ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 5354 230254 168451 2026-07-28T14:10:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨)}}</noinclude>{{gap}}ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਤੱਤ ਔਰ ਦੀਰਘ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿਕੇ ਧਰਮ, ਨੀਤੀ ਔਰ ਸਮਾਜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਮੁਆਮਲਿਆਂ ਦੀ ਖਿਚੜੀ ਬਣਾਕੇ ਪਰਸਪਰ ਈਰਖਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਔਰ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਸੁਖ ਖੋ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਔਰ ਪਰਮਪਿਤਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਕਹਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਪਦਵੀ ਤੋਂ ਭੀ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਕੌਮਾਂ ਤੋਂ ਗਿਲਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜੋ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਧਰਮੀ ਹੋਣ ਪਰ ਭੀ ਇੱਕ ਨੇਸ਼ਨ (Nation) ਵਾਂਙ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਇੱਕ ਦੀ ਹਾਂਨੀ ਲਾਭ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਾਨੀ ਲਾਭ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਸਭ੍ਯ ਕੌਮਾਂ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ. {{right|ਭਾਰਤ ਸੇਵਕ|3em}} {{right|ਕਾਨ ਸਿੰਘ}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 3ok1y7twdj68xl2p4aolf0gkjwlq081 250 5355 230255 168452 2026-07-28T14:10:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /> {{center|(੩)}}</noinclude>{{center|੧ਓ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਹ.}} {{center|'''<big>ਭੂਮਿਕਾ</big>'''}} {{gap}}ਪ੍ਯਾਰੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ ! ਆਪ ਮੇਰੇ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਅਚਰਜ ਹੋਵੋਂ ਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੋਂ ਗੇ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹ ਲਿਖਣਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿ"ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ." ਔਰ ਜੇ ਐਸਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਏਹ ਕਯੋਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨ,ਈਸਾਈ ਔਰ ਬੌਧ ਆਦਿਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ? ਇਸ ਸ਼ੰਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਏਹ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਤਗੁਰੂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ੍ਵਾਸੀ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ ਔਰ ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਏਹ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ,ਏਹ ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਉਂ ਹੈ:- {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਗਧੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਰਾਕੇ ਜੰਗਲ<noinclude></noinclude> dhxfxdzciizfysac6idzda8r5le7ey4 250 5356 230256 168454 2026-07-28T14:10:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪)}}</noinclude>ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਮਝ ਕੇ ਇਤਨਾ ਡਰਣ ਕਿ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਨਾ ਜਾਵੇ,ਔਰ ਓਹ ਗੂੂੰਣ ਚੱਕਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਕੇ, ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਖੇਤੀਆਂ ਖਾਕੇ ਮੋਟਾ ਡਾਢਾ ਹੋਗਯਾ, ਔਰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਫਿਰਕੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਦਿਣ ਵਿਤਾਉਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਧੁਨੀ (ਹੀਙਣ) ਸੁਣਕੇ ਕੁੰਭਿਆਰ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਉਠ ਨੱਠਾ ਔਰ ਖੁਰਲੀ ਪਰ ਜਾਖੜੋਤਾ, ਕੁੰਭਿਆਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗਧਾ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੱਲ ਉੱਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੂੂੰਣ ਲੱਦਕੇ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਕਰਲਇਆ. {{gap}}ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਤੋਂ ਕਲਗੀਧਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਹੇ ਮੇਰੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰੋ ! ਮੈਂ ਥੁਆਨੂੰ ਇਸ ਗਧੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕੇਵਲ ਚਿੰਨ੍ਹਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ੇਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਯਾ,ਸਗੋਂ ਸਿੰਘਗੁਣਧਾਰੀ ਸਰਬਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਬਣਾਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਬਕੌਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਪਾਯਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਅਗ੍ਯਾਨ ਦੇ ਵਸ਼ਿ ਹੋਕੇ ਇਸ ਗਧੇ ਦੀ ਤਰਾਂ {{hws|ਪੁਰਾ|ਪੁਰਾਣੀ}}<noinclude></noinclude> carhx8fzv6slu9bmwmo3xnfd9i9n28f 250 5357 230257 168455 2026-07-28T14:10:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫)}}</noinclude>{{hws|ਣੀ|ਪੁਰਾਣੀ}} ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੜਨਾ. ਜੇ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾ ਵੜੋ ਗੇ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਥੁਆਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਗਧੇ ਜੇਹੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋਊ, ਔਰ ਤੁਸਾਡੀ ਧਰਮਨੇਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸਭ ਜਾਂਦੀ ਰਹੂ"<ref> {{Block center|<poem>ਤਬ ਸਤਗੁਰੁ ਸਭਹੂੰਨ ਸੁਨਾਯੋ:- "ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਤੁਮੈ ਦਿਖਰਾਯੋ ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਮਹਿ ਰਾਸਭ ਜੈਸੇ ਵਸ਼ੀ ਕੁਲਾਲ ਲਾਜ ਮਹਿ ਤੈਸੇ ਤਿਸ ਤੇ ਸਤਗੁਰੁ ਲ਼ਏ ਨਿਕਾਸ ਬਖਸ਼ੇ ਚਾਰ ਪਦਾਰਥ ਪਾਸ. ਸ਼੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਕੋ ਦੇਕਰ ਬਾਣਾ ਸਭ ਤੇ ਊਚੇ ਕਰੇ ਸੁ ਤ੍ਰਾਣਾ.××× ਪੁਨ ਕੁਲਾਲ ਕੇ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਯੋ ਜਾਈ ਲਾਦ ਗੂੰਣ ਕੋ ਲਸ਼ਟਿ ਲਗਾਈ.××× ਤਿਮ ਹ੍ਵੈ ਸਿੰਘ ਜਾਤਿ ਮਹਿ ਪਰੈ ਤਜੈ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਭਯ ਕੋਇ ਨ ਕਰੈ ਯਾਂਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਕੋ ਬਾਣਾ ਦੇ,ਮੈਂ ਕੀਨੇ ਸਿੰਘ ਸੁਜਾਣਾ ਇਸ ਕੇ ਧਰੇ ਸਦਾਸੁਖ ਹੋਈ ਤ੍ਯਾਗੇੇ,ਦੋਨੋਂ ਲੋਕ ਨ ਢੋਈ." ^{(ਗੁਰੁਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ, ਰੁੱਤ ੩, ਅਧ੍ਯਾਯ ੨੨ )}</poem>}} </ref><noinclude><references /></noinclude> 8tlblq2q1trp5dowf3e9hm4w1mu5a53 250 7206 230650 25478 2026-07-29T11:05:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੨)|}}</noinclude>{{gap}}ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨ ਆਇਆ । ਨੌਕਰਿਆਣੀ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਆਖਿਆ, ਬਾਬੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਹੈ ਸੁਣਿਆਂ ਨਹੀਂ ? {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਬੁੱਤ ਜਿਹਾ ਬਣੀ ਦੋ ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੇ । ਫੇਰ ਉਥੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਸੇ ਸੁਣੇ ਦੋ ਸਿੱਧੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ । {{gap}}ਉੱਥੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨ ਕਿਹਾ ਸੁਣਿਆਂ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਮੁੱਕਣ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}ਕੀ ਗਲ ਹੈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਣਿਆਂ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਰਿਚਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਪਿਛੇ ਪੈਗਏ ਹਨ । {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਬੇਧਿਆਨੇ ਹੀ ਕਿਹਾ, ਕੌਣ ਹਰਿਚਰਨ ? ਨਹੀਂ। {{gap}}'ਨਹੀਂ ਕੀ, ਹਰਿਚਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਦਾ ਹਾਲ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੇਤੇ ਆ ਗਈਆਂ । ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ 'ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਸਬੰਧੀ ਉਹ ਕੁਝ ਗੜ ਬੜੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋਂ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਜਹੇ ਹੋ ਗਏ । ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇ ਲੰਗੋਟੀਏ ਮਿਤ੍ਰ ਸਨ, ਪਰ ਗੁਰਚਰਨ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗਲ ਬਾਤ ਇਹਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹੇਠ ਛਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਫੇਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ |<noinclude></noinclude> f8vt20wuzue5ros2faxpzr1po24uder 250 7223 230651 24468 2026-07-29T11:06:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩)|}}</noinclude>{{gap}}ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮੁੜਕੇ ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਐਨੇ ਟੋਏ ਤੇ ਖੱਡੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਖੜੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਹਚਰਨ ਸਾਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੰਡਕੇ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕੰਧ ਕਰ ਲਏਗਾ। ਉਹਦੇ ਪਾਸ ਰੁਪਇਆ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁਛਣ ਗਿਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । {{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਕਪੜੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਗੁਰਚਰਨ ਅਜੇ ਕੁਝ ਪੁਛਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ । ਰੋਂਦਿਆਂ ਰੋਂਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਪਰਸੋਂ ਸਵੇਰੇ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਮਾਰਕੇ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਸੀ ਜੇ ਮੈਂ ਨ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਖਬਰੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਹੀ ਸੁਟਦੇ। {{gap}}ਗਲ ਬਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁੱਪ ਰਹਿਕੇ ਪੁਛਿਆ, ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੋਹ ਲਿਆ ਹੈ ? ਉਹਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਿਦਾਂ ਪਿਆ ? {{gap}}ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਸ ਕਿਤੇ ਮੰਜੀ ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । {{gap}}ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ, ਕਲਕਤੇ<noinclude></noinclude> dk0vhb1y1sgq9v28t8n1qqypqpfhni9 250 7247 230652 28000 2026-07-29T11:06:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪)|}}</noinclude>ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਵੇਖ ਗਿਆ ਹੈ ? {{gap}}ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਥਲਿਓਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਕਹਿਣ ਲਗੇ, “ਚਲ ਬੀਬਾ ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਐਨੇ ਕਸੂਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਨ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਫਜ਼ੂਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਲਿਆਉਨਾ ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾਕੇ ਉਸਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਣਾ ਪਏਗਾ। {{gap}}ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਮੁਕਦਮਾ ਕਰਨਾ ਸੁਣਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲ ਨੋਂਹ ਤ੍ਰਬਕ ਪਈ। ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ “ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਟਬਰ ਦਾਰ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨੋਹਾਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਲੂਕ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਇਹ ਨਿਰਾਦਰ ਸਹਾਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਰੱਬ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੇ ਗੁਸੇ ਹੋ ਜਾਇਗਾ। {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਉਠ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਤੁਸੀਂ ਪਿਉ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖੋਗੇ ਮੈਂ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। {{gap}}ਹਰਚਰਨ ਦੇ ਬਰ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕਦਮਾਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰੀ ਵੇਚਕੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਡਬਲਫੀਸ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਤ੍ਰੀਕ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੇਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਦੂਜਾ ਫਰੀਕ<noinclude></noinclude> h2lxnu32js53aui8gs4jk65eyoosoah 250 7344 230653 101807 2026-07-29T11:06:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫)|}}</noinclude>ਹਰਿਚਰਨ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਪਰ ਵਾਦਨੀ ਕਿਧਰੇ ਨ ਦਿੱਸੀ। ਵਕੀਲ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਹਾਕਮ ਨੇ ਮੁਕਦਮਾਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਭੀੜ ਵਿਚ ਅਚਾਨਕ ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਪਾਰਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਾੜਾ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਘਰ ਆਕੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੇਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਖਤ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬਿਨਾ ਨਾਏ ਧੋਏ ਤੇ ਖਾਧੇ ਪੀਤੇ ਦੇ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਪੇਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਆਈ ਤਾਂ ਰੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਦਿਨੇ ਵੀ ਧੋਖਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਧੋਖਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲੇ ਜਾਉ। ਇਸ ਪਾਪੀ ਦੇ ਪਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਢੋਲ ਆਏ, ਨਗਾਰੈ ਆਏ, ਮੁਕਦਮਾ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਕਈ ਲੋਹੜੇ ਕੀਤੇ। ਐਨਾ ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਅਲਕਾਂਦ ਆ ਗਿਆ। {{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}} <section begin="3" /><section end="3" /> <section begin="4" /><section end="4" /> {{rh||(੪)|}} {{gap}}ਪਿਉ ਦਾਦੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ । ਇਕ ਵਿਚ ਹਰਿਚਰਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> mjrou15ssa61omcr9bkqvyle3zwnh75 250 7345 230654 28002 2026-07-29T11:06:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੬)|}}</noinclude>ਗੁਰਚਰਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਿਰੀ ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਹਿਰੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰਸੋਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਆਈ ਹਾਂ ਬਾਬੂ ਜੀ।" {{gap}}ਰਸੋਈ ਦਾ ? ਚੰਗਾ ਮੈਂ.........ਆਇਆ........... ਇਹ ਆਖਕੇ ਗੁਰਚਰਨ ਬਾਬੂ ਉਠਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮਹਿਰੀ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਕੋਈ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਬਾਬੂ ਜੀ ਜ਼ਰਾ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਲੈਣ ਦਿਉ। ਏਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਗੰਗਾ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਆਓ"। {{gap}}ਚੰਗਾ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ । ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਗੁਰਚਰਨ ਬਾਬੂ ਅੱਖ ਦੇ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਕਰਨਾ ਕਦੇ ਅਡੋ ਅੱਡ ਨਹੀ ਸਨ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਸਨ ਉਹੋ ਹੀ ਝਟ ਪੱਟ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਸ਼ੱਕ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। {{gap}}ਪੰਚੂ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਦੋਹਾਈ ਦੇਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗੀ। {{gap}}ਕਿਸਦਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਿਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗੇਗਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ।<noinclude></noinclude> ei5xumjblkv78dbnxelr6aiu7c8gl9i 250 7400 230655 28003 2026-07-29T11:06:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੭)|}}</noinclude>{{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਦੀ ਇਕੋ ਉਲਾਦ ਬਿਮਲ ਚੰਦ੍ਰ ਕੋਈ ਨੇਕ ਉਲਾਦ ਨਹੀ ਇਹਨੂੰ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਘਰ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਉਹਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਵਾਰੀ ਬੈਗ ਵਿਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ ਧਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਾਰਸ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਵੇਖ ਖਾਂ ਪੁਤ ਭਲਾ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕੀ ਹੈ ? ਪਾਰਸ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਚਾਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਕਾਗਜ਼ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ ਤਾਂ ਸਾੜ ਦਿਆਂ ਤਾਇਆ ਜੀ ? {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜੇ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਏ ਤਾਂ ? {{gap}}ਪਾਰਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, 'ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਪਾਰਸ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬੰਦ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ? {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਫੇਰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, 'ਬਿਨਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਕੀਤਿਆਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ। 'ਏਦਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੱਤਿਆਨਾਸ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬੇਟਾ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਲੁਕਾ ਦੇਹ ਫੇਰ ਵੇਖੀ ਜਾਇਗੀ ? {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਜ ਸਵੇਰੇ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਰੋਟੀ ਵਾਸਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹੋ ਬਗ ਲੈ ਕੇ ਪੁਲਸ, ਪਾਰਸ, ਹਰਚਰਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਥੋੜੇ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਏਦਾਂ ਹੈ ਕਿ ਬਿਮਲ ਕਿਧਰੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਨੱਸ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖਬਰ<noinclude></noinclude> 9290xr22bcnb3760uy30mzdkgowiiak 250 7405 230656 101811 2026-07-29T11:06:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੮)|}}</noinclude>{{gap}}ਪੜਕੇ ਪਾਰਸ ਨੇ ਇਹ ਖਬਰ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਬੈਗ ਹੁਣ ਤਕ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਖਰਾਬ ਲੜਕਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਹੈ, ਜੂਆ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਵਿਚ ਕਈ ਐਬ ਹਨ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜੇਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਝੱਟ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਾਕੂ ਵੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਾਰਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਇਕ ਟੱਕ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਕ ਗੱਲ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।' {{gap}}ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਇਕ ਦੋ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਪੁਛਕੇ ਪਾਰਸ ਨੂੰ ਛੁਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸਨੇ ਨੀਵਾਂ ਹੋਕੇ ਗੁਰਚਰਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਲਾਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਵਡੇ ਥਾਂ ਹੋ ਪੰਡਤ ਜੀ! ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਭੁਲ ਜਾਣਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ ਇਹਦੇ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।' {{gap}}ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਖਬਰ ਆਈ ਕਿ ਬਿਮਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}} <section begin="4" /><section end="4" /><noinclude></noinclude> ich6hb9y22x8l99cveplnhhogmm3jhs 250 7472 230657 101813 2026-07-29T11:07:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੯)|}}</noinclude><section begin="5" />{{rh||੫.|}} {{gap}}ਫੇਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ, ਮਜ਼ੀਰਾ ਵੱਜਣ ਲਗ ਪਏ। ਪਾਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਬਾਬੂ ਜੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ। {{gap}}ਕਿਉਂ? {{gap}}ਮੈਥੋਂ ਸਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ' ਜਾਣਾ।' {{gap}}'ਚੰਗਾ ਜੇ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਕਲਕੱਤੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਤੁਰ ਆਓ ਜਗਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੋਕ ਨ ਪਾਓ। {{gap}}ਦਸਾਂ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਗੁਰਚਰਨ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਰੌਲਾ ਗੌਲਾ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਵਾਲਣ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ ਉਹਦੇ ਨੱਕ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਘਬਰਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, "ਕੀ ਗਲ ਹੈ? {{gap}}ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਗੁਆਲਣ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ੨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਦੁਧ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਦਿਤਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਬਾਬੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ!’ {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਕੀਹਨੇ! ਕੀਹਨੇ! ਭਰਾ<section end="5" /><noinclude></noinclude> 0cbohx6q1lkbpxdq4mmuefos1736b7c 250 7474 230658 25068 2026-07-29T11:07:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੦)|}}</noinclude>ਹੋਰਾਂ ? {{gap}}ਪਾਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ? ਝੂਠ ਬੋਲਦੀਏ ? {{gap}}ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੇਠ ਜੀ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਣਗੇ, ਝੂਠੇ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠ! {{gap}}ਗੁਆਲਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਚਿਕੜ ਵਿਖਾਕੇ ਦੇਵੀਂ ਦੇਉਤਆਂ ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਯਕੀਨ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਗੱਲ ਸਚੀ ਹੈ। {{gap}}ਦਾਤੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਕੰਧ ਬਣਨੀ ਤਾਂ ਰਹਿ ਗਈ ਪਰ ਟੋਏ ਟਿੱਬੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰਚਰਨ ਦੇ ਲੱਤ ਮਾਰਨ ਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾ ਟੋਇਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗਿਰ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਸੱਟ ਲਗ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਆ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਦਾਹਵਾ ਕਰਵਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਅਨਹੋਣੀ ਰੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੇਠ ਜੀ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਣਾ ਇਹ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਹੈ। {{gap}}ਪਾਰਸ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਤੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨ ਕਹਿ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ “ਝੂਠੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਹਾਰ ਜਾਇਗੀ। ਪਰ ਭਰਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਤਾਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਖੁਦ ਸਜ਼ਾ ਪਾ ਲੈਣਗੇ। {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ<noinclude></noinclude> ke41lsqvqqrmpt7neqlak901a8ssi8r 250 7476 230659 101814 2026-07-29T11:07:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੧)|}}</noinclude>ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਠੀਕ ਹੈ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਕੇ ਦਾਹਵਾ ਕਰਵਾ ਦੇਹ ਸਜ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਜਾਇਗੀ। {{gap}}ਹੋਇਆ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਲਫਜ਼ ਨ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਰਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਟੋਲੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ ਗੁਰਚਰਨ ਦੇ ਪਿਛੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਆਲਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਕ ਗੀਤ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਜੋੜ ਲਿਆ ਹੈ। {{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}} <section begin="5" /><section end="5" /> <section begin="6" />{{rh||੬.|}} {{gap}}ਰਾਤ ਦੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਹੋਣਗੇ, ਹਰਿਚਰਨ ਦੀ ਬੈਠਕ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕ ਹੁਣ ਏਥੇ ਹੀ ਆਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਚਾਣ ਚੱਕ ਹੀ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਕੇ ਬੜੀ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ। ਲੁਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਲਕਤਿਉਂ ਦੋ ਰੰਡੀਆਂ ਗੌਣ ਲਈ ਸੱਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾ-ਮਹਿਫਲ ਵਿਚ ਗੁਰਚਰਨ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। <section end="6" /><noinclude></noinclude> dbnxzjpdx288dx1s274s5syew3i2sax 250 7479 230660 25074 2026-07-29T11:07:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੨)|}}</noinclude>{{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਹੱਸਦਾ ਹੱਸਦਾ ਲੋਟਣ ਕਬੂਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਤੂੰ ਸਗੋ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆਏ' ? ਪਾਗਲ ਦੀ ਗਲ ਤਾਂ ਸੁਣੋ! ਆਖਦਾ ਹੈ ਭਰਾ ਜੀ ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਨਾਚ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਭੰਗ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪੀ ਲਈ ? {{gap}}ਅਵਿਨਾਸ ਨੇ ਸੌਂਹ ਖਾਕੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਆਪ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਆਇਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਕ ਆਦਮੀ ਭੱਜਾ ਭੱਜਾ ਗਿਆ ਦਸਕੁ ਮਿੰਟ ਪਿਛੋਂ ਆਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਾ ਮੁਜਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਸਗੋਂ ਰੁਮਾਲ, ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਬੰਨਕੇ ਕੰਜਰੀ ਤੋਂ ਸਿਰਵਾਰਨਾ ਕਰਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਖ ਆਇਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਕੋਈ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਇਕ ਦਿਨ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਹੋਣਾ ਈ ਸੀ। ਕੋਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਬੇ ਕਸੂਰ ਔਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸਾਂ, ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਦੇ ਡਾਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਛੇੜਕੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਆਪੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਹੀ ਕੋਕੋ ਤੇਹੇ ਬੱਚੇ ਏਦਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਕੇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਧੂਤ ਭੀਤੀਆਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਅਜ ਇਕ ਹਰਿਚਰਨ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸੀ, ਉਹ ਬੇਧਿਆਨਾ ਜਿਹਾ ਹੋਕੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ,<noinclude></noinclude> owq3x9mc70xtv6l37mfwbausbodpvmy 250 7483 230661 103006 2026-07-29T11:07:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੩)|}}</noinclude>ਉਹਨੂੰ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੇਤੇ ਆਉਣ ਲਗੀਆਂ ਕੀ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਗੁਰਚਰਨ ਓਹੋ ਹਨ ? ਕੀ ਇਹੋ ਹੀ ਨਜੂਮਦਾਰ ਹੈ ? {{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}} <section begin="6" /><section end="6" /> <section begin="7" />{{rh||੭.|}} {{gap}}ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਢਾਈ ਬਜ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਨਾਚ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਿਚ ਅਜੇ ਦੇਰ ਹੈ। ਵਿਸਵਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਪਰ ਅਜੇ ਤਕ ਉਸਦੀ ਜੋੜੀ ਬਾਕੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਹਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਕੇ ਮਾਸ ਖਾਕੇ ਤੇ ਰੰਡੀਆਂ ਨਚਾਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੇ ਗੁਰਚਰਨ ਬਾਬੂ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਏਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਆਇਆ ਤੇ ਆ ਕੇ ਗੁਰਚਰਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿਤਾ। ਗੁਰਚਰਨ ਇਕ ਦਮ ਅਬੜਵਾਹਿਆਂਵਾਗੂੰ ਤ੍ਰਹਬਕ ਪਿਆ। ਬੋਲਿਆ ਕੋਣ ? {{gap}}ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਾਇਆ ਜੀ ਮੈਂ ਪਾਰਸ ਹਾਂ, ਘਰ ਚਲੋ। {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਕੋਈ ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ। 'ਕਹਿਣ <section end="7" /><noinclude></noinclude> hwro5dgmmsgjt38dom9bmcx1gm22g6u 250 7486 230662 25092 2026-07-29T11:07:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੪)|}}</noinclude>ਲੱਗੇ ਘਰ ? ਚੰਗਾ ਚਲੋ ਫੇਰ, ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਜਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਥੇ ਪੁਜ ਕੇ ਪਾਰਸ ਇਕ ਦਮ ਤਾਏ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਨੂਰ ਨਹੀਂ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਉਹ ਤੇਜ ਨਹੀਂ। ਥਲੇ ਤੋਂ ਲੱਗ ਕੇ ਉਤੇ ਤਕ ਬਿਲਕੁਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟੇ ਜਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਰਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਥਰੂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਸੁਝਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਰਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਤਾਇਆ ਜੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਇਸ ਅੱਧੀ ਸੁਤੀ ਤੇ ਅੱਧੀ ਜਾਗਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਦੇ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਰਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤਾਇਆ ਜੀ ਕਦੇ ਤੁਸੀਂ ਕਾਂਸ਼ੀ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਰਾਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਕੰਗਾਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਬੋਲ ਉੱਠੇ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਖੜੇਗਾ ਕੌਣ ? {{gap}}"ਪਾਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਖੜਾਂਗਾ ਤਾਇਆ ਜੀ?" {{gap}}ਚੰਗਾ, ਚਲ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਘਰੋਂ ਚਲ ਕੇ ਚੀਜ਼ ਵਸਤ ਲੈ ਆਈਏ ?" {{gap}}ਪਾਰਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤਾਇਆ ਜੀ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਣਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਸਾਂ ਉਸ ਘਰ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖੜਨਾਂ।" {{gap}}ਗੁਰਚਰਨ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ, ਘੜੀ ਕੁ ਭਰ ਚੁਪ ਰਹਿਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਦਾ ਉਸ ਘਰ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ?<noinclude></noinclude> ha8pyhiwfuqa3k9wnfcj5dqlfn6jawb 250 7488 230663 103008 2026-07-29T11:07:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੫)|}}</noinclude>{{gap}}ਪਾਰਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਉਸ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਆ ਗਏ ਹਨ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। {{gap}}"ਚਲੋ।" ਆਖ ਕੇ ਗੁਰਚਰਨ ਨੇ ਪਾਰਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਹ ਥਾਣੀ ਅਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੁਰ ਤਏ। {{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}} <section begin="7" /><section end="7" /><noinclude></noinclude> 3hocwzqwre2gbyzjf5xvu0qevpuwqbc 250 7582 230664 103017 2026-07-29T11:07:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|''''ਨਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਤਿ''''}} <section begin="1." />{{c|੧.}} {{gap}}ਭਵਾਨੀ ਪੁਰ ਦੇ ਚਟਰ ਜੀ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਚੱਲਾ ਚੌਕਾ ਇਕੋ ਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਦੋ ਜਣੇ ਗਰੀਸ਼ ਤੇ ਹਰੀਸ਼ਰਨ ਤੇ ਇਕੋ ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭਰਾ ਰਮੇਸ਼ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਦਾਦੇ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਰੂਪਾ ਨਰਾਇਣ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੜਵਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨ ਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਰੀਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਵਾਨੀ ਚਟਰ ਜੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਇਕ ਵਕਤ ਰੂਪ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਢਾਹ ਲਾਕੇ ਭਵਾਨੀ ਚਟਰ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਏਦਾਂ ਖਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪੰਜ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਾਕੀ ਕੁਝ ਨ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਤਾਂ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਵਸਦੇ ਆ ਰਹੇ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮਣ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਕੇ ਭਵਾਨੀ ਪੁਰ ਵਿਚ ਆਕੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆਂ ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।<section end="1." /><noinclude></noinclude> t1822invf6zzyeys3dfttv5tw21viwr 250 7588 230665 25389 2026-07-29T11:07:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|| (੨੭)|}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਗਰੀਸ਼ ਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪੜ ਲਿਖ ਕੇ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਕਾਫੀ ਧਨ ਦੌਲਤ ਕਮਾਇਆ ਹੈ। ਮਕਾਨ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ, ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ ਨੇ ਖੋਹਿਆ ਸੀ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਗੁਰੀਸ਼ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੈ ਚੌਵੀ ਪੰਝੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਸਾਲਾਨਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਰੀਸ ਵੀ ਪੰਜ ਛੇ ਹਜਾਰ ਰੁਪਇਆ ਸਾਲ ਕਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰਾ ਰਮੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੱਥ ਤੇ ਹਥ ਧਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਹਿ ਰਹਿੰਦਾ ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇਮਤਹਾਨ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਹੁਣੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਪਾਸੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਲੈ ਕੇ ਖਰਾਬ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੇਸ ਉਧਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੁੱਲਾ ਚੌਕਾ ਅਡੋ ਅਡ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਤੇ ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਦੀ ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਦੀ। ਹਰੀਸ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਲਕਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮੁਸਟਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਕਦੇ ਕਦੇ ਦਸਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਘਰ ਆ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।<noinclude></noinclude> lyi5j4k0i6jfbenzhscgx01n3eduzcs 250 7592 230666 25396 2026-07-29T11:08:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੮)|}}</noinclude>ਜੇ ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਦੋ ਨੌਹਾਂ ਦੀ ਆਪੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੀ ਬਣਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਝੱਟ ਲੰਘਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।’ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵਕਤ ਨਹੀਂ' ਸੀ ਲਭਦਾ। ੫ਰ ਹੁਣ ਲਗ ਭਗ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਹਰੀਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸਦਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਕਲਾ ਕਲੰਦਰ ਵੱਸੇ ਤੇ ਘੜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਨਸੇ’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਸਾਦ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀ ਬਰਕਤ ਉਡ ਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਫੇਰ ਵੀ ਜਦ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹ ਨੋਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਨੌਤ ਦਾ ਮੁਆਮਲਾ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਸਬੱਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਮੇਸ਼ ਦੀ ਇਸਤਰੀ 'ਸ਼ੈਲਜਾ’ ਆਪਣੇ ਇਕੋ ਇਕ ਪੁਤ੍ਰ ‘ਪਦਲ’ ਤੇ ਸੌਕਣ ਦੇ ਲੜਕੇ 'ਕਨਾਈ ਲਾਲ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜੇਠਾਣੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਰਣਾਊ ਪਿਉ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਪਿਉ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਹੋਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਂ ਛਿਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਸੱਸ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਨੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ’ ਹੀ ਦਰ-ਅਸਲ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਇਹਦੇ ਠੀਕ ਸੁਭਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮਹੱਲੇ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਇੱਕੋ ਜਹੀ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}‘ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ' ਦੇ ਗਰੀਬ ਮਾਂ ਪਿਉ ਹਾਲੇ ਵੀ<noinclude></noinclude> ntxnpjmjrz3huw6rsy8ccq7m5xly7x6 250 7598 230667 28005 2026-07-29T11:08:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨੯)|}}</noinclude>ਜੀਉਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਂ ਛੇਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਲੈਣ ਵੀ ਆਏ ਸਨ, ਪਰ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਉਥੇ ਜਾਕੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਰਜਾਮੰਦ ਨ ਹੋਈ। ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਆ ਗਈ। ਆਉਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਲੇਰੀਆ ਬੁਖਾਰ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਆਈ। ਇਹਨੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਬਦ ਪਰਹੇਜ਼ੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਨਾਉਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਕੁਨੈਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਨੱਕ ਮੂੰਹ ਵੱਟਣ ਲਗੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਫਲ ਭੁਗਤਣ ਲਗ ਪਈ। ਕਦੇ ਬੁਖਰ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਖਲੋ ਕੇ ਫੇਰ ਚੜ ਜਾਂਦਾ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਕਿ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਏਸੇ ਮੌਕੇ ਤੇ 'ਸ਼ੈਲ` ਨੇ ਆਕੇ ਇਲਾਜ਼ ਵਾਸਤੇ ਆਖਣਾ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਨੋਂਹ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਜਿਨਾਂ ਜ਼ੋਰ ਇਹ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸਬਬ ਸੀ ਕਿ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਪਾਸੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਸੇ ਖੋਰ ਹੈ। ਉਹ ਐਸਾ ਸਖਤ ਫਾਕਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦੇਣ ਤੇ ਫੇਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। 'ਸ਼ੈਲ' ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਘਰ<noinclude></noinclude> 5kc1afkxvs569fa94h66vmgt9m3krwa 250 7638 230668 28006 2026-07-29T11:08:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੦)|}}</noinclude>‘ਪਟਲਡਾਂਗਾ’ ਵਿਚ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦ ਦੀ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਅਜ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਹੈ। ਸਸ ਵਾਸਤੇ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਸਮਝਕ, ਸਿਧਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਲੜਕੇ ਤੇ ਦਵਾਈ ਪਿਲਾਉਣ ਦਾ ਭਾਰ ਸੁਟ ਕੇ ਉਹ ਮਾਸੀ ਪਾਸੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਸਿਆਲ ਦੇ ਕੁੱਕੜ ਉਡਾਰੀ ਦਿਨ, ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਰਾਤ ਪੈਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਲ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਠੀਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ। ਅਜੇ ਉਹ ਰਜਾਈ ਲੈ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਲੰਗ ਦੇ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰਜਾਈ ਵਲੇਟ ਕੇ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਪਲੰਘ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਪਾਕੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਲੇ “ਕਨਿਆਈ ਲਾਲ’ ਬੈਠਾ, ਦੀਵੇ ਦੇ ਚਾਨਣੇ, ਜਗਰਾਫੀਏ ਨੂੰ ਘੋਟਾ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਰਚਰਨ ਸਿਰਹਾਣੇ ਕੋਲ ਬੱਤੀ ਰਖ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ ਇਕਾਗਰ ਚਿਤ ਨਾਲ ਪੜਨ ਡਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖਬਰੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਾਸਤੇ ਪੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਕਿ ਐਨੇ ਰੌਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਲਟ ਰਿਹਾ। ਜਿਹੜੇ ਬਚੇ ਹੁਣ ਤਕ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਾਬੂ ਹਰੀਸ’ ਦੀ ਉਲਾਦ ਸਨ। {{gap}}'ਵਿਪਿਨ ਨੇ ਝੁਕ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੋਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਹੈ ਨਾ ਮਾਂ ? ਪਰ ਵਡੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜੁਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ<noinclude></noinclude> s16388j2x696ajt6a541mkw7qsjb9lc 250 7640 230669 28007 2026-07-29T11:08:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੧)|}}</noinclude>ਥਲਿਓ 'ਕਨਿਆਈ' ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ', 'ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਵਿਪਨ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮੈਂ ਸਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਵਿਪਨ ਨੇ ਵਿਰੋਧਤਾ, ਕੀਤੀ, “ਕਲ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸੁੱਤਾ ਈ ਸੈਂ, ਭਰਾ ਜੀ। {{gap}}ਕੱਲ ਸੁੱਤਾ ਸਾਂ ਅੱਜ ਫੇਰ ਖਬੇ ਪਾਸੇ ਸਹੀਂ।” {{gap}}ਉਹਦੇ ਇਹ ਆਖਣ ਦੀ ਡੇਰ ਸੀ ਕਿ ਝੱਟ ਹੀ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਿਰ ਰਜਾਈਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਇਹ ਪਟਲ ਸੀ। ਇਹ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਕੇ ਤਾਈ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰਜਾਈ ਵਿਚ ਦੜਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਬੇਦਖਲ ਹੋ ਜਾਨ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਰੌਲੇ ਗੌਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਫੋਣੀ ਜਹੀ ਅਵਾਜ਼ , ਬਣਾਕੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਤਕ ਚੁਪ ਚਾਪ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਕਨਿਆਈ ਵਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿਚ ਆਕੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਪਟਲ ਵਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਨ ਕਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਦਿਆਂਗਾ।' {{gap}}ਪਟਲ ਵਿਚਾਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਣਾਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ,ਮਾਂਮੇਂ ਜੋ ਐਨਾ ਚਿਰ ਦਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆਂ ਹਾਂ!' {{gap}}ਕਨਿਆਈ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਇਸ ਗੁਸਤਾਖੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡ ਕੇ ਇਕੋ ਵੇਰਾਂ ਗਜਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ। {{gap}}ਠੀਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਚੀਜੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕੀ ਡਾਕਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੀ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 7e1e3reip0qz15ot4evq3s7kqntgksb 250 7641 230670 28008 2026-07-29T11:08:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੨)|}}</noinclude>{{gap}}ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਝਟ ਪਟ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸ ਬਿਸਤਰੇ ਦਾ। {{gap}}ਹਰਚਰਨ ਆਪਣੀ ਪੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਛੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰਹਾਣੇ ਥੱਲੇ ਲੁਕਾਕੇ ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇਕ ਟੋਕ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਕਨਿਆਈ' ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਵਿਚੇ ਛੱਡਕੇ ਹੀ ਝੱਟ ਟਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਕੀਤੀ, ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਉਧੜ ਧੁਮੀ ਜਾਦੂ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਾਂਗੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਸ਼ੈਲਜਾ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਕਲਕਤਉ ਆਕੇ ਵੱਡੀ ਜਠਾਨੀ ਵਾਸਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਲੈਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ; ਹੁਣ ਕਨਿਆਈ ਲਾਲ ਤੇ ਬੜੀ ਆਫਤਆਈ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਹੋ ਗਈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਰਿਚਰਨ ਏਦਾਂ ਸੰਥਾ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਕਿ ਜੇ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਹਾਬੀ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗੇ। ਕਿਉਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ “ਅਨੰਦ ਮੱਠ' ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੇ ‘ਭਵਾ ਨੰਦ’ ਤੇ ‘ਜੀਵਾ ਨੰਦ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਾਉਣ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਉਡ ਪੁਡ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਜਾਣ ਸੱਕਣ ਤਕ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਧਕ ਧਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ‘ਕਨਿਆਈ' ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਨੇ<noinclude></noinclude> 3i0ovzq1sbsm5av8ss15dciv72rg4yu 250 7643 230671 28009 2026-07-29T11:08:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੩)|}}</noinclude>ਆਖਿਆ ਹੁਣ ਤਕ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂਏ ? {{gap}}ਕਨਿਆਈਣੇ ਮੂੰਹ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਮਰੀ ਜਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮਾਂ ਮੈ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਵਿਪਿਨ ਤੇ 'ਪਟਲ ਸ਼ਨ,ਕਿਉਕਿ ਇਹੋ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਸਉਣ ਤੇ ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਵਡੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਉਹਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜਾ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਭੱਜ ਗਏ ਨੇ ?' । {{gap}}ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਨਿਆਈ ਨੇ ਬੜੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਕੇ ਹੱਬ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਵਿਛੋਣਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਂ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ , ਸਭ ਇਥੇ ਹੀ ਲੁਕੇ ਪਏ ਹਨ।' {{gap}}ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹਦਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਵੇਖਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਹਾਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਵੱਡੀ ਜਿਠਾਣੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਬੀਬੀ ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਨੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਤੈਥੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ?” ਓ ਮੰਡਿਓ ਨਿਕਲੋ ਬਾਹਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੋ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੁਪ ਸੀ। ਮਹੀਨ ਜਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾਰਾਜ਼ ਜਹੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗੀ ਇਹ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਦੁਖ ਹੈ ? ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ?"<noinclude></noinclude> cix6yc5eugnihtbmw37e0rhjzbz9ztw 250 7649 230672 25588 2026-07-29T11:08:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੪)|}}</noinclude>{{gap}}"ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਨਾ ! ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਹ........। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਮਾਰਨ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਹੀ ਹਾਂ ?" {{gap}}ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਏ ਤੂੰ ਸ਼ੈਲ।" ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਓਹ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਗਾ ਤੂੰ ਜਰਾ ਪਰਾਂ ਹੋ ਜਾ ਵਿਚਾਰੇ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਨਿਕਲ ਆਉਣ।” {{gap}}"ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜੇ ਇਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਾ। 'ਪਟਲ' ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋ ਬੀਬਾ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਵੱਡੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਸੌ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਫੋਲ ਸੌਣ ਪਏਗਾ। ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸ਼ੈਲਜ ਨੇ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦੱਸਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਜਿਠਾਣੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ "ਤੁਸੀਂ ਉਠੋ ਤੇ ਦੁੱਧ ਪੀਉ। ਕਿਉਂ ਵੇ ਹਰੀ ! ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਨਾਂ ? {{gap}}ਸਵਾਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਹਰਿਚਰਣ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਹੋਣ ਤਕ ਬਾਹਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੀ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਉਧਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਮੂਲ ਦੜੀ ਦਵਾ ਦਾ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਚੇਤਾ ਹੀ ਭੁਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬੋਲ ਨ ਸਕਿਆ।<noinclude></noinclude> isdgvf42775g3gyts9ssasb0iaswhg6 250 7655 230673 25599 2026-07-29T11:08:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੫)|}}</noinclude>{{gap}}ਪਰ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਸਾਫ ਬੋਲੀ, “ਦੜੀ ਦਵਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਪੀਆਂਗੀ, ਸ਼ੈਲ।" {{gap}}"ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੁਛ ਰਹੀ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਚੁਪ ਰਹੋ। "ਆਖ ਕੇ ਹਰਿਚਰਨ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਉਹਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਪੁਛਦੀ ਹਾਂ; ਦਵਾ ਦਿਤੀ ਸੀ ? ਉਹਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਰਿਚਰਨ ਇਕੱਠਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਡਰੀ ਜਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, “ਮਾਂ ਬੀਬੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ........." {{gap}}ਸ਼ੈਲਜ ਨੇ ਫੇਰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਫੇਰ ਗੱਲ ਉਲਟਾਉਂਦਾ ਏ। ਤੂੰ ਸਾਫ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਦਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?)" {{gap}}ਚਾਚੀ ਦੀ ਸਖਤ ਹਕੂਮਤ ਤੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਵੀ ਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਠਕੇ ਬਹਿ ਗਈ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਐਨਾ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਆ ਗਈ ਏ। ਓ ਹਰਿਚਰਨ ਚਾਹ ਜਿਹੜੀ ਦੜੀ ਦਵਾ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਚਰਨ ਜਰਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਪਲੰਗ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਤਰ ਪਿਆ। ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਉਤੋਂ ਇਕ ਛੋਟੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਤੇ ਇਕ ਚਮਚਾ ਲੈਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਦਾ ਡਕ ਖੋਲਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੈਲਜ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੀ ਖੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਗਲਾਸ ਵਿਚ ਦਵਾ ਪਾਕੇ ਦੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲ ਮੁਕ<noinclude></noinclude> soswzrz4xujwn0vf968juvbgk19ux13 250 7659 230674 28010 2026-07-29T11:08:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩੬)|}}</noinclude>ਜਾਇਗੀ ? ਕਿਉਂ ਮੁੰਡਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ? ਦਵਾ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪੌਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ? ਇਹੋ ਜਹੀ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ? ਖਲੋ ਜਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖਬਰ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਦਵਾ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਹਰਿਚਰਨ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ · ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕੱਟੀ ਜਾਇਗੀ, ਪਰ ਇਸ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪੌਣ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ ਉਹਨੇ ਲਾਚਾਰੀ ਨਾਲ ਇਧਰ ਉਧ: ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਚਾਚੀ ਜੀ ਇਥ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ?? {{gap}}ਬਿਨਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਆਪੇ ਉਡ ਕੇ ਆ ਜਾਇਗਾ ? {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਭਲਾ ਕਿਥੋਂ ਲਿਆਵੇਗਾ ? ਇਹ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਥੋੜੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਤਾਂ ਜਿੰਨੀ ਚੌਧਰ ਹੈ, ਸਭ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਨੀਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਗਈ ? ਉਹ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਲੜਕੀ ਤੇਰੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਲ ਤੱਕੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਵੇਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆਂ ਕਿ ਮਾਂ ਮਰ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ ਕਿਤੇ ਏਥੇ ਥੋੜੀ ਸੀ, ਮਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ 'ਪਟਲ ਡਾਂਗ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਕਿਉਂ ਗਈ ਸੀ ? ਕਿਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ? ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈਸੈਂ'? ਦੇ ਦਿਹ ਹਰਿਚਰਨ ਤੂੰ ਦਵਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> ixzqsh9p0mrf25i1j8rs1es9oop39ap 250 7782 229923 29280 2026-07-28T12:50:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>“ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ । ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੈ । ਕੁੱਲੀ, ਜੁੱਲੀ, ਗੁੱਲ, ਪਾਣਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ | ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਲਾ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਕਲਾ, ਇਹ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ, ਇਹ ਕਰਮ, ਇਹ ਧਰਮ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਜੀਵਨ-ਰਖਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁਖ ਦੀ ਆਤਮ ਹਤਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸੂਲ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੇ ਮਰਨ-ਬ੍ਰਤ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਨੂੰ ਅੰਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜੀਵਣ ਰਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰਖਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਝੂਠਾ ਬਿਆਨ ਤੇ ਇਕ ਬੇਹੁਦਾ ਖਿਆਲ , ਇਕ ਅਸਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ-ਜੀਵਣ-ਵਿਗਿਆਨੀ-ਸਚਿਆਈ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ | <br>{{gap}}ਮਨੁਖ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਮਨੁਖ ਦੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਖਾਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਇਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੇਅੰਤ ਪਦਾਰਥ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਮਨੁਖ, ਤੀਵੀਆਂ, ਰਾਤੀ, ਰੂਤੀ, ਥਿਤੀ, ਵਾਰ, ਪਵਣ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਜੀਅ', ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲ' ਵਿਚ ਨੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੱਧੇ, ਮਨਖ ਲਈ ਗਿਰਦਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਨਖ ਵੀ ਨੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਖਾਣ, ਹੰਢਾਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸਦਾ ਇਸ ਚਕਰ ਵਿਚ ਪਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ-ਸਵੇਰ ਹੋਈ,<noinclude>{{rh|||੧੩}}</noinclude> c4eufpomw41kiucxejqjhb6z6xxmurb 250 7783 229924 29316 2026-07-28T12:50:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸ਼ਾਮ ਹੋਈ, ਉਮਰ ਏਵੇਂ ਤਮਾਮ ਹੋਈ ! ਹਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਏਸ ਚਕਰ ਵਿਚ ਬੇਅੰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰੋ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ ਭੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਜਾਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ । ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਆਦਿ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਈਹੋ ਹੀ ਖਾਣ ਹੈ ਤੇ ਈਹੋ ਹੀ ਭੰਡਾਰਾ । ਫਰਕ ਕੇਵਲ ਅਨੁਭਵੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਢੰਗ ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਸਾਧਨ ਤੇ ਆਸ਼ੇ ਜਾਂ ਪਰਯੋਜਨ ਦਾ ਹੈ ।{{center|(੨)}} <br>{{gap}}ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਏਸ ਪੂਰਬ-ਇਤਹਾਸਕ ਤੇ ਪਰਕਿਰਤਕ ਵਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਸਮਝਕੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਰੀਏ । ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨੁਖ ਵੀ “ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿਆਰ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਭਾਗੀ ਰਹਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਪਿਆਰ ਇਕ ਤਾਂ ਜਿਨਸੀ ਪਿਆਰ, ਲਿੰਗ ਪਿਆਰ, ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਰਹਿਆ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਛੜੇ ਮਰ ਚੁਕੇ, ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਭੈਣ ਭਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਲਈ ਵਿਲਕਣੀ ਤੇ ਵਿਜੋਗ ਦੇ ਜ਼ਜ਼ ਬਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਿਆਰ । ਇਸਤਰੀ ਪਿਆਰ ਨੇ ਵੀ ਸਾਹਿੱਤ ਉਪਜਿਆ ਤੇ ਵਿਜੰਗੀ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਤਾ । ਏਸੇ ਨੇ ਹੀ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਹਰਾਂ, ਪਰੀਆਂ , ਰੱਬ ਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਰੂਪਾਂ-ਅਵਤਾਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਜਨਮ<noinclude>{{rh|੧੪}}</noinclude> q1x4yhjj05li49sludv0r3aj771sb96 250 7784 229925 29317 2026-07-28T12:50:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਿੱਤਾ । ਇਹ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿੱਤ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਹਰ ਕਾਲ। ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਆ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ । ਪਹਿਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਯਥਾਰਥ ਜਾਂ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿੱਤ ਆਦਿ ਦੇ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ , ਪੜਚੋਲੀਏ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰਥਕ, ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਨਾਉਂ ਦੇਦੇ ਹਨ । ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਿਰੂਪਣ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿਆ ਹੈ। <br>{{gap}}ਇਸਤੀ-ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਿਆ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਇਕ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਜਕ ਲੋੜ ਸੀ ਤੇ ਹੈ । ਏਸ ਲਈ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਇਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਤੋਤਾ-ਮੈਨਾ, ਜਿੰਨ-ਪਰੀ, ਚਿੜੀ-ਚਿੜੇ, ਬਟੇਰਾ-ਬਟੇਰੀ, ਚੰਨ-ਚਕੋਰ, ਚਕਵੀ-ਸੂਰਜ, ਆਦਿ ਮਨੁਖੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾਂ ਮਾਨਸ-ਬੂ, ਮਾਨਸ-ਬੂ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦਰ ਕੀਤੀ । ਇਹ ਸਭ ਚਿੰਨਵਾਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ । ਏਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਜਾਣੀ ਅਜੇਹੇ ਮਨੁਖਾਂ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਆਮ ਮਨੁਖ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਅਮਨੁਖੀ' ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਸੀ । ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਸਤੂ ਵਿਸ਼ਾ ਤਾਂ ਜਿਨਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਹੀ ਰਖਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੀ ਦਿਲਪਰਚਾਵਾ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਅਰਸਤੂ ਵਾਲਾ ਕੈਥਾਰਸੀ ਭਾਵ । ਪਰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਤੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕੁਝ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਅਨੋਖੇ, ਦੂਰ ਜਾਂ ‘ਉੱਚੇ’ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ‘ਗੇੜ’ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ<noinclude>{{rh|||੧੫}}</noinclude> 6wuddmxm22ahunj5s9oxycq0ygbf1zo 250 7785 229926 29319 2026-07-28T12:50:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਖੁਲੇ ਤੇ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ’ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਕੇ ਕੁਝ ਅਜੇਹੇ ਪਰਭਾਵ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ-“ਜੀ, ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਓਹੀ ਜਾਨਣ ! ਸਾਨੂੰ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਰੀਸ । ਉਹ ਤਾਂ ਸਨ ਆਪ ਕਰਣ-ਕਾਰਣ ! ਜਾਣੀ ਜਾਣ ! ’’ <br>{{gap}}ਏਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਅਵਸਥਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਅਜੇਹੇ ਜਿਨਸੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸਾਧਾਰਣ ਮਰਦਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ ਸੀ। ਭਾਵ ਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਤਾਂ ਮਨੁਖੀ ਹੋਣੇ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਜ਼ਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ । ਆਸ਼ਾ ਉਹੀ ਸੀ ਜੋ ਕਹਾਣੀ-ਕਲਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਾਤਰ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕਾ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੀ । ਕੇਵਲ ਕਹਾਣੀ-ਰਸ ਹੀ ਪਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਅਜੇਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਪੜਚੋਲੀਏ ‘ਇਕ ਸੀ ਰਾਜਾ’ ਸ਼ਣੀ ਵਿਖ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਸਮਾਜਕ-ਸਿਆਣੇ ਕੁਝ ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਦੀ ਆਸ ਰਖਦੇ ਸਨ: ਜੀ ਉਹ ਤਾਂ ਸਨ ਰਾਜੇ ! ਨਿਹਕਲੰਕ ! ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖਾਸ ਜੀਵ ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਓਹੀ ਜਾਨਣ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਪਧਰ ਤੋਂ ਵਖਰਾ ਰਖ ਕੇ ਤੇ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ ਦੀ ਭੁਖ ਦੀ ਨਵਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿੱਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਜ਼ਰਗ ਰਚਦੇ ਰਹੇ । ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਮਾਦਾ-ਪਰਸਤੀ ਤੇ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਆਦਮ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਆਰਥਕ ਸੰਕਟ ਆਦਿ ਕਈਆਂ ।<noinclude>{{rh|੧੬}}</noinclude> spoue5ni18ypn7aavuxm1rpbj674i84 250 7786 229927 29321 2026-07-28T12:51:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਾਰਣਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਹੈ । ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ, (ਸਗੋਂ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਨਾਵਲ, ਚਾਹੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਚਾਹੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਹੈ) ਜਨ ਸਾਧਾਰਣ ਹੈ, ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਵਰਤੀਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਟੇਕਰਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਹਨ । <br>{{gap}}ਰੂਪਕ ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ , ਪੁਰਾਤਨ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ । ਪਿਛਲੀ ਕਹਾਣੀ ਤਾਂ ਇਕ ਲੰਮਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੇ ਇਤਹਾਸ ਜਾਂ ਕਿੱਸਾ ਜਾਂ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਕਿਧਰੇ ਉਹ ਜਨਮ-ਸਾਖੀ ਸੀ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣ । ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ-ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਮਿਥੇ ਗਏ ਨੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ। ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਪਾਤਰ, ਪਲਾਟ, ਪ੍ਰਕਰਣ, ਪਰੀਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਪਰਭਾਵ ਦੇ 'ਪੰਜਾਂ ਪੱਪਿਆਂ, ਦੀ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤੰਗੀ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਇਕੋ ਵਾਰ, ਪੰਦਰਾਂ, ਵੀਹ, ਤੀਹ, (ਜਾਂ ਘੰਟਾ, ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ) ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ, ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਚਾਹ ਪੀਦਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਹ ਕਢਦਿਆਂ ਪੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।{{center|(੩)}} ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੇ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਨਸੀ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਣ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੱਖ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਸਤ-ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਪਿਤਾ-ਪੁਰਰ ਭਗਤੀ, ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਸੂਰ ਬੀਰਾਂ ਦਾ ਜਸ਼, ਧਰਮਪਾਲਣ ਜਾਂ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੀ ਛੋਹਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਸਾਡੇ ਅਜ ਕੱਲ ਦੇ ਕਈਆਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝਕੁ ਪਰਸਿੱਧ<noinclude>{{rh|||੧੭}}</noinclude> p6o8y1w55305zasyelzw3t5i1n9gbxf 250 7787 229928 29322 2026-07-28T12:51:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਕੇ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੇਣੀ ਵੰਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਖੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ ਪਈਆਂ ਜੀਵਣ ਗੁੰਝਲਾਂ ਦੁਆਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸਦਾ ਹੈ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਸਮਾਜਕ ਊਣਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਲੀਕਦਾ ਹੈ, ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਜਿਨਸ਼ੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਕ ਫੁਰਨਿਆ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਣ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਡੀਵਣ ਦੇ ਉਚਾਣ-ਨਿਵਾਣ ਨੂੰ ਉਲੀਕ ਕੇ ਇਕ ਸੁਚੱਜਾ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਪਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਪੈਰੀਬਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈਂ । ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਪੁਤ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਣਾਂ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਟਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਮਨੁਖੀ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਜੀਵਨ ਝਾਕੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਜੁਗ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁਖਤਾ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ । {{center|(੪)}} <br>{{gap}} ‘ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਤਲੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਤਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਰਾ ਗਿਆਨ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈਆਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵਾਕਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ।<noinclude>{{rh|੧੮}}</noinclude> syf9uvzzonujvoezmd6zu1x345t2lv8 250 7788 229929 29325 2026-07-28T12:51:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਕਾਰ ਬਾਰੇ ਹੈ । ਅਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਏਸ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਇਆ ਸੀ । ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿੱਸੇ ਤੇ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਜਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਮਿਥਹਾਸਕ ਵਾਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਆਖਿਆ ਗਇਆਂ । ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਏਸ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ । ਏਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਇਤਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਜਕੀ ਕਹਾਣੀ ਅਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ । <br>{{gap}}ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਉਸ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੈ । ਉਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਪੰਜਾਂ ਪੱਪਿਆਂ ਕਰਕੇ ਹੈ ! ਪਰਕਰਣ, ਪਾਤਰ, ਪਲਾਟ, ਪਰੀਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਪਰਭਾਵ । <br>{{gap}}'''ਪਰਕਰਣ''':-ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਰਕਰਣ ਬੱਝਵਾਂ, ਗੂੰਦਵਾ, ਛੋਟਾ ਪਰ ਖੁਭਵਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਏਸੇ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਸਤੂ ਵਿਸ਼ਾ ਜੀਵਣ ਦੀ ਇਕ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਪੱਖ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਟਕੀ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਰਮ ਦੇ ਤ੍ਰੇ ਮੇਲੇ ਜਾਂ ‘ਤਿਨੇਕੇ’ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਬੜਾ , ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਜਾਣੀ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਰਕਰਣ ਜਿਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਰੇ ਤੇ ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ, ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਸਥਾਨ-ਬਦਲੀ ਨਾਲ ਵਾਪਰੇ ਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਟੁੱਟੇ ਨਾਂ । ਇਹ ਤ੍ਰੇ -ਮੇਲਾ ਤਦ ਹੀ ਨਿਭ ਸਕਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh|||੧੯}}</noinclude> 7o9k88ex97hrzzucol8xnvord0a8zn9 250 7789 229930 29342 2026-07-28T12:51:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੇਕਰ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ‘ਮਿਡ ਸਮਰ ਨਾਈਟਸ ਡਰੀਮ’ ਵਾਂਗ ਓਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਹੋਵੇ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੇਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਨਹੀਂ । ਭਾਵੇਂ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਠਣ ਹੈ । ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਇਕੋ ਇਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਬਾਤ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਜਾਣੀ ਕਿ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਾਲ ਦੱਸ ਕੇ ਫੇਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਹਿੰਦਾ- ‘ਇਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਪਿਛੋਂ । ’ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਪਾਤਰ ਦਿੱਲੀ ਗਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਵਲਾਇਤ ਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ । ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤਦ ਹੀ ਨਿਭ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜੀਵਣ ਦੀ ਇਕ ਘਟਨਾ ਤਕ ਸੀਮਤ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ । ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਏਸੇ ਪਰਕਰਣ ਵਿੱਚ ਬੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਦੇ ਨੇਮ ਵੀ ਸੌਖੇ ਹੀ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । <br>{{gap}}'''ਪਲਾਟ''':-ਜੇ ਪਕਰਣ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਲਾਟ ਉਸਦਾ ਤਾਣਾ ਪੇਟਾ ਹੈ । ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਨੇ ਗੁੰਦਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਜੇਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿ ਪਲਾਟ ਇਕ ਪੀਡੀ ਗੰਢ ਜਾਪ : ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਰਮ ਦਿੱਲੀ ਲਟਕਦਾ, ਡਿੱਗਾ ਕਿ ਡਿੱਗਾ, ਨਿਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਤਾਣਾ ਨਾ ਜਾਪੇ । ਕਰਮ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਫੁਰਤੀ ਐਨ ਮੌਕੇ ਮਹਿਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ । ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਲਾਟਨੇ ਪਰਕਰਣ ਰੂਪੀ ਪਿੰਜਰ ਵਿਚ ਨਾੜੀਆਂ ਨਸਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬੰਧਾਨ ਨੇ ਇਕ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਕੇ<noinclude>{{rh|੨੦}}</noinclude> hl3wsj38s4ruiwv7f6mkkzocr5wxi6s 250 7791 229931 26046 2026-07-28T12:51:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚੰਗੇ ਗੁੰਦਵੇਂ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਢਿੱਡਲ, ਖਾਂਘੜੂ ਜਾਂ ਕੁੱਬੇ ਤੇ ਲੰਝੇ ਡੁੱਡੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਪਲਾਟ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰਗੀ ਸਮਝ ਲਵੇ, ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਆਵੇ, ਮੱਧ, ਅੰਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । ਮਿਥੇ ਪਲਾਟ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਣੀ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਟੀਸੀ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ । ਫਿਰ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਜਾਂ ਝਟ ਪਟ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਲਾਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । <br>{{gap}}'''ਪਾਤਰ:-''' ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ । ਇਕ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ‘ਮਨ-ਕਥਨੀ’ ‘ਸੋਲਿਲੌਕੀ’ ਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਪਣਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨਣਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘਟ ਤਿੰਨ ਪਾਤਰ ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜ ਪਰਧਾਨ ਪਾਤਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਰੇ ਪਰੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ । ਪਾਤਰ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪਰਕਰਣ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਤੇ ਪਲਾਟ ਉਸ ਦਾ ਨਾੜੀ ਬੰਧਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਤਰ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹੇ ਰਵਾਂ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਤੇ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਲਹੁ ਹੈ । ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਨਬਜ਼ ਦੀ ਚਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਪਿਲੱਤਣ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਫੁਰਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਚਿੰਨ ਹਨ । ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਢੁਕਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ । ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦੀ<noinclude>{{rh|||੨੧}}</noinclude> ilvtol5mlgp1sw0yr50n6x9bbmkcbk4 250 7792 229932 26056 2026-07-28T12:52:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਚਾਲ ਤੋਂ ਉਘੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਨਾਵਲ ਵਾਂਗ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ ਪਾਤਰ ਦੀ ਆਚਰਣ-ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ,ਘਰ ਪਾਤਰ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਪਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਸਰੋਤੇ ਦੇ ਮਨ ਉਤੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਆਚਰਣ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੀ ਚੰਗਾ, ਜਾਂ ਮੰਦਾ ਪਰਭਾਵ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਾਲ ਪਵੇ, ਢਿੱਲਾ ਮੱਠਾ ਤੇ ਚਕੋ ਤੱਕੇ ਜਹੇ ਵਾਲਾ ਨਾ ਪਵੇ ਨਿਖਰਵਾਂ ਤੇ ਨਿੱਗਰ, ਇਕ ਰੂਪ ਦਾ, ਇਕਹਿਰਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇ । ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਘੜਿਆਂ ਪਾਤਰ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਘੜਦਾ । ਨਾਵਲਕਾਰ ਘੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਘੜੇ ਘੜਾਏ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਕਲਪਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਤੇ ਨਿਖਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੂਜੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਚੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੀ ਵਿਉਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਤੇ ਸਿਧ ਉਘੜਦੇ ਹਨ। <br>{{gap}}{{larger|'''ਪਰਭਾਵ'''}}:-ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬ੍ਰਿਛ ਦਾ ਫਲ ਹੈ । ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਬੂਟਾ ਲਾਉਣਾ, ਗੋਡੀ ਕਰਨੀ, ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ, ਸਭਾਲਣਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਇਹ ਸਭ ਪਰਕਰਣ, ਪਲਾਟ, ਤੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ । ਦੂਜਾ ਹੈ ਉਸ ਬਿਛ ਦਾ ਫਲ । ਜੇਕਰ ਬੂਟਾ ਲਾਇਆ, ਪਾਲਿਆ, ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਫਲ ਫਿਕੇ ਫੁਲ ਬਕਬਕੇ’ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਅਜੇਹੇ ਸਿੰਮਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਦੂਰ ਹੀ ਮਚਦਾ ਤੇ ਫਬਦਾ ਤੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧੰਖਾ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਵੰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ੇ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਅਜੇਹੇ ਰੁਖ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਏਸੇ ਤਰਾਂ<noinclude>{{rh|੨੨}}</noinclude> idjestvf9ldkn5vdvgfqhw9hcxwxkwb 250 7793 229933 26067 2026-07-28T12:52:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਹੜੀ ਕਹਾਣੀ ਪਰਭਾਵ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਪਰਭਾਵ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਵਿਚ ਤੇ ਪਰਭਾਵ ਦੀ ਸੁਚੱਜਤਾ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਤਾਂ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਨੇ ਅਪਣਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਅਕਾਰਥ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਪਰਕਾਸ਼ਕਾਂ, ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੜੇ ਰਖਿਆ ਹੈ। ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਹੀ ਪਾਠਕ ਅਪਣੇ ਅਤੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਘੜੀ ਕਢਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਮਾਨਸਕ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਪਰਭਾਵ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਹੋਣਾ, ਇਕ ਵਾਰਗੀ ਹੋਣਾ, ਇਕਸਾਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅਖੌਤ ਹੈ : “ਸੰਦਰ ਮਨੁਖ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਲੂਕ ਸੰਦਰ ਹੈ। ’’ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਰਭਾਵ ਚੰਗਾ ਹੈ। <br>{{gap}}{{larger|'''ਪਰੀ-ਭਾਸ਼ਾ:-'''}}ਕਹਾਣੀ-ਕਾਰ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਘੜਨ ਲਈ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਉਸ ਦੀ ਪਰੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਰਕਰਣ ਲਈ ਫਬਦੀ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਢੁਕਦੀ, ਪਲਾਟ ਦੇ ਤੰਦ ਤਾਣੇ ਨੂੰ ਸੁਆਰਦੀ ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਪਰੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੁਘੜ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਇਕ ਅਤਿ ਲੋੜੀਦਾ ਗੁਣ ਹੈ । ਇਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ’ ਕਹਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ‘ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ’ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੇ ਪਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਨਿਰਜਿੰਦ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਨਾਦ ਵਲ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਏਸ ਅਰਥਨਾਦ ਦੇ ਬੱਝਵੇਂ ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਚਿਤਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਫਿੱਕੇ, ਬੁਰਸ਼ ਟੁੱਟ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕੀ ਖਿੱਚਣਾ ਹੋਇਆ। ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕੋਲ ਢੁਕਵੀਂ ਪਰੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਫਖਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾ ਵਲੀ<noinclude>{{rh|||੨੩}}</noinclude> eabjr0bgvjxijsygoitu7i4s58eb255 250 7794 229934 29490 2026-07-28T12:52:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਪਲਾਟ ਘੜਨਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਪਾਤਰ-ਉਸਾਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ! ਜਾਂ ਕਹੋ ਕਿ ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਰਚੀ ਤੇ ਜ਼ੇਹੀ ਨਾ ਰਚੀ । <br>{{gap}}ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਏਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਂ ਕਹੋ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਸੰਬੰਧੀ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ, ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਾਤਰ ਹੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ । ਇਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਭਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਇਨਾਂ ਵਲ ਇੱਨਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਅਵੱਸ਼ ਹੈ । ਇਹ ਪੱਖ ਹਨ-ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਮਨ, ਪਾਠਕ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਪੜ ਚਲੀਏ । ਮਨ । ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਠਣ ਪਾਠਣ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਜੀ ਗੱਲ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ? ਸਾਹਿੱਤ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਤੇ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਜਾਨਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਸੁਝਾਓ ਏਹੋ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ, ਓਸ ਤਰਾਂ ਸਾਹਿੱਤ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਖਾਰ ਕੇ ਰਖੋ । ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਰ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਆਰ ਆਸੇ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸਤਰੀ, ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਕਲਰਕ ਤੇ ਕਰਸੀ ਦੀ<noinclude>{{rh|੨੩}}</noinclude> 5eev13edg9ozy99a40d7avunkyrwvwk 250 7795 229935 26076 2026-07-28T12:52:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਜੀਨੀਅਰ ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ ੨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਕਰਮ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ। <br>{{gap}}ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਨਾਂ ਤੇਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਰਤਵ ਦਿਸ਼ਟੀ ਕੋਣ ਦੇ ਹੀ ਭੇਦ ਹਨ । ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਰਸੀਆ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੜਚੋਂ ਲ ਲਈ ਪਾਰਖੁ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਚਨਹਾਰ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ । ਕਹਾਣੀਕਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਢਾਂਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਲਵਾਨ ਕਲਪਣਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰੀਲ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਨਸਕ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਫਿਰ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਰੀਲ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਕਰਤਵ ਕਰਦਾ, ਕਹਿੰਦਾ ਸੁਣਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਦੇ-ਪਰਤੀਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ‘ਰੀਹਰਸਲ’ ਬਿਨਾਂ-ਲਿਖੇ ਮਾਨਸਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਿਆਲੀ ਚਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਖਿਆਲੀ ਪਰਦੇ ਉਤੇ ਰੀਲ ਵੇਖਣ ਵੇਲੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰਖੂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਬਲ-ਹੀਣ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਪਤਲਾ ਤੇ ਫੋਕਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾ ਤੇ ਪਾਰਖੁ ਬਣ ਕੇ ਜੇ ਕਲਪਤ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਰਸ ਮਾਣੇ , ਰਸੀਆ ਬਣਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਫਲ ਹੈ । ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਹਾਣੀ<noinclude>{{rh|||੨੫}}</noinclude> 357mfvox8xg095nqjfpovpyg3r0h8rq 250 7796 229936 28442 2026-07-28T12:52:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਚਨਾ, ਕਹਾਣੀ-ਪਾਠ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ-ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਕਰਣ ਤੇ ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਤ੍ਰੈ-ਮੇਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਪਾਠ ਤੇ ਪਰਖ ਵਿਚ ਵੀ ਤ੍ਰੈ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। {{gap|3em}}ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ,{{float right|ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ{{gap}}}} {{gap}}ਲੁਧਿਆਣਾ ੧੧-੮-੫੬<noinclude>{{rh|੨੬||}}</noinclude> as2vm3idv4cgcslow0j9xc2qyw0d459 250 7798 229937 26086 2026-07-28T12:52:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ'''}}}} <br>{{gap}}ਸ੍ਰ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ੧੯੦੦ ਈ: ਵਿਚ ਜ਼ਿਲਾ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਇਕ ਗਿਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ । ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ । ਘਰ ਦੀ ਮਾਇਕ ਹਾਲਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ । ਸੁ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੋਝ ਆਪ ਚੁੱਕਣਾ ਪਿਆ। ਪੜਾਈ ਦੀ ਬੜੀ ਲਗਨ ਸੀ ਪਰ ਸਕੂਲ ਕਾਲਜ ਜਾਣਾ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਇਆ । ਆਪਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ | ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਬੜੀ ਖਿੱਚ ਸੀ । ‘ਸਤਿਗੁਰ ਮਹਿਮਾ’ ਕਵਿਤਾ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੀ ਗਈ । <br>{{gap}}ਧੰਦੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ । ਏਥੇ ਚੰਗੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਤੇ ਸੋਚਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ । ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਲਈ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਸ ਅੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲਿਆ । ਹੁਣ ਤਕ ਆਪ ਓਹ ਕੁ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ’,<noinclude>{{rh|||੨੭}}</noinclude> ed6oi5pvc4wzbg9ky6paiu9urdl3d33 250 7799 229938 26091 2026-07-28T12:52:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ', 'ਜੀਵਨ ਸੰਗਾਮ’ ਅਤੇ ‘ਕਟੀ ਹੋਈ ਪਤੰਗ' ਵਧੀਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ । ਚਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਹਿ ਭੀ ਛਾਪ ਚੁਕੇ ਹਨ: 'ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ’, ‘ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਹਾਰ’, ‘ਮਿਧੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ'। ਆਪ ਇਕ ਸਫਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਨਾਉਂ ਦਾ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ ਕਢਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । <br>{{gap}}ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਸਲ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਨੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲਾ ਕਰੋ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਦੀ ਚਤੁਰਤਾ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੁਚੱਜਤਾ ਲਿਆਂਦੀ । ਪਰ ਆਪ ਦੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਇਕ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਸਧਾਰਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ। ਆਪ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਊਣਤਾਈਆਂ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬਲਾਮਤ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਛੇੜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀ ਬਿਆਨਦੇ। <br>{{gap}}ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹਦ ਤਕ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵੀ।ਹੁਨਰੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਰਸਦਾਇਕ ਹੈ। <br>{{gap}} ‘ਰੱਖੜੀ’ ‘ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ’ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਯਤੀਮਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਤੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਸਵੱਛ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ । ਸੋਮਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਬੁਰਾ ਯਤੀਮ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਦੀਆਂ ਟਕੋਰਾਂ ਤੋਂ ਝਿੜਕਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਦਜੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਮੋੜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਸੁਧਰ ਜਾਂਦੀ<noinclude>{{rh|੨੮}}</noinclude> eyr57snicau1baz57krkqc29fvez2bc 250 7800 229939 26094 2026-07-28T12:53:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੈ। ਪਰ ਚਾਚਾ ਚਾਚੀ ਭੁਖ ਨੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਭੈਣ ਭਰਾਂ ਪਿਛਲਿਆਂ ਗੁੱਸਿਆਂ ਗਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਗਲ ਬਾਤ ਢੁਕਵੀਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਹੈ । ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਨ ਦਾ ਡਾਢਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਮੋੜ ਤੋੜ ਭੀ ਮਨ ਭਾਉਣੇ ਹਨ । ਪਰ ਕਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ । ਅੰਤ ਵਾਧੂ ਲੰਮਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਕੁਝ ਨਾਵਲ ਦਾ ਖਲਾਰਾ ਜਿਹਾ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨਹੀਂ ।<noinclude>{{rh|||੨੯}}</noinclude> 9emrc3ckbhn8zvoth536f6kuodzc9sv 250 7804 229940 26115 2026-07-28T12:53:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੁੱਟਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ: <br>{{gap}}“ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖੜੀ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ । ਰਤਾ ਕੁ ਜਿੰਨੀ ਰੱਖੜੀ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਮੁਲ । ਲਾਮ ਲਗ ਗਈ ਏ ਜਿਕਣ ਰੱਖੜੀਆਂ ਦੀ । <br>{{gap}}ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਦਿਆਂ ਰੱਖੜੀ ਪੂੰਝ ਕੇ ਛਾਬੇ ਵਿਚ ਰੱਬੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਤਾਂਹ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ : <br>{{gap}} ‘‘ ਏ , ਮਾਈ ਜੀ ! ਮੈਂ ਛੀਆਂ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਲੈਣੇ । ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਦੁਆਨੀ ਦੁਆਨੀ ਤੋਂ ਵੇਚ ਕੇ ਆਇਆ ਵਾਂ । ਜੀ ਕਰੇ ਲਓ, ਜੀ ਕਰੇ ਨਾ ਲਓ । (ਛਾਬੇ ਵਿਚੋਂ ਧੇਲੇ ਚੁਕ ਕੇ) ਐਹ ਲੈ ਫੜੋ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਤੇ ਜਾਂ ਇਕ ਪੈਸਾ ਹੋਰ ਸਟੋ । ’’ <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਦਾ ਝੂਠ ਦੇਖ ਕੇ ਬਿੰਦਰੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਮੋੜ ਲਿਆਈ । ਏਧਰ ਸੋਮਾ ਆਪਣੇ ਝੂਠ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ। <br>{{gap}}ਬਿੰਦਰੋ ਪੌੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚੀ । <br>{{gap}}ਇਧਰ ਕੰਧ ਨਾਲ ਸਿਰ ਜੋੜ ਕੇ ਸੋਮਾ ਫੁਟ ਫੁਟ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। “ਰੱਖੜੀ ਫੁਕਣੀ ਸੀ ? ’’ ਇਹ ਵਾਕ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਫੋੜੇ ਲਈ ਸੂਈ ਦੀ ਮਹੀਨ ਜਿਹੀ ਚੋਭ ਹੀ ਬਥੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ, ਪਰ ਸੁਫਨੇ ਵਾਂਙ । ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ‘‘ ਜੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅੱਜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਵੀਰ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਸਹਣੀ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਰੱਖੜੀ ਲੈ ਕੇ ਦੇ । ’’ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੋੜ ਪਾਟ ਗਿਆ। <br>{{gap}}ਬਿੰਦਰੋ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤਾੜਤਾੜ ਚਪੇੜਾਂ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ:<noinclude>{{rh|||੩੩}}</noinclude> bskfoeax3ilpbl8cacgdw5po4l2jd4k 250 7805 229941 29588 2026-07-28T12:53:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੇਰੇ ਖਸਮ ਨੂੰ ਖਾਧਾ ਸੀ ਰੰਡੀਏ । ਹੁਣੇ ਲੱਗੀ ਏ ਏਡੇ ਚਲਿੱਤਰ ਸਾੜਨ ? ਛੁਟੜੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੌੜੀ ਨਾ ਲਾਹ ਸੁੱਟੀ ਤੇ ਆਖੀ। ਹੋਣੀਏ, ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਗਾੜਾ ਵਜ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਿਆਪੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਈ ? ਏਡੇ ਲਾਡ ਸਾੜਨੇ ਈ ਤਾਂ ਕਹੁ ਸੁ ਨਾ ਵਖਰੇ ਧੌਲਰ ਪੁਆ ਦੇਈ । ਰੁੜ ਜਾਣੇ ਆਪ ਮਰ ਗਏ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਡ ਸਾੜਨ ਨੂੰ ਕਲੂਖਤਾਂ ਛੱਡ ਗਏ । ਗਰਕ ਜਾਣਿਓਂ, ਮੈਂ ਏਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਨੇ ਜੂ ਨਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਸੇ ਖੁਆਵਾਂ ਤੇ ਨਾਲੇ ਇਡੇ ਮਲਾਰ ਕਰਾਂ ? ’’ <br>{{gap}}ਜਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ ਤੇ ਬਿੰਦਰੋ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਕੱਢ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ?{{center|(੨)}}{{gap}}ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਘਰ ਆਇਆ | ਘੱਟੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਲਿਬੜੀ ਤੇ ਭੇਜੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁੜਕ ਗਈ ਕਿ ਅੱਜ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪਈ ਹੈ । <br>{{gap}}ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਥਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਮੈਲ ਨੂੰ ਘੋਲ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਲੀਕਾਂ ਪਾ ਗਈਆਂ ਸਨ ।<br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਜਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਨਾਂ ਅੱਗੇ ਮੱਧਮ ਜਿਹਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ । ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਸੋਮਾਂ ਦੇ ਫਿਕਰ ਹੇਠ ਨੱਪੇ ਗਏ ।<br>{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਭੈਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਰੁਕਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਸੋਮਾ। ’’<br>{{gap}}ਭਰਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਝਟ ਪਟ ਉਠ ਜੇਨੀ । ਉਸ ਨੇ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਲੜ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਿਆ ।<noinclude>{{rh|੩੪}}</noinclude> 5lo24iiyrvc534fiv5wcww19sski1cx 250 7806 229942 26137 2026-07-28T12:53:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਸ ਦਾ ਪੱਲਾ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਚੁੰਨੀ ਪਰਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲੰਗਾਰ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਹੋਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਾਲ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟਾ ਕੇ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰੀ । <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਸੋਮਾ ! ਕੀ ਗੱਲ ਸੀ ? <br>{{gap}}‘‘ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਭਾ, ਮੈਂ ਤੇ... ’’ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਿੱਧੜ ਕੁੜੀ ਕੋਈ ਝੂਠ ਕਹਾਣੀ ਨਾ ਘੜ ਸਕੀ । ਅੱਜ ਦੀ ਮਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਹਰ ਹੀਲੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਲੁਕਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਭੁੱਖਾ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਸਾਰ ਦਿਹਾੜੀ ਰੱਦਾ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਦੇ ਥਾਂ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ ਖਾਵੇਗਾ । <br>{{gap}}ਉਸ ਦੇ ਦੁਖੀ ਭਰਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ ਮਾਰ ਪਈ ਸੀ ? ’’ <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਬਨੌਟੀ ਮੁਸਕਾਹਟ ਬੁਲਾਂ ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, “ਨਹੀਂ ਭਾ, ਮਾਰਨਾ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ? ’’ <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ । ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਇਹੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰੱਬ ਕਰੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਰੋਕਦਿਆਂ ਰੋਕਦਿਆਂ ਵੀ ਸੋਮਾ ਦਾ ਇਕ ਹਟਕੋਰਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਕੇ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਸੋਮਾ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । <br>{{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੋਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਪਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਡੀ ਵਿਚੋਂ ਪਰਲ ਪਰਲ ਲਹੂ ਵੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਹ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਕੰਬ ਗਈ। <br>{{gap}}ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਪਰ ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ : ‘‘ਬਾਟੀਆਂ<noinclude>{{rh|||੩੫}}</noinclude> dnpdwncfmr255mkavp37izpevz74xx3 250 7808 229943 26149 2026-07-28T12:53:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਾਂਜਦਿਆਂ ਮਾਂਜਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਲੈਣ ਭੇਜਿਆ । ਲੱਕੜਾਂ ਚੁਕੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਚ ਪੈਰ ਵਿਚ ਬੋਤਲ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਚੁਭ ਗਈ । ‘‘ <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਰਾ ਦਾ ਫੱਟ ਧੋਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲੋਂ ਲੀਰ ਪਾੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਬੰਨ ਦਿੱਤਾ।{{center|(੩)}}{{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵਡੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਸੋਮਾ ਦੀ ਚਾਚੀ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ । ਸਿੰਮਾ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਮੰਜੇ ਨਾਲੋਂ ਸਿਣੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤੋੜੀ, ਫਿਰ ਚਾਚੀ ਦੇ ਇਕ ਪਾਟੇ ਹੋਏ ਭੋਛਣ ਨਾਲ ਤਿੱਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਾਰਾਂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਉਤੇ ਵਲ ਦਿਤਆਂ ਪਰ ਫੰਮਣ ਬਣਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਭਦੀ । ਸੋਚਦਿਆਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਾ ਆ ਗਿਆ । ਉਸ ਦੀ ਗੁਤ ਵਿਚ ਲਾਲ ਪਸ਼ਮ ਦਾ ਧਾਗਾ ਸੀ, ਗਤ ਖੋਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਾਗਾ ਕਢਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਨ, ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਸਕਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਕੈਂਚੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੁੰਮਣੀਆਂ ਕਟ ਕੇ ਤੇ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖੜੀ ਬਣਾ ਲਈ । <br>{{gap}}ਵੱਡੇ ਵੇਲੇ ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਭਰਾ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਨਾ ਬੰਨ ਸਕੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਹੀ ਕੰਮ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਲਿਆ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹਾ ਕੇ ਸਚੋ ਮੂੰਹ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨੇ ।<br>{{gap}}‘‘ ਉਹ ਆ ਗਿਆ ’’, ਸੋਮਾ ਨੇ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਆਖਿਆ ‘‘ ਭਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਲੈ, ਅਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨਣੀ ਏ । ’’ <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਪਾਟੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਝੱਗਾ ਲਾਹਿਆ<noinclude>{{rh|੩੬}}</noinclude> 1extwttoohk94jrsos30wikf9e13kd2 250 7809 229944 26158 2026-07-28T12:53:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਮਾਲੀ ਉਸ ਦੇ ਤੇੜ ਬਧੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਸਿਰ ਅਤੇ ਲਤਾਂ ' ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਆਲ ਨੰਗੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ । <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਬਣ ਦੀ ਚਾਕੀ ਲਿਆ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਭਾ ! ਤੇ ਬੈਹ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਾਨੀ ਆਂ। ’’ <br>{{gap}}ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਖਾ fਚਰ ਲੱਗਾ | ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਚ ਕਿਤੇ ਵੀਰ ਦਾ ਪੈਰ ਨਾਦੁਖ ਜਾਏ । <br>{{gap}}ਇਸ ਕੰਮੈਂ ਵੇਹਲੀ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਝਟ ਪਟ ਉਸ ਦਾ ਝੱਗਾ ਫਲਕਿਆ, ਤੇ ਕੋਠੇ ਚਾ ਕੇ ਸੁਕਣਾ ਪਾ , ਆਈ । ਪਰ ਚਿਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਲਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆ ਦਿਤਾ । <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਅੰਦਰੋਂ ਰੱਖੜੀ ਚੁਕ ਲਿਆਈ । <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਅੱਗੇ ਕੀਤੀ । ਸੋਮਾ ਨੇ ਰੱਖੜੀ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ, ਪਰ ਝੱਟ ਹੀ ਦਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। <br>{{gap}} ‘‘ ਭਾ ! ਰਤਾ ਠਹਿਰ ਜਾ ’’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੋਮਾ ਅੰਦਰ। ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ “ਸੋਮਾ ! ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆਇਆ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਹੇਠਾ ਉਤਰ ਗਿਆ। <br>{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸੋਂ ਜਾ ਕੇ ਇਕ ਚੁਆਨੀ ਮੰਗੀ,ਪਰ ਹਲਵਾਈ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ ਤੇਰਾ ਚਾਚਾ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤਨ ਰੁਪਈਏ ਕਲ ਲੈ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਕਹਿ ਗਿਆ ਏ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਾ ਦਿਆ ਕਰੋ । <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਬਥੇਰੇ ਤਰਲੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਭਣ ਦੀ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਚੋਅਨੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ । ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਹੀ ਨ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਭੁੱਖਾ ਰਿਹਾ ।<noinclude>{{rh|||੩੭}}</noinclude> jzyiiy9obdl0f8809b89k3sp53ls9b1 250 7810 229945 29696 2026-07-28T12:53:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਧਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਫੋਲਾ ਫਾਲੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿੱਠਾ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਲੱਭੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਚੀ ਦੇ ਕੁੰਜੀ ਜੰਦਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਪਰਸਿੱਨੋ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ “ਭੈਣ ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਧੇਲਾ ਉਧਾਰਾ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲਉਢੇ ਪਹਿਰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ। ’’ <br>{{gap}}ਧੇਲਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਬਜ਼ਾਰ ਮਿਸ਼ਰੀ ਲੈਣ ਗਈ, ਪਰ ਹਟਵਾਣੀਏ ਨੇ ਧੇਲੇ ਦੀ ਮਿਸਰੀ ਨ ਦਿਤੀ । ਛੋਕੜ ਵਿਚਾਰੀ, ਗੁੜ ਹੀ ਲੈ ਆਈ । <br>{{gap}}ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਭਰਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਸੁੱਚੇ ਮੂੰਹ ਬੈਠ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਆਇਆ । <br>{{gap}}ਢੇਰ ਰਾਤ ਗਈ , ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਉਘਲਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੱਟੀ ਵਧਾਈ। ਉਹ ਘਰ ਆਇਆ । ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਬੈਠੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ । ਉਹ ਪਿਆਰ ਰਲਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੰਮਾ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਸੋਮਾ ! ਅਜੇ ਤੂੰ ਸੁੱਤੀ ਨਹੀਂ ? ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਏ ਉਤੋਂ । <br>{{gap}}ਉਹ ਲਾਡ ਨਾਲ ਬੋਲੀ, "ਭਾ ! ਤੇ ਜ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਦਾ ਗਿਆ ਹੁਣ ਪਿਆ ਔਨਾ ਏਂ, ਤੈਨੂੰ ਚੇਤਾ ਭੁਲ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਚੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨਣੀ ਸੀ ? ਤੇ ਨਾਲੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣਾ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ ? <br>{{gap}}ਤੇ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਖਾਧੀ ਹੋਣੀ ਏ, ਭਾ! ’’ <br>{{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਝਟ ਪਟ ਸੋਮਾ ਨੇ ਕੰਨੀਓ ਗੁੜ ਖਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਲੈ ਕੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮੰਹ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ।<noinclude>{{rh|੩੮}}</noinclude> 1qtmdawz14m7lb4xrb44tue0c48p6xl 250 7811 229946 29697 2026-07-28T12:54:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਉਮਲਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਚਾਈਂ ਕਾਈਂ ਰੱਖੜੀ ਦੀ ਖੁਟੀ ਵਿਚੋਂ ਦੁਸਰਾ ਸਿਰਾ , ਲੰਘਾ ਕੇ ਗੰਢ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅਰਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤੁਫਾਨ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਰਖੜੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੁਖਾਂ-ਲਧੀ ਭੈਣ ਦੀ ਤਲੀ ਤੇ ਇਕ ਪੈਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ; ਮੇਰੇ ਜੀਉਣੇ ਨੂੰ ਲਾਨਤ ਹੈ । <br>{{gap}}ਭੈਣ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਰਹੇ ਦਿਲ ਪੁਰ,ਇਕ ਹਰ ਸੱਟ ਨਾ ਵਜੇ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਮੁੜਕਾ ਪੂੰਝਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਲਈਆਂ । <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅਨੋਖੀ ਖੁਸ਼ੀ ਝਲਕ ਰਹੀ ਸੀ । ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲਈ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾ ਖੁਲੀ । ਅੰਤ ਬੜੀ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਖੁਲੀ ਹੀ ਤਾਂ ਗਲਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਹਾਸਾ ਲਿਆ ਕੇ ਇਤਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ : <br>{{gap}} ‘‘ ਸੋਮਾ ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦਿਆਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ... ’’ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੀਚੀ ਉਂਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ , <br>{{gap}} ‘‘ ਲੈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖ ਲੈ । ’’ <br>{{gap}}ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਉਬਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਈ । ਉਹ ਫੁਟ ਫੁਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ । <br>{{gap}}ਨਿਰਬਲ ਤੋਂ ਨਿਰਬਲ ਆਦਮੀ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਦਿਲ<noinclude>{{rh|||੩੯}}</noinclude> 1brywh26zmi1v8zik8sg08gxgs2zwt8 250 7814 229947 29698 2026-07-28T12:54:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਛਡਦਿਆਂ ਵੇਖ ਹੋਂਸਲੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੋਮਾ ਦੀ ਮਾਨ ਕਾਇਆਂ ਹੀ ਪਲਟ ਗਈ । ਉਹ ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਪੰਝਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ‘‘ਭਾ ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਵੇਂ ਸਖੀ ਸਾਂਦੀ ? ਤੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥੁੜ ਏ ? ਨਰੋ, ਮੇਰਾ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਕੀਤੀ । ਇਥੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਮਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੱਥਰੂ ਨਾ ਡਿਗਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੁਖ ਹੋਵੇਗਾ । <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਰੱਖੜੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ: <br>{{gap}} ‘‘ ਸੋਮਾ ! ਰਖੜੀ ਤੂੰ ਆਪੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭਾ ? ’’ <br>{{gap}}ਹੁਣ ਸੋਮਾ ਪਾਸੋਂ ਹੋਰ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਕਲ੍ਹ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਨਿਕਰਮਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਚਾਚੀ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰੋਂ ਆ ਕੇ ਪੰੜੀਆਂ ਵਿਚ ਖੜੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੈ। <br>{{gap}}ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਨਾ ਜਰ ਸਕੀ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਕਿਉਂ ਨੀ ਕਲਹਿਣੀਏ ਨੇ ! ਕਿਹੜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਦੀ ਖੱਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਏ ਸਨ ਨੀ ? (ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ) ਤੇ ਤੂੰ ਏ , ਨਾ ਜਿਹੜਾ ਸਾਹਨ. ਤੇ ਇਕ ਅੱਗ ਦਾ ਪਲੀਤਾ ਵੱ । ਮਰ ਜਾਓ ਤੁਸੀਂ ਰੱਬ ਕਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਥੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਹੀ ਨਫਾ ਮਿਲਣਾ ਸੀ ? ਗੋਲੀ ਜੋਗਿਉ ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਇਡੇ ਕੀਤਾ ਏ ? ਮੁੰਹ ਵਿਚ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੱਤਰੋ ਨਖੱਤਰੇ ਜੰਮ ਕੇ ਸਟ<noinclude>{{rh|੪੦}}</noinclude> ls67ki7jz2eun298u9goci9melxq97z 250 7818 229948 29699 2026-07-28T12:54:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਏ ਸਾ ਜੇ । ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟਕੇ ਟਕੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਨੇ ? ਜੰਮਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ ਦੇ....... <br>{{gap}}ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੰਬਦਾ ਕੰਬਦਾ ਰਾਮ ਲਾਲ ਬੋਲਿਆ ‘ਪਰ ਚਾਚੀ ਜੀ ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਐਵੇਂ ਈ, ਖਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਓ । ਮੈਂ ਤੇ ਉੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਪਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣ ਜੋਗਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਸ ਅਗੋਂ । ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ......। ’’ <br>{{gap}}ਬਿੰਦਰੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗਲ ਟੁਕ ਕੇ ਬੋਲੀ, ‘ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਤੇ ਐਵੇਂ ਆਕੜਿਆ ਫਿਰਨਾ ਏ ? ਇਡਾ ਹੇਜ ਐੱਦਾ ਈ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਘੜਾ ਦੇ ਸੂ ਨੇ ਵਡੀ ਡਿੱਕੋ ਨੂੰ । ਬਿਗਾਨਾ ਖਾ ਕੋਈ ਡਕਾਰ ਮਾਰਨੇ ਸੁਖਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਪਤਾ ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਏ ਜਿੰਨੂੰ ਹੱਡ ਭੰਨ ਕੇ ਕਮਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ । <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਇਸ ਵਲੇ ਬਾਂਦਰੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਭਰਾ ਨਾਲ ਚੰਬੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ ਚਾਚੀ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਸਮਾਲੀ ਏ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਵਿਹਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀਆਂ। ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਭੱਠੀ ਅੱਗੇ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿਨਾ ਵਾਂ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਝੁਕਿਆ ਰਹਿਨਾ ਏਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹਨ , ਕਰਨਾ ਏਂ ? ਤੇਰਿਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰੂਪਈਆਂ ਨਾਲ ਈ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਡਾਂ ਲੱਦੀ ਦੀਆਂ ਨੇ ਕਿ। ਤੇ ਨਾਲ ਥੋਡੇ ਦਹਾਂ ਦੇ ਤੰਦੂਰ ਭਰਦੇ ਹੋਣੇ ਨੇ । ’’<br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਆਖ ਹੀ ਦਿਤਾ- ‘‘ ਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਭਾਈਆ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ?’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਸੁਆਹ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੁਕੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜੀ<noinclude>{{rh|||੪੧}}</noinclude> 09khuk62uptuzkmlnr9drm8wyu88gpn 250 7824 229949 29702 2026-07-28T12:54:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਪਵੇ। ਮਰ ਜਾਣਿਆ, ਜ਼ਬਾਨ ਖਿਚ ਲਉ ਗ ਜੇ ਬਹੁਤਾ ਲੁਤਰੋ ਲੁਤਰ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਰਖੀ ਯਾਦ....... ਕਿਹੜੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਂ ਸਾਈ ਵੇ ਟੁਟ ਪੈਣਿਆ, ਦਸ ਤੇ ਸਹੀ ਜ਼ਰਾ | <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਜੋ ਰੱਦੀ ਰੋਂਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਘੁੱਟ ਕੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿਤਾ। <br>{{gap}}ਬਿੰਦਰੋ ਖਪਦੀ ਖਿਝਦੀ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ ਭਰਾ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਖਾਧਿਆਂ ਪੀਤਿਆਂ ਹੀ ਸੌਂ ਗਏ । <br>{{gap}}ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਸੋਮਾ ਲਈ ਵਰੇ ਦੀ ਹੋ ਗਈ । ਪਲ ਪਲ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਸਤਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵੀਰ ਅੱਨਾਂ ਪਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਭੁਖਾ ਹੈ । ਉਹ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਕਿ ਚਾਚੀ ਤਾਂ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਮਾਰ ਗਈ ਹੈ, ਲਹੂ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਕੇ ਲੰਮੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। <br>{{gap}}ਉਧਰ ਰਾਮ ਲਾਲ ਦਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਰੁੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਰਾਜ ਲਾਲ ਉਠਿਆ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਵਿਚ ਭੈਣ ਦੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਭੇਲ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰਾਣੇ ਖੜੋਤਾ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ । <br>{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਰੱਖੜੀ ਵਲ ਡਿੱਠਾ, ਫਿਰ ਸੋਮਾ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਵਿਚ ਪਈ ਹਈ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਵਲ । ਉਸਨੇ ਇਕ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ ਤੇ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਮੋੜ ਉਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਭੈਣ ਵਲ ਤਕਿਆ । ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਗਿਆ ।<noinclude>{{rh|੪੨}}</noinclude> gzulgwp061ngljtaoyflss2ztm6efaq 250 7830 229950 29703 2026-07-28T12:54:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੪)}}ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਵਰੇ ਬੀਤਣ ਲਗੇ । ਸਮਾ ਬਥੇਰੇ ਦਿਨ ਹੋਈ ਕੁਰਲਾਈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀਰ ਨਾ ਮੁੜਿਆ । <br>{{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਨੇ ਕਈ ਰੰਗ ਪਲਟੇ । ਸਹੁਰੇ ਵਿਆਹੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਗ ਦਾ ਸਤਾਰਾ ਖੂਬ ਚਮਕਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਥੁੜ ਸੀ ਤਾਂ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਵੀਰ ਦੀ । <br>{{gap}}ਇਧਰ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਨਿਤ ਦੇ ਪੈ ਰਹੇ ਘਾਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਹਾਰ ਕੇ ਅੰਤ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਮਲੰਗ ਹੋ ਬੈਠਾ । ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਰੋਟੀਓਂ ਵੀ ਆਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਿੰਦਰੇ ਵਿਚ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਐੱਠ ਪੈਂਠ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਹੁਣ ਉਹ ਬੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਜਿਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।<br>{{gap}}ਐਤਕੀ ਪੇਕੇ ਆਉਣ ਪਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਡਿੱਠਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਚਾਚੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਉਹ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕਰਕੇ ਰੱਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਚਾਚੀ ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਾਂ ਤੇ ਲੂਣ ਛਿੜਕਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ । ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਭੋਛਣ ਦੀ ਕੰਨੀ ਨਾਲ ਝਦੀ ਸੀ । <br>{{gap}}ਅੱਜ ਫੇਰ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਦਿਹਾਰ ਸੀ। ਸੋਮਾ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਦਿਨ ਵੀਰ ਲਈ ਰੱਖੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਤੇ ਬਣਾਕੇ ਫੋਰਕ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਛਡਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ। ਪੱਸ਼ਮ ਦੀ ਰੱਖੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਪੱਟ ਦੀ, ਪਰ ਐਤਕੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰੋਲ ਸੱਚੇ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ । ਅੱਜ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਰੱਖੜੀ ਨੂੰ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਦੀ ਰਹੀ । ਚਾਚੀ ਦੇ ਸੌ ਜਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ<noinclude>{{rh|||੪੩}}</noinclude> 49886yrmu0trlozny3ibqca73hzmvp9 250 7835 229951 29705 2026-07-28T12:54:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਮੂੰਹ ਨਾ ਲਾਇਆ । <br>{{gap}}ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਲੰਪ ਜਗਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਕਿੱਲੀ ਤੇ ਟੰਗਿਆ । ਆਪ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਬਹੇ ਵਲ ਪਿੱਠ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ । ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਠਿਆਈ ਵਾਲਾ ਥਾਲ ਸਰਕਾ ਕੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਤੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਭਿਉਂਦੀ, ਹੋਈ ਨੇ ਟਰੰਕ ਦਾ ਢੱਕਣ ਖੋਲਿਆ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਡੱਬੀ ਕੱਢੀ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਦੁਹਾਂ ਦੇ ਉਤੇ ਇਹ ਤੀਜੀ ਰੱਖੜੀ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀ । <br>{{gap}}ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਟਰੋਕ, ਦਾ ਢੱਕਣ ਚੁਕਿਆਂ, ਤਿੰਨੇ ਰੱਖੜੀਆਂ ਕੱਢ ਲਈਆਂ ਤੇ ਮਠਿਆਈ ਵਾਲਾ ਥਾਲ ਵੀ ਖਿਚ ਲਿਆ। <br>{{gap}}ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਰੱਖੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਗਲ ਤੇ ਚਾੜ ਕੇ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਘਮਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਵੀਰ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੇਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਠਿਆਈ ਉਤੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਵਰਕਾਂ ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਸਨ।<br>{{gap}}ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਖੀ ਭਾਣੀ ਬੈਠਿਆਂ ਚਖੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ।<br>{{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਈ । ਅੱਜ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਠੀਕ ਇਹੋ ਵੇਲਾ ਸੀ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬੱਧੀ ਸੀ । ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚੀਚੀ ਵਿਚ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਓਹ ਮੁੰਦਰੀ ਵੇਖੀ । ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਜ ਦੇ ਦਰਿਆਂ ਦਾ ਬੰਨ ਟੁੱਟ ਚੁਕਾ ਸੀ । ਉਸਦੇ ਰੋਣ ਵਿਚ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਸਾਥ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਖਾਂ ਨੀਟ ਕੇ ਉਹ ਮੀਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਏਨੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪੇ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਰਹੀ । <br>{{gap}}ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ ਤੇ<noinclude>{{rh|੪੪}}</noinclude> 1sseqcjja70gzf8wx882hk52sfh0g9j 250 7836 229952 29708 2026-07-28T12:54:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੂਜੇ ਪਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਛਾਵਾਂ ਦਿਸਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁਕਿਆ । ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਖੜਾ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸੋਮਾਂ ਦੀ ਰਗ ਰਗ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੌੜ ਗਈ । <br>{{gap}}ਉਹ ਅਭੜਵਾਈ ਉਠ ਕੇ ਵੀਰ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਗ ਗਈ। ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚੂੰਮਿਆ । ਸੰਮਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੀਰ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਘੱਟਿਆ । <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਉਸ ਵਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਿਟਰ ਬਿਟਰ ਤਕਦੀ ਰਹੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਮੇਲ ਦੇ ਸੱਚਾ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਸੀ । <br>{{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਤਿੰਨੇ ਰੱਖੜੀਆਂ ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਬੰਨ ਦਿਤੀਆਂ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਕੌਣ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਕੋਈ ਉਸ ਵਰਗੀ ਭੈਣ ਹੈ । <br>{{gap}}ਮਠਿਆਈ ਦਾ ਇਕ ਦਾਣਾ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਸੁਟ ਕੇਸ ਦਾ ਢੱਕਣ ਖੋਲਿਆ । ਡੱਬੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਾਂਟਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ: <br>{{gap}} ‘‘ ਪਹਿਲੀ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਮੁੱਲ । ’’ ? <br>{{gap}}ਫਿਰ ਚੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੀ ਪੁਆਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ: <br>{{gap}} ‘‘ ਦੂਜੀ ਖੜੀ ਦਾ ਮੁਲ । ’’ <br>{{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਕ ਹਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭੈਣ ਦੇ ਗਲ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੂਕ ਮੇਲਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ:-<noinclude>{{rh|||੪੫}}</noinclude> s4dchl2qyrzxswv3vx3e7tqnloa2i63 250 7846 229953 29709 2026-07-28T12:54:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>‘‘ ਤੀਜੀ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਮੁਲ । ’’ <br>{{gap}}ਫੇਰ ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਚਿੱਟੇ ਥੇਵੇਂ ਵਾਲੀ ਮੁੰਦਰੀ ਕੱਢ ਕੇ ਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਲਿਆ ਸੋਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ । <br>{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਉਂਗਲ ਚੋਂ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਕੱਢ ਕੇ ਤੇ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਾਈ । ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਬਨਾਰਸੀ ਸਾੜੀ ਕਢ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਜ । ’’ <br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਨੇ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ । ਲਾਡ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵਲ ਤਕਦੀ ਹੋਈ ਬਲੀ, ਭਾ, ਐਨਾ ਕੁਝ ਇਕੋ ਵੇਰੀ ? ’’ <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਦੀ ਕੁੰਡੀ ਵਿਚੋਂ ਵਲ ਕਢਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਸੋਮਾ ! ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਿਆ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ ਤੂੰ ਭਰਾ ਦੀ ਇਹ ਤੁਛ ਭੇਟਾ ਹੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਵੇਂਗੀ ।’’<br>{{gap}}ਸੋਮਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ । ਭਰਾ ਦੇ ਕਾਲਰ ਤੋਂ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਘੱਟਾ ਝਾੜਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, ‘‘ ਤੇ ਚਾਚੀ ਲਈ ? ’’<br>{{gap}} ‘‘ ਚਾਚੀ ਅਗਲਾ ਖਾਧਾ ਹੀ ਪਚਾਵੇ । ’’<br>{{gap}}ਸਮਾ ਦਾ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਨਾ ਵੀਰ ਵੇ ! ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਨੇ , ਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਏ, ਇe ਨਾ ਆਖ ! ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ । ’’ <br>{{gap}}ਇਤਨੀ ਨਿਰਮਾਣਤਾ ? ਇਤਨਾ ਤਿਆਗ ? ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਘਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ ਸੋਮਾ, ਤੂੰ ਸਾਖਿਅਤ<noinclude>{{rh|੪੬}}</noinclude> idv9q5ir1xroceq5d0ccq7v1aws9bl4 250 7847 229954 26281 2026-07-28T12:55:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇਵੀ ਏਂ । ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਏ । ਹਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੇ ਭਾ ! ਇਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਅਜੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਫੁਰਿਆ ਸੀ। ’’ <br>{{gap}}ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਚਾਚੀ ਵੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਗੁਆਂਢਣ ਦੇ ਘਰ ਮਜੂਰੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਚਾਚੀ ਵਲ ਤੱਕਾਂਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸੋਮਾ ਦੇ ਚਹੁੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਚਾਚੀ ਦੇ ਤਰਸ ਯੋਗ ਹੁਲੀਏ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦਮ ਪਲਟਾ ਦਿੱਤਾ । ਉਹ ਚਾਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ । ਅੱਜ ਚਾਚੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ । <br>{{gap}}ਬਿੰਦਰੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਆ । ਸੋਮਾ ਨੇ ਚੂੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ । <br>{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਅਸਚਰਜ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਭੈਣ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਪਰ ਸੋਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦਿਬ ਜੋਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਨਿਉਂ ਗਿਆ । {{center|---੦---}}<noinclude>{{rh|||੪੭}}</noinclude> cfbbiotdqwhtlcizhehwoytvncfjx0n 250 7859 229955 26337 2026-07-28T12:55:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} ੧. ਸੋਮਾ ਰਖੜੀ ਖਰੀਦਣ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ? <br>੨. ਬਿੰਦਰੋ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ? <br>੩. ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਖੜੀ ਕੀਕਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ? <br>੪. ਰਖੜੀ ਕਿਵੇਂ ਬੱਝੀ ? <br>੫. ਸਮਾ ਦਾ ਭਰਾ ਕਿਉਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਇਆ ? <br>੬. ਅੰਤ ਵਿਚ ਭੈਣ ਭਰਾ ਨੇ ਚਾਚੀ ਨਾਲ ਕੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ? <br>੭. ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯਤੀਮ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਓ। <br>੮. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ ਬਿਤਰ ਇਤਰ ਤੱਕਣਾ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੀਤੇ ਜਾਣਾ, ਦਿਲ ਬੈਠ ਜਾਣਾ; ਦੁਗਾੜਾ ਵਚ, ਜਾਣਾ; ਚਾਈ ਚਾਈ; ਕਾਇਆ ਪਲਟ ਜਾਣਾ, ਜੰਮਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤਿੱਖੇ; ਖਾ ਕੇ ਡਕਾਰ ਮਾਰਨਾ; ਹੱਡ ਭੰਨ ਕੇ ਕਮਾਣਾ, ਲੂਤਰ ਲੂਤਰ ਕਰਨਾ, ਲਹੂ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਨਾ; ਧੂੰਏ ਦਾ ਮਲੰਗ;ਅੱਠ ਪੈਂਠ। <br>੯. ਪਦਵੰਡ ਕਰੋ: <br>ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਚਾਚੀ ਵਲ ਤੱਕਾਂਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ।<noinclude>{{rh|੪੮}}</noinclude> 9anykeder2t1gg4s62knr3d2byjrx7t 250 7892 229956 69955 2026-07-28T12:55:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|4em}} {{center|{{x-larger|'''ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ'''}}}} ਸ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ੧੮੯੫ ਈ: ਵਿਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ | ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਬੀ. ਐਸ-ਸੀ. ਅਤੇ ਐ ਚੀਨੀਅਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ । ਓਥੋਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੁਤਾਲਾਂ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਫਿਰਾਂਦੇ ਦੇਸ ਪਰਤੇ । ੧੯੨੪ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਤੀਕ ਰੇਲਵੇ ਐਂਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ । ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਆਪ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ, ਇਸ ਲਈ ਛਡ ਛੁਡਾ ਕੇ ਸਮਾਧ ਅਕਾਲੀ-ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਠੇਕੇ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਨ ਅਮਰੀਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ । ਫੇਰ ਪੀਤ-ਲੜੀ ਮਾਸਕ-ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਗੇ । ਆਪ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੋਈ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਛਡਣੀ ਪਈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਾਹੌਰ ਮਾਡਲ ਟਾਉਨ ਵਿਚ ਰਹੇ । ਇਥੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਮੰਡਲ, ਪ੍ਰੀਤਸੈਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ | ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਪੀਤ ਨਗਰ ਬਸਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਣਾ ਅਰੰਭਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਏ ।<noinclude>{{rh|||੫੧}}</noinclude> slpuv6cphru58xgnen3u0a50lqm43n9 250 7893 229957 29835 2026-07-28T12:55:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਆਪ ਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ‘ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀਣਾ ਵਿਨੋਦ’, ‘ਅਨੋਖੇ ਤੇ ਇਕੱਲ’, ‘ਨਾਗ ਪੀਤ ਦਾ ਜਾਦੂ’, ‘ਅਣਵਿਆਹੀ ਮਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਭਾਬੀ ਮੈਨਾਂ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਹਿ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ , ਪਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ਆਪ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ੀ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਘਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸ ਝੀ ਪੀਤ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਸੁਤੰਤਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ । ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਸਾਮਵਾਦੀ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ । <br>{{gap}}ਸ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਦ ਦੀ ਕਾਇਆ ਹੀ ਪਲਟ ਦਿਤੀ ਹੈ । ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਹਨ । <br>{{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਕੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ,ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਦਾ ਅੰਸ਼ ਪਬਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂਹਨ। ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਬੋਝ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ । <br>{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰਾ ਏਸੇ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰਾ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰਾ ਰਵਾਜ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ । ਦਿਨ ਰਾਤ ਕ੍ਰਿਸਾਣਾਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧਤਾ ਤੇ ਈਰਖਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪ੍ਰੀਤ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬਆਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਨਾਟਕੀ ਹੈ ।<noinclude>{{rh|||੫੨}}</noinclude> q2ttoyztrjlsluhl25vjtplnzv68utw 250 7894 229958 29847 2026-07-28T12:55:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰਾ'''}}}} ਇਕ ਮੋਟਰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗਿਓ ਦਰਿਆ ਉਤੇ ਤੁਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ । <br>{{gap}}‘‘ਇਹ ਬੇੜੀ ਰੋਜ਼ ਏਸੇ ਵੇਲੇ ਏਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਏ' ’’ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਹਣੇ ਨੂੰ ਦਸਿਆ । <br>{{gap}}ਕਦੇ ਏਥੇ ਖਲੋਤੀ ਨਹੀਂ ? ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ । <br>{{gap}}‘‘ ਕਈ ਵਾਰੀ-ਪਹਿਲਆਂ ਵਿਚ ਰਜ਼ ਖਲੋਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਹਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿੰਨਾਂ ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ-ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਬੇ-ਨਾਗਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਈ ਗ਼ਰੀਬ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੀਸਾਂ ਇਹ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਬਢੀਆਂ ਇਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਏਸ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ । <br>{{gap}}‘‘ਤਾਂ ਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਬੜਾ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜੀਉੜਾ ਹੋਵੇਗਾ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਇਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਤੋਂ ਇਹਦੀ ਬਾਬਤ ਬੜੇ ਭੈੜੇ ਅੜੇ ਉਡ ਰਹੇ ਨੇ । ਏਸ ਦੀ ਆਪਣੀ<noinclude>{{rh|||੫੩}}</noinclude> j2jy56rgph5nuoof0qncg7x26ibvd0m 250 7895 229959 26523 2026-07-28T12:55:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆ ਆ ਕੇ ਇਹਦੀ ਬਦਖੋਈ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ’’ <br>{{gap}}ਏਨੇ ਨੂੰ ਬੇੜੀ ਫਫ ਫਫ ਕਰ ਦੀ ਚੋਖੀ ਦੁਰ ਲੰਘ ਗਈ । ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਖਲੋਤੀ । ਕਈ ਆਦਮੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਮਾ ਹੋਏ । ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਚੀਆਂ ਕਢ ਕੇ ਫੜਾਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਫੇਰ ਅਗਾਂਹ ਤੁਰ ਪਿਆ । <br>{{gap}}ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇਸ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਬਹਿਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਢ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੇ ਵਰੇ ਤੇ ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਗਾਤਾਂ ਤੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਵੰਡਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਜੀ ਜੀ ਇਸ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਗਾ ਦਾ ਇਸਤਿਮਾਲ ਠੀਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। <br>{{gap}}ਸੁਗਾਤਾਂ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇਣਾ ਹੁਣ ਉਸ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ । ਉਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬਾਗ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਚੀਆਂ ਤੇ ਕਲਮਾਂ ਉਹ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਧਰ ਲਿਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਗੇ ਜਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਲਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਸੀ । ਖਾਦ ਰੂੜੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਲਈ ਮਾਇਆ ਵੀ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਵੀ ਕਰਾਂਦਾ। ਸੀ । ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜਣੇ ਖਣੇ ਨਾਲੋਂ ਹਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਹਨਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆਜੀ। <br>{{gap}}ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਖਾਸ ਕਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਵਿਹਲੜਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਹ-ਲੋਕ (ਪ੍ਰਮੇਸੂਰ-ਪਹੁਤੇ) ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਝਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬੇੜੀ ਵਾਲੇ ਦੇ<noinclude>{{rh|||੫੪}}</noinclude> 8izhfbb7xapas7nt4201de75mclm7yu 250 7896 229960 29848 2026-07-28T12:56:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਹੁਣ ਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਖੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਮਝਦੇ । ਸਗੋਂ ਈਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਅਨੋਖ ਜਿਹੇ ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ । <br>{{gap}}ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਉਚੇਚੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । <br>{{gap}}ਇਹ ਜਿਸ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਚੇਰੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਕਈ ਇਕ ਅਮੀਰ ਤੇ ਸਭਯ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ, ਬੜੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਬੜੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ, ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਅਮੀਰੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮੀਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਠੀ ਤੇ ਬਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਸਲਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ‘‘ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰਾ’’ ਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਹੀ ਗਿਆ । ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਆ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ ! ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਰਤਿਆ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਉਚੀ ਬੋਲਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਸਵੇਰੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਹਰੇਕ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੁਭ-ਇਛਿਆ ਭਰੀ ਮੁਸ਼ਕਾਹਟ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਿਆਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ।<noinclude>{{rh|||੫੫}}</noinclude> dhsndcg3yd309bx8sbjbxhf2kr4df2d 250 7898 229961 29850 2026-07-28T12:56:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੀ ਸੈਰ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੋਟਰ-ਕਿਸ਼ਤੀ ਲਈ । ਪਹਿਲੋਂ ਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ,ਪਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਇਹ ਦੂਰ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਸੁਗਾਤਾਂ ਵੰਡਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । <br>{{gap}}ਪਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉ ਇਹਨਾਂ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਇਸਦੀ ਆਪਣੇ ਤਬਕੇ ਨਾਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਘਟਦੀ ਗਈ । ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇਸੇ ਦਾ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੇ ਰਸਮੀ ਮਾਤਮ ਪੁਰਸੀਆਂ ਉਤੇ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਛਡ ਦਿਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਖੇੜਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਵਿਚ ਆਈ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਬਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਕੀਆ ਬਣਾ ਦਿਤਾ । ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਫਿਰ ਗਿਆ ਹੈ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੋਲ-ਸ਼ੈਵਿਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚਾਲ ਚਲਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਗਾਤਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂਦਾ ਹੈ । <br>{{gap}}ਪਰ ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰਾ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰ-ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਂਦਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਤਕ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਹੋਵੇ ਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਹਿਸਾ ਨ ਲਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਸਮਾਂ ਰਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੇਮ-<noinclude>{{rh|੫੬}}</noinclude> d0hp7i64uh9ajyrv3qby249awo59a1e 250 7899 229962 26470 2026-07-28T12:56:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੂੰਗਰਾ ਇਹ ਧਨ ਬਚਾਣ ਕਰਕੇ ਥੋੜੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਖਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਦਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਿਆਰ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਬੇ-ਅੰਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ।<br>{{gap}}ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਗ ਵਿਚੋਂ ਬੂਟੇ ਲਿਜ਼ਾ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਲੁਆਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਿਆ ਗਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ ਇਹ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਨਿਰੋਲ ਇਕ ਬਹਾਨਾ ਹੈ-ਇਹ ਨਿਗੁਣੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਾਗ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਇਗਾ,ਇਹ ਬੜਾ ਚਾਲਾਕ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੁਗਾਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਭਰਮਾਣ ਲਈ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਸ਼ਕੀਆ ਹੈ ।- ’’ <br>{{gap}}ਜਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾੜੀ ਗਲ ਉਤੇ ਚੰਗੀ ਨਾਲੋਂ ਛੇਤੀ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ! ਚੰਗੀ ਗਲ ਉਤੇ ਯਕੀਨ ਕੀਤਿਆਂ ਯਕੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਆਪ ਕੁਝ ਛੋਟਾ ੨ ਭਾਸ਼ਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਮਾੜੀ ਗਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਕੀਤਿਆਂ ਅਸੀਂ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਕੁਝ ਉਚੇ ਉਚੇ ਜਾਪਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ। <br>{{gap}}ਇਸ ਮਨੁਖੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹੀ ਅਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਅਜ ਘ੍ਰਿਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ । ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ:-<br>{{gap}}ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਦਰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਨਾਉਟੀ ਹੈ । ਏਥੇ ਇਹ ਭਾਵੇਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਭੁੰਜੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੁੱਖੀ<noinclude>{{rh|||੫੭}}</noinclude> dks8s3bo8fypgnhfft1ik9rqasg9w0k 250 7908 229963 30221 2026-07-28T12:57:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੁਖੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਇਹ ਸਫ਼ਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿੰਦ। ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਕੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਦੇ ਲਟਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਮੋਟਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । <br>{{gap}}ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਮੋਟਰ ਉਸ ਨੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਲਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਏਨੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਮੋਟਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਬ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗ਼ਲਤ-ਫ਼ਹਿਮੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੁਬਕੇ ਦੇ ਇਕ ਦੋ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੈਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਘਟਾਇਆ । ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ । ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਆਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। <br>{{gap}}ਆਪਣੇ ਤਬਕੇ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਿਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪਿਆਰ-ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇੜੀ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਲੋਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਮਾਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਘਣਾ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਣ ਲਗ ਪਏ ! ਓੜਕ ਇਹ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ ਕਿ ਲੋਕ ਢੇਮਾਂ ਮਾਰਨ ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ।<br>{{gap}}ਅਗੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦਾਸੀ,ਹੁਣ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ-ਆਉਂਦਾ ਬਿਲਾਨਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਮੀਹ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਹਨੇਰੀ।ਕਦੇ ਉਸਦੀ ਉਂਗਲ ਉਤੇ ਢੇਮ ਵਜ ਜਾਂਦੀ, ਕਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿਚ ਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ । ਉਹ ਪੱਟੀਆਂ<noinclude>{{rh|੫੮}}</noinclude> qndkslxg54dtck9zqs1tglvtj6npsyd 250 7909 229964 30223 2026-07-28T12:57:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੰਨ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਕਬੂਲ ਲੈਂਦਾ,ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਵੰਡ ਆਉਂਦਾ। <br>{{gap}}ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਅੰਗ ਦੁਖਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਅਜੇ ਨਰੋਏ ਸਨ । ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਬਕੇ ਦਾ ਇਕ ਆਦਮੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੜੀ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਖਿੱਲਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇੜੀ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਲੰਘੀ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਾਛੜਸ਼ਰ ਹੋ ਗਈ । ਕਈ ਮੁੰਡੇ ਕਤਾਰ ਬੰਨ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਬੜੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਬਚਾਇਆ, ਪਰ ਵਾਛੜ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਥਰ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਆ ਪਏ ਤੇ ਕਈ ਉਸ ਦੀ ਕੰਡ ਉਤੇ ਵੀ ਵਜੇ । <br>{{gap}}ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਚਕ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਸ਼ੂਕਦਾ ਪੱਥਰ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਆ ਲਗਾ ਤੇ ਇਕ ਨਿਕਾ ਜਿਹਾ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਜਾ। ਦੂਜੀ ਘੜੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾਇਆਂ । ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੜੀ ਵਿਚ ਢੋਹ ਪਿਆ । ਵਾਸਤ ਨਿ <br>{{gap}}ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਡਿੱਗਾ ਤਾਂ ਕਈ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ।ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਰਦ ਬਾਹਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਰਸ ਵੀ ਆ ਜਾਗਿਆ।<br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਸਾਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਲੈਦਾ ਸੀ,-ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਆਂਹਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਦਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ ਕਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀਕਈਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਹੁਣ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਨੇ-ਤੁਸਾਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾਂ - <br>{{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮੋਟਰ-ਬੇੜੀ ਉਧਰ ਨਾ ਆਈ, ਤੀਜੇ ਵੀ ਨਾ<noinclude>{{rh|||੫੯}}</noinclude> 8m1i45g4x761hbwygoxwoyv6a4wkuot 250 7910 229965 30225 2026-07-28T12:57:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><br>{{gap}}ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬੇ-ਨਾਗਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਲੋਂ ਫਫ ਫਫ ਕਰਦੀ ਬੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਭਾਵੇਂ ਉਪਰਲੀ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਨੇਹੀ ਬਣ ਚੁਕੇ ਸਨ । ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆ ਅਦਿੱਖ-ਤੰਦਾਂ ਤੁਣ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ । <br>{{gap}}ਜਦੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਬੇੜੀ ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਕਈ ਲੋਕ ਬੜੇ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਗਏ । ਹਰ ਪਲ ਜਿਹੜਾ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਟੇ ਮਾਰੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਉਦਾਸ ਸਨ ਉਹ ਹੁਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪੁੰਗਰੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ । ਸ਼ਾਇਦ ਏਸੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਨੇ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ ਸੀ । <br>{{gap}}ਆਪਣੇ ਰੁਸੇਵੇ ਉਤੇ ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾ ਡੁਬਣ ਦਿਓ-ਕੀ ਪਤਾ ਮੌਤ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖੋਹ ਲਵੇ। <br>{{gap}}ਉਹਨਾਂ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਦੀ ਕੋਠੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ । ਦੋ ਸਿਆਣੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਪੰਜ ਛੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਟੇ ਮਾਰੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਦੀ ਕੋਠੀ ਗਏ । <br>{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰਾ ਆਪਣੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਵਰਾਂਡ ਵਿਚ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਬੱਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ । ਪਤਨੀ ਟਕੋਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਮੁਟਿਆਰ ਚਰਚੁਲੇ ਉਤੇ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ । <br>{{gap}} ‘‘ ਰਜਨੀ ! ’’ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਨੇ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹਬ ਫੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹਾਂ, ਤੁਸ ਵੀਰੋ ਨੂੰ ਇਹਦੇ ਪਿੰਡ ਵਡ ਆਓ, ਬੜੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਨੇ । ’’<noinclude>{{rh|੬੦}}</noinclude> lpfwejfg0eufhg32bgrma8wq93d2ko0 250 7914 229966 30227 2026-07-28T12:57:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>‘‘ ਨਹੀਂ ਜੀ । ’’ ਚਲੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਗਰਮ ਰੂ ਦਾ ਗੋਹੜਾ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਫੜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਬਿਗਾਨੇ ਥਾਂ ਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਰੋਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹੋ ਤਗੀਦ ਕਰਦਾ ਏ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਓਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਘਰ ਲਿਜ਼ਾਇਗਾ । <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ ’’ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਵਰੋ ਨੂੰ ਰਤਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗੀ, ਇਹਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੇ ਰਾਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੀ-ਵਰੋ ਬੰਦੀ ਨੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਲਈ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਵੀਰੋ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਮੇਤ ਹੀ ਡੁਬ ਜਾਣਨ ਦੇਂਦੀਓ ਤਾਂ ਅਜ਼ ਏਡੀ ਔਖੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀਓ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕਦੇ ਵਸ ਕੀਤਿਆਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਏ-ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁਛਣਾ, ਕੀਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਸਾਂ, ਏਸੇ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦਰਿਆਂ ਉਤੇ ਅੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੇੜੀ ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਦਿਸ਼ੀ, ਕਢੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈ ਐਉਂ ਜਾਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾਧੀ-ਮੈਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਫਾਟਕ ਉਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।<br>{{gap}} ‘‘ ਅਸਾਂ ਮਿਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਏ ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਉਹ ਬੜੇ ਔਖੇ ਨੇ-ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ’’ <br>{{gap}}ਜਾ-ਤੂੰ ਪੁਛ ਆ-ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਰੋਜ਼ ਬੂਟੇ ਵੰਡਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜ ਦਿਤਾ ਏ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਵੱਟੇ ਮਾਰੇ ਨੇ । ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ।<noinclude>{{rh|||੬੧}}</noinclude> 9stn158ipw6nrownx8n1y99f7kudj6p 250 7916 229967 30233 2026-07-28T12:57:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><br>{{gap}}ਇਹ ਵਾਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈਆਂ ।ਉਸ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਫਾਟਕ ਤੇ ਭੇਜਿਆ। <br>{{gap}}ਚੌਕੀਦਾਰ, ਆਉਣ ਦਿਓ-ਵੀਰ ਦਾ ਸਦਕਾ ਆਉਣ ਦਿਓ-ਇਹਨਾਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਵੱਟੇ ਮਾਰੇ ਨੇ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੀਰੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾਈ ਹੈ ਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕ ਕਰ ਦਿਤੇ ਨੇ । ਵੀਰੋ ਵੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀਹੈ। <br>{{gap}}ਜਦੋਂ ਰਜਨੀ ਚੌਕੀਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਹੀ ਸੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰੋ ਦੇ ਹਥੋਂ ਗਰਮ ਰੁ ਮਥੇ ਤੇ ਧਰਾ ਕੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਵੀਰਾਂ, ਘਣਾ ਦੇ ਵੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਟਣੀ ਵਿਚ ਸੁਖ ਹੈ-ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਦਕਾ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ-ਜਿਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜੋੜਾਅੱਖਾਂ ਦਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਵਲ ਤਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਮੈਂ ਭੁਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਆਉਣ ਲਗੇ ਓ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਏ ਤੂੰ ਹੋਰ ਦੀ ਹੋਰ ਹੋ ਗਈ ਏਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇੜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਦਿਨੇ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨੀ ਆਂ- ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਉਹ ਜਾਣੇ ਜੇ ਤਿੰਨ ਵਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਕ ਬੂਟਾ ਵੀ ਨੇ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਫੁਲ ਵੀ ਨਾ ਉਗਾਇਆ ਹੋਵੇ-ਇਕ ਘਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਸੁਖਾਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਇਕ ਮਾਸੂਮ ਨਿਰਛੱਲ ਦਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਲੈ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਏਡਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਲੰਘਿਆ, ਜੋਡਾ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ’’ <br>{{gap}}ਰਜਨੀ ਸਾਰੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਈ ਤੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਂਚਾਂ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵਖਦੇ ਸਨ, ਥਾਂ ਥਾਂ ਉਤੇ ਬਧੀਆਂ ਪਟੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ<noinclude>{{rh|੬੨}}</noinclude> e7zl7pd7tjwd8j7vcn2487wwwq8f1kr 250 7917 229968 30275 2026-07-28T12:57:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਮੁਖ ਉਡੇ ਅਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸਕ੍ਰਹਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਵੇਖਿਆਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਮੁਹਾਰੀਆਂ ਹਸ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਈ ਨਾਵਾਕਫ਼ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਹਟ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ । ਉਸ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਅਜ ਕੋਈ ਬੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਹੜ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਧੂ ਪਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਢ ਲਿਅਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ । <br>{{gap}} ‘‘ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦੀ ਭੁਲ ਬਖ਼ਸ਼ਾਣ ਆਏ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹਾਂ-ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫੀ ਦਿਓ ਤੇ ਛੇਤੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ-ਇਹ ਬੇੜੀ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਆਈ-ਸਾਨੂੰ ਇਉਂ ਲਗਦਾ ਏ, ਸਾਡਾ ਮਾਲ ਘਰੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ-ਅਸੀਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਢਿਡ ਭਰ ਕੇ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ਼ੀ ਦਿਓਇਹ ਮੁੱਡੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਨੇ। ’’ <br>{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ-ਪੁੰਗਰੇ ਨੇ ਵਡੇ ਸਰਹਾਣੇ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਵੀਰੋ ਨੇ ਸਰਾਣਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਰਜਨੀ ਨੇ ਪਤੀ ਦੇ ਲਕ ਪਿਛੇ ਬਾਹਾਂ ਦਤੀਆਂ, ਵਰੇ ਨੇ ਸਰਾਣਾ ਰਖ ਦਿਤਾ । ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰਾ ਬਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ <br>{{gap}}ਮੈਂ ਬੜਾ ਰਾਜ਼ੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ ਇਹ ਕਦੇ ਨ ਸਮਝਨਾ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ-ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਇਆ-ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਟਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਵਰਜਦਾ ਸੀ ਪਰ ਨਿਕੇ ਮੋਟੇ ਫੱਟਾਂ ਉਤੇ ਪਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ, ਉਦਨ ਵੱਟੇ ਮੇਰੀ ਹਿੱਕ ਅਤੇ ਪੁੜਪੁੜੀ ਤਚਮਾਗੇ, ਮੇਰੇ-<noinclude>{{rh|||੬੩}}</noinclude> 6vviwllszar17n0cvm1ogs7ldf6lvr5 250 7918 229969 30276 2026-07-28T12:57:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਰਹੀ -ਬੇੜੀ ਦਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ ।ਬੇ-ਕਾਬ ਬੇੜੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਕਢੇ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰੀ, ਭੁੱਬਣ ਲਗੀ ਨੂੰ ਵੀਰੋ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਏਥੇ ਮੇਰੇ ਸਰਾਣੇ ਵੀਰੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸੇਕ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ- ‘‘ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਥਰੁ ਤ੍ਰਿਪ ਤ੍ਰਿਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। <br>{{gap}} ‘‘ ਪਰ ਯਕੀਨ ਜਾਣ -ਮੇਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ । ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਬਾਕੀ ਰਹੀ। ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇੜੀ ਡੁੱਬੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਮ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਵੇਖਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਉ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ - ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਬਣ ਗਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਟਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਇਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲਗਾ-ਪਰ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੰਮ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਜੀਊ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਬੇੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕੰਢਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੇੜੇ ਕਢਦੀ ਰਹੇਗੀ । ਤਹਾਡੇ ਵਟਿਆਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਖ਼ਸਤਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁੱਕੇ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ । <br>{{gap}}ਕੋਲ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰੇ ਅਥਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਵਗ ਰਹੇ, ਉਭੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}‘‘ ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਕਢਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ-ਤੁਸੀਂ ਤਸੱਲੀ ਰਖੋ ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁਸਕਾਹਟ, ਨਹੀਂ--ਬਿਨਾਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਮੈਂ ਪਾਪ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ-ਪਰ ਅਜ਼ ਮੇਰੇ ਬੁਲ ਪੀੜਤੇ ਹਨ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਅੰਦਰ ਦੁਖ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ।<noinclude>{{rh|੬੪}}</noinclude> 5pijhtgk68vsjtib95ileuvofpsnr5k 250 7919 229970 30281 2026-07-28T12:57:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ-ਮੈਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰਨ, ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਹੱਸਾਂਗਾ-ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਸਾਵਾਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨੋਰਥ ਨਹੀਂ -ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੁਸਕ੍ਰਹਟ ਵਧਾਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਅਰਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ-ਬਾਹਰਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮੁਸਕਾਹਟ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅੰਦਰਲ ਚੰਗਿਆਈ ਵਿਚੋਂ ਉਠਦੀ, ਭਾਅ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜਤਨ...... ’’ <br>{{gap}}ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰਾਣਾ ਝਟ ਪਟ ਚੁਕ ਲਿਆ-ਰਜਨੀ ਨੇ ਲਕ ਦੁਆਲੇ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਲਈਆਂ । ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਦਾ ਰੋਗ ਇਕ ਦਮ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਡਾਢੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ਿਟ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿਧਾ ਮੰਜੇ ਤੇ ਲਿਟਾ ਦਿਤਾ। <br>{{gap}}ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਦਮੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਤੇ ਉਠ ਖਲੋਤੇ,ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਥਾਂ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕਲੇਜਿਆਂ ਨੂੰ ਥੰਮਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਤਕਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ ਗਏ । <br>{{gap}}‘‘ ਖ਼ਾਤਰ ਜਮਾਂ ਰਖੋ, ਜਦ ਇਹ ਤਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡ ਆਵਾਂਗੇ । ’’ ਰਜਨੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦੁਆਈ । {{right|[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ]}}<noinclude>{{rh|||੬੫}}</noinclude> 3n3ye22o6idwxqnkcyd6ppstd2ttikx 250 7920 229971 30284 2026-07-28T12:57:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|''' ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} <br>{{gap}}੧. ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰਾ ਪੇਂਡੂਆਂ ਕੀ ਦੀ ਸੇਵਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ? <br>{{gap}}੨, ਪ੍ਰੇਮ-ਪੂੰਗਰੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲਈਰਖਾਂ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਈ ? <br>{{gap}}੩. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕਿਵੇਂ ਭੜਕਾਇਆ ? <br>{{gap}}੪. ਭੜਕਾਏ ਹੋਏ ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ? <br>{{gap}}੫.ਫਿਰ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ? ਨੇ <br>{{gap}}੬ .ਉਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਿਆਨ ਕਰੋ । <br>{{gap}}੭.ਵੀਰੋ ਕੌਣ ਸੀ ? ਉਸ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂੰਗਰੇ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਸਾਥ ਦਿਤਾ ? <br>{{gap}}੮.ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਰਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਜਣੇ ਖਣੇ; ਹੋਰ ਦੀ ਹੋਰ ਹੋ ਗਈ । ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੂ ਪਾਣਾ।<br>{{gap}}੯.ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਬਦਲੋ:-ਬੁਢਾ,ਮੁੰਡਿਆਂ, ਇਸਤਰੀ, ਨੋਕਰ।<noinclude>{{rh|੬੬}}</noinclude> k884h56pr437syndarhyy7vzt99kdgv 250 7924 229973 30305 2026-07-28T12:57:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ}}}} ਝੰਗ ਬ੍ਰਾਂਚ ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿਚ ੧੯੦੮ ਈ: ਵਿਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ । ਆਪ ਦਾ ਅਸਲ ਪਿੰਡ ਸੇਖੋਂ ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਹੈ । ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਇਕ ਕਸਬਾਤੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਐਫ਼. ਸੀ. ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੀ. ਏ. ਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੇ । ਆਪ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰਾਂ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲਗੇ ਰਹੇ । ਕੁਝ ਦੇਰ ਮਗਰੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ‘‘ ਨਾਰਦਰਨ ਰੀਵੀਊ ’’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਪਤਾਹ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਆਪ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਨਾਟਕਾਂ, ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹੈ । ‘ ਲਹੂ ਮਿੱਟੀ ’ ਨਾਵਲ, 'ਛੇ ਘਰ' ਤੇ 'ਕਲਾਕਾਰ' ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿੰਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁਣ ਤਕ ਦੇ ਚੁਕੇ ਹਨ । <br>{{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁ<noinclude>{{center|||੬੯}}</noinclude> 47x95uqxi7zk5jv4o8ux5lr4dy5ni66 250 7929 229974 30307 2026-07-28T12:58:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੁੱਲਾ ਭੰਡਾਰ ਹਨ । ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਾਮਵਾਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੋਹਾਂ ਜੀਵਨਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰ ਆਪ ਬੜੇ ਸਫਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਿਚਦੇ ਹਨ । ਵਰਗ ਯੁਧ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਬਿਆਨਦੇ ਹਨ । ਤਕਨੀਕ ਪੱਛਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ । ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੰਜਤਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੋਲ ਬਾਤ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਵਾਸਤਵਕਤਾ ਹੈ । ਕਲਾ-ਪੂਰਤ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਨੂੰ ਭੀ ਫਰੋਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । <br>{{gap}}ਕਹਾਣੀ ਕਲਾਂ ਬਾਬਤ ਗ਼ਜ਼ਬ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ । ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਏਕਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਜਾਨ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ‘‘ ਮੁੱਢਲੀ ਚੀਜ਼ ਗੱਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਰਣ; ਇਹ ਗਲ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਘਟਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰਣਨ ਜਾਂ ਵਾਰਤਾ । ’’ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸੱਜਰੇ ਨਵੀਨ ਢੰਗ ਨਾਲ। ਸੰਜਮ, ਸੰਕੋਚ ਹਾਸ ਰਸ ਤੇ ਟਕੋਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਆਣੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ <br>{{gap}} ‘ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ’ ਇਕ ਸਫਲ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਦੋ ਕਿਜਾਣ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਭੇਸਾਗਰ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਉਸ ਤੇ ਪਠਾਣ ਰਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਠਠੰਬਰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਢੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਬਾਲਕ ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮਨੋ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾ-<noinclude>{{rh|੭੦}}</noinclude> iwpkqbm9159fqrumet3710idwnk1omv 250 7930 229975 30309 2026-07-28T12:58:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਆ ਹੈ । ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਭਰਮ ਭਾਵ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਲੋਕ ਭਰਮ ਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦਸਿਆ ਹੈ । <br>{{gap}} ‘ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਵੇਦਾਂਤੀ ’’ਭੀ ਆਪ ਦੀ ਇਕ ਚੋਣਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਵੱਡਾਪਰਵਾਰੀ,ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਧਸਿਆ ਹੋਇਆ ਭੀ ਵੇਦਾਂਤੀ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਤਨ ਨੂੰ ਨਗੂਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ । ਸੋ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕਹਾਣੀ ਗੁੰਦੀ ਹੈ । ਟਬਰਦਾਰੀ, ਆਰਥਕ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੀੜੇ ਨਰਕੀ ਘਰ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਖਿਚੇ ਹਨ। {{center|--}}<noinclude>{{rh|||੭੧}}</noinclude> nfz68mzr5artyaa5kctg0ikd2ucbwhu 250 7931 229976 30311 2026-07-28T12:58:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|''' ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ'''}}}} <br>{{gap}}ਵੀਹ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ । ਮੈਂ ਸੱਤ ਵਰੇ ਦਾ ਸਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਗਿਆਰਾਂ ਵਰੇ ਦੀ । ਅਸਾਡਾ ਖੇਤ ਘਰੋਂ ਮੀਲ ਕੁ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਸੀ,ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕਲੰਘਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂਗਲੀਆਂ, ਪਠਾਣਾਂ, ਰਾਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਂਘਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਅਖਾਣੇ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਘਰ ਬੈਠਿਆਂ ਵੀ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਸੜਕ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਦੇ ਸਾਥ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭੈ ਖਾਂਦੇ ਸਾਂ । ਪਰ ਟੰਟਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦਿਨੇ ਇਕ ਦੋ ਵੇਲੇ ਅਸਾਨੂੰ ਖੇਤ ਬਾਪੁ ਤੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਫੜਾਣ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਅਬਾਡੀ ਅਵਸਥਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਘਾਟੀ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।<br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਘਰੋਂ ਤਾਂ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ, ਪਰ ਜਦ ਸੜਕ ਦੋ ਤਿੰਨ ਘੁਮਾਉਂ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਨਹਿਰੀ ਸੂਆ ਟੱਪਣ ਲਗੇ ਪਠੋਰਿਆਂ ਵਾਕਰ ਖਲੋ ਕੇ<noinclude>{{rh|||੭੨}}</noinclude> ll8t9dog3gckacow7k2rrqld0fn6um9 250 7932 229977 26602 2026-07-28T12:58:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਤੱਕਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡਾਂ ਐੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਆਣੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਭੈ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਤਰਨ ਜੋਗੇ ਹੋ ਜਾਈਏ । <br>{{gap}}ਅਸਾਡੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਡਰ ਅਸਾਡੇ ਸਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਅਸੀਂ ਘਰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ' ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ । ਸੁਰਗ ਤਾਂ ਅਸਾਨੂੰ ਖੇਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਘਟ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਨਰਕ ਦੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਲ੍ਹੇ ਗੱਫ ਮਿਲਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਨਰਕ ਮਦਰਜ਼ਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਛੁਟੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਖੇਤ ਰੋਟੀ ਦੇਣ ਜਾਣ ਦਾ ਨਰਕ ਪੇਸ਼ ਆ ਜਾਂਦਾ । ਗੱਲ ਕੀ ਅਸਾਡੇ ਅਵਾਣੇ ਰਾਹ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਮੋੜ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਨਰਕ ਘਾਤ ਲਾਈ ਖਲੋਤਾ ਹੁੰਦਾ । ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਸੜਕ ਦਾ ਭੈ-ਸਾਗਰ ਲੰਘਣ ਕਰ ਕੇ ਅਸਾਨੂੰ ਖੇਤ ਜਾਣਾ ਨਰਕ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਖੇਤ ਰੋਟੀ ਲੈ ਜਾਣ ਲਗੇ , ਇਸ ਸੜਕ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਨੂੰ ਭੈ-ਸਾਗਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਬਾਬਤੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤ ਰਗ ਸੀ, ਰੋਟੀ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਰਕ ਅਤੇ ਉਹ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਭੈ-ਸਾਗਰ। <br>{{gap}}ਸਿਆਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਚਲ ਪਏ ।ਨਿਘੀ ਨਿਘੀ ਧੁੱਪ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਟੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਵੀ ਜਾਣੋ ਸ਼ਿਆਲੇ ਦੀ ਧੁਪ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਦਾ ਨਿਘ ਲੈ ਰਹੇ ਸਾਂ, ਪਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੜਕੇ ਲੰਘਣ ਦਾ ਡਰ ਚੂਹੇ ਵਾਕਰ ਕੁਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਡਰ ਨੂੰ ਦਬਾਣ ਦਾ ਇਕ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹਿਆ । ਭੈਣ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਣ ਲਗ ਪਈ। ‘‘ ਇਕ ਸੀ ਰਾਜਾ, ਉਹਦੀ ਰਾਣੀ ਮਰ ਗਈ । ਮਰਨ ਲਗੀ ਰਾਣੀ ਨੇ<noinclude>{{rh|||੭੩}}</noinclude> lgmtq700q1bv6rhc71kobrawnu5sfwk 250 7937 229978 26619 2026-07-28T12:58:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਕਰਾਰ ਦੇਹ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ,ਕੀ ? <br>{{gap}}ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਮੋੜ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਪਿੰਡ ਵਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਆਦਮ ਅਸਾਡੇ ਰਾਹ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ । <br>{{gap}} ‘‘ ਤੂੰ ਸੁਣਦਾ ਨੀਂ, ਬੀਰ, ਭੈਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਕੇ ਆਖਿਆ । ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ,” ਮੈਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਗੁਸਤਾਖੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ । <br>{{gap}} ‘‘ ਅੱਛਾ ਜਦ ਉਹ ਰਾਣੀ ਮਰਨ ਲਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਕਰ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਕੀ ? ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਈਂ । ਸਚ, ਮੈਂ ਦੱਸਣਾ ਭੁੱਲ ਗਈ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁਤ ਤੇ ਇਕ ਧੀ ਸਗੇ। ’’ <br>{{gap}}ਅਸ਼ਾਨੂੰ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਵਰਗੇ ਹੀ ਭਾਸਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਅਸਾਡੀ ਮਾਂ ਮਰਨ ਲਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਬਚਨ ਦੇਣ ਲਈ ਆਖੇ -ਇਹ ਖਿਆਲ ਅਸਾਡੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਲਗੇ ਤੇ ਉਹਦਾ ਪਤ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ <br>{{gap}}ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਪਿੰਡ ਵਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ : ‘‘ ਸੁਣਾ ਵੀ ਗਾਹਾਂ ’’, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਤਰਾਂ ਹੀ ਖਰਵੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਬਈ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਮਤੇਈ ਦੁਖ ਉਗੀ ’’ ਭੈਣ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕੀਮਤ ਬਣ ਕੇ ‘‘ ਸਿਆ ’’ । ਏਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ 'ਜੇ ਤੋਂ ਇਹ ਕਰਾਰ ਗਿਆ ? ਰਾਜੇ ਕਿਹਾ, ਚੰਗਾ ਮੈਂ ਕਰਾਰ ਦਿਨਾਂ <br>{{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਜੇ ਰਾਜਾ ਇਹ ਇਕਰਾਰ ਨਾ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਮਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ । <br>{{gap}} ‘‘ ਹੈ ! ’’<noinclude>{{center|-੭੪}}</noinclude> gk4ohus5lsmgdcu23cn8mecmkw92ocw 250 7941 229979 26634 2026-07-28T12:58:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਭਾਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਣ ਨਾਲ ਰਾਹੀਂ ਰਾਹਭੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨਾ ਕਰਵਾਈ,ਤੇ ਇਸ ਸੂਝ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ । <br>{{gap}} ‘‘ ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਝਟ ਹੀ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ ! <br>{{gap}} ‘‘ ਹੂੰ ’’ <br>{{gap}}ਪਿਛਲੇ ਮੋੜ ਤੇ ਅਸਾਨੂੰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਅੰਦਾ ਦਿਸਿਆ । ਅਸਾਂ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਣ ਲਈ ਖਲੇ ਗਏ । ਅਸਾਡੀ ਬਾਤ ਵੀ ਖਲੋ ਗਈ । ਪਰ ਉਹ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਅਸਾਡੀ ਵਲ ਨਾ ਮੁੜਿਆ । <br>{{gap}}ਜਿਸ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਤ ਦਾ ਪਖੰਡ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ | ਅਸਾਡਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਬਾਤ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਅਚੇਤ ਹੀ ਸੜਕ ਪਾਰ ਹੈ ਜਾਵਾਂਗੇ । ਪਰ ਹੁਣ ਜਦ ਸੜਕ ਘਮਾਉਂ ਕੇ ਦੁਰ ਰਹਿ ਗਈ ਤਾਂ ਅਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਠਠੰਬਰ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਆ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈ । ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਹਿਮ ਕੇ ਖਲੋ ਗਏ । <br>{{gap}}ਦਸ ਵੀਹ ਕਦਮ ਹੋਰ ਪੁਟੇ ਤਾਂ ਅਸਾਡਾ ਡਰ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਸੜਕ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ । ਇਕ ਕਾਲੇ ਸੁਫ਼ ਦੀ ਵਾਸਕਟ ਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਖੁਲੀ ਸਲਵਾਰ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਸੀ। <br>{{gap}} ‘‘ ਔਹ ਦੇਖ, ਬੀਬੀ ਸ਼ਾ ਪਿਐ । ’’ <br>{{gap}}ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਪਾਸ ਪਰਤਿਆ <br>{{gap}} ‘‘ ਇਹ ਤਾਂ ਹਿਲਦੈ, ਜਾਗਦੈ ’’, ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਸਹਿਮ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ ? ’’ <br>{{gap}}ਇਹ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਊ ? ’’<noinclude>{{rh|||੭੫}}</noinclude> oqkzvz8gd9d4y3x63ohd6ovxstev2es 250 7961 229980 30371 2026-07-28T12:58:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>‘‘ ਹੋਰ ਕੀ? ’’ ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ | <br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਘਟ ਹੀ ਕਦੇ ਨਿਕਲੇ ਸਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਡਰ ਲਗੇ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਡਰ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਡੀ ਮਾਂ ਅਸਾਨੂੰ ਅਜਾਡੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਇਕ ਵਾਰੀ ਅਸਾਡਾ ਮਾਮਾ ਤੇ ਇਕ ਬਾਹਮਣ ਕਿਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆਂ ਸਿਵਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਵਡੇ ਵਡੇ ਦਗਦੇ ਅੰਗਿਆਰ ਡਿਗਣ ਲਗ ਪਏ । ਬਾਹਮਣ ਨੇ ਅਸਾਡੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, “ਕੀ ਕਰੀਏ ?' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪੰਡਤ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਵੇਂ । ਅਸਾਡਾ ਮਾਮਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ, ਪੰਡਤ ਰਾਮ ਰਾਮ । ਅੰਗਿਆਰ ਡਿਗਦੇ ਤਾਂ ਰਹੇ ਪਰ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ । ਅਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਤੇ ਬੜਾ ਮਾਣ ਸੀ। <br>{{gap}} ’’ ਆਪਾਂ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਰੀਏ, ‘‘ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ <br>{{gap}}ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਭੂਤ ਪਰੇਤ ਈ ਡਰਦੇ ਨੇ, ਆਦਮੀ ਨੀ ਡਰਦੇ, ’’ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਹਾ । <br>{{gap}}ਮੈਂ ਮੰਨ ਗਿਆ । ਸੜਕ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹਾਸ਼ਾ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਬ ਤੋਂ ਕਦ ਡਰਨ ਲਗਾ ਸੀ ? <br>{{gap}} ‘‘ ਤਾਂ ਫੇਰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ ? ’’ <br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਸਤ ਮਿੰਟ ਸਹਿਮ ਕੇ ਖਲੋਤੇ ਰਹੇ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਅਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਆਬ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਇਸ ਰਾਸ਼ੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਡਰਾਣ ਵਾਲਾ ਅੰਸਾਡੇ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲੇਗਾ । ਪਰ ਇਹ ਆਸ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਦਿਸੀ। <br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀ ਲਭ ਸਕ ਦੇ ਸਾਂ ? ਅਸਾਡਾ ਭਰੱਪਣ, ਅਸਾਡੀ ਏਕਤਾ ਬੇ-ਕਰਾਰ<noinclude>{{rh|੭੬}}</noinclude> gein954nsbcpbl1l1h4j1joac05xg02 250 7962 229981 30372 2026-07-28T12:58:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਏ ਖਲਤੇ ਉਤੇ ਸਨ । ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਦ ਮੇਰਾ ਰੋਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ । <br>{{gap}}ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਨਾ, ਬੀਰ, ਰਨਾ ਕਿਉਂ , ਆਪਾਂ ਐਥੇ ਖੜੋਨੇ ਆਂ, ਹੁਣੇ ਪਿੰਡੋਂ ਕੋਈ ਆ ਜਾਉ ।” <br>{{gap}}ਮੈਂ ਚੁਪ ਕਰ ਗਿਆ । <br>{{gap}}ਅਸਾਂ ਕੁਝ ਕਦਮ ਸੜਕ ਵਲ ਪੁੱਟੇ ਫਿਰ ਖਲੋ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹੀ ਪੰਜ ਕਦਮ ਮੁੜ ਆਏ । <br>{{gap}}ਅੰਤ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਬਾਦ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਆਪਾਂ ਕੋਹਾਗੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਆਂ, ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਫੜ । ’’ <br>{{gap}}ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਪੇਮੀ ਸ਼ਬਦ ਬੜਾ ਮਿਠਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਤਾਂ ਜਦ ਉਹ ਮੇਰ ਵਲ ਝੁਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਰਹੀ, ਉਹ ਖੁਦ ਪੇਮੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ । <br>{{gap}}ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਰਸ ਬਝ ਗਈ । ਰਾਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਪਕੜੇਗਾ । <br>{{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕੰਬਦਾ ਹਿਰਦਾ ਤੇ ਥਿੜਕਦੇ ਪੈਰ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੁਮ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਉ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ ਕੇ ਭਵਸਾਗਰ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪੇਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਸੜਕ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ । ਰਾਸ਼ਾ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ । {{center|--}}<noinclude>{{rh|||੭੭}}</noinclude> laueuhrbgofxyf9bdrqmuhn94daaiuf 250 7965 229982 26747 2026-07-28T12:58:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} <br>{{gap}}੧. ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਡਰ ਸਨ ? <br>{{gap}}੨. ਭੈਣ ਨੇ ਕੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ? <br>{{gap}}੩, ਭੈਣ ਭਰਾ ਨੇ ਸੜਕ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ । <br>{{gap}}੪. ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰੋ <br>{{gap}}੫. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ-ਖੁਲੇ ਗੱਫੇ, ਠਠੰਭਰ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਣਾ, ਢਾਰਸ ਬਝ ਜਾਣਾ । <br>{{gap}}੬. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਦੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲ: <br>{{gap}}੧. ਰਾਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੇਮੀ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਫੜਗਾ। <br>{{gap}}੨. ਪਰ ਹੁਣ ਜਦ ਸੜਕ ਘੁਮਾਂ ਕੁ ਦੂਰ ਰਹਿ ਗਈ ਤਾਂ ਅਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਠਠੰਬਰ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਆ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ।<noinclude></noinclude> 8jkahfw1tj1bwa99lafyxd8qndowfov 250 7989 229983 30373 2026-07-28T12:58:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ'''}}}} <br>{{gap}}ਰਾਸ਼ੇ--ਕਸ਼ਮੀਰੀ । <br>{{gap}}ਅਵਸਥਾ--ਹਾਲਤ । <br>{{gap}}ਸ਼ਰਨ--ਅਸਰਾ। <br>{{gap}}ਤਰਬੀਅਤ--ਸਿਖਿਆ । <br>{{gap}}ਅਚੇਤਨਤਾ--ਹੇਠਲੀ ਸੂਝ । <br>{{gap}}ਖਰਵੇ--ਸਖ਼ਤ । <br>{{gap}}ਮੰਤਵ-ਆਸ਼ਾ; ਮਨੋਰਥ । <br>{{gap}} ਅਚੇਤ-ਖਿਆਲੇ । <br>{{gap}}ਪਖੰਡ--ਢੰਗ । <br>{{gap}}ਸਿਵੇ--ਮੜੀਆਂ, ਸਮਾਧਾਂ । <br>{{gap}}ਦਦੇ--ਮਘਦੇ। <br>{{gap}}ਦੀਰਘ--ਡਾਢੀ, ਬਹੁਤੀ, ਲੰਮੀ । <br>{{gap}}ਢਾਰਸ--ਤਸੱਲੀ;ਧਰਵਾਸ । <br>{{gap}}ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭਮੀ--ਸਮਾਧਾਂ, ਸਿਵੇ । {{center|---}}<noinclude>{{rh|||੭੯}}</noinclude> itcybg9ke9hkwdhlwu0dt6ztdr1w7ef 250 7991 229984 43010 2026-07-28T12:59:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਵੇਦਾਂਤੀ'''}}}} <br>{{gap}} ਸ਼ਾਮਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । ਗਰਮੀ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਹੁਸੜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਹਵਾ ਬਿਲਕੁਲ ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਸੂਰਜ ਵਕਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛਿਪ ਚੁਕਾ ਸੀ । ਉਸ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਜੋ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਆਸ ਰਹਿ ਕੇ ਹੁਣ ਆ ਰਹੀ ਰਾਤ ਦਾ ਭੈ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦਿਹਾੜ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਕਟ ਕੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਭੱਠ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਝਟ ਕਰਦਾ ਉਹ ਛਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਮੰਜੀ ਤੇ ਦਰੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾ, ਕੁੜਤਾ ਪਗੜੀ ਲਾਹ, ਨਹਾਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ । ਇਹ ਪਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਇਕ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਲਾ ਧੜ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਟੇਢੇ ਹੋ ਕੇ ਸੱਜੇ ਹਥ ਚੁਕੀ ਬਾਲਟੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੜੀ ਤਰਸ ਯੋਗ ਸੀ । ਉਹ ਛਤ ਤੇ ਆ ਗਈ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਤਰ ਤੇ ਹਫੀ ਹੋਈ, ੮੧<noinclude>{{rh|||੯੧}}</noinclude> ilci68mu4um8readirosyym99826dhw 250 8036 230510 30549 2026-07-28T23:57:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} <br>{{gap}}੧. ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦਾ ਘਰ ਬਾਰ ਕੋਸਾ ਸੀ ? <br>{{gap}}੨. ਕਿਸਮਤ ਗਰੀਬੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਸਨ ? <br>{{gap}}੩. ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪੰਨੇ ਤੇ ਕੀ ਉਮੈਦਾਂ ਸਨ ? <br>{{gap}}੪. ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ? ਹੇਠ ਦਿਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ :-- <br>{{gap}}ਭਠ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚੁਲੇ ਵਿਚ ਪੈਣਾ, ਮੁਖ ਰਖਣਾ, ਭਾਰੂ ਪੈਣਾ, ਉਲੰਘਣਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਬਣਾ; ਕਾਣੀ ਵੰਡ, ਨੌ ਨਿਧਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਿਧਾਂ; ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ; ਔਖੇ ਭਾਰੇ ਹੋਣਾ, ਗਿਆ ਗੁਆਚਾ, ਸਜ ਧਜ ! <br>{{gap}}੬. ਪਦ ਵੰਡ ਕਰੋ :<br>{{gap}}ਲੀਲਾ ਦੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਦਸ ਕੁ ਵਰੇ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੁਬਲੀ ਜਿਹੀ ਖੱਬੀ ਢਾਕ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।<noinclude>{{rh|||੯੧}}</noinclude> kv4zifxu6ofu1ck6bdklqpipn3x3pg1 230600 230510 2026-07-29T00:16:52Z Harchand Bhinder 2624 230600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{larger|{{xx-larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}}}} {{dhr|1em}} <br>{{gap}}੧. ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਦਾ ਘਰ ਬਾਰ ਕੋਸਾ ਸੀ ? <br>{{gap}}੨. ਕਿਸਮਤ ਗਰੀਬੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਸਨ ? <br>{{gap}}੩. ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪੰਨੇ ਤੇ ਕੀ ਉਮੈਦਾਂ ਸਨ ? <br>{{gap}}੪. ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸਾਮ ਲਾਲ ਨੇ ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ? ਹੇਠ ਦਿਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ :-- <br>{{gap}}ਭਠ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚੁਲੇ ਵਿਚ ਪੈਣਾ, ਮੁਖ ਰਖਣਾ, ਭਾਰੂ ਪੈਣਾ, ਉਲੰਘਣਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਬਣਾ; ਕਾਣੀ ਵੰਡ, ਨੌ ਨਿਧਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਿਧਾਂ; ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ; ਔਖੇ ਭਾਰੇ ਹੋਣਾ, ਗਿਆ ਗੁਆਚਾ, ਸਜ ਧਜ ! <br>{{gap}}੬. ਪਦ ਵੰਡ ਕਰੋ :<br>{{gap}}ਲੀਲਾ ਦੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਦਸ ਕੁ ਵਰੇ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੁਬਲੀ ਜਿਹੀ ਖੱਬੀ ਢਾਕ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।<noinclude>{{rh|||੯੧}}</noinclude> l908s9k4vryg2hbwrostfwcj7181dld 250 8038 230511 30552 2026-07-28T23:57:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਸ਼ਬਦ ਅਰਬ'''}}}} <br>{{gap}}ਦਿ-ਹਾਲਤ; ਨਜ਼ਾਰਾ ! ਤਫ਼ੈਲ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸਦਕਾ । <br>{{gap}}ਸ੍ਰਿਸਟੀ- ਦੁਨੀਆਂ; ਲੁਕਾਈ । ਸਾਧਾਰਨ--ਆਮ । <br>{{gap}}ਅਯੋਗਤਾ-ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣਾ; ਨਾਕਾਬਲੀਅਤ । <br>{{gap}}ਮੁਖ-ਮੁਢਲਾ । <br>{{gap}}ਸਿਧਾਂਤ-ਅਸੂਲ । <br>{{gap}}ਅਨਕੂਲ-ਮੁਤਾਬਕ, ਅਨੁ ਸਾਚ । <br>{{gap}}ਵੇਦਾਂਤ-ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ । <br>{{gap}}ਅਰੰਭ-ਸ਼ੁਰੂ, ਮੁੱਢ । <br>{{gap}}ਹਸਬ ਮਾਮੂਲ-ਆਦਤ,ਅਨੁਸਾਰ । <br>{{gap}}ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ-ਧੰਨਵਾਦੀ ਤੇ ਹਨ ਘਣੀ ਬਹੁਤੀ । <br>{{gap}}ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਬਰ-ਬੇਲਵਾਨੇ । <br>{{gap}}ਮਾੜਕੀ-ਕਮਜ਼ੋਰ । <br>{{gap}}ਗ਼ਨੀਮਤ-ਨਿਆਮਤ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ <br>{{gap}}ਮਹੱਤਾ-ਕੀਮਤ । <br>{{gap}}ਵਿਧਾਤਾ-ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ । <br>{{gap}}ਪਰਤੀਤ-ਸਾਖ, ਇਤਬਾਰ । <br>{{gap}}ਤਮੱਸਕ-ਕਰਜ਼ੇ ਆਦਿ ਵਾਲਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ! <br>{{gap}}ਹੁਲਾਸ-ਹੁਲਾਰਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ । <br>{{gap}}ਭਾਸ਼ਨ-ਤਕਰੀਰ, ਲੈਕਚਰ ।<noinclude>{{rh|੯੨}}</noinclude> sjqe4khu24cb0k9hwz1j98jryvoi2ak 230599 230511 2026-07-29T00:15:11Z Harchand Bhinder 2624 230599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{larger|'''{{xx-larger|ਸ਼ਬਦ ਅਰਬ}}'''}}}} <br>{{gap}}ਦ੍ਰਿਸ਼-ਹਾਲਤ; ਨਜ਼ਾਰਾ ! ਤਫ਼ੈਲ-ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸਦਕਾ । <br>{{gap}}ਸ੍ਰਿਸਟੀ- ਦੁਨੀਆਂ; ਲੁਕਾਈ । ਸਾਧਾਰਨ--ਆਮ । <br>{{gap}}ਅਯੋਗਤਾ-ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣਾ; ਨਾਕਾਬਲੀਅਤ । <br>{{gap}}ਮੁਖ-ਮੁਢਲਾ । <br>{{gap}}ਸਿਧਾਂਤ-ਅਸੂਲ । <br>{{gap}}ਅਨਕੂਲ-ਮੁਤਾਬਕ, ਅਨੁ ਸਾਚ । <br>{{gap}}ਵੇਦਾਂਤ-ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ । <br>{{gap}}ਅਰੰਭ-ਸ਼ੁਰੂ, ਮੁੱਢ । <br>{{gap}}ਹਸਬ ਮਾਮੂਲ-ਆਦਤ,ਅਨੁਸਾਰ । <br>{{gap}}ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ-ਧੰਨਵਾਦੀ ਤੇ ਹਨ ਘਣੀ ਬਹੁਤੀ । <br>{{gap}}ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਬਰ-ਬੇਲਵਾਨੇ । <br>{{gap}}ਮਾੜਕੀ-ਕਮਜ਼ੋਰ । <br>{{gap}}ਗ਼ਨੀਮਤ-ਨਿਆਮਤ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ <br>{{gap}}ਮਹੱਤਾ-ਕੀਮਤ । <br>{{gap}}ਵਿਧਾਤਾ-ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ । <br>{{gap}}ਪਰਤੀਤ-ਸਾਖ, ਇਤਬਾਰ । <br>{{gap}}ਤਮੱਸਕ-ਕਰਜ਼ੇ ਆਦਿ ਵਾਲਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ! <br>{{gap}}ਹੁਲਾਸ-ਹੁਲਾਰਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ । <br>{{gap}}ਭਾਸ਼ਨ-ਤਕਰੀਰ, ਲੈਕਚਰ ।<noinclude>{{rh|੯੨}}</noinclude> omq9ufq0yde1sbqzq7db8b6v7sn5o3d 250 8039 230512 30553 2026-07-28T23:58:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ'''}}}} <br>{{gap}}ਆਪ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ । ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਦੂੰਡ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕੁਟਾਂ ਭਵੇਂ ਹਨ । ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਗਿੱਧਾ’, ‘ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ’, ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਾਜਾਂ', ਸਿਧ ਹਨ । ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਨਰੋਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁੰਗ ਪੋਸ਼` ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । <br>{{gap}}ਸਤਿਆਰਥੀ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਗੀਤ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਪੀਘ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਨਚਦੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਤੇ ਸਧਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਨ । ਆਪ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਦਾ ਮੇਲ ਜੋਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਗਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੇਠਲੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਆਪ ਦਾ ਝੁਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਉਮੰਗਾਂ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। <br>{{gap}}ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਰਾਗ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ । ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਵਿ-ਮਈ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਰਹਸਵਾਦੀ । ਪਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਹੌਲੀ ਫੁਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸਿਧੀਆਂ<noinclude>{{center|||੯੩}}</noinclude> nuqozpkw9d28u2c8fzihrpwmirifn63 250 8042 230513 27002 2026-07-28T23:58:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਇਕੱਨੀ’ ਇਕ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਦੇ ਸੰਗਹਿ ‘ਕੁੰਗ ਪੋਸ਼’ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਕਲਾ-ਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਮਿਹਨਤ ਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ । ਛੋਟੇ ਨਥੋੜਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭੁਖ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਮਾਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ । ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਗੁੰਦਿਆ ਹੈ । ਅੰਤ ਨਾਟਕੀ ਹੈ। {{center|---}}<noinclude>{{rh|੯੪}}</noinclude> eihkyobzs7y0efbq1nfku0btgag06wi 250 8043 230514 122936 2026-07-28T23:58:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਇਕੱਨੀ'''}}}}<br />{{gap}} ‘‘ਇਹਨੂੰ ਰਖ ਲੈ। ਨਾਂਹ ਨਾ ਕਰ। ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕੱਨ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਚ ਮੁਚ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਬਸ, ਰਖ ਲੈ ਇਹਨੂੰ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲੈ ਦੇ ਕੇ ਇਹੋ ਇਕੱਨੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦੀ.. ’’<br />{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਮੋਚੀ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਇਕੱਠੀ ਰਖ ਦਿਤੀ। ਪੁਰਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਲਾਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੂਟ ਦੀ ਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਉਤੇ ਛਤ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਇਕੱਲੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਕੇ ਮੇਰੀ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਮਲਣ ਲਗ ਪਿਆ।<br />{{gap}}ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਇਕ ਇਕੱਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ:<br />{{gap}}ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਲਲਤਪੁਰ ਤੀਕ ਰੇਲ<noinclude>{{rh|||੯੫}}</noinclude> nl26ju13tsrvppdrwkuydls2my6nj0c 250 8044 230515 122946 2026-07-28T23:58:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਸਫਰ ਸੀ। ਅਗੇ ਲਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਦਿਨ ਤਾਂ ਇਸੇ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਵਿਚ ਲੰਘ ਗਏ ਕਿ ਅਜ ਰੁਪਿਆ ਮਿਲੇ, ਭਲਕ ਮਿਲੇ।<br>{{gap}}ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਵੀਸਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਇਕ ਮਿਤਰੋ ਜੋ ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ‘ਮਧੂਕਰ’ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਏਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਕੰਮ ਦਾ ਪੱਜ ਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਟਾਲ ਛੱਡੀ। ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਪਰ ਲਗਦੇ ਹੱਥ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਗਿਆ ਕਿ ਲਲਤਪੁਰ ਤਕ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਟਿਕਟ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗੇ ਕੁਲ ਪੰਦਰਾਂ ਆਨੇ ਲਾਰੀ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨ।<br />{{gap}}ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਰੁਪਏ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਸਹੁਰਾ ਰੁਪਿਆ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਬਹੁਤ ਤਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮੋਰ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਹਾਲ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉਹ ਤੰਗੀ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਹੇਗੀ।<br />{{gap}}ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਲ ਚਾਰ ਪੰਜ ਆਨੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੇ ਖਰਚੇ ਗਏ। ਜਿਥੋਂ ਰੁਪਿਆ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਨਾ ਮਿਲਿਆ! ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਤੇ।<br />{{gap}}ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਕੋਲ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਮੁੜਦਾ। ਨਿਤ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹਸ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁਛਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਆਈ ਗਈ ਕਰ ਛਡਦਾ। ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਪਈ ਹੈ।<noinclude>{{rh|੯੬}}</noinclude> aitu05w26gizq14fom2uey5y0f6ut30 250 8045 230516 122950 2026-07-28T23:58:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਖਾਲੀ ਜੇਬ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਚਿੰਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਇਕੱਨੀ ਇਸ ਮੋਚੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ! ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।<br />{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਘਰ ਮੇਰੀ ਦਾਅਵਤ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਸ ਵਜ ਗਏ। ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਹੌਸਲਾ ਹਾਰਨਾ ਮੈਂ ਸਿਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।<br />{{gap}}ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਇਕ ਤਾਂਗਾ ਲੰਘਿਆ। ਮੈਂ ਵਾਜ ਮਾਰੀ... ‘ਤਾਂਗਾ!’<br />{{gap}}ਤਾਂ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਬੋਲਿਆ, ‘ਕਿਥੇ ਜਾਓਗੇ?’<br />{{gap}}ਜਿਥੇ ਵੀ ਲੈ ਚਲੋਂ।<br />{{gap}} ‘‘ ਵਾਹ! ਜਿਥੇ ਵੀ ਲੈ ਚੱਲਾਂ!....ਕਿਥੇ ਲੈ ਚੱਲਾਂ?... ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲ ਬਾਰਾਂ ਖੱਬੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ | "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਲੈ ਚਲ।'<br />{{gap}}‘ਤਿੰਨ ਆਨੇ ਪੈਸ ਲਗਣਗੇ। ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਲੰਘ ਗਈ ਏ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਮਿਲਣ ਰਿਹਾ।'<br />{{gap}} ‘ਪਰ ਭਰਾਵਾ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਹਨ ਨਹੀਂ।’<br />{{gap}}'ਹਨ ਹੀ ਨਹੀਂ! ਜੀ, ਮਖੌਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'<br />{{gap}} ‘ਮੈਂ ਮਖੌਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਚ ਮੁਚ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।'<br />{{gap}}ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਭਲਾ ਲੋਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਰਸ ਆ ਗਿਆ। ਕਹਿਣ ਲਗਾ, 'ਚੰਗਾ, ਤਾਂ ਬੈਠ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਤਿੰਨ ਆਨੇ ਮੈਂ ਰਬ ਕੋਲੋਂ ਲਵਾਂਗਾ'<br />{{gap}} ‘ਬਹੁਤ ਹਛਾ।’<noinclude>{{rh|||੯੭}}</noinclude> qea81nomum1wjslxaf3v3iyi6po4t2k 250 8046 230517 122951 2026-07-28T23:58:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਤਾਂਗਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਜਦ ਰਬ ਨੇ ਖੁਦ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਤਿੰਨ ਆਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਆਨੇ ਕਿਥੋਂ ਦੇਵੇਗਾ?<br />{{gap}}ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਗਏ। ਰਬ ਕੀ ਬਲਾ ਹੈ? ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਬ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਹਿਮ ਹੈ...ਕੀ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਇਕ ਵਹਿਮ ਹੈ?...ਕੀ ਮੈਂ ਰਬ ਵਿਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਯਕੀਨ ਰਖਦਾ ਹਾਂ ਜਿਤਨਾ ਇਹ ਗਰੀਬ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ? ਜੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚੋਂ ਰਬ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਆਨੇ ਵਸੂਲ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ... ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਘਟਨਾ ਵੀ ਯਾਦ ਆਈ ਜਦ ਮੈਂ ਇਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਇਕ ਲਿਖਾਰੀ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਓਟ ਲਈ ਇਕ ਰਬ ਫ਼ਰਜ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸਾਧੂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਾਲ ਤੇ ਦਾੜੀ ਸਦਕਾ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਚ ਮੁਚ ਦੇ ਰਬ ਉਤੇ ਯਕੀਨ ਰਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਰਬ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਝਟ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਾਂਗਿਓ ਲਾਹ ਦੇਵੇ।<br />{{gap}}ਨਾਲ ਦਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ‘ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ?’<br />{{gap}}ਮੈਂ ਉੱਤ੍ਰ ਦਿਤਾ, ‘ਮੈਂ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’<br />{{gap}}‘ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ?’<br />{{gap}}‘ਨਹੀਂ ਜੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ!'<br />{{gap}}ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ!...... ਪਰ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ<noinclude>{{rh|੯੮}}</noinclude> ef9npckbxlul5v7hilbok68kp7fuljh 250 8051 230518 122953 2026-07-28T23:58:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੀ! ਪੈਸਾ ਹੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਧੰਦੇ ਹਨ।’’<br />{{gap}} ‘‘ ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ’’<br />{{gap}}'ਘਰੋਂ ਅਮੀਰ ਹੋਵੋਗੇ'?<br>{{gap}} ‘‘ਘਰੋਂ ਮੈਂ ਰੁਪਿਆ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।’’<br />{{gap}} ‘‘ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਖਰਚ ਕਿਥੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ’’<br />{{gap}} ‘‘ ਰਸਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਦੇ ਕੇ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਕਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਸਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਪੈਸੇ ਮਿਲਣੇ ਬੰਦ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਛਡਾਂਗਾ ਨਹੀਂ।’’<br />{{gap}} ‘‘ ਆਪ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਸਾਧੁ ਹੋਵੋਗੇ? ’’<br />{{gap}} ‘ਨਹੀਂ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਗਿਹਸਥੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚੀ ਜੋ ਅਕਸਰ:ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜ ਕਲ ਪਿੰਡ ਗਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।’<br>{{gap}}‘ਠੀਕ।’<br />{{gap}} ‘ਠੀਕ ਭਾਵੇਂ ਬੇ-ਠੀਕ, ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਲਵੋ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਇਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ। ਫ਼ਰਕ ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਨਕਦ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਗਰੀਬ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਅਖਬਾਰ ਜਾਂ ਰਸਾਲੇ ਵਾਲੇ ਟਾਲਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।......ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਜ ਇਹ ਹਾਲਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁਫ਼ਤ ਤਾਂਗੇ ਦੀ ਅਸਵਾਰੀ ਮੰਗਾਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਦਯਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਮੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਨੇ ਰਬ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਨ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਰਖਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ।<br />{{gap}}ਸੜਕ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਗਰੀਬ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਲੰਪ ਬਹੁਤ ਮੱਧਮ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।<br />{{gap}}ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੜੇ ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਸੁਣ<noinclude>{{rh|||੯੯}}</noinclude> b31vfvhf66drt3f8zugywvwmwjtfvgr 250 8054 230519 122955 2026-07-28T23:58:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਲਤਪੁਰ ਦਾ ਟਿਕਟ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਕੁੱਲੀ ਤੋਂ ਅਸਬਾਬ ਚੁਕਾ ਕੇ ਗਡੀ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠਾ।<br />{{gap}}ਇਕ ਇਕੱਨੀ ਕੁੱਲੀ ਨੂੰ ਦਿਤੀ।<br />{{gap}}ਹੁਣ ਜਦ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਗਿਣੇ ਤਾਂ ਕੁਲ ਸਾਢੇ ਦਸ ਆਨੇ ਨਿਕਲੇ। ਹੁਣ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਡੇਢ ਆਨਾ ਦਿਨ ਵਿਚ ਤਾਂਗੇ ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਢੇ ਦਸ ਆਨੇ......ਕੁਲ ਸਾਢੇ ਦਸ ਆਨੇ! ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਆਏ। ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿਤਾ। ਲਲਤਪੁਰ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚਾਂ, ਵੇਖੀ ਜਉ।<br />{{gap}}ਰਾਤ ਭਰ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਰਿਹਾ। ਨੀਦ ਨਾ ਆਈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਲਤਪੁਰ ਆ ਗਿਆ। ਕੁੱਲੀ ਅਸਬਾਬ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਲਾਰੀ ਦੇ ਅਡੇ ਤੀਕ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਕ ਦੁਆਨੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੁਲ ਸਾਢੇ ਦਸ ਆਨੇ ਸਨ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕੁਲੀ ਨੂੰ ਦੋ ਪੈਸੇ ਵਿਚ ਭੁਗਤਾਇਆ ਤੇ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਇਕ ਇਕੱਨੀ ਉਤੇ ਮੰਨ ਗਿਆ।<br />{{gap}} ਤਾਂਗਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<br />{{gap}} ‘‘ ਨਾਲ ਦੀ ਸੀਟ ਵਾਲੇ ਨੌਜੁਆਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ, ‘ਕਿਉਂ ਭਰਾਵਾ, ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਦਾ ਇਥੇ ਕੀ ਲਗੇਗਾ?’<br />{{gap}}ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੈਂ ਅਜੇਹੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਸਿਲਸਲੇ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ।<br />{{gap}}ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ‘ਕੇਵਲ ਪੰਦਰਾਂ ਆਨੇ।<br />{{gap}} ‘ਪੰਦਰਾਂ ਆਨੇ......ਪਰ ਭਰਾਵਾ, ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦਸ ਆਨੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਇਕੱਨੀ ਇਸ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੋਈ ਸਮਝੋ। ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਗਏ ਕੇਵਲ ਨੌਂ ਆਨੇ......'<noinclude>{{rh|||੧੦੧}}</noinclude> twi32mt8twyv577gtxd11b7nf03zsv2 250 8059 230520 122956 2026-07-28T23:58:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>‘ਨੌਂ ਆਨੇ!......ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਦੇ ਛੇ ਆਨੇ ਕਿਥੋ ਲਿਆਓਗੇ? ’<br />{{gap}}'ਏਹੀ ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਪਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ?’<br />{{gap}} ‘ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ। ਸਚ ਜਾਣੋ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਟਿਕਟ ਲੈ ਦੇਂਦਾ!...... ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਹਰੋਂ ਪੜਨ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਮੈਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।'<br />{{gap}}ਮੈਂ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਚ ਮੰਨੋ, ਏਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇੰਝ ਇਕ ਦਮ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਸਦਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਿਆ।<br />{{gap}}ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਤੀਕ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਤਾਂਗਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਭਰਾਵਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕੱਨੀ ਮੈਥੋਂ ਨਾ ਲਵੇਂ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਘਟ ਕੇ ਛੇ ਆਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜ ਆਨੇ ਦੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ!’<br />{{gap}}ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ਨਹੀਂ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਕੱਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਇੰਝ ਇਕੱਨੀਆਂ ਛੱਡਣ ਲਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘੋੜਾ ਭੁੱਖਾ ਮਰ ਜਾਵੇ। ਤੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਤੀਵੀਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਵਖ ਖਾਵਾਂ।<br />{{gap}}ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਕ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਕੱਨੀ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਉਸਨੇ ਤਾਂਗਾ ਰੋਕ ਲਿਆ | ਬੋਲਿਆ, ਅੱਡਾ ਹੁਣ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇਕੱਨੀ ਦੇ ਦਿਓ।’’ ਮੈਂ ਇਕੱਨੀ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਰੱਖੀ ਤਦ ਉਹ ਕਿਤੇ ਅਗੇ ਤੁਰਿਆ।