> ਚੱਲ ਨੀ ਪਰੇਮੀਏਂ ! ਵਿਸਾਖੀ ਚੱਲੀਏ । <br/> <br/> ੨. ਦੂਰ ਦੂਰ ਥਾਓਂ ਵਣਜਾਰੇ ਆਏ ਨੇਂ, <br/> ਸੁਹਣੇ ਸੁਹਣੇ ਕੁੰਜਾਂ ਤੇ ਫ਼ੀਤੇ ਲਿਆਏ ਨੇਂ । <br/> ਗਜਰਿਆਂ ਤੇ ਵੰਗਾਂ ਦਾ ਨਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਏ, <br/> ਮੰਡੀ ਝੂਠੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਏ । <br/> ਹੱਟੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਲਵਾਈਆਂ ਲਾਈਆਂ, <br/> ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਗਾਤਾਂ ਨਾਲੇ ਹੋਰ ਆਈਆਂ । <br/> ਹੱਟੀ ਹੱਟੀ ਸ਼ੌਕੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਖੱਲੀ ਏ, <br/> ਚੱਲ ਨੀ ਪਰੇਮੀਏਂ ! ਵਿਸਾਖੀ ਚੱਲੀਏ । <br/> <br/><noinclude>{{center|੯੪}}</noinclude> mffpfn0o9xi0gom8ptl2j63b7i8leds 250 19154 228843 55482 2026-07-25T05:20:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਥਾਈਂ ਥਾਈਂ ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਪੰਘੂੜੇ ਆਏ ਨੇਂ, <br/> ਜੋਗੀਆਂ ਮਦਾਰੀਆਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਲਾਏ ਨੇਂ । <br/> ਵੰਝਲੀ, ਲੰਗੋਜਾ, ਕਾਂਟੋ, ਤੂੰਬਾ ਵੱਜਦੇ, <br/> ਛਿੰਝ ਵਿੱਚ ਸੂਰੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਗੱਜਦੇ । <br/> ਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਰੌਲਾ ਸਾਰੇ ਜੱਗ ਦਾ, <br/> ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਵੱਜਦਾ । <br/> ਕੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੱਲੀ ਏ, <br/> ਚੱਲ ਨੀ ਪਰੇਮੀਏਂ ! ਵਿਸਾਖੀ ਚੱਲੀਏ । <br/> <br/> ੪. ਬਾਲ, ਬੁੱਢੇ, ਗੱਭਰੂ, ਮੇਲੇ 'ਚਿ ਆਏ ਨੇਂ, <br/> ਟੁੰਬ ਟੁੰਬ ਰੀਝਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਾਏ ਨੇਂ । <br/> ਭਾਤੋ ਭਾਂਤ ਦਿਲ ਭਾਤੋ ਭਾਂਤ ਮਾਲ ਨੇਂ, <br/> ਟੋਲ ਰਹੇ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇਂ । <br/> ਮੇਲੇ ਦੀ ਬਹਾਰ ਏ ਤਿਕਾਲਾਂ ਤੀਕ ਏ, <br/> ਸੌਦਾ ਲੈ ਵਿਹਾਝ, ਜਿਦ੍ਹੀ ਜੋ ਤਫ਼ੀਕ ਏ । <br/> ਪਲੋ ਪਲੀ ਵਿੱਚ, ਹੋਣੀ ਚੱਲੋ ਚੱਲੀ ਏ, <br/> ਚੱਲ ਨੀ ਪਰੇਮੀਏਂ ! ਵਿਸਾਖੀ ਚੱਲੀਏ । <br/> <br/> -੯੫-<noinclude></noinclude> n2yjelmfvg082fbnxi3apjctzf13083 250 19158 228844 55527 2026-07-25T05:20:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫੫. ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆਂ.<br/><br/> ਕੋਈ ਕਹਿ ਛਡੇ, ਇਹ ਖ਼ਿਆਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੧. ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਵਸਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, <br/> ਬੜੇ ਜਤਨ ਕਰ ਕਰ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, <br/> ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਕਿ ਸੁਹਜਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੨. ਜੇ ਖੋਟੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਲਵਾਂਗਾ, <br/> ਜੇ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਟਕਾ ਲਵਾਂਗਾ, <br/> ਪਿਆਰਾਂ ਤੇ ਵਿਛ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੩. ਤਿਆਗੀ ! ਏ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੂੰਹ ਲਗ ਚੁਕੀ ਹੈ, <br/> ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਛੁਹ, ਪਰਖ ਲੈ, ਐਬ ਕੀ ਹੈ ? <br/> ਹੁਸੀਨਾਂ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੪. ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਨਾਵੇਂ ਨਵੇਂ ਲਿਖ ਲਵਾਂਗਾ, <br/> ਨ ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਤੇ ਫੁਲ ਫੁਲ ਬਹਾਂਗਾ । <br/> ਬੜੀ ਵਾਰ ਡਿਗ ਡਿਗ ਸੰਭਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> -੯੬-<noinclude></noinclude> 23h1m249rm5jb1tz85mqqeir2bd1fv0 250 19162 228845 55528 2026-07-25T05:20:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਜੇ ਚੋਲਾ ਵਟਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਣਾ, <br/> ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕੀ ਸੁਰਗ ਪਾਟਾ ਪੁਰਾਣਾ, <br/> ਮੈਂ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਫਿਰ ਉਠਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੬. ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਭੀ ਛੱਡੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਦਕਾ, <br/> ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਇਹ ਤੇ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ, <br/> ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਭਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੭. ਇਦ੍ਹੇ ਕੋਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਡਰਦੇ ਨੇ ਐਵੇਂ, <br/> ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦੇ ਨੇ ਐਵੇਂ, <br/> ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੇ ਡਾਢੀ ਸੁਖਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> ੮. ਕੋਈ ਲਏ ਉਡਾਰੀ, ਸਹਾਰਾ ਦਿਆਂਗਾ, <br/> ਚੜ੍ਹੇ ਪੀਂਘ ਤੇ, ਮੈਂ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿਆਂਗਾ, <br/> ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਉਚੇਰੀ ਬਹਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ, <br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਜਹਾਨੋਂ ਨਿਰਾਲੀ ਏ ਦੁਨੀਆਂ । <br/> <br/> -੯੭-<noinclude></noinclude> dpcil1ej81b4t8px3jwf5cauneenp56 250 19166 228846 55529 2026-07-25T05:21:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 228846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੬. ਤੁਰਿਆ ਚਲ.}}</h3> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> ਬੰਦ ਨ ਕਰ ਰਫ਼ਤਾਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> <br/> ੧. ਰਾਹ ਤੇਰਾ ਹੈ ਬੜਾ ਲਮੇਰਾ, <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਪਰ, ਕਰ ਕੇ ਜੇਰਾ, <br/> ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪੈ ਜਾਏ ਹਨੇਰਾ, <br/><br/> ਤੁਰ ਪਉ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> <br/> ੨. ਤੋਰ ਤੇਰੀ ਹੈ ਮੱਠੀ ਮੱਠੀ, <br/> ਰਾਹ ਦੀ ਰਾਸ ਕਰੀ ਜਾ ਕੱਠੀ, <br/> ਜੋ ਸ਼ੈ ਵੇਖੇਂ ਡਿੱਗੀ ਢੱਠੀ, <br/><br/> ਉਸ ਨੂੰ ਲਈਂ ਸੁਆਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> <br/> -੯੮-<noinclude></noinclude> ajeznwe02hb0rz0gkweofs8bwu8ewkg 250 19170 228847 55530 2026-07-25T05:21:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਕੰਡੇ, ਕੂੜਾ, ਤਿਲਕਣ, ਗਾਰਾ, <br/> ਹੂੰਝੀ ਜਾ ਰਸਤੇ ਚੋਂ ਸਾਰਾ, <br/> ਜਿਸ ਥਾਂ ਦੇਖੇਂ ਗੰਦ ਖਿਲਾਰਾ, <br/><br/> ਕੱਢ ਦੇ ਝਾੜੂ ਮਾਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> <br/> ੪. ਫ਼ਰਜ਼ ਤੇਰਾ ਹੈ ਮਜ਼ਲ ਮੁਕਾਣਾ, <br/> ਭੁਲਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸੀ ਜਾਣਾ, <br/> ਨਾਲ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਪੁਚਾਣਾ, <br/><br/> ਵੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> <br/> ੫. ਰਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸੂਰ ਪੁਰਾਣੇ, <br/> ਤੂੰ ਹਨ ਲਾ ਕੇ ਮਲ੍ਹਮ ਹਟਾਣੇ, <br/> ਜੋ ਬੇਖ਼ਬਰ ਇਲਾਜ ਨ ਜਾਣੇ, <br/><br/> ਦੱਸੀਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, <br/> ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ! <br/> ਤੁਰਿਆ ਚਲ ਇਕਸਾਰ । <br/> <br/> -੯੯-<noinclude></noinclude> az35m3g4limlenh9g0q8v1f5hm6ixu6 250 19173 228848 55531 2026-07-25T05:21:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੭. ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ.}}<br/> <br/> ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਲਾਗੇ "ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ" ਨਾਮ ਦਾ ਕਸਬਾ ਰਾਵੀ ਦੇ <br/> ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਵਸਦਾ ਹੈ ।ਏਥੇ ਜੰਮੂ, ਚੰਬਾ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ <br/> ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਰਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਉਰੇ ਮਾਧੋਪੁਰ <br/> ਹੈਡ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਰਾਵੀ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਵਡੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ <br/> ਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । <br/> ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਦੀ ਸੀਨਰੀ ਭੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ । <br/> <br/> ੧. ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਭੂਲਭੁਲਾਈਆਂ ਤੋਂ, <br/> ਰਾਵੀ ਨੇ ਜਾਨ ਛੁਡਾਈ ਹੈ, <br/> ਕੰਢੀ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮਦਾਨਾਂ ਵਿਚ, <br/> ਲੇਟਣ ਲਈ ਦੇਹ ਪਸਰਾਈ ਹੈ । <br/> ਆਸੀਂ ਪਾਸੀਂ ਹਰਿਆਉਲ ਨੇ, <br/> ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੰਗਲ ਲਾਇਆ ਹੈ, <br/> ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਵੱਖਰ ਵਾੜੀ ਨੇ <br/> ਕੰਢੀ ਦਾ ਕੁਰਬ ਵਧਾਇਆ ਹੈ । <br/> ਇਕ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨੀ ਕੋਟ ਜਿਹੇ ਦਾ, <br/> ਖੰਡਰ ਖੜਾ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ, <br/> ਟਿਕਦੇ ਨੇਂ ਕਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਆ, <br/> ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਸਹਾਰੇ ਤੇ । <br/> ਇਕ ਪਾਸੇ ਪੈਰ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ, <br/> ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਿਰ ਡੂੰਘਾਈ ਦਾ, <br/> ਇਕ ਬੋਹੜ ਤਲੇ ਸਿਰ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, <br/> ਉਤਰਾਈ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦਾ । <br/> <br/> -੧੦੦-<noinclude></noinclude> iynumcn1b1e0x9z9nkohc6otvm9zav1 250 19177 228849 55534 2026-07-25T05:22:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨. ਇਸ ਸਦਾ ਸੁਹਾਈ ਧਰਤੀ ਦੇ <br/> ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਸਦੀ ਹੈ, <br/> ਕਚਿਆਂ ਕੁਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਰੌ, <br/> ਘੁੰਡਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਹਸਦੀ ਹੈ । <br/> ਭੋਲੇ ਤੇ ਭਰਵੇਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ, <br/> ਰਬ ਵਿਹਲਿਆਂ ਬਹਿ ਬਹਿ ਘੜਦਾ ਹੈ, <br/> ਕੰਗਾਲੀ ਪੜਦੇ ਪਾਂਦੀ ਹੈ, <br/> ਪਰ ਫੁਟ ਫੁਟ ਹੁਸਨ ਉਘੜਦਾ ਹੈ । <br/> ਜੋਬਨ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਭਰਦੀ ਤਕ, <br/> ਰਸ-ਭਰੇ ਨੈਣ ਮੁਸਕਾਂਦੇ ਨੇਂ, <br/> ਕੋਈ ਲਹਿਰ ਉਗਲਦੀ ਮੋਤੀ ਹੈ, <br/> ਪਰ ਸਿੱਪ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ । <br/> ਲਕ ਲਚਕਾਂ ਖਾ ਖਾ ਦਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਪਾਣੀ ਢੋਂਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ, <br/> ਇਹ ਖੇੜਾ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ, <br/> ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂ ਦਾ । <br/> <br/> ੩. ਸਾਉਣ ਮਾਂਹ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਬੈਠਾ ਹੈ, <br/> ਸਬਜ਼ੇ ਨੇ ਵੇਸ ਵਟਾਇਆ ਹੈ, <br/> ਚਰ੍ਹੀਆਂ ਮੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪਿਆ, <br/> ਘਾਹ ਫੁਟ ਫੁਟ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਹੈ । <br/> ਚਰ ਚੁਗ ਕੇ ਪੇਟ ਭਰੇ ਪਸੂਆਂ, <br/> ਮਤਵਾਲੇ ਹੋ ਉਂਘਲਾਂਦੇ ਨੇਂ, <br/> ਵਾਗੀ ਮੁੰਡੇ, ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂ- <br/> ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਆਣ ਬਹਾਂਦੇ ਨੇਂ । <br/><br/> -੧੦੧-<noinclude></noinclude> kjhiizr62hlj6838tgbglbyn3dkzcg7 250 19181 228850 55535 2026-07-25T05:22:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੋਈ ਹਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਗਾਂਦਾ ਹੈ, <br/> ਕੋਈ ਮੁਰਲੀ ਪਿਆ ਵਜਾਂਦਾ ਹੈ । <br/> ਕੋਈ ਫੜ ਫੜ ਟਾਹਣ ਹਿਲਾਂਦਾ ਹੈ, <br/> ਕੋਈ ਖਹਿ ਖਹਿ ਜ਼ੋਰ ਵਿਖਾਂਦਾ ਹੈ । <br/> ਨੀਂਦਰ ਤੇ ਮਿਨਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ <br/> ਪਰ ਕੌਣ ਉਦ੍ਹੇ ਵਲ ਤਕਦਾ ਹੈ, <br/> ਇਸ ਮਹਿਫ਼ਲ ਦੇ ਵਿਚ ਮੁਰਦਾ ਭੀ, <br/> ਆ ਕੇ ਨਾ ਚੁਪ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ । <br/> <br/> ੪. ਸੂਰਜ ਭੀ ਢਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <br/> ਡੰਗਰ ਭੀ ਕਾਹਲੇ ਪੈ ਗਏ ਨੇਂ । <br/> ਵਾਗੀ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ ਮਹੀਆਂ ਤੇ, <br/> ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲੈ ਗਏ ਨੇਂ । <br/> ਨ੍ਹਾਂਦੇ ਨੇਂ ਰੀਝਾਂ ਲਾਹ ਲਾਹ ਕੇ <br/> ਪਾਣੀ ਪੀ ਪੀ ਕੇ ਰਜਦੇ ਨੇਂ, <br/> ਤਿਰਕਾਲੀਂ ਘਾਟੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੇਂ, <br/> ਤੇ ਖੁਰਲੀ ਦੇ ਵਲ ਭਜਦੇ ਨੇਂ । <br/> ਮੂੰਹ ਚੁਕ ਚੁਕ ਵੱਛੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ <br/> ਮਾਂ ਮਾਂ ਕਰ ਖੌਰੂ ਪਾਇਆ ਹੈ, <br/> ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਵਿਛੁੜੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ, <br/> ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਮੇਲ ਕਰਾਇਆ ਹੈ । <br/> ਇਹ ਸੰਧਿਆ ਕਿਹੀ ਨਿਰਾਲੀ ਹੈ, <br/> ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਸ ਉਦਰੇਵੇਂ ਦੀ, <br/> ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ, <br/> ਸੀਤਲ ਹੈ ਜਾਨ ਥਕੇਵੇਂ ਦੀ । <br/> <br/> -੧੦੨-<noinclude></noinclude> t3in88wnchgzv563r4nxzfebdmzdxu0 250 19185 228851 55536 2026-07-25T05:22:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਸਾਈਆਂ ! ਇਸ ਸੁਹਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ, <br/> ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਕਾਹਨੂੰ ਖੋਹ ਲੀਤਾ ? <br/> ਜਿਸਦੀ ਭੋਲੀ ਨਿਰਛਲਤਾ ਨੇ, <br/> ਅਜ ਭੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੀਤਾ । <br/> ਸਾਦੀ ਜਿਹੀ ਮੂਰਤ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ- <br/> ਲਿਬੜੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰੋਂ ਲਗਦੀ ਹੈ, <br/> ਇਸ ਭਸਮ ਤਲੇ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਦੀ- <br/> ਚੰਗਿਆੜੀ ਕੋਈ ਮਘਦੀ ਹੈ । <br/> ਰਬ ਨੇ ਏਹ ਰੂਹਾਂ ਘੜ ਘੜ ਕੇ, <br/> ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦੇ ਪਾਈਆਂ ਨੇਂ, <br/> ਆਜ਼ਾਦ ਹਵਾ ਨੇ, ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਦੀ- <br/> ਲੋਰੀ ਦੇ ਪਰਚਾਈਆਂ ਨੇਂ । <br/> ਕੁਝ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, <br/> ਜੀ ਠੰਢਾ, ਚਿਹਰਾ ਹਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਬੇਦਾਗ਼ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ, <br/> ਧੰਨੇ ਦਾ ਠਾਕੁਰ ਵਸਦਾ ਹੈ । <br/> <br/> -੧੦੩-<noinclude></noinclude> 1uwtww7hhcf3fyo697xhdm0j6gmapdn 250 19189 228852 55537 2026-07-25T05:22:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੮. ਮੇਰਾ ਭੀ ਯਾਰ ਹੁੰਦਾ.}}</h3> (ਗ਼ਜ਼ਲ) <br/> <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਸਾਈਆਂ ! ਮੇਰਾ ਭੀ ਯਾਰ ਹੁੰਦਾ, <br/> ਮੇਰਾ ਭੀ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਨਿਰਛਲ, ਨਿਰੋਲ, ਨਿਰਮਲ, ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ, <br/> ਦਿਖਲਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ, ਸਚਮੁਚ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਉਹ, ਮੈਂ ਓਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ, <br/> ਸੁਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨ ਭਾਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਐਬਾਂ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਗਲ ਲਗਾਂਦਾ, <br/> ਮੇਰੀਆਂ ਖ਼ੁਨਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਜਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਜਿਸ ਸਿਦਕ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਠਿਲ੍ਹਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਬੇੜਾ, <br/> ਓਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਬਤ, ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਜੇ ਜਾਨ ਮੰਗਦਾ ਉਹ, ਮੈਂ ਹਸ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ, <br/> ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸਾਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ, <br/> ਉਹ ਰੋਮ ਰੋਮ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਤਾਰ ਤਾਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> ਇਸ ਜੋੜ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਭੀ ਆ ਕੇ ਨ ਤੋੜ ਸਕਦਾ, <br/> ਰੋਸਾ ਅਤੇ ਮਨੇਵਾ ਨਾ ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੁੰਦਾ । <br/> <br/> -੧੦੪-<noinclude></noinclude> awc17bugn1ky890hvftr7v9bqetzvw1 250 19193 228853 55539 2026-07-25T05:23:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੫੯. ਤੂੰ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈਂ.}}</h3> (ਗ਼ਜ਼ਲ) <br/> <br/> ਬਾਗ਼ੋਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਫੈਲਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗਰ, <br/> ਫਿਰੇ ਭਟਕਦਾ ਤੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਾਹਨੂੰ ? <br/> ਤੂੰ ਤੇ ਸੁਹਜ ਸੁਣ੍ਹੱਪ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹੈਂ, <br/> ਹੋਵੇ ਫੇਰ ਤੇਰਾ ਮੰਦਾ ਹਾਲ ਕਾਹਨੂੰ ? <br/> <br/> ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਹਾਨ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਨੇਂ, <br/> ਬੇਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ਤੂੰਹੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਪੇਂ, <br/> ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਰੱਬੀ ਕੁਦਰਤਾਂ ਦਾ, <br/> ਫਿਰੇਂ ਲਟਕਦਾ ਵਹਿਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਹਨੂੰ ? <br/> <br/> ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਕਰਮ ਖੇਤੀ, <br/> ਤੇਰੇ ਹਥਾਂ ਹੀ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨੀ ਹੈ, <br/> ਨਿਕਲ ਬਾਹਰ ਬੇਖ਼ਬਰੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ, <br/> ਅੰਨ੍ਹੇ ਖੂਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰਨਾ ਏਂ ਛਾਲ ਕਾਹਨੂੰ ? <br/> <br/> ਜਾ ਜਾ ਬੂਹੀਂ ਬਿਗਾਨੀਂ ਕੀ ਲਿਲ੍ਹਕਨਾ ਏਂ ? <br/> ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਤੇਰਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਪਾ ? <br/> ਆਪਣੇ ਜਲਵਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰ ਲੈ ਨੂਰ ਪੈਦਾ, <br/> ਤੈਥੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ ਮਸ਼ਾਲ ਕਾਹਨੂੰ ? <br/> <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਗ ਉੱਠੇ ਤੇਰੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਥੀਂ, <br/> ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਵਿਚ ਐਸੀ ਤਸੀਰ ਭਰ ਦੇ, <br/> ਬਰਕਤ ਵਰ੍ਹੇ ਇਸ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ, <br/> ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਵੇ ਜ਼ਵਾਲ ਕਾਹਨੂੰ ? <br/> <br/> -੧੦੫-<noinclude></noinclude> ferre80y1pdap5o96jcjw3vwrb18nc5 250 19197 228854 55541 2026-07-25T05:23:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੦. ਅੱਲਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ.}}<br/> <br/> (ਕੱਵਾਲੀ) <br/> <br/> ਅੱਲਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੀਰ ਨੂੰ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> ਮਾਹੀ ਦੇ ਮੁੱਖੜੇ ਮੋਹੀਆਂ, <br/> ਅੱਖੀਆਂ ਨਾ ਫਿਰਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> ੧. ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਹੈ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਕਾਇਨਾਤ ਹੈ, <br/> ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ, <br/> ਬੁਤ ਦੇ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> ੨. ਖੋਲ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਰੀਆਂ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, <br/> ਲੱਗ ਕੇ ਫੇਰ ਨਾ ਬੁੱਝ ਸਕੇ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗੁੱਝੜੀ ਭਾਹ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> ੩. ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੂਤੀਆਂ ਲੌਣ ਦੇ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹੌਣ ਦੇ, <br/> ਮੈਂ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਲਾਈਆਂ, <br/> ਰੱਬ ਨੂੰ ਵਿਚ ਬਹਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> -੧੦੬-<noinclude></noinclude> gjodlz16ute8eml6qiev51n7bgxvmki 250 19201 228855 55542 2026-07-25T05:23:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਭ ਕੇ ਇਹ ਝਨਾਂ, <br/> ਰੱਜ ਨਾ ਲੀਤੀਆਂ ਤਾਰੀਆਂ, <br/> ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਭਲਾ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ ਕੀ ਬਲਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> ੫. ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਮੁੜਨ ਦਾ ਦਮ ਨਹੀਂ, <br/> ਦੋਜ਼ਖ਼ੀਂ ਜਾਣ ਦਾ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ, <br/> ਵਿੱਚ ਥਲਾਂ ਦੇ ਤੜਫਣਾ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਵਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> ੬. ਮੇਰਾ ਇਮਾਨ ਬਣ ਚੁਕਾ, <br/> ਮੇਰਾ ਜਹਾਨ ਬਣ ਚੁਕਾ, <br/> ਸੱਧਰਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਸਭ ਲੁਟਾ, <br/> ਕਾਸ ਦਾ ਲੁਕ ਲੁਕਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> ੭. ਬੀਤ ਗਈ ਦੀ ਸਚ ਕੀ, <br/> ਅੱਗੇ ਦੀ ਦੇਖੀ ਜਾਇਗੀ, <br/> ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਰੋਜ਼ ਦੀ, <br/> ਮਿਲ ਗਈ ਦਵਾ ਨੀ ਮਾਂ ! <br/> <br/> -੧੦੭-<noinclude></noinclude> 4y4mcx0kmscfzfdbcv1f8oygjxlfnrr 250 19205 228856 55544 2026-07-25T05:23:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੬੧. ਵਿਜੋਗਣ.<br/> <br/> (ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਵਾਲੇ ਜ਼ਨਾਨੇ ਗਾਉਣਾਂ ਦੀ ਲੈਅ ਵਿਚ) <br/> <br/> ੧. ਸੋਣਿਆ ਪੰਛੀਆ ! <br/> ਬੀਬੇ ਕਬੂਤਰਾ ! <br/> ਉੱਡੀ ਖਾਂ, <br/> ਉੱਡ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ ਅਕਾਸ਼ । <br/><br/> ਮੋਤੀ ਚੁਗਾਵਾਂਗੀ, <br/> ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਵਾਂਗੀ, <br/> ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਾਵੇਂ <br/> ਜੇ ਢੋਲਣ ਦੇ ਪਾਸ । <br/><br/> ਸਰਵੀ ਪਹਾੜੀ ਊ, <br/> ਫੱਬੀ ਹੋਈ ਮਾੜੀ ਊ, <br/> ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਈ <br/> ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਾਸ । <br/><br/> ਸੂਰਮਾ, ਸੁਘੜ, <br/> ਸਲੋਨਾ, ਗੁਮਾਨੀ ਉਹ <br/> ਕਰਦਾ ਈ ਕੂਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਾਸ । <br/> <br/> ੨. ਆਖੀਂ ਸੂ, <br/> ਚੰਗੀਆਂ ਚਾਈਆਂ ਮੁਹਾਰਾਂ ਨੀਂ, <br/> ਕੀਤਿਆਂ ਸੁਖ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਛਡਿਆ ਵਿਸਾਰ, <br/> ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਾਂਘਾਂ ਮੁਕਾਈਆਂ ਨਾ ਆਣ ਕੇ, <br/><br/> ਦਰ ਤੇ ਖਲੋਤੀ ਆਂ ਪੱਬਾਂ ਦੇ ਭਾਰ । <br/> -੧੦੮-<noinclude></noinclude> f4f1fnt81h65waa3d15vnahpb4xgpcm 250 19209 228857 55545 2026-07-25T05:24:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਭਿਊਂ ਭਿਊਂ ਨਚੋੜਾਂ, <br/> ਸਰਪੱਲੂ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ, <br/> ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਡੁਲ੍ਹਦਿਆਂ- <br/> ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ । <br/><br/> ਆਸਾਂ ਉਮੈਦਾਂ ਦੀਆਂ <br/> ਕਲੀਆਂ ਕੁਮਲਾ ਗਈਆਂ, <br/> ਟੁਟ ਟੁਟ ਪੈਂਦੀ ਏ <br/> ਸਾਸਾਂ ਦੀ ਤਾਰ । <br/> <br/> ੩. ਆਖੀਂ- <br/> ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੀ ਖੱਟੀ ਕੀ ਕਰਨੀ ਏ ? <br/> ਜਿੰਦੜੀ ਜੇ ਨਿਕਲ ਗਈ <br/> ਹੌਕਿਆਂ ਨਾਲ । <br/><br/> ਗਰਮੀ ਵੀ ਗੁਜ਼ਰੀ <br/> ਬਰਸਾਤਾਂ ਵੀ ਬੀਤੀਆਂ, <br/> ਸੁੱਖਣਾਂ ਸੁਖਦਿਆਂ <br/> ਆਇਆ ਸਿਆਲ । <br/><br/> ਠੰਢੀਆਂ, ਸੁੰਞੀਆਂ <br/> ਲੰਮੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੇਂ, <br/> ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟਣੀਆਂ <br/> ਹੋਈਆਂ ਮੁਹਾਲ । <br/><br/> ਕੌਲਾਂ ਦਿਆ ਕੱਚਿਆ ! <br/> ਕਾਹਨੂੰ ਤੜਫਾਨਾ ਏਂ ? <br/> ਕੁਸਦੇ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ- <br/> ਆ ਕੇ ਸੰਭਾਲ । <br/> <br/> -੧੦੯-<noinclude></noinclude> 19m5ts3mcswph1e22blejmci6vko9rn 250 19213 228858 55546 2026-07-25T05:24:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੨. ਪਿਆਰੀ ਦੀ ਯਾਦ.}}<br/> <br/> (ਇਕ ਪਰਦੇਸੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਾਲਤ) <br/> <br/> ੧. ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸੁੰਞੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚ, <br/> ਜੀਵਨ-ਜੋਤ ਵਾਂਗਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਏ ਨੀ ! <br/> ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਗ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਂ ਅੰਦਰ, <br/> ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀਏ ਨੀ ! <br/> ਸੋਚ-ਸਾਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਨੂੰ, <br/> ਮਛਲੀ ਵਾਂਗ ਮਿਣ ਮਿਣ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀਏ ਨੀ ! <br/> ਚੰਚਲ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੋਖ਼ ਮੂੰਹਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ, <br/> ਪ੍ਰੇਮ-ਬੰਨ੍ਹਣਾਂ ਵਿਚ ਕੱਸਣ ਵਾਲੀਏ ਨੀ ! <br/><br/> ਜਦ ਇਕਾਂਤ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ, <br/> ਨਗ਼ਮੇ ਛਿੜਨ ਸ਼ੀਰੀਂ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਾਲੇ, <br/> ਪੁੰਗਰ ਪੈਣ ਉਮੰਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਬੂਟੇ, <br/> ਆਉਣ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਵਹਿਣ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਵਾਲੇ । <br/> <br/> ੨. ਤੇਰੇ ਛੁਲਕਦੇ ਸ਼ਰਬਤੀ ਛੰਨਿਆਂ ਚੋਂ, <br/> ਪੀ ਪੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਤਾੜੀ ਸਿਰ ਹਿਲਾਣ ਵਾਲਾ, <br/> ਤੇਰਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿਸਦਿਆਂ ਹੀ, <br/> ਹੌਲਾ ਫੁੱਲ ਹੋ ਕੇ ਠੰਢਕ ਪਾਣ ਵਾਲਾ, <br/> ਭੋਲੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, <br/> ਅਰਸ਼ੀ ਪੀਂਘ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਝੂਟੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, <br/> ਨਿਰਛਲ ਪਿਆਰ ਤੇਰੇ ਦੀ ਬਹਾਰ ਤਕ ਤਕ, <br/> ਖੀਵਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, <br/> -੧੧੦-<noinclude></noinclude> 3eq7wm42sxd3nevckx62cf8irgsbqbz 250 19217 228859 55547 2026-07-25T05:24:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ? ਅੱਜ ਉਹ ਢੋਲ ਤੇਰਾ, <br/> ਘੁੱਟ ਸਬਰ ਦੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀ ਰਿਹਾ ਏ ? <br/> ਏਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਿਆਂ ਕੋਹਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭੀ, <br/> ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀ ਰਿਹਾ ਏ । <br/> <br/> ੩. ਹਟ ਕੇ ਕੰਮ ਤੋਂ, ਜਦ ਕੱਲਾ ਆਣ ਬੈਠਾਂ, <br/> ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਆ ਕੇ ਜੀ ਪਰਚਾਉਂਦੀ ਏ, <br/> ਅੱਖਾਂ ਮਿਟਦਿਆਂ, ਇਕ ਤਾਕੀ ਖੁਲ੍ਹਦੀ ਏ, <br/> ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਨੱਸੀ ਨੱਸੀ ਆਉਂਦੀ ਏ, <br/> ਮੱਖਣ-ਗੁੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਗਜਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ- <br/> ਬਾਹਾਂ ਅਗ੍ਹਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਏ, <br/> ਤੇਰੀਆਂ ਲਿਟਾਂ ਉਹਲੇ ਹਿਲਦੇ ਦੁਰਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ, <br/> ਮੈਨੂੰ ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਸਭ ਭੁਲਾਉਂਦੀ ਏ । <br/><br/> ਏਸੇ ਲੋਰ ਅੰਦਰ ਜੁੱਗਾਂ ਜੁੱਗਾਂ ਦੇ ਦਿਨ <br/> ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਲ ਮਲ ਕੇ ਲੰਘਾਈ ਜਾਨਾਂ, <br/> ਟੁਟਦੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਗਾਂਢੇ ਲਾਈ ਜਾਨਾਂ, <br/> ਗੱਡੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਹਸ ਹਸ ਚਲਾਈ ਜਾਨਾਂ । <br/> <br/> ੪. ਤੇਰੀਆਂ ਮਸਤ, ਸੁਰਮੀਲੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦੀ, <br/> ਮਿੱਠੀ ਯਾਦ ਜੇ ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ, <br/> ਤ੍ਰੇਲ-ਕਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਪਲਟ ਪਲਟ ਜੂਨਾਂ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਗਾਹੁਣੀ ਡਾਢੀ ਮੁਹਾਲ ਹੁੰਦੀ, <br/> ਨਾ ਕੋਈ ਲਟਕ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੀਝ ਹੁੰਦੀ, <br/> ਨਾ ਕੋਈ ਭਾਲ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਘਾਲ ਹੁੰਦੀ, <br/> -੧੧੧-<noinclude></noinclude> 8tgxbcc9nvv5wwus6uttg67umsmd26l 250 19221 228860 55548 2026-07-25T05:24:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਆਂ ਸਰਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, <br/> ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਨਾ ਕੋਈ ਬੋਲਚਾਲ ਹੁੰਦੀ । <br/><br/> ਤੂੰਹੇਂ ਕਲੀ ਹੈਂ ਮੇਰੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਸਦੀ ਏ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ, <br/> ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਤੂੰਹੇਂ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੂੰਹੇਂ, <br/> ਨੇਕੀ ਬਦੀ ਦੀ ਤੂੰ ਭਾਈਵਾਲ ਮੇਰੀ । <br/> <br/> -੧੧੨-<noinclude></noinclude> hg9awh2j3kg8lzwkob50yea578lyd0o 250 19225 228861 55549 2026-07-25T05:25:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੩. ਦੋਹੜਾ.}}<br/> <br/> ਪਿੱਛਾ ਰਿਹਾ ਪਿਛਾਂਹ, <br/> ਅਗੇਤਾ ਦੂਰ ਬੜੀ ਹੈ, <br/> ਹੁਣ ਦੀ ਕਰ ਸੰਭਾਲ, <br/> ਕੰਮ ਦੀ ਇਹੋ ਘੜੀ ਹੈ । <br/> <br/> -੧੧੩-<noinclude></noinclude> 6zwroxrtxyo8zkg6c7run4lijne7m6a 250 19228 228862 55551 2026-07-25T05:26:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੪. ਫਿਰਕੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ.}}<br/> <br/> (ਰਾਗ ਭੀਮ) <br/> <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦਿਓ, <br/> ਕੋਈ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਭੀ ਆਣ ਦਿਓ । ਟੇਕ <br/> <br/> ੧. ਤੁਸੀਂ ਮਸਲੇ ਘੜਦੇ ਓ ਬਹਿ ਬਹਿ ਕੇ, <br/> ਉੱਜੜ ਗਈ ਖ਼ਲਕਤ ਖਹਿ ਖਹਿ ਕੇ, <br/> ਔਝੜ ਵਲ ਹੋਰ ਘਸੀਟੋ ਨਾ, <br/> ਸਾਨੂੰ ਅਸਲੀ ਮਜ਼ਲ ਮੁਕਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> ੨. ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਗਈ ਏ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ, <br/> ਮਰ ਲੱਥੇ (ਹਾਂ) ਸੂਲਾਂ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ, <br/> ਹੁਣ ਹੋਰ ਪੁਆੜੇ ਫੇਰ ਸਹੀ, <br/> ਸਾਨੂੰ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਭੁਗਤਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> ੩. ਸਾਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਲੋਕ ਸਿਖਾਓ ਨਾ, <br/> ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੜਵਾਓ ਨਾ, <br/> ਏਹ ਮਿਰਚ ਮਸਾਲੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ, <br/> ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਕਮਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> -੧੧੪-<noinclude></noinclude> 1qhh1hma8jnsxzl4c8mcjjfbmjyu81g 250 19232 228863 55552 2026-07-25T05:27:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਫ਼ਿਰਕੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਮੋੜ ਨਹੀਂ, <br/> ਪਰ ਅਜਕਲ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, <br/> ਏਨੂੰ ਫੇਰ ਕਦੇ ਲਈ ਸਾਂਭ ਛਡੋ, <br/> ਸਾਨੂੰ ਘੁੱਟ ਘੁੱਟ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> ੫. ਕੁਝ ਤਰਸ ਕਰੋ, ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰੋ, <br/> ਖ਼ਲਕਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੇ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, <br/> ਸਾਨੂੰ ਪਾੜ ਪਾੜ ਕੇ ਨਾ ਮਾਰੋ, <br/> ਕਿਤੇ ਕੱਠਿਆਂ ਬਹਿ ਕੇ ਖਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> ੬. ਜਿਸ ਰਬ ਨੇ ਪਾਟਕ ਪਾਇਆ ਹੈ, <br/> ਜਿਨ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ, <br/> ਓਨੂੰ ਡੋਬ ਸਮੁੰਦਰ ਖਾਰੇ ਵਿਚ, <br/> ਸਾਨੂ ਸਾਂਝਾ ਤੰਬੂ ਤਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> ੭. ਜੋ ਸਾਈਂ ਸਭ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਜੋ ਦਿਲ ਵਸ ਕਰਨੇ ਦਸਦਾ ਹੈ, <br/> ਸਾਨੂੰ ਓਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦੇ <br/> ਬੂਹੇ ਤੇ ਸੀਸ ਝੁਕਾਣ ਦਿਓ । <br/> ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੇ…… <br/> <br/> -੧੧੫-<noinclude></noinclude> h7mxm7iiux56dr0kexzkvewrcvixohn 250 19236 228864 55553 2026-07-25T05:27:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੫. ਆ ਬਹਿ ਜਾ.}}<br/> <br/> (ਕਾਫ਼ੀ-ਕੱਵਾਲੀ) <br/> <br/> ਆ ਬਹਿ ਜਾ, ਹੁਣ ਅਟਕਾ ਕੀ ਏ ? <br/> ਕਰ ਖੁਲ ਕੇ ਗੱਲ, ਹਯਾ ਕੀ ਏ ? ਟੇਕ <br/> <br/> ੧. ਪਾ ਤ੍ਰੇਲ ਨ ਉਠਦਿਆਂ ਚਾਵਾਂ ਤੇ, <br/> ਸੁਟ ਲੂਣ ਨ ਅੱਲਿਆਂ ਘਾਵਾਂ ਤੇ, <br/> ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਲੋਹੜੇ ਮਾਰਨ ਦੀ, <br/> ਤੂੰ ਸਿਖ ਲਈ ਨਵੀਂ ਅਦਾ ਕੀ ਏ ? <br/> <br/> ੨. ਇਹ ਦਿਲ ਤੇ ਦੌਲਤ ਰੱਬ ਦੀ ਏ, <br/> ਏਥੇ ਲੁਕ ਛਿਪ ਮੂਲ ਨ ਫਬਦੀ ਏ, <br/> ਬਸ ਕਰ ਇਸ ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਨੂੰ- <br/> ਚਿਲਮਨ ਦੇ ਪਾਰ ਵਿਖਾ, ਕੀ ਏ ? <br/> <br/> ੩. ਤੈਨੂੰ ਸਹੁੰ ਈ ਨਰਮ ਕਲਾਈਆਂ ਦੀ, <br/> ਗੰਢ ਖੋਲ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਦੀ, <br/> ਪਈ ਕੀਕਰ ਕੰਧ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦੀ ? <br/> ਕੁਝ ਮਤਲਬ ਭੀ ਸਮਝਾ, ਕੀ ਏ ? <br/> <br/> ੪. ਅਸਾਂ ਅਲਫ਼ੀ ਨਵੀਂ ਰੰਗਾ ਲਈ ਏ, <br/> ਇਕ ਦੁਨੀਆਂ ਹੋਰ ਵਸਾ ਲਈ ਏ, <br/> ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਧੂਣੀ ਪਾ ਲਈ ਏ, <br/> ਹੁਣ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੰਗ ਸੰਗਾ ਕੀ ਏ ? <br/> <br/> ੫. ਉਡ ਜਾਣਾ ਦਿਲ ਹੁਣ ਟਲਦਾ ਨਹੀਂ, <br/> ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਟੂਣਾ ਚਲਦਾ ਨਹੀਂ, <br/> ਨਹੀਂ ਤਾਬ ਕਰਾਰ ਮਦਾਰਾਂ ਦੀ, <br/> ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਨ ਲੁਕਾ ਕੀ ਏ ? <br/> <br/> -੧੧੬-<noinclude></noinclude> 6w6welh5ikg1kgxymbodgw47309glrt 250 19240 228865 55554 2026-07-25T05:27:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੬. ਹੋ ਚੁਕੀ}}.<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੱਵਾਲੀ)<br/><br/> ਹੋ ਚੁਕੀ, ਸਾਡੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ,<br/> ਏਸ ਟਿੱਲੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਜਾਣ ਦੇ, ਬਾਬਾ ! ਸਫ਼ਾਈਆਂ ਰਹਿਣ ਦੇ,<br/> ਤੈਥੋਂ ਸਾਡੀ ਰਾਹਨੁਮਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਹੋਣਗੇ ਓਹ ਬੈਠੇ, ਲੁਕ ਛਿਪ ਕੇ ਕਿਤੇ,<br/> ਸਾਡੀ ਓਥੋਂ ਤਕ ਰਸਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਬੱਸ ਕਰ ਨੁਸਖ਼ੇ ਮਸੀਹਾ ! ਵਰਤਣੇ,<br/> ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਤੈਥੋਂ ਦਵਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਠੱਪ ਲੈ ਉਸਤਾਦ ! ਇਲਮਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ,<br/> ਇਸ ਮਦਰਸੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਮਕਰ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਸੱਕਣੀ,<br/> ਰੇਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚਿਣਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਕੁਫ਼ਰ ਦੇ ਫ਼ਤਵੇ ਜੜੀ ਜਾ ਮੁਫ਼ਤੀਆ !<br/> ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਪਾਰਸਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜ ਹੈ, ਦੋ ਦਿਨ ਸਹੀ,<br/> ਸਾਥੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਬਿਆਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਪੈਸੇ ਭਰ ਕੇ ਕਿੱਥੋਂ ਸੁਰਗ ਵਿਹਾਝੀਏ ?