<br />{{gap}}ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ‘ਕੰਮ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ?’<br />{{gap}} ‘ਮੈਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’<br />{{gap}} ‘ਠੀਕ, ਠੀਕ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮਿੱਤਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।’<br />{{gap}}ਮੈਂ ਹਾਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਮ ਬਣਦਾ ਵੇਖਕੇ<noinclude>{{rh|੧੦੨}}</noinclude> oej961g96t1svt9wu2c7vlko8mx8xgh 250 8060 230521 122958 2026-07-28T23:59:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨਾ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਪੂਛਦਾ, ‘ਕਿਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਲੇਖ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਸੀ।’<br />{{gap}}ਉਹ ਪੁਛਣ ਲਗਾ, ‘ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ?’ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ‘ਉਹ ਲੇਖ ਮੈਂ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ......ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜੀ।’<br />{{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ......ਜੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਐਨੀ ਖਰਾਬ ਕਿਉਂ ਹੈ?......ਲਾਰੀ ਦਾ ਟਿਕਟ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪੰਦਰਾਂ ਆਨੇ, ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹਨ ਕੇਵਲ ਨੌਂ ਆਨੇ।<br />{{gap}}ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ‘ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿੰਮੇਂ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਪੈਸੇ ਥੋੜੇ ਹਨ। ਲਾਰੀ ਉਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ, ਹਾਲੀ ਲਾਰੀ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਤੀਕ ਚਲੇਗੀ। ਉਦੋਂ ਤੀਕ ਮੈਂ ਵੇਖ ਲਵਾਂਗਾ |'<br />{{gap}}ਅੱਡੇ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲਾਗੇ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਆਪ ਟਿਕਟ ਕਨਡੱਕਟਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲਿਆ। ਕੀ ਪਤਾ, ਉਸ ਕੋਲ ਉਸ ਕੀ ਕੀ ਸੱਚ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਨਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, ‘ਉਹ ਨੌਂ ਆਨੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਦਾ ਟਿਕਟ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।’<br />{{gap}}ਮੈਂ ਬਟੂਆ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਨੌਂ ਦੇ ਨੌਂ ਆਨੇ ਮੇਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਪਰ ਬਾਹਰ ਕੇਵਲ ਅੱਠ ਆਨੇ ਕੱਢੇ। ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਫੜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆਂ ‘ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕੱਨੀ<noinclude>{{rh|||੧੦੩}}</noinclude> dojuvt22wbj8qz8isythkzaeihb6dnn 250 8099 230522 122960 2026-07-28T23:59:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਵਿਚ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ। ਸੜਕ ਤੋਂ ਚਬੇ ਜੀ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੀਕ ਅਸਬਾਬ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨੋਂ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕੱਨੀ ਹੀ ਹੈ।<br />{{gap}} ‘ਹਾਂ, ਹਾਂ! ਇਕੱਨੀ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਖ ਲਵੋ।’<br />{{gap}}ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਸੜਕ ਉਤੇ ਚੌਬੇ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਅਸਬਾਬ ਘਰ ਪੁਚਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿਤਾ।<br />{{gap}}ਉਹ ਇਕੱਨੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਬਚ ਰਹੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਖ ਲਿਆ! {{gap}}ਜਦ ਕਦੀ ਚੌਬੇ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਝਟ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਕੇ ਵਿਖਾਂਦਾ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ, ‘‘ਪੈਸੇ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ।’ ਚੌਬੇ ਜੀ ਨਾਂਹ ਨਾਂਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭਰ ਦਿੰਦੇ!<br />{{gap}}ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਮੂ ਤੋਂ ਬੂਟ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਇਕੱਨੀ ਦੇਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, ’ਇਸ ਨੂੰ ਰਖ ਲੈ। ਨਾਂਹ ਨ ਕਰ। ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕੱਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਚ ਮੁਚ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈ......ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਿਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਗਿਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ......ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਉਸ ਇਕੱਨੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਸਾਧੂ ਦਾ ਬੂਟ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ’ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖੀ ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਇਕੱਨੀ ਦਾ ਰਾਹ ਤੱਕ ਰਹੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh|੧੦੪}}</noinclude> exp5bkz5u5j3azvn1uhff61d32ciy3z 250 8100 230523 122961 2026-07-28T23:59:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} <br>{{gap}}੧. ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕੀ ਔਕੜਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਈਆਂ ? <br>{{gap}}੨. ਉਸ ਦਾ ਕੁੰਡੇਸ਼ਰ ਵਲ ਸਫ਼ਰ ਬਿਆਨ ਕਰੋ । <br>{{gap}}੩. ਮੋਚੀ ਨੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਆਨਾ ਕਿਵੇਂ ਲਈ ? <br>{{gap}}੪. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦਿਓ:-- <br>{{gap}}ਗੱਲ ਆਈ ਗਈ ਕਰ ਛੱਡਣਾ; ਚਿੰਤਾ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲੈਣਾ । <br>{{gap}}੫. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਿਸ੍ਰਤ ਵਾਕ ਵਿਚ ਬਦਲੋ:-- <br>{{gap}}ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਕੋਲ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਮੁੜਦਾ !<noinclude>{{rh|||੧੦੫}}</noinclude> 9e6rd2a07ovyl0ku9k0g848zgab6lrq 250 8102 230524 27166 2026-07-28T23:59:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ'''}}}}{{gap}}ਪਜ-ਬਹਾਨਾ । <br>{{gap}}ਦਾਅਵਤ-ਖਾਣਾ; ਪਾਰਟੀ । <br>{{gap}}ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ-ਟੱਬਰਦਾਰ । <br>{{gap}}ਸੁਰਖ਼ਰੂ-ਆਜ਼ਾਦੇ । <br>{{gap}}ਨਜਾਤ-ਖਲਾਸੀ । <br>{{gap}}ਉਪਾ-ਇਲਾਜ ।<br>{{gap}}ਮਾਲੀ-ਮਾਇਕ । <br>{{gap}}ਅੰਤਰਜਾਮੀ-ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾਂ ।<noinclude>{{rh|੧੦੬}}</noinclude> q8n0hpqbv97gdxpg096qgored0tc5go 250 8105 230525 30567 2026-07-28T23:59:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਪ੍ਰੋ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ'''}}}}{{gap}}ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧਮਿਆਲ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ, ਪਰ ਜਨਮ, ਆਪ ਦਾ ਮਰਦਾਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ । ਆਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਸੰਤ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੁਖਾਂਤਕ ਘਟਨਾ ਨੇ ਆਪਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਟੁੱਬਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਰਮਣੀਕ ਗੀਤ ਫੁਟ ਪਏ । ੧੯੩੨ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਐਮ.ਏ.ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉਪਰੰਤ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਲੈਕਚਾਰ ਲਗ ਗਏ । ੧੯੩੭ ਵਿਚ 'ਲਿਖਾਰੀ' ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਲਗੇ । ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ‘ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ ਬੜੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ । <br>{{gap}}ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ । ਆਪ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਸਰੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ । ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਆਪ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ।(੧) ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ(੨) ਕਸੁੰਭੜਾ(੩) ਅਧਵਾਟੇ(੪) ਕਚ ਸਚ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ।<noinclude>{{rh|||੧੦੭}}</noinclude> fh93qxtkmfq5j16joj6srgv2w5uvley 250 8106 230526 30568 2026-07-28T23:59:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕਹਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਨਿਕੀ ਨਿਕੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸੂਝ ਹੈ। ਮਨੁਖੀ ਮਨ ਦੀ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਬੋਲੀ ਬਹੁਤ ਮਾਂਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੁਰੀ ਹੈ । <br>{{gap}} ‘ਕੁੱਬਾ’ ਕਹਾਣੀ ਆਪ ਦੇ ਸੰਗਹ ‘ਨਿਕੀ ਨਿਕੀ ਵਾਸ਼ਨਾ’ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ । ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿਤ ਹੈ । ਕੁੱਬੋ ਵਾਸਤੇ ਘਰੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਸਾਂਝ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੁੱਬੇ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਲਿਖ਼ਾਰੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਸਮਝ, ਸੁਹਜ ਦੀ ਸੂਝ, ਮੁਸਕਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮਨ ਪਿਆਰ ਬਨਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਉਸਦੀ ਬਾਹਰੀ ਬਦਰਤੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤਕ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸੰਕੋਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ | ਬੋਲੀ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। {{center|-(੦)-}}<noinclude>{{rh|੧੦੮}}</noinclude> 9npppii99pbqljvfxzkkhdjse4ye8jh 250 8113 230527 27189 2026-07-28T23:59:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|5em}} {{center|{{larger|''' ਕੁੱਬਾ'''}}}} {{gap}}ਸਾਡੀ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ਸੱਜੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਇਕ ਫਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਇਕ ਕੁੱਬਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬੜੇ ਮਕਰੂਹ, ਜਾਪੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਸ ਲਈ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਕੁਝ ਨਫ਼ਰਤ ਜਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਹ ਨਫ਼ਰਤ ਐਵੇਂ ਬੇਮਲੂਮੀ ਜਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸਚਾ ਸੂਤੀ ਸੁਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਕਦੀ ਕਿਤੇ ਮਾੜੀ ਜਹੀ ਅੱਖ ਪੱਟੇ ਤੇ ਪੱਟੇ। ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਇਹ ਬੇਮਲਮੀ ਨਫ਼ਰਤ ਘੋਰ ਘਿਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਹੱਟੀ ਅਗੋਂ ਧਿਆਨ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਮਕਰੂਹ ਹੱਦ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਥੋਂ ਲੰਘਣ ਕਠਣ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਸ ਦੀ ਹੱਟੀ ਲਾਗੇ ਅਪੜਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰ ਨੱਕ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਜਾਣੋ ਹੱਟੀ ਦੀ ਲਾਗਲੀ ਫ਼ਜ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਸ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਯਾ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚ<noinclude>{{rh|||੧੦੯}}</noinclude> mrdt1xbitgu4npiftxcui2c4w5lr4rj 250 8117 230528 30571 2026-07-29T00:00:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝਾੜਦਾ ਕਿ ਕਮਬਖ਼ਤ, ਘਟੋ ਘਟ ਇਸੇ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਛਡ ਦੇ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਕੀ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੁਸਨ ਨਹੀਂ ? ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਘ੍ਰਿਣਾ -ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਹੜ ਮੇਰੀ ਵਿਚਾਰ ਬਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਉਠ ਰਹੀਆਂ ਨਿਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ । ਸਮੇਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁੱਬੇ ਕੀ ਕਰੂਹ ਸ਼ਕਲ ਮੇਰੇ । ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗਲੀ ਦੀ ਬੱਜ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ । <br>{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਪੜ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਬਾਲੇ ਕਿੰਗ ਨੇ (ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਿਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਲਾਡ ਨਾਂ ਹੈ) ਇਕ ਫੁਲ ਮੇਰੀ ਕੋਟਖੱਟੀ ਵਿਚ ਅੜਾ ਦਿੱਤਾ । ਮੈਂ ਆਖ ਭਵਾ ਕੇ ਫੁਲ ਵਲ ਵੇਖਿਆ। ਫੁਲ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਸਬ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅਲ ਵਰਗਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ । ਮੈਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲੱਤਾ ਵਿਚ ਵਲੇਟੈ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, ‘‘ ਮਾਰ ਵਾ ਸੂਰਾ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਂਦਾ ਈ ਜਿਹਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕੱਬੇ ਦਿੱਤੇ ’’ ਬਾਲੇ ਕਿੰਗ ਨੇ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਧੌਣ ਅਕੜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ ਭਾਪਾ ਜੀ, ਕੁੱਬਾ ਡਾਢ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਬਣਾਲੈਂ, ਅਸਾਂ ਕੀ ਹੈਡ ਹੈਡੋ ਦੇ ਨੇ । ਫਿਰ ਕੁਝ ਸੋਚਕੇ ‘‘ ਨਾਲੇ ਆਖਨਾ ਹੋਨੇ ਭਾਪੇ ਜੀ ਨੀ ਖੁਟੀ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਕਰ । ’’ <br>{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੁਹਜ-ਕਲਾ ਦੀ ‘‘ ਕਦਰਦਾਨ ਬਿਰਤੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਏ । ਮੈਂ ਫੁਲ ਨੂੰ ਖੁਟੀ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਵਰਗੀ ਰੰਗਤ ਤੇ : ਬਨਾਵਟ ਉਤੇ ਬੜੇ ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ । ਆਖਰ ਕਲ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ‘‘ ਮਾਰ ਵਾ ਕੁੱਥਿਆ ! ’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਲੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲ ਉਠਹ ਕਹਿ ਕਿਆ ਈ, ਕੁੱਬ ਨਾ ਕਮਾਲ ਤਕਣਾ ਈ ਤੇ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਤਕ । ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ,<noinclude>{{rh|||੧੧੧}}</noinclude> j6zw2rhpaualcq9fuhzjxjuqi2djle0 250 8118 230529 30574 2026-07-29T00:00:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਭਿੱਤਾਂ ਤੇ ਤੇ ਫੁਲ, ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਤੇ ਫੁਲ, ਹਿਕੇ ਹਿਕ ਸਰੂ ਬਣਾਨੈ ਤੁਕਿਆਂ ਭਖ਼ ਤੇਹ ਲਹਿ ਜਾਨੀਐ। ਇਹ ਕੁੱਬਾ ਕਿਐ ਹਿਕ ਚੀਜ਼ ਐ। ’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਲਈ ਮੇਰੀ ਕੁੱਬੇ ਬਾਰੇ ਰਾਏ ਬਦਲ ਗਈ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਘੁਣ-ਅਮਾਵਸ ਵਿਚ ਸੁਹਜ-ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ । <br>{{gap}}ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੰਡੋਰੀਆਂ ਚਪਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਜੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੁਜਕੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀਆ <br>{{gap}}ਕੂਬਾ ਭਾਵੇਂ ਕੂਬਾ, ਮੂੰਹ ਉਹਦਾ ਚੁਬਾ <br>{{gap}}ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੀਆਂ, ਦੇਂਦਾ ਪਰ ਗਨੇਰੀਆਂ । <br>{{gap}}ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਦਾ ਗਾਂਦਾ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਫੇਰ ਸੋਚ-ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਗੋਤੇ ਖਾਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸਾਂ,ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਲੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਕੱਬ ਉਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਹਾਂ ਕਿ ਅਕਾਰਣ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ । ਏਨੇ ਨੂੰ ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਹੱਟੀ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੁੱਬੇ ਵਲ ਮੁੜੀਆਂ 'ਕੁੱਬਾ ਮੇਰੀ ਵਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਘਣੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਹੀ ਮੁਸਕਾਹਟ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵਲ ਝਾਕਿਆ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। <br>{{gap}}ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸੌਣ ਲਈ ਜਦ ਮੈਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਲੇਟਿਆ ਤਾਂ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉਤੇ ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਅਜੀਬ ਮੁਸਕੁਟ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ-ਲੁਕਣ, ਲਗੀ । ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਹੋਰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਮੁਸਕ੍ਰਹਟ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਟਦੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਏਸ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ' ਕੋਈ ਦਿਨ<noinclude>{{rh|੧੧੨}}</noinclude> b5w7z4vvpqfsv8wns0t86xyqm8n3y8t 250 8131 230530 30575 2026-07-29T00:00:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੰਘਿਆ ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਅਜੀਬ ਮੁਸਕਾਨ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਝਾਕੀ ਹੋਵੇ। <br>{{gap}}ਹੁਨਾਲ ਵਿਚ ਮੈਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਚਲਾ ਗਿਆ । ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੜਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਲਈ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਭਲ ਜਾਣਾ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ । ਨਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰਮਹ ਨਦੀਆਂ, ਕੰਵਲ ਜੜੀਆਂ ਝੀਲਾਂ; ਨੀਲੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ, ਚੀਲ-ਕਜੇ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਪਾਕਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਰਦਾ ਤੇ ਬੇਜਾਨ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਾਨਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲ ਗਿਆ ਪਰ ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਮੁਸਕਾਨ ਉੱਥੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਵਖ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ । ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਛਿੱਥਾਪਨ ਡਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਲਗ ਪਿਆ । ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਕਾਨ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਸੁਦਾਈ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਸਾਹ ਲਏਗੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਬੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਗਈ । ਪਹਿਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬਦਸ਼ਕਲ ਇਨਸਾਨ ਸਮਝਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਭੂਤ <br>{{gap}}ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਕਸ਼ਮੀਰੋਂ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਲੀ ਛਤ ਉਤੇ ਲੇਟਿਆ । ਕੋਈ ਦਸ ਕੁ ਵਜੇ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸੁਣਦੇ ਸੌ ਗਏ ਸਨ । ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦਰ ਤੇ ਕੇਵੇਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਮੁੰਦੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਈ । ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ-ਚੁਪ ਵਿਚ ਬਿਹਾਗ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh|||੧੧੩}}</noinclude> jr6z0hiydk1mzj1q5bznxn2wm0dmvpf 250 8214 230531 30577 2026-07-29T00:00:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਲਜਾਈਆਂ ਤਾਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਿਠੀਆਂ ਲਗੀਆਂ । ਬਾਲਾ ਕਿੰਗ, ਜੋ ਅਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲ ਉਠਿਆ, ‘‘ ਭਾਪਾ ਜੀ, ! ਹਾਂਆਂ ! ਥੈਅ ! ਮੈਂ ਕੁੱਬ ਦੇ ਕਸਬ ਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਵਤੀਰੇ ਤੇ ਲਾਹਨ ਤਾਹਨ ਕਰਦਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ । <br>{{gap}}ਸੁਤਿਆਂ ਸੁਤਿਆਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਲੇਗ ਦੀ ਗਿਲਟੀ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਕੁਲ-ਮੁਕਲਾ ਪਿਆ ਕੱਰਾਹ ਰਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਸਾਰਾ ਮਹੱਲਾ ਘਟ, ਵਾਂਗ ਸੁਨਸਾਨ ਤੇ ਉਜਾੜ ਪਿਆ ਹੈ । ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਹੇ, ਜਨੌਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਤਕ ਨਹਸਦੇ ਮਾਂ, ਬਾਪ, ਭੈਣ, ਭਰਾ, ਵਹੁਟੀ, ਬੱਚੇ-ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਕਲਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨਸ਼ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ । ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਆਦਮੀ ਮੇਰੀ ਸਰਾਂਦੀ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜੋ ਥੋੜੇ ਥੋੜੇ ਵਕਫ਼ੇ ਪਿਛੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਚਮਚਾ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉ ਕਿ ਮਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹਨ, ਪਰ ਕਦ ਕਦੀ ਕਿਬ ਦੇ ਪਿਆਰ-ਭਰੇ ਹੱਥ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰ ਦੇ ਤਦ ਅਨਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਮੇਰੀ ਉਘਲਾਂਦੀ ਚੇਤਨਤਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਨਾਲ ਨਿਉਂ ਨਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਮਕ ਮੱਠੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤ ਮਾੜੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕੁੱਬਾ ਸਰਾਣੇ ਬੈਠਾ ਮਰ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਘਣਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿਚੋਂ ਓਹੀ ਅਜਬ ਮੁਸਕਾਨ ਛਣ ਛਣ ਕੇ ਮੇਰੀ, ਵਲ ਝਾਕ ਰਹੀ ਹੈ । ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਬੇ ਦੇ ਬੁਲ ਹਿਲਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੀ ਮੱਧਮ ਜਹ ਅਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੀ ਮਿਹਰੇ, ਬਾਬਾ ਤਰੁੱਠ ਪਿਐ ਬਸ ਹੁਣ ਵਲ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ! ’’ ਮੈਂ ਸੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੁੱਬੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਡਿਗਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਛਲਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਏਨੇ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਅੱਖ਼, ਖੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਨੀਲੇ<noinclude>{{rh|੧੧੪}}</noinclude> ajlbd555395h0dmbs82neq1ls1zp3c1 250 8219 230532 30647 2026-07-29T00:00:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਪ੍ਰੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਢਾਹਿਆ ਝੰਬਿਆ ਉਨਾਂ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਬਾ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਸਵੇਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਕੁੱਬੇ ਦੀ ਹੱਟੀ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾਂਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮਾਂਦਿਆਂ ਕੁਝ ਫਲਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ | ਕੁਬੇ ਦੀਆਂ ਅਖਾ ਚਿੱਤ-ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਗੁਟ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿਚੋਂ ਝਾਕਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅੱਤ, ਨਿੱਘੀ ਸੀ । {{center|--੦--}}<noinclude>{{rh|||੧੧੫}}</noinclude> 6v0sgpb18fmhqa7n2cwj5ydpjpv92jt 250 8227 230533 30648 2026-07-29T00:00:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} {{gap}}੧.ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਕੁੱਬੇ ਵਾਸਤੇ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਿਵੇਂ ਵਧਦੀ ਗਈ ? <br>{{gap}}੨. ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਕੁੱਬੇ ਚ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਪਈਆਂ? <br>{{gap}}੩. ਇਹਨਾਂ ਸਿਫਤਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ? <br>{{gap}}੪. ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਕੀ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਹੋਇਆ ? <br>{{gap}}੫. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ : <br>{{gap}}ਦਸਾਂ ਨਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ, ਨਕ ਚੜਿਆ, ਯੋਗ, ਥਾ ਪਿਆ । <br>{{gap}}੬. ਪਦ-ਵੰਡ ਕਰੋ :-ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੁਖਾਰ ਦੀ ਕੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਹੱਥ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਫਿਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।<noinclude>{{rh|੧੧੬}}</noinclude> maxaz4quymtjbh99ef3brs9sg8w3y87 250 8228 230534 30655 2026-07-29T00:00:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਸ਼ਬਦ ਅਰਬ'''}}}} {{gap}}ਮਕਰੂਹ-ਜਿਸ ਤੋਂ ਘਿਣਾ ਹੋਵੇ । <br>{{gap}}ਸਹਿਜ ਸਭਾ-ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕੁਦਰਤੀ । <br>{{gap}}ਘੋਰ ਘ੍ਰਿਣਾ--ਸਖ਼ਤ ਨਫ਼ਰਤ । <br>{{gap}}ਵਿਸ-ਜ਼ਹਿਰ । <br>{{gap}}ਗਲਤਾਨ-ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ | <br>{{gap}}ਮਹਿਵੀਅਤ- ਕਿਸੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣਾ । <br>{{gap}}ਅਕਾਰਣ-ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਣ। <br>{{gap}} ਜਹਾਦ-ਲੜਾਈ, ਧਰਮ-ਯੁਧ । <br>{{gap}} ਹੁਸਨ-ਖੂਬੀ । <br>{{gap}} ਕਸਬ-ਹੁਨਰ । <br>{{gap}}ਸੁਹਜ-ਰੂਪ, ਖੂਬਸੂਰਤੀ । <br>{{gap}}ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ-ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ । <br>{{gap}} ਮੁੰਦੀਣ-ਬੰਦ । <br>{{gap}}ਮਰਘਟ-ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ । <br>{{gap}} ਗੁਟ-ਨਸ਼ਈ । <br>{{gap}} ਨਿੱਘੀ- ਪਿਆਰ ਭਰੀ ।<noinclude>{{rh|||੧੧੭}}</noinclude> 5qb0o6tcrpp6clprt1v4vj5pscfqyfj 250 8229 230535 30659 2026-07-29T00:01:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|3em}} {{center|{{larger|''' {{xxx-larger|ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ}}'''}}}} ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਹਾਣੀ-ਛੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪ ਖੂਬ ਚਮਕੇ ਹਨੇ । ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿ ਹੁਣ ਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ। (੧) ‘ਦੁਖ ਸੁਖ’ (੨) ਦੁਖ ਸੁਖ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ (੩) ‘ਮਨੁਖ ਤੇ ਪਸੂ’ । <br>{{gap}}ਆਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰੇ ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਹੀਂ । , ਪਛੜੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਉਣਤਾਈਆਂ, ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਮਾਂਜੀ ਸਵਾਰੀ ਲੋੜਦੇ ਹਨ । ਬਾਹਰੀ ਗੋਦ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਜੀ ਵਾਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਨਹੀਂ। <br>{{gap} ‘ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ’ ਆਪ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ । ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਮੁਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਫਲ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਹੈ । ਨੌਜੁਆਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਹੈ । ਸਮਾਜ, ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ<noinclude>{{rh|||੧੧੯}}</noinclude> aqorce70o2r5rb5azbsccusgpmof2nn 230536 230535 2026-07-29T00:02:32Z Harchand Bhinder 2624 230536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|4em}} {{center|{{larger|''' {{xxx-larger|ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ}}'''}}}} {{dhr|2em}} ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਹਾਣੀ-ਛੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪ ਖੂਬ ਚਮਕੇ ਹਨੇ । ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿ ਹੁਣ ਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ। (੧) ‘ਦੁਖ ਸੁਖ’ (੨) ਦੁਖ ਸੁਖ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ (੩) ‘ਮਨੁਖ ਤੇ ਪਸੂ’ । <br>{{gap}}ਆਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰੇ ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਹੀਂ । , ਪਛੜੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਉਣਤਾਈਆਂ, ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਮਾਂਜੀ ਸਵਾਰੀ ਲੋੜਦੇ ਹਨ । ਬਾਹਰੀ ਗੋਦ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਜੀ ਵਾਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਨਹੀਂ। <br>{{gap} ‘ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ’ ਆਪ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ । ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਮੁਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਫਲ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਹੈ । ਨੌਜੁਆਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਹੈ । ਸਮਾਜ, ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ<noinclude>{{rh|||੧੧੯}}</noinclude> 31oam9py71i4xpyff4ncnevkwnztrx0 250 8230 230537 27471 2026-07-29T00:02:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਉਚੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਿਆ ਟਿਕਾਉਣ। ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਝੋਲੀ-ਚੁਕ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਵਿਤਕਰੇ ਵਖੇਵੇਂ ਮਿਟਾਉਣੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ । ਕਹਾਣੀ-ਕਾਰ ਨੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਤੇ ਪਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲੀ । ਜਗੀਰੋ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਵਲੇ ਪਿਆਰਝੁਕਾ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਜਿਹਾ ਭਾਸਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਮੁਖ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਹੈ। {{center|-(੦)-}}<noinclude>{{rh|੧੨੦}}</noinclude> 7psqlfilcri35nh0vpsc2v2zad0f29x 250 8250 230538 27537 2026-07-29T00:03:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{larger|''' {{xxx-larger|ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ}}'''}}}} ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਸੀ । ਲਹਿੰਦੇ ਤੋਂ ਲਾਲੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ । ਰਾਤ-ਰਾਣੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਦੁਤ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਹਨੇਰਾ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਸਨ। ਮੀਰਾ ਕੋਟੀਆਂ ਦੀ ਨੁਕਰੋ ਮੁੜ ਜਾ ਕੇ ਇਕ ਚੀਕਦਾ ਗੱਡਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਕ ਵਲ ਨੂੰ ਰੁਖ ਕਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਗਰੋ ਮਗਰ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਗਾਡੀ ਚੜੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਕਢੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। <br>{{gap}}ਐਨ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਨੌਜੁਆਨ ਖੱਦਰ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਉਸ ਪਾਸਿਓਂ ਵੀਹੀ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਤੁਰਦਾ ਗਾਹਲਾਂ ਕਢ ਰਹੇ ਜੱਟ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ । <br>{{gap}}ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਜੱਟ ਵਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਸਰਦਾਰ, ਕਿਉਂ ਐਵੇਂ ਜ਼ਬਾਨ ਗੰਦੀ ਕਰਨਾ ਵਾਂ ? ’’ <br>{{gap}}ਵਾਉ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਇਨਾਂ ਕਮੀਣਾਂ ਦਾ ? ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੱਖ ਭੰਨਕੇ ਦੂਹਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਦਾਣੇ ਮੰਗਦੇ ਨੇ ਚਾਲੀ ਚਾਲੀ ਮਣ; ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਇਕ ਬਾਲਣ ਦਾ ਗੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਇਹਦੇ ਕੋਲੋਂ। ’’<noinclude>{{rh|||੧੨੧}}</noinclude> m0n1k9dsu1ftko9k9tkp3yoaaw82p6a 250 8251 230539 30665 2026-07-29T00:03:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੌਜੁਆਨ ਹੁਣ ਗੱਡੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ । ਖੱਦਰ ਦੇ ਥੈਲੇ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਬਦਲਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਬਈ ਸਰਦਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਕਿਉ ਕਟੀ ਜਾਨਾਂ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕੰਮੀ ਚੁਤੇ ਨੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਹਾਲੀ ਵੀ ਚੜੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕਢੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਚੂੜੇ ਨੂੰ ‘ਸਰਦਾਰਾ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੁਣਕੇ ਉਸਹ ਵੱਟਿਆਂ। ਹਾਲੀ ਕੁਤ ਆਖਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨੌਜ ਮਨ ਖੱਬੇ ਹੱਬ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆ ! ਕੁਝ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਚੌੜੇ ਪੰਜ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਜੱਤੀ ਨੂੰ ਪੱਬ ਵਿਚ ਅਕੜਾ ਕੇ ਝਾੜਿਆ । ਦੋ ਤਿੰਨ ਬਰੀਕ ਰੋੜੇ, ਜੋ ਘਸੇ ਹੋਏ ਤਲੇ ਦੇ ਛੇਕ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਗਏ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਦੀ ਹੀ ਕਰ ਗਏ । ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਤੁਰਦਾ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਜੋ ਨੌਜਆਨ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਸੀ : <br>{{gap}} ‘‘ ਜ਼ੋਲਦਰ ਸਾਹਿਤ, ਦਿੱਤਾ ਤਰਖਾਣ ਸ਼ੱਕ ਆਦਮੀ ਹੈ । ਉਹਦੇ ਘਰ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਆਦਮੀ ਆਉਂਦੇ ਨੇ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ‘ਫ਼ਤਹ' ਸੁਣ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ । ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਲਿਬਾਸ ਤੋਂ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਭਾਈ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ, ਕਮੀਆਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਕਿਹੜੀ ਜੋ ? ’’ਤਾਂ ਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, “ਕੀਹਦੇ ਜਾਣਾ ਓਏ ਤੂੰ ? <br>{{gap}}ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ, ਮੈਂ ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ । ’’ <br>{{gap}}ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਲਾਲ ਪੀਲਾ ਹੋਇਆ ਜ਼ੈਲਦਾਰ, ਹਾਲੀ ਕੁਝ ਕੜਕਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਭਾਈ ਹਰੀ ਗੱਜ ਉਠੇ, ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ<noinclude>{{rh|੧੨੨}}</noinclude> sj6tuvhdg48cnzoij8pekjxoxur8io1 250 8252 230540 30673 2026-07-29T00:03:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੀ ਹੁੰਦਾ। ਓਇ ? ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹ, ਜੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ, ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ, ਪਰ ਭਈ ਜੀ' ਕੋਈ ਭੈੜਾ ਬਚਨ ਤੇ ਨਹੀਂ । ਸੁਣਿਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਉਂਦੈ, ਏਕੁ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ । ਫੇਰ ਭਾਈ ਭਾਈ ਹੀ ਤਾਂ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬੋਲੇ, “ਤੂੰ ਹੈਗਾ ਕੌਣ ਐ ਓਇ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹਾ ਇਕ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹਾਂ ’’ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ’’ <br>{{gap}}ਜੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿਣ ਲਗੇ, ‘‘ਓਇ ਬੇਵਕੂਫ਼ਾ, ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਾਂ, ਜ਼ਾਤ, ਕੌਮ, ਪਤਾ, ਟਿਕਾਣਾ ਕੀ ਹੈ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਸਿੰਘ, ਜ਼ਾਤ ਸਿਖ, ਕੰਮ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਫਰਨਾ ਤੇ ਹੁਣ ਦਾ ਪੱਤਾ ਚੁੱਕ ੧੧੩ ਸਰਗੋਧਾ ਹੈ, ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਬੜਾ ਨਕਰਾ ਨਾ ਓਇ ਤੇ, ‘‘ਭਾਈ ਨੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਦਾ ਪੱਖ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ਸਿਖ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਤ ਹੈ ? ਜ਼ਾਤ ਸ ਦੇਖਾਂ, ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਖੱਤਰੀ ਬਵੇ ਤੇ ਇਹ ਹਨ ਜੱਟ ਸਰਦਾਰ । “ <br>{{gap}} ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾਂ । ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵੀ, ਤੇ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਾਤ ਗੋਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ।<br>{{gap}}ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਜੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਲ ਤਕਦਿਆਂ ਤੇ ਖੱਦਰਪੋਸ਼ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਸਾਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਆਇਆ । ਗੁਰੂ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਬਚਿ-ਨਾਟਕ ਵਿਚ ‘ਛ ਕਾ ਪੂਤ ਹੈ', ਫੇਰ ਉਨਾਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਮੰਨੀ ਕਿ ਨਾ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਭਾਈਆਣੀ ਲਾਲਟੈਣ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ। ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੱਖ ਮਾਰੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗੇ, ‘‘ ਜਾਣ ਦਿਓ ਭਾਈ ਜੀ, ਇਸ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਆਉਣੀ ਹੈ । ਹੋਇਗਾ ਕੋਈ ਚੂੜਾ ਚੱਪੜਾ।<noinclude></noinclude> 2njvm608jca6j6qj3cqk4t4137yz7im 250 8290 230541 30679 2026-07-29T00:03:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਵਾਜ ਤੇ ਲੱਗੇ ਬਟੇਰੇ ਵਾਂਗ ਬੋਲ ਉਠੇ, ‘‘ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖਬੀ ਬਾਹੀ ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਦੋਂ ਪਰੇ, ਬਾਹਰ-ਵਾਰ ਚੂੜਿਆਂ ਦੀ ਠੱਠੀ । ਓਥੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਜਾਤ-ਭਰਾ ਮਿਲ ਪੈਣਗੇ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ” ਕਹਿ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ‘‘ ਨਾਸਤਕ ਹਨ, ਨਾਸਤਕ, ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਧਰਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ। ’’ <br>{{gap}}ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਘਰੋਂ ਕਰਮੁ ਨੂੰ ਵਾਜ ਮਾਰੀ ਤੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਜੁਆਨ ਦੇ ਮਗਰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। <br>{{gap}}ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਪੱਤੀ ਮੋੜ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਖੁੰਡੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ ਕੋਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਹੈ ਇਸ ਪੱਤੀ ਵਿਚ ? <br>{{gap}}ਮੁੰਡੇ ਖੇਡ ਛਡ ਕੇ ਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ । ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਪੁਛ ਪੁਛ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹਾਂ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਜੱਟ ਦੂਸਰੀ ਪੱਤੀ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ? ’’ ਉਸ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ਉਹ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਇਕ ਸਿਆਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕੋਈ ਨਾਮਾ, ਸੰਤੂ, ਹੱਸੂ, ਚਾਘਾ, ਦੌਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ? <br>{{gap}} ‘‘ ਸੰਤੂ ਤੇ ਹੈਗਾ ਇਕ”, ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ । <br>{{gap}}ਕਰਮੂ ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਬੋਲ ਉਠਿਆ ‘‘ ਸੰਤੂ ਕਿਹੜਾ ਓਏ ਰਹਿਮਿਆਂ ? <br>{{gap}} ‘‘ ਭਾਉ, ਉਹ ਸੰਤੂ ਸਿਹੁੰ ਪੈਂਚ <br>{{gap}} ‘‘ ਹਾਂ ਹੋ, ਠੀਕ ਆ ਸੰਤਾ, ਮਹਿਰਾ ’’ । <br>{{gap}} ‘‘ ਤੇ ਤੂੰ, ਮੁੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਵਾ। ਆ ਮੈਂ ਛਡ ਆਵਾਂ ਤੈਨੂੰ,ਭਾਉ ’’ ਕਰਮੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਗਰ ਲੈ ਤੁਰਿਆਂ<noinclude>{{rh|੧੨੪}}</noinclude> gtnx47c8j22b3hnut02ew2em3f70ibh 250 8294 230542 30684 2026-07-29T00:03:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲਿੰਬਿਆ ਪੋਚਿਆ ਘਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਕਰਮੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ,, ਆਹ ਸੰਤੂ ਦਾ ਘਰ, ਵਾਜ ਮਾਰ ਲੈ, ਮੁਖ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਹਾਲੀ ਖੱਦਰ ਪੋਸ਼ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਕਰ ਕੇ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਕਰਮੁ ਨਾਲ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਵੜਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡਿਉਢੀ ਵਿਚ ਕੰਬਦਾ ਚਾਨਣ ਆਉਂਦਾ ਦਿਸਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬੜੀ ਬ੍ਰੀਕ ਜ਼ਨਾਨੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਜੀ, ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ,ਉਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਦੂਸਰੀ...... <br>{{gap}} ‘‘ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਪੈਂਚ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਪੈਂਚ ਦਾ ਘਰ ਤੇ ਏਹੋ ਐ, ਜੀ, ਦੂਜਾ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੈ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਮੈਂ ਤੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰੇ ਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਬੇਘਰ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ । ਬੂਹਾ ਖੁਲ ਗਿਆ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਲੰਮਾ ਹੱਥ ਓਟ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਕੇ ਉਸ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਵੀ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਮਨਚਲੇ ਨੌਜੁਆਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖ਼ਿਆਲ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਉਣਾ । <br>{{gap}}ਕੁਝ ਅਰਧ-ਘਬਰਾਹਟ ਜਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦਾ ਪਰਾਹੁਣਾ ਹਾਂ। ’’ ਕੁੜੀ ਝਟ ਅਧਖੁਲੇ ਤਾਕ ਦੇ ਉਹਲੇ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਦੀਵਾ ਉਸ ਦੇ ਹਥੋਂ ਡਿਗ ਪਿਆ ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਕੰਬਦੀ, ਦਬੀ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ‘‘ ਬਾਪੂ ਜੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। <br>{{gap}} ‘‘ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਪੁੱਤਰ ’’, ਨਾਖਾ ਬਦੋਸ਼ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕੋਲ<noinclude>{{rh|||੧੨੫}}</noinclude> 2upxz48yvxkoqwm3akum6sbakruece7 250 8297 230543 30696 2026-07-29T00:03:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ। ਪਲ ਕੁ ਮਗਰੋਂ ਉਸੇ ਅਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਪਾਨ-ਧਾਰੀ ਨੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਜੇ, ਸਰਦਾਰ ਜੀ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਹਾਨੂੰ । ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਟਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਧੰਨ ਭਾਗ ਜੇ ਸੇਵਕ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕੇ । ਤੇ ਫੇਰ ਅੰਦਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਏ ਨੇ, ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕੇਗਾ ਤੇ ਰਾਤੇ ਰਹਗਾ, ਹੈਂ ! ਅੱਜ ਦੀਵਾ ਈ ਨਹੀਂ ਬਾਲਿਆ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਬਾਬੂ ਜੀ, ਹੁਣੇ ਈ ਬੁਝਿਆ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਲਗ ਆਂ । ’’ ਝਟ ਮਗਰੋਂ ਚਲੇ ਦੀ ਲਾਟ ਨਾਲ ਪਛੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕੰਧ ਵਿਚ ਗਡੇ ਦੀਵਟ ਤੇ ਰਖ ਦਿਤਾ। <br>{{gap}}ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਡਿਉਢੀ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਛੜੀ ਹੋਈ ਰਸੋਈ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਗੀਰੋ, ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲਗ ਪਏ ਨੇ। ਦੇਸ ਵਲ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਕਿਸੇ ਸਾਕੇ ਸਬੰਧੀ ਜਾਂ ਰਾਤ ਕਟਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਨੇ । ਹੋਰ ਗੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ । ਤੇ ਕੀ ਚਾੜਿਆ ਈ ਮੰਨੇ ? <br>{{gap}} ‘‘ ਦਾਲ ’’, ਉਸ ਆਖਿਆ ਤੇ ‘‘ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ’’ ਖ਼ਬਰੇ ਕੀ ਸੋਚ ਕੇ ਪਹਿਲੋਂ ਨਾ ਲਿਆ ।ਪਿਉ ਸਮਝ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗਾ, ‘‘ ਆਹ ਦੋ ਆਲੂ ਤੇ ਰੋਣਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਕ ਅੱਧੀ ਵੜੀ ਕਢ ਕੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਲਈ ਭੁਨ ਲੈ ! ਆਓ ਸਰਦਾਰ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਏਥੇ ਈ ਬੈਠ ਜਾਈਏ । ਅੱਗ ਸੇਕਣ ਦੀ ਇਹੋ ਈ ਰੁਤ ਹੁੰਦੀ ਆ ਕਿ ਮੰਨੇ, ਦੇਹ ਪੀੜਾ ਪ੍ਰਾਹਣੇ ਨੂੰ। ’’<noinclude>{{rh|੧੨੬}}</noinclude> 1u082bagwdx1mdsoyo61ylklyxz4qys 250 8315 230544 30698 2026-07-29T00:03:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਥਲਿਓਂ ਕਢ ਕੇ ਅਗੇ ਰਖ ਦਿਤੀ । ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੁਕ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਗੇ ਰਖ ਕੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਲਾਗੇ ਪਏ ਮਹੜੇ ਤੇ ਬੈਠ ਚੁਕਾ ਸੀ । ਲਾਚਾਰ ਉਹਨੂੰ ਪੀੜੀ ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਕੁੜੀ ਅੰਦਰੋਂ ਹੋਰ ਪੱਛੀਆਂ ਦਾ ਮੂੜਾ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ । <br>{{gap}}ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਾ ਕਰੋ । ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ । ਲਗਤਾਰ ਕੰਮੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਬਣ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਦਾਲਾਂ, ਆਚਾਰ, ਗੰਢਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । <br>{{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਚੁਪ ਨੂੰ ਤੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਲਓ ਖਾਂ ਖੇਚਲ ਕਾਹਦੀ ਐ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਮੇਰਾਂ, ਮੂੰਹ ਵੀ ਅਜ ਸੁਆਦ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। ਆਲੂ ਦਵਾਨ ਕਰਾੜ ਕਿਉਂ ਫੜੀ ਆਇਆਂ । ਵੜੀਆਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਨੇ । ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਚੇਚ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪੈਚ ਨੇ ਆਖਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ’’ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਲਕੜ ਹਿਲਾ ਕੇ ਅਗਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ। <br>{{gap}}ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ, ‘‘ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਅਜ ਧਾਰ ਤੁਸੀਂ ਕਢ ਲਓ । ਦਾਲ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਐ, ਮੈਂ ਆਲੂ ਬਣਾ ਦਵਾਂ। ’’ ਮਹੀਂ ਖੁਰਲੀ ਤੇ ਕਾਹਲੀ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਕੱਟਾ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਾਹਲਾ । ਨਿੱਕੀ ਵਲਟਹੀ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਪੈਚ ਮਹੀਂ ਚੋਣ ਉਠਿਆ ਤੇ ਕਟਾ ਫੜਨ ਲਈ ਜੁਆਨ ਵੀ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋ, ਆਰਮ ਕਰੋ ਕਾਕਾ ਥਕਿਆ ਹੋਵੇਗਾ' ਆਖ ਕੇ ਜਗੀਰੋ ਦੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੁੜੀ ਉਠ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵਲਤੀ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਚਾਕ ਤੇ ਚਾਰ ਵੜੀਆਂ ਫੜ ਲਿਆਈ ।<noinclude>{{rh|||੧੨੭}}</noinclude> o5ey5e2x3pbfbgrdhe7n1jb5pqjav49 250 8317 230545 30700 2026-07-29T00:04:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਮੈਂ ਆਲੂ ਛਿਲ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰ ਲਵੋ। ’’ <br>{{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਿਹਾਂ ਆਲੂਆਂ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਤੇ ਚਾਕੂ ਨੌਜੁਆਨ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿਤੇ ਤੇ ਆਪ ਹਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁੰਡੀ ਡੰਡਾ ਲਾਹਕੇ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਪੀਸਣ ਲਗ ਪਈ । ਮਿਰਚਾਂ ਇਕ-ਜਾਨ ਕਰਕੇ, ਦਾਤੀ ਨਾਲ ਗੰਢੇ ਚੀਰ ਕੇ ਉਹ ਕੂੰਡੇ ਵਿਚ ਸੁਟਣ ਲਗੀ ਸੀ, ਜਦ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕੁਟ ਕੇ ਮਸਾਲਾ ਪਾਇਆਂ ਬਹੁਤੀ ਮਿਹਨਤ ਹਏਗੀ। ਗੰਢੇ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਮਸਾਲਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ? ’’ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿਚ ਗੰਢੇ ਸੁਟਣੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੇ । ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਵਿਚ ਕੜਛੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾਲ ਲਾਹ ਲਈ । ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਚੋਂ ਕੇ ਪੈਂਚ ਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦੁਧ ਉਸ ਕਾਨੇ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਉਸ ਵਲਟੋਹੀ ਵਿਚ ਹੀ ਢਕ ਕੇ ਹਾਰਿਆਂ ਤੇ ਰਖ ਦਿਤਾ । ਕੁੜੀ ਨੇ ਤਾਂਬੀਆ ਰਖ ਕੇ ਢਕਣ ਛਡ ਦਿਤਾ। ਛਾਹ ਸੜਨ ਤੇ ਉਸ ਵੜੀਆਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਕਢ ਲਈਆਂ । ਕੁਤਰੇ ਹੋਏ ਗੰਢੇ ਸੁਟ ਕੇ ਉਸ ਕੇਸ਼ਰੀ ਕਰ ਲਏ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮਸਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਮਸਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਆਲ ਵਿਚ ਭੁੰਨ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਦਿਤਾ। <br>{{gap}}ਪੈਂਚ ਨੇ ਜੋ ਮੂੜੇ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਗਲ ਰੂ ਕੀਤੀ, ‘‘ ਮੁੱਨੋ ਸਾਡੀ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸੁਘੜ ਹੈ । ਰੋਟੀ ਤੇ ਬੜੀ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਸੋਢੀਆਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਡੀ ਮਾਸਟਰਿਆਣੀ ਐਂ ਨਾ। ਉਹ ਦੋ ਕੁ ਵਰੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਛੇ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਚਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜਾ ਛੁਡੀਆਂ । ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕੋਦਾ ਵੀ ਲਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ । ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ,<noinclude>{{rh|੧੨੮}}</noinclude> 254iq2q20mthr1fux5rbv5ap5f1tfbw 250 8320 230546 30702 2026-07-29T00:04:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੁੜੀ ਵਰ ਪ੍ਰਵਾਣ ਐ...... ’’ <br>{{gap}}ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਇਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਰੀਆਂ ਅਨਛੋਹ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਇਕ ਐਸੀ ਗੁੜੀ ਲਾਲੀ ਫਿਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਦੀਵੇ ਦੇ ਮਧਮ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਖ ਲਿਆ । <br>{{gap}}ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਰਖੀ : ‘‘ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਸ ਦੇ ਲੇਕ ਵਰ ਨਹੀਂ ਲਭਦਾ । ਬੜੀ ਕੁੜਿਕੀ ਵਿਚ ਫਾਥ ਆਂ ! ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੁਆਨ ਜਹਾਨ ਧੀ ਹੋਈ । ਮਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰੀ ਦੀ ਪੰਜਾਂ ਵਰਿਆਂ ਦੀ ਛਡ ਕੇ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿਓ ’’, ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਆਖਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ ਨਹੀਂ ਨਾ ਬਣਦਾ । ਮੁੰਨੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਫੀਟਰ ਹੈ, ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਹੁਣ ਮੇ ਤਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ । ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹੁਣਾ ਹੋਇਆ । ਜੇ ਕੁੜੀ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਦਰੀ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੇਈਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਦਰੀ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਛੇਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਬਰੀਆਂ ਬਾਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਧੀਆਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਇਕੋ ਕੀਤੇ ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਬਾਟਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਿਆਇਆ । ਅਸੀਂ ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਸਿਖ ਉਨਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਜਾਨੇ ਆਂ । ’’ <br>{{gap}}ਨੌਜੁਆਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ‘‘ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਕੌਣ ਹੈ ? ਅਸਲੀ ਸਿੱਖੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ ਦਸਦੀ ਹੈ । ਸਿੱਖ ਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮੀਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇ ਬੁੱਤੀਆਂ ਨਾ ਸਾਰਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲ-ਪਾਣੀ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ<noinclude>{{rh|||੧੨੯}}</noinclude> nypz3th79jkagkurq2q759qhoseg7ee 250 8344 230547 27721 2026-07-29T00:04:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਜੀਉਣਾ ਹਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬ-ਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਗੂ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜੱਟ, ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ, ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ, ਸਭ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਹਨ । ਇਹ ਆਪਣੀ ਅੱਡੀ ਥਲੇ ਅੱਧੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਬਾਈ ਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ?’’