<br/> ਖਰਚ ਸਾਡੀ ਪਾਈ ਪਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਕੌਣ ਪੜਦੇ ਪਾ ਕੇ ਅੰਦਰ ਬਹਿ ਰਹੇ,<br/> ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜਗ-ਹਸਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/> ਬਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਦਰ ਖੁਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਖੁਲ ਗਿਆ,<br/> ਹੋਰ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ।<br/><br/> -੧੧੭-<noinclude></noinclude> as94mkzur15b6uehrr8sbor7ilj7fcl 250 19244 228866 55555 2026-07-25T05:28:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੭. ਸੰਭਲ ਕੇ}}.<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਸੰਭਲ ਕੇ ਪੈਰ ਧਰ, ਪਾਂਧੀ !<br/> ਏ ਧਰਤੀ ਊ ਅਜ਼ਾਬਾਂ ਦੀ,<br/> ਅਜ਼ਾਬਾਂ ਬੇਹਿਸਾਬਾਂ ਦੀ,<br/> ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> ਚਮਕਦੇ ਜ਼ੱਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾ ਕੇ-<br/> ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਹਵਾ ਹੱਸੀ,<br/> ਏ ਮਿੱਟੀ ਉਡ ਖਲੋਤੀ ਹੈ,<br/> ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਆਫ਼ਤਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> ਗਲੇਡੂ ਭਰ, ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਬੋਲੀ,<br/> ਦਊਦੀ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ,<br/> ਚਲੋ, ਕਰੀਏ ਚਮਨ ਖ਼ਾਲੀ,<br/> ਬਹਾਰ ਆਈ ਗੁਲਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> ਖ਼ੁਦੀ ਦੇ ਲੋਰ ਵਿਚ, ਦੁਨੀਆਂ-<br/> ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਦਿਵਾਨੇ ਨੂੰ,<br/> ਕੋਈ ਦਿਨ ਦੀ ਪਰਹੁਣੀ ਹੈ,<br/> ਏ ਬਦਮਸਤੀ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> -੧੧੮-<noinclude></noinclude> 38tni036hxtr6rpmqvcell4qyn1xpq1 250 19248 228867 55556 2026-07-25T05:28:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਤਲੀ ਖ਼ਾਲੀ,<br/> ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨੂੰ,<br/> ਨ ਦੇਵੇ ਸਾਥ, ਤੁਰਦੀ ਵਾਰ,<br/> ਦੌਲਤ ਕਾਮਯਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> ਹਰੇ ਹੋਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਦਿਨ-<br/> ਫਿਰੇ ਤਕ ਕੇ, ਕਜ਼ਾ ਕੂਕੀ,<br/> ਏ ਸ਼ਾਹੀ ਭੀ, ਬਣੀ ਰਹਿ ਜਾਇਗੀ-<br/> ਜ਼ੀਨਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> ਹੁਸਨ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਛੇੜਾਂ,<br/> ਖੜੀ ਤਕਦੀਰ ਤਕਦੀ ਸੀ,<br/> ਉਡੇਗੀ ਖ਼ਾਕ, ਓੜਕ ਨੂੰ,<br/> ਦੁਹਾਂ ਖ਼ਾਨਾਖ਼ਰਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> ਮੈਂ ਜ਼ਾਹਿਦ-ਰਿੰਦ, ਦਾਨਾ-ਮੂੜ੍ਹ,<br/> ਸੂਫ਼ੀ-ਮਸਤ ਸਭ ਕੁਝ ਜੇ,<br/> ਨ ਫੋਲੋ ਦੋਸਤੋ ! ਬੁਚਕੀ-<br/> ਮੇਰੇ ਐਬਾਂ ਸਵਾਬਾਂ ਦੀ ।<br/><br/> -੧੧੯-<noinclude></noinclude> ccmjygm88bzhibkg9v0oe45wtjyycuw 250 19252 228868 55557 2026-07-25T05:32:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{xxxx-larger|੬੮. ਪੇਟ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆ !}}<br/><br/> ਪੇਟ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆ ! ਓ ਰੱਬ ਦਿਆ ਝੋਟਿਆ !<br/> ਭੱਠ ਵਾਂਗ ਭੁੱਖੜਾ ! ਭੜੋਲੇ ਵਾਂਗ ਮੋਟਿਆ !<br/> 'ਦੇਈਂ ਦੇਈਂ ਦੇਈਂ' ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾਣ ਵਾਲਿਆ !<br/> ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੀ ਲੁੱਟ ਲੁੱਟ ਖਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆ !<br/> ਮੰਦਰੇ, ਮਸੀਤੇ, ਧਰਮਸਾਲ ਜਦੋਂ ਜਾਏਂ ਤੂੰ,<br/> ਨੱਕ ਗੋਡਾ ਏਸੇ ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਘਸਾਏਂ ਤੂੰ ।<br/> ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅਗੇਰੇ, ਹੱਥ ਹਿਰਸ ਦਾ ਵਧਾਨਾ ਏਂ,<br/> ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਪੱਸਰਦਾ ਜਾਨਾ ਏਂ ।<br/> ਅੱਜ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ ਏ, ਤੇ ਕੱਲ ਮੰਗੇਂ ਕਾਰ ਤੂੰ,<br/> ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਏਸ ਤੋਂ ਭੀ ਹੋਵੇਂ ਅਵਾਜ਼ਾਰ ਤੂੰ ।<br/> ਮਿੰਬਰੀ ਤੋਂ ਕੌਂਸਲ, ਤੇ ਕੌਂਸਲੋਂ ਅਸੰਬਲੀ,<br/> ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਜਿੰਨੀ ਭਿੱਜੇ ਤੇਰੀ ਕੰਬਲੀ ।<br/> ਰੱਬ ਜਾਣੇ, ਕੇਡਾ ਤੇਰੀ ਹਿਰਸ ਦਾ ਮੁਨਾਰਾ ਏ,<br/> ਕਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਸਿੰਧੁ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਏ ।<br/> ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਲਾਗੇ ਲੱਗਾ, ਓਹੋ ਗਿਆ ਰੰਗਿਆ,<br/> ਚਸਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਗ ਨੇ ਕਬੀਲਾ ਸਾਰਾ ਡੰਗਿਆ ।<br/> ਤੀਵੀਂ ਏ ਤੇ ਫ਼ੈਸਨਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਗਈ ਘੁੱਟੀ ਏ,<br/> ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤੂੰ ਆਬ ਰੋਲ ਸੁੱਟੀ ਏ ।<br/> ਦਿਲ ਉਹਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਏ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਮਾਣਨ ਦਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਬਹਾਨਾ ਏ ।<br/> ਭੰਨ ਤੋੜ ਸੁੱਟਿਆ ਤੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਗ਼ਾਤ ਨੂੰ,<br/> ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅੱਗ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ ।<br/> -੧੨੦-<noinclude></noinclude> 9w1e2lry5xsij2ngeoou24y74bv295h 250 19256 228869 55558 2026-07-25T05:32:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦਰੀਆਂ ਚਾਟਾਂ ਤੂੰ ਲਗਾਈਆਂ,<br/> ਦੇਸਾਂ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌੜਾਂ ਚੰਬੜਾਈਆਂ ।<br/> ਤਰਸ ਤਰਸ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਯਾਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਂਦੇ ਨੇਂ,<br/> ਤੇਰੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਚੱਖ ਚੱਖ ਥੁੱਕੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ ।<br/> ਤੁਰਨ ਜੋਗੇ ਛੱਡੇ ਨਹੀਂ ਊਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ,<br/> ਹੋ ਗਏ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇਰੇ ਫੁੱਕਲੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ।<br/> ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਕੂਲਾ ਸੀ ਮਸੂਮ ਦਿਲ ਬਾਲਾਂ ਦਾ,<br/> ਖਾ ਗਏ ਫਟਾਕਾ ਤੇਰੇ ਆਤਸ਼ੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ।<br/> ਦੇਸ ਤੇ ਬਹਾਰ ਸੀ ਲਿਆਣੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ,<br/> ਝੁਲਸ ਦਿੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਯਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪੜੁੱਲਾਂ ਨੇ ।<br/> ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਮਰਨਗੇ ਤਾਂ ਰੀਝਾਂ ਮਸਾਂ ਲਾਹਣਗੇ,<br/> ਕਿਹੜੀ ਘੜੀ ਭੰਨ ਕੇ, ਓਹ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਚਾਣਗੇ ?<br/> ਛਟੀ ਦਿਆ ਭੁੱਖਿਆ ! ਏ ਚੰਗੇ ਰੰਗ ਲਾਏ ਨੀਂ,<br/> ਹਿਰਸ ਦੇ ਪਹਾੜ ਕੇਡੇ ਉੱਚੇ ਚਾ ਬਣਾਏ ਨੀਂ ।<br/> ਹੋ ਜਾ ਅੱਖੋਂ ਦੂਰ, ਐਵੇਂ ਗੁੱਸਾ ਕੀ ਚੜ੍ਹਾਨਾ ਏਂ,<br/> ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੀ ਮੂਰਖਾ ! ਤੂੰ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਬਣਾਨਾ ਏਂ ?<br/> ਸੌ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਮਾਰ, ਤੈਨੂੰ ਕੱਲੇ ਨੂੰ ਰਜਾਏਗਾ ?<br/> ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਤੇਰਾ ਉਹ ਲਿਹਾਜ਼ ਕਰੀ ਜਾਏਗਾ ?<br/> ਰੱਬ ਨੂੰ ਜੇ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਰੱਬ ਹੀ ਪਛਾਣਦੋਂ,<br/> ਫੇਰ ਦਾਤ ਓਸਦੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਭੀ ਜਾਣਦੋਂ ।<br/> ਖਾਂਦੋਂ ਕੁਝ ਆਪ, ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦੋਂ,<br/> ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖ ਚਾ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦੋਂ ।<br/> ਰੱਬ ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਪਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ,<br/> ਧਰਤਿ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਹਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਕਰ ਗਿਆ ।<br/><br/> -੧੨੧-<noinclude></noinclude> i3c7qc59mogeg7hm7imiy5mz23z54sx 250 19260 228870 55601 2026-07-25T05:33:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੬੯. ਕਿਉਂ ?}}<br/><br/> (ਕਾਫ਼ੀ)<br/><br/> ਫਸ ਕੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਗੋਰਖਧੰਦੀਂ,<br/> ਫਾਹੀਆਂ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/> ਖੁਲ੍ਹੀ ਸੜਕ ਜਰਨੈਲੀ ਹੁੰਦਿਆਂ,<br/> ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਵਲ ਜਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੧. ਇਕ ਬੂਹੇ ਜੇ ਬਹਿ ਜਾਏਂ ਡਟ ਕੇ,<br/> ਸੁਰਤ ਤੇਰੀ ਕਿਉਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਭਟਕੇ,<br/> ਦੇਖ ਪਰਾਈਆਂ ਗੰਢ ਗੁਥਲੀਆਂ,<br/> ਜੀ ਅਪਣਾ ਤਰਸਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੨. ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨ ਰੁਸ ਰੁਸ ਬਹੁ ਤੂੰ,<br/> ਲੀਹਾਂ ਨਾਲ ਨ ਉਲਝਿਆ ਰਹੁ ਤੂੰ,<br/> ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਚਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ,<br/> ਅੱਖੀਆਂ ਪਿਆ ਚੁਰਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੩. ਸਚਿਆਈ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜ ਕੇ,<br/> ਬੈਠਾ ਏਂ ਮੂੰਹ ਤੇ ਜੰਦਰਾ ਜੜ ਕੇ,<br/> ਤਕ ਕੇ ਪਿਆ ਹਨੇਰ ਚੁਫੇਰੇ,<br/> ਚਮਕਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੪. ਹਿੰਮਤ ਤੇਰੀ ਨਦੀਆਂ ਮੋੜੇ,<br/> ਅਕਲ ਤੇਰੀ ਤਕਦੀਰਾਂ ਜੋੜੇ,<br/> ਸਾਰੇ ਜਗ ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਹੋ ਕੇ,<br/> ਅਪਣਾ ਆਪ ਲੁਕਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> -੧੨੨-<noinclude></noinclude> fbwfdym0u52qd7e2gsbwfv7cgfpy8gs 250 19264 228871 55602 2026-07-25T05:33:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਹਥ ਤੇ ਸਰਹੋਂ ਉਗਾ ਕੇ ਦਸ ਦੇ,<br/> ਨਵਾਂ ਬਹਿਸ਼ਤ ਬਣਾ ਕੇ ਦਸ ਦੇ,<br/> ਚੰਨਣ-ਬੂਟਾ ਬਣ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ,<br/> ਮਹਿਕਣ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੬. ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਤੇਰੀ,<br/> ਜੋ ਹੈਗਾ ਈ ਕਰ ਦੇ ਢੇਰੀ,<br/> ਪਰਵਾਨੇ ਦੀ ਜੂਨੇ ਪੈ ਕੇ,<br/> ਖੇਖਨ ਪਿਆ ਬਣਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੭. ਪ੍ਰੇਮ-ਗਲੀ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਵਹਾ ਦੇ,<br/> ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਕਰੰਟ ਦੁੜਾ ਦੇ,<br/> ਭਰੀ ਸੁਰਾਹੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦੇ,<br/> ਚੁਲੀ ਚੁਲੀ ਵਰਤਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> ੮. ਤਰਦਾ ਰਹੁ, ਨ ਢੂੰਡ ਕਿਨਾਰਾ,<br/> ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਜਾ ਸਾਰਾ,<br/> ਖ਼ਾਰ ਚੁਭਣ ਦੇ ਮਹਿਕ ਲੁਟਾਂਦਿਆਂ,<br/> ਫੁਲ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਭੁਲਾਨਾ ਏਂ ਕਿਉਂ ?<br/><br/> -੧੨੩-<noinclude></noinclude> ew5dymq8s5hk0vv0ud7ihqd5x4d9rug 250 19267 228872 55603 2026-07-25T05:33:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੦. ਗਿਲੇ ਗੁਜ਼ਾਰਸ਼ਾਂ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਕਿਉਂ ਜੀ ! ਸਾਡਾ ਸਬਰ ਕਦ ਤਕ-ਆਜ਼ਮਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/> ਖ਼ਸਤਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੋਕਰਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਲਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> ਐਡੇ ਚੰਗੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਬੇਤਰਸੀਆਂ ਨਹੀਂ ਫਬਦੀਆਂ,<br/> ਮਾੜਿਆਂ ਦਾ, ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ, ਚੇਤਾ ਭੁਲਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਵਾਟਾਂ ਨੂੰ, ਹੁਣ ਤੇ ਨੀਝ ਭੀ ਪਥਰਾ ਗਈ,<br/> ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ, ਇਕ ਨਿਗਹ, ਏਧਰ ਭੀ ਪਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> ਸੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਿਆਂ, ਪਾਣੀ ਸਰਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ,<br/> ਮਿਹਰ ਦਾ ਮੀਂਹ, ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਵਾੜੀ ਤੇ ਵਰ੍ਹਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> ਮੰਨ ਲੀਤਾ, ਏਧਰੋਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇਂ ਬੜੀਆਂ ਖ਼ਾਮੀਆਂ,<br/> ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਭੀ, ਅਪਣੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਲੁਕਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> ਭੁੱਲਾਂ ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਨੇ, ਪਰ ਜਾਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ,<br/> ਬੇਵਸੇ ਦਿਲ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਬੁਰਿਆਂ ਬਣਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> ਬੇਖ਼ੁਦੀ ਵਿਚ ਕੀ ਪਤਾ, ਕੀ ਖ਼ੁਨਾਮੀ ਹੋ ਗਈ,<br/> ਪਿਆਰ ਦਾ ਭੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਗ਼ੁੱਸਾ ਮਨਾਈ ਜਾਓਗੇ ?<br/><br/> -੧੨੪-<noinclude></noinclude> 6q8vd03s9fz3uyxsm3joaw71qk23fb7 250 19270 228873 55604 2026-07-25T05:34:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੧. ਘੁੰਡ ਵਾਲਿਓ !}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ਜ਼ਰਾ ਨਿਗਹ ਭੁਆਓ ਜੀ !<br/> ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਘੁੰਡ ਉਤਾਰਦੇ ?<br/> ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,<br/> ਤਾਲਿਬ ਹਾਂ ਇਕ ਝਲਕਾਰ ਦੇ । ਜ਼ਰਾ…<br/><br/> ੧. ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਸਾ ਕੇ,<br/> ਅਸਾਂ ਜੀਉਂਦੀ ਰੱਖੀ ਆਸਾ,<br/> ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਂਘ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿ ਗਈ,<br/> ਤੁਸੀਂ ਲੰਘ ਗਏ ਦੇ ਕੇ ਪਾਸਾ,<br/> ਏਨ੍ਹਾਂ ਸੁਕਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਤੇ,<br/> ਤੁਸੀਂ ਝਾਤੀ ਤੇ ਇਕ ਮਾਰਦੇ । ਜ਼ਰਾ…<br/><br/> ੨. ਹਰਜਾਈਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਆਰੀ,<br/> ਜੇੜ੍ਹੇ ਥਾਂ ਬਦਲਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ,<br/> ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜਿ ਇਕ ਪਲ ਬਹਿੰਦੇ,<br/> ਅਸੀਂ ਉਜੜੇ ਭੀ ਵਸ ਪੈਂਦੇ,<br/> ਕੁਝ ਦੁਖੜੇ ਦਸ ਲੈਂਦੇ,<br/> ਕੁਝ ਸੁਣ ਲੈਂਦੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ । ਜ਼ਰਾ…<br/><br/> ੩. ਦਿਲ ਦੀ ਘੁੰਡੀ, ਘੁੰਡ ਖਿਸਕਾ ਕੇ,<br/> ਨਹੀਂ ਦਸਦੇ, ਨਾ ਦੱਸੋ,<br/> ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾ ਸਹੀ ਕੋਈ,<br/> ਜਮ ਜਮ ਵੱਸੋ ਰੱਸੋ,<br/> ਪਰ ਪਾਰੋਂ ਹੀ ਤਕ ਛਡਦੇ,<br/> ਅਸੀਂ ਕੰਢੇ ਖੜੇ ਉਰਾਰ ਦੇ । ਜ਼ਰਾ…<br/><br/> -੧੨੫-<noinclude></noinclude> isqokpw9m82hmgukj0ghm7fkee0mof2 250 19273 228874 55605 2026-07-25T05:35:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੨. ਮਤਵਾਲਾ ਜੋਗੀ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ ਕੱਵਾਲੀ)<br/><br/> ੧. ਕੁੜੀਓ ਨੀ ! ਮਤਵਾਲਾ ਜੋਗੀ,<br/> ਰੱਤਿਆਂ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋਗੀ,<br/> ਸੇਲੀਆਂ ਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋਗੀ,<br/> ਖੇੜੀਂ ਆ ਗਿਆ ਲੱਗੇ,<br/> ਕੁੜੇ ! ਮਤਵਾਲਾ ਜੋਗੀ ।<br/><br/> ੨. ਸੁਣਾਂ ਜਦੋਂ ਦਾ ਰੌਲਾ ਗੌਲਾ,<br/> ਫਿਰਦਾ ਏ ਤ੍ਰਿੰਞਣੀਂ ਔਲਾ ਮੌਲਾ,<br/> ਵੰਝਲੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹੀ ਝੌਲਾ,<br/> ਫਿਰਦਾ ਏ ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ,<br/> ਕੁੜੇ ! ਮਤਵਾਲਾ ਜੋਗੀ ।<br/><br/> ੩. ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਏ ਛਾਲੇ ਤਾਲੇ,<br/> ਧੜਕੰਦੜਾ ਦਿਲ ਲਖ ਗਿਆ ਚਾਲੇ,<br/> ਓਹੋ ਏ ਜਿਸ ਨੇ ਨੈਣ ਮੇਰੇ ਸਨ-<br/> ਪਲੰਘੇ ਬੈਠਿਆਂ ਠੱਗੇ,<br/> ਕੁੜੇ ! ਮਤਵਾਲਾ ਜੋਗੀ ।<br/><br/> ੪. ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਹੁਣ ਫਿਰੇ ਲੁਕੌਂਦਾ ?<br/> ਪੜਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਰੇ ਹਟੌਂਦਾ ?<br/> ਏਹੋ ਸੂ ਤਤੜੀ ਹੀਰ ਦਾ ਵੇਹੜਾ,<br/> ਜੋਤ ਜਿੱਥੇ ਉਹਦੀ ਜੱਗੇ,<br/> ਕੁੜੇ ! ਮਤਵਾਲਾ ਜੋਗੀ ।<br/><br/> -੧੨੬-<noinclude></noinclude> d1z82ip9tz3g8vg0r0qppkacmgr244n 250 19276 228875 55606 2026-07-25T05:35:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੩. ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ ਕੱਵਾਲੀ)<br/><br/> ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨਾ ਖਿਸਕਾ ।<br/> ਓੜਕਛੋਹਾ ਦਿਲ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ,<br/> ਠੋਕਰ ਦੇਈਂ ਨ ਲਾ,<br/> ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ……<br/><br/> ੧. ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਪਿਆ ਸੀ,<br/> ਇਸ ਨੂੰ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸੀ,<br/> ਡਾਢੇ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾ,<br/> ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ……<br/><br/> ੨. ਵੇਖੀਂ ਕਿਤੇ ਹਨੇਰ ਨ ਪਾਈਂ,<br/> ਹਸਦਾ ਹਸਦਾ ਤਿਲਕ ਨ ਜਾਈਂ,<br/> ਨੈਣ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਪਾ,<br/> ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ……<br/><br/> ੩. ਬੜੇ ਚਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਲਗੀਆਂ,<br/> ਸੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਲਾਟਾਂ ਜਗੀਆਂ,<br/> ਦੇਈਂ ਨ ਕਿਤੇ ਬੁਝਾ,<br/> ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ……<br/><br/> ੪. ਪ੍ਰੀਤ ਨਿਭਾਣੀ ਬੜੀ ਉਖੇਰੀ,<br/> ਬੇਪਰਵਾਹ ਤਬੀਅਤ ਤੇਰੀ,<br/> ਮੇਰਾ ਸੁਹਲ ਸੁਭਾ,<br/> ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨਾ ਖਿਸਕਾ ।<br/><br/> -੧੨੭-<noinclude></noinclude> fc43o31pjewvrkj4na2yek37fub1xt1 250 19279 228876 55607 2026-07-25T05:36:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੪. ਓ ਕੌਮ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਓ !}}<br/><br/> ੧. ਓ ਨੌਜਵਾਨ ਦੂਲਿਓ ! ਜੁਸ਼ੀਲਿਓ ! ਬਹਾਦੁਰੋ !<br/> ਓ ਕੌਮ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਓ ! ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਿਓ !<br/> ਸਮਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਏ ਸੌਣ ਦਾ, ਉਠੋ,ਉਠੋ,ਉਠੋ,<br/> ਮਦਾਨ ਵਿਚ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਨਿਕਲ ਪਓ,<br/> ਚਲੇ ਗਏ ਨੇਂ ਦੂਰ ਦੂਸਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਭਿ ਚਲ ਪਓ ।<br/><br/> ੨. ਬੜੀ ਅਜ਼ੀਮ ਹੈ ਮੁਹਿਮ, ਤੇ ਹਲ ਬੜਾ ਮੁਹਾਲ ਹੈ,<br/> ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ,<br/> ਨ ਅਕਲ ਹੈ, ਨ ਇਲਮ ਹੈ, ਨ ਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਨ ਮਾਲ ਹੈ,<br/> ਗ਼ੁਲਾਮੀਆਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਖ਼ੁਮਾਰ ਹੋਸ਼ ਲੈ ਗਿਆ,<br/> ਤੇ ਵਾਸਤਾ ਅਜੀਬ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ।<br/><br/> ੩. ਤੁਸਾਂ ਈ ਹੁਣ ਬਚਾਉਣੀ ਏ ਆਨ ਸ਼ਾਨ ਕੌਮ ਦੀ,<br/> ਤੁਸੀਂ ਓ ਖ਼ੂਨ ਕੌਮ ਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਓ ਜਾਨ ਕੌਮ ਦੀ,<br/> ਤੁਸੀਂ ਬਣੋ ਅਵਾਜ਼, ਏਸ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਕੌਮ ਦੀ,<br/> ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦਬਾਨ ਵਾਂਗ ਚੌੜਿਆਂ ਬਣਾ ਦਿਓ,<br/> ਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲਾ ਦਿਓ ।<br/><br/> ੪. ਅਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਭਾਰ ਨੇ ਹੈ ਆਤਮਾ ਦਬਾ ਰਖੀ,<br/> ਜਹਾਲਤਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਾਂ ਜ਼ਮੀਰ ਹੈ ਲੁਕਾ ਰਖੀ,<br/> ਬਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਭੀ ਮਲੀਨ ਹੈ ਬਣਾ ਰਖੀ,<br/> ਹੈ ਦਿਉਤਿਆਂ ਦੀ ਭੋਂ ਸ਼ਿਤਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਰਹੀ,<br/> ਕੰਗਾਲ ਦਿਲ ਤਿਆਰ ਨੇਂ ਇਮਾਨ ਵੇਚਣੇ ਲਈ ।<br/><br/> -੧੨੮-<noinclude></noinclude> esjo8ti1e2k532rw4uswmbmajr0fy0j 250 19282 228877 55608 2026-07-25T05:36:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਹੈ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨੇ ਬੰਦ ਬੰਦ ਦੇਸ ਦਾ ਨਖੇੜਿਆ,<br/> ਮੁਲਾਣਿਆਂ ਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਰਾਗ ਹੈ ਓਹ ਛੇੜਿਆ,<br/> ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਲੂਕ ਨੂੰ ਹੈ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉਖੇੜਿਆ,<br/> ਤਅੱਸਬਾਂ ਤੇ ਸਵਾਰਥਾਂ ਦਾ ਭੂਤ ਸਿਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ,<br/> ਅੰਗੂਰ ਸੱਭਤਾ ਦਾ ਗਰਮ ਲੋ ਦੇ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ।<br/><br/> ੬. ਖ਼ੁਦੀ ਤਕੱਬਰੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ,<br/> ਜੁਟੇ ਨੇਂ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਪੀਣ ਵਾਸਤੇ,<br/> ਮਿਲਾਪ ਸਾਲਸੀ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਨੇਂ ਰਾਸਤੇ,<br/> ਗ਼ੁਲਾਮੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਹਨ ਵਧਾ ਰਹੇ,<br/> ਸ਼ਹੀਦ ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਗ ਸੂਰਮੇ ਸਜਾ ਰਹੇ ।<br/><br/> ੭. ਹੈ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਰ ਲੁਟੀ ਰਿਹਾ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾਣ ਤੇ,<br/> ਦਿਮਾਗ਼ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਉਠਾਣ ਤੇ,<br/> ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਚੁਆਤੀਆਂ ਲਗਾਣ ਤੇ,<br/> ਨ ਖੁਲ੍ਹ ਹੈ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ, ਨ ਜੀਭ ਹੀ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ,<br/> ਨ ਜੀਉਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੈ, ਨ ਮਰਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੈ ।<br/><br/> ੮. ਜਵਾਨ ਹਿੰਦ ਵਾਲਿਓ ! ਏ ਦੇਖਦੇ ਭਿ ਹੋ ਕਿ ਨਾ,<br/> ਕਿ ਹੋ ਰਹੀ ਏ ਆਬਰੂ ਖ਼ੁਆਰ ਕਿਸ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ,<br/> ਜੇ ਅੱਖੀਆਂ ਉਘੇੜ ਕੇ ਨ ਸਾਰ ਹੁਣ ਲਈ ਤੁਸਾਂ,<br/> ਤਾਂ ਸੂੰਦੀਆਂ ਹੀ ਜਾਣੀਆਂ ਨੇਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ,<br/> ਤੁਸੀਂ ਜੇ ਫ਼ੈਸਨਾਂ ਦੀ ਤਿਲਸਮਾਤ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹੇ,<br/> ਤਾਂ ਕੌਣ ਆ ਕੇ ਬੰਦ ਕਟ ਸਕੇਗਾ ਏਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ?<br/><br/> -੧੨੯-<noinclude></noinclude> nx0f7e74rcqv11bpd5hi5qpwy0yl8xy 250 19285 228878 55609 2026-07-25T05:36:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੫. ਜੀਵਨ-ਪੰਧ.}}<br/><br/> ਕਮਰ ਕਸ ਪਾਂਧੀ ਓ ਬੇਗ਼ਮ ਨਗਰ ਦੇ !<br/> ਖੜਾ ਹੋ ਜਾ, ਪਿਆਸੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਸਰ ਦੇ !<br/> ਸਫ਼ਰ ਹੈ ਦੂਰ ਦਾ, ਤੱਯਾਰ ਹੋ ਜਾ,<br/> ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਕਾਫਲਾ ਹੁਸ਼ਯਾਰ ਹੋ ਜਾ ।<br/> ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ ਬੜੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਤੇਰੀ,<br/> ਹੈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਭੀ ਉਚੇਰੀ ।<br/> ਨ ਕੋਈ ਭਾਰ ਮੋਢੇ ਤੇ ਉਠਾਵੀਂ,<br/> ਚਮਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਤਕ ਨਾ ਨਾਲ ਚਾਵੀਂ ।<br/> ਸੁਆਰਥ ਹੋਇਗਾ ਜੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ,<br/> ਉਠਾਣੇ ਪੈਰ ਕਰ ਦੇਗਾ ਉਖੇਰੇ ।<br/> ਮੁਕਾ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਨੂੰ,<br/> ਚੁਕਾ ਦੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਂ ਨੂੰ ।<br/> ਹਵਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੌਲਾ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ,<br/> ਮਿਟਾ ਘੇਰੇ ਨੂੰ, ਨੁਕਤੇ ਵਤ ਸੁਕੜ ਜਾ ।<br/> ਪਰ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨਾ ਮਿਟਾਵੀਂ,<br/> ਕਿਸੇ ਮੁਲ ਤੋਂ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਗੁਆਵੀਂ ।<br/> ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਇਓ ਤਾਂ ਹੈ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰਾ,<br/> ਹੈ ਤੇਰਾ ਮਰਤਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੇਰਾ ।<br/> ਤੂੰ ਜਦ ਤਕ ਜੁਜ਼ ਹੈਂ ਕੁਲ ਦਾ ਹੈਂ ਨਜ਼ਾਰਾ,<br/> ਹੈ ਕਤਰੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਕੈਦ ਸਾਰਾ ।<br/> ਦਲੀਜਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਰਖ ਤਾਂਘ ਜਾਰੀ,<br/> ਇਹੋ ਹੈ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਪਾਸਦਾਰੀ ।<br/><br/> -੧੩੦-<noinclude></noinclude> 4keucj1rf53jv3lbq0v4vghfjk1vluw 250 19288 228879 55610 2026-07-25T05:37:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੬. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਦਿਲ ਚੰਦਰੇ ਨੂੰ,<br/> ਕਿਹਾ ਬੁਤੇਰਾ,<br/> (ਵੇ ਤੂੰ) ਨਾ ਮੰਗ ਨੈਣ ਨਿਲੱਜੇ,<br/><br/> ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ<br/> (ਜਿਨ੍ਹਾਂ) ਤਕ ਤਕ ਝਪ ਲਈ,<br/> (ਪਰ) ਉਡਣੇ ਅਜੇ ਨ ਰੱਜੇ,<br/><br/> ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਚ<br/> ਮਹੁਰਾ ਘੋਲਣ,<br/> (ਅਤੇ) ਮੈਲ ਨਿਖਾਰਨ ਨੂਰੋਂ,<br/><br/> ਐਸੇ ਗਏ ਗੁਆਤਿਆਂ ਹਥੋਂ<br/> (ਮੇਰੇ) ਸਾਈਂ ਪੜਦੇ ਕੱਜੇ ।<br/><br/> -੧੩੧-<noinclude></noinclude> lz0cyq007u6k4i3p9n5omgxj04h9z5k 250 19291 228880 55611 2026-07-25T05:38:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੭. ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ.}}<br/><br/> ਪ੍ਰੀਤਮ ! ਤੈਨੂੰ ਹੈ ਯਾਦ ?<br/> ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਾਂ ਮੈਂ,<br/> ਅਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ<br/> ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਿਰੋਂ ਨਿਸਾਰ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ,<br/> ਜੁ ਸਦਾ ਉਡੀਕੇ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਦਿਲਾਸਾ,<br/> ਡੁਲ੍ਹ ਡੁਲ੍ਹ ਪੈਂਦੇ ਨੈਣ-ਅਮ੍ਰਿਤ<br/> ਦਾ ਜੋ ਰਹੇ ਪਿਆਸਾ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਰ<br/> ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਰਖੇ ਪਰੋਈ,<br/> ਦੋ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚਾਲੇ<br/> ਰਹਿਣ ਨ ਦੇ ਜੋ ਪਰਦਾ ਕੋਈ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਿ ਜਿਦ੍ਹਾ ਸਰੂਰ<br/> ਰਖੇ ਵਿਸਮਾਦ ਬਣਾਈ,<br/> ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲਟਕ<br/> ਜੁਗਾਂ ਤਕ ਰਖੇ ਜਿਵਾਈ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ, ਜੁ<br/> ਰਬ ਦੇ ਘੜੇ ਹੁਸਨ ਤੇ ਸਦਕੇ ਜਾਵੇ,<br/> ਜ਼ਾਹਰ ਬਾਤਨ ਦੇ ਜਲਵੇ<br/> ਤਕ ਤਕ ਜਾਨ ਘੁਮਾਵੇ ।<br/> -੧੩੨-<noinclude></noinclude> ed6n8xkh1t1rveuxvrjvhmwg2ts2iq5 250 19294 228881 55612 2026-07-25T05:38:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਹ ਪਿਆਰ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਵਿਚ,<br/> ਸਦਾ ਵਸੇ ਇਕ-ਰਸੀ ਜਵਾਨੀ,<br/> ਫ਼ਾਨੀ ਜਹਾਨ ਜਿਸ ਨਾਲ,<br/> ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲਾਫ਼ਾਨੀ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ, ਜਿਦ੍ਹਾ ਪਰਸੇਉ<br/> ਟਪਾਵੇ ਨਾੜ ਨਾੜ ਨੂੰ,<br/> ਛੁਹ ਜਿਦ੍ਹੀ ਕਰੇ ਸਰਸਬਜ਼,<br/> ਸੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਜਾੜ ਨੂੰ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ, ਜਿਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੋੜ<br/> ਕਿਸੇ ਉਤਲੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀ,<br/> ਜ਼ਾਹਰਦਾਰੀ ਵਲ<br/> ਜਿਦ੍ਹੀ ਨਿਗਹ ਨਹੀਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦੀ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ,<br/> ਜਿਦ੍ਹੇ ਮਸਤਕ ਤੇ ਕੋਈ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ,<br/> ਡਰ ਮੇਹਣਿਓਂ, ਗ਼ਾਲ ਉਲ੍ਹਾਮਿਓਂ<br/> ਵਖਰੀ ਜਿਦ੍ਹੀ ਜ਼ਿਮੀਂ ਹੈ ।<br/> ਉਹ ਪਿਆਰ,<br/> ਜਿਹਨੂੰ ਹੈ ਤਾਂਘ ਨਿਰੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ,<br/> ਫਿਰ ਰਖਦਾ ਹੈ ਤੌਫ਼ੀਕ,<br/> ਸਿਦਕ ਲਮਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ।<br/><br/> -੧੩੩-<noinclude></noinclude> ckkpd312pjt6o1rxhqbpwawl69nkc1d 250 19297 228882 55613 2026-07-25T05:38:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੭੮. ਮੇਰੇ ਗੀਤ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ੧. ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਨੇ ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਦੇ,<br/> ਕਦੇ ਭੁੜਕ ਉੱਠਣ, ਕਦੇ ਸੰਗਦੇ ।<br/> ਕਦੇ ਉੱਠਾਂ, ਕਦੇ ਬਹਾਲਦੇ,<br/> ਕਦੇ ਡਿਗ ਪਾਂ, ਕਦੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ।<br/> ਕਦੇ ਖੀਵੀ ਹੋ ਹੋ ਗਾਨੀ ਆਂ,<br/> ਕਦੇ ਅਪਣਾ ਆਪ ਲੁਕਾਨੀ ਆਂ ।<br/> ਕਦੇ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਕਦੇ ਧੜਕਦੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਕਲੇਜੇ ਰੜਕਦੇ ।<br/><br/> ੨. ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਨੇ ਭਰ ਭਰ ਡੁਲ੍ਹਦੇ,<br/> ਮੈਂ ਭੁੱਲਾਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ ।<br/> ਕੀ ਜਾਣਾਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਨੇਂ,<br/> ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਚੰਬੜਾਏ ਨੇਂ ।<br/> ਮੈਂ ਸਿਖਰੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਥੱਲਿਓਂ,<br/> ਪਰ ਭਰਮ ਨ ਖੁਲ੍ਹੇ ਪੱਲਿਓਂ ।<br/> ਕੋਈ ਗੁੱਝੇ ਭਾਂਬੜ ਭੜਕਦੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਕਲੇਜੇ ਰੜਕਦੇ ।<br/><br/> -੧੩੪-<noinclude></noinclude> g3gusvnlhesiutgwkgd856xhe82tdj6 250 19300 228883 55614 2026-07-25T05:38:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਕਦੇ ਉਠਨੀ ਆਂ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ਕੇ,<br/> ਘਰ ਵੇਖਾਂ ਕੂਚ ਬਹਾਰ ਕੇ ।<br/> ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਹੂੰਝ ਦੁਆਲਿਓਂ,<br/> ਪਰ ਡਰਨੀ ਆਂ ਅਪਣੇ ਪਾਲਿਓਂ ।<br/> ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਬਥੇਰਾ ਪੋਚਿਆ,<br/> ਪਰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਖਰੋਚਿਆ ।<br/> ਮੁੜ ਮੁੜ ਹਨ ਡੌਲੇ ਫੜਕਦੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਕਲੇਜੇ ਰੜਕਦੇ ।<br/><br/> ੪. ਚਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠੇ ਗਾਣ ਦਾ,<br/> ਕੁਝ ਪਰਖਣ ਤੇ ਪਰਖਾਣ ਦਾ ।<br/> ਮੈਂ ਕਈ ਦਲੀਲਾਂ ਮੇਲੀਆਂ,<br/> ਪਰ ਠੱਠਾ ਕਰਨ ਸਹੇਲੀਆਂ ।<br/> ਸਹੁਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਝੱਲੀਏ ?<br/> ਆ ਲਾਰੀ ਵੇਖਣ ਚੱਲੀਏ ।<br/> ਚਲ ਬੈਠ ਕਿਨਾਰੇ ਸੜਕ ਦੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਕਲੇਜੇ ਰੜਕਦੇ ।<br/><br/> ੫. ਤੂੰ ਯਾਦ ਬੜਾ ਹੈਂ ਆਉਂਦਾ,<br/> ਜੀ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਿਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ।<br/> ਪਰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਜਾਣ ਕੇ,<br/> ਤੂੰ ਆ, ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਆਣ ਕੇ ।<br/> ਤੈਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾਉਸਾਂ,<br/> ਚਾ ਸਾਰੇ ਖੋਲ੍ਹ ਵਿਖਾਉਸਾਂ ।<br/> ਕੀ ਢੋਲ ਨੇਂ ਅੰਦਰ ਖੜਕਦੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਕਲੇਜੇ ਰੜਕਦੇ ।<br/><br/> -੧੩੫-<noinclude></noinclude> bo2hdr5345n22b8ph53s16ggqsoe6oz 250 19303 228884 55615 2026-07-25T05:39:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੭੯. ਆ ਪ੍ਰੀਤਮੇ !<br/><br/> ੧. ਆ ਪ੍ਰੀਤਮੇ ! ਆ ਮਹਿਰਮੇ !<br/> ਜੀਵਨ-ਮਰਨ ਦੀਏ ਸਾਥਣੇ !<br/> ਆ, ਉਠ ਕੇ ਤੁਰ ਚਲੀਏ ਕਿਤੇ,<br/> ਦੂਰੋਂ ਪਰੇ, ਉਹਲੇ ਜਿਹੇ,<br/> ਸੁਨਸਾਨ ਤੇ ਏਕਾਂਤ ਵਿਚ,<br/> ਪਸਰੀ ਚੁਫੇਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿਚ<br/> ਇਕ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਹੋਵੀਏ ।<br/><br/> ੨. ਚੁਪ ਚਾਂ ਦੇ ਉਸ ਚੌਗ਼ਾਨ ਵਿਚ,<br/> ਗੁੰਬਦ-ਨੁਮਾ ਅਸਥਾਨ ਵਿਚ,<br/> ਮੱਠਾ ਜਿਹਾ, ਮਿੱਠਾ ਜਿਹਾ,<br/> ਇਕ ਪ੍ਰੀਤ-ਨਗਮਾ ਛੇੜੀਏ-<br/> ਨਾਜ਼ਕ ਜਿਹੀ ਇਕ ਤਰਬ ਤੇ ।<br/> ਉਸ ਤਰਬ ਵਲ ਜ਼ਖ਼ਮਾ ਵਧੇ,<br/> ਜ਼ਖ਼ਮਾ ਛੁਹੇ, ਪਰ ਮਲਕੜੇ ।<br/> ਬਸ ਛੁਹ ਕੇ ਹਟ ਜਾਏ ਪਰੇ,<br/> ਉਹ ਤਰਬ ਛੁਹ ਨੂੰ ਛੁਹ ਲਏ,<br/> ਇਕ ਗੂੰਜ ਕੋਮਲ ਛਿੜ ਪਏ ।<br/><br/> -੧੩੬-<noinclude></noinclude> 34phs08zbqtb3uaovokk0z7mazb5l77 250 19306 228885 55616 2026-07-25T05:39:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਇਹ ਧੁਨ ਰਸੀਲੀ ਗੂੰਜਦੀ-<br/> ਖਿਰਨਾਂ ਦੇ ਛੱਲੇ ਪਾਉਂਦੀ-<br/> ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੀ,<br/> ਆਕਾਸ਼ ਵਲ ਜਾਵੇ ਚੜ੍ਹੀ ।<br/> ਉਡ ਉਡ ਕੇ ਤੀਰ ਸਰੂਰ ਦੇ,<br/> ਜਾ ਅਪੜਨ ਵਿਚ ਨੂਰ ਦੇ ।<br/> ਤਾਰੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਪੇਲਦੇ,<br/> ਲਹਿ ਪੈਣ ਵਾਂਗਰ ਤ੍ਰੇਲ ਦੇ ।<br/> ਜ਼ੱਰੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਫਿਰ ਰਹੇ-<br/> ਵਿਚ ਤ੍ਰੇਲ ਦੇ ਨ੍ਹਾਤੇ ਹੋਏ,<br/> ਮਹਿਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਲ ਝੁਕੇ,<br/> ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੈ ਨੂੰ ਸੁਣ ਰਹੇ,<br/> ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਉਤਦੀ ਲੰਘਦੇ-<br/> ਗੁਤਕਣ ਨਦੀ ਦੇ ਰਾਗ ਵਿਚ ।<br/><br/> ੪. ਠੰਢਕ, ਤਰੱਨਮ, ਨੂਰ ਦਾ,<br/> ਮਹਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੂਰ ਦਾ,<br/> ਪੰਚਾਮਰਿਤ ਤੱਯਾਰ ਹੋ,<br/> ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਤੁਰੇ-<br/> ਐਸੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਲ-<br/> ਭੁਲ ਜਾਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜਗਤ ।<br/> ਇਸ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਲੋਰ ਵਿਚ,<br/> ਅਨ-ਅੰਤ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ,<br/> ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਪਈਏ, ਅਸੀਂ-<br/> ਦੋਵੇਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਤੇ ।<br/><br/> -੧੩੭-<noinclude></noinclude> 85td3p5tksd1v3y29x1gqsnmv2cbnwl 250 19309 228886 55617 2026-07-25T05:39:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੦. ਚਸ਼ਮੇ ਨੂੰ.}}<br/><br/> ਉਛਲ ਉਛਲ ਕੇ ਡੁਲ੍ਹਦਿਆ ਚਸ਼ਮਿਆ !<br/> ਤੂੰ ਕਿਤ ਦੁਖ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਜਾਵੇਂ ?<br/> ਦਿਲ ਦੀ ਤਹੀਂ ਵਲ੍ਹੇਟੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ,<br/> ਕਢ ਕਢ ਢੇਰੀਆਂ ਲਾਵੇਂ,<br/> ਕਿਸ ਦਿਲਬਰ ਦੀਆਂ ਹਿਜਰ-ਤਰਾਟਾਂ,<br/> (ਤੇਰੇ) ਅੰਦਰ ਫੇਰਨ ਕਾਤੀ ?<br/> ਰਗ ਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਧਰੂਹੇਂ,<br/> (ਅਤੇ) ਅਖੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਹਾਵੇਂ ।<br/><br/> (ਉਤ੍ਰ)<br/><br/> ਅਰਸ਼ੋਂ ਪਟਕ, ਪਿਆ ਪਰਬਤ ਤੇ,<br/> (ਉਨ) ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕ ਬਹਾਇਆ,<br/> ਅਪਣਾ ਆਪ ਘੁਲਾ ਕੇ, ਏਥੋਂ<br/> (ਉਹਦੀ) ਨਸ ਨਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ।<br/> ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ (ਅਤੇ) ਅਰਸ਼ ਵਿਛੋੜਾ,<br/> (ਮੈਥੋਂ) ਗਏ ਨ ਮੂਲ ਸਹਾਰੇ,<br/> ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ<br/> (ਮੈਂ) ਕੁਦ ਕੁਦ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ।<br/><br/> -੧੩੮-<noinclude></noinclude> 8prd5ekdzbn5tdz72eb53o6x597rp64 250 19311 228887 55618 2026-07-25T05:40:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੧. ਪੰਜਾਬੀ.}}<br/><br/> ਸ਼ਾਵਾ ਉਇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੇਰਾ !<br/> ਜੰਮਣਾ ਹੀ ਜਗ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇਰਾ ।<br/> ਧੰਨ ਤੂੰ ਤੇ ਧੰਨ ਤੇਰੀ ਮਾਈ,<br/> ਧੰਨ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਧੰਨ ਕਮਾਈ ।<br/> ਕੁਦਰਤ ਹੈ ਅਜ ਤੇਰੇ ਵਲ ਦੀ,<br/> ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਪਲਦੀ ।<br/> ਮੂੰਹ ਤੇਰੇ ਤੇ ਨੂਰ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ,<br/> ਬਾਂਹ ਤੇਰੀ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਬਲਾ ਦਾ ।<br/> ਜੇਠ ਹਾੜ ਦੇ ਵਾ-ਵਰੋਲੇ,<br/> ਸਾਉਣ ਮਾਂਹ ਦੇ ਝੱਖੜ ਝੋਲੇ ।<br/> ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ, ਪੋਹ ਦੇ ਪਾਲੇ,<br/> ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਤੂੰ ਜੱਫਰ ਜਾਲੇ ।<br/> ਸੌਂਚੀ, ਬੁਗਦਰ, ਛਾਲਾਂ, ਵੀਣੀ,<br/> ਹਰ ਇਕ ਖੇਡ ਤੇਰੀ ਸਾਹ-ਪੀਣੀ ।<br/> ਹਿੰਮਤ ਤੇਰੀ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ,<br/> ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕੋਂ ਜੁੱਟਿਆ ਰਹਿਣਾ ।<br/> ਛੋਲੇ ਚੱਬ ਤੂੰ ਕਹੀ ਚਲਾਵੇਂ,<br/> ਛਾਹ ਪੀ ਕੇ ਤੂੰ ਲਹੂ ਵਹਾਵੇਂ ।<br/> ਜਿਸ ਮੁਹਿੱਮ ਦੇ ਸਿਰ ਤੂੰ ਚੜ੍ਹਿਓਂ,<br/> ਸਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨ ਘਰ ਨਾ ਵੜਿਓਂ ।<br/> ਜਸ ਹੁੰਦਾ ਏ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰਾ,<br/> ਸ਼ਾਵਾ ਉਇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੇਰਾ !<br/><br/> -੧੩੯-<noinclude></noinclude> binfmwgw85k5yno0y4hnk0c0ycueh4v 250 19314 228888 55619 2026-07-25T05:40:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੨. ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੀ ਮੌਜ ਬੜੀ ਹੈ,<br/> ਪਰ ਤਕ ਤਕ ਕੇ ਭਰ ਗਿਆ ਜੀ ਹੈ-<br/> ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਹੋ ਨਜ਼ਾਰੇ,<br/> ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ ।<br/><br/> ੨. ਪਾਰ ਚਲਣ ਵਿਚ ਕਾਹਦਾ ਡਰ ਹੈ ?<br/> ਓਧਰ ਕੋਈ ਬਿਗਾਨਾ ਘਰ ਹੈ ?<br/> ਜਾਂਦੇ ਪਏ ਹਨ ਸਾਰੇ,<br/> ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ ।<br/><br/> ੩. ਖਬਰੇ ਓਧਰ ਕੀ ਲਭਦਾ ਹੈ ?<br/> ਜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<br/> ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਨ ਝਾਤੀ ਮਾਰੇ,<br/> ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ ।<br/><br/> ੪. ਨਵੇਂ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬਾਤਾਂ,<br/> ਖ਼ਬਰੇ ਕੀ ਕੀ ਮਿਲਣ ਸੁਗ਼ਾਤਾਂ,<br/> ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰੇ,<br/> ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ ।<br/><br/> ੫. ਭਾਰ ਕਿਸੇ ਤੇ ਮੂਲ ਨ ਪਾਂ ਗੇ,<br/> ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰੇ ਚਲਾਂ ਗੇ,<br/> ਅਪਣੇ ਆਪ ਸਹਾਰੇ,<br/> ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ ।<br/><br/> ੬. ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਫਿਰ ਲਾਂ ਗੇ,<br/> ਦੇਖ ਦਿਖਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂ ਗੇ,<br/> ਭਲਕੇ ਇਸੇ ਕਿਨਾਰੇ,<br/> ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ ਔਸ ਕਿਨਾਰੇ ।<br/><br/> -੧੪੦-<noinclude></noinclude> sqnlwu4t4keai2c8zlm5cd58aibefil 250 19317 228889 55620 2026-07-25T05:40:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੩. ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨ ਭਾਸੇ,<br/> ਵੇਖ ਚੁਕੇ ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ,<br/> ਸੌ ਵਾਰੀ ਪਰਤਾ ਕੇ,<br/> ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?<br/><br/> ੨. ਇੱਕ ਕਿਨਾਰਿਓਂ ਦੂਆ ਕਿਨਾਰਾ,<br/> ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਪਿਆਰਾ ਪਿਆਰਾ,<br/> ਅੱਖੀਆਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਕੇ,<br/> ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?<br/><br/> ੩. ਓਥੇ ਈ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਗਏ ਸਾਂ,<br/> ਫੇਰ ਇਧਰ ਹੀ ਆਣ ਰਹੇ ਸਾਂ,<br/> ਰੌਲਿਆਂ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ,<br/> ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?<br/><br/> ੪. ਅਜ਼ਮਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਅਜ਼ਮਾਈਏ ?<br/> ਆ ਕੋਈ ਸਜਰੀ ਪੀਂਘ ਚੜ੍ਹਾਈਏ,<br/> ਨਵਾਂ ਹਿੰਡੋਲਾ ਪਾ ਕੇ,<br/> ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?<br/><br/> ੫. ਐਥੇ ਈ ਵੱਸੀਏ, ਐਥੇ ਈ ਰਹੀਏ,<br/> ਪਾਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸਦ ਲਈਏ,<br/> ਸਾਂਝੀ ਰੌਣਕ ਲਾ ਕੇ,<br/> ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?<br/><br/> ੬. ਪਾਰ ਗਿਆਂ ਜੋ ਜੋ ਸਨ ਲੱਭੇ,<br/> ਐਥੇ ਈ ਆ ਮਿਲਨੇ ਹਨ ਸੱਭੇ,<br/> ਚੋਲੇ ਹੋਰ ਵਟਾ ਕੇ,<br/> ਕੀ ਲੈਣਾ ਈ ਓਧਰ ਜਾ ਕੇ ?<br/><br/> -੧੪੧-<noinclude></noinclude> 2errcy8x854qzdzwdbe8x2klq3ltvot 250 19320 228890 55621 2026-07-25T05:41:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੪. ਤੇਰਾ ਖੋਜ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ਤੂੰ ਨਸ, ਭਜ, ਲੁਕ ਛਿਪ ਬੇਸ਼ਕ ਲੈ,<br/> ਓੜਕ ਤੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ।<br/><br/> ੧. ਵਲ ਪਾ ਪਾ ਮਗਰ ਭਜਾਈ ਜਾ,<br/> ਜਿੰਨਾ ਜੀ ਕਰੇ ਖਪਾਈ ਜਾ,<br/> ਏਥੇ ਨਹੀਂ, ਅਗਲੇ ਪਿੰਡ ਸਹੀ,<br/> ਓਥੇ ਨਹੀਂ ਓਦੂੰ ਦੂਰ ਕਿਤੇ,<br/> ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਰੇ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਰੇ,<br/> ਤੇਰਾ ਖੁਰਾ ਗੁਆਚਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਅਜ ਨਹੀਂ, ਕਲ, ਪਰਸੋਂ ਚੌਥ ਸਹੀ,<br/> ਭਉਂ ਝਉਂ ਤੂੰ ਕਾਬੂ ਆਣਾ ਹੈ,<br/> ਤੂੰ ਨਸ, ਭਜ, ਲੁਕ ਛਿਪ ਬੇਸ਼ਕ ਲੈ,<br/> ਓੜਕ ਤੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ।<br/><br/> ੨. ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਏ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਲਭਣਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਪਛਾਤੀ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ,<br/> ਬੇਸ਼ਕ ਤੂੰ ਹੋਰ ਗੁਆਚਾ ਰਹੁ,<br/> ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਵੇਸ ਬਦਲਾਂਦਾ ਰਹੁ,<br/> ਜੇ ਦਿਨੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਤ ਸਹੀ,<br/> ਜੇ ਸੰਝ ਨਹੀਂ ਪਰਭਾਤ ਸਹੀ,<br/> ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਤੇਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ,<br/> ਤੂੰ ਨਸ, ਭਜ, ਲੁਕ ਛਿਪ ਬੇਸ਼ਕ ਲੈ,<br/> ਓੜਕ ਤੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ।<br/><br/> -੧੪੨-<noinclude></noinclude> ga7l0y0q3z1v0j2mhz3eg7su3pv7276 250 19323 228891 55622 2026-07-25T05:41:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਜੀਣਾ ਹੈ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਲਭ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਹੈ ।<br/> ਜੇ ਤੇਰੀ ਚਾਲ ਤਿਖੇਰੀ ਹੈ,<br/> ਮੇਰੀ ਭੀ ਮਜ਼ਲ ਲਮੇਰੀ ਹੈ,<br/> ਇਕ ਦਿਨ ਐਸਾ ਆ ਜਾਣਾ ਹੈ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਆਪ ਸ਼ਰਮ ਪਈ ਆਵੇਗੀ,<br/> ਮੈਨੂੰ ਹਫਿਆ ਤਕ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏਂਗਾ,<br/> ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਗਲੇ ਲਗਾਣਾ ਹੈ,<br/> ਤੂੰ ਨਸ, ਭਜ, ਲੁਕ ਛਿਪ ਬੇਸ਼ਕ ਲੈ,<br/> ਓੜਕ ਤੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ ।<br/><br/> -੧੪੩-<noinclude></noinclude> e99nmgw0t4a7zluqtbrqp4ckz677hyj 250 19326 228892 55623 2026-07-25T05:41:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੫. ਭੈੜਾ ਜੀ.}}<br/><br/> ੧. ਇਸ ਜੀ ਭੈੜੇ ਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ ?<br/> ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਾਰੂ ਪਚਦਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਭੱਠ ਪਏ ਚਣੇ ਸੜ ਜਾਣੇ ਨੂੰ,<br/> ਕੋਈ ਜੀ-ਪਰਚਾਵਾ ਜਚਦਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲ ਚੁਕਾ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੨. ਇਸ ਪਾਪੀ ਦੇ ਪਰਚਾਣ ਲਈ,<br/> ਸੌ ਸੌ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਲਾਰੀ ਮੈਂ,<br/> ਕੋਈ ਸੀਤਲ ਕੁਟੀਆ ਭਾਲਦਿਆਂ,<br/> ਗਾਹ ਮਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਰੀ ਮੈਂ,<br/> ਸਾਗਰ, ਪਰਬਤ, ਜੰਗਲ ਛਾਣੇ<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੩. ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲਾ ਲਾ ਕੇ,<br/> ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ ਵਿਖਾਏ ਮੈਂ,<br/> ਹਲਵੇ ਪਕਵਾਨ ਖੁਆਏ ਮੈਂ,<br/> ਅੰਗੂਰੀ ਜ਼ਾਮ ਪਿਆਏ ਮੈਂ,<br/> ਕੋਈ ਹਸਰਤ ਬਾਕੀ ਨਾ ਛੱਡੀ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> -੧੪੪-<noinclude></noinclude> e9ihc3l2neb2qpyq59vwyc0iij128mu 250 19329 228893 55624 2026-07-25T05:41:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਇਸ ਲੋਭੀ ਖ਼ਾਤਰ ਲੁੱਟ ਲੁੱਟ ਕੇ,<br/> ਸੋਨੇ ਦੇ ਢੇਰ ਲਗਾਏ ਮੈਂ,<br/> ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਿਚੋੜੇ ਮੈਂ,<br/> ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਗਲ ਕਟਵਾਏ ਮੈਂ ।<br/> ਜਿਸ ਜਤਨ ਜੁੜੀ, ਮੈਂ ਲੈ ਆਂਦੀ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੫. ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਣ ਲਈ,<br/> ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਰਾਜ-ਦੁਆਰਾਂ ਵਿਚ,<br/> ਲਖਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੜਿਆਂ ਕੀਤਾ,<br/> ਇਸ ਦੇ ਜੋੜੇ-ਬਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚ,<br/> ਨੱਵਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਖ਼ਮ ਕੀਤੇ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੬. ਇਸ ਵਹਿਸ਼ੀ ਖ਼ਾਤਰ ਜਾ ਧਸਿਆ,<br/> ਮੈਂ ਖੜਕਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਿਚ,<br/> ਸੰਗਿਆ ਨਾ ਪਰਬਤ ਚੀਰਨ ਤੋਂ,<br/> ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਤੁਫ਼ਾਨੀ ਧਾਰਾਂ ਵਿਚ,<br/> ਜੋ ਨਾਚ ਨਚਾਏ, ਨਚਿਆ ਮੈਂ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੭. ਚੰਚਲ ਪਾਰੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ,<br/> ਚਤੁਰਾਈ ਸਾਰੀ ਘੋਲੀ ਮੈਂ,<br/> ਸੂਫ਼ੀ ਦੇ ਖੀਸੇ ਟੋਹੇ ਮੈਂ,<br/> ਗਯਾਨੀ ਦੀ ਗੰਢੜੀ ਫੋਲੀ ਮੈਂ,<br/> ਕੀੜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> -੧੪੫-<noinclude></noinclude> ae7klqsoe1yhxx8pq18b1yrkazzjxra 250 19332 228894 55625 2026-07-25T05:41:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੮. ਜਾਂ ਵਸਤੀ ਵਿਚ ਜੀ ਨਾ ਟਿਕਿਆ,<br/> ਮੈਂ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਵੀਰਾਨੇ ਨੂੰ,<br/> ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਜੋਤ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ,<br/> ਇਸ ਬੇ ਸਿਦਕੇ ਪਰਵਾਨੇ ਨੂੰ,<br/> ਜਲਵੇ ਦਿਖਲਾਏ ਤੂਰਾਂ ਦੇ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੯. ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੁਸਨ ਦੇ ਮੈਂ ਲਾਏ,<br/> ਜੋਬਨ ਦੇ ਜਾਮ ਚੜ੍ਹਾਏ ਮੈਂ,<br/> ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲਣ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ,<br/> ਹਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਲ ਪਾਏ ਮੈਂ,<br/> ਮੈਂ ਕਾਮਨ ਪਾਏ ਕਲੀਆਂ ਨੂੰ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੧੦. ਦੌਲਤ ਦੇ ਦਾਮ ਖਿਲਾਰੇ ਮੈਂ,<br/> ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਮਹਿਲ ਪੁਆਏ ਮੈਂ,<br/> ਪਰਭਾਤ, ਦੁਪਹਿਰ, ਤਿਕਾਲਾਂ ਦੇ,<br/> ਗਹੁ ਨਾਲ ਮਜ਼ੇ ਅਜ਼ਮਾਏ ਮੈਂ,<br/> ਗਰਮੀ ਦੇਖੀ, ਸਰਦੀ ਦੇਖੀ,<br/> ਪਰ ਚੌ ਕਰਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> ੧੧. ਕੁਝ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੀ ਹੋ ਜਾਵਣ ਲਈ,<br/> ਸੌ ਸੌ ਸਾਂਗ ਉਤਾਰੇ ਮੈਂ,<br/> ਕਦੀ ਆਹ ਬਣਿਆ, ਕਦੀ ਔਹ ਬਣਿਆ,<br/> ਲੈ ਲੈ ਕੇ ਖੰਭ ਉਧਾਰੇ ਮੈਂ,<br/> ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਕੇ ਜਦ ਕੁਝ ਨ ਰਿਹਾ,<br/> ਤਦ ਚੌ ਕਰਕੇ ਜਾ ਬੈਠਾ ਜੀ ।<br/><br/> -੧੪੬-<noinclude></noinclude> 55jv8bi4rpkvzffegcnbej0s6939a90 250 19335 228895 55626 2026-07-25T05:42:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੫. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਅੰਦਰ ਵੜ ਵੜ ਡੁਸਕਦਿਆ !<br/> (ਤੂੰ) ਕੀ ਗਲ ਪਾ ਲਏ ਝੇੜੇ ?<br/><br/> ਲੰਮੀਆਂ ਮਜ਼ਲਾਂ (ਦੇ) ਲੰਮੇ ਗੇੜੇ,<br/> (ਤੈਥੋਂ) ਜਾਣੇ ਨਹੀਂ ਨਿਬੇੜੇ ।<br/><br/> ਉਠ, ਚਲ ਬਹੀਏ, ਇੱਕਲਵਾਂਜੇ,<br/> (ਜਿਥੇ) ਪਹੁੰਚ ਨ ਸਕਣ ਬਖੇੜੇ ।<br/><br/> ਪਿਛਾਂਹ ਅਗਾਂਹ ਦੀਆਂ ਰਹਿਣ ਨ ਝਾਕਾਂ,<br/> (ਤੈਨੂੰ) ਦੋਵੇਂ ਜਾਪਣ ਨੇੜੇ ।<br/><br/> -੧੪੭-<noinclude></noinclude> 6n1fp1yhxlltf9cv3azr5zr1tzv12v4 250 19338 228896 55627 2026-07-25T05:42:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੬. ਜੀਵਨ ਜੋਤ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੀ ਕੇ, ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ,<br/> ਜੋ ਮਰ ਕੇ ਭੀ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਇ, ਐਸੀ ਜਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਖੜ ਕੇ ਭੀ, ਤੂੰ ਕਤਰਾ ਹੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ,<br/> ਉਛਾਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਤੂਫ਼ਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਹੈਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦਾ, ਨ ਬਹੁ ਬੇਜਾਨ ਬੁਤ ਬਣ ਕੇ,<br/> ਜੋ ਨਕਸ਼ਾ ਪਲਟ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ, ਉਹ ਘਮਸਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਤੇਰਾ ਇਸ ਤੰਗ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੈ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ,<br/> ਸਤਾਰਾ ਬਣ ਕੇ, ਚਮਕਣ ਵਾਸਤੇ ਅਸਮਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਨ ਬਣਿਆ ਬੇ-ਹਕੀਕਤ ਰਹੁ, ਹਕੀਕਤ-ਆਸ਼ਨਾ ਹੋ ਜਾ,<br/> ਓ ਸੂਖਮ ! ਆਪਣੇ ਫੈਲਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> -੧੪੮-<noinclude></noinclude> cf3ypug7lxpigza6fn0pdnvxxhamtg8 250 19341 228897 55628 2026-07-25T05:42:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸ਼ਮਾ ਬਣ ਕੇ, ਭਖਾ ਮਹਿਫ਼ਲ, ਜਗਾ ਦੇ ਜੋਤ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ,<br/> ਕਲੀ ਦੀ ਜੂਨ ਛਡ ਦੇ, ਖਿੜ ਕੇ ਚਮਨਿਸਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਤੜਪ ਹੈ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਹ, ਮਚਾ ਦੇਵੇ ਕਿਆਮਤ ਜੋ,<br/> ਕੋਈ ਕਰਤਬ ਵਿਖਾਲਣ ਨੂੰ, ਨਵਾਂ ਚੌਗਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਨ ਸਿੱਪੀ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਇਕ ਬੂੰਦ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ, ਤੜਪਦਾ ਰਹੁ,<br/> ਤੂੰ ਦਿਲ-ਦਰਯਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮ ਫਲ ਕੇ, ਕਿਸਮਤਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਾਉਣਗੇ,<br/> ਤੂੰ ਜਿਗਰੇ ਨਾਲ, ਤਾਕਤ ਆਪਣੀ ਦਾ ਗਯਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਤੇਰੀ ਬੰਸੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਆਪ ਮੋਹਨ ਫੂਕ ਭਰਦਾ ਹੈ,<br/> ਗੁੰਜਾ ਦੇ ਜੋ ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ, ਐਸੀ ਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਣਕੇ, ਜਹਾਨ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ ਸਨ,<br/> ਜੇ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਸੂਰਮੇ ਬਲਵਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ।<br/><br/> -੧੪੯-<noinclude></noinclude> khulr10yg773uuurn4164e9cs6991de 250 19344 228898 55629 2026-07-25T05:43:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੭. ਜਾਗ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ! ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ।<br/> ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਦੂਲੇ ਸ਼ੇਰ, ਜਾਗ, ਹੋ ਗਈ ਸਵੇਰ ।<br/> ਫੈਲਿਆ ਚੁਫੇਰੇ ਨੂਰ, ਹੋਇਆ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ।<br/> ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਛੋਹੇ ਰਾਗ, ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ! ਜਾਗ ।<br/><br/> ੨. ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ! ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਸਭ ਜਹਾਨ ।<br/> ਹੋ ਚੁਕੇ ਨੇਂ ਸਾਵਧਾਨ, ਚੀਨ, ਰੂਸ ਤੇ ਇਰਾਨ ।<br/> ਲਗ ਪਏ ਨੇਂ ਖੁਣਸ ਖਾਣ, ਤੁਰਕ, ਅਰਬ ਤੇ ਪਠਾਣ ।<br/> ਸੌਂ ਉਠੇ ਨੇਂ ਸਭ ਦੇ ਭਾਗ, ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ! ਜਾਗ ।<br/><br/> ੩. ਜਾਗ, ਉਠ ਕੇ ਮਾਰ ਝਾਤ, ਵਟ ਗਈ ਹੈ ਕਾਇਨਾਤ ।<br/> ਖੁਲ ਗਏ ਨਵੇਂ ਬਜ਼ਾਰ, ਹੋ ਰਹੀ ਏ ਢਾ ਉਸਾਰ ।<br/> ਮਰ ਕੇ ਜੀ ਉਠੇ ਜਵਾਨ, ਤੁਰ ਪਏ ਨੇਂ ਕਾਰਵਾਨ ।<br/> ਤੂੰ ਭੀ ਉਠ ਕੇ ਮੋੜ ਵਾਗ, ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ! ਜਾਗ ।<br/><br/> -੧੫੦-<noinclude></noinclude> cmcp192o7zhmy98l4xeerdvxkuyxyvc 250 19347 228899 55630 2026-07-25T05:43:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੪. ਤੇਰੀ ਜਾਗ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਹੋ ਰਹੀ ਏ ਦੂਰ ਤੀਕ ।<br/> ਦੇਖ ਦੇਖ ਤੇਰੀ ਝੋਕ, ਤਲਮਲਾ ਰਹੇ ਨੇਂ ਲੋਕ ।<br/> ਡਰ ਹੈ ਤੇਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ, ਰੁਕ ਨ ਜਾਇ ਸਭ ਦੀ ਚਾਲ ।<br/> ਛੂ ਨ ਜਾਇ ਤੇਰੀ ਲਾਗ਼, ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ! ਜਾਗ ।<br/><br/> ੫. ਉਠ ਕੇ ਦੇਖ ਘਰ ਦਾ ਹਾਲ, ਉਡ ਰਹੀ ਏ ਕੀ ਗੁਲਾਲ ।<br/> ਚਲ ਰਹੀ ਏ ਛੁਰੀ ਕਟਾਰ, ਸਾੜ, ਫੂਕ, ਮਾਰ ਮਾਰ ।<br/> ਬੰਦ ਨੇ ਅਮਨ ਦੇ ਰਾਹ, ਰੁਕ ਗਏ ਨੇਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹ ।<br/> ਹੋ ਗਿਆ ਵਿਰਾਨ ਬਾਗ਼, ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ! ਜਾਗ ।<br/><br/> ੬. ਦੀਨ ਧਰਮ ਦੀ ਲੈ ਓਟ, ਪਲ ਰਹੇ ਨੇਂ ਕਰੜ ਝੋਟ ।<br/> ਆਇਆ ਮਜ਼ਹਬੀ ਜਨੂਨ, ਹੋ ਗਏ ਸੁਫ਼ੈਦ ਖੂਨ ।<br/> ਸਿਰ ਤੇ ਭੂਤ ਹੈ ਸਵਾਰ, ਵਗ ਗਈ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਮਾਰ ।<br/> ਸਭ ਦੇ ਫਿਰ ਗਏ ਦਿਮਾਗ਼, ਜਾਗ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ! ਜਾਗ ।<br/><br/> -੧੫੧-<noinclude></noinclude> p1vaxg86jcirw1al5xty89qhgztpjwo 250 19350 228900 55639 2026-07-25T05:43:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੮. ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !}}<br/><br/> ੧. ਭੱਠੀਆਂ ਬੁੱਝੀਆਂ, ਸ਼ਾਮਾਂ ਪਈਆਂ,<br/> ਘਰੋ ਘਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੁਰ ਗਈਆਂ,<br/> ਚੁਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਧੂੰ ਅੰਬਰ ਚੜ੍ਹਿਆ,<br/> ਮਾਲ ਹਵੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜਿਆ,<br/> ਰਾਹੋ ਰਾਹ ਨਿਮਾਜ਼ੀ ਪੈ ਗਏ,<br/> ਰਾਹੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਦਾਇਰੀਂ ਬਹਿ ਗਏ,<br/> ਉਡਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਲ-<br/> ਪੰਛੀ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ,<br/> ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !<br/><br/> ੨. ਜੂਹ ਵਿਚ ਉਡਦਾ ਗਰਦਾ ਬਹਿ ਗਿਆ,<br/> ਸੂਰਜ ਲਹਿੰਦਾ ਲਹਿੰਦਾ, ਲਹਿ ਗਿਆ ।<br/> ਖਿਲਰ ਪੁਲਰ ਗਏ ਬੱਦਲ-ਟੋਟੇ,<br/> ਵਡੇ ਵਡੇ ਹੋਏ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ।<br/> ਖ਼ਾਨਗਾਹ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਜਗ ਪਏ,<br/> ਮੋਟੇ ਤਾਰੇ, ਝਮਕਣ ਲਗ ਪਏ ।<br/> ਐਰੀ ਐਰੇ, ਘੁਲਮਿਲ ਗਈਆਂ-<br/> ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਸਿਆਹੀ,<br/> ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !<br/><br/> -੧੫੨-<noinclude></noinclude> e31086f6emznz8y1ebk6ekeqwm5s6yn 250 19353 228901 55640 2026-07-25T05:43:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਵਰਤੀ ਸੁੰਞ ਮਸੁੰਞ ਚੁਫੇਰੇ,<br/> ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵਲ ਲਿਆ ਹਨੇਰੇ ।<br/> ਸੁੱਕੇ ਖੁੰਘ ਤੇ ਉੱਲੂ ਹੂਕੇ,<br/> ਵਾ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਬੇਲਾ ਸੂਕੇ ।<br/> ਸਰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਪੱਛ ਪਏ ਚੋਂਦੇ,<br/> ਦੱਭ ਦੇ ਸੂਏ, ਪੈਰ ਪਰੋਂਦੇ,<br/> ਭਿਣਖ ਨ ਪਏ, ਨ ਸੋ ਕੋਈ ਦੱਸੇ-<br/> ਪਾਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਰਾਹੀ,<br/> ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !<br/><br/> ੪. ਸੁਰਤ ਉਖੜ ਗਈ, ਦਿਸਣੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ,<br/> ਕਿਸਮਤ ਰੁਸ ਪਈ, ਜਿਗਰਾ ਢਹਿ ਗਿਆ,<br/> ਸੁਕ ਗਏ ਸਾਹ, ਅੰਦੇਸ਼ਿਆਂ ਘੇਰੀ,<br/> ਕਿਰਦੀ ਜਾਏ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਢੇਰੀ,<br/> ਕਾਂਗ ਝਨਾਂ ਦੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਆਵੇ,<br/> ਨਿਹੁੰ ਭੀ, ਲੈਣ ਲਗਾ (ਏ) ਪਰਤਾਵੇ,<br/> ਕੀ ਗਲ ਸੂ, ਜਿ ਹੁਣੇ ਆ ਬਹੁੜੇ,<br/> ਸੱਚ ਦੀ ਭਰਨ ਗਵਾਹੀ,<br/> ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !<br/><br/> -੧੫੩-<noinclude></noinclude> twhwb58ajkiwhpun6oj8jff92eto5dh 250 19356 228902 55641 2026-07-25T05:43:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਕਿਉਂ ਚੰਨੀਏ ! ਤੂੰ ਕੀ ਸਏਂ ਲੱਭਦੀ ?<br/> ਮੈਂ ਤੇ ਏਥੇ ਈ ਸਾਂ, ਸਹੁੰ ਰੱਬ ਦੀ ।<br/> ਤੁਰਿਆ ਈ ਸਾਂ ਮੈਂ, ਤੂੰ ਆ ਗਈਓਂ,<br/> ਏਨੇ ਈ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਖਾ ਗਈਓਂ ?<br/> ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਮਜ਼ਲ ਤੇ ਬੜੀ ਪਈ ਹੈ,<br/> ਰੱਬ ਜਾਣੇ, ਦਿੱਸਣਾ ਕੀ ਕੀ ਹੈ ।<br/> ਰਹਿਮਤ ਨਾਲ ਸਿਦਕ ਦੀ ਬੇੜੀ,<br/> ਜਾਣੀ ਏ ਤੋੜ ਨਿਬਾਹੀ,<br/> ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !<br/><br/> ੬. ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਸੌਂਪੀਆਂ, ਔਖੀਆਂ ਕਾਰਾਂ,<br/> ਰਾਹ ਵਿਚ ਵਿਛੀਆਂ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਧਾਰਾਂ,<br/> ਕੱਚੀਆਂ ਤੰਦਾਂ, ਰੇਤ ਦੀ ਝਜਰੀ,<br/> ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਤੇ ਸਾਡੀ ਜਾਏ ਨਾ ਨਜ਼ਰੀ,<br/> ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਜੜੇ ਸ਼ਰਾ ਦੇ ਜੰਦਰੇ,<br/> ਜੀਉਣ ਨ ਦੇਂਦੇ, ਦੂਤੀ ਚੰਦਰੇ ।<br/> ਮੇਰੀ ਤੇ ਇੱਕੋ ਦੁਨੀਆਂ ਏ ਵੱਸਦੀ,<br/> ਤੇਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖੇ ਇਲਾਹੀ,<br/> ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ !<br/><br/> -੧੫੪-<noinclude></noinclude> nduuysjzl3kt20vrw9dn04ee876ynn1 250 19359 228903 55642 2026-07-25T05:44:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੮੯. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਬੇਕਦਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ, ਦਿਲ ਪਾ ਕੇ,<br/> (ਅਸਾਂ) ਸੱਲ ਸਹਾਰੇ ਚੋਖੇ,<br/><br/> ਨੈਣਾਂ ਤੱਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ,<br/> (ਜਿਹੜੇ) ਮੁੜ ਮੁੜ ਖਾਵਣ ਧੋਖੇ,<br/><br/> ਨਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਸਾਨੂੰ,<br/> (ਨਾ) ਹੋਵਣ ਬੰਦ ਝਰੋਖੇ,<br/><br/> ਮਰਨ ਜੀਉਣ ਦੀ ਵਿਚਲੀ ਜੂਨੇ,<br/> (ਅਸਾਂ) ਵੇਖੇ ਚੁਹਲ ਅਨੋਖੇ ।<br/><br/> -੧੫੫-<noinclude></noinclude> 1ounx0dgj7tyn5t67vsa23mug1swt8w 250 19362 228904 55643 2026-07-25T05:44:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੦. ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ.}}<br/><br/> (ਕਾਫ਼ੀ)<br/><br/> ਐਡੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ,<br/> ਕਿਉਂ ਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹੇ ਸਰੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੧. ਤੂੰਹੇਂ ਮੇਰਾ ਵਜੂਦ ਬਣਾਇਆ,<br/> ਤੇਰਾ ਈ ਘੱਲਿਆ, ਏਥੇ ਆਇਆ,<br/> ਤੇਰੇ ਈ ਸਿਰ ਤੇ, ਰਾਜ ਕਮਾਇਆ,<br/> ਇਸੇ ਮਾਣ ਤੇ ਹਾਂ ਮਗ਼ਰੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੨. ਤੂੰ ਪਰਬਤ, ਮੈਂ ਕਿਣਕਾ ਤੇਰਾ,<br/> ਤੈਥੋਂ ਵਖਰਾ ਕੀ ਹੈ ਮੇਰਾ ?<br/> ਮੈਂ ਨਿਕੜਾ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਡੇਰਾ,<br/> ਹਰ ਥਾਂ ਅੰਦਰ ਤੂੰ ਭਰਪੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੩. ਮੈਂ ਅਸਰਾਰ ਤੇਰੇ ਕੀ ਜਾਣਾਂ ?<br/> ਤੇਰਾ ਈ ਪੇਟਾ, ਤੇਰਾ ਈ ਤਾਣਾ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਈ ਸ਼ਰਮਾਂ, ਤੂੰਹੇਂ ਪੁਚਾਣਾ,<br/> ਮਜ਼ਲ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੪. ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਥ ਨੇਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਜੰਦਰੇ,<br/> ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ, ਯਾ ਲੁਕ ਰਹੁ ਅੰਦਰੇ,<br/> ਖ਼ੂਨ ਤੇਰਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਵੀ ਪੰਘਰੇ,<br/> ਪੁਜਣਾ ਏ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> -੧੫੬-<noinclude></noinclude> nimidy64uj5nwt2siz7rpp6uxlinnwo 250 19365 228905 55644 2026-07-25T05:44:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਮੈਂ ਫਿਰਾਂ ਲੱਭਦਾ, ਤੂੰ ਫਿਰੇਂ ਲੁਕਦਾ,<br/> ਲਹੂ ਮੇਰਾ ਹਰ ਦਮ ਰਹੇ ਸੁੱਕਦਾ,<br/> ਇਹ ਮਿਹਣਾ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦਾ,<br/> ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗਲ ਨਹੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੬. ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਹਥ ਦਾ ਘੜਿਆ,<br/> ਜੇ ਮੈਂ, ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜਿਆ,<br/> ਮੈਂ ਕੱਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਫੜਿਆ,<br/> ਦੋਵੇਂ ਈ ਹੋਵਾਂਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੭. ਜੇ ਮੈਂ ਹੋ ਗਿਆ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਾਣਾ,<br/> ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਸੁੱਟ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਾਣਾ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਈ, ਪੈ ਜਾਣਾ ਏ ਗਲ ਲਾਣਾ,<br/> ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਏਹੋ ਦਸਤੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੮. ਜੇ ਤੂੰ ਰਿਹੋਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਤੱਕਦਾ,<br/> ਆਖਣ ਨੂੰ ਤੇ ਜੀ ਹੈ ਝੱਕਦਾ,<br/> ਪਰ ਮੂੰਹ ਚੰਦਰਾ, ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ,<br/> ਕਦ ਤਕ ਮਚਿਆ ਰਹੂ ਫ਼ਤੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> ੯. ਜੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਲੁਕੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ,<br/> ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਮੁੱਕਰ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ,<br/> ਲੜ ਉਡੀਕ ਦਾ, ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਬਹਿਣਾ,<br/> ਜਦ ਚਾਹੇਂਗਾ ਕਰੀਂ ਜ਼ਹੂਰ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਨੂਰ ।<br/><br/> -੧੫੭-<noinclude></noinclude> seb2ip6xn8pok74m82z4hphohen4hwx 250 19368 228906 55646 2026-07-25T05:45:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੧. ਜੰਗਲ ਦਾ ਫੁੱਲ.}}<br/><br/> ੧. ਓ ਭੌਂ ਭੌਂ ਕੇ ਤਕਦੇ ਪਏ ਰਾਹੀਆ !<br/> ਗਲੇਡੂ ਭਰੀ, ਕਿਉਂ ਹੈ ਤੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ?<br/> ਕੀ ਫੜਨਾ ਏਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ?<br/> ਕੀ ਗਿਣਨਾ ਏਂ ਕਿਸਮਤ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ?<br/> ਤੂੰ ਕੀ ਸਮਝਿਆ ? ਰੂਪ ਜੋਬਨ ਮੇਰਾ-<br/> ਉਜਾੜਾਂ 'ਚਿ ਮਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਲ ਗਿਆ ?<br/> ਦਿਲੀ ਵਲਵਲੇ ਸੌਂ ਗਏ ਜਾਗ ਕੇ ?<br/> ਨਿਗਹ ਭਰ ਕੇ ਝਾਤੀ ਨ ਪਾਈ ਕਿਸੇ ?<br/> ਨ ਦਿਲਬਰ ਦਾ ਢੋਆ ਬਣਾਇਆ ਕਿਸੇ ?<br/> ਨ ਲਿਟ ਦੀ ਬਗ਼ਲ ਵਿਚ ਬਹਾਇਆ ਕਿਸੇ ?<br/> ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਸਜੀ ਸੇਜ ਤੇ-<br/> ਮਜ਼ੇ ਨ ਲਏ ਰਾਤ ਭਰ ਲੇਟ ਕੇ ?<br/> ਨ ਮੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ?<br/> ਕਿਸੇ ਕਬਰ ਤੇ ਨਾ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ?<br/><br/> ੨. ਸਜਨ ! ਐਡੀ ਛੇਤੀ ਨ ਹੋ ਜਾ ਦੁਖੀ,<br/> ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ ਮੇਰੀ ਅਨੋਖੀ ਜਿਹੀ ।<br/> ਕੀ ਫੁਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚ ਫੁਲ ਨਹੀਂ ?<br/> ਕੀ ਯੂਸੁਫ਼ ਦਾ ਖੂਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ?<br/> -੧੫੮-<noinclude></noinclude> s3whbtw0mj7d1cxb6vjmpcsyizy5zbq 250 19371 228907 55647 2026-07-25T05:45:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਲੁਕੀ ਕੋਈ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ?<br/> ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ?<br/> ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਉਹ ਵਲਵਲਾ,<br/> ਜਿਹਨੂੰ ਰਾਸ ਆਈ ਹੈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਾ ।<br/> ਮੇਰੇ ਸਾਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਸੁਰ ਗੂੰਜਦਾ,<br/> ਜਿਹਨੂੰ ਮੈਂ ਹੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਸੁਣ ਤੇ ਸੁਣਾ ।<br/> ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੂਰ ਹਾਸਿਲ ਮੇਰਾ,<br/> ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਕਤਰੇ 'ਚਿ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ।<br/> ਓ ਜ਼ੱਰਾ ਝੁਰੇ ਕਿਉਂ ? ਜਿਦ੍ਹਾ ਆਫ਼ਤਾਬ-<br/> ਘਰ ਆ ਕੇ ਨਿਵਾਜਣ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਬਿਤਾਬ ।<br/> ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਾਤ ਹੈ ਵਸਲ ਦੀ,<br/> ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰ ਉਤਾਉਲ ਕੋਈ ।<br/> ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਲਈ,<br/> ਲੰਘਾਈ ਗਿਆ ਹਾਂ ਮੈਂ ਜੁਗੜੇ ਕਈ ।<br/> ਮੈਂ ਜਾ ਜਾ ਕੇ ਔਂਦਾ ਹਾਂ ਮੁੜ ਏਸ ਥਾਂ,<br/> ਮਜ਼ਲ ਦੀ ਲਮਾਈ ਤੋਂ ਨਾ ਘਾਬਰਾਂ ।<br/> ਮੇਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਖ਼ਾਰ ਹੋਸਣ ਹਜ਼ਾਰ,<br/> ਤਸੱਵਰ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰਾ ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ-<br/> ਕਿ ਜੰਗਲ ਮੇਰਾ ਬਾਗ਼ ਬਣ ਜਾਇਗਾ,<br/> ਸਜਨ ਤੁਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਇਗਾ ।<br/><br/> -੧੫੯-<noinclude></noinclude> 4bw8rvrn4g5zwt8l2eong2ojxuk81sd 250 19374 228908 55648 2026-07-25T05:45:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੨. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਤਾਂਘ ਵਸਲ ਦੀ,<br/> ਜਦ ਦੀ ਚੰਬੜੀ,<br/> (ਮੈਨੂੰ) ਠੰਢ ਨ ਪਈ ਕਲੇਜੇ ।<br/><br/> ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ<br/> ਰਾਹੀਆਂ ਹੱਥੀਂ,<br/> (ਮੈਂ) ਕਈ ਸਨੇਹੇ ਭੇਜੇ ।<br/><br/> ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ<br/> ਸੱਦ ਹੀ ਲੈਂਦੇ,<br/> ਕੁਝ ਸੁਣਦੇ, ਕੁਝ ਦਸਦੇ,<br/><br/> ਮਾਣ ਕਰਨ ਦੇ<br/> ਪਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ,<br/> ਛੁਹ ਸੁਹਣੇ ਦੀ ਸੇਜੇ ।<br/><br/> -੧੬੦-<noinclude></noinclude> s8dp5a9ws4eckfol6xq2kr1poyj29ar 250 19377 228909 55650 2026-07-25T05:46:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੩. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਚੰਗਿਆਂ ਭਲਿਆਂ<br/> ਗਲ ਲਗਿਆਂ ਨੂੰ,<br/> (ਤੁਸਾਂ) ਧੁਰ ਥੱਲੇ ਪਟਕਾਇਆ,<br/><br/> ਦੁਨੀਆਂ ਇਧਰੋਂ<br/> ਔਧਰ ਹੋ ਗਈ,<br/> (ਤੁਸਾਂ) ਨਕਸ਼ਾ ਹੀ ਪਲਟਾਇਆ ।<br/><br/> ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ,<br/> ਉਤਾਂਹ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ,<br/> (ਅਸਾਂ) ਤ੍ਰਾਣ ਬੁਤੇਰਾ ਲਾਇਆ,<br/> ਠੇਡੇ ਖਾਂਦਿਆਂ,<br/> ਮਜ਼ਲ ਨ ਮੁੱਕੀ,<br/> (ਤੁਸਾਂ) ਚੰਗਾ ਸਫ਼ਰ ਛੁਹਾਇਆ ।<br/><br/> -੧੬੧-<noinclude></noinclude> qtivfvyb3ely52y7u80ca2bssrhe47l 250 19380 228910 55651 2026-07-25T05:46:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੪. ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?}}<br/><br/> ੧. ਜਿਧਰ ਵੇਖੀਏ, ਰਹਿਮਤਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਹੈ,<br/> ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਛੇੜਖਾਨੀ ਖੜੀ ਹੈ,<br/> ਸਿਆਪੇ ਗੀ ਜੜ ਹੈ, ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਭੀ ਕੀ ਹੈ,<br/> ਲੜਾਈਆਂ, ਝਮੇਲੇ, ਉਜਾੜੇ, ਪੁਜਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੨. ਰਿਜ਼ਕ ਦੇ ਅਡੰਬਰ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦਾਰੀ,<br/> ਉਲਾਦਾਂ ਦੇ ਦੁਖ, ਮੁਲਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਂਵਾਰੀ,<br/> ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਇਬਾਦਤ, ਅਗਾਂਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ,<br/> ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿੰਦੜੀ ਤੇ ਐਨੇ ਪਥਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੩. ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਵਹਿਸ਼ਤ, ਖ਼ੁਦੀ ਦੀ ਖ਼ੁਮਾਰੀ,<br/> ਨਵਾਬੀ ਦਾ ਚਾ, ਮੁਫ਼ਤਖ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਯਾਰੀ,<br/> ਅਯਾਸ਼ੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਫ਼ੈਸਨਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ,<br/> ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਓੜਕ ਤੇ ਬੌਂਕੇ ਦਿਹਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੪. ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਧੱਕੇ, ਮਜੂਰਾਂ ਦੀ ਕਲਕਲ,<br/> ਮੁਥਾਜਾਂ ਦੀ ਦੇ ਦੇ, ਬਖ਼ੀਲਾਂ ਦੀ ਚਲ ਚਲ,<br/> ਕੰਗਾਲੀ ਦਾ ਰੋਣਾ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ,<br/> ਬਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੌਕੇ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਹਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> -੧੬੨-<noinclude></noinclude> bnd7q4phjofak095a57jwsycsxey12m 250 19383 228911 153354 2026-07-25T05:47:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਵੈਦੇ, ਵਿਕਨਸੀ ਦੇ ਹਾਵੇ,<br/> ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਦੀ ਟੋਹ, ਦਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿਖਾਵੇ,<br/> ਮੁਕੂਫ਼ੀ ਦਾ ਡਰ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਡਰਾਵੇ,<br/> ਰਿਡਕਸ਼ਨ ਤੇ ਛਾਂਟੀ ਦੇ ਰੌਲੇ ਅਵਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੬. ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਦੇ ਘਮਸਾਨ, ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਰੇੜਾਂ,<br/> ਨਿਗੂਣੀਆਂ ਕਿਰੜਾਂ, ਨਿਕੰਮੀਆਂ ਛੇੜਾਂ,<br/> ਚੁਆਤੀਆਂ ਚੇੜਾਂ, ਉਖੇੜਾਂ, ਦਰੇੜਾਂ,<br/> ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ, ਨਖੇੜੇ ਤੇ ਪਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੭. ਵਿਖਾਲੇ ਦੇ ਹੰਝੂ ਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਡਰਾਮੇ,<br/> ਸੁਲਹ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਤੇ ਦੰਗੇ ਹੰਗਾਮੇ,<br/> ਕਦਾਰੇ, ਮੁਕੰਦੇ, ਮਰ੍ਹਾਜੇ ਤੇ ਗਾਮੇ,<br/> ਅਮਨ ਦੇ ਮੁਦਈਆਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਅਖਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੮. ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਛੂਹ, ਮੌਲਵੀ ਦੀ ਮਲਾਮਤ,<br/> ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਡਰ, ਫ਼ਿਰਕੇਦਾਰੀ ਦੀ ਲਾਨਤ,<br/> ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮਤ,<br/> ਪਰਾਈ ਪਰ੍ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਦੁਗਾੜੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/> ੯. ਨਮਾਇਸ਼ ਦੇ ਟਿੱਕੇ ਤੇ ਦਿਲ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ,<br/> ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸੂਰਤ, ਕਸਾਈਆਂ ਦੇ ਚਾਲੇ,<br/> ਬਗਲ ਵਿਚ ਛੁਰੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਦੂਹਰੇ ਦਮਾਲੇ,<br/> ਸ਼ਿਤਾਨੀ ਅਮਲ ਤੇ ਸ਼ਰਈਆਂ ਦੇ ਦਾੜ੍ਹੇ,<br/> ਖ਼ੁਦਾਯਾ ! ਏ ਪਾਏ ਨੀਂ ਕੀ ਕੀ ਪੁਆੜੇ ?<br/><br/><noinclude>{{center|-੧੬੩-}}</noinclude> nn3hh9xvr6m37z4j7ywx4siko6s9j9m 250 19385 228912 55653 2026-07-25T05:47:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੫. ਬਹਾਰ ਦਾ ਸਨੇਹਾ.}}<br/><br/> ੧. ਪੱਤਝੜੀ ਨੇ ਬਿਸਤਰਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ,<br/> ਤੇ ਬਹਾਰ ਨੇ ਅੱਖੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਨੇਂ,<br/> ਸਾਂਭੀ ਗੈਂਦੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਗੰਢ-ਗੁਥਲੀ,<br/> ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਨੇ ਬੁਚਕੀਆਂ ਫੋਲੀਆਂ ਨੇਂ,<br/> ਵਿਛੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਪੈਲੀਆਂ ਤੇ,<br/> ਭਰ ਭਰ ਝੋਲੀਆਂ ਕਰਨੇ ਨੇ ਡੋਲ੍ਹੀਆਂ ਨੇਂ,<br/> ਬੂਹੇ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ ਮਹਿਕ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੇ,<br/> ਭੌਰੇ ਭੌਣ ਲੱਗੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ ਟੋਲੀਆਂ ਨੇਂ,<br/> ਕੁਦਰਤ-ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ,<br/> ਰੰਗਾਰੰਗ ਦੇ ਵੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਤੇ,<br/> ਸੁੱਤੇ ਮਾਹੀ ਦਾ ਕਾਲਜਾ ਟੁੰਬਿਆ ਸੂ,<br/> ਅੱਖਾਂ ਰੱਤੀਆਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ।<br/><br/> -੧੬੪-<noinclude></noinclude> 4gukfa4qx81xx9nk4rl6mqm4mp9gjg9 250 19388 228913 55654 2026-07-25T05:47:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨. ਜਾਗ, ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਿਆ ਚਾਨਣਾ ਉਇ !<br/> ਛਡ ਦੇ ਝਾਕ ਹੰਕਾਰਨਾਂ ਭਾਬੀਆਂ ਦੀ,<br/> ਬੇਲੇ ਝੰਗ ਦੇ ਵਿਚ, ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਨੇ,<br/> ਕੁੰਜੀ ਸਾਂਭ ਰੱਖੀ ਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਦੀ,<br/> ਹੱਡ ਭੰਨ ਕੇ ਮੱਝੀਆਂ ਚਾਰ ਜੀਵੇਂ,<br/> ਤਾਂਹੀਏਂ ਵੇਖਸੇਂ ਸ਼ਾਨ ਨੱਵਾਬੀਆਂ ਦੀ,<br/> ਤੇਰੀ ਵੰਝਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੂੰਜਣੀ ਏ,<br/> ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ,<br/> ਕਿਸਮਤ ਆਪਣੀ, ਸੋਹਣਿਆਂ ! ਢਾਲ ਆਪੇ,<br/> ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਬਹੀ ਦਾ ਢੇਰੀਆਂ ਢਾਹ ਕੇ ਤੇ,<br/> ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਫਤੇ ਹੈ ਲਿਖੀ ਹੋਈ,<br/> ਹਿੰਮਤ ਵੇਖ ਤੇ ਸਹੀ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ ਤੇ ।<br/><br/> ੩. ਉਠ ਬਹੁ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਦਿਆ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾ !<br/> ਜੀਵਨ ਆਪਣਾ ਜ਼ਰਾ ਮਹਿਕਾ ਮਾਹੀਆ !<br/> ਤੇਰੇ ਖਿੜੇ ਬਾਝੋਂ ਠੰਢੀ ਹੋਵਣੀ ਨਹੀਂ,<br/> ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਤੱਤੀ ਹਵਾ ਮਾਹੀਆ !<br/> ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਪਈ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕਦੀ ਏ,<br/> ਚਿਣਗ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਲਾ ਮਾਹੀਆ !<br/> ਜੇ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਈ,<br/> ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਚਮਕਾ ਮਾਹੀਆ !<br/> ਜਿਹੜੇ ਰਾਂਝਣੇ ਮਸਤ ਨੇਂ ਛੱਤਿਆਂ ਤੇ,<br/> ਓਹ ਨਹੀਂ ਹੀਰ ਲਈ ਕੰਨ ਪੜਵਾ ਸਕਦੇ,<br/> ਜਿਹੜੇ ਸ਼ੇਰ ਨਹੀਂ ਤੜਪਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ,<br/> ਓਹ ਨਹੀਂ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਸਕਦੇ ।<br/><br/> -੧੬੫-<noinclude></noinclude> e462iupgldfe26fhmcnt8gtqe3o4e25 250 19391 228914 55655 2026-07-25T05:48:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੬. ਬੁਲਬੁਲ ਨੂੰ.}}<br/><br/> (ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਦਾ ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਣ ਬੁਲਬੁਲੇ !<br/> ਰੰਗ ਰੱਤੀਏ ਮਤਵਾਲੀਏ !<br/> ਬਹਿ ਬਹਿ ਲੁਸ ਲੁਸ ਕਰਦੀਆਂ-<br/> ਲਗਰਾਂ ਤੇ ਝੂਮਣ ਵਾਲੀਏ !<br/> ਜਜ਼ਬੇ ਤਿਰੇ ਕੋਮਲ ਜਿਹੇ,<br/> ਸੂਰਤ ਤਿਰੀ ਭੋਲੀ ਜਿਹੀ,<br/> ਪਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਦਿਲ ਤਿਰਾ,<br/> ਦਰਦਾਂ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇਰੀ ।<br/> ਜੁਗੜੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਗਾਵਿਆਂ,<br/> ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਜਦ ਦੀ ਤੜੀ,<br/> ਉਡ ਉਡ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ,<br/> ਆਈ ਨ ਚਹਿਕਣ ਦੀ ਘੜੀ ।<br/> ਲਾ ਲਾ ਕੇ ਟਕਰਾਂ ਤੀਲੀਆਂ ਨੂੰ,<br/> ਸਿਰ ਤੂੰ ਅਪਣਾ ਖੋਹ ਲਿਆ,<br/> ਥਾਂ ਥਾਂ ਖਰੀਂਡ ਨੇਂ ਜਮ ਗਏ,<br/> ਐਨਾ ਲਹੂ ਤੂੰ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ।<br/><br/> -੧੬੬-<noinclude></noinclude> phatwkpf3ftfu94bw6lop3h2ekrfhu1 250 19394 228915 55656 2026-07-25T05:48:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 228915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੨. ਰੰਗਤ ਲਿਆਇਆ ਸਬਰ ਤੇਰਾ,<br/> ਜੁਗ ਨਵਾਂ ਪਲਟਾਇਆ,<br/> ਖਿੜਕੀ ਤੇਰੀ ਨੂੰ, ਵਾ ਨੇ-<br/> ਧੱਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਖਿਸਕਾਇਆ ।<br/> ਪਹੁਪੰਧ ਹੋ ਗਏ ਮੋਕਲੇ,<br/> ਹੁਣ ਬਹਿ ਕੇ ਖੰਭ ਸੁਆਰ ਲੈ,<br/> ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਲ ਮਿਲ ਚਹਿਕ ਲੈ,<br/> ਅਰਸ਼ੀ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਲੈ ।<br/> ਗਾ ਗਾ ਕੇ ਗੀਤ ਸੁਹਾਉਣੇ,<br/> ਗੁੰਜਾਰ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ,<br/> ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਲਗਣੋਂ,<br/> ਜੀਵਾ ਲੈ ਸਵੈ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ।<br/> ਪਰ ਬੋਲ ਬੋਲੀ ਓਪਰੀ,<br/> ਵੱਟਾ ਨ ਲਾਵੀਂ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ,<br/> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਣੀ ਰਹੀਂ,<br/> ਵਿਸਰੀਂ ਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ।<br/><br/> -੧੬੭-<noinclude></noinclude> e18wk7jz5q2jh8w7ehgzni5oe9cywr1 250 19397 228916 55658 2026-07-25T05:48:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੭. ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ ਹਰ ਹਾਲ, ਮਬੂਬਾ !}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਡਿੱਠਾ,<br/> ਡਾਢਾ ਲਗਿਓਂ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ,<br/> ਸੱਧਰਾਂ ਉਠੀਆਂ-ਬਾਹਾਂ ਵਧਾ ਕੇ-<br/> ਚੰਬੜ ਜਾਂ ਗਲ ਨਾਲ ।<br/> ਮਬੂਬਾ ! ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ ਹਰ ਹਾਲ,<br/><br/> ੨. ਜਦ ਦੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ,<br/> ਤੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ,<br/> ਸਹੁੰ ਕਰਵਾ ਲੈ, ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ-<br/> ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਤੇਰੀ ਭਾਲ ।<br/> ਮਬੂਬਾ ! ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ ਹਰ ਹਾਲ,<br/><br/> ੩. ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਟਕੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੰਭਲੀ,<br/> ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੰਭਲੀ ਗਈ ਨ ਕੰਬਲੀ,<br/> ਜਦ ਜਦ ਤੇਰਾ ਚੇਤਾ ਆਇਆ<br/> ਦਿਲ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸੰਭਾਲ ।<br/> ਮਬੂਬਾ ! ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ ਹਰ ਹਾਲ,<br/><br/> ੪. ਚਿੱਕੜ ਭਰਿਆ ਆਲ ਦੁਆਲਾ,<br/> ਬਾਹਰ ਉਜਲਾ, ਅੰਦਰ ਕਾਲਾ,<br/> ਤੈਨੂੰ ਈ ਸ਼ਰਮਾਂ, ਤੇਰਾ ਈ ਤਕਵਾ,<br/> ਤਿਲਕ ਨ ਪਵਾਂ ਚੁਫਾਲ ।<br/> ਮਬੂਬਾ ! ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ ਹਰ ਹਾਲ,<br/><br/> -੧੬੮-<noinclude></noinclude> ryzfc2yih3xeulk7dzmhs76yi0n1plc 250 19400 228917 55660 2026-07-25T05:49:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੮. ਕਿੱਥੇ ਤੁਰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ ਕੱਲਿਆਂ….}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ੧. ਜੋ ਰਿਹੋਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਸੋ ਰਹੀ ਕਰਦੀ,<br/> ਹਰਦਮ ਤੇਰਾ ਦਮ ਰਹੀ ਭਰਦੀ,<br/> ਤੈਥੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਉਹਲਾ ਰੱਖਿਆ,<br/> ਦਸਦੀ ਰਹੀ ਕਲੇਜਾ ਕੱਢ ਕੇ ।<br/> ਕਿੱਥੇ ਤੁਰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ ਕੱਲਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ?<br/><br/> ੨. ਜਦ ਤੂੰ ਅਪਣਾ ਜੀ ਉਦਰਾਇਆ,<br/> ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਇਆ,<br/> ਪੱਲਾ ਫੜ ਫੜ ਜਾਣ ਨ ਦਿੱਤਾ,<br/> ਸੌ ਸੌ ਵਾਰੀ ਦੰਦੀਆਂ ਅੱਡ ਕੇ ।<br/> ਕਿੱਥੇ ਤੁਰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ ਕੱਲਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ?<br/><br/> ੩. ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੂੰ ਫੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ,<br/> ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੂੰ ਸ਼ਰਮਾਂ ਰੱਖੀਆਂ,<br/> ਹੁਣ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸੁੰਞਾ ਵਿਹੜਾ,<br/> ਅਰਮਾਨਾਂ ਦਾ ਬੂਟਾ ਵੱਢ ਕੇ ।<br/> ਕਿੱਥੇ ਤੁਰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ ਕੱਲਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ?<br/><br/> ੪. ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਮੈਂ ਕੌਡੀਓਂ ਖੋਟੀ,<br/> ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਣੀ ਰੋਟੀ,<br/> ਖੰਭ ਜੇ ਮੇਰੇ ਖੋਹ ਸੁੱਟਿਓ ਨੀਂ,<br/> ਕੀ ਲਭ ਲਏਂਗਾ ਪਿੱਛੋਂ ਸੱਦ ਕੇ ?<br/> ਕਿੱਥੇ ਤੁਰ ਚੱਲਿਆ ਏਂ ਕੱਲਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ?<br/><br/> -੧੬੯-<noinclude></noinclude> 0p75pu5m6mxmcvqg9lp9dpnez2nf2ws 250 19403 228918 55661 2026-07-25T05:49:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੯੯. ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰੀਤ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਪੁਰਾਣੀ,<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੧. ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਸਾਂ ਭਾਈ ਭਾਈ,<br/> ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਨ ਲੂਤੀ ਲਾਈ,<br/> ਬੈਠੇ ਬੈਠਿਆਂ, ਵਹਿਸ਼ਤ ਆਈ,<br/> ਖੋਟੀ ਹੋ ਗਈ ਨੀਤ, ਬਿਰਾਦਰ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੨. ਹਮਸਾਏ ਸਾਂ ਮਾਂ ਪਿਉ ਜਾਏ,<br/> ਕੱਠਿਆਂ ਅਸਾਂ ਯਰਾਨੇ ਪਾਏ,<br/> ਇਕਸੇ ਥਾਂ ਸਨ ਦੁਹਾਂ ਬਣਾਏ-<br/> ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮਸੀਤ, ਚੌਧਰੀ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੩. ਰੱਬ ਦੀ ਭੋਂ ਸੀ ਵੱਸਦੀ ਆਈ,<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਰਹੀ ਸਫ਼ਾਈ,<br/> ਜਦ ਦੀ ਅਸਾਂ ਇਮਾਰਤ ਲਾਈ,<br/> ਲਗ ਪਈ ਹੋਣ ਪਲੀਤ, ਸਜਨ ਜੀ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੪. ਰੱਬ ਸੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,<br/> ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਹਿੰਦਾ,<br/> ਤੂੰ ਸੈਂ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹਿੰਦਾ,<br/> ਉਡ ਗਈ ਕਿਉਂ ਪਰਤੀਤ ? ਭਰਾਵਾ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> -੧੭੦-<noinclude></noinclude> 8tcg1e90iv5m3hlbhke80z2ua2zhlch 250 19406 228919 55662 2026-07-25T05:49:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫. ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਾੜੀ,<br/> ਅਸਾਂ ਦੁਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨ ਵਿਗਾੜੀ,<br/> ਸਿਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਘੂਕੀ ਚਾੜ੍ਹੀ,<br/> ਪਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤਵੀਤ, ਬਿਰਾਦਰ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੬. ਆ, ਹੁਣ ਵੀ ਕੁਝ ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰੀਏ,<br/> ਚੰਗੇ ਭਲੇ, ਕਿਉਂ ਖਹਿ ਖਹਿ ਮਰੀਏ ?<br/> ਮਤਲਬ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲ ਵੀ ਕਰੀਏ,<br/> ਉਮਰ ਚਲੀ ਹੈ ਬੀਤ, ਭਰਾਵਾ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੭. ਜਾਣ ਜਾਣ ਜੋ ਛੇੜਾਂ ਛੇੜੇ,<br/> ਉਸਦਾ ਝਗੜਾ ਕੌਣ ਨਿਬੇੜੇ ?<br/> ਗਲ ਪਾ ਲਏ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਝੇੜੇ,<br/> ਅੰਦਰੋਂ ਸੀ ਬਦਨੀਤ, ਸਜਨ ਜੀ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> ੮. ਉਠ ਖਾਂ, ਰਲ ਕੇ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਈਏ,<br/> ਵਾ ਵਗਦੀ ਵਲ ਮੂੰਹ ਪਰਤਾਈਏ,<br/> ਚੌੜਾਂ ਛੱਡੀਏ, ਟੁਕੜਾ ਖਾਈਏ,<br/> ਗਾਈਏ ਸਾਂਝੇ ਗੀਤ, ਬਿਰਾਦਰ !<br/> ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ।<br/><br/> -੧੭੧-<noinclude></noinclude> 2ofjruzwxz4618bxx5n1uejtx5w548n 250 19409 228920 55663 2026-07-25T05:50:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੦. ਜੁਗ-ਗਰਦੀ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਮੇਰੇ ਵੇਂਹਦੇ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਹੀ ਚਮਨ !<br/> ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਰੰਗ ਬਦਲ ਗਿਆ,<br/> ਰਬ ਜਾਣੇ, ਓਸ ਬਹਾਰ ਤੇ,<br/> ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਟੂਣਾ ਕੀ ਚਲ ਗਿਆ ।<br/><br/> ਕੋਈ ਐਸੀ ਉਲਟੀ ਹਵਾ ਚਲੀ,<br/> ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਛੁਹ ਲਗੀ,<br/> ਕਿ ਪੁਕਾਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਠੀ-<br/> ਹਾਇ ! ਵਸਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਲ ਗਿਆ ।<br/><br/> ਨਾ ਓਹ ਦੌਰ ਹੈ, ਨ ਖ਼ੁਮਾਰ ਹੈ,<br/> ਨਾ ਹਿੰਡੋਲ ਹੈ, ਨ ਮਲ੍ਹਾਰ ਹੈ,<br/> ਨਾ ਓਹ ਹੁਸਨ ਹੈ, ਨ ਨਿਖ਼ਾਰ ਹੈ,<br/> ਤੇਰਾ ਰੰਗਲਾ ਜੋਬਨ ਢਲ ਗਿਆ ।<br/><br/> ਕੋਈ ਦਿਨ ਸੀ, ਤੇਰੀ ਉਠਾਨ ਸੀ,<br/> ਤੇਰਾ ਘਰ, ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ,<br/> ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਤਕਦਾ ਜਹਾਨ ਸੀ,<br/> ਓ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵੇਲਾ ਹੀ ਛਲ ਗਿਆ ।<br/><br/> ਨਾ ਓ ਹੰਸ ਨੇਂ, ਨਾ ਓ ਮਾਨਸਰ,<br/> ਨਾ ਓ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ, ਨਾ ਓ ਸੁਖ਼ਨਵਰ,<br/> ਨਾ ਓ ਸਿਰ ਤੇ ਨਾ ਓ ਸਲਾਮੀਆਂ,<br/> ਓ ਤੇ ਕਾਫ਼ਲਾ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ।<br/><br/> -੧੭੨-<noinclude></noinclude> ncwv2fstz4h4oh7miebvv5vjqct4qdr 250 19412 228921 55664 2026-07-25T05:50:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੧. ਜੀਵਨ-ਆਦਰਸ਼.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਹੇ ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ-ਆਦਰਸ਼ ਮਲਿਕਾ !<br/> ਤੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਬੂਹੇ, ਨਿਸ਼ੰਗ ਹੋ ਕੇ,<br/> ਉਜਾੜ ਨੂੰ ਘਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ,<br/> ਮੈਂ ਏਸ ਰੌਣਕ ਤੋਂ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ ।<br/><br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਮੈਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮੇਰੀ-<br/> ਅਕਾਸ਼ ਗੁੱਡੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ,<br/> ਉਭਰ ਉਭਰ ਕੇ ਓ ਬੈਠ ਗਈਆਂ,<br/> ਗ਼ਮਾਂ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗ ਹੋ ਕੇ ।<br/><br/> ਬਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੁਪਨੇ,<br/> ਅਬਾਦ ਸੀ ਏਸ ਦਿਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ,<br/> ਉਜੜ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਖੇਪ ਸਾਰੀ,<br/> ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਮਨ-ਤਰੰਗ ਹੋ ਕੇ ।<br/><br/> ਤੂੰ ਕੋਈ ਸੂਰਤ ਬਣਾ ਦੇ ਐਸੀ,<br/> ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇਂ,<br/> ਮੇਰੇ ਕਲੇਜੇ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਝਲਕੇ,<br/> ਤੇਰੇ ਕਪੋਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹੋ ਕੇ ।<br/><br/> ਜਗਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜੋਤ ਐਸੀ,<br/> ਉਧਾਰੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਜੀ ਨ ਤਰਸੇ,<br/> ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ, ਉਡੀਕ ਦਿਲ ਦੀ,<br/> ਇਸੇ ਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪਤੰਗ ਹੋ ਕੇ ।<br/><br/> -੧੭੩-<noinclude></noinclude> b9q8xsdgdldlcwm9zsjfioy9o7f273u 250 19415 228922 55665 2026-07-25T05:51:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੨. ਪ੍ਰੋਹਤ ਨੂੰ.}}<br/><br/> ੧. ਭਲਿਆ ਲੋਕਾ ! ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਖਲੋਤਾ,<br/> ਝੁਰ ਝੁਰ ਕੇ, ਕੀ ਤਕਦਾ ਹੈਂ ?<br/> ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਅਗ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਗਏ ?<br/> ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਕੰਡ ਭੁਆ ਕੇ,<br/> ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰ ਕੇ,<br/> ਹਸ ਹਸ ਦੂਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਵਣ,<br/> ਫੇਰ, ਬੜੀ ਬੇ ਗੌਲੀ ਅੰਦਰ<br/> ਰਾਹ ਅਪਣੇ ਪੈ ਜਾਣ ।<br/><br/> ੨. ਔਖਾ ਨਾ ਹੋ, ਕੁੜ੍ਹਨਾ ਛਡ ਦੇ,<br/> ਤੁਰ ਗਏ ਨੇਂ, ਤਾਂ ਤੁਰੇ ਜਾਣ ਦੇ,<br/> ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ-<br/> ਚਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ, ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਣੀ ।<br/> ਹਾਂ, ਪਰ ਏਨਾ ਆਪ ਸੋਚ ਲੈ,<br/> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਪੱਛੋ ਤਾ ਕੇ-<br/> ਪਰਤ ਪੈਣ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਏਂ,<br/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿਚ, ਤੇਲ ਦੇਣ ਦਾ-<br/> ਹੈ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਤ੍ਰਾਣ ?<br/><br/> -੧੭੪-<noinclude></noinclude> clbfcgcufaigeosuk3dwgkeodt3znng 250 19418 228923 55666 2026-07-25T05:51:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਉਤਿਆਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ,<br/> ਮਠਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਤੇ ਕਬਰਾਂ ਦਾ-<br/> ਰੁਅਬ ਦਿਖਾ ਕੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਵੇਂ,<br/> ਓਹ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਾਧੋ ਹੀ ਨੇਂ ?<br/> ਯਾ ਓਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਵਰ-ਸਰਾਪ ਦਾ,<br/> ਹੈ ਕੋਈ ਨੈਣ ਪਰਾਣ ?<br/><br/> ੪. ਭੋਲੇ ਸਜਣਾ ! ਸਮੇਂ ਬਦਲ ਗਏ,<br/> ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਦੌਰ ਜਹਾਲਤ ਵਾਲਾ ।<br/> ਆ ਗਏ ਸੋਚਾਂ ਖੋਜਾਂ ਵਾਲੇ,<br/> ਤਪ-ਬਲ ਤੇਰਾ ਖੀਣ ਹੋ ਗਿਆ,<br/> ਡਰ ਭਉ ਸਾਰਾ ਲਹਿੰਦਾ ਜਾਵੇ ।<br/> ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਉਡਦੇ ਜਾਵਣ,<br/> ਖੀਰ ਪੂੜੀਆਂ, ਹਲਵੇ ਮੰਡੇ ।<br/> ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਮੁਕਦੇ ਜਾਂਦੇ-<br/> ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਜਮਾਨ ।<br/><br/> ੫. ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਹੁੰਦੀ-<br/> ਨੇਕ ਨੀਯਤੀ, ਯਾ ਸਚਿਆਈ,<br/> ਤਦ ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਵਸ ਵੀ ਚਲਦਾ ।<br/> ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਕਲਬੂਤ ਰਹਿ ਗਿਆ,<br/> ਸਾਹਸਤ ਹੀਣਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਪੋਲਾ ।<br/> ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਸ ਪਰਾਈ ਛਡ ਦੇ,<br/> ਅਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦਿਨ<br/> ਤੋਰੀ ਚਲ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ।<br/><br/> -੧੭੫-<noinclude></noinclude> 20rt82rveqopvg6ylbgf5ynteoknpld 250 19423 228924 55667 2026-07-25T05:51:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੩. ਨਾਲੇ ਨੂੰ.}}<br/><br/> (ਗੀਤ)<br/><br/> ਬਰਫ਼ੀ ਟਿੱਲਿਓਂ ਲੱਥਿਆ ਨਾਲਿਆ !<br/> ਉਤਰੀਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ,<br/> ਕਾਹਲੀ ਅੱਗੇ ਟੋਏ ਕਹਿੰਦੇ,<br/> ਰਖ ਮਸਤਾਨੀ ਚਾਲ ।<br/><br/> ੧. ਬੜੇ ਕਠਿਨ ਹਨ ਰਸਤੇ ਤੇਰੇ,<br/> ਘੁਲਨੇ ਹਨ ਤੂੰ ਘੋਲ ਬੁਤੇਰੇ,<br/> ਪੈਰ ਮਲਕੜੇ ਧਰਦਾ ਜਾਈਂ,<br/> ਮਿਲੇ ਜਿਧਰ ਦੀ ਢਾਲ,<br/> ਨਾਲਿਆ !<br/> ਉਤਰੀਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ।<br/><br/> ੨. ਨਿਰਮਲ ਸੀਤਲ ਜਲ ਦੇ ਪਿਆਸੇ,<br/> ਜੁੜ ਰਹੇ ਤੇਰੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ,<br/> ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੀਆਂ ਫੇਰ ਸਹੀ,<br/> ਕਰ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ,<br/> ਨਾਲਿਆ !<br/> ਉਤਰੀਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ।<br/><br/> ੩. ਜਦ ਤਕ ਹਈ ਨਰੋਆ ਪਾਣੀ,<br/> ਮਿੱਠਤ ਤੇਰੀ ਨਿਭਦੀ ਏ ਜਾਣੀ,<br/> ਗੰਧਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ,<br/> ਆਪਾ ਲਈਂ ਨ ਗਾਲ,<br/> ਨਾਲਿਆ !<br/> ਉਤਰੀਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ।<br/><br/> -੧੭੬-<noinclude></noinclude> jarbefzm6y6hyvf582ht9jibh1ggnyh 250 19426 228925 55668 2026-07-25T05:52:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੪. ਨਿਗਹ ਦਾ ਤੀਰ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਛਾਨਣੀ ਕੀਤਾ ਕਲੇਜਾ,<br/> ਕਿਸ ਨਿਗਹ ਦੇ ਤੀਰ ਨੇ ?<br/> ਖੋਹ ਲਿਆ ਜਿਗਰਾ, ਕਿਦ੍ਹੀ-<br/> ਭੋਲੀ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨੇ ?<br/><br/> ਜੋਗੀਆ ! ਸੂਰਤ ਵਟਾ ਕੇ,<br/> ਕਿਉਂ ਭੁਲਾਵੇ ਦੇ ਰਿਹੋਂ ?<br/> ਤਾੜ ਲੀਤਾ ਤੋਰ ਤੋਂ,<br/> ਰਾਂਝਣ ਰੰਗੀਲਾ ਹੀਰ ਨੇ ।<br/><br/> ਨਾ ਬੁਲਾ, ਨਾ ਬੋਲ,<br/> ਨਾ ਪੜਦਾ ਹਟਾ, ਨਾ ਝਾਤ ਪਾ,<br/> ਬੇ ਅਸਰ ਕਦ ਤਕ ਰਹਿਣਗੇ-<br/> ਮੇਰੇ ਹਾੜੇ ਕੀਰਨੇ ।<br/><br/> ਸਹੁੰ ਕਰਾ ਲੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ-<br/> ਏਸ ਘਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ,<br/> ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਘੜੇ ਹੋਏ,<br/> ਏਹ ਸਭ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨੇਂ ।<br/><br/> ਚਾਰਾਗਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :<br/> ਪੀ ਕੇ ਬੇਖ਼ੁਦੀ ਦੀ ਲੇਟ ਜਾ ।<br/> ਪਰ ਕਿਆਮਤ ਤਕ ਅਸਰ-<br/> ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਸ ਅਕਸੀਰ ਨੇ ।<br/><br/> -੧੭੭-<noinclude></noinclude> qn3jtc51austnfx0e36235yn9kxyafa 250 19429 228926 55669 2026-07-25T05:52:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੫. ਅਰਦਾਸ.}}<br/><br/> ੧. ਨੂਰ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ !<br/> ਸੁਖ-ਸ਼ਾਨਤੀ ਦੇ ਦਵਾਰੇ, ਪ੍ਰਭੋ !<br/> ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਸਮਾਏ ਹੋਏ !<br/> ਨੇਕੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤੇ !<br/> ਅਸਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪਿਤਾ !<br/> ਕਾਉਂ ਅਤੇ ਹੰਸ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਨੇਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ।<br/> ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ ਰਾਉ ਅਤੇ ਰੰਕ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ,<br/> ਊਚ ਨੀਚ ਵਾਸਤੇ ਤੂੰ ਡੌਲੇ ਨੇਂ ਫੈਲਾਏ ਹੋਏ ।<br/> ਢੱਕ ਲਵੇਂ, ਬਖ਼ਸ਼ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਹੇਠ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ,<br/> ਠਾਰ ਦੇਵੇਂ ਸੀਨੇ, ਤੂੰ ਕੁਰਾਹਾਂ ਵੱਲ ਆਏ ਹੋਏ ।<br/><br/> ੨. ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ !<br/> ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਤੇ,<br/> ਬਰਕਤਾਂ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਹੋਵੇ,<br/> ਸ਼ਾਨਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇ,<br/> ਸੀਤਲ ਸਮਾਜ ਹੋਵੇ,<br/> ਨੇਕੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜਹਾਨ ਤੇ ਪਸਾਰਾ ਹੋਵੇ,<br/> ਚਾਨਣੇ ਹੋ ਜਾਣ ਦਿਲ,<br/> ਜਾਗ ਉਠੇ ਭਾਈ ਬੰਦੀ,<br/> ਦੇ ਰਿਹਾ ਉਛਾਲੇ, ਮੇਲ ਗੇਲ ਦਾ ਫੁਹਾਰਾ ਹੋਵੇ,<br/> ਬੰਦੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ,<br/> ਆਗਯਾਕਾਰ ਬਾਲ ਬਣੇ ਰਹੀਏ,<br/> ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ-<br/> ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੋਵੇ ।<br/><br/> -੧੭੮-<noinclude></noinclude> bq1f61hxuk8jtcrobqs15p5v6gn7zc1 250 19432 228927 55670 2026-07-25T05:53:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੬. ਭਉਰੇ ਨੂੰ}}.<br/><br/> ਭੰਵਰਿਆ ! ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਛੇੜ ।<br/><br/> ੧. ਜਗ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਪੁਰਾਣੀ,<br/> ਜੁਗ ਜੁਗ ਤੁਰਦੀ ਰਹੀ ਕਹਾਣੀ,<br/> ਕਈ ਵਰੀ ਉਪਜੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਿਪਜੇ,<br/> ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੇੜ,<br/> ਭੰਵਰਿਆ ! ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਛੇੜ ।<br/><br/> ੨. ਕੰਵਲੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਲਗਾਈ,<br/> ਕੰਵਲੇ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੁਸ਼ਨਾਈ,<br/> ਸੰਝ ਸੁਆਲ, ਸਵੇਰ ਜਗਾ ਕੇ,<br/> ਅੱਖੀਆਂ ਦੇਵੇ ਉਘੇੜ,<br/> ਭੰਵਰਿਆ ! ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਛੇੜ ।<br/><br/> ੩. ਲੈ ਪਰਲੇ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਰਾਤਾਂ,<br/> ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਛੋਹੀਆਂ ਗੁਝੀਆਂ ਬਾਤਾਂ,<br/> ਕਹਿ ਕਹਿ , ਸੁਣ ਸੁਣ, ਥਕ ਗਈ ਦੁਨੀਆਂ,<br/> ਕੋਈ ਨ ਸਕਿਆ ਨਬੇੜ,<br/> ਭੰਵਰਿਆ ! ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਛੇੜ ।<br/><br/> ੪. ਰਾਗਣੀ ਅਪਣੀ ਛੇੜੀ ਜਾਵੀਂ,<br/> ਛੋਹਿਆ ਪੰਧ ਨਬੇੜੀ ਜਾਵੀਂ,<br/> ਵੇਖੀ ਜਾਹ ਤੂੰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ,<br/> ਮੌਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭੇੜ,<br/> ਭੰਵਰਿਆ ! ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਛੇੜ ।<br/><br/> -੧੭੯-<noinclude></noinclude> eczchffn811kr6swzmzs8ep3vhl88zu 250 19435 228928 55671 2026-07-25T05:53:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੭. ਮਸਕੀਨ ਦਾ ਦਿਲ.}}<br/><br/> (ਕਾਫ਼ੀ)<br/><br/> ਸੰਭਲ ਸੰਭਲ ਚਲ ਦੌਲਤਵੰਦਾ !<br/> ਦਿਲ ਮਸਕੀਨ ਦੁਖਾਵੀਂ ਨਾ,<br/> ਨਾਜ਼ਕ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਤਿੜਕ ਨ ਜਾਵੇ,<br/> ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਠੁਕਰਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਊ,<br/> ਇਹ, ਅਰਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਊ,<br/> ਵੇਖੀਂ, ਕੱਚੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਨੀਂ,<br/> ਕੋਈ ਤਾ ਦੇ ਕੇ ਤੜਫਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਜੇ ਸ਼ੁਹਦੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਥਕ ਕੇ,<br/> ਦੁੰਹ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਸੌਂ ਗਈ ਏ,<br/> ਤਾਂ ਕੀ ਡਰ ਹੈ, ਟਿਕੀ ਰਹਿਣ ਦੇ !<br/> ਠੇਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ, ਮਲੂਕ ਨਹੀਂ,<br/> ਚਾਟੂ, ਚਾਤੁਰ, ਚਾਲਾਕ ਨਹੀਂ,<br/> ਜੀ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦਾ ਭਉ ਤਾਂ ਹੈ,<br/> ਬਸ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਘਬਰਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> -੧੮੦-<noinclude></noinclude> g91pxm2mnx9ykmrtymp14o6006vu075 250 19438 228929 55672 2026-07-25T05:53:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੀ ਹੋਇਆ, ਜੇ ਵਲ ਛਲ ਕਰ ਕਰ,<br/> ਮਾਇਆ ਇਸ ਨੇ ਜੋੜੀ ਨਹੀਂ,<br/> ਦਿਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਇਆ-ਗ਼ਰੀਬੀ-<br/> ਦੀ ਕੀਮਤ ਭੁਲ ਜਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ,<br/> ਤੇਰੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ,<br/> ਇਕਸੇ ਪਿਉ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਤੋਂ,<br/> ਦੁਰ ਦੁਰ ਕਰ ਦੂਰ ਹਟਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਸਿਦਕੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੁ,<br/> ਤੇ ਭੋਲੇ ਦਿਲੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈ,<br/> ਪਾਕ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਆਂਦਰ ਨੂੰ,<br/> ਕਲਪਾ ਕੇ ਕਹਿਰ ਕਮਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਢੇਰ ਸੁਆਹ ਦਾ ਸਮਝੀਂ ਨਾ,<br/> ਏਹ ਦਬੇ ਹੋਏ ਚੰਗਿਆੜੇ ਨੀਂ,<br/> ਵੇਖੀਂ ਝੱਲ ਖਿਲਾਰੀਂ ਨਾ,<br/> ਤੁਖਣਾਂ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਭੜਕਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> ਚਾਬਕ ਤੇਰੇ ਜਾਏ ਸਹਾਰੀ,<br/> ਡਰਦਾ ਅੱਖ ਉਠਾਂਦਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਵਕਤ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੋਈ,<br/> ਸੱਚੀਆਂ ਮੂੰਹੋਂ ਕਢਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/> ਇਕ ਦਿਨ ਆਵੇਗਾ ਜਦ ਦੋਵੇਂ,<br/> ਜੋਖੇ ਜਾਚੇ ਜਾਓਗੇ,<br/> ਮਸਕੀਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮੀਰੀ,<br/> ਉਤਰ ਸਕੇਗੀ ਸਾਵੀਂ ਨਾ ।<br/><br/> -੧੮੧-<noinclude></noinclude> jzz7s6orgsx28h94qnztsmborbwa09i 250 19441 228930 55674 2026-07-25T05:54:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੮. ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਹਟਕੋਰੇ.}}<br/><br/> ੧. ਰੱਬਾ ਵੇ ਰੱਬਾ ! ਤੂੰ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ ਏਂ,<br/> ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਨੰਗੇ ਦਾ ਦਾਤਾ ਅਖਵਾਨਾ ਏਂ,<br/> ਪਾਪੀ ਤੇ ਪੁੰਨੀ ਤੇ ਮੇਹਰਾਂ ਬਰਸਾਨਾ ਏਂ,<br/> ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਵਾਰੀ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੌਂ ਜਾਨਾ ਏਂ ?<br/> ਘੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਵਲ ਤਕਦਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪਾਨਾ ਏਂ,<br/> ਭਰਿਆਂ ਹੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਏਂ ?<br/> ਸੱਖਣਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਕਿਉਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਨਾ ਏਂ ?<br/><br/> ੨. ਚੇਤਾ ਈ ? ਜਿੱਦਿਨ ਇਹ ਚੰਨਣ ਦੀ ਗੇਲੀ ਤੂੰ,<br/> ਸੁੱਭਰ ਤੇ ਚੋਲੇ ਪਾ, ਚਾੜ੍ਹੀ ਸੀ ਡੋਲੇ ਤੇ ।<br/> ਪੇਕੇ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਦਰ ਹੀ ਆਦਰ ਸੀ,<br/> ਸਦਕੇ ਕੋਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਚਿਹਰੇ ਇਸ ਭੋਲੇ ਤੇ,<br/> ਪੁਛਦਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਹੁਣ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ,<br/> ਭਖਦੀ ਨਹੀਂ ਲਾਲੀ ਅਜ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਕੋਲੇ ਤੇ,<br/> ਸੱਕਾ ਸੈਂ ਤੂੰ ਭੀ ਤਾਂ ਵਸਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ,<br/> ਪੈਂਦੀ ਨਹੀਂ ਝਾਤੀ ਹੁਣ ਢੱਠੇ ਹੋਏ ਖੋਲੇ ਤੇ ।<br/><br/> -੧੮੨-<noinclude></noinclude> efytr8p83rlysed8c8x8ggazer9mf5q 250 19444 228931 55675 2026-07-25T05:54:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੩. ਉੱਜੜ ਗਈ ਵਾੜੀ ਦਾ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਬਣਦਾ ਨਹੀਂ,<br/> ਸਾਥੀ ਇਸ ਦੁਖੀਆ ਦੇ, ਝੋਰੇ ਤੇ ਹਾਵੇ ਨੇਂ,<br/> ਦਿਉਰਾਂ ਤੇ ਜੇਠਾਂ ਨੇਂ, ਛਡ ਦਿੱਤੇ ਦਾਵੇ ਨੇਂ,<br/> ਪੇਕੇ ਘਰ ਵੱਲੋਂ ਭੀ ਫੋਕੇ ਪਰਚਾਵੇ ਨੇਂ,<br/> ਲਮਕਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਨੇਂ, ਖੁੱਥਾ ਇਹ ਝਾਟਾ ਏ,<br/> ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਪਏ ਧਾਵੇ ਨੇਂ,<br/> ਚੰਦਰਿਆਂ ਲੇਖਾਂ ਵੀ ਲੀਤੇ ਪਰਤਾਵੇ ਨੇਂ,<br/> ਜਿੱਧਰ ਮੈਂ ਤਕਨੀ ਆਂ, ਭਖਦੇ ਪਏ ਆਵੇ ਨੇਂ ।<br/><br/> ੪. ਰੀਝਾਂ ਤੇ ਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੂਲੀ ਤਾਂ ਪਾਈ ਸੀ,<br/> ਭੁੱਖੇ ਇਸ ਟੋਏ ਨੂੰ ਕੇਹੜੇ ਖੂਹ ਪਾਵਾਂ ਮੈਂ ?<br/> ਚਰਖ਼ਾ ਤੇ ਚਕੀ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ,<br/> ਠੂਠਾ ਫੜ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਆਪੂੰ ਸ਼ਰਮਾਵਾਂ ਮੈਂ,<br/> ਚੌਧਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਭੀ ਹਾੜੇ ਮੈਂ ਪਾ ਹਾਰੀ,<br/> ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਪਿੱਟਣ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ ਮੈਂ ।<br/> ਹੱਸਣ ਤੇ ਪਹਿਨਣ, ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਗਈ,<br/> ਟੁੱਕਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵੀ ਮਹੁਰਾ ਹੁਣ ਖਾਵਾਂ ਮੈਂ ?<br/><br/> ੫. ਭੋਲੇ, ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਖੜਪੈਂਚਾਂ ਨੂੰ,<br/> ਸੁੱਝੇ ਨਾ ਵਾ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਏ,<br/> ਕਾਂ, ਕੁੱਤੇ, ਕੀੜੇ ਤਾਂ ਪਲਦੇ ਨੇਂ ਏਨ੍ਹਾਂ ਤੇ,<br/> ਆਦਮ ਦੀ ਬੱਚੀ ਹਟਕੋਰੇ ਪਈ ਲੈਂਦੀ ਏ,<br/> ਜਲਸੇ, ਕਰਤੂਤਾਂ, ਤੇ ਮਹਿਫ਼ਲ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ,<br/> ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਾ ਪੈਂਦੀ ਏ,<br/> ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਜ਼ਾਮਨ ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੀ,<br/> ਛਾਤੀ ਤੇ ਆਵੀ ਤਾਂ ਧੁਖਦੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ ।<br/><br/> -੧੮੩-<noinclude></noinclude> pphy5btwu0kznqbb38wxzktdbv3w7va 250 19447 228932 55676 2026-07-25T05:55:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੦੯. ਬੁਲਬੁਲ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਖ਼ਿਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੋ ਰੋ ਨਾ ਸਿਰ ਖਪਾ, ਬੁਲਬੁਲ !<br/> ਬਹਾਰ ਆਈ ਖੜੀ ਹੈ, ਨ ਜੀ ਡੁਲਾ, ਬੁਲਬੁਲ !<br/><br/> ਸਰੂਰ ਵਸਲ ਦਾ ਲੈ ਲੈ ਕੇ, ਝੂਮਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ,<br/> ਮਜ਼ਾ ਉਡੀਕ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਦਾ ਭੀ ਚਖਾ, ਬੁਲਬੁਲ !<br/><br/> ਜੇ ਤਲਕੇ ਰਾਨ ਦੀ ਮਛਲੀ ਕਦੇ ਖੁਆਲੀ ਸੀ,<br/> ਫੜਾ ਕੇ ਕੱਚਾ ਘੜਾ, ਤਰਨ ਭੀ ਸਿਖਾ, ਬੁਲਬੁਲ !<br/><br/> ਲਗਾ ਦਿਖਾਈ ਏ ਬਾਜ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਧੜ ਦੀ,<br/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਰ ਤੇ ਭੀ, ਦਿਸ ਪਿਆ ਖ਼ੁਦਾ, ਬੁਲਬੁਲ !<br/><br/> ਦਿਖਾ ਕੇ ਸਾੜ ਕਲੇਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਉਂ ਭੰਡੇਂ ?<br/> ਏ ਦਾਗ਼ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤੇ ਨਾ ਲਗਾ, ਬੁਲਬੁਲ !<br/><br/> -੧੮੪-<noinclude></noinclude> 2yj4fq745wm5xsnvu51tdzxzml8sk0g 250 19450 228933 55678 2026-07-25T05:55:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੧੦. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਲੱਖ ਹੱਟੀਆਂ ਤੇ ਲੱਖ ਬਪਾਰੀ,<br/> ਕਰਨ ਉਥੱਲ ਪਥੱਲੇ ।<br/> ਸੌਦੇ ਵੇਚਣ, ਨਵੇਂ ਵਿਹਾਝਣ,<br/> ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਸਵੱਲੇ ।<br/> ਕਈਆਂ ਖਟ ਖਟ ਬੋਝੇ ਭਰ ਲਏ,<br/> ਕਈਆਂ ਮੂਲ ਗੁਆਇਆ,<br/> ਓਹੋ ਖੱਟੀ ਖੱਟੀ ਸਮਝੀਂ,<br/> ਜੇੜ੍ਹੀ ਤੁਰਦਿਆਂ ਰਹਿ ਜਾਏ ਪੱਲੇ ।<br/><br/> -੧੮੫-<noinclude></noinclude> r0pw9rf2gxqgnqq5v47l6gaq59tmz2g 250 19453 228934 55679 2026-07-25T05:56:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੧੧. ਕਸਤੂਰਾ ਹਰਨ.}}<br/><br/> (ਗ਼ਜ਼ਲ)<br/><br/> ਮੇਰੇ ਰਫ਼ੀਕੋ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ,<br/> ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਾਇਆਂ ਪਲਟ ਗਈ ਹੈ,<br/> ਦੁਸ਼ਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕੀ ਕਲੀ ਤੋਂ,<br/> ਨਸੀਮ ਪਰਦਾ ਉਲਟ ਗਈ ਹੈ ।<br/><br/> ਹੈ ਖੁਲ ਗਈ ਬੇਸੁਧੀ ਦੀ ਨੀਂਦਰ,<br/> ਨਵਾਂ ਜਹਾਨ ਇਕ ਅਬਾਦ ਹੋਇਆ,<br/> ਬਿਸੁਰਤ ਤਰਬਾਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ,<br/> ਘਟਾ ਹਨੇਰੀ ਓ ਫਟ ਗਈ ਹੈ ।<br/><br/> ਮੈਂ ਇਕ ਮਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦਾ ਮੁੱਠਾ,<br/> ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸਾਂ ਬੂਹੇ ਬੂਹੇ,<br/> ਕਪਾਟ ਇਕ ਖੁਲ ਗਿਆ ਅਚਾਨਕ,<br/> ਤੇ ਬੇਕਰਾਰੀ ਓ ਹਟ ਗਈ ਹੈ ।<br/><br/> ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਓ ਜੋਤ ਜਾਗੇ,<br/> ਜਹਾਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਗ ਰਿਹਾ ਹੈ,<br/> ਇਸੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਬਣ,<br/> ਬਹਾਰੀ ਬੂੰਦਾਂ 'ਚਿ ਵਟ ਗਈ ਹੈ ।<br/><br/> ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਉਠ ਉਠ,<br/> ਕਲੇਜੇ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਜਾ ਲੁਕੀ ਸੀ,<br/> ਓ ਫੁੱਲਾਂ ਤਾਈਂ ਹਸਾ ਖਿਡਾ ਕੇ,<br/> ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਸਿਮਟ ਗਈ ਹੈ ।<br/><br/> -੧੮੬-<noinclude></noinclude> 2n2zyr0qzoskudebpv90l4c3n65at8o 250 19456 228935 55680 2026-07-25T05:56:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੧੨. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਨਜ਼ਰ-ਫ਼ਰੇਬ<br/> ਪਰੀਤਮ ਬਣ ਗਿਆ,<br/> ਨਾ ਲੱਭਾ, ਨਾ ਡਿੱਠਾ ।<br/><br/> ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ,<br/> ਓਹੋ ਆਖੇ,<br/> ਮਿੱਠਾ,<br/> ਮਿੱਠਿਓਂ ਮਿੱਠਾ ।<br/><br/> ਐਡੇ ਸੋਹਣੇ<br/> ਦਿਲਬਰ ਦੇ ਜੇ,<br/> ਅੱਖੀਆਂ ਕੰਨ ਵੀ ਦਿਸਦੇ,<br/><br/> ਤਰਲਾ ਪਾ,<br/> ਪੁੰਝਵਾ ਤੇ ਲੈਂਦੇ,<br/> ਕਾਲਾ ਕੀਤਾ ਚਿੱਠਾ ।<br/><br/> -੧੮੭-<noinclude></noinclude> eug02ybw5rixunrkdwx45hexhzpql50 250 19459 228936 55681 2026-07-25T05:56:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੧੩. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੇ,<br/> ਤੂੰ ਤੁਰਨ ਲਗਾ ਹੈਂ,<br/> ਜਮ ਜਮ ਕਦਮ ਉਠਾ ਲੈ,<br/><br/> ਪਰ, ਪੈਂਡੇ ਨੂੰ<br/> ਮਿਣ ਸੱਕੇਂਗਾ ?<br/> ਇਹ ਤਖ਼ਮੀਨਾ ਲਾ ਲੈ ।<br/><br/> ਜਿਸ ਇਸ ਸ਼ਹੁ ਵਿਚ<br/> ਟੁਭਕੀ ਮਾਰੀ,<br/> ਮੁੜ ਕੇ ਉਤਾਂਹ ਨ ਆਇਆ,<br/><br/> ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਥੋਂ<br/> ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ,<br/> ਬਾਹਰੇ ਬੈਠ ਬਣਾ ਲੈ ।<br/><br/> -੧੮੮-<noinclude></noinclude> kzn44ax609b8l70gkr6o3f9yqkjnz40 250 19462 228937 55682 2026-07-25T05:57:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|੧੧੪. ਦੋਹੜਾ.}}<br/><br/> ਜੋ ਆਇਆ,<br/> ਏਥੇ ਹੀ ਆਇਆ,<br/> ਏਥੋਂ ਈ ਡਿੱਠਾ, ਜਾਂਦਾ,<br/><br/> ਏਸੇ ਖੇਤ,<br/> ਰਿਹਾ ਹਰ ਕੋਈ,<br/> ਬੀਜ ਬੀਜ, ਫਲ ਖਾਂਦਾ,<br/><br/> ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੀ<br/> ਗੱਲ<br/> ਜਿ ਤੈਨੂੰ<br/> ਚੇਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਸ ਦੇ,<br/><br/> ਮੈਂ ਤੇ,<br/> ਨਾ ਡਿੱਠਾ,<br/> ਨਾ ਸੁਣਿਆ,<br/> ਗਿਆ ਪਰਤ ਕੇ ਆਂਦਾ ।<br/> -੧੮੯-<noinclude></noinclude> q25iqmu4hh3b9cs0dsuw63vu6u4hpwf 250 19465 228938 55684 2026-07-25T05:57:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਖਾਲੀ ਜਗਾ---<noinclude></noinclude> 14lsmf9fmac49ofnnuz7kahfj0plc77 250 19468 228939 55685 2026-07-25T05:57:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ-<noinclude></noinclude> jzjmalgueclzopk2luaxd6thk6rjzbu 250 19471 228940 55686 2026-07-25T05:57:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 228940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ- ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਮੈਸਰਜ਼ ਬੰਸੀਧਰ ਕਪੂਰ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਗੁਰੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਾਸੋਂ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਰੇਟ ਤੇ ਲੀਤਾ ਗਿਆ ।<noinclude></noinclude> f3uli80e10or2ncu3jlaz81kkp24ua1 250 19474 228941 50432 2026-07-25T05:58:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 228941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> avb23aqrnx9860guge1olzskkikdogo 250 19475 228942 50433 2026-07-25T05:58:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 228942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 250 22335 228806 53445 2026-07-24T12:02:21Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੨}}</noinclude>ਗੁਰਿ ਅਨਲੁ ਬੁਝਾਇਆ॥ ਜਬ ਨਖ ਸਿਖ ਇਹੁ ਮਨੁ ਚੀਨ੍ਹਾ॥ ਤਬ ਅੰਤਰਿ ਮਜਨੁ ਕੀਨ੍ਹਾ॥੧॥ ਪਵਨਪਤਿ ਉਨਮਨਿ ਰਹਨੁ ਖਰਾ॥ ਨਹੀ ਮਿਰਤੁ ਨ ਜਨਮੁ ਜਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਉਲਟੀ ਲੇ ਸਕਤਿ ਸਹਾਰੰ॥ ਪੈਸੀਲੇ ਗਗਨ ਮਝਾਰੰ॥ ਬੇਧੀਅਲੇ ਚਕ੍ਰ ਭੁਅੰਗਾ॥ ਭੇਟੀਅਲੇ ਰਾਇ ਨਿਸੰਗਾ॥੨॥ ਚੂਕੀਅਲੇ ਮੋਹ ਮਇਆਸਾ॥ ਸਸਿ ਕੀਨੋ ਸੁੂਰ ਗਿਰਾਸਾ॥ ਜਬ ਕੁੰਭਕੁ ਭਰਿਪੁਰਿ ਲੀਣਾ॥ ਤਹ ਬਾਜੇ ਅਨਹਦ ਬੀਣਾ॥੩॥ ਬਕਤੈ ਬਕਿ ਸਬਦੁ ਸੁਨਾਇਆ॥ ਸੁਨਤੈ ਸੁਨਿ ਮੰਨਿ ਬਸਾਇਆ॥ ਕਰਿ ਕਰਤਾ ਉਤਰਸਿ ਪਾਰੰ॥ ਕਹੈ ਕਬੀਰਾ ਸਾਰੰ॥੪॥੧॥੧੦॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ॥ ਜੋਤੀ ਅੰਤਰਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਅਨੂਪੁ॥੧॥ ਕਰੁ ਰੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਜੋਤੀ ਅੰਤਰਿ ਧਰਿਆ ਪਸਾਰੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹੀਰਾ ਦੇਖਿ ਹੀਰੇ ਕਰਉ ਆਦੇਸੁ॥ ਕਹੈ ਕਬੀਰੁ ਨਿਰੰਜਨ ਅਲੇਖੁ ॥੨॥੨॥੧੧॥ ਦੁਨੀਆ ਹੁਸੀਆਰ ਬੇਦਾਰ ਜਾਗਤ ਮੁਸੀਅਤ ਹਉ ਰੇ ਭਾਈ॥ ਨਿਗਮ ਹੁਸੀਆਰ ਪਹਰੂਆ ਦੇਖਤ ਜਮੁ ਲੇ ਜਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨੰੀਬੁ ਭਇਓ ਆਂਬੂ ਆਂਬੁ ਭਇਓ ਨੰੀਬਾ ਕੇਲਾ ਪਾਕਾ ਝਾਰਿ॥ ਨਾਲੀਏਰ ਫਲੁ ਸੇਬਰਿ ਪਾਕਾ ਮੂਰਖ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ॥੧॥ ਹਰਿ ਭਇਓ ਖਾਂਡੁ ਰੇਤੁ ਮਹਿ ਬਿਖਰਿਓ ਹਸਤੰੀ ਚੁਨਿਓ ਨ ਜਾਈ॥ ਕਹਿ ਕਮੀਰ ਕੁਲ ਜਾਤਿ ਪਾਂਤਿ ਤਜਿ ਚੀਟੀ ਹੋਇ ਚੁਨਿ ਖਾਈ॥੨॥੩॥੧੨॥ {{center|ਬਾਣੀ ਨਾਮਦੇਉ ਜੀਉ ਕੀ ਰਾਮਕਲੀ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਆਨੀਲੇ ਕਾਗਦੁ ਕਾਟੀਲੇ ਗੂਡੀ ਆਕਾਸ ਮਧੇ ਭਰਮੀਅਲੇ॥ ਪੰਚ ਜਨਾ ਸਿਉ ਬਾਤ ਬਤਊਆ ਚੀਤੁ ਸੁ ਡੋਰੀ ਰਾਖੀਅਲੇ॥੧॥ ਮਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮਾ ਬੇਧੀਅਲੇ॥ ਜੈਸੇ ਕਨਿਕ ਕਲਾ ਚਿਤੁ ਮਾਂਡੀਅਲੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਨੀਲੇ ਕੁੰਭੁ ਭਰਾਈਲੇ ਊਦਕ ਰਾਜ ਕੁਆਰਿ ਪੁਰੰਦਰੀਏ॥ ਹਸਤ ਬਿਨੋਦ ਬੀਚਾਰ ਕਰਤੀ ਹੈ ਚੀਤੁ ਸੁ ਗਾਗਰਿ ਰਾਖੀਅਲੇ॥੨॥ ਮੰਦਰੁ ਏਕੁ ਦੁਆਰ ਦਸ ਜਾ ਕੇ ਗਊ ਚਰਾਵਨ ਛਾਡੀਅਲੇ॥ ਪਾਂਚ ਕੋਸ ਪਰ ਗਊ ਚਰਾਵਤ ਚੀਤੁ ਸੁ ਬਛਰਾ ਰਾਖੀਅਲੇ॥੩॥ ਕਹਤ ਨਾਮਦੇਉ ਸੁਨਹੁ ਤਿਲੋਚਨ ਬਾਲਕੁ ਪਾਲਨ ਪਉਢੀਅਲੇ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਕਾਜ ਬਿਰੂਧੀ ਚੀਤੁ ਸੁ ਬਾਰਿਕ ਰਾਖੀਅਲੇ॥੪॥੧॥ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਾਸਤ੍ਰ ਆਨੰਤਾ ਗੀਤ ਕਬਿਤ ਨ ਗਾਵਉਗੋ॥<noinclude></noinclude> 5dm6hfousnhfb7ujm0ysbzqvqdfodiv 250 22340 228807 53450 2026-07-24T12:15:26Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੩}}</noinclude>ਅਖੰਡ ਮੰਡਲ ਨਿਰੰਕਾਰ ਮਹਿ ਅਨਹਦ ਬੇਨੁ ਬਜਾਵਉਗੋ॥੧॥ ਬੈਰਾਗੀ ਰਾਮਹਿ ਗਾਵਉਗੋ॥ ਸਬਦਿ ਅਤੀਤ ਅਨਾਹਦਿ ਰਾਤਾ ਆਕੁਲ ਕੈ ਘਰਿ ਜਾਉਗੋ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇੜਾ ਪਿੰਗੁਲਾ ਅਉਰੁ ਸੁਖਮਨਾ ਪਉਨੈ ਬੰਧਿ ਰਹਾਉਗੋ॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਸਮ ਕਰਿ ਰਾਖਉ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤਿ ਮਿਲਿ ਜਾਉਗੋ॥੨॥ ਤੀਰਥ ਦੇਖਿ ਨ ਜਲ ਮਹਿ ਪੈਸਉ ਜੀਅ ਜੰਤ ਨ ਸਤਾਵਉਗੋ॥ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਗੁਰੂ ਦਿਖਾਏ ਘਟ ਹੀ ਭੀਤਰਿ ਨ੍ਹਾਉਗੋ॥੩॥ ਪੰਚ ਸਹਾਈ ਜਨ ਕੀ ਸੋਭਾ ਭਲੋ ਭਲੋ ਨ ਕਹਾਵਉਗੋ॥ ਨਾਮਾ ਕਹੈ ਚਿਤੁ ਹਰਿ ਸਿਉ ਰਾਤਾ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਸਮਾਉਗੋ॥੪॥੨॥ ਮਾਇ ਨ ਹੋਤੀ ਬਾਪੁ ਨ ਹੋਤਾ ਕਰਮੁ ਨ ਹੋਤੀ ਕਾਇਆ॥ ਹਮ ਨਹੀ ਹੋਤੇ ਤੁਮ ਨਹੀ ਹੋਤੇ ਕਵਨੁ ਕਹਾਂ ਤੇ ਆਇਆ॥੧॥ ਰਾਮ ਕੋਇ ਨ ਕਿਸ ਹੀ ਕੇਰਾ॥ ਜੈਸੇ ਤਰਵਰਿ ਪੰਖਿ ਬਸੇਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਚੰਦੁ ਨ ਹੋਤਾ ਸੂਰੁ ਨ ਹੋਤਾ ਪਾਨੀ ਪਵਨੁ ਮਿਲਾਇਆ॥ ਸਾਸਤੁ ਨ ਹੋਤਾ ਬੇਦੁ ਨ ਹੋਤਾ ਕਰਮੁ ਕਹਾਂ ਤੇ ਆਇਆ॥੨॥ ਖੇਚਰ ਭੂਚਰ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਮਾ ਪ੍ਰਣਵੈ ਪਰਮ ਤਤੁ ਹੈ ਸਤਿਗੁਰ ਹੋਇ ਲਖਾਇਆ॥੩॥੩॥ ਰਾਮਕਲੀ ਘਰੁ ੨॥ ਬਾਨਾਰਸੀ ਤਪੁ ਕਰੈ ਉਲਟਿ ਤੀਰਥ ਮਰੈ ਅਗਨਿ ਦਹੈ ਕਾਇਆ ਕਲਪੁ ਕੀਜੈ॥ ਅਸੁਮੇਧ ਜਗੁ ਕੀਜੈ ਸੋਨਾ ਗਰਭ ਦਾਨੁ ਦੀਜੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਿ ਤਊ ਨ ਪੂਜੈ॥੧॥ ਛੋਡਿ ਛੋਡਿ ਰੇ ਪਾਖੰਡੀ ਮਨ ਕਪਟੁ ਨ ਕੀਜੈ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨਿਤ ਨਿਤਹਿ ਲੀਜੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੰਗਾ ਜਉ ਗੋਦਾਵਰਿ ਜਾਈਐ ਕੁੰਭਿ ਜਉ ਕੇਦਾਰ ਨ੍ਹਾਈਐ ਗੋਮਤੀ ਸਹਸ ਗਊ ਦਾਨੁ ਕੀਜੈ॥ ਕੋਟਿ ਜਉ ਤੀਰਥ ਕਰੈ ਤਨੁ ਜਉ ਹਿਵਾਲੇ ਗਾਰੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਿ ਤਊ ਨ ਪੂਜੈ॥੨॥ ਅਸੁ ਦਾਨ ਗਜ ਦਾਨ ਸਿਹਜਾ ਨਾਰੀ ਭੂਮਿ ਦਾਨ ਐਸੋ ਦਾਨੁ ਨਿਤ ਨਿਤਹਿ ਕੀਜੈ॥ ਆਤਮ ਜਉ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਕੀਜੈ ਆਪ ਬਰਾਬਰਿ ਕੰਚਨੁ ਦੀਜੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਿ ਤਊ ਨ ਪੂਜੈ॥੩॥ ਮਨਹਿ ਨ ਕੀਜੈ ਰੋਸੁ ਜਮਹਿ ਨ ਦੀਜੈ ਦੋਸੁ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਬਾਣ ਪਦੁ ਚੀਨ੍ਹਿ ਲੀਜੈ॥ ਜਸਰਥ ਰਾਇ ਨੰਦੁ ਰਾਜਾ ਮੇਰਾ ਰਾਮ ਚੰਦੁ ਪ੍ਰਣਵੈ ਨਾਮਾ ਤਤੁ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਜੈ॥੪॥੪॥ {{center|ਰਾਮਕਲੀ ਬਾਣੀ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਕੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਪੜੀਐ ਗੁਨੀਐ ਨਾਮੁ ਸਭੁ ਸੁਨੀਐ ਅਨਭਉ ਭਾਉ ਨ ਦਰਸੈ॥ ਲੋਹਾ ਕੰਚਨੁ ਹਿਰਨ ਹੋਇ ਕੈਸੇ ਜਉ ਪਾਰਸਹਿ ਨ<noinclude></noinclude> p6ylda1vtdkyd491prsdu43yrqd2shw 250 22345 228809 53456 2026-07-24T12:27:10Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੪}}</noinclude>ਪਰਸੈ॥੧॥ ਦੇਵ ਸੰਸੈ ਗਾਂਠਿ ਨ ਛੂਟੈ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਇਆ ਮਦ ਮਤਸਰ ਇਨ ਪੰਚਹੁ ਮਿਲਿ ਲੂਟੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਮ ਬਡ ਕਬਿ ਕੁਲੀਨ ਹਮ ਪੰਡਿਤ ਹਮ ਜੋਗੀ ਸੰਨਿਆਸੀ॥ ਗਿਆਨੀ ਗੁਨੀ ਸੂਰ ਹਮ ਦਾਤੇ ਇਹ ਬੁਧਿ ਕਬਹਿ ਨ ਨਾਸੀ॥੨॥ ਕਹੁ ਰਵਿਦਾਸ ਸਭੈ ਨਹੀ ਸਮਝਸਿ ਭੂਲਿ ਪਰੇ ਜੈਸੇ ਬਉਰੇ॥ ਮੋਹਿ ਅਧਾਰੁ ਨਾਮੁ ਨਾਰਾਇਨ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਨ ਧਨ ਮੋਰੇ॥੩॥੧॥ {{center|ਰਾਮਕਲੀ ਬਾਣੀ ਬੇਣੀ ਜੀਉ ਕੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਇੜਾ ਪਿੰਗੁਲਾ ਅਉਰ ਸੁਖਮਨਾ ਤੀਨਿ ਬਸਹਿ ਇਕ ਠਾਈ॥ ਬੇਣੀ ਸੰਗਮੁ ਤਹ ਪਿਰਾਗੁ ਮਨੁ ਮਜਨੁ ਕਰੇ ਤਿਥਾਈ॥੧॥ ਸੰਤਹੁ ਤਹਾ ਨਿਰੰਜਨ ਰਾਮੁ ਹੈ॥ ਗੁਰ ਗਮਿ ਚੀਨੈ ਬਿਰਲਾ ਕੋਇ॥ ਤਹਾਂ ਨਿਰੰਜਨੁ ਰਮਈਆ ਹੋਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੇਵ ਸਥਾਨੈ ਕਿਆ ਨੀਸਾਣੀ॥ ਤਹ ਬਾਜੇ ਸਬਦ ਅਨਾਹਦ ਬਾਣੀ॥ ਤਹ ਚੰਦੁ ਨ ਸੂਰਜੁ ਪਉਣੁ ਨ ਪਾਣੀ॥ ਸਾਖੀ ਜਾਗੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਣੀ॥੨॥ ਉਪਜੈ ਗਿਆਨੁ ਦੁਰਮਤਿ ਛੀਜੈ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸਿ ਗਗਨੰਤਰਿ ਭੀਜੈ॥ ਏਸੁ ਕਲਾ ਜੋ ਜਾਣੈ ਭੇਉ॥ ਭੇਟੈ ਤਾਸੁ ਪਰਮ ਗੁਰਦੇਉ॥੩॥ ਦਸਮ ਦੁਆਰਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕੀ ਘਾਟੀ॥ ਊਪਰਿ ਹਾਟੁ ਹਾਟ ਪਰਿ ਆਲਾ ਆਲੇ ਭੀਤਰਿ ਥਾਤੀ॥੪॥ ਜਾਗਤੁ ਰਹੈ ਸੁ ਕਬਹੁ ਨ ਸੋਵੈ॥ ਤੀਨਿ ਤਿਲੋਕ ਸਮਾਧਿ ਪਲੋਵੈ॥ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰੁ ਲੈ ਹਿਰਦੈ ਰਹੈ॥ ਮਨੂਆ ਉਲਟਿ ਸੁੰਨ ਮਹਿ ਗਹੈ॥੫॥ ਜਾਗਤੁ ਰਹੈ ਨ ਅਲੀਆ ਭਾਖੈ॥ ਪਾਚਉ ਇੰਦ੍ਰੀ ਬਸਿ ਕਰਿ ਰਾਖੈ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਸਾਖੀ ਰਾਖੈ ਚੀਤਿ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਰਪੈ ਕ੍ਰਿਸਨ ਪਰੀਤਿ॥੬॥ ਕਰ ਪਲਵ ਸਾਖਾ ਬੀਚਾਰੇ॥ ਅਪਨਾ ਜਨਮੁ ਨ ਜੂਐ ਹਾਰੇ॥ ਅਸੁਰ ਨਦੀ ਕਾ ਬੰਧੈ ਮੂਲੁ॥ ਪਛਿਮ ਫੇਰਿ ਚੜਾਵੈ ਸੂਰੁ॥ ਅਜਰੁ ਜਰੈ ਸੁ ਨਿਝਰੁ ਝਰੈ॥ ਜਗੰਨਾਥ ਸਿਉ ਗੋਸਟਿ ਕਰੈ॥੭॥ ਚਉਮੁਖ ਦੀਵਾ ਜੋਤਿ ਦੁਆਰ॥ ਪਲੂ ਅਨਤ ਮੂਲੁ ਬਿਚਕਾਰਿ॥ ਸਰਬ ਕਲਾ ਲੇ ਆਪੇ ਰਹੈ॥ ਮਨੁ ਮਾਣਕੁ ਰਤਨਾ ਮਹਿ ਗੁਹੈ॥੮॥ ਮਸਤਕਿ ਪਦਮੁ ਦੁਆਲੈ ਮਣੀ॥ ਮਾਹਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਧਣੀ॥ ਪੰਚ ਸਬਦ ਨਿਰਮਾਇਲ ਬਾਜੇ॥ ਢੁਲਕੇ ਚਵਰ ਸੰਖ ਘਨ ਗਾਜੇ॥ ਦਲਿ ਮਲਿ ਦੈਤਹੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੁ॥ ਬੇਣੀ ਜਾਚੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮੁ॥੯॥੧॥<noinclude></noinclude> e4bcvuv46xptbx38aehpixbafeo2tcg 250 22350 228814 53461 2026-07-24T23:43:21Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੫}}</noinclude>{{center|ਰਾਗੁ ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ ਮਹਲਾ ੪}} {{center|{{xx-larger|'''੧ਓ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ'''}}</br> {{xx-larger|'''ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥'''}}}} ਮੇਰੇ ਮਨ ਜਪਿ ਅਹਿਨਿਸਿ ਨਾਮੁ ਹਰੇ॥ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਦੋਖ ਬਹੁ ਕੀਨੇ ਸਭ ਪਰਹਰਿ ਪਾਸਿ ਧਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹਿ ਆਰਾਧਹਿ ਸੇਵਕ ਭਾਇ ਖਰੇ॥ ਕਿਲਬਿਖ ਦੋਖ ਗਏ ਸਭ ਨੀਕਰਿ ਜਿਉ ਪਾਨੀ ਮੈਲੁ ਹਰੇ॥੧॥ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਨਰੁ ਨਾਰਾਇਨੁ ਗਾਵਹਿ ਮੁਖਿ ਬੋਲਹਿ ਨਰ ਨਰਹਰੇ॥ ਪੰਚ ਦੋਖ ਅਸਾਧ ਨਗਰ ਮਹਿ ਇਕੁ ਖਿਨੁ ਪਲੁ ਦੂਰਿ ਕਰੇ॥੨॥ ਵਡਭਾਗੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵਹਿ ਹਰਿ ਕੇ ਭਗਤ ਹਰੇ॥ ਤਿਨ ਕੀ ਸੰਗਤਿ ਦੇਹਿ ਪ੍ਰਭ ਜਾਚਉ ਮੈ ਮੂੜ ਮੁਗਧ ਨਿਸਤਰੇ॥੩॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਧਾਰਿ ਜਗਜੀਵਨ ਰਖਿ ਲੇਵਹੁ ਸਰਨਿ ਪਰੇ॥ ਨਾਨਕੁ ਜਨੁ ਤੁਮਰੀ ਸਰਨਾਈ ਹਰਿ ਰਾਖਹੁ ਲਾਜ ਹਰੇ॥੪॥੧॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਰਾਮ ਜਪਿ ਜਨ ਰਾਮੈ ਨਾਮਿ ਰਲੇ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਜਪਿਓ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਹਰਿ ਧਾਰੀ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਪਲੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਸੁਆਮੀ ਜਨ ਜਪਿ ਮਿਲਿ ਸਲਲ ਸਲਲੇ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਸੰਤ ਮਿਲਿ ਰਾਮ ਰਸੁ ਪਾਇਆ ਹਮ ਜਨ ਕੈ ਬਲਿ ਬਲਲੇ॥੧॥ ਪੁਰਖੋਤਮੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਿਨਿ ਗਾਇਓ ਸਭਿ ਦਾਲਦ ਦੁਖ ਦਲਲੇ॥ ਵਿਚਿ ਦੇਹੀ ਦੋਖ ਅਸਾਧ ਪੰਚ ਧਾਤੂ ਹਰਿ ਕੀਏ ਖਿਨ ਪਰਲੇ॥੨॥ ਹਰਿ ਕੇ ਸੰਤ ਮਨਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗਾਈ ਜਿਉ ਦੇਖੈ ਸਸਿ ਕਮਲੇ॥ ਉਨਵੈ ਘਨੁ ਘਨ ਘਨਿਹਰੁ ਗਰਜੈ ਮਨਿ ਬਿਗਸੈ ਮੋਰ ਮੁਰਲੇ॥੩॥ ਹਮਰੈ ਸੁਆਮੀ ਲੋਚ ਹਮ ਲਾਈ ਹਮ ਜੀਵਹ ਦੇਖਿ ਹਰਿ ਮਿਲੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਅਮਲ ਹਰਿ ਲਾਏ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਅਨਦ ਭਲੇ॥੪॥੨॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮੇਰੇ<noinclude></noinclude> afwdgx2yx2yfpp2sxrigjr5ewu6idxy 250 22355 228815 53466 2026-07-24T23:52:57Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੬}}</noinclude>ਮਨ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਖੇ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਓ ਹਮ ਸਤਿਗੁਰ ਚਰਨ ਪਖੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਊਤਮ ਜਗੰਨਾਥ ਜਗਦੀਸੁਰ ਹਮ ਪਾਪੀ ਸਰਨਿ ਰਖੇ॥ ਤੁਮ ਵਡ ਪੁਰਖ ਦੀਨ ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਹਰਿ ਦੀਓ ਨਾਮੁ ਮੁਖੇ॥੧॥ ਹਰਿ ਗੁਨ ਊਚ ਨੀਚ ਹਮ ਗਾਏ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਸੰਗਿ ਸਖੇ॥ ਜਿਉ ਚੰਦਨ ਸੰਗਿ ਬਸੈ ਨਿੰਮੁ ਬਿਰਖਾ ਗੁਨ ਚੰਦਨ ਕੇ ਬਸਖੇ॥੨॥ ਹਮਰੇ ਅਵਗਨ ਬਿਖਿਆ ਬਿਖੈ ਕੇ ਬਹੁ ਬਾਰ ਬਾਰ ਨਿਮਖੇ॥ ਅਵਗਨਿਆਰੇ ਪਾਥਰ ਭਾਰੇ ਹਰਿ ਤਾਰੇ ਸੰਗਿ ਜਨਖੇ॥੩॥ ਜਿਨ ਕਉ ਤੁਮ ਹਰਿ ਰਾਖਹੁ ਸੁਆਮੀ ਸਭ ਤਿਨ ਕੇ ਪਾਪ ਕ੍ਰਿਖੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕੇ ਦਇਆਲ ਪ੍ਰਭ ਸੁਆਮੀ ਤੁਮ ਦੁਸਟ ਤਾਰੇ ਹਰਣਖੇ॥੪॥੩॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਰਾਮ ਰੰਗੇ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੀ ਜਗਦੀਸੁਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਇਓ ਜਨ ਪਗਿ ਲਗੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਭੂਲ ਚੂਕ ਹਮ ਅਬ ਆਏ ਪ੍ਰਭ ਸਰਨਗੇ॥ ਤੁਮ ਸਰਣਾਗਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ ਸੁਆਮੀ ਹਮ ਰਾਖਹੁ ਵਡ ਪਾਪਗੇ॥੧॥ ਤੁਮਰੀ ਸੰਗਤਿ ਹਰਿ ਕੋ ਕੋ ਨ ਉਧਰਿਓ ਪ੍ਰਭ ਕੀਏ ਪਤਿਤ ਪਵਗੇ॥ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਛੀਪਾ ਦੁਸਟਾਰਿਓ ਪ੍ਰਭਿ ਰਾਖੀ ਪੈਜ ਜਨਗੇ॥੨॥ ਜੋ ਤੁਮਰੇ ਗੁਨ ਗਾਵਹਿ ਸੁਆਮੀ ਹਉ ਬਲਿ ਬਲਿ ਬਲਿ ਤਿਨਗੇ॥ ਭਵਨ ਭਵਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਭਿ ਕੀਏ ਜਹ ਧੂਰਿ ਪਰੀ ਜਨ ਪਗੇ ॥੩॥ ਤੁਮਰੇ ਗੁਨ ਪ੍ਰਭ ਕਹਿ ਨ ਸਕਹਿ ਹਮ ਤੁਮ ਵਡ ਵਡ ਪੁਰਖ ਵਡਗੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਉ ਦਇਆ ਪ੍ਰਭ ਧਾਰਹੁ ਹਮ ਸੇਵਹ ਤੁਮ ਜਨ ਪਗੇ॥੪॥੪॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮਨੇ॥ ਜਗੰਨਾਥਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਧਾਰੀ ਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਬਨੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਜਸੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਗਾਇਓ ਉਪਦੇਸਿ ਗੁਰੂ ਗੁਰ ਸੁਨੇ॥ ਕਿਲਬਿਖ ਪਾਪ ਨਾਮ ਹਰਿ ਕਾਟੇ ਜਿਵ ਖੇਤ ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਲੁਨੇ॥੧॥ ਤੁਮਰੀ ਉਪਮਾ ਤੁਮ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਜਾਨਹੁ ਹਮ ਕਹਿ ਨ ਸਕਹਿ ਹਰਿ ਗੁਨੇ॥ ਜੈਸੇ ਤੁਮ ਤੈਸੇ ਪ੍ਰਭ ਤੁਮ ਹੀ ਗੁਨ ਜਾਨਹੁ ਪ੍ਰਭ ਅਪੁਨੇ॥੨॥ ਮਾਇਆ ਫਾਸ ਬੰਧ ਬਹੁ ਬੰਧੇ ਹਰਿ ਜਪਿਓ ਖੁਲ ਖੁਲਨੇ॥ ਜਿਉ ਜਲ ਕੁੰਚਰੁ ਤਦੂਐ ਬਾਂਧਿਓ ਹਰਿ ਚੇਤਿਓ ਮੋਖ ਮੁਖਨੇ॥੩॥ ਸੁਆਮੀ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸਰੁ ਤੁਮ ਖੋਜਹੁ ਜੁਗ ਜੁਗਨੇ॥ ਤੁਮਰੀ ਥਾਹ ਪਾਈ ਨਹੀ ਪਾਵੈ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕੇ ਪ੍ਰਭ ਵਡਨੇ॥੪॥੫॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਕਲਿ ਕੀਰਤਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਵਣੇ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ<noinclude></noinclude> i56lwnfu86u4wyp8lwgnld237xhlnwm 250 22359 228816 53470 2026-07-25T00:02:52Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 228816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੭}}</noinclude>ਦਇਆਲਿ ਦਇਆ ਪ੍ਰਭ ਧਾਰੀ ਲਗਿ ਸਤਿਗੁਰ ਹਰਿ ਜਪਣੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਤੁਮ ਵਡ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ ਸੁਆਮੀ ਸਭਿ ਧਿਆਵਹਿ ਹਰਿ ਰੁੜਣੇ॥ ਜਿਨ ਕਉ ਤੁਮ੍ਹਰੇ ਵਡ ਕਟਾਖ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰਣੇ॥੧॥ ਇਹੁ ਪਰਪੰਚੁ ਕੀਆ ਪ੍ਰਭ ਸੁਆਮੀ ਸਭੁ ਜਗਜੀਵਨੁ ਜੁਗਣੇ॥ ਜਿਉ ਸਲਲੈ ਸਲਲ ਉਠਹਿ ਬਹੁ ਲਹਰੀ ਮਿਲ ਸਲਲੈ ਸਲਲ ਸਮਣੇ॥੨॥ ਜੋ ਪ੍ਰਭ ਕੀਆ ਸੁ ਤੁਮ ਹੀ ਜਾਨਹੁ ਹਮ ਨਹ ਜਾਣੀ ਹਰਿ ਗਹਣੇ॥ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਕਉ ਰਿਦ ਉਸਤਤਿ ਧਾਰਹੁ ਹਮ ਕਰਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਮਰਣੇ॥੩॥ ਤੁਮ ਜਲ ਨਿਧਿ ਹਰਿ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਜੋ ਸੇਵੈ ਸਭ ਫਲਣੇ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਬਾਂਛੈ ਹਰਿ ਦੇਵਹੁ ਕਰਿ ਕ੍ਰਿਪਣੇ॥੪॥੬॥ {{center|ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ ਮਹਲਾ ੪ ਪੜਤਾਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮੇਰੇ ਮਨ ਸੇਵ ਸਫਲ ਹਰਿ ਘਾਲ॥ ਲੇ ਗੁਰ ਪਗ ਰੇਨ ਰਵਾਲ॥ ਸਭਿ ਦਾਲਿਦ ਭੰਜਿ ਦੁਖ ਦਾਲ॥ ਹਰਿ ਹੋ ਹੋ ਹੋ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਗ੍ਰਿਹੁ ਹਰਿ ਆਪਿ ਸਵਾਰਿਓ ਹਰਿ ਰੰਗ ਰੰਗ ਮਹਲ ਬੇਅੰਤ ਲਾਲ ਲਾਲ ਹਰਿ ਲਾਲ॥ ਹਰਿ ਆਪਨੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੀ ਆਪਿ ਗ੍ਰਿਹਿ ਆਇਓ ਹਮ ਹਰਿ ਕੀ ਗੁਰ ਕੀਈ ਹੈ ਬਸੀਠੀ ਹਮ ਹਰਿ ਦੇਖੇ ਭਈ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ॥੧॥ ਹਰਿ ਆਵਤੇ ਕੀ ਖਬਰਿ ਗੁਰਿ ਪਾਈ ਮਨਿ ਤਨਿ ਆਨਦੋ ਆਨੰਦ ਭਏ ਹਰਿ ਆਵਤੇ ਸੁਨੇ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ਹਰਿ ਲਾਲ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਮਿਲੇ ਭਏ ਗਲਤਾਨ ਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ॥੨॥੧॥੭॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮਨ ਮਿਲੁ ਸੰਤਸੰਗਤਿ ਸੁਭਵੰਤੀ॥ ਸੁਨਿ ਅਕਥ ਕਥਾ ਸੁਖਵੰਤੀ॥ ਸਭ ਕਿਲਬਿਖ ਪਾਪ ਲਹੰਤੀ॥ ਹਰਿ ਹੋ ਹੋ ਹੋ ਲਿਖਤੁ ਲਿਖੰਤੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਕਲਜੁਗ ਵਿਚਿ ਊਤਮ ਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ ਕਥਾ ਭਜੰਤੀ॥ ਜਿਨਿ ਜਨਿ ਸੁਣੀ ਮਨੀ ਹੈ ਜਿਨਿ ਜਨਿ ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੈ ਹਉ ਕੁਰਬਾਨੰਤੀ॥੧॥ ਹਰਿ ਅਕਥ ਕਥਾ ਕਾ ਜਿਨਿ ਰਸੁ ਚਾਖਿਆ ਤਿਸੁ ਜਨ ਸਭ ਭੂਖ ਲਹੰਤੀ॥ ਨਾਨਕ ਜਨ ਹਰਿ ਕਥਾ ਸੁਣਿ ਤ੍ਰਿਪਤੇ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹੋਵੰਤੀ॥੨॥੨॥੮॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੪॥ ਕੋਈ ਆਨਿ ਸੁਨਾਵੈ ਹਰਿ ਕੀ ਹਰਿ ਗਾਲ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਹਉ ਬਲਿ ਬਲਿ ਬਾਲ॥ ਸੋ ਹਰਿ ਜਨੁ ਹੈ ਭਲ<noinclude></noinclude> rhstj6yp5tjt1mlgi1zzvcn95y6gqky 250 22363 229230 53474 2026-07-25T10:51:43Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 229230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੯੭੮}}</noinclude>ਭਾਲ॥ ਹਰਿ ਹੋ ਹੋ ਹੋ ਮੇਲਿ ਨਿਹਾਲ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਮਾਰਗੁ ਗੁਰ ਸੰਤ ਬਤਾਇਓ ਗੁਰਿ ਚਾਲ ਦਿਖਾਈ ਹਰਿ ਚਾਲ॥ ਅੰਤਰਿ ਕਪਟੁ ਚੁਕਾਵਹੁ ਮੇਰੇ ਗੁਰਸਿਖਹੁ ਨਿਹਕਪਟ ਕਮਾਵਹੁ ਹਰਿ ਕੀ ਹਰਿ ਘਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ॥੧॥ ਤੇ ਗੁਰ ਕੇ ਸਿਖ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਭਾਏ ਜਿਨਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਨਿਓ ਮੇਰਾ ਨਾਲਿ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਉ ਮਤਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭਿ ਦੀਨੀ ਹਰਿ ਦੇਖਿ ਨਿਕਟਿ ਹਦੂਰਿ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ॥੨॥੩॥੯॥ {{center|ਰਾਗੁ ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ ਮਹਲਾ ੫ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਰਾਮ ਹਉ ਕਿਆ ਜਾਨਾ ਕਿਆ ਭਾਵੈ॥ ਮਨਿ ਪਿਆਸ ਬਹੁਤੁ ਦਰਸਾਵੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੋਈ ਗਿਆਨੀ ਸੋਈ ਜਨੁ ਤੇਰਾ ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਰੁਚ ਆਵੈ॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹੁ ਜਿਸੁ ਪੁਰਖ ਬਿਧਾਤੇ ਸੋ ਸਦਾ ਸਦਾ ਤੁਧੁ ਧਿਆਵੈ॥੧॥ ਕਵਨ ਜੋਗ ਕਵਨ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨਾ ਕਵਨ ਗੁਨੀ ਰੀਝਾਵੈ॥ ਸੋਈ ਜਨੁ ਸੋਈ ਨਿਜ ਭਗਤਾ ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਰੰਗੁ ਲਾਵੈ॥੨॥ ਸਾਈ ਮਤਿ ਸਾਈ ਬੁਧਿ ਸਿਆਨਪ ਜਿਤੁ ਨਿਮਖ ਨ ਪ੍ਰਭੁ ਬਿਸਰਾਵੈ॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਲਗਿ ਏਹੁ ਸੁਖੁ ਪਾਇਓ ਹਰਿ ਗੁਨ ਸਦ ਹੀ ਗਾਵੈ॥੩॥ ਦੇਖਿਓ ਅਚਰਜੁ ਮਹਾ ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਕਿਛੁ ਆਨ ਨਹੀ ਦਿਸਟਾਵੈ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮੋਰਚਾ ਗੁਰਿ ਲਾਹਿਓ ਤਹ ਗਰਭ ਜੋਨਿ ਕਹ ਆਵੈ॥੪॥੧॥ {{center|ਨਟ ਨਾਰਾਇਨ ਮਹਲਾ ੫ ਦੁਪਦੇ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਉਲਾਹਨੋ ਮੈ ਕਾਹੂ ਨ ਦੀਓ॥ ਮਨ ਮੀਠ ਤੁਹਾਰੋ ਕੀਓ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਗਿਆ ਮਾਨਿ ਜਾਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਸੁਨਿ ਸੁਨਿ ਨਾਮੁ ਤੁਹਾਰੋ ਜੀਓ॥ ਈਹਾਂ ਊਹਾ ਹਰਿ ਤੁਮ ਹੀ ਤੁਮ ਹੀ ਇਹੁ ਗੁਰ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰੁ ਦ੍ਰਿੜੀਓ॥੧॥ ਜਬ ਤੇ ਜਾਨਿ ਪਾਈ ਏਹ ਬਾਤਾ ਤਬ ਕੁਸਲ ਖੇਮ ਸਭ ਥੀਓ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਨਾਨਕ ਪਰਗਾਸਿਓ ਆਨ ਨਾਹੀ ਰੇ ਬੀਓ॥੨॥੧॥੨॥ ਨਟ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਾ ਕਉ ਭਈ ਤੁਮਾਰੀ ਧੀਰ॥ ਜਮ ਕੀ ਤ੍ਰਾਸ ਮਿਟੀ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ਨਿਕਸੀ ਹਉਮੈ ਪੀਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤਪਤਿ ਬੁਝਾਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ ਤ੍ਰਿਪਤੇ ਜਿਉ ਬਾਰਿਕ ਖੀਰ॥ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸਾਜਨ ਸੰਤ<noinclude></noinclude> 07tzd3vs5h5acfct91tj4kwez7xmkyb 250 44678 229042 152433 2026-07-25T09:39:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਿੱਥੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਜਨਮ-ਦਾਤੇ ਬੜੇਵੇਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹਾਸਾ ਉਪਜਾਉਣ ਵਜੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ :- {{Block center|ਦਖਾਣੀਂ ਲੁਹਾਰੀਂ ਸੰਦ ਮਿਲੇ ਮਿਲੇ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਖੋਹ ਦਾਹੜੀ, ਪੱਟ ਮੁੱਛਾਂ ਛੱਡੇ ਨੰਗ ਬਣਾ ਕੇ।}} {{right|(ਬੜੇਵੇਂ)}} {{center|ਅਤੇ}} {{Block center|ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਸਿਰ ਮੁਨਾਇਆ, ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਘਰ ਨੂੰ ਆਇਆ।}} {{center|(ਬੜੇਵਾਂ)}} {{gap}}ਬਾਹਲੇ ਗੰਨੇ ਚੂਪਣ ਵਾਲੀ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਪੋਰੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ :- {{center|ਇਕ ਬਾਤ ਕਰਤਾਰੋ ਪਾਵੇ ਸੁਣ ਵੇ ਭਾਈ ਹਕੀਮਾਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਾਂ ਚੁਕ ਬਣਾਵਾਂ ਢੀਮਾਂ}} {{right|(ਗੰਨਾ ਤੇ ਗੁੜ)}} {{gap}}ਮਿੱਠੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਨਾਂ ਕੌੜੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਖੜਾ ਕਰਵਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ :- {{Block center|ਹਰੀ ਹਰੀ ਲਾਲ ਲਾਲ ਮੀਆਂ ਕਰੇ ਹਾਲ ਹਾਲ}} {{right|(ਮਿਰਚ)}}<noinclude>{{center|39/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ }}</noinclude> evo4f7iwjaipjzrith26vmcwwx3e6qb 250 44679 229043 152434 2026-07-25T09:39:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਜਾਂ}} {{Block center|ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਸੁਰਖ ਬਾਣਾ ਬਖਤ ਪਿਆ ਚੂਰਨ ਖਾਣਾ}} {{right|(ਮਿਰਚ)}} {{Block center|ਹੋਰ}} {{Block center|ਐਨੀ ਕੁ ਕੁੜੀ ਉਹਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਦੰਦ ਜੇ ਉਹਨੂੰ ਖਾਈਏ ਤਾਂ ਪਾਵੇ ਡੰਡ}} {{right|(ਮਿਰਚ)}} {{Block center|ਅਤੇ ਲਾਲ ਸੂਹੀ ਪੋਟਲੀ, ਮੈਂ ਵੇਖ ਵੇਖ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਲੱਗਾ ਤੇ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗੀ, ਨੀ ਅੰਮਾਂ ਮੈਂ ਮੋਈ।}} {{right|(ਲਾਲ ਮਿਰਚ)}} {{gap}}ਬਤਾਊਂ ਵੀ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ :- {{Block center|ਕਾਲਾ ਸੀ ਕਲੱਤਰ ਸੀ, ਕਾਲੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਆਡੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਬਰੂਟੀ ਛਾਵੇਂ ਬਹਿੰਦਾ ਸੀ।}} {{right|(ਬਤਾਊਂ)}} {{gap}}ਇਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ :-<noinclude>{{center|40/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 0iuyu6it5xukeys5d935sb4nq4fe37l 250 44831 229044 152435 2026-07-25T09:40:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਦੋ ਮਲੰਗ ਹਰੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਨੀਲੇ ਰੰਗ}} {{right|(ਬਤਾਊਂ)}} {{gap}}ਪਿਆਜ਼ ਕਿਹੜਾ ਘੱਟ ਐ ਕਿਸੇ ਨਾਲੋਂ :- {{center|ਬਾਤ ਦੀ ਬਤੇਈ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਗਿੱਦੜ ਖੁੱਬਾ ਪੂਛ ਨੰਗੀ ਰਹੀ}} {{right|(ਪਿਆਜ਼)}} {{gap}}ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵੀ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕਮੀਜ਼ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਨੇ :- {{Block center|ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸੱਠ ਝੱਗੇ}} {{right|(ਪਿਆਜ਼)}} {{gap}}ਜਮੈਣ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਉਤੇ ਹੀ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਸੁਣ ਜਮੈਣ ਦਾ ਝੱਟ ਖਿਆਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :- {{Block center|ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਸਬਜ਼ ਦਾਣਾ। ਭੀੜ ਪਈ ਮੰਗ ਖਾਣਾ।}} {{right|(ਜਮੈਣ)}} {{gap}}ਇਹ ਆਮ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਆਦਮੀ ਕਈ ਕਈ ਡੰਗ ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਟਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਹੇ ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਜਿਹੜਾ ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਾ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇ :- {{Block center|ਗੋਲ ਮੋਲ ਝੱਕਰੀ}}<noinclude>{{center|41/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> hz409mkyp3nzv7mj2m9l6jid8wb7tnn 250 45837 229045 152436 2026-07-25T09:40:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|ਉੱਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨੀ ਬੁੱਝੂ ਉਹਦਾ ਪਿਓ ਨੰਗ।}} {{right|(ਖਰਬੂਜ਼ਾ)}} ਕਈ ਹਦਵਾਣਿਆਂ (ਤਰਬੂਜ਼ਾਂ) ਦੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ :- {{Block center|ਮਾਂ ਲੀਰਾਂ ਕਚੀਰਾਂ ਪੁਤ ਘੋਨ ਮੋਨ}} {{right|(ਤਰਬੂਜ਼)}} {{Block center|ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਚੂਹਾ ਲੇਟੇ}} {{right|(ਹਦਵਾਣਾ)}} ਚਿੱਬ੍ਹੜਾਂ ਦੀ ਬੇਲ ਦਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੋਹਣਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ :- {{Block center|ਬਹੂ ਆਈ ਆਪੇ ਚਾਰ ਲਿਆਈ ਕਾਕੇ ਇਕ ਗੋਦੀ, ਇਕ ਮੋਢੇ ਇਕ ਬਾੜ ਕੰਨੀਂ ਝਾਕੇ ਇਕ ਬਾਪੂ ਬਾਪੂ ਆਖੇ}} {{right|(ਚਿਬ੍ਹੜਾਂ ਦੀ ਬੇਲ)}} {{gap}}ਕਈ ਨਾਕੀ ਬੈਂਗਣਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਬਾੜੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ :- {{gap}}ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਕੱਕੜੀ ਪਾਣੀ ਆਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਬੈਂਗਣ ਤੋਂ ਖੜਾਕ ਬਾਰੇ ਪੁਛਦੀ ਹੈ :- {{Block center|"ਵੇ ਲੜਕਦਾ" 'ਹਾਂ ਪਈ' "ਆਹ ਕੀ ਆਉਂਦਾ ਖੜਕਦਾ?'"}}<noinclude>{{center|42/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> ge1tet381qp4swvmnd2k6a06noo5seh 250 45982 229040 152550 2026-07-25T09:36:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|3em}} {{center|{{xx-larger|'''''ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ'''''}} {{dhr|7em}} {{larger|'''ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ'''}} {{dhr|7em}} {{Css image crop |Image = ਲੋਕ_ਬੁਝਾਰਤਾਂ_-_ਸੁਖਦੇਵ_ਮਾਦਪੁਰੀ.pdf |Page = 5 |bSize = 464 |cWidth = 57 |cHeight = 51 |oTop = 396 |oLeft = 173 |Location = center |Description = }} {{larger|ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ </br> ਲੁਧਿਆਣਾ}}}}<noinclude></noinclude> s57szz5e5bbg9kq9xo0dms49nmrf51i 250 46033 229046 152467 2026-07-25T09:40:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਹਰਾ ਫੁਲ, ਮੁਢ ਕੇਸਰੀ ਬਿਨਾ ਪੱਤਾਂ ਦੇ ਛਾਂ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੀ ਬ੍ਰਿਛ ਦਾ ਨਾਂ?</poem>}} {{right|(ਕਰੀਰ)}} {{center|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਜੜ ਹਰੀ ਫੁੱਲ ਕੇਸਰੀ ਬਿਨ ਪੱਤਾਂ ਦੇ ਛਾਂ ਜਾਂਦਾ ਰਾਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ ਤੱਕ ਕੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਂ</poem>}} {{right|(ਕਰੀਰ ਦਾ ਦਰਖਤ)}} {{gap}}ਸਣ ਦੇ ਪੱਕ ਚੁਕੇ ਖੇਤ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਦਾ ਪਾਲੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਨਾਲ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਜਿਹਾ ਰਾਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਝੱਟ ਬੁਝਾਰਤ ਸੁੱਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਆਂਡੇ ਸੀ ਜਦ ਬੋਲਦੇ ਸੀ ਬੱਚੇ ਬੋਲਣੋਂ ਰਹਿ ਗਏ ਮੂਰਖਾਂ ਨੇ ਕੀ ਬੁੱਝਣੀ ਚਤਰ ਬੁਝਣੋਂ ਰਹਿ ਗਏ</poem>}} {{right|(ਸਣ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ)}} {{gap}}ਬੇਰੀਆਂ ਤੇ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਅਮਰ-ਬੇਲ ਵੀ ਪਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੀ ਨਹੀਂ:- {{Block center|<poem>ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਕਲਕੱਤੇ ਨਾ ਉਹਨੂੰ ਜੜ ਨਾ ਪੱਤੇ</poem>}} {{right|(ਅਮਰ ਬੇਲ)}}<noinclude>{{center|44/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 7bhpx9p8qxt670gn4afpkz87mn35mf7 250 46034 229047 152468 2026-07-25T09:40:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪਿੰਡੋਂ ਦੂਰ ਢੱਕੀ ਵਿਚ ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਦੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਏ ਉਸ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਣਦਾ ਨਹੀਂ। ਢੱਕੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕੀ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਕੀਮ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪਾਲੀ ਪਾਸੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਣ ਲਈ ਮੰਗਵਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਉੱਚੀ ਟਾਹਲੀ ਤੋਤਾ ਬੈਠਾ ਗਰਦਨ ਓਹਦੀ ਕਾਲੀ, ਆਕੇ ਬੁੱਝੂ ਪੰਡਤ ਪਾਧਾ ਜਾਂ ਬੁੱਝੂ ਕੋਈ ਪਾਲੀ।</poem>}} {{right|(ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ)}} {{gap}}ਬਾਹਰ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਈ ਦਫਾ ਪੀਲੂਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਸ਼ੀਂਹ ਡਿੱਠਾ ਹੱਡੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਮਾਸ ਮਿੱਠਾ।</poem>}} {{right|(ਪੀਲੂ)}} {{gap}}ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਖੜੀ ਬੱਬੜ ਅਤੇ ਕਾਹੀ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਵਿੰਗ ਤੜਿੰਗੀ ਲਕੜੀ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਕਾਜ਼ੀ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨਦਾ ਮੀਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਰਾਜੀ।</poem>}} {{right|(ਕਾਹੀ)}} {{Block center|ਜਾਂ}}<noinclude>{{center|45/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 3wu0ph97d67zy1ju53s4s5eqjj84vua 250 46036 229048 152470 2026-07-25T09:41:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਬੁੜ੍ਹੀ ਸਿਰ ਖੰਡਾਈ ਬੈਠੀ ਏ</poem>}} {{right|(ਬੱਬੜ)}} ਅੱਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਅੰਬ ਅੰਬਾਲੇ ਦੇ ਫੁਲ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਰੂੰ ਜਗਰਾਂਵਾਂ ਦੀ ਜੜ ਇੱਕੋ।</poem>}} {{right|(ਅੱਕ)}} {{gap}}ਬੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪੈਣ ਸਮੇਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲਾ ਮੋਤੀ ਝਾੜ ਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾਂ ਬਾਤ ਨੂੰ ਲਾਵਾਂ ਮੋਤੀ ਸਾਰੇ ਮੋਤੀ ਝੜ੍ਹ ਗਏ ਬਾਤ ਰਹੀ ਖੜੀ ਖੜੋਤੀ</poem>}} {{right|(ਬੇਰੀ)}} {{gap}}ਬੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਲਾਲ ਬੇਰ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਇੱਟਾਂ ਪੱਥਰ ਲੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਹਰੀ ਸੀ ਮਨ ਭਰੀ ਸੀ ਬਾਵਾ ਜੀ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਾਲਾ ਲਈ ਖੜੀ ਸੀ, ਜਦ ਤੋਂ ਪਹਿਨਿਆ ਸੂਹਾ ਬਾਣਾ</poem>}}<noinclude>{{center|46/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 8j17x5v4a2nas0au4mpq5m48f19pwyj 250 47919 229049 152476 2026-07-25T09:41:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਜੱਗ ਨੀ ਛਡਦਾ ਬੱਚੇ ਖਾਣਾ।</poem>}} {{right|(ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਬੇਰ)}} {{gap}}ਜੇ ਕੋਈ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਭੱਤਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਖੜੇ ਦੇ ਕੰਡੇ ਮਲੂਕ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਚੁਭ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੱਤੇ ਵਾਲੀ ਫੇਰ ਭਖੜੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem> ਗੱਭਰੂ ਜੁਆਨ ਮੁੰਡਾ ਕੌਂਤਕੀ</poem>}} {{right|(ਭੱਖੜਾ)}} {{center|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਨਿਕਾ ਜਿਹਾ ਬਹਿੜਕਾ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਹਿੜਕਾ ਦੇਖੋ ਬੁੜ੍ਹੀਓ ਮਾਰਦਾ ਖੂਨ ਗੁਜਾਰਦਾ</poem>}} {{right|(ਭੱਖੜਾ)}} {{center|ਅਤੇ}} {{Block center|<poem>ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਹਿੜਕਾ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਾਰਾ ਜੇ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਕਾਰਾ</poem>}} {{right|(ਭੱਖੜਾ)}} {{gap}}ਜੇਕਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਅਫ਼ੀਮੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਸਤ ਬਾਰੇ ਹੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸੁਝਦੀਆਂ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਹਰਾ ਪੱਤ ਪੀਲਾ ਪੱਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ </poem>}}<noinclude>{{center|47/ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> jpoct9prltmt1m4c7vw8w6rwl63kccg 250 47925 229050 152477 2026-07-25T09:41:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਘੁੱਕਰ ਜੱਟ</poem>}} {{right|(ਪੋਸਤ ਦਾ ਡੋਡਾ)}} {{center|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਉਹ ਕਬੂਤਰ ਕੈਸਾ ਜੀਹਦੀ ਚੁੰਝ ਉੱਤੇ ਪੈਸਾ </poem>}} {{right|(ਪੋਸਤ ਦਾ ਡੋਡਾ)}} {{Block center|<poem>ਹੱਥ ਕੁ ਟਾਂਡਾ ਬਿਨ ਘੁਮਾਰ ਘੜਿਆ ਭਾਂਡਾ, ਐਸੀ ਘੜਨੀ ਕੋਈ ਨਾ ਘੜੇ ਮਰਦ ਦੇ ਪੇਟ ਇਸਤਰੀ ਪੜੇ </poem>}} {{right|(ਪੋਸਤ ਵਿਚ ਅਫੀਮ)}} ਇਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਪੰਜ ਕੋਹ ਪਟੜੀ ਪੰਜਾਹ ਕੋਹ ਠਾਣਾ, ਹੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਣਾ। </poem>}} ਡੋਡੇ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਮਲੇ ਹੀ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਲਕੜੀ ਤੇ ਟੋਪੀ ਤੇ ਟੋਪੀ ਵਿਚ ਚਾਵਲ, ਚਾਵਲ ਖਾਂਦੇ ਰਮਲੇ ਤੇ ਟੋਪੀ ਖਾਂਦੇ ਕਮਲੇ। </poem>}} {{right|(ਪੋਸਤ ਦੇ ਡੋਡੇ)}}<noinclude>{{center|48/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> lvupufffkw5a8fd3p6fi0n2jkdg4ihj 250 47930 229051 152478 2026-07-25T09:42:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਸ ਸਚਾਈ ਤੋਂ ਕੋਈ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੰਨਿਆ, ਗਾਜਰਾਂ ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਮੂਲੀਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਇਹ ਮਿਲ ਵੀ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਛਾਬੜੀ ਵਾਲੇ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਲ ਖਰੀਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸ਼ਾਇਦ ਅੰਬ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਫਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਦੂਸਰੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਇਹ ਮਿਲ ਵੀ ਸਸਤਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬ ਬਾਰੇ ਦੋ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿਗਿਆ ਬੱਕਰਾ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਲਾਲ ਢਿਡ ਪਾੜਕੇ ਦੇਖਿਆ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਲ</poem>}} {{right|(ਅੰਬ)}} {{center|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਕੱਲਰ ਪਿਆ ਪਟਾਕਾ ਸੁਣ ਗਏ ਦੋ ਜਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੁਕਿਆ ਨਾ ਚੁਕ ਲੈ ਗਏ ਦੋ ਹੋਰ ਜਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੁਕਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਾਧਾ ਨਾ ਖਾ ਗਏ ਦੋ ਹੋਰ ਜਣੇ</poem>}} {{right|(ਅੰਬ)}}<noinclude>{{center|49/ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> h5421jmdb68ltny7p3j5q5r1dllvwgk 250 47931 229052 152481 2026-07-25T09:42:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਬਾਦਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜਾ ਦਾਬੜਾ ਆਦਿ ਰਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਬਾਦਾਮਾਂ ਦੀ ਗਿਰੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਈ ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਦਾਮ ਬਾਰੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਹੇਠਾਂ ਕਾਠ ਉੱਤੇ ਕਾਠ ਗੱਭੇ ਬੈਠਾ ਜਗਨ ਨਾਥ</poem>}} {{right|(ਬਾਦਾਮ)}} {{gap}}ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਕ ਰਸਮਾਂ ਅਦਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਜਿਵੇਂ ਯਗ ਆਦਿ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਘਰੇਲੂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਾਰੀਅਲ ਬਾਰੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਵੇਖੋ ਯਾਰੋ ਕਟੋਰੇ ਵਿਚ ਕਟੋਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵੀ ਗੋਰਾ</poem>}} {{right|(ਨਾਰੀਅਲ)}} {{gap}}ਜਦ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅਨਾਰ ਨੂੰ ਤਕਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਾਰ ਦੇ ਦੱਧ ਚਿੱਟੇ ਦਾਣੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਜਾਪੇ:- {{Block center|<poem>ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਦੰਦ</poem>}} {{right|(ਅਨਾਰ)}}<noinclude>{{center|50/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> h4m5v0yoz395t2yfl03k7nqn9es4dw8 250 47932 229053 152482 2026-07-25T09:42:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸੰਗਤਰਾ ਬਨਾਣ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਪੇਂਡੂ ਰਸਕ ਮਨ ਨੇ ਵੀ ਸੰਗਤਰੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚਣ ਵਿਚ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਯੋਗ ਹਨ:- {{Block center|<poem> ਇਕ ਖੂਹ ਵਿਚ ਨੌਂ ਦਸ ਪਰੀਆਂ ਜਦ ਤੱਕੋ ਸਿਰ ਜੋੜੀ ਖੜੀਆਂ ਜਦੋਂ ਖੋਹਲਿਆ ਖੂਹ ਦਾ ਪਾਟ ਦਿਲ ਕਰਦੈ ਸਭ ਕਰ ਜਾਂ ਚਾਟ </poem>}} {{right|(ਸੰਗਤਰਾ)}}<noinclude>{{center|51/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> bysktyr2mq9lur0ys7htdfwnraf2v5i 250 47933 229054 152483 2026-07-25T09:42:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|{{x-larger|'''ਅੰਬਰ ਜਾਏ'''}}}}</noinclude>{{gap}}ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਦਕਾ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾ ਕੇ ਪੂਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਆਖਿਆ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫੇਰ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਯੁਗ ਆਇਆ। ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕ ਕਰ ਛੱਡੇ, ਸੂਰਜ ਕੀ ਹੈ? ਚੰਦ ਤਾਰੇ ਕੀ ਹਨ? ਬਾਰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹਵਾ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ੈਅ ਹੈ? ਆਦਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਪਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਨ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ? ਉਹ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ। ਉਹ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਤੋਂ ਆਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਪਾਰੋਂ ਆਏ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਕ ਮਿੱਠਾ ਇਕ ਤੇਜ਼</poem>}} {{right|(ਚੰਦ ਸੂਰਜ)}} {{center|ਅਤੇ}} {{Block center|<poem>ਨੀਲੀ ਟਾਕੀ ਦੋ ਕਨਾਰੇ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋ ਬਣਜਾਰੇ</poem>}} {{right|(ਚੰਦ ਸੂਰਜ)}}<noinclude>{{center|52/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> rqt6t78m07xdmwetxh8fcs84dq7nc66 250 47934 229055 152484 2026-07-25T09:42:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਸਫਰ ਮੁਕਾ ਪੱਛਮ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਜਾ ਛਿਪਦਾ ਹੈ। ਛਿਪਣ ਤੇ ਕੋਈ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਰਸੀਆ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਲੈ ਗਿਆ ਮੈਂ ਕੀਹਨੂੰ ਕੀਹਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ </poem>}} {{right|(ਸੂਰਜ)}} {{gap}}ਕਾਲੋਂ ਭਰੀ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਟਿਮਟਿਮਾਂਦੇ ਤਾਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਲੁਕੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ:- {{Block center|<poem>ਨੀਲੀ ਟਾਕੀ ਚਾਵਲ ਬੱਧੇ ਦਿਨੇ ਗੁਆਚੇ ਰਾਤੀਂ ਲੱਭੇ</poem>}} {{right|(ਤਾਰੇ)}} {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰੁਪਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੀਲ ਗਗਨ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਪਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਥਾਲੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਥਾਲੀ ਭਰੀ ਪਈ ਏ </poem>}} {{right|(ਤਾਰੇ)}} {{gap}}ਰੁਪਏ ਤਾਂ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦੈ:-<noinclude>{{center|53/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> rom7fx5s43xzwixsd61nrs60v8iq74t 250 47935 229056 152485 2026-07-25T09:43:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਥਾਲੀ ਭਰੀ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਪਰ ਗਿਣੀ ਨਾ ਜਾਏ</poem>}} {{gap}}ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਚੋਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕੋਠੀ 'ਚ ਮੂੰਹ</poem>}} {{right|(ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਸਤਾਰੇ)}} {{gap}}ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜ ਲਈ:- {{Block center|<poem>ਇਕ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੇ ਪੱਤੇ ਇਕ ਬੰਨੇ ਕਾਲੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਚਿੱਟੇ</poem>}} {{gap}}ਅਸਮਾਨੀਂ ਬੱਦਲ ਗਰਜਦੇ ਹਨ। ਬਿਜਲੀ ਕੜਕਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਗੜ ਗੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਕਾਲੀ ਤੌੜੀ ਲਾਲ ਗੱਪਾ ਸਣੇ ਤੌੜੀ ਇਕ ਖੜੱਪਾ</poem>}} {{right|(ਬਿਜਲੀ)}} {{gap}}ਗੂੜੀ ਨੀਂਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਬਰਸਾਤ ਸਮੇਂ ਬਾਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਜਗਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪ ਬਾਰਸ਼ ਘਲ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਡਾਂਗਾਂ ਖੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲੇ ਧਾਗੇ</poem>}}<noinclude>{{center|54 /ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 0atdfodbpyjapvo6babjao8senwihau 250 47936 229057 152486 2026-07-25T09:43:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੁਨੇਹੇ ਘੱਲੇ ਸੁੱਤੇ ਲੋਕ ਜਾਗੋ</poem>}} {{right|(ਬਾਰਸ਼)}} {{gap}}ਬਾਰਸ਼ ਬਾਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਕੋ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਸਦਿਆਂ ਹਸਦਿਆਂ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖੀਆਂ ਦੂਹਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਕੀੜੀ ਗਿਰਾਂ ਅਸਮਾਨ ਚੋਂ ਚੁਕਣ ਆਏ ਚਮਾਰ ਨੌ ਸੌ ਜੁੱਤੀ ਬਣ ਗਈ ਛਾਂਟੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ</poem>}} {{right|(ਬਾਰਸ਼)}} {{gap}}ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਵੇਰੀ ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਗੋਲੇ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੇ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜ ਲਈ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ 'ਚ ਨਹੀਂ ਬਾਵੇ ਦੇ ਬਾਗ 'ਚ ਨਹੀਂ ਉਹ ਫਲ ਖਾਣਾ ਜੀਹਦੇ 'ਚ ਹਿੜਕ ਨਹੀਂ</poem>}} {{right|(ਗੋਲੇ)}} {{gap}}ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਕੋਈ ਖੂਹ ਉੱਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਦਮ ਬਾਰਸ਼ ਦਾ ਸਰਾਟਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਿੱਜਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਘਰ ਛਿਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਬਾਰਸ਼ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਬਾਹਰ<noinclude>{{center|55/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> cvpu28amrr0uq8gccbitgw9s04zrixe 250 47937 229058 152487 2026-07-25T09:43:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ। ਬਾਰਸ਼ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਰਤਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਜੀਹਨੂੰ ਮੈਂ ਗਈ ਓਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆ ਪਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੁਕ ਗਈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲਿਆ</poem>}} {{right|(ਪਾਣੀ)}} {{gap}}ਬਾਰਸ਼ ਪੈਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਜੇ ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਫ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰੇਲ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਲ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem> ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹਾਥੀ ਮਲ ਮਲ ਨ੍ਹਾਏ ਘੜਾ ਡੋਬਿਆਂ ਨਾ ਡੁੱਬੇ ਚਿੜੀ ਤਿਹਾਈ ਜਾਏ</poem>}} {{right|(ਤ੍ਰੇਲ)}} {{gap}}ਜਦ ਤੀਕਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਵੇ ਛਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਅਮਰ ਵੇਲ ਅਮਰ ਵੇਲ ਕਹੀਆਂ ਕੁਹਾੜੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਵੱਢੀ ਨਾ ਜਾਵੇ ਅਮਰ ਵੇਲ</poem>}} {{right|(ਛਾਂ)}}<noinclude>{{center|56/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> g8eg31zsrougsyth8xq2bbp467zh319 250 48015 229059 152706 2026-07-25T09:43:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਹਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹਵਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੋਹ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹਾਂ ਬੁੱਝੋ ਮੇਰਾ ਨਾਮ</poem>}} {{right|(ਹਵਾ)}} {{gap}}ਹਵਾ ਦੀ ਉਡਾਨ ਬਾਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਵਿਚ ਅਸਮਾਨੇ ਉਡਦੀ ਜਾਵਾਂ ਪੈਰ ਨਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੋ ਗਏ ਮੈਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਹੋਈ</poem>}} {{right|(ਹਵਾ)}} {{gap}}ਅੱਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਡਾ ਸਿੱਧਾ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇਕ ਅੰਗਾਰੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਅਗਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਇੰਨੀ 'ਕ ਰਾਈ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਖਿੰਡਾਈ</poem>}} {{right|(ਅੱਗ)}} {{gap}}ਅੱਗ ਬਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੂਆਂ- ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ- ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਧੂਏਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਈ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਮੁਢ ਮਢੇਲਾ ਮੁਢ ਤੇ ਬੈਠਾ ਕਾਂ </poem>}}<noinclude>{{center|57/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 8tgqybjf2z9qg69vnrrbcwgtth9o68n 250 48016 229060 152708 2026-07-25T09:44:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਮੀਂ ਮਾਂ </poem>}} {{right|(ਧੂੰਆਂ)}} {{c|ਅਤੇ}} {{Block center|<poem>ਮਾਂ ਜੰਮੀ ਨਾ ਜੰਮੀ ਪੁੱਤ ਕੋਠੇ ਤੇ</poem>}} {{right|(ਧੂੰਆਂ)}} {{gap}}ਜਦ ਕੋਈ ਅੱਗ ਬਾਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਧੂੰਆਂ ਦੂਜੀ ਗੁਆਂਢਣ ਦੇ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ। ਟਿਕਚਰ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਆਖ ਹੀ ਦੇਂਦੀ ਏ:- {{Block center|<poem>ਬਾਬਾ ਆਇਆ ਸਾਡੇ ਘਰ ਟੰਗ ਫਸਾਲੀ ਥੋਡੇ ਘਰ </poem>}} {{right|(ਧੂੰਆਂ)}}<noinclude>{{center|58/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> rpb42jmbduoac8v6xzexefdxbon1vq8 250 48018 229061 152710 2026-07-25T09:44:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬਾਰਾਂ ਬੈਂਗਣ ਠਾਰਾਂ ਠੈਂਗਣ ਚਾਰ ਚੱਕ ਦੋ ਤੋਰੀਆਂ</poem>}} {{right|(ਸੂਰੀ, ਕੁੱਤੀ, ਮੱਝ, ਬੱਕਰੀ)}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਚਿਚੜੀ ਚਿੰਬੜੀ ਤੱਕ ਕੇ ਚਿਚੜੀ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਚੌਣੇ ਵਾਲੀ ਖੂਹੀ ਅੱਠ ਟੰਗਾਂ ਨਾਮੀਂ ਢੂਹੀ</poem>}} {{right|(ਚਿਚੜੀ)}} {{gap}}ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਜੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀਆਂ ਜੂਆਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਤਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿਝਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਰੰਗ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਜੂਆਂ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾ ਹਾਸਾ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਸਿਰੀ ਨਗਰ ਤੋਂ ਭੱਜਿਆ ਡਾਕੂ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹਥੇਲੀ ਨਗਰ ਹੋਈ ਪੇਸ਼ੀ ਨੂੰਹ ਨਗਰ 'ਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ</poem>}} {{right|(ਜੂੰਆਂ)}} {{gap}}ਇਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਘਾਹੂਆਣੇ ਘਾਹ ਚੁਗੇਂਦੀ ਅੱਖੂਆਣੇ ਦੇਖੀ ਸੀ ਫੁਲੂਆਣੇ ਫੜਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਨੂੰਹਆਣੇ ਕੁੱਟੀ ਸੀ </poem>}} {{right|(ਜੂੰਆਂ)}}<noinclude> {{center|60/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 3vhc4b05yupvlj8x9q8kajozyqpwqal 250 48019 229062 152711 2026-07-25T09:44:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸੁਸਰੀ ਵੀ ਤਾਂ ਜੂੰ ਨਾਲ ਸਮਤਾ ਖਾਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਸੁਸਰੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਅੰਨ ਖਾਂਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਂਦੀ</poem>}} {{right|(ਸੁੱਸਰੀ)}} {{gap}}ਬਾਹਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਸਿਉਂਕ ਦੀਆਂ ਬਿਰਮੀਆਂ ਤੱਕ ਕੇ ਸਿਉਂਕ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਇਕ ਭੈਣ ਮੇਰੀ ਸਰਦੀ ਬਿਨ ਪਾਣੀ ਗਾਰਾ ਕਰਦੀ ਬੜੇ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਾਰਾ ਕਰਦੀ</poem>}} {{right|(ਸਿਉਂਕ)}} {{c|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਪਿੰਡਾ ਜਰਦੀ ਬਿਨ ਪਾਣੀ ਘਾਣੀ ਕਰਦੀ</poem>}} {{right|(ਸਿਉਂਕ)}} {{c|ਹੋਰ}} {{Block center|<poem>ਇਤਨੀ ਮਿਤਨੀ ਜੌ ਜਿਤਨੀ ਜਮੈਣ ਜਿੰਨੇ ਕੰਨ</poem>}} {{right|(ਸਿਉਂਕ)}} {{gap}}ਮੱਖੀ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:-<noinclude>{{center|61/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> ojfubq8co724cl8jdjwm6uap1h7y0vm 250 48057 229063 152712 2026-07-25T09:44:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਇਕ ਭੈਣ ਮੇਰੀ ਬੜੰਗੀ ਦੋ ਚਾਦਰਾਂ ਅਜੇ ਚੂਹੀ ਨੰਗੀ</poem>}} {{right|(ਮੱਖੀ)}} {{gap}}ਖੇਤ ਵਿਚ ਪਈ ਵੀਰ ਵਹੁਟੀ ਖੂਨ ਦੇ ਤੁਬਕੇ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲਹੂ ਦਾ ਤੁਬਕਾ</poem>}} {{right|(ਵੀਹ ਵਹੁਟੀ)}} {{gap}}ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਗੰਡ ਗੰਡੋਲੇ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਆਮ ਨਿੱਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੱਡੂ ਦਾ ਛੜੱਪਾ ਮਾਰ ਕੇ ਟੁਰਨਾ ਅਤੇ ਊਂਠ ਵਾਂਗੂੰ ਬੈਠਣਾ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਊਂਠ ਦੀ ਬੈਠਣੀ ਮਿਰਗ ਦੀ ਛਾਲ ਬੁਝਣੀਏਂ ਬੁੱਝ ਨਹੀਂ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੂੰ ਚਾਰ</poem>}} {{right|(ਡੱਡੂ)}} {{gap}}ਗੰਡ ਗੰਡੋਲਾ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਿਹਾ ਅਣੋਖੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਜੀਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਨਾ ਸਿਰ, ਨਾ ਪੈਰ, ਨਾ ਹੱਡੀ, ਨਾ ਪਸਲੀ:- {{Block center|<poem>ਇਕ ਜਨੌਰ ਅਸਲੀ ਨਾ ਹੱਡੀ ਨਾ ਪੱਸਲੀ</poem>}} {{right|(ਗੰਡ ਗੰਡੋਲਾ)}} {{gap}}ਸੱਪ ਵੀ ਗੰਡ ਗੰਡੋਲੇ ਦੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਸੱਪ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:-<noinclude>{{center|62/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> rkbw8xbwik2lnih2yvzy0gyt8y78e2c 250 48058 229064 152713 2026-07-25T09:45:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਡਿੰਗ ਪੜੈਗਾ ਰਾਹ ਪਾਰੋਂ ਆਈਆਂ ਮੱਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿਧੇ ਰਾਹ</poem>}} {{right|(ਸੱਪ)}} {{gap}}ਮਰੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਕੋਈ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਠੰਡੇ ਬਿਸਤਰ ਵਿਛੇ ਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਸੌਂਦਾ ਨਹੀਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਮਰੇ ਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ </poem>}} {{right|(ਸੱਪ)}} {{gap}}ਡੱਡਾਂ ਖਾਣੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਡੱਡ ਖਾਂਦਾ ਤੱਕ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ:- {{Block center|<poem>ਚੋਰ ਚੱਲੇ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਚੁਰਾਈ ਮੱਝ ਉਹਦੇ ਪੂਛ ਨਹੀਂ </poem>}} {{right|(ਸੱਪ ਤੇ ਡੱਡੂ)}} {{gap}}ਸੱਪ ਦੀ ਕੰਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਮਨੁੱਖ ਹੈਰਾਨ ਹੋਂਦਾ ਜਾਂਦੈ:- {{Block center|<poem>ਦਰਜ਼ੀ ਨੇ ਚਰਜ਼ ਕੀਤਾ ਬਿਨ ਸੂਈਓਂ ਲੀੜਾ ਸੀਤਾ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੰਡਾ ਕੇ ਮੁੜ ਤੈਹ ਕੀਤਾ</poem>}} {{right|(ਸੱਪ ਦੀ ਕੰਜ)}}<noinclude>{{center|63/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> aytdosw20hb2tf5dhw2mjg7qkndttvk 250 48059 229065 152714 2026-07-25T09:45:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿਚ ਮਿਥਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਡੇ ਬਾਰੇ ਅੱਠ ਨੌਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹਨ:- {{Block center|<poem>ਮੈਂਹ ਸੂਪੀ ਕੱਟੀ ਬੱਕੋਂਦੀ</poem>}} {{right|(ਅੰਡਾ)}} {{c|ਅਤੇ}} {{Block center|<poem>ਗੋਲ ਮੋਲ ਕੋਠੜੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹਈਓ ਨਾ</poem>}} {{c|ਜਾਂ}} {{Block center|<poem>ਚਿੱਟੀ ਮਸੀਤ ਬੂਹਾ ਕੋਈ ਨਾ</poem>}} {{right|(ਅੰਡਾ)}} {{c|ਅਤੇ}} {{Block center|<poem>ਸੋਨਾ ਹੈ ਸੁਨਾਰ ਨਹੀਂ ਰੂਪਾ ਹੈ ਦਲਾਲ ਨਹੀਂ ਕੋਠੀ ਹੈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ </poem>}} {{right|(ਅੰਡਾ)}} {{c|ਹੋਰ}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਚਲਿਓਂ ਸ਼ਕਾਰ ਤਾਂ ਲਿਆਵੀਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਚੁੰਝ ਬਿਨ ਚੰਮ ਬਿਨ</poem>}}<noinclude>{{center|64/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> tf56vsbpyz6vh5a23zcmwou65bsizkw 250 48060 229066 152715 2026-07-25T09:45:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਨਾ ਜੀਊਂਦਾ ਨਾ ਮੋਇਆ</poem>}} {{right|(ਅੰਡਾ)}} {{gap}}ਅੰਡੇ ਦੀ ਜਰਦੀ ਦਾ ਸਨੁਹਿਰੀ ਰੰਗ ਬੇਸਨ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਕੌਲੀ ਤੇ ਕੌਲੀ ਕੌਲੀ ਵਿਚ ਬੇਸਨ ਬੁਝਣੀਏਂ ਬੁੱਝ ਨਹੀਂ ਟਪ ਜਾ ਕੁਰਾਲੀ ਟੇਸਨ</poem>}} {{right|(ਅੰਡਾ) }} {{gap}}ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਸੋਨੇ ਰੰਗੀ ਭਰਿੰਡ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਸਤਾਨੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਸੋਨੇ ਰੰਗੀ ਤਿੱਤਰ ਖੰਭੀ ਨਾ ਧਰਿਆ ਮਸਤਾਨੀ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਬੁੱਝ ਜਾਂ ਦੇ ਅਠਿਆਨੀ </poem>}} {{right|(ਭਰਿੰਡ)}} {{Block center|<poem>ਹਲਦੀ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਏ:- ਹੀਲੀ ਹੀਲੀ ਹਲਦੀ ਵਰਗੀ ਪੀਲੀ</poem>}} {{right|(ਭਰਿੰਡ)}} {{gap}}ਭੂੰਡ ਵੀ ਤਾਂ ਭਰਿੰਡ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਭੂੰਡ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਉਤੇ ਚੋਟ ਹੈ:-<noinclude>{{center|65/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> tomxkzthfgdu8dty92fc1hbighulzsy 250 48061 229067 152716 2026-07-25T09:46:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੇਰਾ ਮਾਸੜ ਵਸਦਾ ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕੱਸਦਾ </poem>}} {{right|(ਭੂੰਡ)}} {{gap}}ਪਰ ਆਫਰੀਨ ਹੈ ਭੂੰਡ ਦੀ ਕਾਰਾਗਰੀ ਉਤੇ। ਕਿਲਾ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਤਾਂ ਭੂੰਡ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜ਼ਰਾ ਤੱਕੋ ਤਾਂ ਸਹੀ:- {{Block center|<poem>ਇਕ ਕਿਲੋ ਵਿਚ ਬੁਰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਬੁਰਜ ਬੁਰਜ ਵਿਚ ਠਾਣੇਦਾਰ ਦੇਖੋ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਲਾ ਬਣਾਇਆ ਨਾ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਗਾਰਾ ਲਾਇਆ</poem>}} {{right|(ਭੂੰਡਾਂ ਦਾ ਖੱਖਰ)}} {{gap}}ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਭੌਣ ਤੱਕ ਕੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਰਗੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੰਨ ਪਈ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਏਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਬਰਾਂ ਜਹੀ ਚੁੱਪ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਥੱਲ ਥੱਲ ਹੈਗਾ ਜਲ ਜਲ ਹੈਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੜਾ ਹੈ ਖੜਕਾ ਨਾਹੀ</poem>}} {{right|(ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਭੌਣ)}} {{gap}}ਨਿਓਲੇ ਅਤੇ ਉਲੂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਆਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਬਚਿਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ ਓਹੋ ਜਹੀਆਂ ਹੀ ਅਣੋਖੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ:- {{Block center|<poem>ਅੱਖ ਚਿੜੇ ਦੀ ਚੁੰਝ ਚਿੜੇ ਦੀ</poem>}}<noinclude>{{center|66/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> kq0m1303f2ptmr4n8u9yrz0qtpnlbrd 250 48062 229068 152717 2026-07-25T09:46:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸਿਰ ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਲਾਇਆ ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨੀ ਬੁੱਝੂ ਖੋਤਾ ਉਸ ਦਾ ਤਾਇਆ</poem>}} {{right|(ਉੱਲੂ)}} {{gap}}ਨਿਓਲੇ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਅਰਨ ਸਹੇ ਦੇ ਬਰਨ ਸਹੇ ਦੇ ਅੱਖ ਚਿੜੇ ਦੀ ਪੂਛ ਕੁਤੇ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਲਾਇਆ ਦੇਖੋ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਾਂਗ ਰਚਾਇਆ</poem>}} {{right|(ਨਿਓਲਾ)}} {{Block center|<poem>ਅਖ ਚਿੜੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਕੁਤੇ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਲਾਇਆ ਦੇਖੋ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕੀ ਜਨੌਰ ਬਣਾਇਆ</poem>}} {{right|(ਨਿਓਲਾ)}} {{gap}}ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਦਾ ਪਾਲੀ ਇਕ ਹਰਨ ਮਗਰ ਦੋ ਕੁੱਤੇ ਲੱਗੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਝਟ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਬਾਰਾਂ ਪੱਗ ਛੇ ਢੋਹਣੀਆਂ ਤਿਨ ਸੀਸ ਦੋ ਸੀਂਗ </poem>}}<noinclude>{{center|67/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> r92y6umnsergdamkrvxlqmdjvof2azu 250 48063 229069 152718 2026-07-25T09:46:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਬਾਹਰ ਲੜਦੇ ਤੀਨ</poem>}} {{right|(ਹਰਨ ਮਗਰ ਦੇ ਕੁੱਤੇ)}} {{gap}}ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੋਹਲੂ ਦਾ ਬਲਦ ਕੋਹਲੂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਿੱਕੇ ਜਹੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਕਈ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਹਲੂ ਹਿੱਕ ਰਿਹਾ ਤੇਲੀ ਆਪਣੇ ਬਲਦ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਕਈ ਕੋਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਕਰੇ ਫਿਰ ਵੀ ਓਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਫਿਰੇ </poem>}} {{right|(ਕੋਹਲੂ ਦਾ ਬਲਦ)}} {{gap}}ਖੋਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤੱਕ ਕੇ ਵੀ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸੁੱਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ:- {{Block center|<poem>ਘੋੜ ਸੁੰਮੀਂ ਮਿਰਗ ਨੈਣੀਂ ਸੰਖ ਵਾਂਙੂੰ ਗੱਜਣੀ ਧੋਤੀ ਦੇ ਲੜ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਓਹ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਭਜਣੀ </poem>}} {{right|(ਖੋਤੀ)}} {{gap}}ਖੋਤੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਲਿਆਂਦੀ ਮੱਝ ਓਹਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾ ਮੈਂ ਪਾਈ ਤੂੜੀ ਓਹਦੇ ਪਸਿੰਦ ਨਾ ਮੈਂ ਪਾਇਆ ਖੋਰ ਕਹਿੰਦੀ ਪਾ ਹੋਰ </poem>}} {{right|(ਖੋਤੀ)}}<noinclude>{{center|68/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 2z3wapzrncq8txpzv0vc7930xnhrgnk 250 48064 229070 152719 2026-07-25T09:46:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਹਾਥੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਪਾਸ ਹਾਥੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕੀ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧ ਮਰੀਅਲ ਜਹੇ ਹਾਥੀ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਤਕਿਆ ਅਤੇ ਓਹਦੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲਈ:- {{Block center|<poem>ਦੋ ਸਿੰਗ ਹਿਲਦੇ ਜਾਣ ਦੋ ਪੱਖੇ ਝਲਦੇ ਜਾਣ ਚਾਰ ਥੰਮ ਤੁਰਦੇ ਜਾਣ ਅੱਗੇ ਸੱਪ ਮੇਹਲਦਾ ਜਾਵੇ </poem>}} {{right|(ਹਾਥੀ)}}<noinclude>{{center|69/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> ripzd9lfo683ru2p0f7ep948xfti4fq 250 48065 229071 152757 2026-07-25T09:47:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਰੱਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ {{gap|10em}}(ਅੱਖਾਂ)</poem>|4em}} {{gap}}ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਤਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਨਿਗਾਹ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਕੌਲ ਫੁੱਲ ਕੌਲ ਫੁੱਲ ਕੌਲ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਕਿਤੇ ਅੱਧਾ ਕਿਤੇ ਸਾਰਾ ਕਿਤੇ ਹੈਨੀ ਵਿਚਾਰਾ {{gap|10em}}(ਨਿਗਾਹ)</poem>|4em}} {{gap}}ਨਿਗਾਹ ਬਾਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤ ਬੰਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ:- {{left|<poem>ਓਹ ਗਈ! ਓਹ ਗਈ {{gap|10em}}(ਨਿਗਾਹ)</poem>|4em}} {{gap}}ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਨੀਂਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਗਮਾਂ ਫਿਕਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਵਰਗੀ ਹੂਟੇ ਮਾਨਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਮਾਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ:- {{left|<poem>ਹਰੀ ਹਰੀ ਗੰਦਲ ਬੜੀਓ ਮਿੱਠੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਡਿੱਠੀ {{gap|10em}}(ਨੀਂਦ)</poem>|4em}} {{gap}}ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੱਕ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੱਕ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕੁਝ<noinclude>{{center|71/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> ddxc3taohnwc88prkyc0sd20dn513us 250 48066 229072 152762 2026-07-25T09:47:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>vulgar ਜਹੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹਨ- ਨੱਕ ਦੇ ਗੰਦ ਬਾਰੇ- ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਬੱਚੇ, ਕੀ ਬੁੱਢੇ, ਕੀ ਜਵਾਨ ਸਭ ਪੂਰਨ ਸਵਾਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ:- {{left|<poem>ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਬਾਬਾ ਲਸ਼ਕਰੀ। ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਕਰ ਗਿਆ ਮਸ਼ਕਰੀ {{gap|10em}}(ਨੱਕ ਦੀ ਨਲੀ)</poem>|4em}} {{c|ਜਾਂ}} {{left|<poem>ਐਨੀ ਕ ਲਕੜ ਬਾਂਸੇ ਦੀ ਦਰ ਭੀੜਾ ਬਹੂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵੀ।</poem>|4em}} {{gap}}ਕਿੰਨੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ:- {{left|<poem>ਤਿਲ੍ਹਕਣੀ ਤਲਵਾਰ ਚੱਕ ਕੰਧ ਨਾਲ ਮਾਰ</poem>|4em}} {{gap}}ਦੰਦ ਦਾਹੜਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆਂ ਜਹੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦੁਧ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਲਗਦੇ ਹਨ:- {{left|<poem>ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਬੱਤੀ ਦਾਣੇ ਝਾੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ {{gap|10em}}(ਦੰਦ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡੱਬੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਤੁਲਣਾ ਭਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਕੰਧ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਆਲੇ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਇਕ ਆਲੇ ਵਿਚ ਬੱਤੀ ਦਾਣੇ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੇ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ {{gap|10em}}(ਦੰਦ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕੋਈ ਦੰਦਾਂ ਦਾਹੜਾ ਨੂੰ ਠੀਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ ਆਦਿ ਸਮਝਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਭੱਜੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿਰਮਚੀ ਗਿਰੀ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਭਾਰ </poem>|4em}}<noinclude>{{c|72/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 5wcvjmo16b59wangnj7y8jvvzn6w7ds 250 48071 229073 152763 2026-07-25T09:47:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਬੱਤੀ ਹੋਈਆਂ ਠੀਕਰਾਂ ਟੁਕੜੇ ਹੋਏ ਚਾਰ {{gap|10em}}(ਦੰਦ ਦਾਹੜਾਂ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜੀਭ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅੰਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੂਜੇ ਤੀਕਰ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਚੇ ਦੀ ਤੋਤਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਿੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਕੌਡੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜੀਭ ਨੂੰ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਣੀ ਭੂਟੋ ਦਾ ਨਾਂ ਰਖਾ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣੋਖਾ ਜਿਹਾ ਨਾਚ ਨਚਦੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਆਲ਼ਾ ਕੌਡੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਭੂਟੋ ਨਚਦੀ {{gap|10em}}(ਜੀਭ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਭੂਟੋ ਨਾਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਉਹ ਗੁਲਾਬੋ ਨਾ ਰੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ:- {{left|<poem>ਐਨੀ ਕੁ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਗੁਲਾਬੋ ਜੱਟੀ {{gap|10em}}(ਜੀਭ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਭੂਟੋ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਨਾ ਗੁਲਾਬੋ। ਉਹ ਗੁਟਕੋ ਨਾਂ ਰਖ ਲੈਂਦੇ ਨੇ:- {{left|<poem>ਐਨਾ ਕੁ ਆਲ਼ਾ ਵਿਚ ਗੁਟਕੋ ਬੋਲੇ {{gap|10em}}(ਜੀਭ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕੋਈ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਬੱਤੀ ਟਾਹਲੇ ਇੱਕ ਪੱਤ {{gap|10em}}(ਜੀਭ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|73/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> pt59ar44i6jgrf4szv9jabdm5ff5zx0 250 48072 229074 152764 2026-07-25T09:47:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਬੁਝਾਰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਹਾਂ ਅੰਗੂਠੇ ਬਾਰੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:- {{gap}}ਅੰਗੂਠਾ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅੱਧ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹਾਸਾ ਖਿਲਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਅੰਮਾਂ ਅੰਮਾਂ ਮੈਂ ਜਾਨਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਮੈਂ ਅੱਧ 'ਚ ਕਮਾਨਾਂ </poem>|4em}}<noinclude>{{center|74/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> o3oke2nomh874mk4auh1abms7qut3tq 250 48073 229075 152768 2026-07-25T09:47:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|{{center|'''ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ'''}}}} {{gap}}ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਣ ਲਗਿਆਂ ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਣ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਇਹ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਦ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁਝ ਨਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਚੀਜ਼ ਘਰ ਵਿਚ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਨੁਮਾਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ:- {{gap}}ਰੁਪਿਆ ਇਕ ਅਜੇਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਲੰਘਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਤੀਕਰ ਪਿਆਰਦੇ ਹਨ। {{left|<poem>ਚਿੱਟੀ ਕੁਕੜੀ ਚਿੱਟੇ ਪੈਰ ਚਲ ਮੇਰੀ ਕੁਕੜੀ ਸ਼ਹਿਰੋ ਸ਼ਹਿਰ {{gap|10em}}(ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਿਆ)</poem>|4em}} {{left|<poem>ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਮੁਰਗੀ ਚਿੱਟੇ ਆਂਡੇ ਭੀੜ ਪਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲਿਆਂਦੇ {{gap|10em}}(ਰੁਪਿਆ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|75/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> cfsabhi6g1l9kmxn4imfppu2madqqn7 250 48074 229076 152769 2026-07-25T09:47:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap|3em}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਚਾਰ ਤੇਰੇ ਪਾਵੇ ਤੂੰ ਪਲੰਘ ਏਂ ਅੱਠ ਤੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਤੂੰ ਕਾਹਨ ਏਂ ਸੋਲਾਂ ਤੇਰੇ ਚੇਲੇ ਤੂੰ ਸੰਤ ਏਂ</poem>|4em}} {{gap}}ਚਵਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵੇ ਦੁਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਆਨਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{left|<poem>ਅੱਠ ਮੇਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਲਾਂ ਮੇਰੇ ਚੇਲੇ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ {{gap|10em}}(ਰੁਪਿਆ)</poem>|4em}} {{gap}}ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਹੀ ਏ:- {{left|<poem>ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਦੁਧ ਦਾ ਛਿੱਟਾ {{gap|10em}}(ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਿਆ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੀਵਾ ਵੀ ਤਾਂ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ ਇਕ ਘਰ ਦਾ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਥਰਥਰਾਂਦੀ ਲਾਟ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਬਾਲ ਦਿਓ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਭਾਵੇ</poem>|4em}}<noinclude>{{center|76/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 1kb9r0darj0akb30056m6vmr72vhjsy 250 48075 229077 152772 2026-07-25T09:48:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਵੇ</poem>|4em}} {{gap}}ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ ਹੀ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਤੱਕਕੇ, ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੁੱਝੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਬੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਦੀਵਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੀ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੈ। {{left|<poem>ਐਨਾ ਕੁ ਬੇਲੂਆ ਡੁਬ ਡੁਬ ਕਰਦਾ ਹੱਸ ਨੀ ਪਿਆਰੀਏ, ਰੋ ਰੋ ਮਰਦਾ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਤੇਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨੇ ਬੁਝ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੋਇਆ ਨਾ:- {{left|<poem>ਟੇਬੜੀ ਸੁਕ ਗੀ ਭੂਟੋ ਮਰ ਗੀ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੀਵਾ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਐਤਨੀ ਕ ਟਾਂਡ ਕੋਠਾ ਭੋ ਦਾ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੀਵਟ ਤੇ ਪਿਆ ਦੀਵਾ ਇੰਝ ਜਾਪਦੈ ਜਿੱਦਾਂ ਕੋਈ ਕਬੂਤਰ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ:- {{left|<poem>ਥੜੇ ਤੇ ਥੜਾ ਉਤੇ ਲਾਲ ਕਬੂਤਰ ਖੜਾ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੀਵੇ ਦੇ ਤੇਲ ਪੀਣ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ:-<noinclude>{{center|77/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> jksn47jsir4f0w89xizqszy2gd36qgu 250 48078 229078 152773 2026-07-25T09:48:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਕਾਲਾ ਕੌਂ ਕਲੱਟ ਦਾ ਰੱਸਾ ਪਾਵਾਂ ਪੱਟ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਉੱਡਿਆ ਜਾਵੇ ਮੂਹਰੇ ਆਇਆ ਦਰਿਆ ਦਰਿਆ ਪੀਤਾ ਪਾਣੀ ਅਜੇ ਵੀ ਤਰਹਾਇਆ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੀਵੇ ਬਾਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅਣੋਖੀ ਜਹੀ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨੀ ਗਿਆ ਨੀ ਉਹ ਨੀ ਹੋਣਾ ਜੇ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੀਵਾ ਸਲਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੌਣ ਦੀਵਾ ਜਲਾਣ ਲਈ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿੰਨੀ ਹਾਸੇ ਭਰੀ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ:- {{left|<poem>ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਥੰਮਿਆ ਨੂੰਹ ਨੇ ਮਾਰੀ ਲੱਤ ਸੌਹਰਾ ਜੰਮਿਆ {{gap|10em}}(ਦੀਵਾ ਸਲਾਈ)</poem>|4em}} {{gap}}ਮੰਜਾ ਵੀ ਤਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਘਰ ਦੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ:- {{left|<poem>ਡੱਬ ਖੜੱਬੀ ਬੱਕਰੀ</poem>|4em}}<noinclude>{{center|78/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> h759ainkai148asm87agwm5kts5h2zu 250 48079 229079 152774 2026-07-25T09:48:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਡੱਬੀ ਉਹਦੀ ਛਾਂ ਚਲ ਮੇਰੀ ਬੱਕਰੀ ਕਲ ਵਾਲੇ ਥਾਂ {{gap|10em}}(ਚਾਰਪਾਈ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਿਹੜਾ ਚਾਰਾਪਾਈ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਉਹ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਪੁਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਅੱਠ ਹੱਡੀਆਂ ਥੱਬਾ ਆਂਦਰਾਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਨੀ ਬੁੱਝੂ ਓਹ ਪੁੱਤ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ {{gap|10em}}(ਚਾਰਪਾਈ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਚਾਰ ਚਪਾਹੀ ਚਾਰ ਗੰਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਦੋ ਦੋ ਥੁੱਨੇ {{gap|10em}}(ਮੰਜਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਇਕ ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੇਘਾ ਦਿਨੇਂ ਖੜਾ ਰਾਤੀਂ ਟੇਡਾ {{gap|10em}}(ਮੰਜਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜੇ ਟੰਗਣੇ ਨੂੰ ਮੰਜੇ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਹੜੇ ਬਿਸਤਰੇ ਰਾਤੀਂ ਮੰਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਛਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਇਸੇ ਟੰਗਣੇ ਦੀ ਪਿਠ ਉਪਰ ਲੱਦੇ ਜਾਂਦੇ<noinclude>{{center|79/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> qk10wif58avd03y4ih4jp5lpe7hw0ds 250 48080 229080 152775 2026-07-25T09:48:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹਨ। ਰਾਤੀਂ ਟੰਗਣੇ ਤੋਂ ਬਿਸਤਰੇ ਆਦਿ ਚੁੱਕਣ ਲਗਿਆਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤ ਸੁੱਝ ਗਈ:- {{left|<poem>ਇਕ ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਖਿਆਲੀ ਦਿਨ ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਲੀ {{gap|10em}}(ਟੰਗਣਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਤਵਾ ਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਵੀ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਕੋਈ ਰੋਟੀ ਪਕਾਂਦੀ ਪਕਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਹੇਠਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮਟੁੰਨ ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਘਸੁੰਨ ਉੱਤੇ ਗੁਦ ਗੁਦੀਆ {{gap|10em}}(ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਤਵਾ, ਤਵੇ ਤੇ ਰੋਟੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਆਟਾ ਛਾਨਣ ਵਾਲੀ ਛਾਨਣੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਈ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਦੀ {{gap|10em}}(ਛਾਨਣੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਆਟਾ ਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਛਾਨਣੀ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁੜਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾਨਣੀ ਨੂੰ ਥਪਕੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਟੋਏ ਟੋਏ ਬਖਾਰੇ ਜੀਹਦਾ ਮੈਂ ਕੰਮ ਸਵਾਰਾਂ ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੇ {{gap|10em}}(ਛਾਨਣੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਆਟਾ ਪੀਸਣ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨ ਚੱਕੀਆਂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਟਾ ਹੱਥ ਚੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਖਰਾਸ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ<noinclude>{{center|80/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> kewaz84fwnvod68rzbgh5hfaie2h54t 250 48081 229081 152783 2026-07-25T09:48:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਨ। ਆਟਾ ਪੀਸਣ ਤੋਂ ਮਰਦ ਆਜ਼ਾਦ ਸਨ। ਮਜ਼ਲੂਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਚੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਟਾ ਪੀਸਣ ਲਈ ਘੋਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਚੱਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਘੜ ਲਈਆਂ:- {{left|<poem>ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੋ ਮੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘੁਲਦੀ ਏ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੱਲਾ ਘੁਲੇ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਛੋਕਰੀ ਜੋ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਮਣਾਂ ਮੂੰਹੀ ਖਾਂਵਦੀ ਪਰ ਕਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਹਥ ਕ ਲੰਬੀ ਹਥ 'ਕ ਚੌੜੀ ਦੇਖੋ ਪੰਚੋ ਕਹੀ ਕ ਦੌੜੀ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਾਂ<noinclude>{{center|81/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> i0ubmceaq9oozqsbzybi9cef4qdzrk1 250 48082 229082 152784 2026-07-25T09:49:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਕੰਧ 'ਚ ਖੁਰਪੀ ਮੈਂ ਪਾਏ ਦਾਣੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਰਕੀ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਮਣਾਂ ਮੂੰਹੀ ਦਾਣੇ ਪੀਹਕੇ ਵੀ ਚੱਕੀ ਦੇ ਕੱਖ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਵਿਚਾਰੀ ਚੱਕੀ ......... {{left|<poem>ਆਦਾ ਆਦਾ ਆਦਾ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਵਿਆਹਿਆ ਗਿਆ ਕਮਾਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਦਾਦਾ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਚੱਕੀ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਪੁੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਾਣੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੜਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਆਟਾ ਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਵਿਚਾਲੇ ਬੀਜੀ ਬਨਿਓਂ ਵੱਢੀ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਦ ਪੀਹਣ ਵਾਲੀ ਆਟਾ ਪੀਹਣ ਮਗਰੋਂ ਚੱਕੀ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਚੱਕੀ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਪੁੜ ਚੁਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਟਾ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਮਨ ਨੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਭਰੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਮੰਜੇ ਤੇ ਪਏ ਦੋ ਇਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਲਾਇਆ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਗਾ ਬੱਗਾ ਨਿਕਲ ਆਇਆ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ ਦਾ ਆਟਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਤਕੜੀ ਵੀ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਆਟਾ ਆਦਿ ਤੋਲਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਈ ਮਨੋਰੰਜਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ:-<noinclude>{{center|82/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> at6txzde4x91my77h8y56pu4gsjdrxq 250 48083 229083 152785 2026-07-25T09:49:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਪਾਰੋਂ ਆਇਆ ਬਾਬਾ ਲੋਧੀ, ਛੇ ਟੰਗਾਂ ਸਤਵੀਂ ਬੋਦੀ {{gap|10em}}(ਤੱਕੜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਤੱਕੜੀ ਦੇ ਦੋ ਛਾਬੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡੰਡੀ ਉਤੇ ਸਤਵੀਂ ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਹੱਥੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਬਾਹਰੋਂ ਆਈ ਭੀੜ ਪੱਖ ਛੇ ਟੰਗਾਂ ਇਕੋ ਅੱਖ {{gap|10em}}(ਤੱਕੜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਦੋ ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਬੋਦੀ {{gap|10em}}(ਤੱਕੜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਨਾਰੀ ਨਾਰੀ ਨਾਰੀ ਦੋ ਘਗਰੇ ਪਾਵੇ ਛੇ ਲਮਕਾਵੇ ਨਾਲੇ ਨੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੀ ਸ਼ਰਮਾਵੇ ਫੇਰ ਕਹਾਵੇ ਨਾਰੀ {{gap|10em}}(ਤੱਕੜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸਾਗ ਵਾਲੀ ਤੌੜੀ ਵਿਚ ਪਈ ਕੜਛੀ ਨੂੰ ਤੱਕਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ<noinclude>{{center|83/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> ns09l3i1jzo1v77fsbx3h0b3el6ofq4 250 48084 229084 152787 2026-07-25T09:49:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਘੜ ਲਈਆਂ:- ਖਡ 'ਚ ਗੋਹ ਪੂਛ ਨੰਗ ਐ {{gap|10em}}(ਕੜਛੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਇਕ ਕੁੜੀ ਕੌਲ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਮੂੰਹ ਲਾਈਂ ਖੜੀ ਏ {{gap|10em}}(ਕੜਛੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਹਾਬੜ ਦਾਬੜ ਪਈ ਕੁੜੇ ਪੜਥੱਲੋ ਕਿਧਰ ਗਈ ਕੁੜੇ {{gap|10em}}(ਕੜਛੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸੂਹਣ ਅਤੇ ਰੜਕਾ ਵੀ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਹਨ:- {{left|<poem>ਅੰਦਰ ਭੂਟੋ ਬਾਹਰ ਭੂਟੋ ਸ਼ੂ ਭੂਟੋ {{gap|10em}}(ਸੂੰਹਣ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਪਾਹੀ ਵਿਹੜੇ ਫਿਰ ਗਿਆ {{gap|10em}}(ਰੜਕਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਉਖਲੀ ਮੋਹਲ਼ਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪਸੀਨਾ ਇੱਕ ਕਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ:-<noinclude>{{center|84/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 75vagljilkzykc2o71ccg2kdz3y4iiz 250 48085 229085 152788 2026-07-25T09:50:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਆਰੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਵੱਢਕੇ ਪਾਰੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਛਿਲਕੇ ਦੋ ਰੰਨਾਂ ਮਰਗੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹਕੇ {{gap|10em}}(ਉਖਲ਼ੀ ਮੋਹਲ਼ਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਲਜ ਡੋਲ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ:- {{left|<poem>ਮਾਂ ਪਤਲੀ ਪਤੰਗ ਪੁੱਤ ਸੁਬ ਜਿਹਾ ਮਾਂ ਗਈ ਨਾਉਣ ਪੁੱਤ ਡੁਬ ਗਿਆ {{gap|10em}}(ਲਾਜ ਡੋਲ)</poem>|4em}} {{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਠਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੁੱਧ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਧਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵਾਹ ਪੈਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਹਾਸ ਰਸ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਨਮੂਨਾ ਹਨ, ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਇਕ ਸੀ ਰੰਨ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜਦੀ ਸੀ {{gap|10em}}(ਮਧਾਣੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਘੁਮਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਛੱਪੜੀ ਦਖਾਣੀ ਪਾਇਆ ਗਾਹ ਗੁਣਾ ਗੁਣਾ ਰੋਲ਼ ਲੈ ਹੇਠ ਵਗੇ ਦਰਿਆ {{gap|10em}}(ਚਾਟੀ 'ਚ ਮਧਾਣੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ<noinclude>{{center|85/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> d935tvbt3f8zdcgmlrtp3i61csca2oq 250 48086 229086 152789 2026-07-25T09:50:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਐਨੀ ਕੁ ਕੁੜੀ ਆਕੇ ਦੀ ਦਰ ਭੀੜਾ ਬਹੂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੀ {{gap|10em}}(ਮਧਾਣੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਇਕ ਰੰਨ ਚਾਰ ਕੰਨ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਘੁੰਮੋਂ {{gap|10em}}(ਮਧਾਣੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਠੀਕਰੀਆਂ ਦਾ ਬਾੜਾ ਗੱਭੇ ਕਾਠ ਦਾ ਘੁਲਾੜਾ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਗਾਰਾ {{gap|10em}}(ਮੱਖਣ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਥਮਲੇ ਉੱਤੇ ਬੰਗਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਦ ਆਈ ਦੂਜੀ ਸਵੇਰ ਥਮਲਾ ਉੱਤੇ ਬੰਗਲਾ ਹੇਠ {{gap|10em}}(ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਫੁੱਲ)</poem>|4em}} {{gap}}ਮੱਖਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:- {{left|<poem>ਕੀਹਨੇ ਕੁੰਡਾ ਖੜਕਾਇਆ ਮੈਂ ਮਾਸੀ ਤੇਰਾ ਤਾਇਆ ਆਓ ਜੀਜਾ ਜੀ ਬੈਠੇ</poem>|4em}}<noinclude>{{center|86/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> gpz24eny4v31z387wgfsdm5er2szzad 250 48087 229087 152791 2026-07-25T09:50:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਨਾ ਭੂਆ ਜੀ ਚਲਦੇ ਹਾਂ {{gap|10em}}(ਮੱਖਣ)</poem>|4em}} {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕ ਹਾਸ ਰਸੀ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{left|<poem>ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੀ ਮੈਂ ਮਗਰੋ ਜੰਮੀ ਮਾਈ ਰੁਲ ਖੁਲ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਜੰਮਿਆ ਮਗਰੋਂ ਜੰਮੀ ਦਾਈ {{gap|10em}}(ਦੁਧ, ਮਲਾਈ, ਮੱਖਣ, ਲੱਸੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਬਹੂ ਆਈ ਆਪੇ ਚਾਰ ਲਿਆਈ ਕਾਕੇ ਇਕ ਗੋਦੀ ਇਕ ਮੋਢੇ ਇਕ ਬਾਪੂ ਬਾਪੂ ਆਖੇ {{gap|10em}}(ਮੱਖਣ)</poem>|4em}} {{gap}}ਮੱਖਣ ਤੋਂ ਘੀ ਬਨਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲਈ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ:- {{left|<poem>ਐਨੀ ਕੁ ਕੋਠੜੀ ਹਰਾ ਤੋਤਾ ਨਾਉਂਦਾ ਉੱਠ ਨੀ ਦਮੋਗਰੀ ਨਵਾਂ ਹਾਕਮ ਆਉਂਦਾ {{gap|10em}}(ਘੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਨ ਵਾਲੀ ਰੂੰ ਦੇ ਗੋਹੜੇ ਕਰਵਾਣ ਲਈ ਪੇਂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾੜੇ ਦੇ ਤੰਦ ਤੇ ਵਜਦੀ ਮੋਗਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਬਲੂੰਗੜਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਚੰਮ ਦੀ ਪੀਂਘ</poem>|4em}}<noinclude>{{center|87/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 3rfz1z521g224ccpptoesuyfmdmadss 250 48088 229088 152792 2026-07-25T09:50:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਬਲੂੰਗੜਾ ਝੂਟੇ {{gap|10em}}(ਤਾੜਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਤੰਦ ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਤਾੜੇ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਐਨੀ ਕੁ ਲੱਕੜੀ ਟਿਆਊਂ ਟਿਆਊਂ ਪੁਕਾਰੇ ਜਿਸ ਭੜੂਏ ਦਾ ਕੰਮ ਸਵਾਰਾਂ ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੇ {{gap|10em}}(ਤਾੜਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਰੂੰ ਕਰਵਾ ਕੱਤਣ ਲਈ ਚਰਖਾ ਡਾਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਖੇ ਦੇ ਗੇੜੇ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਚਰਖੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਇਕ ਮਰਦ ਨੇ ਮਰਦ ਬਣਾਇਆ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪਾਇਆ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਐਸੀ ਕਰੀ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਲੱਤ ਧਰੀ {{gap|10em}}(ਚਰਖਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਚਰਖੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{left|<poem>ਤਿੰਨ ਪਏ ਪੰਜ ਖੜੇ ਅੱਠ ਲਿਆਵਣ ਗੇੜ੍ਹਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਬੁਝ ਲੈ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾ ਚੇਲਾ ਮੇਰਾ {{gap|10em}}(ਚਰਖਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕੱਤੇ ਗਏ ਦੁਧ ਚਿੱਟੇ ਗਲੋਟੇ ਜਾਂ ਨੀਚਲੇ ਆਂਡਿਆਂ ਵਾਕਰ ਜਾਪਦੇ ਹਨ:-<noinclude>{{center|88/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> hbdvj5h6e1fnnydopcm23oizphfkzr5 250 48089 229089 152793 2026-07-25T09:50:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਸੁੱਕਾ ਠੀਕਰ ਆਂਡੇ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਦਰੱਖਤ ਆਂਡੇ ਦੇਵੇ {{gap|10em}}(ਨੀਚਲੇ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸੂਤ ਕਤਕੇ ਅਟੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਟੇਰਨ ਸਮੇਂ ਸਲਾਈ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਨੀਚਲਾ ਇਕ ਅਣੋਖਾ ਜਿਹਾ ਨਾਚ ਨਚਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਾਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਗਿਣਤੀ ਮਾਰ ਗੜੀਚੋ ਨੱਚੋ {{gap|10em}}(ਨੀਲਾ ਤੇ ਅਟੇਰਨ)</poem>|4em}} {{gap}}ਅਟੇਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਟੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਸੂਤ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਤਾਣਾ ਤਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਗਿਠ ਕੁ ਕੁੜੀ ਘਗਰੀ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰੀ {{gap|10em}}(ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀ ਊਰੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਕਪੜਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕਪੜਾ ਸੀਣ ਲਈ ਸੂਈ ਧਾਗੇ ਦੀ ਲੋੜ ਭਾਸੀ। ਧਾਗੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰਚ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਲੈ ਪਰਾਂਦਾ ਤੁਰੀ {{gap|10em}}(ਸੂਈ ਧਾਗਾ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ<noinclude>{{center|89/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 4qfbd7qf1j8a3rqlbaa0m1ormtnfqk2 250 48090 229090 152794 2026-07-25T09:50:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਉਂਗਲ ਕੁ ਕੁੜੀ ਗਜ਼ ਦਾ ਨਾਲਾ {{gap|10em}}(ਸੂਈ ਧਾਗਾ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਭੱਜੀ ਫਿਰੇ ਮੇਰਾ ਬਾਈ ਦੱਬੀ ਫਿਰੇ {{gap|10em}}(ਸੂਈ ਧਾਗਾ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਇੰਨਾ ਕੁ ਤਿਲੀਅਰ ਤਰਦਾ ਜਾਵੇ ਗਿਣ ਗਿਣ ਆਂਡੇ ਧਰਦਾ ਜਾਵੇ {{gap|10em}}(ਸੂਈ ਧਾਗਾ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਦੁਬਲੀ ਪਤਲੀ ਗੁਣ ਭਰੀ ਆਈ ਸੀਸ ਨਵਾਏ ਸੌ ਨਾਰ ਜਦ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਵੇ ਵਿਛੜੇ ਦਏ ਮਲਾਏ {{gap|10em}}(ਸੂਈ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦਰਵਾਜੇ (ਤਖ਼ਤੇ) ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ:- {{left|<poem>ਧਰ ਹਿੱਲੇ ਧਰ ਦਾ ਹਿੱਲੇ ਪੀੜ ਯਾ ਬੁੱਝੂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਯਾ ਬੁੱਝੂ ਵਜ਼ੀਰ {{gap|10em}}(ਦਰਵਾਜ਼ਾ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|90/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 97uphs38493zdyzj444e9m9brath7dy 250 48091 229091 152796 2026-07-25T09:51:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਤੂੰ ਚਲ ਮੈਂ ਆਇਆ {{gap|10em}}(ਦਰਵਾਜ਼ਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਓਥੇ ਜਿੰਦਰਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਦਰਾ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਕਾਕਾ ਘਰ ਦਾ ਰਾਖਾ {{gap|10em}}(ਜਿੰਦਰਾ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਅੰਦਰ ਜਾਵਾਂ ਬਾਹਰ ਜਾਵਾਂ ਕਾਲੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਜਾਵਾਂ {{gap|10em}}(ਜਿੰਦਰਾ)</poem>|4em}} {{left|<poem>ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਮਿਰਚ ਛਡਾਉਣ ਆਈ {{gap|10em}}(ਜਿੰਦਰਾ ਕੁੰਜੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਬਾਂਦਰ ਬੈਠਾ ਅੱਧ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲੇ ਮੰਗੇ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਉਪੜੇ ਨਾ ਬਾਂਦਰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਨਾ {{gap|10em}}(ਜਿੰਦਰਾ ਕੁੰਜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ:-<noinclude>{{center|91/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> fperj76fk9mqsv7ciu33m2qc6zwpzbv 250 48092 229092 152797 2026-07-25T09:51:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਬਾਪੂ ਦੇ ਕੰਨ 'ਚ ਬੇਬੇ ਬੜਗੀ {{gap|10em}}(ਜਿੰਦਰਾ ਕੁੰਜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੰਘੂੜੇ ਤੇ ਹੂਟਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹਨੇ ਇਕ ਅੱਧ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚ ਲਈ:- {{left|<poem>ਔਂਤਰਿਆਂ ਦੀ ਘੋੜੀ ਇਕ ਚੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਦੌੜੇ ਨਾਹੀਂ ਦੋ ਚੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਦੌੜੀ {{gap|10em}}(ਪੰਘੂੜਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਵਸੀਅਰ ਕਾਲੇ ਕੇਸ ਸੰਵਾਰਨ ਸਮੇਂ ਕੰਘੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਕਿਸੇ ਨੇ। ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲਈ:- {{left|<poem>ਚਾਰ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਲਕੜੀ ਗੱਭੇ ਉਹਦੇ ਮੁੱਠ ਬੁਝਣੀਏਂ ਬੁੱਝ ਨਹੀਂ ਐਥੋਂ ਉੱਠ {{gap|10em}}(ਕੰਘੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਇਕ ਨਾਰ ਕਰਤਾਰੋ ਓਹ ਰਾਹੇ ਰਾਹੇ ਜਾਵੇ ਸਿਧਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਚੱਲੇ ਪੁਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵੇ {{gap|10em}}(ਕੰਘੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਬੁੱਢੀ ਨੂੰ ਘਗਰਾ ਪਾਂਦਿਆਂ ਤੱਕਕੇ ਕਿਸੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੇ ਬੁਢੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਝੱਟ ਆਖ ਦਿੱਤਾ:-<noinclude>{{center|92/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 3hywkcueln751gr24bb20m3d2xm6v5c 250 48093 229093 152798 2026-07-25T09:51:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਹ 'ਚ ਲੱਤਾਂ {{gap|10em}}(ਘੱਗਰਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜੁੱਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਕਿਸੇ ਨੇ:- {{left|<poem>ਓਹਲਣੀ ਮੋਹਲਣੀ ਦਰਾਂ ਵਿਚ ਖੋਹਲਣੀ {{gap|10em}}(ਜੁੱਤੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਦਾ ਕੋਠਾ ਚਾਰ ਵਿਚ ਮੱਝਾਂ ਬੜੀਆਂ ਪੰਜਵਾਂ ਬੜ ਗਿਆ ਝੋਟਾ {{gap|10em}}(ਜੁੱਤੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਕਾਣੀ ਮੈਸ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਣੀ {{gap|10em}}(ਜੁੱਤੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਮੂੰਗਲੀ ਪੈਣੇ ਤਾਂ ਪੈਜਾ ਨਹੀਂ ਦੇਊਂ ਉਂਗਲੀ {{gap|10em}}(ਜੁੱਤੀ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|93/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 6546ih5jaj4kedjn3ihmz0k6ux4vc3i 250 48094 229094 152800 2026-07-25T09:51:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਠੇ ਉਤੇ ਬੈਠੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਘਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਪੱਖਾ ਘਲ ਦੇਵੇ। {{left|<poem>ਹਿਲਣਾ ਹਿਲਾਉਣਾ ਹਿਲ ਠੰਢ ਪਾਉਣਾ ਕਹਿ ਦਿਓ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਣਾ ਪਚਾਉਣਾ {{gap|10em}}(ਪੱਖਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਘੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂਣ ਤੱਕਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਝਟ ਆਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ:- {{left|<poem>ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੋ ਢਿੱਡੀਆਂ {{gap|10em}}(ਘੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂਣ)</poem>|4em}} {{gap}}ਝਿਊਰਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਤੱਕਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਬੱਕਰੀ ਮੋਹਲੇ ਜਿੱਡੀ ਧਾਰ ਦੁੱਧ ਪੰਜ ਮਣ {{gap|10em}}(ਮਸ਼ਕ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜੱਟ ਤਰਖਾਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਫਾਲਾ ਡੰਗਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਤਰਖਾਣ ਚੰਮ ਦੀ ਭੂਕਣੀ ਨਾਲ ਹਵਾ ਮਾਰ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੂਕਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤਕ ਉਹਨੂੰ ਸੱਸ ਨੂੰਹ ਗੁਛਮ ਗੁੱਛਾ ਹੋਈਆਂ ਚੇਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਸੌਣ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਇਕੋ ਰੁੱਤ ਸੱਸ ਨੂੰਹ ਦੀ ਇਕ ਗੁੱਤ {{gap|10em}}(ਭੂਕਣੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਨਵੀਂ ਨਵੇਲੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤੰਦੀਰਾ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:-<noinclude>{{center|94/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 8md3fak8nns28g4dzre5owshybtssm7 250 48095 229095 152801 2026-07-25T09:52:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਇੰਨੂੰ ਜਿਹਾ ਮਿੰਨੂੰ ਜਿਹਾ ਦੁਧ ਦਾ ਭੇਸ ਬੁਝਣੀਏਂ ਬੁੱਝ ਨਹੀਂ ਲਾਹਦੇ ਖੇਸ {{gap|10em}}(ਤੰਦੀਰਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਨਵੀਂਆਂ ਨਵੇਲੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਸੁਰਮੇ ਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਆਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਰਮੇ ਦਾਨੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਘੜੀ ਰਾਣੀ ਵੀ ਨਾਹਤੀ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਾਹਤਾ ਉਹ ਭਰੀ ਦੀ ਭਰੀ {{gap|10em}}(ਸੁਰਮੇਂ ਦਾਨੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਕੋਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਰਸੀਆ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਉਹਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਨੋਂ ਦਾਤਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਰਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਦਾਤਣ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਪਾੜ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਇੰਝ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨੇ ਦਾਤਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਰਵਾਜ ਤਕ ਉਹਨੇ ਝੱਟ ਇਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਲਿਆ:- {{left|<poem>ਦਸਾਂ ਜਾਣਿਆਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਹਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਂਦੇ ਮਾਰ {{gap|10em}}(ਦਾਤਣ)</poem>|4em}} {{gap}}ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।<noinclude>{{center|95/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 5ocxlccy4q3xk8g27pmoozxwmoopv1d 250 48096 229096 152803 2026-07-25T09:52:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਸੰਦ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬੁਝਾਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੱਦੂ ਭੂੰ ਭੂੰ ਕਰ ਕੇ ਜਮੀਣ 'ਚ ਬੜ ਗਿਆ {{gap|10em}}(ਹਲ਼)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਭੁੱਬਲ ਵਿਚ ਦੰਦਈਆ ਨੱਚੇ ਪੂਛ ਮੇਰੇ ਹੱਥ {{gap|10em}}(ਖੁਰਪਾ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਹੋਰ {{left|<poem>ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਝੋਟਾ ਵਟਾਂ ਢਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦੈ {{gap|10em}}(ਕਹੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਐਨੀ 'ਕ ਹਰਨੀ ਸਾਰਾ ਖੇਤ ਚਰਨੀ ਮੀਂਗਣ ਇਕ ਨਾ ਕਰਨੀ {{gap|10em}}(ਦਾਤਰੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸੁਹਾਗੇ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਨੇ:- {{left|<poem>ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਦੋ ਅਸਵਾਰ ਬੱਘੀ ਚੱਲੇ ਮਾਰੋ ਮਾਰ {{gap|10em}}(ਸੁਹਾਗਾ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|96/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> r6rer0t088k0g2bddr88i9xlvpuavwk 250 48097 229097 152804 2026-07-25T09:52:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਦ ਸੁਹਾਗਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਹਾਗੇ ਤੇ ਖੜੇ ਦੋ ਜੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਕਦੇ ਹਨ। {{left|<poem>ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਕਰਮੂ ਆਣ ਬਨਾਏ ਕੰਨ ਕ ਕਰਮੂ ਟੁਰਦਾ ਵੀਹੀਂ ਟੰਗੀ ਛੇ ਮੂੰਹ ਬਾਰਾਂ ਕੰਨ {{gap|10em}}(ਸੁਹਾਗਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸੁਹਾਗੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬਲਦ ਖਿਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਆਦਮੀ ਦਬਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਲਾਂ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਟੰਗਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਛੇ ਮੂੰਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਕੰਨ। {{gap}}ਗੰਨਿਆਂ ਦਾ ਬੇਲਣਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤੀਂ ਚਲਾਈ ਜਾਈਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਬੇਲਣੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ:- {{left|<poem>ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਘਊ ਦੀ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਰਾਤ ਪਊਗੀ</poem>|4em}} {{gap}}ਚਲਦੇ ਹਲਟ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨਿਆ ਹੈ:- {{left|<poem>ਆਰ ਡਾਂਗਾਂ ਪਾਰ ਡਾਂਗਾਂ ਵਿਚ ਟੱਲਮ ਟੱਲੀਆਂ ਆਉਣ ਕੂੰਜਾਂ ਦੇਣ ਬੱਚੇ ਨਦੀ ਨਾਵਣ ਚੱਲੀਆਂ।</poem>|4em}}<noinclude>{{center|97/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> rc0mxkwij6qebw4zr19d2oexref0xme 250 48098 229098 152805 2026-07-25T09:52:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|{{center|{{center|'''ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ'''}}}}}} {{gap}}ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਰਚੇ ਗਏ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਹ ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰਚ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਥੱਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਬਾਰੇ ਰਚੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਮੋਟਰਾਂ, ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਫਰ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਂਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਟਾਂਗੇ ਤੇ ਸਫਰ ਕੀਤਾ, ਪੱਲਿਓਂ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਦਿਆਂ ਹਚਕੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਪਸਲੀਆਂ ਭੰਨਵਾ ਲਈਆਂ:- {{left|<poem>ਖੜ ਖੜ ਮੰਜਾ ਲੇਫ ਤਲਾਈ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲਿਆ ਧੇਲੀ ਭਰਨੀ ਆਈ {{gap|10em}}(ਟਾਂਗਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਫੇਰ ਸਾਈਕਲ ਆ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਅੱਧ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕੀਂ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਇਸ ਅਣੋਖੀ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਬਣ ਗਈ:-<noinclude>{{center|98/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> r8oinczeydxkwlqb2u87w97yn07zh8j 250 48099 229099 152806 2026-07-25T09:53:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਘੋੜਾ ਹੈ ਪਰ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਖੜਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਡਿਗ ਡਿਗ ਜਾਂਦਾ {{gap|10em}}(ਸਾਈਕਲ)</poem>|4em}} {{gap}}ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾਲ ਜਿਹਾ ਵਿਛ ਗਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਟੁਰਦੀ ਗੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀਰ ਮਜਾਜਣ ਜਾਪੀ। ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਰਚੇ ਓਥੇ ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰ ਲਈਆਂ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਟੋਟਰੇ ਸੰਦੂਕ ਚੱਕੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੀ ਜਨੌਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ {{gap|10em}}(ਰੇਲ ਗੱਡੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਨੌਰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਹੈ:- {{left|<poem>ਇਕ ਜਨੌਰ ਐਸਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਪੈਸਾ ਉਹਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਉਸਦਾ ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਮੁੱਲ {{gap|10em}}(ਰੇਲ ਗੱਡੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤੁਰਨ ਲਗਿਆਂ ਗੱਡੀ ਦਾ ਇੰਜਣ ਧੂੰਆਂ ਛਡਦਾ ਹੈ। ਧੂੰਆਂ ਵੇਖ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਈ:- {{left|<poem>ਇੱਕ ਜ਼ਨਾਨੀ ਹੁੱਕਾ ਪੀਣੋਂ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ {{gap|10em}}(ਰੇਲ ਗੱਡੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਜਦ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸੀਆ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਓਪਰੀਆਂ ਜਾਪੀਆਂ:-<noinclude>{{center|99/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> ogb3i99x3d7g2ghg1e56bb8q04po2t4 250 48100 229100 152808 2026-07-25T09:53:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾਂ ਬਾਤ ਨੂੰ ਲਾਵਾਂ ਕੁੰਡੇ ਸਦਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਚੱਲੇ ਚੌਹਾਂ ਕੂੰਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ {{gap|10em}}(ਰੇਲ ਗੱਡੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਬਾਰਾਂ ਕੁਛੜ ਬਾਰਾਂ ਪੇਟ ਬਾਰਾਂ ਬੈਠੇ ਟਾਹਲੀ ਹੇਠ ਬਾਰਾਂ ਹੋਰ ਲਿਆਉਨੀਆਂ {{gap|10em}}(ਰੇਲ ਗੱਡੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਲਕੜੀ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲਈ:- {{left|<poem>ਬਣ ਵਿਚ ਵੱਢੀ ਬਣ ਵਿਚ ਟੁੱਕੀ ਬਣ ਵਿਚ ਲਈ ਸ਼ੰਗਾਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰਸ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਨੂੰ ਹੋ ਗਏ ਨਾ ਦੇਖਿਆਂ ਘਰ ਬਾਰ {{gap|10em}}(ਰੇਲ ਗੱਡੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨੀ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਂਦਿਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤਕਿਆ। {{left|<poem>ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਭਚਾਲੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ</poem>|4em}}<noinclude>{{center|100/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 5utdpprs6hgcy22vi6il1xo9b4k5evq 250 48101 229101 152809 2026-07-25T09:53:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਰਾਜਾ ਪੁੱਛੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੀ ਜਨੌਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ {{gap|10em}}(ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੋਨੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਜਹੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਤੋੜੇਦਾਰ ਬੰਦੂਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨੇਜ਼ੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਗਲਾਸ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਰਾਮ ਦਾਸ {{gap|10em}}(ਨੇਜ਼ਾ)</poem>|4em}} {{gap}}ਨੇਜੇ ਦੀ ਭੈਣ ਬਰਛੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:- {{left|<poem>ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਦੇਖੋ ਚੱਲ ਸੁਕੀ ਲੱਕੜੀ ਲੱਗਾ ਫੁੱਲ ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਫਲ ਨੂੰ ਖਾਏ ਪੇਟ ਪਾੜ ਉਹ ਨਸ ਹੀ ਜਾਏ {{gap|10em}}(ਬਰਛੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਲੋਕੀ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਿਹੜੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਲਾਈਸੰਸਾਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਜਿਸਦਾ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੰਦੂਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਕੁਝ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਕਾਠ ਵਿਚ ਜੜੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰ ਅਸਮਾਨੀਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ {{gap|10em}}(ਬੰਦੂਕ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|101/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 84ismy60n7zwvup18gy4bn8qj11f28b 250 48102 229102 152812 2026-07-25T09:53:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap|5em}}ਜਾਂ {{left|<poem>ਅੜੀਆਂ ਅੜੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰ ਪਹਾੜੀ ਬੜੀਆਂ {{gap|10em}}(ਬੰਦੂਕ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਬਿੰਗ ਤਲਿੰਗੀ ਲਕੜੀ ਨਗੋਜੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦ ਬੁੱਝਣੀਏਂ ਬੁੱਝ ਲੈ ਨਹੀਂ ਰੁਪਏ ਧਰਦੇ ਪੰਜ {{gap|10em}}(ਬੰਦੂਕ)</poem>|4em}} {{gap}}ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲੀ ਬਾਰੇ ਦੋ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਐਤਨੀਂ ਕੁ ਲਕੜੀ ਅਸਮਾਣ ਕੇ ਟੱਕਰੀ {{gap|10em}}(ਗੋਲੀ)</poem>|4em}} {{gap|5em}}ਅਤੇ {{left|<poem>ਐਤਨੀਂ ਕੁ ਡੱਬੀ ਚੜ੍ਹਗੀ ਸਬੱਬੀ ਨਾ ਘਰ ਘੋੜਾ ਨਾ ਘਰ ਬੱਘੀ {{gap|10em}}(ਗੋਲੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਚੋਂ ਜਵਾਨ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਖਾਸ ਚੀਜ਼ ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੇਂਡੂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਨ ਘੜੀਆਂ ਟਾਈਮ ਵੇਖਣ ਲਈ। ਘੜੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ:-<noinclude>{{center|102/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> geaas2ry4hlg9rpv7t2bgindgon552s 250 48103 229103 152813 2026-07-25T09:53:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਨਾ ਉਹ ਹਿੱਲੇ ਨਾ ਉਹ ਜੁੱਲੇ ਪਰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਲੇ {{gap|10em}}(ਘੜੀ)</poem>|4em}} {{gap}}ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੂੰ। ਉਂਜ ਜੇ ਕੋਈ ਹੁਣ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿਚ ਲਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕੀ ਗਲ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਤਬਕਾ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਨਪੜ੍ਹ ਜੋੜੇ ਕੱਠੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਾਹੁਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ। ਸੌ, ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅੱਧ ਮੌਜੀ ਜੋੜਾ ਹੀ ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਖਿਚਵਾ ਵੀ ਲਵੇ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਰੇਮ ਵਿਚ ਜੜੀ ਫੋਟੋ ਬਾਰੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ:- {{left|<poem>ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਣ ਨਾ ਸੁਣ ਸਕਣ ਰਾਤੀਂ ਕਦੀ ਨਾ ਸੌਣ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਰ ਅਲਮਾਰੀ ਅੰਦਰ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ</poem>|4em}} {{gap}}ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੀ ਆਟਾ ਪੀਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੱਕੀਆਂ ਦਾ ਰਵਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੱਕੀ ਦੇ ਘੁੱਗੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਘੜ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ:- {{left|<poem>ਨਿੱਤ ਉਠ ਕਰੇ ਪੁਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕ ਸੁਣਾਏ ਬਹੁਤਾ ਖਾਏ ਭੋਜਨ ਪਰ ਪੇਟ ਵਿਚ ਨਾਹੀਂ ਜਾਏ {{gap|10em}}(ਚੱਕੀ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|103/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> tl99ywrhj56xfkblca65qctw41moilf 250 48104 229104 152814 2026-07-25T09:53:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕੱਪੜੇ ਸੀਣ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ। ਸੀਂਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਤੋਪੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਬੁਝਾਰਤ ਇੰਜ ਰਚ ਲਈ:- {{left|<poem>ਐਨੀ ਕ ਤਿਰੀਆ ਤਰਦੀ ਜਾਏ ਗਿਣ ਗਿਣ ਆਂਡੇ ਧਰਦੀ ਜਾਏ {{gap|10em}}(ਕਪੜੇ ਸੀਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ)</poem>|4em}} {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਘਰੋਂ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਸਾਂਝੇ ਰੇਡੀਓ ਲੈ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਰੱਚ ਲਈਆਂ:- {{left|<poem>ਸਈਓ ਨੀ ਇਕ ਆਲਾ ਡਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ {{gap|10em}}(ਰੇਡੀਓ)</poem>|4em}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਤੋਤੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇਗੀ:- {{left|<poem>ਕਾਠ ਦੀ ਸੰਦੂਕੜੀ ਵਿਚ ਤੋਤਾ ਬੋਲੇ {{gap|10em}}(ਰੇਡੀਓ)</poem>|4em}} {{gap}}ਨਲਕੇ ਲੱਗੇ ਤੱਕ ਕੇ ਜਿਥੇ "ਖੂਹਾਂ ਟੋਭਿਆਂ ਤੇ ਮਿਲਣੋਂ ਰਹੀਆਂ, ਚੰਦਰੇ ਲਵਾਲੇ ਨਲਕੇ" ਵਰਗੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਚ ਲਏ ਉਥੇ ਹਾਸ ਰਸੀ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚਣ ਵਿਚ ਵੀ ਘੱਟ ਕਮਾਲ ਨਹੀਂ ਵਖਾਇਆ:-<noinclude>{{center|104/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 32pkt4scqay47z3mdotj5ktybrkeoeu 250 48105 229105 152815 2026-07-25T09:54:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{left|<poem>ਬਾਬੇ ਦਾ ਬੋਕ ਦੱਬੋ ਪੂਛ ਮਾਰੇ ਮੋਕ {{gap|10em}}(ਨਲਕਾ)</poem>|4em}} {{gap}}15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਅੰਗੇਜ਼ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਏ। ਜਨਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਜੱਨਤ ਦਾ ਟੁਕੜਾ 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਲੈ ਲਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੁੱਕੇ ਬਾਰੇ ਬੁਝਾਰਤ ਰਚ ਕੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਬੂਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਵਖਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਖਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ:- {{left|<poem>ਕਾਬਲ ਕੁੱਜਾ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਮੁਲਤਾਨ ਦਿੱਲੀ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਜਲ਼ ਗਿਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ {{gap|10em}}(ਹੁੱਕਾ)</poem>|4em}}<noinclude>{{center|105/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> tfydp9f2dup50s84kg80r2sduuzte5n 250 48106 229106 152816 2026-07-25T09:54:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{x-larger|{{center|'''ਇਕ ਰੰਗ ਹੋਰ'''}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਵੰਨਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਂ ਦਸਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦੈ। ਜਿਵੇਂ:- {{left|<poem>ਕਾਬਲ ਕੁੱਜਾ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਮੁਲਤਾਨ ਦਿੱਲੀ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਜਲ ਗਿਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ</poem>|4em}} {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਉਤ੍ਰ 'ਹੁੱਕਾ' ਦੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦੈ। ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਲਈ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਇਸ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:- {{left|<poem>ਇਕ ਗਲ ਮੈਂ ਉਬੜ ਬਤਾਈ ਟੰਗ ਚੱਕ ਅਸਮਾਨ ਚਲਾਈ ਕਦ ਹਵਾ ਵਗੇ ਕਦ ਟੰਗ ਝੜ੍ਹੇ ਕਦ ਮੂਰਖ ਮਾਣਸ ਪਿੰਡ ਬੜੇ</poem>|4em}} {{gap}}ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਘਟਨਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ:- {{gap}}ਇਕ ਡੁੱਡਾ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਇਕ ਬੇਰੀ ਦੇ ਲਾਲ ਸੂਹੇ ਬੇਰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਡੁੱਡੇ ਦਾ ਦਿਲ<noinclude>{{center|106/ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ}}</noinclude> 6993cy7we8tk4i7k19jk7isjc494p8j 250 52925 229041 140769 2026-07-25T09:36:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><center><b>ਤਤਕਰਾ</b> {| |- | {{larger|•}} ||[[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਮੁੱਢਲੇ ਸ਼ਬਦ|ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦ: ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] {{gap|15em}}|| 9 |- | {{larger|•}} ||[[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/'ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ' ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੰਪਾਦਨ|'ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ' ਦਾ ਸੁੰਦਰ-ਸੰਪਾਦਨ: ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ]] || 11 |- | {{larger|•}} ||[[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਮੁਖ-ਬੰਦ|ਮੁਖ-ਬੰਦ: ਅਜਾਇਬ ਚਿਤਰਕਾਰ]] || 12 |- | {{larger|•}} ||[[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਪਰਵੇਸ਼|ਪਰਵੇਸ਼: ਪ੍ਰੋ.ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] || 19 |- | {{larger|•}} ||[[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਬਾਰੇ|'ਲੋਕ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ' ਬਾਰੇ: ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] || 34 |- | 1. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਧਰਤੀ ਜਾਏ|ਧਰਤੀ ਜਾਏ]] || 37 |- | 2. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਅੰਬਰ ਜਾਏ|ਅੰਬਰ ਜਾਏ]] || 52 |- | 3. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਜੀਵ ਜੰਤੂ|ਜੀਵ ਜੰਤੂ]] || 59 |- | 4. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ]] || 70 |- | 5. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ|ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ]] || 75 |- | 6. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ|ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ]] || 98 |- | 7. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਇਕ ਰੰਗ ਹੋਰ|ਇਕ ਰੰਗ ਹੋਰ]] || 106 |- | 8. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ|ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ]] || 114 |- | 9. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਸੰਕੇਤਕਾ|ਸੰਕੇਤਕਾ]]|| 130 |- | 10. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਅੰਤਿਕਾ - 1|ਅੰਤਿਕਾ- ਜੀਵਨ ਬਿਉਰਾ ਲੇਖਕ]] || 135 |- | 11. || [[ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ/ਅੰਤਿਕਾ - 2|ਅੰਤਿਕ- ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] || 136 |- |} </center><noinclude></noinclude> f36s9s4y16asd11ymhu54rpa2ga1bw9 4 65444 228808 224961 2026-07-24T12:25:18Z MediaWiki message delivery 489 /* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 228808 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} __NEWSECTIONLINK__ <!-- Interwiki links --> [[mul:Scriptorium]] <!-- Interwiki links --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 00:21, 8 ਮਾਰਚ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:35, 4 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:55, 14 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:05, 17 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 09:11, 29 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 03:38, 16 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:57, 22 ਮਈ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 28 ਮਈ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 21:12, 6 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:31, 14 ਜੂਨ 2025 (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 17 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 02:27, 28 ਜੂਨ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:10, 31 ਜੁਲਾਈ 2025 (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&oldid=29066664 --> == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:30, 14 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 20 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ '''ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ''' ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 30 ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSceqx9siKzAKpYe7VIvgrQLz-M8zFgW9fQsnh24X5OIfjhZlQ/viewform?usp=header ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 21 ਅਗਸਤ 2025 (IST) :ਇਸਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 24 ਅਗਸਤ ਹੈ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 22 ਅਗਸਤ 2025 (IST) == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:05, 26 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 03:06, 27 ਅਗਸਤ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:19, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:13, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:43, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:53, 20 ਨਵੰਬਰ 2025 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:32, 20 ਜਨਵਰੀ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST) ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:41, 4 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:11, 6 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:32, 17 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:45, 27 ਮਈ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਭਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ '''ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ''' ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਸਰੋਤ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੇ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ 31 ਮਈ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:18, 31 ਮਈ 2026 (IST) === Meta Page Link === https://meta.wikimedia.org/wiki/Survey_and_Collection_of_Public_Domain_Texts_for_Punjabi_Wikisource === ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ === 1. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) === ਟਿੱਪਣੀ === # {{ss}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਣਾ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 08:12, 1 ਜੂਨ 2026 (IST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 22:42, 23 ਜੂਨ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:01, 25 ਜੂਨ 2026 (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ “Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem” ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] : https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : ਜੁਲਾਈ 15, 2026 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : [ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ] ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [ਜੁਲਾਈ 15, 2026] ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [Blog Post Link] ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: connect@wikiconference.in ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 30 ਜੂਨ 2026 (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:15, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 17:55, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> 1nwc7i9ms2i75g9m6egkzfvp5lvysat 250 73414 228810 228555 2026-07-24T15:06:56Z Jalseerat Aman 2446 228810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>________________ (€) ਪੂਰਨ ਗੁਰਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਐਸਾ ਸੰਯੋਗ ਜੁੜਨ ਪਰ ਤਾਂ ਤਤਕਾਲ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਵਰਤਣ ਵਿਚਿ ਰੌਚਿਕ ਮਾਤ੍ਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਨਹੀਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਐਸਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉੱਚ ਆਤਮ ਕਮਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਤਾਂ ਆ ਜੁੜੇ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਭਿਲਾਖੀ ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰਤਾ ਅੰਦਰਿ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਅੰਤਰਾ ਹੋਵੇ। ਓਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਜੀਵਨਾਂ ਉਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਦੇ ਭਿੰਨ ੨ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ । ਜੋ ਭਾਂਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਅਜ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਨਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਅੰਦਰਿ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੀ ਅਤੇ ਐਨ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਇਕੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਰੇ ਦੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਪਰੰਤੂ ਪੂਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਤਰੀ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਸਾਰ ਹੀ ਅਮਰ ਅਟਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਧਿ ਸਿਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਂਡੇ ਅੰਮਿਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸਰਧਾ ਭਾਵਨੀ ਸਹਿਤ ਸਿਧ ਪਧਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਨਾ ਅੰਦਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਜਾਰ ਤਤਕਾਲ ਹੀ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਧਾ ਹੀਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਾਰ ਤੋਂ ਸਖਣੇ ਅਤੇ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਪਏ ਹੋਏ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੂੰਦ ਮਾਤਰ ਭੀ ਨਹੀ ਸਮਾਉਂਦੀ। ਯਥਾ ਗੁਰਵਾਕ-<noinclude></noinclude> h2oggpew1hoip09wy8clj4th63rpryz 250 73415 228813 228557 2026-07-24T16:29:33Z Aman Arora PTL 1841 228813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> ਸਮਝ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੀ ਦਿਨ ਅਕਲ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀ ਸਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗੀ? ਇਹ ਹੀ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।” ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਤਕਰੀਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਹਥ ਆਪਣੇ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਭਗੀਰਥ, ਤੂੰ ਸਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?” ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ, ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਤਰ ਦਾ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਤਰ ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!" ਦੋਵੇਂ ਮਿਤਰ ਇਕਠੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਟੂਰ ਪਏ। ਜੰਗਲ, ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਂਦਾ ਟੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵੀ ਭਗੀਰਥ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, ‘‘ਭਗੀਰਥ,। ਇਹ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਸ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?” ਭਗੀਰਥ ਹਸ ਪਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਚੰਦਰਕਾਂਤ! ਇਹ ਸਵਾਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਲਈ ਰੱਖ ਛਡੋ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਟੇਢਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਔਰਤ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ: | ੧੭<noinclude></noinclude> 7fdij93jhk7d59jqvcqj8bytl44br9q 229107 228813 2026-07-25T09:58:02Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 229107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> ਸਮਝ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੀ ਦਿਨ ਅਕਲ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਦੀ ਸਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗੀ? ਇਹ ਹੀ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।” {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਤਕਰੀਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਹਥ ਆਪਣੇ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਭਗੀਰਥ, ਤੂੰ ਸਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?” {{gap}}ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਾ, ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਤਰ ਦਾ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਤਰ ਬਿਨਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!” {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਮਿਤਰ ਇਕਠੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਟੁਰ ਪਏ। ਜੰਗਲ, ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਂਦਾ ਟੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵੀ ਭਗੀਰਥ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਭਗੀਰਥ, ਇਹ ਔਰਤ ਜ਼ਾਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਸ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?” {{gap}}ਭਗੀਰਥ ਹਸ ਪਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਚੰਦਰਕਾਂਤ! ਇਹ ਸਵਾਲ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਲਈ ਰੱਖ ਛਡੋ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਟੇਢਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਔਰਤ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ: {{right|੧੭}}<noinclude></noinclude> 5hwi9ehvhd4tnqfowtjb5zs2tg00obb 250 73416 228811 2026-07-24T15:07:23Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "(9) “ਊਧੇ ਭਾਂਡੈ ਕਛੁ ਨ ਸਮਾਵੈ ਸੀਧੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪਰੈ ਨਿਹਾਰ।” ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਹ ਕੇ ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਬੀਜ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਧਰਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 228811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>(9) “ਊਧੇ ਭਾਂਡੈ ਕਛੁ ਨ ਸਮਾਵੈ ਸੀਧੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪਰੈ ਨਿਹਾਰ।” ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਹ ਕੇ ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਬੀਜ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰਿ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਫਲੀਭੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਬੋ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚਿ ਕਿ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਿੰਚਿਆ ਸੰਵਾਰਿਆ (ਗੋਡਿਆ) ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਧ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਬੀਜਿਆ ਬੀਜ ਭੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਸੁਧ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੀ, ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਵਿਚਿ ਅਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਿ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚਿ ਫਲੀਭੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਰਖਾਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਗ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਅਰਬਾਤ · ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰਾ ਹਜ਼ੂਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਲੇ ਖਾਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੁਰਮਤਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜੇ ਉਕਤ ਗੁਰਮਤਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਸੂਰਜੀਤ ਰਹਿ ਸਕੇਗੀ । ਅੰਮ੍ਰਿਤ<noinclude></noinclude> 70kov2mamesv59uayjgt7hafweauz36 228812 228811 2026-07-24T15:07:54Z Jalseerat Aman 2446 228812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>________________ (9) “ਊਧੇ ਭਾਂਡੈ ਕਛੁ ਨ ਸਮਾਵੈ ਸੀਧੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪਰੈ ਨਿਹਾਰ।” ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਹ ਕੇ ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਬੀਜ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰਿ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਫਲੀਭੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਬੋ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚਿ ਕਿ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਿੰਚਿਆ ਸੰਵਾਰਿਆ (ਗੋਡਿਆ) ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਧ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਬੀਜਿਆ ਬੀਜ ਭੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਸੁਧ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੀ, ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਵਿਚਿ ਅਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਿ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚਿ ਫਲੀਭੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਰਖਾਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਗ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਅਰਬਾਤ · ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰਾ ਹਜ਼ੂਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਲੇ ਖਾਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੁਰਮਤਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜੇ ਉਕਤ ਗੁਰਮਤਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਸੂਰਜੀਤ ਰਹਿ ਸਕੇਗੀ । ਅੰਮ੍ਰਿਤ<noinclude></noinclude> kou67yi54a78og9syw3mls38rwqnbdr 229229 228812 2026-07-25T10:35:48Z Jalseerat Aman 2446 229229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|(੭)}} {{center|“ਊਧੇ ਭਾਂਡੈ ਕਛੁ ਨ ਸਮਾਵੈ ਸੀਧੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪਰੈ ਨਿਹਾਰ।”}} {{center|'''{{larger|ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ}}'''}} ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਹ ਕੇ ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਬੀਜ ਪਾਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਧਰਤੀ ਅੰਦਰਿ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਫਲੀਭੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਬੋ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚਿ ਕਿ ਬੀਜ ਬੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਿੰਚਿਆ ਸੰਵਾਰਿਆ (ਗੋਡਿਆ) ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਧ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਬੀਜਿਆ ਬੀਜ ਭੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਸੁਧ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੀ, ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਵਿਚਿ ਅਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਿ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚਿ ਫਲੀਭੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਰਖਾਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਗ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਅਰਬਾਤ · ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰਾ ਹਜ਼ੂਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਲੇ ਖਾਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੁਰਮਤਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜੇ ਉਕਤ ਗੁਰਮਤਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਸੂਰਜੀਤ ਰਹਿ ਸਕੇਗੀ । ਅੰਮ੍ਰਿਤ<noinclude></noinclude> 7n4tei53vut73q4h6593e890cfop52t 250 73417 228817 2026-07-25T00:17:37Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "( ੧੬੩ ) ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਰਸ ਚੌਥਾ ਮੁਲਤਾਨੀ ਵੰਡ ਮੁਲਤਾਨੀ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ · ਬੌਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲੇ-ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਗੜ੍ਹ, ਡੇਹਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ, ਇਸੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 228817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||(163)}}</noinclude>( ੧੬੩ ) ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਰਸ ਚੌਥਾ ਮੁਲਤਾਨੀ ਵੰਡ ਮੁਲਤਾਨੀ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ · ਬੌਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲੇ-ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਗੜ੍ਹ, ਡੇਹਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਬਹਾਵਲ ਪੁਰ, ਇਸੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਹਨ । ਡੇਹਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚੀ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਏਹ ਬੋਲੀ ਉਞ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅੱਡ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦ ਅਸੀਂ ਲੈਂਹਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲੀ` ਤੇ ਲੈਂਹਦੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਫਰਕ ਥੌੜਾ ਈ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਲੈਹਜੇ ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਵਾਜ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ ਅਰ ਏਹ ਭੇਦ ਹਰ ਜਗਾ ਹੁੰਦਾ ਈ ਹੈ, ਬੋਲਨ ਵਿੱਚ ਤੇ ਭੇਦ ਢੋਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲਿਖਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ । ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਬਾਇਨ ਸਾਹਿਬ (Mr, E. O'Brien 1. C, 8) ਵੀ ਅਪਨੀ ਪੁਸਤਕ “ਮੁਲਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦ ਹਨ:— ਕਿ “ਮੁਲਤਾਨੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਹੀਂ ਅਰ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਛਾਪੇ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਲਤਾਨੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ” । ਅਸਲ ਗੱਲ ਤੋ ਏਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖੀ ਮੁਲਤਾਨੀ ਤੇ ਲੈਂਹਦੀਂ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਥੋੜਾ ਹੈ | ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੈਂਹਦੀ ਵਾਂਙੂ ਮੁਲਤਾਨੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਈ ਆਉਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ # ਜੇਹੜੇ ਭੇਦ ਬੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਰ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾਨਾ ਨੂੰ ਏਡੇ ਵੱਖਰੇ ਮਾਲੂਮ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹ<noinclude></noinclude> is8qn5h9k10ymal0jzsi8wmu5q1h6cz