<br>{{gap}} ‘‘ ਕੀ ਤੂੰ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਹੈਂ ? ’’ ਪੈਂਚ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ । <br>{{gap}} ‘‘ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਸਿੱਖ ਹਾਂ । ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰਕ-ਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਵਡ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਥਾਪੇ । ਭਾਈ ਬਾਲਾ, ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਭਾਈ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਰਤ ਕੋਈ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਅ ਨਹੀਂ...... ’’ <br>{{gap}}ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਢੋਇਆ ਹੋਇਆ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਮੈਂ ਨੈਣ ਆ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲਗੀ, ਜਗ ਰੋ ਕੁੜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਸਪਿਰਟ ਹੋਣ ਐਂ । ਮੁੰਡਾ ਕੰਡੀ ਖੇਡਦਾ ਰੜੀ ਚੋਂ ਰਗੜਾਂ ਲਾ ਲਿਆਇਆ । ’’ <br>{{gap}}ਜਗੀਰੋ ਦੀਵਾ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦਰ ਗਈ ਤੇ ਇਕ ਤੂੰਬਾ ਟਿੱਚਰ ਦਾ ਨਾਮੋ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਭਾਬੀ ਰਗੜਾਂ ਤੇ ਲਗੂ ਸਹੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਕਰ ਦਊ ਜ਼ਰੂਰ । ’’ <br>{{gap}}ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਵਲ ਤਾੜ ਤਾੜ ਦੇਖਦੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਤੀ ਤੇ ਜਗੀਰੋ ਬਾਹਰਲਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਆਈ । ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, ‘‘ ਕਾਕਾ ਤੂੰ ਹੈਂ ਕੌਣ ?' ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਮੈਂ ਆਦਮੀ ਹਾਂ, ਸਿੱਖ ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਇਹ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਾਤ ਕੀ ਹੈ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਸਿੱਖ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਸਿੱਖ ਕੌਣ ? ’’<noinclude>{{rh|੧੩੦}}</noinclude> h5jezizcbisuphag8kp4nyah5ew6wgl 250 8357 230548 27740 2026-07-29T00:05:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>‘‘ ਤੁਸੀ ਵੀ ਉਹੋ ਗੱਲ ਕੀਤੀ । ’’ <br>{{gap}}ਪੈਂਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਚੁਪ ਰਿਹਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਪਤੀਲੇ ਵਿਚ ਵੜੀਆਂ ਪਾ ਦਿਤੀਆਂ । <br>{{gap}} ‘‘ ਮਰੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਖਤਰੀ ਹਨ ’’, ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਗਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਪੜੇ ਹੋਏ ਓ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਬੀ. ਏ ’’ <br>{{gap}} ‘‘ਲਗਦੇ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਬੀ.ਆ. ਪਾਮ ਤੇ ਬੰਦੇ ਈ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਅਸਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਨੰਗ-ਭਖ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਮਰੋ, ਇਜ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਦਰ-ਨਕਲਾਂ ਕਰੀਏ ? ਇਹ ਮੈਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਕੌਮ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਫਿਰਨਾ-ਤੁਰਨਾ, ਪਾਹਣ ਬਣਨਾ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਖਾਂਦੇ ਕਿਥੋਂ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਤੁਮਾਤੜਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰਾਂ ਚੋਂ ? ’’ <br>{{gap}}ਜਗੀਰ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਤੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ? ਛਡੇ ਵੀ ਪਰ, ਆਲ ਤਿਆਰ ਨੇ, ਮੈਂ ਫੁਲਕੇ ਲਾਹੁਣ ਲਗੀ ਆਂ। ’’ <br>{{gap}}ਪਤੀਲਾ ਪਛੋਲੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਤਵਾ ਸੁਟਿਆ ਤੇ ਤੌਣ। ਮੁੜ ਸਵਾਰ ਕੇ ਫੁਲਕੇ ਲਾਹਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ । ਨਿੱਕੇ ਫੁਲਕੇ ਕੋਲਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸੱਚ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। <br>{{gap}}ਥਾਲੀਆਂ ਲੱਗ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਆਂ । ਨੌਜੁਆਨ ਖਾਂਦਾ ਗਿਆ । ਬਿਨਾ-ਤੜਕੀ ਦਾਲ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸੁਆਦ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਆਪਣੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਤਿੱਥੀ-ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਸ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਖਾਧੇ ਸਨ ਪਰ ਜਗੀਰੋ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh|||੧੩੧}}</noinclude> dp1tu32kap3velv58k2744qonp0bkig 250 8360 230549 27747 2026-07-29T00:05:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵੜੀਆਂ ਤੇ ਮਖ਼ਣ ਨਾਲ ਚਪੜੇ ਫਲਕਿਆਂ ਸਾਮਣੇ ਸਭ ਮਾਤ ਸਨ । ਖਬਰੇ ਉਹ ਸੁਆਦ ਜਗੀਰੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨੇ ਦਿਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਢ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਰੋਟੀ ਖਾ ਚੁਕਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕੁੜੀ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਪੈਂਚ ਨੇ ਦਲਾਨ ਵਿਚ ਮੰਜੇ ਡਾਹ ਕੇ ਨਿਘੇ ਬਿਸਤਰ ਵਿਛਾ ਦਿਤੇ ਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਬੈਠੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦਾ ਬੂਹਾਂ ਖੜਕਿਆ। ਪੈਂਚ ਨੇ ਬੂਹਾ ਖੋਲਿਆ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਾ ਚੌਕੀਦਾਰ ਸੀ । ਪੁਛਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਈ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਓਪਰਾ ਬੰਦਾ ਆਇਆ ? ’’ <br>{{gap}}ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ‘‘ ਕਿਉਂ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਸੁਖ ’’, ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੇਰਾ ਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਨਾ ਆਏ ਗਏ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰਖਣਾ, ਕਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਏ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਨਹੀਂ ਓਇ ਭਾਈਆ ! ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ ਤੂੰ, ਪੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ । ਬੂਹਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਧੀ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਵਲਟੋਹੀ ਵਾਲਾ ਦੁਧ ਪੀਣ ਲਈ ਤੱਤਾ ਕਰ ਲਈ, ਮੁੰਨੇ । ’’ <br>{{gap}}ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਫੇਰ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿਚ ਨਿਘਾ ਹੋ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ । ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ‘‘ ਕੌਣ ਚਕੀਦਾਰ ਸੀ ? ’’ <br>{{gap}}ਪੈਂਚ ਸੁਆਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਉਸ ਆਪਣਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ । ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ, ਕੌਮ ਦੇ, ਮਨੁਖਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਵੇ। <br>{{gap}}ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਕ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । <br>{{gap}}ਨੌਜੁਆਨ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ ਧੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਆਣੀ ਹੈ । ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੜਾਓ,ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਦਿਓ । ਮੇਰੇ<noinclude>{{rh|੧੩੨}}</noinclude> 8lbnnf2i17ncxoc5gkwpctc2buihmfh 250 8364 230550 27756 2026-07-29T00:05:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ। ਇਹ ਆਪ ਪੜਨਗੇ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣਗੇ । ਮੁੱਕ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਆਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਦੇ ਜਾਵੇਗਾ । <br>{{gap}} ‘‘ ਇਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਹੈ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਲੇਖ ਜਿਵੇਂ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ, ਸਿਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਬਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਔਗੁਣ, ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਆਦਿ । <br>{{gap}} ‘‘ ਨਹੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । ’’ <br>{{gap}}ਜਗੀਰੋ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਲੈ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਪੜਿਆ ਕਰਾਂਗੀ । ਪੜਿਆਂ ਚੰਗੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੁਰਿਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ । <br>{{gap}}ਪੈ ਚ ਚੁਪ ਰਿਹਾ ਤੇ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿਤੀਆਂ । <br>{{gap}}ਬਾਹਰ ਦੁਧ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ । <br>{{gap}}ਬਾਪੂ ਨੇ ਵਾਜ ਦਿਤੀ, ‘‘ ਪੁਤਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਦੇ ਦੁਧ ਵਿਚ ਖੰਡ ਪਾਈ, ਕਿਤੇ ਕੱਚਾ ਮਿੱਠਾ ਨਾ ਪਾ ਲਿਆਈਂ। ’’ ‘ਨਹੀਂ,ਬਾਪੁ ਜੀ ! ਮੈਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਧ ਵਿਚ ਵੀ ਖੰਡ ਹੀ ਪਾਈ ਹੈ।’ <br>{{gap}} ‘‘ ਨੌਜੁਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦੁਧ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਦੁਧ ਬਹੁਤ ਘਟ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕਿਉਂ ? ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਹੋ ? ਬਣਵਾ ਦੇਈਏ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਨਹੀਂ, ਚਾਹ ਦੇ ਮੈਂ ਲਾਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ । ਉਂਜ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿਜੇ ਸਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੁਧ ਪੀਣ ਤਾਂ ਮਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਚਮਚਾ ਹਿੱਸੇ ਆਏ । ਜਿਦਣ ਅਸੀਂ ਛੰਨਾ ਭਰ ਕੇ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਖਬਰੇ, ਕੰਨਿਆਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਭਰਾ ਭੁਖੇ ਮਰਦੇ ਹਨ । ਸਾਡੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਤੇ<noinclude>{{rh|||੧੩੩}}</noinclude> ca17558r4699rkfreozfv6sjge5px58 250 8384 230258 168456 2026-07-28T14:11:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬)}}</noinclude>{{gap}}ਸਤਗੁਰੁੂ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਾਈ ਐਸੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇਆਪ ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਹੋਕੇ ਭੀ ਹਿੰਦੁੂਧਰਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਔਰ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਧਰਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਧਰਮ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਅਰ ਸਿਰੋਮਣਿ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਹਾਂਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ,ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਔਰ ਨਾ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਅੰਨਯਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਔਰ ਸ‍੍ਵਰਥੀ ਪ੍ਰਪੰਚੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਯ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਵਿਤਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਐਸੇ ਭਾਈਆਂ ਉੱਪਰ ਜੋ ਪਰਮਪੂਜਯ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇਨ (ਜਿਸਨੇ ਨੀਚੋਂ ਊਚ ਕੀਤਾ, ਕੰਗਾਲੋਂ ਰਾਜੇ ਬਣਾਏ, ਗੱਦਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਔਰ ਚਿੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਜ ਸਜਾਏ) ਗੁਰਮਤਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਕੇ, ਪਾਖੰਡਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਕੇ ਆਪਣਾਂ ਮਾਨੁਸ਼ਜਨਮ ਹਾਰਦੇਹੋਏ ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋਰਹੇ ਹਨ. {{gap}}ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੁੂਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਭਾਈ {{hws|ਆਪਣੇ|ਆਪਣੇ-ਆਪ}}<noinclude></noinclude> fiefskc7mg50sexfzxwm8rd4nfu1894 250 8387 230551 30734 2026-07-29T00:06:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਹਲੜ ਦਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਪਲਦੇ ਹਨ | ਸਾਡਾ ਮੱਖਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਲੇ ਮਾਣਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜਿਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁਫਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਥੋਂ ਦੇ ਜੱੜੇ ਸੁਖੀ ਹਨ, ਬਚੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹਨ... । ’’ <br>{{gap}}ਕੁੜੀ ਦੁਧ ਦਾ ਗਲਾਸ ਲੈਕੇ ਪਾਹਣੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਆ ਖੜੇ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਕਾਕਾ, ਦੁਧ ਪੀ ਲੈ ! ਫੇਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ । ’’ <br>{{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਖਬਰ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਕੜੀ ਦੀ ਨੇ ਵੀ ਤੱਕਣੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਥੋਂ ਅਜ ਤੇ ਪੀ ਲਵੇ, ਫੇਰ ਖਬਰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਮੇਲੇ ਹੋਣ । <br>{{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿਉ । <br>{{gap}}’’ ਮੈਂ ਪੀ ਲੈਨਾ, ਤੁਸੀਂ ਲਵੋ ਪਹਿਲੋਂ । ’’ <br>{{gap}}ਦੁਸਰਾ ਗਲਾਸ ਬਾਪੂ ਵਾਸਤੇ ਆ ਗਿਆ । ਕੁੜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਓਢੀ ਵਿਚ ਬੰਨ ਕੇ ਆਪ ਕੋਠੜ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਡਾਹ ਕੇ ਦੀਵਾ ਬੁਝਾ ਦਿਤਾ ਤੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਲਟ ਗਈ। ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਰੁ ਰਹੀਆਂ । ਬਾਪੂ ਸੁਣਦਾ ਬੱ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਗੱਲ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ । <br>{{gap}}ਅੱਧੀ ਕੁ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੈਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ ਹੁਣ ਸੌਂ ਜਾਈਏ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਨੇ, ਬਾਕੀ ਸਵੇਰੇ ਸਹੀ ।’’ <br>{{gap}}ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ । ਬਾਪੂ ਦੇ ਘੁਰਾੜੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਛੁਟਣ ਲੱਗ ਪਏ । ਜਗੀਰੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਕੌਣ ਜਾਣੇ।<br>{{gap}}ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਦੁਧ ਰਿੜਕਣ ਕੁਝ ਚਿਰਕੀ ਉਠੀ । ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਖਣ ਕੱਠਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਾਹਰੋਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਵਾਜਾਂ ਪੈਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ ! ਵਾਹਿਗੁਰੂ ! ਕਰਦਾ ਪੈਂਚ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ।<noinclude>{{rh|੧੩੪}}</noinclude> epz2y81etbx8agb0s6a9q27awn56ajb 250 8392 230259 168457 2026-07-28T14:11:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭)}}</noinclude>{{hwe|ਆਪ|ਆਪਣੇ-ਆਪ}}ਨੂੰ ਜੁਦਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਯਾਨ ਕਰਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਅਥਵਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕਾ ਖ਼ਯਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ. {{gap}}ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦਾਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਭੁੱਲੇਹੋਏ ਭਾਈ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਗੇ ਔਰ ਆਪਣੇਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਅਰ ਦਸਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸਮਝਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣਨ ਗੇ ਅਰ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਗੇ ਕਿ- {{gap|40em}}{{center|{{xx-larger|"ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ"}}}} ੧ ਜੇਠ, ਸਾਲ} ਨਾ: ੪੨੯.} {{nop}}<noinclude></noinclude> el9jxye70u5t6p7x5jzh4a4mg3fcpl4 250 8396 230552 27812 2026-07-29T00:06:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਾਹਰ ਨੰਬਰਦਾਰ, ਜ਼ੈਦਦਾਰ, ਚੌਕੀਦਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਘਣੇਦਾਰ ਖੜਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ‘‘ ਕਿਉਂ ਓਇ ਝੀਓਰਾ , ਤੇਰੇ ਘਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਇਆ ਰਾਤੀ ? ’’ <br>{{gap}}‘‘ ਜੀ ਹਜੁਰ, ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ ਭਲਾ ਲੋਕ?? ’’ <br>{{gap}}ਥਾਣੇਦਾਰ ਇਕ ਬਿਲੇ ਵਾਲੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ “ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਠੀਕ ਹੈ ਸਭ ? <br>{{gap}} ‘‘ ਜੀ ਹਾਂ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਜੀ ਹਾਂ । ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਚੰਗਾ ਅੰਦਰ ਬੱਚ ਕੇ ਗਿਫਤਾਰ ਕਰੋ ਉਸ ਨੂੰ । ’’ <br>{{gap}}ਪ੍ਰਹੁਣਾ ਬੁਹ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ । ਦਿਨ ਚੜ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਅਸਮਾਨ ਲਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਫੀਰੁ ਹਾਰ ਦੇ ਹਥੋੜੇ ਦੀ ਸੱਟ ਦ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ । ਖਬਰੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਦਾਤੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੋਵੇ । <br>{{gap}}ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਥਾਣੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ! ’’ <br>{{gap}}ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ! ‘‘ ਤੁਸ! ’’ ਹੈ ਤਾਨ ਨਾਲ ਥਾਣੇਦਾਰ ਬੋ ਲਿਆ ਤੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਵਲ ਤਕ ਕੇ, "ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ fਹਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ । ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡ ਬਗੀਆਣਾ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ..... ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਜੀ ਹਾਂ, ’’ ਨੰਬਰਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। <br>{{gap}}ਮੈਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ' ਪ੍ਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ । <br>{{gap}} ‘‘ ਕੋਈ ਪੈਮਫ਼ਲੈਟ ਵੰਡੇ ਜੇ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਇਹ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕਿਉਂ ਓਇ ਸੰਤੁ, ਹੈ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ? ’’<noinclude>{{rh|||੧੩੫}}</noinclude> doxi4lwih43es1l3i11esseqvkzvds5 250 8398 230553 30859 2026-07-29T00:06:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ ਕੁਝ ਅਦਬ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਹੋ। ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਲਿਆ ਬਈ ਸਰਦਾਰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘਾ ਫੇਰ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾ ਅੰਦਰੋਂ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾ ਲਭੀਆਂ । ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ <br>{{gap}}ਥਾਣੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੂੰ ਲੈ ਤੁਰੇ । {{center|--}}<noinclude>{{rh|੧੩੬}}</noinclude> b1z4n9mimnru2czuf37i5ffkb01bobr 250 8399 230260 168460 2026-07-28T14:11:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮)}}</noinclude>{{x-larger|{{center|ਛੀਵੀਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ}}}} {{gap}}“ਹਮਹਿੰਦੁੂਨਹੀਂ"ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਛਪਣ ਪਰ ਅਗਯਾਨੀ ਸਿੱਖਾਂ, ਔਰ ਸ੍ਵਾਰਥੀ ਹਿੰਦੂਭਾਈਆਂ ਨੇ ਬਡਾ ਰੌਲਾ ਮਚਾਯਾ, ਔਰ ਉਪਦ੍ਰਵ ਕੀਤੇ. ਇੱਕ ਦੋ ਸ਼ਰਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇਆਪ ਨੂੰ ਖੁਫ਼ੀਆਪੁਲਪੁਲਿਸਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਗੁਰੁਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਭਾ ਪਾਸ ਇਸ ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੀ ਚਿੱਠੀ<ref>ਏਹ ਚਿੱਠੀ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਗੁਮਨਾਮ ਸੀ.</ref> ਭੇਜਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ:- "ਹਮਹਿੰਦੁਨਹੀਂ" ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਕਿ ਗੁਮਨਾਮ<ref>ਏਹ ਕਿਤਾਬ ਗੁਮਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਯੋਂਕਿ ਇਸ ਪਰ , ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸਾਫ ਸੀ, ਔਰ ਮੇਰਾ ਭੀ ਸੰਕੇਤਕ ਨਾਉਂ (ਐਚ. ਬੀ.) ਲਿਖਿਆਹੋਯਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ੩੦ ਜੂਨ ੧੮੯੯ ਦੇ "ਪੰਜਾਬ ਗੈਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਚੁਕੀ ਸੀ, ਔਰ ਉਸੀ ਸਾਲ ੪੪੭ ਨੰਬਰ ਪਰ ਰਜਿਸਟਰੀ ਹੋਈ ਸੀ.</ref> ਹੈ, ਔਰ ਸਿੱਖ ਵ ਹਿੰਦੂਓ ਮੇਂ ਫ਼ਸਾਦ ਡਾਲਨੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਕੀ ਤਹਿਕੀਕਾਤ ਕੇ ਲੀਯੇ ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਨੇ ਮਝੇ ਮਕੱਰਰ ਕੀਆ ਹੈ, ਔਰ ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਕੇ ਇਸ ਕਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ਯਾਲ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ, ਮੁਸੰਨਿਫ਼ ਕਾ ਪਤਾ ਲਗਨੇ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦੇਗੀ ਮੈਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਕਾ ਦੌਰਾ ਕੀਆ ਹੈ ਔਰ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਤਹਿਕੀਕਾਤ ਸੇ ਮੁਸੰਨਿਫ ਕਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਿਆ ਹੈ xxx ਮੈਂ ਨਾਮ ਭੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੁੰ-ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਕੇ ਬਨਾਨੇ ਵਾਲਾ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਹੈ x x x ਬਿਹਤਰ ਹੋਗਾ ਅਗਰ ਮੇਰੀ ਰਪੋਟ {{hws|ਗਵਰਨ|ਗਵਰਨਮੇਂਟ}}<noinclude>{{rule|40em}} <references /></noinclude> r7y7fju4ndh1lukbpi0wxkbauz81g8t 250 8401 230554 27826 2026-07-29T00:06:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 230554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|5em}} {{center|{{larger|''' ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} {{gap}}੧. ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਤੇ ਭਾਈ ਜੀ ਨਾਲ ਕੀ ਗਲਬਾਤ ਹੋਈ ? <br>{{gap}}੨. ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ? <br>{{gap}}੩. ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਲਸ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਆਇਆ ? <br>{{gap}}੪. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ- ਕਖ ਭੰਨ ਕੇ ਦੂਹਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪੱਖ ਕਰਨਾ; ਮਗਰ ਮਗਰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗੂ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਉਣਾ । {{center|-੦-}}<noinclude>{{rh|||੧੩੭}}</noinclude> d1aac5v5nphsec9m9rettz52njhcpt1 230555 230554 2026-07-29T00:07:07Z Harchand Bhinder 2624 230555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|5em}} {{center|{{larger|''' {{xx-larger|ਪ੍ਰਸ਼ਨ'}}''}}}} {{gap}}੧. ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਤੇ ਭਾਈ ਜੀ ਨਾਲ ਕੀ ਗਲਬਾਤ ਹੋਈ ? <br>{{gap}}੨. ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ? <br>{{gap}}੩. ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਲਸ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਆਇਆ ? <br>{{gap}}੪. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ- ਕਖ ਭੰਨ ਕੇ ਦੂਹਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪੱਖ ਕਰਨਾ; ਮਗਰ ਮਗਰ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗੂ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਉਣਾ । {{center|-੦-}}<noinclude>{{rh|||੧੩੭}}</noinclude> 9vus3ahl8wd603hd2zi38kijbzbtyxq 250 8404 230556 27837 2026-07-29T00:07:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਸ਼ਬਦ ਅਰਬ'''}}}} {{gap}}ਰਾਜ ਦੂਤ-ਸਫ਼ੀਰ, ਕਾਰਿੰਦਾ ! <br>{{gap}}ਆਹਰ-ਕੰਮ । <br>{{gap}}ਤ੍ਰਬਕ-ਡਰ <br>{{gap}} ਬਾਰਕ-ਬਚੇ। <br>{{gap}}ਅਧੀਨਗੀ-ਨਿਮ੍ਰਤਾ। <br>{{gap}}ਨਾਸਤਕ-ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨੇ । <br>{{gap}}ਮੁਨੇ-ਕੁੜੀਏ । <br>{{gap}}ਸੁਘੜ-ਸਿਆਣੀ । <br>{{gap}}ਕੁਕਿੜੀ - ਫੰਧਾ । <br>{{gap}}ਪ੍ਰੇਰਿਤ-ਉਤਸ਼ਾਹਤ । <br>{{gap}}ਅੰਦੋਲਨ-ਇੰਨਕਲਾਬ, ਤਬਦੀਲੀ । <br>{{gap}}ਬੁਤੀਆਂ-ਵਗਾਰਾਂ, ਫੜੋਕੂ ਕੰਮ । <br>{{gap}}ਕੱਚਾ ਮਿੱਠਾ-ਗੁੜ ਸਕਰ । <br>{{gap}}ਵਿਅੰਗ-ਚੋਟ ।<noinclude>{{rh|੧੩੮}}</noinclude> 0n6undcbz7y9wvw6u2ua86al7j3b69n 250 8433 230557 30862 2026-07-29T00:07:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ'''}}}} {{gap}} ਆਪ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਫੁਲਰਵੰਨ ਜ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ । ਐਫ. ਸੀ. ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰੋਂ ਬੀ. ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਐਮ. ਏ. । ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ । ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵਕਤ ਪਛੜੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਉਪਾਲੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਲੀਜ਼ਾਨ ਅਫ਼ਸਰ ਨੀਯਤ ਹੋਏ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਬਲਿਕ ਰੀਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । <br>{{gap}}ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਆਪ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ੧੯੪੭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਕੇਰੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਮਾਸਕ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਛਪਾਈਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਡਾਢੀ ਪਰਸੰਸਾ ਹੋਈ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਆ ਚੁਕੇ। ਹਨ--'ਛਾਹ ਵੇਲਾ’ ਤੇ ‘ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼'।<noinclude>{{rh|||੧੩੯}}</noinclude> 4whoz5v20cmeubyrgcp6yg0muiz6gfj 250 8437 230558 27882 2026-07-29T00:07:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਪੂਰਤ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਆਪ ਕਾਂਡੇ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸੱਜਰੀਆਂ ਤੇ ਅਨੋਖੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਜਾਨ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਸਿਖਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਬੋਝ ਪਾਉਣਾ ਚੰਗੀ ਕਲਾ ਨਹੀਂ ਗਿਣਦੇ । ਅਜੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਇਤਨੀ ਤਿੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੈ <br>{{gap}} ‘ਉਜਾੜ’ ਆਪ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਛਾਹ ਵੇਲਾ’ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਚਰਣ-ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਪੂਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੁਕਦਾ । ਪਰ ਹੁਣ ਪਾਸਾ ਪਲਟ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਧਰਮ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅੰਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਨੌਜਵਾਨ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਘੋਲਾਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਮੱਝਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਰਸਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ । ਆਲਾ ਸਿੰਘਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਇਕ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਧੰਧਿਆਂ ਸ਼ੁਗਲਾਂ ਦੀ ਉਜਾੜ, ਉਸ ਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਉਜਾੜ । ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜਤਾ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ । ਅੰਤਲਾ ਵਾਕੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤੇ ਹੁਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।<noinclude>{{rh|੧੪੦}}</noinclude> g9abnws7grbvm6m2e8868z8mxm0i1fj 250 8461 230559 27913 2026-07-29T00:07:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਉਜਾੜ'''}}}} {{gap}}ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਕੁਝ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਏਨਾ ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਡਾਂਗ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲ ਦੇ ਮੂੰਹੇ ਤੇ ਨਾ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਲੀਆਂ ਦਵਾਲੇ ਫੇਰਾ ਨਾ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰੇ ਵਿਚ ਖੜਕ ਕੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ । ਉਹਦੇ ਮੁੰਹ ਤੇ ਕੋਈ ਝੂਰੜੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਚਿਟੀ ਪਲਮਦੀ ਦਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੋਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਜੇ ਥਿੰਦਿਆਈ ਦੀ ਭਾ ਮਾਰਦੀਆਂ । ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ । ਅਜੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਪੱਤਰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਗਾਂ ਲੱਭਣ ਚੜੇ ਸਨ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੂਰ ਚੁਗਦੀ ਆਪਣੀ ਗਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸੀ। ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪੀੜ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੰਦ ਕਢਵਾ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੁਅਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਿਗੜਿਆ । ਹਾਂ, ਦਾਲ ਸਣੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਰੋਟੀ ਔਖੀ ਹੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਸਣੇ ਵਿਚ ਉਹ ਤਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੁੰਦਾ । ਇਕ ਵੇਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇ<noinclude>{{rh|||੧੪੧}}</noinclude> lnwfeak4699hk9m1mfoj01cilytpz8k 250 8462 230560 27934 2026-07-29T00:07:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੁੱਢੀ ਵਹੁਟੀ ਨੇ ਗੋਭੀ ਵਿਚ ਭੁੰਨ ਕੇ ਬਣਾ ਦਿਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਬੜਾ ਖਿਝ ਕੇ ਆਖਿਆ “ਗੋਭੀ ਠੀਕ ਬਨਾਨੀ ਏਂ ਤੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਆਂਡੜੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ’’ ! ਗੰਨੇ ਤੇ ਬੇਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਾਜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਦਾਣੇ ਚੱਬਣੇ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਅਸਲੋਂ ਅਸੰਭਵ ਸਨ । ਇਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਸਰ ਉਹ ਵਧਰਾ ਦੁਧ ਪੀ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਦੁਧ ਦਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਾਮਾ ਹਲ ਖਲਾਰ ਕੇ ਪੈਲੀ ਦੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਗੋਡਣ ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਖਲੋਤਾ ਹਲ ਆਪ ਹਿੱਕ ਲੈਂਦਾ। ਇਨਾਂ ਬੁੱਢਿਆਂ ਢੱਗਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਰਗ ਰਗ ਦਾ ਜਾਣੀ ਸੀ । ਇਸ ਧੌਲੇ ਢਗੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁਤਰ ਦੇ ਦਾਜ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਦਸ ਸੂਏ ਸੂਈ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਸਇਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਇਸ ਬਢੇ ਢੰਗ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ । ਨਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਧੌਲਾ ਢੱਗਾ ਬੜਾ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸੀ । ਜਦੋਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ ਕੇ ਗਾਂ ਹੇਠ ਛੱਡਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਗਾਂ ਵਲ ਏਡੀ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਭਜਦਾ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਗਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠਲਿਆ ਨ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਇਹ ਗਾਂ ਦੇ ਹੋਠ ਪੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਅਗਾਂਹ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਆਉਂਦਾ । ਗਾਂ ਚੁੰਘਦੇ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪੈਰ ਮਿੱਧ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟਣ ਲੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵੀ ਮਾਰਦਾ। ਦੂਜੇ ਵਰੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਡੰਗਰ ਚੁਗਣ ਲਈ ਛਿੜਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਹਿੜਕਾ ਖੁਰਲੀ ਤੇ ਹੀ ਬੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ । ਖੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਹ ਕਾਬੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਰੱਸਾ ਤੁੜਾ ਕੇ ਖੁਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅੰਨੇ ਵਾਹ ਬੜੀ ਦੂਰ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਮਸਾਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤਰ ਨੇ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇੜ ਕੇ ਆਂਦਾ ਤੇ ਕਈਆਂ ਜਣਿਆਂ ਰਲ ਕੇ ਫੜਿਆ । ਤੇ ਤੀਜੇ ਵਰੇ ਇਸ ਨੇ ਬੱਧੇ ਬੱਧੇ ਹੀ ਇਕ ਮੱਝ ਤ੍ਰਟ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੱਝ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਉਸ<noinclude>{{rh|੧੪੨}}</noinclude> cox5ciztx77nm35a7azc6zhukjtc1ib 250 8474 230561 27938 2026-07-29T00:07:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਗਿੱਲੀ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਮਲਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਚੌਥੇ ਵਰੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਗਲ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਮੁਹਰਲੇ ਫਲ ਜਤਾ ਤਾਂ ਕਈ ਮੰਗਣ ਆਏ ਬਾਜੀਗਰ ਤੇ ਬਾਜੀਗਰਨੀਆਂ ਇਸਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਪੀਘਾਂ ਤੇ ਘਟਦੇ ਜਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਗਲ ਕੌਡੀਆਂ ਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਨੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਲੈ ਗਏ । ਹਲੀ ਜੁਤੇ ਦੀ ਨੱਥ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰਖਦਾ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੇਠਲੇ ਢੱਗੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਨੱਥ ਛੱਡ ਇਸ ਦੇ ਗਲ ਰੱਸੇ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਇਹ ਧੌਲਾ ਢੱਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਸੀ । ਜਿਥੇ ਜੋੜੀਏ, ਬਿਨਾਂ ਅੜੀ ਦੇ ਜਪ ਪੈਂਦਾ । ਗਡੇ ਉਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਸਿੱਧਾ ਘਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ। ਓੜ ਅਸਲੋਂ ਸਿੱਧੀ ਕੱਢਦਾ । ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਖਰਾਬੀਆਂ, ਨਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਸਨ ਤੇ ਨਾ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਯਤਨ । ਇਹ ਕੇਵਲ ਪੱਠੇ ਖਾਂਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਜੂਲੇ ਹੇਠ ਜਪਦਾ ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਧੌਲਾ ਵਹਿੜਕਾ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੋਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਕੱਲਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ । <br>{{gap}}ਹਾਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬੁਢਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਜੇ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ । ਉਸਦੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕੇਵਲ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਕੋਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਅਜੇ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ ! ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਸੁਖ ਸਾਂਦ ਪੁਛਦੇ ਤੇ ਉਸ ਬਾਬਤ ਗਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ । ਆਪਣੇ ਦਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਤੇ ਉਹ ਮਾਨੋਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਉਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਸੋਝੀ ਵਾਲਾ ਰਾਹੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਇਆਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh|||੧੪੩}}</noinclude> 14t5xfax88uljylb0swcyrlx7jr97ek 250 8480 230562 27963 2026-07-29T00:07:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ । <br>{{gap}}ਕਈ ਵਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜੀਉਂ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਪਹਿਲੇ ਵਰਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਇਹ ਜੀਵਨ ਟੋਰ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿਖੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਏਡਾ ਵਡਾ ਤੇ ਤਕੜਾ ਸੀ ਕਿ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਮੇਚ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਵੇਰ ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਮਸਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੜਾਂ ਪਾਣ ਨੂੰ ਜੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚੋਂ ਉਸਦੀ ਵੀਣੀ ਤੇ ਕੋਈ ਕੜਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਨਹਿਰਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨੇ ਛਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੰਜ ਛੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਆਪਣੀ ਭੋਇੰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਨਸਫ ਮੰਨ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਹਾਤੇ ਵੰਡੇ ਸਨ । ਉਸਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਕੰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਛੱਤਣ ਲਈ ਹਾਤੇ ਮਿਲੇ ਸਨ । ਕੋਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਸੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਉਦਮ ਦੇ ਕੇ ਸਾਂਝਾ ਖੂਹ ਲਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਛੱਪੜਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਖਲਾਸੀ ਕਰਾਈ ਸੀ। ਇਕ ਵਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਖੁਲਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਸੂਖ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਤਿੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਟ ਸਾਨੂੰ ਝਟ ਆ ਮਿਲਦਾ ਏ, ਸਾਡਾ ਕਾਟ ਈ ਕਿਧਰੇ ਭੋਰੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇਕ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸੀ । ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰੋਂ ਅਖਬਾਰ ਆਉਂਦੀ । ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਡਾਕਖਾਨਾ ਨਾ ਹੋਣ। ਕਰਕੇ ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਫੇਰੇ ਤਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹੀ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ,ਇਸ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮਲਕ ਹਰਾਂ ਆਪਣਾ ਨੌਕਰ ਘੋੜੀ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘਲਣਾ ਆਰੰਭ ਦਿਤਾ। ਨੌਕਰ ਦੇ ਫੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿਤ<noinclude>{{rh|੧੪੪}}</noinclude> fp1u90ywa9qqx0t8jbk94tp7fqwfjnd 250 8528 230563 28076 2026-07-29T00:07:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਕੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਏਡਾ ਵਡਾ ਮਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਡਾਕਖਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਛਦਾ ‘‘ ਅੱਜ ਨਵਾਬ ਕਿਧਰ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਏ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਜੀ, ਆਹ । ਮਾਲਕ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲੈਣ ਚਲਿਆਂ। ’’ ਨਵਾਬ ਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪੋਲੇ ਮੂੰਹ ਆਖ ਦਿੰਦਾ, ‘‘ ਹਛਾ ਅਜ ਐਤਵਾਰ ਹੋਣਾ ਏ ਨਾ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ‘‘ ‘‘ ਆਲਾ ਸਿਆਂ, ਤੂੰ ਬੜਾ ਬੰਦਾ ਏਂ, ਜਿਸ ਡਾਕਖਾਨਾ ਲਵਾ ਲਿਆ ਏ, ਵੇਖ ਕਿਡੇ ਕਿਡੇ ਬੰਦੇ ਛਕੇ ਤੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਨੀ। ’’ <br>{{gap}}ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਆਬਾਦਗਾਰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਆਦਮੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਆਂਦੀ ਬਹਿੰਦੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਵਾਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਝੀ ਉਹ ਕੋਲ ਦੇ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਦਿਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੜਵਾ ਦਿੰਦਾ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਆਪ ਕੁਝ ਭੂਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਧਕ ਧਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਣਕਾਂ ਵੱਢ ਕੇ ਗਡਿਆਂ ਤੇ ਲਦ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਬਾਦਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੰਗਰ ਘਟ ਚੋਰੀ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਂ ਦੇ ਕਣਕਾਂ ਵਿਚ ਰਾਤੀ ਜਾਂਗਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਝੀ ਨਾ ਚੀਰਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਲਆਂ ਵਿਚ ਸੰਨ੍ਹਾਂ ਘਟ ਲਗਦੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਡੇ ਕਵਾਰੇ ਕੰਮੀ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਲਏ ਸਨ। <br>{{gap}}ਆਏ ਗਏ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇ ਸੀ, ਖੁਰਿਆਂ ਪਿਛੇ ਭਜਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਟੀਆਂ ਖਵਾਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਜਥੇ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਣ ਬਦਲੇ<noinclude>{{rh|||੧੪੫}}</noinclude> azl5a2twhrjt1ltdye0tekxr4ojb5hd 250 8531 230564 28093 2026-07-29T00:07:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਹਵਾਲਾਤ ਵਿਚ ਕਟਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸੀ। ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਉਹ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ ਕੇ ਮੰਡੀਓਂ ਘਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹਿਆ ਜੋੜਾ ਵੀ ਸੜਕ-ਸੁਆਰ ਸੀ । ‘‘ ਛੋਹਰਾ ਕਿਥੇ, ਜਾਉ ਏਂ ? ’’ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ ! <br>{{gap}} ‘‘ ਬਹਾਲੀ ਕੀ ਜਾਉ ਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ । ’’ ਬਹਾਲੀ ਕੀ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਸੀ । <br>{{gap}} ‘‘ ਕਿਦੇ ਘਰ ? ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਵੀਰੂ ਸਾਈ ਦੇ । ’’ <br>{{gap}}ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਆਪ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਬੈਠਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ । ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਈਸਾਈ ਘੋੜੀ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਬੰਨਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਲੈਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ, ‘‘ਨਹੀਂ ਭਈ ਵੀਰੁ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਸਹੁਰ ਜਾਏ ਇਹਦੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਏ ਤੇ ਜਦੋਂ ਆਵੇ ਏਹਦੇ ਤੇ ਈ ਚੜ ਆਵੇ ਕਰੇਗੀ । ’’ <br>{{gap}}ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵੀ ਕੁਝ ਪੁਠੀ ਜਹੀ ਵਰੀ ਗਈ ਸੀ ' ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਛਤਾਏ ਹੋਏ ਸਾਂਝੇ ਟੱਪ ਹੇਠ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਜਹੀ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ। ਕੁਝ ਮੁੰਡੇ ਉਸਦੇ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਝਗੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਾ ਕਈ ਪਾੜਾ ਅਖਬਾਰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪਹਿਰ ਪਹਿਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੀ ਸੁਣਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਬਾਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ । ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਦੁਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਸਵਾਦਲੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਕਈ ਵੇਰ ਖਿਝ ਕੇ ਉਹ ਆਖਦਾ, ‘‘ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਏ । ਉਹ ਕੂੜ ਥੱਪ ਕੇ ਏਥੇ ਘੱਲ ਦੇਦੇ ਨੇ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗ<noinclude>{{rh|੧੪੬}}</noinclude> 6hvbmfb6hghl2v3lkekr9rzm421ez1s 250 8539 230565 28101 2026-07-29T00:08:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦਾ ਏ । ’’ ਪਰ ਕਿਸੇਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰਤੀ ਅਸਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ । ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਲੱਗਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ | ਲੀਡਰ ਕੈਦ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿਧਰੇ ਜਾਣ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਲੀਡਰ ਛੱਡ ਦਿਤੇ ਗਏ । ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਹਟਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਲੜਾਈ ਅਜ ਨਹੀਂ ਹਟੀ ਪਰ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠ ਸੀ । ਜੋ ਟੱਪ ਥੱਲੇ ਝੂਠ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਭਾਈ ਹਰੀ ਆਂ ਕੇ ਟੱਪ ਥੱਲੇ ‘ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਜਾਂ ‘ਰਾਜ ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਪੜਿਆ ਕਰਨ । ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਹਰੀ ਰਾਗ ਨਾਲ ‘ਰਾਜ ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਪਦੇ ਤੇ ਕਿਤੋਂ ਮਤਲਬ ਸਮਝਾਂਦੇ ਤਾਂ ਟੱਪ ਥੱਲੇ ਅਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ । ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਈਆਂ ਤੇ ਡੂੰਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਾਰੇ ਤੇ ਸਤਕਾਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਰੋਅਬ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖ਼ਲਾ ਵਿਚ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਜਹੇ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਕਰਨ। ਲਈ ਉਹ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ, ਏਥੋਂ ਜ਼ਰਾ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪੜੋ ’’ ‘‘ ਭਾਈ ਜੀ ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਜ਼ਰਾ , ਮੜਾਇਆ ਜੇ ‘‘ ਧੰਨ ਸਿੱਖ਼ ਸਨ ਜੀ ਉਹ ’’ ਆਦਿ । ਪਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾ ਵਾਂਗ ਇਹ ਭਾਈ ਗੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ । <br>{{gap}}ਕਦੀ ਕਦੀ ਟੱਪ ਥੱਲੇ ਬਹਿਸਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਬਹਿਸਾਂ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਕਮਯੂਨਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ । ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜਾਣਦਾ<noinclude>{{rh|||੧੪੭}}</noinclude> 19q14rnkmsodimkzycg590yi7nmg97e 250 8540 230261 168463 2026-07-28T14:12:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੦ )}}</noinclude>“ਛੱਕੇ” ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਕੇ ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਯਾ ਹੈ. {{gap}}“ਗੁਰੁਮਤ ਸੁਧਾਕਰ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਏਹ ਗੱਲ ਸਾਫ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਖੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿਕ ਓਹੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈਨ ਜੋ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਣ. ਜਿਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਲੇਖ ਗੁਰੁਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਓਹ ਮੰਨਣ ਲਾਯਕ ਹੈ, ਔਰ ਜੋ ਲੇਖ ਗੁਰੁਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ ਓਹ ਤ੍ਯਾਗਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਏਥੇ ਭੀ ਸੰਖੇਪ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਛ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਕੇ ਸਮਝਾਉਂਨੇ ਹਾਂ:- {{rule}} {{smaller|{{Block center|<poem>-ਮੁਲਕ ਬੇਚਕਰ ਜਾਂਹਿ ਫਿਰੰਗੀ, {{gap}}{{gap}}ਗਾਜੇਂ ਗੇ ਤਬ ਮੋਰ ਭੁਜੰਗੀ."</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਸਾਖੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਉਪਦ੍ਰਵੀ ਅਤੇ ਮੁਲਵਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਕਯੋਂਕਿ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- "ਝੂਠਾ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ, ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਪਲਿਆ." ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਸਭ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜੇਹਾ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰਦੇ ਸੇ, ਔਰ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੀ ਫੁੱਟ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੈ, ਅਰ ਮਾਝੇ ਮਾਲਵੇ ਆਦਿਕ ਦੇਸ਼ਭੇਦ, ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣਦੇ ਸੇ, ਕੀ ਓਹ ਏਹ ਬਚਨ ਉੱਚਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ?}}{{nop}}<noinclude>{{rule}}</noinclude> j8xo6tprz4xram0j1cyj4tjceyxpbmk 250 8541 230566 28104 2026-07-29T00:08:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਾਂਗਰਸੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਕਮਿਯੂਨਿਟ ਸਭ ਏਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ । ਉਹ ਮੱਸਿਆ ਤੇ ਸਜੇ ਰਾਜਸੀ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਗਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤੇ ਸਮਝੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲੇ ਵੀ ਪੜਦੇ ਸਨ। ਬਾਹਰੋ ਆਏ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ, ਚੱਟੀਆਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਇਹੋ ਹੀ ਗਲਾਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਬਹਿਸਾ ਵਿਚ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਕਈਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ । ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਏਨਾਂ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਏਨਾਂ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਸਨ । ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਕਮੀਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿਚ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਲੋਕ ਟੱਪ ਥੱਲੇ ਭੋਇੰ ਜਾਂ ਅਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬਹਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਖ਼ਤ-ਪੋਸ਼, ਜਾਂ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਕਈ ਵੇਰੀ ਤੇ ਇਹ ਕਮੀਨ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਹੌਲਿਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇਹ ਕਲਯੁਗ ਦੀ ਇਕ ਝਾਕੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੱਟ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਾਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਟੋਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਵਲ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਛਡਾਏ ਟੁੱਪ ਹੇਠ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮੌਜੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਜਜ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। <br>{{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕਮਯੂਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਜਲਸੇ ਹੁੰਦੇ । ਕਮਯੂਨਿਸਟ ਲੀਡਰ ਥਾਣੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਪੁਲਸ ਕਪਤਾਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ<noinclude>{{rh|੧੪੮}}</noinclude> totbt8mm1gpqk21q02sui245tiu11kk 250 8542 230567 28108 2026-07-29T00:08:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਣਾਂਦੇ, ‘‘ ਤੁਸੀਂ ਨਿੱਕੇ ੨ ਹਿਟਲਰ ਤੇ ਟੋਜੋ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ਼ ਵਧੇਰਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ’’ ਜਾਂ ‘‘ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਕਰਨ, ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ। ’’ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਟੋਡੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਮਰਲੇ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਮੁਰੱਬਾ ਲੈਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਰਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ । ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀਆਂ । ਉਸ ਉਹ ਵੇਲੇ ਦੇਖੋ ਸਨ ਜਦੋਂ ਨੰਬਰਦਾਰ ਜਾਂ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਦੇਵਿਰੁਧ ਗੱਲ ਆਖਣੀ ਜੁਰਮ ਸੀ । ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਤਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ,ਡਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਮੁਹਰਲੀ ਪਾਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਖਲੋਤਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਅਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਭਜ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਉਸ, ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਬੜੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਸਨ । ਕੰਮਯੂਨਿਸਟ ਮੁੰਡੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਤੇ ਪੁਲਸ ਕਪਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੋਈ ਗੱਲ ਬਾਤ ਉਤੇ ਖੁਲੇ ਜਲ ਸਿਆਂ ਵਿਚ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਦੇ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਰੇਇਹ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ <br>{{gap}}ਕਈ ਫ਼ੌਜੀ ਮੜ ਕੇ ਪਿੰਡ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਤੇ ਕਈ ਦੂਜੇ ਰਾਹ ਉਲਟਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦ ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਨਾਂ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਜਰਨੈਲ ਵੇਖੇ, ਵਜ਼ੀਰ ਵੇਖੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੇਖੇ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਤੋਪਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨਾਂ ਚਲਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ,ਮੋਟਰਾਂ ਤੇ ਟੈਂਕ ਚਲਾਣੇ ਸਿੱਖੇ<noinclude>{{rh|||੧੪੯}}</noinclude> s4e4ogjzv0jgh477l1h4j4mms16stpn 250 8543 230568 34371 2026-07-29T00:08:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵੇਖੇ, ਅਮਰੀਕਨ ਵੇਖੇ, ਹਬਸ਼ੀ ਵੇਖੇ, ਇਟੈਲੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਰਖਿਆ,ਈਰਾਮ, ਮਿਸਰ, ਇਟਲੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੇ ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਵਿਚ ਉਹ ਗਏ,ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੈਦਾਂ ਬਣੇ ਰਹੋ, ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਕਿੱਡਾ ਕੁ ਵੱਡਾ ਬੰਦਾ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਸਨ। <br>{{gap}}ਇਕ ਕਵੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਜਲਸਿਆਂ ਤੇ ਸਦੇ ਆਏ । ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਖਬਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਹ ਜਲਸਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸੁਣਾਂਦਾ ਤੇ ਲੋਕੀ ਬੜੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ । ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਲੜਖੜਾ ਜਾਂਦਾ । ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖੀ ਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਉਹ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੱਪ ਥੱਲੇ ਆ ਕੇ ਬਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿਚਣ ਲਈ ਕਈ ਗੀਟੇ ਆਪਣੀ ਗੁਥਲੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਦਾ । ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਵਡੇ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਣਾਂਦਾ, ‘‘ ਪੀਰ ਬਹਾਰ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਮਸਤਾਨਾ ਸੀ । ਮੇਰੀ ਇਕ ਮੱਝ ਨੂੰ ਘਟੂ ਪਿਆ, ਬੜੀ ਮੱਝ ਸੀ ਉਹ, ਇਹਨਾਂ ਵਟੁਆਂ ਤੋਂ ਲਈ ਸੀ ਮੈਂ ਲੜ ਝਗੜ ਕੇ, ਡੰਗਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਇਹ ਸੌਹਰੇ ਹਥੋਂ ਛੱਡਦੇ, ਲੇਖਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਦੇਈਏ, ਉਸ ਮੱਝ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਖੀਰ ਸਖੀ । ਮੱਝ ਬਚ ਰਹੀ । ਰਬੋ ਈ ਬਚ ਰਹੀ, ਬਹਾਰਬਾਹ ਵਿਚਾਰੇ ਉਥੇ ਕੀ ਕਰਨੇ ਸੀ। ਲਉ ਜੀ ਉਹ ਮੈਂ ਖੀਰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਥੜੇ ਜਹੇ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਨੰਗਾ ਈ ਤੇ ਬਸ ਅਸਲ ਪਲਾਂਘ ਕੂ ਤੇ ਕੋਲ ਥੜੇ ਦੇ ਉਤੇ ਈ ਝਾੜੋ ਫਿਰਿਆ ਹੋਇਓ ਸੂ! ’’ <br>{{gap}}ਤੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਨੋਖੀ ਜਹੀ ਗੱਲ ਲੈ ਟੁਰਦਾ । ‘‘ ਇਹ ਜਿਹੜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਬੜੀ ਤਾੜ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ । ਹਾਰ ਦੀ ਬੜੀ ਸਵਾਣ ਰਖਦੇ ਨੇ। ਇਕ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਸੀ ਰਾਣਾ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਬਾਪੂ ਉਰਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਏਧਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਇਆ<noinclude>{{rh|੧੫੦}}</noinclude> j85d7zgm95x1gj4o6bixjfh2r7635t8 250 8545 230569 28118 2026-07-29T00:08:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ । ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰੱਖ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦਾ ਮੈਨੂੰ ਟੱਕਰ ਗਿਆ। ਅਜੇ ਕਾਲੀ ਦਾੜੀ ਸਾਂ, ਮੈਂ, ਓਦੋਂ ਝਟ ਆਂਹਦਾ ਏ, ਓਇ ਤੁਮ ਨਥਾ ਸਿੰਘ ਕਾ ਲੜਕਾ ਏਂ ? ’ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਜੀ ਆਹੋ ਉਹ ਮੇਰਾ ਬਾਪ ਸੀ । <br>{{gap}}ਕਦੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਦਾਦਿਆਂ ਪੜਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਘੁਲਣ ਤੇ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਜਾਂ ਭੱਟੀਆਂ ਤੇ ਖਰਲਾਂਦੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ । ਗੱਲ ਬਾਤ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਸੁਚੱਜਾ ਸੀ ਪਰ ਗੱਲਾਂ ਅੰਤ , ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਰਸ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਇਸ ਕਾਵਾਂ ਰੋਲੀ ਵਿਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦੀ। <br>{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਇਨਾਮੀ ਘੋੜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਮੁਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਘੜੀਆਂ ਘੜੇ ਉਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਦੇ ਤੇ ਹਰਾ ਦਿਤੇ; ਭੱਜਣ ਵਿਚ, ਨੇਜ਼ੇ ਵਿਚ ਤੇ ਭੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ । ਉਹ ਵੀ ਘੜੇ ਨੂੰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਸੰਗਲ ਪਿਛਾੜੀਆਂ ਪਾਈ ਰੱਖਦਾ, ਆਏ ਗਏ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤੇ ਘੜੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਂਦਾ । ਇਕ ਅੜੀ ਖਰਾ ਜੱਟ ਵੀ ਆਪਣੀ ਘੋੜੀ ਭਜਾਣ ਲਈ ਲੈ ਆਇਆ । ਆਖੇ ਜਾਂ ਘੋੜੀ ਦੇ ਦੇਣੀ ਜਾਂ ਘੜਾ ਲੈ ਲੈਣਾ। ਦੌੜ ਹੋਈ, ਘੋੜ ਹਾਰ ਗਈ। ਘੋੜ ਵਾਲੇ ਜੱਟ ਨੇ ਘੋੜੀ, ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੁਰਲੀ ਤੇ ਬਨ ਦਿਤੀ । ਸਾਰੀ ਭੀੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਆਖਿਆ ‘‘ਗੱਲ ਸੁਣ ਭਰਾਵਾ, ਇਹ ਖੁਰਲੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਤੇ ਕਿੱਲੇ ਵੀ ਤੇਰੇ । ਜੇ ਤੇ ਘੋੜੀ ਬੱਧੀ ਆ ਆਪਣੀ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਜਮ ਜਮ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਕਰਕੇ ਬੱਧੀ ਆ ਤੇ ਹੁਣ ਖਲ ਲੈ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਘੋੜੀ ਦਾ ਬਪਾਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਪਈ ਕੋਈ ਬਪਾਰੀ ਆਂ ਮੈਂ । ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਈ<noinclude>{{rh|||੧੫੧}}</noinclude> fxx1jfcy2t9bkp2twa6erbkk30i8824 250 8546 230570 28127 2026-07-29T00:08:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੜਾ ਏ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਸ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ ।’’ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਵਾਹਵਾ ਹੋਈ । <br>{{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਕ ਸੀਟ ਲਈ ਮੈਂਬਰ ਖਲਾਰਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਪਈ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ ਇਹ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ‘ਪਿਛਲੀ ਵੇਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਸ਼ੇਰੇ ਕੀ ਬ੍ਰਾਦਰੀ ਦਾ । ਐਤਕੀ ਸਾਡੀ ਟੱਲੇ ਕਿਆਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਏ । ਪਿੰਡ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਡੇ ਢੇਰ ਬਹੁਤੇ ਨੇ ਪਰ ਅੱਧ ਤੇ ਦੇਣ ਨਾ ਸਾਨੂੰ । ਪਰ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਚੀ ਨਾ । ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ, ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਚੌੜੇ ਤੇ ਸੌੜੇ ਦਿਸ਼ਟੀ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ । ਆਖਿਰ ਇਹ ਕੌਣ ਲੋਕ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਟਿਕਟ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ । ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਵਾਹਵਾ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਹਾਰ ਚੋਖੀ ਚੁਭਵੀ ਸੀ। ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਟੂਰ ਪਿਆ । ਓਥੇ ਮੁਰੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੰਗੋਟੀਆ ਯਾਰ ਸੀ ਪਰ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੋਵੇਂ ਘਟ ਵਧ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। <br>{{gap}} ‘‘ ਮੰਗਲ ਸਿੰਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਨਾ ਆਲਣਿਓ ਡਿੱਗਾ ਬੋਟ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਕਦੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਬੇਗਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏਂ। ’’ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਮਾਲ ਡੰਗਰਾਂ ਦੀਆਂ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ, ਗਵਾਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ, ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਭੀੜਾਂ ਦੀਆਂ । ‘‘ ਆ ਪਿੰਡ ਚਲੀਏ ਆਲਾ ਸਿਹਾਂ, ਟੱਪ ਹੇਠ ਹਾਂਗੇ ਝਟ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਾਂ ਸੁਣਾਂਗੇ।’’<br>{{gap}} ‘‘ ਪਿੰਡ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਖੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਏ । ਬੰਦਾ ਤੇ ਅਸ਼ਲੋਂ ਰਿਹਾ ਈ ਕਾਈ ਨਹੀਂ ਨਾ । ਮੰਡੀਰ ਏ ਭੂਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਪਾਈ ਰਖਦੀ ਏ। ਨਾ ਕੋਈ ਰੇ ਸੁਆਦ ਦੀ ਕਰਨੀ<noinclude>{{rh|੧੫੨}}</noinclude> ecup2sw4vxttpzz9bpu6zsax531jovf 250 8559 230571 34373 2026-07-29T00:08:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਣਨੀ । ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਟੱਪ ਅਸਲੋਂ ਉਜਾੜ ਲਗਦਾ ਏ ਉਜਾੜ । ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਓਥੇ ਕਦੀ । <br>{{gap}}ਕੋਲ ਹੀ ਬੇਰੀ ਹੇਠ ਬੱਧਾ ਧੌਲਾ ਢੱਗਾ ਉਗਾਲੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਕੰਨ ਤੇ ਇਕ ਕਾਂ ਚੁੰਝਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਲਹੂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਢੱਗਾ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । <br>{{gap}} ‘‘ ਧੌਲਾ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਹੁੱਸੜ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਏ । ਕੰਨ ਤੋਂ ਕਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦਾ, ’’ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਚਿਆ । <br>{{gap}}ਸੜਕ ਤੇ ਮਲਕ ਦਾ ਨੌਕਰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਅੱਜ ਕਵਾਇਆ ਨਾ। {{center|---}}<noinclude>{{rh|||੧੫੩}}</noinclude> flyyqpij1ncrpi97wof9raaaslj68rz 250 8561 230572 34374 2026-07-29T00:08:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}}{{gap}}੧. ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਚੌਧਰੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ? <br>{{gap}}੨. ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਕਿਵੇਂ ਮਧਮ ਪਿਆ ? <br>{{gap}}੩. ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀ ਗਲ ਬਾਤ ਹੋਈ ? <br>{{gap}}੪. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ: ਲਗਾਮ ਦੇਣਾ; ਹੌਲਿਆਂ ਕਰਨਾ; ਲੰਗੋਟੀਆ ਯਾਰ; ਪੱਚ ਹੈ ਜਾਣਾ; ਭੂਤੀ ਹੋਈ; ਹੁਸੜ ਜਾਣਾ ।<noinclude>{{rh|੧੫੪}}</noinclude> pp5uulplyljjek6a6e9xbjst9t82k1r 250 8564 230573 28162 2026-07-29T00:08:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ'''}}}} <br>{{gap}}ਪਰ -ਸੰਗਤ; ਸਭਾ । <br>{{gap}}ਵਾਂਜ-ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ; ਖ਼ਾਲੀ । <br>{{gap}}ਮੁਨਕਰ-ਨਾਂਹ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ । <br>{{gap}}ਰਸੂਖ - ਰੁਹਬ; ਅਸਰ । <br>{{gap}}ਸਿਖਰ-ਚੋਟੀ । <br>{{gap}}ਖੁਰਾ-ਨਸ਼ਾਨ । <br>{{gap}}ਵਾਹਰ-ਕੋਈ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫ਼ੜਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ । <br>{{gap}}ਨੁਕਤਾ ਚੀਨੀ-ਊਣਤਾਈਆਂ ਲਭਣੀਆਂ । <br>{{gap}}ਹਾਰ-ਚਿਹਰਾ ਮੁਹਰਾ ।<noinclude>{{rh|||੧੫੫}}</noinclude> oer90zzttf54jkxjtqycikaclncgb82 250 8577 230574 28197 2026-07-29T00:08:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ'''}}}} ਆਪ ਨੇ ੮ ਜਨਵਰੀ ੧੯੨੫ ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ | ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਨੁਸ਼ਹਿਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ । ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੇ ਐਫ਼. ਸੀ, ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਮ. ਏ. (ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ) ਪਾਸ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ । ੧੯੪੫ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਸਕ ਪਤਰ ‘ਪ੍ਰੀਤ-ਲੜੀ’ ਦੇ ਸੰਪਾਦਿਕ ਹਨ। ੧੯੪੭ ਤੋਂ ਬਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪੱਤਰ ‘ਬਾਲ ਸੰਦੇਸ਼’ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। <br>{{gap}}ਆਪ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ। ਹੇਠਲੀ ਸ਼ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਤੇ ਹਾਵ ਭਾਵ ਬੜੀ ਸੁਚੱਜਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨਵੀਆਂ ਪੁਖਤਾ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਣ ਤੇ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦੀ ਘਾੜੀ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । <br>{{gap}} ‘ਮੁੰਡ ਤੇ ਟਾਮੀ’ ਆਪ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ<noinclude>{{rh|||੧੫੭}}</noinclude> m4qpgv0nmqpuwjpbdvqbnzu3obmgs6o 250 8586 230575 28202 2026-07-29T00:09:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਲਗਾ ਖਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਕ ਗਰੀਬ ਪਹਾੜੀਏ ਮੁੰਡ ਦਾ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਲਾ ਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਸਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਮੁੰਡੁ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਕਠੋਰ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੇ ਕਟਦਾ ਹੈ। ਟਾਮੀ, ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਕੁੱਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ । ਮੁੰਡੂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਉਮੀਦਾਂ ਖਿੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕ ਗਰਮੀਆਂ ਕਟਣ ਸ਼ਿਮਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਮਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਲ ਪਰੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ । ਉਹ ਘਰ ਜਾਏ, ਭੈਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸੇ ਖੇਡੇਗਾ, ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚ ਟੱਪੇਗਾ, ਬਕਰੀਆਂ ਦਾ ਦੁਧ ਪੀਏਗਾ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਫੁਲ ਤੋੜੇਗਾ | ਪਰ ਤੁਰਨ ਦਿਹਾੜੇ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਮੀ ਦੀ ਸੌਂਪਣਾ ਕਰਕੇ ਆਪ ਗੱਡੀ ਚੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੁ ਨਿਮਾਣਾ ਤਕਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਤਲੇ ਨਾਟਕੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸੰਜਮ ਤੇ ਸੰਕੋਚ ਹੈ । ਜਿਸ ਨੇ ਨਿੱਗਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਬਿਆਨ ਢੰਗ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਮੰਡ ਦਾ ਚਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਇਕ ਕਾਰੀ ਚੋਟ ਹੈ । ਉਹ ਉਸ ਸਿਧੜੀ ਸੈਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲੋਂ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ੰਗਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਲੀ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ । {{center|---}}<noinclude>{{rh|੧੫੮}}</noinclude> rla1jlwcds7c1egwsjvwbg1q4w3af71 250 8588 230576 28208 2026-07-29T00:09:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਮੁੰਡੂ ਤੇ ਟਾਮੀ'''}}}} {{gap}}ਮੁੰਡਾ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਸੀ-ਉਹਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟਬਰ ਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਬਿਤਾਣ ਲਈ ਸ਼ਿਮਲੇ ਜਾਣਾ ਸੀ । ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸ਼ਿਮਲੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁ ਮੀਲਾਂ ਤੇ ਸੀ । ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਕਿਸੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਥਲੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਸੀ । ਘਰ ਉਹਨੂੰ ਰਜ ਕੇ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦੀ । ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬੜੇ ਗਰੀਬ ਸਨ। ਤੇ ਏਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ। ਅਖ਼ੀਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ-ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣ, ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਲਾਡਲਾਂ ਤਾ ਖਿਡਾਣ ਦੀ ਨੌਕਰੀ । ਅਠ ਰੁਪਏ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਓਹ ਘਰ ਭੇਜ ਛਡਦਾ ਤੇ ਰੋਟੀ ਕਪੜਾ ਵੀ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦੇਂਦੇ ਸਨ । <br>{{gap}}ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਓਹਨੂੰ ਘਰੋਂ ਆਇਆਂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਹੁਣ ਤੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਓਹ ਓਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਕ ਸਕਦਾ, ਜਿਥੇ ਓਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਖਡਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਕਰੀਆਂ ਚਰਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲੋਂ<noinclude>{{rh|||੧੫੯}}</noinclude> gkdbld8gdqgl11pgdoebfcjd3qnh8se 250 8590 230577 28211 2026-07-29T00:09:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਗੀਆਂ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਬਦਲ ਤਿਲਕਦੇ ਖਹਿਰਦੇ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਹਾੜ-ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਦਿਓਆਂ ਵਾਲੋਂ ਵੀ ਉਚੀਆਂ ਚੀਲਾਂ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਸਨ ਤੇ ਦਿਓਦਾਰ ਸਨ । <br>{{gap}}ਕਦੀ ਕਦੀ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਫਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ-ਓਹ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਏਸ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਿਚ ਬੇ-ਫਿਕਰ ਬਾਲ-ਪੁਥਾਂ ਨਾਲ ਦੌੜਨ ਲਗਦਾ-ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਕੁਤਾ ਟਾਮੀ ਭੌਕਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮਾਲਕਾਣੀ ਓਹਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਸਤੀ ਸਵੇਰੀ ਦੁਧ ਲਿਆਣ ਲਈ ਉਠਾ ਦੇਦੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਓਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਅਭੜਵਾਹੇ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਮੁੱਡੂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ, ਟਾਮੀ ਤੋਂ, ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪੁਤਰ ਤੋਂ-ਜਿਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤੇ ਦੁਧ ਲਿਆਣ ਲਈ ਓਹਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ-ਬੜੀ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ । <br>{{gap}}ਪਰ ਅਜ-ਕਲ ਭਾਵੇਂ ਮਾਲਕ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਝਿੜਕਦੇ ਸਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਜਗਾ ਦੇਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਟਾਮ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਭੌਕਦਾ, ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬਹੁਤੀ ਚਿੜ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਮਾਲਕਾਣੀ ਵੀ ਉਹਦੇ ਮਾਂਜੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਰੀਫ਼ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ ਸੀ । ਹੁਣ ਕਦੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਨਾ ਟੁਟਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੁੰਡੂ ਏਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਗਾ ਸੀ, ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜ ਉਹ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਗੁਡੀ ਵਾਂਗ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਉਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਿਮਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਗੇ । ਤੇ<noinclude>{{rh|੧੬੦}}</noinclude> jy5n38nvlyt3pkbceqb496vc43ni4l7 250 8591 230578 28215 2026-07-29T00:09:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਥੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਚਲਿਆ ਜਾਏਗਾ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਕੋਲ, ਨਿਕੀ ਜਿਹੀ ਭੈਣ ਕੋਲ - ਜਿਹੜੀ ਹੁਣ ਬੋਲਣ ਲਗ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕੋਲਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਰਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾ-ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਕੋਲ, ਤੇ ਚੀਲਾਂ ਦਿਓਦਾਰਾਂ ਕੋਲ, ਬੰਸਰੀਆਂ ਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਕੋਲ...... <br>{{gap}}ਉਹ ਰੋਜ ਜਾਣ ਦੇ ਦਿਨ ਗਿਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ । ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਪੂਛ ਛਡਦਾ ਕਿ ਉਹਦਾ ਸਕੂਲ ਕਦੋਂ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਉਹਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਸਨ। <br>{{gap}}ਜਿਸ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਉਹ ਹੋਰ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਤ ਲਕੀਰਾਂ ਉਕਰ ਛਡੀਆਂ ਸਨ, ਸਤ ਦਿਨ ਜਾਣ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਬੀਤਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਉਡੀਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜ ਕੇ ਕੁਤੇ ਨੂੰ ਦੁਧ ਪਿਆ ਕੇ ਉਹ ਸੌਣ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮਿਟੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁਆਟਰ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਇਕ ਲਕਰ ਮਿਟਾ ਛਡਦਾ । <br>{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਸੌਣ ਲਗਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ, ਉਹਨੇ ਦੁਧ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੀਤਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੁਧ ਧੁਆਂਖ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਾਲਕਾਣੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਇਕ ਗਲਾਸ ਦਿਤਾ ਸੀ । ਏਸ ਕਸੈਲੇ ਜਹੇ ਦੁਧ ਦਾ ਸੁਆਦ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ, ਪਰ ਨਰੋਏ ਠੀਕ ਦੁਧ ਦਾ ਸੁਆਦ ਉਹਨੂੰ ਵਿਸਰ ਗਿਆ ਸੀ-ਤੇ ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦੁਧ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ...... ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਇਕ ਵਾਰ ਉਹਦੇ ਬੇਲੀਆਂ ਰਲ ਕੇ ਵਾਗੀ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਬਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ । ਭਾਵੇਂ ਏਨੇ ਵਰੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ... ਪਰ<noinclude>{{rh|||੧੬੧}}</noinclude> b01henvyvi9vu9vqhf8zn0zjo10wpsd 250 8592 230579 28229 2026-07-29T00:09:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹ ਸਭ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਉਹਦਾ ਸੰਘ ਮਿਠਲੂਣਾ ਤੇ ਝਗੋ ਝਗ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਿਆਂ ਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਜਿਹੀ ਜਲੂਣ ਓਹਨੂੰ ਹੋਈ । ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਮਿਟੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਤਕਿਆ ਕਿ ਕੰਧ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲੀਕਾਂ , ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਓਹਨੂੰ ਪੰਜ ਲੀਕਾਂ ਦਿਸੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਂਗ... ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੰਜ ਲੀਕਾਂ ਮਿਟ ਜਾਣਗੀਆਂ ! ਉਸ ਦਿਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛੇੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਆਟਰ ਦੀ ਢਲਵਾਨ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪੌਣ ਰੁਮਕ ਪਈ ਜਾਪੀ ਤੇ ਬੰਸਰੀ ਸੁਣਨ ਲਗ ਪਈ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਖੀ ਸੁਖੀ ਸੌਂ ਗਿਆ......। <br>{{gap}}ਅਖ਼ੀਰ ਮੁੰਡੂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਭੂਤ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪੰਜ ਲਕੀਰਾਂ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਗਈਆਂ । ਲਾਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ । ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਬਝ ਗਿਆ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਟਰੰਕ ਤੇ ਟੋਕਰੀਆਂ । ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਬਹਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਦਰੇ ਵਜਣ ਲਗ ਪਏ । ਸ਼ਿਮਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਡੀ ਦਾ ਵਕਤ ਟਾਇਮ ਟੇਬਲ ਵਿਚੋਂ ਤਕ ਲਿਆ ਗਿਆ | ਦੋ ਟਾਂਗੇ ਬੁਲਾਏ, ਇਕ ਸਮਾਨ ਲਈ ਤੇ ਇਕ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਲਈ । ਇਸ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਮੁੰਡੂ ਬੜਾ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਰੁਝਿਆ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਟਾਂਗੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਕੇ ਆਪਣੀ ਟਲੀ ਵਜਾਈ ਓਦੋਂ ਮੁੰਡੂ ਕੋਈ ਪਹਾੜੀ ਗੀਤ ਗੁਣਗੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। <br>{{gap}}ਸਾਮਾਨ ਵਾਲਾ ਟਾਂਗਾ ਲਦ ਦਿਤਾ ਗਿਆ । ਮੁੰਡੂ ਨੇ ਟਾਂਗਾ ਲਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਬਹਿਣ ਲਈ ਸੋਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕ ਨਿਕਾ ਸੂਟਕੇਸ ਰਖ ਲਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ,ਬਹਿਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਟਾਂ ਤੇ ਰਖ ਲਏਗਾ।<noinclude>{{rh|੧੬੨}}</noinclude> 5r7b1e22gb4yo7kldenrbej5ojblin4 250 8595 230580 43339 2026-07-29T00:09:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><br/>'ਵਹੂੰ-ਵਹੂੰ' ਟਾਮੀ ਇਕ-ਦਮ ਬਹੁਤ ਭੌਂਕਣ ਲਗ ਪਿਆ । ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਦੁਧ ਦੇ ਕੇ ਚੁਪ ਕਰਾਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਓਹ ਅਜ ਨ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਉਚਿਆਂ ਭੌਂਕਦਾ ਰਿਹਾ । <br/>ਦੂਜੇ ਟਾਂਗੇ ਵਿਚ ਲਾਲੀ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਬੀਬੀ ਜੀ ਬਹਿ ਗਏ......ਵੱਡਾ ਕਾਕਾ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੁੰਡੂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਹਿਣ ਲਗਾ......ਅਚਾਨਕ ਓਹਨੂੰ ਕੁਝ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਓਹਨੇ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਡਾ ਖਿਆਲ ਸੀ, ਟਾਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੀਏ-ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਲਾਹ ਅਸਾਂ ਛਡ ਦਿਤੀ ਏ । ਅਹਿ ਲੈ ਪੰਜ ਰੁਪੈ ਆਪਣੇ ਖਰਚ ਲਈ-ਤੇ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਦੀ ਬੀਬੀ ਕੋਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਕਰੀਂ, ਤੇ ਹਲਵਾਈ ਕੋਲੋਂ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਟਾਮੀ ਲਈ ਦੁਧ ਲੈਕੇ ਇਹਨੂੰ ਪਿਲਾ ਦਿਆ ਕਰੀਂ -ਅਸੀਂ ਹਲਵਾਈ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਛਾਡਿਆ ਏ ।" <br/>ਤੁਰਦੇ ਟਾਂਗੇ ਵਿਚੋਂ ਬੀਬੀ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, "ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਦੀ ਚਾਬੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਈ ਏ, ਟਾਮੀ ਵਿਚਾਰੇ ਦਾ ਬੜਾ ਖਿਆਲ ਰਖੀਂ, ਕਲਿਆਂ ਕਿਤੇ ਓਦਰਾ ਨਾ ਜਾਏ......" <br/>'ਵਹੂੰ ਵਹੂੰ' ਟਾਮੀ ਭੌਂਕੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।.........ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮੁੰਡੂ, ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਕੋਲੋਂ ਚੀਲਾਂ ਤੇ ਦਿਓਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ, ਬੰਸਰੀਆਂ ਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਤੇ ਨਿਕੀ ਭੈਣ ਕੋਲੋਂ-ਜਿਹੜੀ ਹੁਣ ਬੋਲਣ ਲਗ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ ਵਿਛੜ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਨੌਕਰ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਹੁਣ ਤੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਉਹ ਓਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਕ ਸਕਦਾ...... 'ਵਹੂੰ ਵਹੂੰ' ਟਾਮੀ ਦੀ ਭੌਂਕ ਹੋਰ ਉਚੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਦੀ ਬੀਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਵੇਖੀਂ, ਕਿਤੇ ਕਲਿਆਂ ਟਾਮੀ ਓਦਰ ਨਾ ਜਾਏ ।<noinclude>{{rh|||੧੬੩}}</noinclude> c3ymopsiwitaazlb8l7o2lkjtod5kjj 250 8596 230581 28250 2026-07-29T00:09:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਪ੍ਰਸ਼ਨ'''}}}} {{gap}}੧. ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ? <br>{{gap}}੨. ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਮਹਲ ਕਿਵੇਂ ਉਸਰਿਆ ? <br>{{gap}}੩. ਉਹ ਮਹਲ ਕਿਵੇਂ ਢਹਿ ਪਿਆ ? <br>{{gap}}੪. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕਰੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ :-- ਅਭੜਵਾਹੇ; ਚਿੜ ਹੋਣਾ; ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ।<noinclude>{{rh|੧੬੪}}</noinclude> 1ijrr7vgs3f0hs31dzg35pssmg7ywqb 250 8597 230582 28257 2026-07-29T00:09:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ'''}}}} {{gap}}ਥਲੇ--ਮਦਾਨ ਵਿਚ । <br>{{gap}}ਵਿਸਰ ਗਿਆ--ਭੁਲ ਗਿਆ । <br>{{gap}}ਧੁਆਂਖ ਗਿਆ--ਸੜ ਗਿਆ । <br>{{gap}}ਢਠਵਾਣ--ਢੱਠਾ ਹੋਇਆ । <br>{{gap}}ਓਦਰ ਜਾਣਾ--ਜੀ ਨਾ ਲਗਣਾ । {{center|---}}<noinclude>{{rh|||੧੬੫}}</noinclude> b39zt1xpoovvo82ivqkkyvgiveuslsi 250 8598 230583 28261 2026-07-29T00:09:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ'''}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ । ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕਵੀ ਹਾਂ, ਕਵਿਤਾ ਉਹਨੂੰ ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੀ, ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਖਿਆਲ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਡੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਉਦੋਂ ਹੀ ਧਾਰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ, ਵੇਗ ਵਿਚ ਵਹਿ ਤੁਰਨ । ਪਰ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਕਵੀ ਮਨ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਐਨਾਂ ਚਿਰ ਤਕ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਹਲ ਸਦਕਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅੱਜ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਲੋਕੀ ਉਹਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਦੇ । ‘‘ ਇਕ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ<noinclude>{{rh|||੧੬੭}}</noinclude> 6nx4jtkd1yb9fderl6wszg9sff4dizc 250 8601 230584 28276 2026-07-29T00:09:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਕ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ...... ’’ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਬਾਬਤ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ! ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀਆਂ ਵੱਢ ਵਿਚ ਇਕ ਸਵੇਰ ’’ ‘‘ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਮੀਰਾ ਮੁਸੱਲੀ ’’ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਸਨ । ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਓਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਜਿੱਡੀ ਸੂਝ ਤੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ । ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਸਿਕ ਕੋਮਲਤਾ ਨੂੰ ਲੰਘਦਿਆਂ ਪਲੰਘਦਿਆਂ ਟੁਰਦਿਆਂ ਫਿਰਦਿਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੁੜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰਿਆ ਭਕੁੱਨਿਆ ਰਹੇ। <br>{{gap}}ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ‘‘ ਮੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਤ ’’ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਸ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਸੀ। <br>{{gap}}ਦੁੱਗਲ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਮਿਥਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਉਹਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਾ ਅੰਗ (Action) ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਮੰਟਰਾਂ ਦਾ ਨੱਸਣਾ, ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਦੌੜਨਾ, ਟੱਕਰਾਂ ਦਾ ਲੱਗਣਾ ਆਦਿ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਹਨੇ ਓਦੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਦ ਉਹ ਤੀਜੀ ਚੌਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆ ਸਕੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੁੱਗਲ ਆਪ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ‘‘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿੱਧਰ ਗਈਆਂ ? ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਧਰੇ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਉਹ ਹੱਥ ਲੱਗੀਆਂ । ਫੇਰ ਸਾਲ-ਡੇਢ ਬਾਅਦ ਅੱਗ ਬਾਲਣ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ<noinclude>{{rh|੧੬੮}}</noinclude> 83qk5qpb6hz8qc4saqcahnbgucov9jd 250 8616 230585 28301 2026-07-29T00:09:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਦਦ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ। ’’ <br>{{gap}}ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦੌਰ ਉਹਦਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਉਨੀਂ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, “ਮੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਤ”, ‘‘ਮੇਰੀ ਮੰਗਣੀ ’’, ‘‘ ਮੈਂ ਕਦੇ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ’’ ‘‘ ਉਹ ਰਾਤ ’’ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਹਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ । ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ ਲਿਆ ਸੀ ।<br>{{gap}}ਦੁੱਗਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦੌਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਐਮ. ਏ. ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਧਮਿਆਲ (ਰਾਵਲ ਪਿੰਡੀ) ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਸਦਕਾ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਟੈਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਰਚਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਔਕੜ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ੧੯੪੦-੪੧ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ‘‘ ਸਵੇਰ ਸਾਰ’’ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ‘‘ ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਕਰਦੀ ਗਈ’’, ‘‘ ਅੱਗ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ’’, ‘‘ ਡੰਗਰ ’’ ,‘‘ ਕੱਚਾ ਦੁੱਧ ’’ ,‘‘ ਨਵਾਂ ’’ । ਆਦਮੀ ਨਵਾਂ ਘਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ । <br>{{gap}}ਦੁੱਗਲ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੂਝ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਸਗੋਂ ਮੌਲਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੋਈ ਹੈ। <br>{{gap}}‘‘ ਨਵਾਂ ਘਰ ’’ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਇਕ ਸਫਲ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। {{center|---}}<noinclude>{{rh|||੧੬੯}}</noinclude> d3d4caimnaxvzyla1tcstrfp2a62gy5 250 8617 230586 28328 2026-07-29T00:10:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਨਵਾਂ ਘਰ'''}}}} {{gap}}ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਲਈ ਘਰ ਵਖ ਰਖ ਲਏ ਗਏ ਸਨ । ਜਿਉਂ ਹੀ ਨਿਕਾਸੀ ਗਏ, ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਤਾਹੀਉਂ ਕੋਈ ਦਸ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਇਕ ਅਹਿਲਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਟਮੈਂਟ ਪਰਚੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਣ ਦਿਤੀ। <br>{{gap}}ਬਾਹਰ ਮੋਟਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਜੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਪਿਛੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਆਏ ਸਨ। ਇਕ ਨੌਕਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਵਫ਼ਾ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਤੇ ਇਕ ਦੋ ਟੁੱਕ ਇਕ ਦੋ ਬਿਸਤਰੇ ਜਿਹੜੇ ਲਾਹੌਰੋਂ ਅਸੀਂ ਕਢ ਸਕੇ । <br>{{gap}}ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ । ਕੋਠੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਕਲਵੰਜੇ ਕਰਕੇ ਜ਼ਰਾ ਸੀ-ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਤੇ। <br>{{gap}}ਕੋਠੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਮੋਹਰ ਉਂਜ ਦੀ ਉਂਜ ਲਗੀ<noinclude>{{rh|||੧੭੧}}</noinclude> 8f7d9gek42z1eawf1bi430x3b2tfgz5 250 8630 230587 28334 2026-07-29T00:10:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਈ ਸੀ । ਅਸੀਂ ਬਿਹਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜੋ। <br>{{gap}}ਗੈਲਰੀ ਵਿਚ ਕਦਮ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਬ੍ਰਿਧ ਮਾਂ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਡੂੰਘਾ ਠੰਢਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਥਿਆ ਉਲੀਕੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। <br>{{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜੀ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਕੋਠੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮੋਟਰਾਂ ਦੀ ਹਿਰਸ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਚਾਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤੈ ਬਸ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਅਮਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਲਖ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਘਰ ਨ ਛਡਿਆ ਸਗੋਂ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਅਧ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ । <br>{{gap}}ਤੇ ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਤਰਲੇ, ਸਾਡੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨਾ ਕੀਤੀ । ਹਮੇਸ਼ ਇਹੋ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਛਡ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। <br>{{gap}}ਫੇਰ ਫ਼ਸਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਣ ਪਹੁੰਚੇ । ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਵਿਹੜ ਵਿਕ ਬੈਠੇ ਰਹੋ । ਫ਼ਸਾਦੀ ਕੂਈ ਓਪਰੇ ਥੋੜੇ ਸਨ । ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕੰਮੀ-ਕਾਂ ਸਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੱਸੀ ਸਾਡਿਉ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਸਾਡੇ ਖੜੇ ਗਰਮ ਕਪੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗ ਮਾਤਾ ਸਨਝਦਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਬਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਾਦੀਆਂ ਨੇ ਦਿਆ, ਲੂਣ ਕੇ ਅੱਗਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਠੇ ਤੇ ਚੜਕੇ ਵੇਖ<noinclude>{{rh|੧੭੨}}</noinclude> 3ddmi0ts3nzf94q6klu2i1x0iw3ow6b 250 8633 230588 28346 2026-07-29T00:10:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲੈਂਦੇ, ਫੇਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ । ਬਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਫ਼ਸਾਦੀ ਗਲੀਆਂ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਤੇ ਤਰੂਟ ਪਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢ ਤਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚੋਂ ਨੇ ਹਿਲੇ । <br>{{gap}}ਅਖੀਰ ਅਠ ਦਸ ਮੁਸ਼ਟੰਡੇ ਸਿਰ ਸਿਰ ਤਕ ਲੰਮੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ ਚਕ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆ ਵੜੇ। ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਜੰਮਾ ਤੇਲੀ ਸੀ, ਬਰਫ ਮੁਸੱਲੀ ਸੀ, ਜਹਾਨਾ ਮਰਾਸੀ ਸੀ, ਫੁਰਮਾਨ ਛਬਾ ਸੀ, ਮੀਰੂ ਲੁਹਾਰ ਸੀ, ਮਾਦ ਮਹਿਰਾ ਸੀ, ਦੁੱਲਾ ਮੋਚੀ ਸੀ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਕੁੱਝ ਪਾਰ ਮੋਹੜ ਵਿਚੋਂ ਸੈਦਨ ਦਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਸਨ । <br>{{gap}} ‘‘ ਸ਼ਾਹਣੀਓਂ, ਸਲਾਮ ਬਾਣੇਆਂ ! ’’ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਵੜ ਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਦਾਬ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਸਦੇ ਹਸਦੇ ਉਦਰ ਵੜ ਗਏ । ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉਠ ਕੇ ਬਰਾਂਮਦੇ ਵਿਚ ਖੜੋ ਗਏ ਤੇ ਇਕ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੈ ਲੈ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ । ਕੇਵਲ ਜਦੋਂ 'ਸਾਡਾ ਦਾਜੋਲ ਪਲੰਘ ਉਹ ਚੁਕਣ ਲਗੇ ਤੇ ਮੇਰੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ <br>{{gap}} ‘‘ ਵੇ ਜਹਾਨਿਆਂ ਧੁਤ੍ਰਾ, ਇਹ ਮੈਂਡੀ ਨੂੰਹ ਨੇ ਦਾਜ਼ੇ ਨਾਂ ਪਲੰਘ ਹੀ । ’’ <br>{{gap}}ਜੋਹਾਨੇ ਨੇ ਸੁਣੀ-ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਛੱਡੀ। <br>{{gap}} ‘‘ ਸ਼ਾਹਣੀਏ ਛੇੜਿਆ ਵੀ ਕਰ ’’ ਜਹਾਨਾ ਅੰਗਾਂ ਹਸਦਾ ਹਸਦਾ ਬੋਲਿਆ, “ਕੈਹ ਤੂੰ ਹਿਰਸਾਂ ਬਾਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੁ । ’’ <br>{{gap}} ਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਸ ਪਲੰਘ ਹਵੇਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਢ ਕੇ ਰਖ ਲਿਆ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਵਾਰ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਲੰਘ ਖੋਂਹਦੇ ਹੀ ਰਹੇ ।<noinclude>{{rh|||੧੭੩}}</noinclude> banbhacxlnbzjpbxd8vwlsds0n7ugnx 250 8693 230589 28494 2026-07-29T00:10:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਸੈਦਨ ਦਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਘੁਲ ਘੁਲ ਕੇ ਸੰਦੁਕ ਕਢ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਲਾਲਟੈਨ ਜਗਾਕੇ ਆਪ ਲੈ ਗਏ । ਵੇ ‘‘ ਭੈੜਿਓ ਡੰਗੇ ਡਾਰੇ ਥਹਾਰ ਏ ਤਕ ਸੁਣੀ ਕੇ ਹਥ ਬਾਹਿਆ ਏ । ’’ <br>{{gap}}ਮੀਰ ਹਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਚੀਨੀ ਕਚ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਖ ਟੋਕਰੀ ਵਿਚ ਤੇ ਪਿਤਲ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਖ ਬੋਰੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਦਿਤੇ । ਉਹ ਤੇ ਕਮਅਕਲ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਬਰ। ਵਿਚ ਸਪੋਟ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਇੰਜ ਹਸਦੇ ਹਸਦੇ ਫ਼ਸਾਜੀ ਸਾਡੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਵੜੇ ਤੇ ਹਸਦੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮਾਂ ਕਰਦੇ ਨਿਕਲ ਗਏ । <br>{{gap}}ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰਬ ਨ ਆਈ, ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਚਾ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ । ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਫ਼ਸਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹੁੰਜਾ ਦੇ ਲਿਆ । <br>{{gap}}ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਢੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਵੜੇ ਤੇ ਦਜੇ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਹਮਸਾਇਆਂ ਮਾਂ-ਪਿਓ-ਜਾਇਆਂ ਕੋਲ ਕਟੀ। <br>{{gap}}ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਚ ਫ਼ਸਾਦ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਖ਼ੀਰ ਮਜਬੂਰਨ ਲਾਹੌਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਣਾ ਪਿਆ । ਫਿਰ ਇਹ ਅੱਗ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਧੁਖਣ ਲਗ ਪਈ। ਅਗਸਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਭਾਂਬੜ ਮਚ ਪਏ । ਪਰ ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵੇਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਡਰ ਸੀ । ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ।<noinclude>{{rh|੧੭੪}}</noinclude> agmgg1da4q3tn4qqfkb9n96xj1nkgd8 250 8694 230590 28500 2026-07-29T00:10:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਂ । ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਜਿਥੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ, ਉਥੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਕਦੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਪੰਦਰਾਂ ਅਗਸਤ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਖੂਬ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡੀ ਗਈ । ਇਕ ਦੋ ਰੋਜ਼ ਹੋਰ ਡਰ ਰਿਹਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੜਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਚੁਕੀਆਂ ਜਾਣ ਲਗ ਪਈਆਂ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਠੰਡਹਾਰ ਵਰਤੇ ਜਾਵੇਗੀ । ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਨ ਨਿਕਲੇ । <br>{{gap}}ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਅਜੇ ਮੈਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ । ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਆਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਗੁਆਢੀ ਦੋਸਤ ਨੇ ਆ ਕੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਗੁਡੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਆਣਪ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਆਈਏ। <br>{{gap}}ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗੁਆਂਢੀ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਅਗੋਂ ਹਥ ਜੋੜ ਜੋੜ ਮੇਰੇ ਤਰਲੇ ਲੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ । ਉਹ ਇਤਨੀ ਵਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈ ਸਕਦਾ । ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ । ਸਾਡਾ ਗੁਆਂਢੀ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ । ਉਸਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਵੇਖ ਅਸੀਂ ਦਸ ਮਿੰਟਾ ਵਿਚ ਉਂਜ ਦੀ ਉਂਜ ਭਰੀ-ਭਕੁੰਨੀ ਕੋਠੀ ਛਡ ਮੋਟਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਨਿਕਲ ਆਏ । ਸਾਡੇ ਗੁਆਢੀ ਨੇ ਇਕ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਦ ਤਕ ਸਾਨੂੰ ਛਡ ਗਿਆ । <br>{{gap}}ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ। ਫੇਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਚਵਾਂ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਉਥੋਂ<noinclude>{{rh|||੧੭੫}}</noinclude> 2iuktaq4bche2d8pzpr06e0nvovb4zx 250 8698 230591 28506 2026-07-29T00:10:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਠਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਬੰਦੂਕ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਘਰ ਕੇ ਤਕਦਾ,ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵੇਖ ਉਹ ਹੱਕੇ ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਸਾਰਾ ਸਮਾ ਮੋਟਰ ਵਿਚ ਅਹਿਲ, ਅਡੋਲ, ਖਾਮੋਸ਼ ਬੈਠੇ ਰਹੇ ਜਿਵੇਂ ਸੈਲ ਪਥਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ । <br>{{gap}}ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਨੇ-ਮੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬੇ-ਘਰਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਉਹ ਵਿੰਹਦੇ ਰਹੇ, ਵਿੰਹਦੇ ਰਹੋ । ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਤੱਕ ਨਾ ਉਹ ਬੋਲੇ । ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਧਾ, ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪੀਤਾ। <br>{{gap}}ਤੇ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਕ ਨਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਦਮ ਰਖਿਆ, ਬਾਹਰ ਹੇ ਤੇ ਮੋਟਰ ਛਿੜਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਵੜੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਠੰਡੀ ਆਹ ਭਰੀ । <br>{{gap}}ਹੈਟ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਸੋਟੀ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਹਥਾ ਭਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲ ਭੰਰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ ਨਿਕੀਆਂ ਪੰਜ ਸਤ ਟੋਪੀਆਂ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹੇਠ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਬਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਝੀਤ ਵਿਚੋਂ ਸਿਟੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਖ਼ਾਨ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੀਰਾਜ ਉਦੀਨ ਦੇ ਨਾਂ,ਮਿਸ ਜੁਬੰਦਾ ਖਾਨਮ ਐਮ. ਏ. (ਸਟੂਡੈਂਟ) ਦੇ ਨਾਂ, ਬੇਗਮ ਮੀਰਾਜਉਦੀਨ ਦੇ ਨਾਂ । ਕੁਝ ਚਿਠੀਆਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦਾ-ਪਤ੍ਰ ਸਨ । ਇਕ ਚਿਠੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਕੋਠੀ ਵਿਚ ਅਮਨ ਕੰਮਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਬੁਲਾਵਾ ਸੀ, ਇਕ ਚਿਠੀ ਗੁਮਨਾਮ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਚਵੀ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਛਡ ਨੇ ਨਠ ਗਏ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਆਪ ਹੋਣਗੇ ।<noinclude>{{rh|੧੭੬}}</noinclude> k4gqvl1zobi1iwu4m6njdxgshds7xj5 250 8700 230592 28514 2026-07-29T00:10:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਡੂੰਘਾ ਠੰਢਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ। <br>{{gap}}ਚੱਪਾ ਚੱਪਾ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਮਿਟੀ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਛਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੁਕਰਾਂ ਵਿਚ ਬਬੀਹਿਆਂ ਨੇ ਜਾਲ ਤਣ ਹੋਏ ਸਨ । ਸਾਹਮਣੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ । ਆਰਾਮ ਕਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਇਕ ਤਿਪਾਈ ਰਖੀ ਸੀ, ਤਿਪਾਈ ਤੇ ਦਧ ਚਿਦਾਂ ਧੜੀ ਦਾ ਧੰਤਾ ਇਕ ਮੇਜ਼ਪੋਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਸੀ ! ਮੇਜ਼ਪੋਸ਼ ਤੇ ਇਕ ਗਲਦਾਨ ਸੀ । ਗੁਲਦਾਨ ਵਿਚ ਫੁਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਕ ਰਹੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਚਵਾਂ ਪਾਸੇ ਤਿਪਾਈ ਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਮਰ ਚੁਕੇ ਛਿਲੜਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿਲਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ । ਬੈਠਣ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਫੇ ਉੱਜ ਦੇ ਉੱਜ ਪਏ ਸਨ, ਕਲੀਨ ਉਂਜ ਦੇ ਉੱਚ ਵਿਛੇ ਸਨ, ਪਰਦੇ ਉੱਜ ਦੇ ਉੱਜ ਲਟਕ ਰਹੇ। ਸਨ। ਇਕ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ੧੫ ਅਗਸਤ ੧੯੪੭ ਦਾ ‘ਡਾਅਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਖਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਛੂਤ ਦਾ ਪੱਖਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਪਿਛਲੇ ਦਸਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪਖਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ <br>{{gap}}ਖਾਣ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਖਾਣਾ ਪਰੋਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਸ਼ਾਮੀਕਬਾਬ, ਗੋਸ਼ਤ ਦੋ ਪਿਆਜ਼ਾ, ਪੁਲਾਅ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਨਾ ਕੁਝ । ਹਰ ਕੁਰਸੀ ਅਗੇ ਪਈ ਪਲਟ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਕਢਿਆ ਰਖਿਆ ਸੀ । ਇਕ ਬਚੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਉਚੀ ਜਹੀ ਬੰਦ ਸੀਟ ਵਾਲੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਲੇਟ ਵਿਚ ਚਾਵਲੇ ਸਨ, ਦਹੀਂ ਸੀ, ਪਲੇਟ ਵਿਚੋਂ ਭਰਿਆ ਛੋਟਾ ਚਮਚਾ ਉਂਜ ਦਾ ਉਂਜ ਭਰਿਆ ਰਖਿਆ ਸੀ। ਅੰਗੀਠੀ ਤੇ ਰਖੀ ਘੜੀ ਬਾਰਾਂ ਵਜ ਕੇ ਦਸ ਮਿੰਟ ਤੇ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ਝੁਲਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਧੂਏ ਨਾਲ ਕੰਧ ਧੁਆਂਖੀ ਹੋਈ ਸੀ।<noinclude>{{rh|||੧੭੭}}</noinclude> r6mbc2vwkzjih6lsi4hge4ka6d908h4 250 8702 230593 28520 2026-07-29T00:10:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੇ ਇਕ ਮੁਸੱਲਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੋਲ ਇਕ ਤਸਬੀਹ ਕਰੂੰਡੀ ਪਈ ਸੀ। ਮੁਸੱਲੇ ਦੀ ਇਕ ਨੁਕਰ ਜੀ ਰਖੀ ਸੀ । ਸਾਹਮਣੇ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿਚ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੀਆਂ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੀਆਂ ਜਿਲਦਾਂ ਅਦਬ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ । <br>{{gap}}ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਤਵੇ ਤੇ ਪਿਆ ਇਕ ਫੁਲਕਾ ਸੜਕੇ ਕੋਇਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ । ਟਿਪ ਟਿਪ ਹਰ ਅੱਧੇ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਨਲਕੇ ਵਿਚ ਟਪਕਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਹੇਠ ਪਏ ਪਤੀਲੇ ਨੂੰ ਭਰ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ। <br>{{gap}}ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸਾਮਣੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਪੰਜ ਲੋਟੇ ਪਏ ਸਨ ! ਕੋਈ ਵਡਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਨਿੱਕਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਦਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਮਿਟੀ ਦਾ ਸੀ। <br>{{gap}}ਪਿਛੋਂ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਕਵਾਟਰਾਂ ਵਲ ਇਕ ਕਵਾਟਰ ਦੀ ਚਗਾਠ ਤੇ ਮੁੰਹ ਰਖੀ ਇਕ ਤਾ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ । ਧਰਕ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬੁਲਬੁਲ ਮੁਧੀ ਪਈ ਸੀ। <br>{{gap}}ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜੀ ਛਿਨ ਛਿਨ ਬਾਅਦ ਡੂੰਘੇ ਠੰਢੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ। <br>{{gap}}ਬਾਹਰ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਕਿਤਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਮਾਲਟਿਆਂ ਦੇ ਝੂਰ ਝੂਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਗੜ੍ਹ ਖੂਹ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਚਲਾਇਆ । ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਗਿਣਦੇ ਰਹੇ, ਮਾਹਲ ਦੇ ਕਿਤਨੇ ਲੋਟੇ ਟੁਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਤਨੇ ਲਟੇ ਮੁਢ ਹੈਸਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਹਿੰਦੀ, ਮਾਲਟ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ ਪਕਣਗੇ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਉਹ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ । ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੇ ਹੋਏ ਅਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਤੀਮਤ ਖਾਂਦੀ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਖਪਰੇ ਖਪਰੇ ਵੀ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਤੂੜੀ ਦੇ<noinclude>{{rh|੧੭੮}}</noinclude> ibvmt12a41hhtkoliqc9x7fsbz8i05q 250 8704 230594 28527 2026-07-29T00:11:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਅੰਡੇ ਦਿਤੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਦੀਆਂ ਵਿਨਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਬਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲਗ ਰਹੀਆਂ । <br>{{gap}}ਤੇ ਅਧ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੋਠੀ ਵਲ ਮੁੜੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਪਲਾਤੀ ਪਲਾਤੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰ ਲਈ ਸੀ । ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਧੂਆਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਨਲਕਾ ਫਰਨ ਫਰਨ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ । <br>{{gap}}ਬਗੀਚੇ ਵਿਚੋਂ ਤੋਂੜੀਆਂ ਭਿੰਡੀਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਭਰੀ ਮੇਰੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੰਗੀਲੇ ਪੀੜ੍ਹੇ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠੀ । <br>{{gap}}ਉਂਜ ਦੇ ਉਂਜ ਡੂੰਘੇ ਠੰਢੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਵਿਛੀ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀ ਮੰਜੀ ਤੇ ਜਾ ਪਏ । <br>{{gap}}ਤੇ ਖਾਣ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਰਖੇ ਰੇਡੀਓ ਸੈਟ ਨੂੰ ਖੰਹਲਕੇ ਮੈਂ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਟਰਾਂਸਫ਼ਾਰਮਰ ਹੀ ਸੜਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਜਾ ਸੀ।<noinclude>{{rh|||੧੭੯}}</noinclude> pds4q7b6vtn9vut2slgn8lpa011v1c2 250 8707 230595 28535 2026-07-29T00:11:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{larger|''' ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ'''}}}} {{gap}}ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਚੌੜੀ ਪੈਂਤੀ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁਸ਼ਕੀ ਰੰਗਾ ਤਕੜਾ, ਮਲਵਈ ਜੂਆਨ ਹੈ , ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਮੋਹ ਹੈ । ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਉਹਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਹਦੇ ਪਿੰਡ ਡਡਹੇੜੀ, ਤੇ ਲਾਗਲੀ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦ ਗੜ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹਨ । ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਪੇਂਡੂ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ, ਓਥੇ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ । <br>{{gap}}ਹੁਣ ਤਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, “ਸਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ’’ ਤੇ ‘‘ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤਕ ’’ । ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਹਦੇ<noinclude>{{rh|||੧੮੧}}</noinclude> 7uh7239hn6892q008gklruzkcx185va 250 8746 230597 28622 2026-07-29T00:11:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਦੋਂ ਵੀ, ਇਸ ਖ਼ਦੇ ਨੇ ਚੁਗਲੀ ਲਿਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੰਡ ਕੈਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਹੁਣ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਪਿਛੋਂ, ਜਦ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਖੁਫੀਆ ਅਜ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਨ ਦੇ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ! {{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਹਰਖ ਨਾਲ ਜਿਰਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਵਿਚੋਂ ਧੌਣ ਚੁਕ ਤੇ ਖੁਫੀਏ ਵਲ ਕੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਚੀਚੀ ਵਟ ਕੇ ਬੋਲੀ : <br>{{gap}} ‘‘ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਦਿਐ ਬੇ, ਨਣ ਹਰਾਮੀਆਂ...? ’’ <br>{{gap}}ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁਲਸ ਵਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ । <br>{{gap}}ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗ ਗਈ । ਪਜਤੌਲ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾਕੇ ਉਹ ਕਿਲਿਆ : <br>{{gap}} ‘‘ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਇਸ ਪਖੰਡ ਨੂੰ-ਦਸਖ਼ਤ, ਦਰਖਤ ਲਕਾਂ ਵਿਚ ਬਦ-ਅਮਨੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ ! ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਕੌਣ ਜੰਮਿਐ ਏ ਸਾਡੇ ਜਲਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ...? ’’ ਤਾਈ ਗਰਜ ਉਠੀ। ਗਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਗਭਰੂਆਂ ਦੇ ਡੌਲੇ ਫਰਕਣ ਲਗੀ । ਤੇ ਸ਼ਮਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲਟਬੌਰੇ ਤਬਿਆਂ ਦੇ ਲਾਂਗੜੇ ਮਾਰ ਕੇ ਤਣ ਗਏ । <br>{{gap}} ‘‘ ਹੁਸ਼ਿਆਰ......! ’’ <br>{{gap}}ਇਕ ਹੁਕਮ ਹੋਰ ਕੜਕਿਆ <br>{{gap}}ਬੰਦੂਕਾਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤਣ ਗਈਆਂ। <br>{{gap}} ‘‘ ਖੜਾ ਥਡੇ ਮਾਂ-ਮਸ਼ਕਰਿਆਂ ਦੇ ਟੂਟ ਜਾਣੇ......ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਖਾਂਦੇ ਓ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਧਰੋਹ.....! ’’ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਕੜਕਦੀ ਤਾਈ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਪਸ਼ਾਰ ਕਪਲਸੀਆ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਾ ਮਾਰਿਆ। <br>{{gap}}ਥੜ ਉਤੋਂ ਨਾਅਰੇ ਲਗੇ:<noinclude>{{rh|੧੯੨}}</noinclude> t4vvvipgmiiprjnbvcusjkw1l7plp37 250 8749 230598 28634 2026-07-29T00:12:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><br>{{gap}} ‘‘ ਸਿਪਾਹੀ ਸਾਡੇ ਸਾਥੀ ਨੇ ! ’’ <br>{{gap}} ‘‘ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਡੇ ਵੇਰੀ ਨੇ ! ’’ <br>{{gap}}ਥਾਣੇਦਾਰ ਛਿੱਥਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਸਿਪਾਹੀ ਦਹਿਲ ਗਏ-- ਬੰਦੁਕਾਂ ਦੇ ਮੁੰਹ ਮੁੜ ਗਏ ! <br>{{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਭਰੇ ਇਕੱਠ ਵੱਲ ਬਾਂਹ ਉਲਾਰ ਕੇ ਆਖਿਆ :<br>{{gap}} ‘‘ ਆਓ ਨੀ ਕੁੜੀਓ, ਆਓ ਵੇ ਮੁੰਡਿਓ, ਨੀ ਕਰਨੈਲ ਕਰੇ -ਆ ਬੇ-ਬੰਤ -ਸਾਰੇ ਕਾਗਤ 'ਤੇ ਗੁਠੇ ਲਾਓ...!” ਤਾਈ ਦੇ ਪਸ਼ਮ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਸਾਉ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਂਗ ਫਰ ਫਰਾਏ-ਤੇ ਉਹਨੇ ਅਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਅਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਲਾ ਦਿਤਾ। <br>{{gap}}ਤ੍ਰਬੇਨੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੱਦਲੀ ਖੰਭ ਫੜ-ਫੜਾਏ, ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਵਾਜ ਆਈ: {{center|ਘੁਗੂੰ-ਘੂੰ--ਘੁਗੂੰ-ਘੂੰ}} {{center|---}}<noinclude>{{rh|||੧੯੩}}</noinclude> ii23qq49tkfdg1owfdlij83j6du5qq8 250 8841 230646 221129 2026-07-29T08:26:19Z Gill jassu 619 /* ਤਸਦੀਕ */ 230646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{right|<poem>{{xx-larger|'''ਗੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ'''}} </poem>}}</br><noinclude></noinclude> 7901apwx8z2qel9351u3s78xxa2x1vw 230647 230646 2026-07-29T08:26:52Z Gill jassu 619 230647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill jassu" /></noinclude>{{right|<poem>{{xx-larger|'''ਗੁਮਨਾਮ''' '''ਕੁੜੀ''' '''ਦੇ''' '''ਖ਼ਤ'''}} </poem>}}</br><noinclude></noinclude> 2q6zdbxrd0vaajgt1pr2ks7qfp4v1pn 250 9366 230262 42580 2026-07-28T14:12:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧)}}</noinclude> {{Block center|<poem><big>{{gap}}(੧) “ਸਿੰਘਸੂਰਯੋਦਯ"ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ-'ਨਮੋ ਸੂਰਯਸੂਰਯੇ, ਨਮੋ ਚੰਦ੍ਰਚੰਦ੍ਰੇ ਏਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਔਰ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕੇ. ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ "ਜਾਪ" ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਏਹ ਹ ਕਿ ਜੋ ਵਾਹਗੁਰੂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਔਰ ਸੂਰਯ ਦਾ ਭੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ਼ ਦੂਜੇ ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਔਰ ਸੂਰਯ ਦੇ ਪੂਜਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਹੈ,ਯਥਾ:-</big> {{gap}}{{gap}}"ਕੇਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਸੂਰ ਕੋ ਮਾਨੈ, {{gap}}{{gap}}ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਪਵਨ ਪ੍ਰਮਾਨੈ, {{gap}}{{gap}}ਪਰਮਤੱਤ ਕੋ ਜਿਨ ਨ ਪਛਾਨਾ, {{gap}}{{gap}}ਤਿਨ ਈਸ਼੍ਵਰ ਤਿਨ ਹੀ ਕੋ ਮਾਨਾ." ^{(ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ)} {{gap}}{{gap}}ਕੋਈ ਪੂਜੈ ਚੰਦ੍ਰ ਸੂਰ, ਕੋਈ ਧਰਤਿ ਅਕਾਸ ਮਨਾਵੈ {{gap}}{{gap}}ਫੋਕਟ ਧਰਮੀ ਭਰਮ ਭੁਲਾਵੈ." ^{(ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ)} <big>(੨) ਔਰ-"ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਵਰਣ ਜਾਤੀ ਕੀ ਰੀਤਿ ਨਾ ਤ੍ਯਾਗੇ." ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੁਮਤ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ. ਦੇਖੋ,ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ (ਹਮਹਿੰਦੂਨਹੀਂ) ਦਾ ਅੰਗ ਦੋ.</big> <big>(੩)"ਗੁਰੁਬਿਲਾਸ” ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖਿਤ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਗਊ ਬਣਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਅਕਾਲ- ਪੁਰਖ ਪਾਸ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪਰ ਅਕਾਲ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਔਰ ਜਨਮ-</big></poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> k862ttu5l34yg1x0x38pfa360rojdt8 250 9972 230675 103018 2026-07-29T11:09:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੀ ਦੇ ਦੇਹ-ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪੀ ਲਉਂਗੇ ! ਇਹ ਆਖਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਲੜਕੀ ਸਿਰ ਸਾਰਾ ਕਸੂਰ ਪਾਕੇ ਦਵਾ ਵਾਸਤੇ ਹੱਬ ਅਗਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੇ। {{gap}}ਜ਼ਰਾ ਠਹਿਰ ਹਰੀ, ਮੈਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹਾਂ,ਆਖ ਕੇ ਸੈਲਜਾ ਕਮਰਿਉ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। <section begin="1." /><section end="1." /> <section begin="2." />{{center|੨.}} {{gap}}ਹਰੀਸ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨੇਨਤਾਰਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਖੂਬ ਸਾਹਿਬਪੁਣਾ ਸਿਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਲੈਤੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਿਕਲਣ ਦੇਂਦੀ। ਅਜੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੜਕੀ ਨੀਲਮਬਰੀ ਚਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ ਏਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ 'ਨੈਨਤਾਰਾ' ਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਆਖਿਆ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਰਜ਼ੀ 'ਅਤੁਲ' ਦਾ ਕੋਟ ਬਣਾਕੇ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੀਹ ਰੁਪੈ ਦੇਣੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਪਾਠ ਭੁਲਾਕੇ ਬੋਲ ਉਨੀ,ਇਕ ਕਪੜੇ ਦੇ ਦਸ ਵੀਹ ਰੁਪੈ ? {{gap}}'ਨੈਨਤਾਰਾ' ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ? ਮੇਰੇ ਅਤੁਲ ਤਾਂ ਇਕ ਸੂਟ ਤੇ ਸੇਠ ੨ ਸੱਤਰ ੨ ਰੁਪੈ ਲੱਗ ਗਏ ਨੇ।" {{gap}}'ਸੂਟ' ਸ਼ਬਦ ਸਿਧੇਸ਼ਰੀ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨ ਆਇਆ। ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ <section end="2." /><noinclude></noinclude> p0o8tle7kekwvkdhlm8oeqvbchz87j2 250 9974 230676 31423 2026-07-29T11:09:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਝਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਕੋਟ, ਪੈਂਟ, ਨਿਕਟਾਈ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੂਟ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਸਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਲੜਕੀਨੂੰ ਆਖਿਆ ‘ਜਾਹ ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਸਦ ਲਿਆ, ਆਕੇ ਰੁਪੈ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇ ਜਾਏ।' {{gap}}ਨੈਨ ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਚਾਬੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਦੇ ਦਿਉ ਖਾਂ, ਮੈਂ ਆਪੇ ਹੀ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਨੀਲਾ ਉਠ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਮਾਂ ਕੋਲ ਕੁੰਜੀ ਕਿਥੋਂ ਆਈ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਚਾਬੀ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚਾਚੀ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਬੋਲੀ, ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ ਐਨੇ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਚਾਬੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਮਾਲਾ ਫੇਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਜੁਵਾਬ ਨ ਦੇ ਸਕੀ। {{gap}}ਦਸ ਕੁ ਮਿੰਟਾਂ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਸ਼ੈਲਜਾ ਰੁਪੈ ਦੇਣ ਲਈ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਈ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਤੁਲ ਦੇ ਕੋਟ ਬਾਰੇ ਓਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਗਲ ਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੁਲ ਕੋਟ ਪਾਕੇ ਓਹਦਾ ਵਾਧਾ ਘਾਟਾ, ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਹਰਿਚਰਨ ਲਲਚਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਬਤ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੁਲ ਨੇ<noinclude></noinclude> hhn2tn6q8f5ddwr9xttgb7coxdj9zi9 250 9983 230677 31461 2026-07-29T11:09:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਖਿਆ, ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਜਰਾ ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਨਾਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਥੋੜੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚੋਂ ਰੁਪੈ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਲੜਕੇ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਟਰੰਕ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। {{gap}}ਲੜਕੇ ਨੇ ਕਾਹਲਾ ਜਿਹਾ ਪੈਕੇ ਆਖਿਆ, “ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਦਸਚੁਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਕਲ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸਤਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਕੋਟ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕੀ ਮਖੌਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੁਪੈ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖਲੋਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੇ ਹਰੀ ਭਈਆ ਜੋ ਕੋਟ ਪਾਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਥੇ ਵੱਟ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਾਗ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਛਿਹ: ਛਿਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੁਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ! ਫੇਰ ਹੱਸ ਕੇ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਕੇ, ਏਦਾਂ ਜਿਦਾਂ ਕੋਈ ਸਿਰਹਾਣਾਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਲੜਕੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਨੈਨ ਤਾਰਾ ਹੱਸ ਪਈ, ਨੀਲਾ ਮੂੰਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਆਕੇ ਹਾਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਨ ਲਗੀ। ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਵਲੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲਈ।<noinclude></noinclude> eypi61wgz0lkfeat0ef5dvrmobxv2m1 250 9988 230678 31476 2026-07-29T11:09:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਐਵੇਂ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਹੀ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੀਂ ਸੀ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਠੀਕ ਹੈ ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਦਿਓ ਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋ ਕੋਟ ਬਣਾਕੇ। {{gap}}ਅਤਲ ਨੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹੱਥ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਨੂੰ ਰੁਪਈਏ ਦਿਉ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਰਜੀ ਪਾਸੋ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਆਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਉਹ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲ ਪਈ, "ਤੈਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਸੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ ਹਨ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਗੁਛਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਬੀਬੀ ਜੀ ਸੁਣ ਲਈਆਂ ਜੇ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ? ਭਲਾ ਅਤੁਲ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ ?" {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਜੁਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਖਬਰੇ ਇਸ਼ਟ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੁਣਿਆਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਪਰ ਸ਼ੈਲ ਨੇ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਦਮ ਪਿਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਜਠਾਣੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੀਬੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ।<noinclude></noinclude> kkathha3n9qivda50u7zz3rdvwcd9vx 250 10017 230679 31559 2026-07-29T11:09:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਛੋਟੇ ਥਾਂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੁਲ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਏਦਾਂ ਖਿਲੀ ਉਡਾਈ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਹਿੜ ਹਿੜ ਕਰਕੇ ਹੱਸਦੀ ਰਹੀ ਏ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਮੁੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨ ਛੱਡਦੀ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਜਾ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਛੋਟੀਆਂ ਨੋਹਾਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਇਸ਼ਟ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੂੰ ਮੌੜ ਨ ਮੁੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਤੁਸਾਂ ਜੇ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਸਾਨੂੰ ਲੱਭੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਜਰੂਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ। ਫੇਰ ਵੀ ਜਾਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਕੁਝ ਨ ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਨੈਨਤਾਰਾ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਪਰ ਦਸ ਕੁ ਮਿੰਟਾਂ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਫੇਰ ਆ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਬੂਹੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਖਲੋ ਕੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਡਰਦਿਆਂ ਸੁਕੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ?" {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜੁਤੀਆਂ ਖਾਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ।" {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਬੜਾ ਨਰਮਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜੁਤੀਆਂ ਕਿਉਂ ਖਾਏਗੀ ਧੀਏ, ਉਹਦਾ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਹੀ ਇਹੋ ਹੈ<noinclude></noinclude> 65wlj1einvi66m4k02qipectzpieiao 250 10026 230680 31576 2026-07-29T11:09:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ?" {{gap}}ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਸਿਰਫ ਅਤੁਲ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਉਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਹਿੜ ਹਿੜ ਕਰਕੇ ਹੱਸ ਦੀ ਹਾਂ ? ਗੋਗਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਨ ਝਾੜੋ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਜੁਤੀਆਂ ਹੋਰ ਕਦੀ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ? ਸੱਚੀ ਮੁਚੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰੀਆਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਖਬਰੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ। ਠੀਕ ਹੈ ਨਾਂ ? {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਬੋਲੀ,"ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ? ਕੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ?" {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਕੁੰਜੀ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਸੜੀ ਪਈ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੋਵੇ। ਕੋਈ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਥੋੜਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬੁਝ ਸਕੇ। ਅੱਖੀ ਵੇਖਿਆਂ ਤੇ ਕੰਨੀ ਸੁਣਿਆ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਆਦਮੀ ਤੇਰੇ ਟੱਬਰ ਵਿਚ ਆ ਵੜੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਆਫਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਖੁਦ ਹੀ ਆਖ ਦੇਦੀਉ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਕਿਉਂ ਪਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ? {{gap}}ਇਸ ਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਉਤਰ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਲਭ ਸਕਿਆ! ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਜਹੀ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਰਹਿ ਗਈ। {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਖਤ ਅਵਾਜ ਵਿਚ ਆਖਿਆ,ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਵੀਂ ਕੋਈ ਡੰਗਰ ਨਹੀ ਬੀਬੀ! ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਏਦਾਂ ਨ ਕੱਢ ਕੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ੨<noinclude></noinclude> ksi2ypld8gfhzauvjwulitl8h0r7n3n 250 10030 230681 31579 2026-07-29T11:09:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਕਰ ਦੇਦਿਓ ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਸੀ ? ਵੇਖਣ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਸੁਣਨਗੇ ਤਾਂ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਣਗੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਇਹੋ ਹੀ ਆਖਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭਰਜਾਈ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਰੋ ਪਈ। ਰੋ ਕੇ ਹੌਲੀ ਗਲ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੀ,ਇਹੋ ਜਹੀ ਬਦਨਾਮੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇਵਰ ਜੀ ਸੁਣਨ, ਇਸ ਨਾਲੋ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਅੱਛਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ ਇਹਦੀ ਮੈਨੂੰਕਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।ਮੇਰੇ ਕਨਿਆਈ ਤੇ 'ਪਟਲ ਲੈ ਆਓ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ....... ।” {{gap}}ਗੱਲ ਵਿਚੇ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੈਲਜ ਦੁਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਈ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜਪੁ ਹੋ ਗਿਆ ? ਹੁਣ ਥੋੜਾ ਜਹਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਓ।' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਦੋਹਾਈ ਦੇ ਉੱਠੀ, 'ਚੱਲੀ ਜਾ ਇੱਥੋਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਹ!' {{gap}}ਸ਼ੈਲਜ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ੨ ਕਿਹਾ। 'ਤੇਰੇ ਜੋ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਸਾਰਿਆ ਨੂੰ ਆਖ ਦੇਂਦੀ ਏ ? {{gap}}'ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖ ਬੈਠੀ ਹਾਂ ? ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆਂ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ<noinclude></noinclude> g51vwhprg05nook3iodqi4hiumepfcf 250 10036 230682 31589 2026-07-29T11:09:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਆਖੀ ਗਈ, ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਆਖ ਕੇ ਤੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੌਣ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਰਾਹੇਗਾ ? ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 'ਬੀਬੀ' ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਮਣਿਓ!' {{gap}}ਸੈਲਜਾ ਨੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਕਿਹਾ, ਚੰਗਾ, ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ, ਮੈਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਇਹ ਕੌਲ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" {{gap}}ਇਸ ਦੀ ਇਹ ਠੰਢੀ ਜਹੀ ਗਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕ ਪਈ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ “ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ, ਤੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਹ। ਜੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਇੰਗੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ। ਦੋਹਾਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਜਰੂਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇਗੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੀਵਾਂਗੀ।' {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਅਜੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੈਥੋਂ ਹੁਣ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਇਹੋ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ‘ਕਟੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਕੱਟਿਆ ਲਾਗੇ ਹੀਗੰਗਾਜੀ ਹਨ-ਇਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵੀ ਹੈ ਜਾਇਗੀ। ਤੂੰ ਦਸ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਬੀਬੀ! ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਕੀ ਰੇੜਕਾ ਪਾ ਛਡਿਆ ਹੈ ? ਤਾਪ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਬੀਬੀ ਦਾ ਅਗੇ ਹੀ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਉਹਦੀ ਜਾਨ ਖਾ ਰਹੀ ਏਂ ? ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਹ ?<noinclude></noinclude> dq9vireng2lcnamxyo5pa5t3svnhvoh 250 10069 230683 31705 2026-07-29T11:09:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਆਖਿਆ ਅਜ ਅਤੁਲ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਮੂੰਹ ਪਾੜ ਕੇ ਆਖਿਆ - {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਹੱਸ ਪਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਡਰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਬੀਬੀ! ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮਾਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਹਰੀ, ਕਨਿਆਈ,ਪਟਲ ਤੇ ਅਤਲ ਸਭ ਇਕੋ ਜਹੇ ਹਨ, ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ, ਚੰਗਾ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਦੇਦੀ ਹਾਂ। ਲੌ ਬੀਬੀ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਧ ਪੀਉ, ਮੈਂ ਕੜਾਈ ਚਾੜ੍ਹ ਆਈ ਹਾਂ। {{gap}}ਸਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ੨ ਹਾਸਾ ਆਗਿਆ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਚੰਗਾ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪਾਸੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਲੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਆਖਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਚੰਗਾ ਮੈਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। {{gap}}ਨੈਨ ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਛੂਹਕੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਚੁੰਮ ਲਿਆ ਫੇਰ ਤੋੜੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾ ਕੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਖੜੇ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਨੈਨਤਾਰਾ ਵਾਂਗੂੰ , ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਦੀ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਛੋਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਏਸ ਕਮਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਗੁਸਾ ਨ ਕਰਿਆ ਕਰ ਧੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈ ਖਾਂ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁਪੱਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਫੇਰ ਉਹੈ। ਜਹੀ ਦੀ ਓਹੋ ਜਹੀ, ਜੇ ਪਲਕੁ ਨ ਵੇਖਾਂ ਤਾਂ ਛਾਤੀ ਫਟਣ ਨੂੰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਐਨਾ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਜਾਣਾ।<noinclude></noinclude> 62a8kmnfs0igqhkm28x2d7mikrkfdfd 250 10072 230684 109205 2026-07-29T11:09:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'ਪੀਤਾ ਜਾਇਗਾ ਪੀ ਲੈ !’ {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਅਗਾਂਹ ਝਗੜਾ ਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਲੱਲਾ ਨੂੰ ਸਦ ਕੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਲੈ। {{gap}}ਹੁਣੇ ਹੀ ਦੇਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਖਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਖਾਲੀ ਕਟੋਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਆ ਗਈ। {{rule|5em}} <section begin="2." /><section end="2." /> <section begin="3" />{{center|੩.}} {{gap}}ਅਤੁਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਐਸਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਤੇ ਕੱਚਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਂ ਪਿਉ ਇਸਨੂੰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਪਿਉ ਨੇ ਇਸਦੀ ਇਛਾ ਤੇ ਰੁਚੀ ਦੇ ਉਲਟ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਹੀ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਵੰਡੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਤੇ ਨਵੇਂ ਕੋਟ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁਟ ਕੇ ਆਪ ਉੱਲੂ ਵਾਂਗ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ। {{gap}}ਅਜ ਹਰਿਚਰਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੁਲ ਨਾਲ ਸੀ। ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਥਾਂ ਝਗੜਦਿਆਂ ੨ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦੁਸ਼ਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਇਹਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮੂੰਹ ਬੁਰਾ ਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਨਾ ਔੜ ਸਕੀ। ਉਹ ਚੁਪ ਚਾਪ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਅਤੁਲ ਹੁਣ ਚੁਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਹਿ ਸਕਦਾ। ਸਬੱਬ ਇਹ <section end="3" /><noinclude></noinclude> ifaf4wozy5mh5iva5na4h5x6omerwsa 250 10265 230685 32164 2026-07-29T11:09:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿ ਇਕ ਨਿਰਾਦਰ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਓਸ ਵਾਸਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੈਸਨ ਸਿਖ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਕੋਟ ਪੈਂਟ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੁਰਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧੱਕਾ ਪਹੁੰਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡ-ਪਣੇ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, 'ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਅਤੁਲ ਚੰਦ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰ ਸ਼ਰਮਾ....... ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਚਾਚੀ ਚੂਚੀ ਦੀ ਕੇਅਰ 'Care ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਸਿਖਿਆ ਹੋਇਆ । {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਐਧਰ ਉਧਰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰਦੇ ਡਰਦੇ ਨੇ ਜੁਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਚੁਪ ਕਨਿਆਈ ਆ ਰਿਹਾ ਏ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਡਰ ਨਾਲ ਕਿ ਬੇਸਮਝ ਅਤੁਲ ਕਿਤੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾ ਵਿਖਾ ਬੈਠੇ, ਉਠ ਖਲੋਤਾ। {{gap}}ਕਨਿਆਈ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਰਵਾਜ ਵਿਚ ਖਲੋ ਕੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਨਕੀਬਾਂ ਵਾਗੂ ਅਵਾਜ ਦਿੱਤੀ। ਵਡੇ ਭਾਈ, ਵੱਡੇ ਭਾਈ, ਮਾਂ ਬੁਲਾ ਰਹੀ ਏ, ਛੇਤੀ ਚਲੋ।' {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਚਿਟੇ ਦੁਧ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ,'ਮੈਨੂੰ ? ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ?” ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਜਾਓ ਅਤੁਲ, ਤੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਸੱਦ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਕਨਿਆਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ! ਹੁਣੇ ਚਲੋ।' ਭਰਾ ਜੋ ਤੇਰਾ ਨਵਾਂ ਕੋਟ ਥਲੇ ਕਿਸ ਨੇ ਸੁਟ ਦਿਤਾ<noinclude></noinclude> tm6rq1dxt453dm1jsrhu11lq4zjts67 250 10267 230686 32166 2026-07-29T11:10:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪੮)}}</noinclude>ਹੈ। ਇਹਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਜੁਵਾਬ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨ ਸੁਝਿਆਂ ਕਨਿਆਈ ,ਕੋਟ ਚੁਕ ਕੇ ਕੁਰਸੀ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸੰਘ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਡਰ ਹੀ ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ ਹੈ ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਥੋੜਾ ਆਖਿਆ ਸੀ ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਹੀ ਸੀ, ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੁਲ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਘਰ ਜਾ ਵੜਿਆ, ਖਿਆਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੱਸ ਦੇਵਾਂ। ਹਰਿ ਚਰਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਕਿਉ ਸਦ ਰਹੀ ਹੈ ? ਦੂਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀ ਇਹ ਬੇਅਕਲ ਅਤੁਲ ਕੀ ਆਖ ਦੇਵੇ ? ਇਕ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਇਹ ਵੀ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਚਲਿਆ ਜਾਏ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੋੜ ਮੋੜੇ,ਪਰ ਕੋਈਗਲ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਉਹਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨ ਪੈ ਸਕਿਆ, ਹੁਣ ਪੇਸ਼ੀ ਦਾ ਵੇਲਾ ਵੀ ਲਾਗੇ ਲਾਗੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਨਿਆਈ ਸੰਮਨ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਰੀ ਜਰੂਰ ਵਰੰਟ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ, ਹਰਿਚਰਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾ ਨਾ ਵੇਖਕੇ ਲੋਟਾ ਲੈਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਪਾਸੋਂ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗੂ ਡਰਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 3mhnt9r8nee5rt64z75incisuxe7uro 250 10273 230687 32195 2026-07-29T11:10:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੪੯|}}</noinclude>{{gap}}ਅਤੁਲ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਕਰਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਿਚ ਜਾ ਖਲੋਤਾ,ਸਬਬ ਇਹ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਪਛਾਨਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲ ਸਕਿਆ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਲੋਹੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਖਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਰਦਾ ਜਹੇ ਸਭਾ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਖਿਆਲ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ ਪਿਉ ਚਾਚਾ ਚਾਚੀ, ਤਾਇਆ ਤਾਈ, ਆਦਿ ਸਭ ਵੱਡ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਖਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਇਹ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਲੜਕਾ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਆਦਿ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਦੀ ਗੁੱਝੀ ਤਰਕੀਬ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਹੋਈ ਤਰਕੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਝ ਸਕੀ। ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੀ ਪਟੋਕੀ ਖਾਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਜਵਾਬ ਵੀ ਉਸਦੀ ਜਬਾਨ ਤੇ ਨ ਆ ਸਕਿਆ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੁੱਤ<noinclude></noinclude> 8mz4v4d7xkufktgafr5o955770oslqe 250 10275 230688 32205 2026-07-29T11:10:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੦)|}}</noinclude>ਵਾਂਗੂੰ ਓਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਕੌਡੀ ਕੌਡੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਮੁਕੌਣ ਲਈ ਓਹ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਕਰਕੇ ਬੂਹੇ ਵਿਚ ਆ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਸ਼ੈਲਜਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾਸਾਫ ਸਾਫ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੁਲ ਤੇ ਪੈ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਲਗਿਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਖੜਾਕ ਸੁਣਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾ ਹੀ ਓਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੀ। ਅਜ ਅਤੁਲ ਨੇ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਘੜੀ ਤੇ ਭਾਂਵੇ ਅਧੀ ਘੜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੂੰਹ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਤਾਈ ਦੋਹਾਂ, ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹੋ ਜਹੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਸਾਫ ਦੱਸ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੋਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਫੁਲੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸੁਕੜ ਗਈ। ਉਹ ਚੁਪ ਚੁਪ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਨੂੰ ਏਨੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਨਾ ਪਈ, ਕਿ ਕੋਈ ਖੜਾਕ ਕਰਕੇ ਹੀ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਸਕੇ । {{gap}}ਨੀਲਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਏਧਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਤੁਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੰਦਾਂ ਥਲੇ ਜੁਬਾਨ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਡਰਦੀ ਮਾਰੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, 'ਭਰਾ ਇਹ ਜੁਤੀ ਪਾ ਕੇ ਖਲੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੁਤੀ ਲਾਹ ਦਿਹ।'<noinclude></noinclude> k61kz9vprwkecqbez1kw4aajp610hlh 250 10277 230689 32209 2026-07-29T11:10:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੫੧|}}</noinclude>{{gap}}ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਚੋਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੁਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, ਕਿਧਰੇ ਭੱਜ ਹੀ ਜਾਂਵਾਂ। ਫੇਰ ਸੋਚਿਆ ਇਥੇ ਖਲੋਤਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨੇ ਜੁਤੀ ਲਾਹ ਕੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿਆਂ। ਪਰ ਭੈਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਰੂ ਜਿਹਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਜਹੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਥੇ ਜੁਤੀ ਪਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਈ ਦਾ। ਉਹਨੇ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਵਰਗੀ ਤੇ ਬੇਲੋੜ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਪਿਛੇ ਹੱਟਣਾ ਮਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਭਿਮਾਨੀ ਸੁਭਾ ਸੀ। ਡਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਬੱਗਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਸ ਭੁੱਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਅਭਿਮਾਨੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵਾਰੀ ਉਹ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁਕਿਆ। ਉਹ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਜਿਹਾ ਹਾਸਾ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਤੂੰ ਆ ਗਿਆ, ਠਹਿਰ ਬੇਟਾ, ਇਹ ਕੀ ? ਜੁਤੀ ਸਣੇ ! ਉਤਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਜਾ ’! {{gap}}ਘਰ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਜੇ ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਹਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਨ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਅਤੁਲ ਧੋਣ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਉਠ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੁਤੀ ਪਾ ਕੇ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਆਈ ਦਾ, ਅਤੁਲ ਥੱਲੇ ਚਲਿਆ ਜਾਹ।'<noinclude></noinclude> mlr5k0qav8l2stutj6zipk8958bkf0y 250 10279 230690 32220 2026-07-29T11:10:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੨)|}}</noinclude>{{gap}}ਅਤੁਲ ਨੇ ਸੁਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੂਹੇ ਦੀਆਂ ਦਲੀਜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖਲੋਤਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਇਥੇ ਕੀ ਡਰ ਹੈ ? {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ, ਵਡਿਆਂ ਵਾਗੂੰ ਆਖਿਆ, ਡਰ ਹੈ, ਆਖਿਆ ਜੂ ਹੈ, ਚਲਿਆ ਜਾਹ। {{gap}}ਅਤੁਲ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰਿਚਰਨ ਕਨਿਆਈ, ਵਿਪਿਨ ਆਦਿ ਸਭ ਬੂਹਿਆਂ ਪਿਛੇ ਖਲੋਤੇ ਉਸਦੀ ਇਸ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਉਹ ਭੈੜਾ ਘੋੜੇ ਵਾਰੀ ਧੌਣ ਹਿਲਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਅਸੀ ‘ਚੁਚਡਾ’ ਵਿਚ ਤਾਂ ਜੁਤੀ ਸਣੇ ਹੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾ-ਇਥੋਂ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਦਲੀਜ ਤੇ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਸ ਬੇਵਕੂਫੀ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨ ਸਹਾਰੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਹਰਿਆਨਰੀ ਵਿਚ ਬੁੱਤ ਜਹੀ ਬਣ ਕੇ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ, ਉਹਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆੜੀਆਂ ਜਹੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲਗ ਪਈਆਂ। {{gap}}ਠੀਕ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹਰਿਚਰਨ ਦਾ ਵਡਾ ਭਰਾ ਮਣੀ ਨੰਦ ਡੰਡ ਕਢ ਕੇ ਤੇ ਬੁਗਦਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁੜਕੇ ਨਾਲ ਗੜੁਚ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਲ ਵੇਖਕੇ ਉਸਨੇ ਹਰਿਆਨੀ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ, 'ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਚਾਚੀ ਜੀ ?' {{gap}}ਗੁਸੇ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸਾਫ ਬੋਲਿਆ<noinclude></noinclude> gixusrejnix7l8fjpsukg3j3wbchaiu 250 10280 230691 32221 2026-07-29T11:10:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੩)|}}</noinclude>ਨ ਗਿਆ। ਲੀਲਾ ਖਲੋਤੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਅਤੁਲ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਲ ਉਂਗਲੀ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਅਤੁਲ ਇਥੇ ਜੁੱਤੀ ਪਾਕੇ ਖਲੋਤਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਥਲੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਨਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। {{gap}}ਮਣੀ ਨੰਦ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਆਖਿਆ, ਓ! ਥਲੇ ਉਤਰ ਜਾਹ!’ {{gap}}ਅਤੁਲ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਦ, ਨਾਲ ਖਲੋਤਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਇਥੇ ਖਲੋਣ ਵਿਚ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ ? ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸੁਖਾਂਦੀ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂ! ਚਲਿਆ ਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮਣੀ ਨੰਦ ਨੇ ਉਤੇ ਆਕੇ ਅਤੁਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਇਕ ਜ਼ੋਰਦੀ ਚਪੇੜ ਕੱਢ ਮਾਰੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਨਹੀਂ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਜੀ-ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਨੀਚ ਕਿਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ। {{gap}}ਇਕ ਤਾਂ ਮਣੀ ਨੰਦ ਅਗੇ ਹੀ ਘੁਲਣ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਦੂਜੇ ਚਪੇੜ ਵੀ ਕੱਸ ਕੇ ਮਾਰੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅਤੁਲ ਨੂੰ ਹਨੇਰਨੀ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਬਹਿ ਗਿਆ। {{gap}}ਮਣੀ ਨੰਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਨੀਊਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ, ਉਹ ਉਠਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਜ਼ਖਮੀ ਚੀਤੇ ਵਾਂਗੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਪੈ ਗਿਆ ? ਖਰੂਡਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਐਹੋ ਜਹੀਆਂ ਗਰਮਾਂ ਗਰਮ ਗਾਲਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਕਿ ਸੁਣਨ<noinclude></noinclude> 7je3xm6kyhzf7rw6jxsqrybl1bshst9 250 10287 230692 32249 2026-07-29T11:10:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੪)|}}</noinclude>ਵਾਲੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਸਨ। ਮਣੀ ਨੰਦ ਹਰਿਆਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਖਾਂ ਉਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵੇਖਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਏਦਾਂ ਗੰਦ ਵੀ ਤੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਹ ਕਦੇ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਝੀ ਵੀ ਨ ਰਹੀ! ਉਹਨੇ ਅਤੁਲ ਦੀ ਧੌਣ ਫੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਪਟਕਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਉਤੋਂ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦੇ ੨ ਨੇ ਥੱਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿਤਾ। 'ਕਨਿਆਈਂ', 'ਪਟਲ’, ‘ਵਿਪਨ' ਆਦਿ ਸਭ ਜ਼ੋਰ ੨ ਦੀ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਮਣੀ ਨੰਦ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਸੰਧਿਆ ਵਿਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸੀ ਆਈ। ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਇਕਾਂਤ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬਹਿਕੇ ਇਕ ਦੋ ਰਸਗੁਲੇ ਖਾ ਕੇ ਦੁਧ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੌਲਾ ਸੁਣਕੇ ਜੋ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੂੰਹ ਵਿਚਲੇ ਰਸਗੁਲੇ ਉਦਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਅਤੁਲ ਤੇ ਐਦਾਂ ਲੰਮੀ ਪੈ ਗਈ ਜਿਦਾਂ ਕੋਈ ਮਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਜਣਿਆਂ ਰਲ ਕੇ ਐਨਾ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕੀ ਕੰਮ ਕਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਦਰ' ਆ ਗਏ। ਸ਼ੈਲਜਾ ਰਸੋਈ ਵਿਚੋਂ ਮੂੰਹ ਕੱਢ ਕੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ<noinclude></noinclude> p1qykqi7v886xy2ursjprcoi08sxjuz 250 10290 230693 32253 2026-07-29T11:10:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੫)|}}</noinclude>ਜਾਹ' ਆਖ ਕੇ ਫੇਰ ਕੰਮ ਲੱਗ ਗਈ। ਮਣੀ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਨੋਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਲ ਕੁਝ ਠੰਢੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਲੜਕੇ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ। ਅਤੁਲ ਨੇ ਰੋਂਦੇ ੨ ਨੇ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦੋਸ਼ ਥੱਪਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਨੇ ਵਡੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਈਸ ਨੇ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਭਾਬੀ ਜੀ! ਕੀ ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਖੂਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿਤਾ ਸੀ ?' {{gap}}ਨੀਲਾ ਨੇ, ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਵਲੋਂ, ਰਸੋਈ ਵਿਚੋਂ ਜੁਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਅਤੁਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਦਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਗਾਲੀਆਂ ਕਢੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ:- {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਲੜਕੇ ਵੱਲੋਂ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਵੀ ਆਖਦਿਆਂ, ਛੋਟੀ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜਦ ਮਣੀ ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਵੀ ਅਗੋਂ ਗਾਲ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਐਵੇਂ ਗਾਲ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}'ਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਹੋਰ ਭੀ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ, 'ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਪੁਛ ਤਾਂ ਸਹੀ ਲੀਲਾ ਉਹ ਕੌਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ? ਜੇ ਅਤੁਲ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਦਾ ਜਾਂ ਅਮੋੜ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਿਉ<noinclude></noinclude> hptrg57805i23xyiz5j56iv3mm723d8 250 10292 230694 32255 2026-07-29T11:10:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੬)|}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ? ਉਹ ਕੌਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਅਸੀਂ ਕਾਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ? {{gap}}ਲੀਲਾ ਨੇ ਇਨਾਂ ਤਿਨ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੁਣ ਤਕ ਹਾਰੀ ਹੰਭੀ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਸਭ ਕੁਛ ਬਣ ਰਹੀ, ਓਹਦੇ ਬੀਮਾਰ ਸਰੀਰ ਲਈ ਇਹ ਭੱਜ ਨੱਸ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕੇਵੇਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਟੱਬਰ ਵਿਚ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਸਬਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਬਣਾ ਲਏ ਸਨ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਇਸ ਘਰ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹਨੂੰ ਵੱਡ ਨੋਹ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਿਆਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਅਕਲ ਨਹੀ ਦਿਤੀ ਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਨੌਹ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਕਲ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਹਿਸਾਬ ਕਰਨ ਵਿਚ, ਚਿੱਠੀ ਆਦਿ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿਚ, ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਹਿਰਖ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰਖਣ ਵਿਚ, ਸਾਰਿਆਂ ਤੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਰਸੋਈ ਬਣਉਣ ਵਿਚ, ਰੋਟੀ ਖੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸਜਾਉਣ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਆਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਜੇ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਜੱਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਉਸੇ ਸੈਲਜਾ ਨੂੰ ਜਦ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਾਬੂ ਚੰਗੀ ਮਾੜੀ ਆਖਣ ਲਗੇ ਤਾਂ, ਖਬਰੇ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> gkyyosqjnecp9p8gkovy5uisy58di99 250 10294 230695 109208 2026-07-29T11:10:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੭)|}}</noinclude>ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਹੋਣਦਾ ਮਾਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਉਹ ਜਰਾ ਗੁਸੇ ਜਹੇ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਠੀਕ ਹੈ ਲਾਲਾ ਜੀ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਛੋਟੀ ਨੌਂਹ ਨੂੰ ਕਿਉ ਤਾੜ ਰਹੇ ਓ, ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੂੰਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਝਿੜਕਾਗੀਆਂ ਤੁਸੀ ਜੇਠ ਹੋ, ਆਦਮੀ ਹੋ, ਜਾਓ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਲੋਕ ਸੁਣਨਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਆਖਣਗੇ ? {{gap}}ਹਰੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦੀਓ ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਕਿਸ ਗਲ ਦੀ ਸੀ ? ਭਾਬੀ ਜੀ, ਕੀ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ? ਇਹ ਆਖਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਟੋਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਚੰਗੀ ਗਲ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਖਲੋਕੇ ਵੇਖ ਤਾਂ ਲੌ ਕਿ ਉਹ ਨੋਹਾਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਕਿਦਾ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਹਰੀਸ਼ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ। {{rule|5em}} <section begin="3." /><section end="3." /><noinclude></noinclude> 3lfqdof7c57xmhqnmm12bu6ke66z9io 250 10296 230696 109212 2026-07-29T11:11:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੮)|}}</noinclude><section begin="4." />{{center|੪.}} {{gap}}ਪੰਜ ਕੁ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ,ਨੌਹ ਲਗ ਪਈ ਬੋਰੀਆ ਬਿਸਤਰਾ ਬੰਨਣ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਦਰਵਾਜੇ ਅਗੇ ਆ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਮਿੰਟ ਕੁ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਵਾਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਇਹ ਅੱਜ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ?” {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਉਦਾਸ ਜਹੀ ਹੋਕੇ ਆਖਿਆ, “ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਤਾਂ ਰਹੀ ਏਂ।" {{gap}}'ਵੇਖ ਤਾਂ ਰਹੀ ਆਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਹੋਈਏ ? {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਆਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰੱਬ ਲੈ ਜਾਇਗਾ। {{gap}}'ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ?' {{gap}}ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਆਖਾਂ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਉਹ ਘਰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਗਏ ਹਨ ਜਦ ਤਕ ਮੁੜਕੇ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਮੈਂ ਕਿਦਾਂ ਆਖ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ? {{gap}}‘ਤੇਰੇ ਜੇਠ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ?' {{gap}}'ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ? ਜਿਹਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਠਾਣੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਝੀਤ ਥਾਣੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਵੀ ਗਈ ਹੈ। <section end="4." /><noinclude></noinclude> 6dbm8u3x1qya775l8ggsnofrhebk0w9 250 10299 230697 32267 2026-07-29T11:11:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੫੯)|}}</noinclude>{{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਇਹ ਕੁੱਝ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸਿਰ ਖੁਰਕਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿਕੇ ਆਖਿਆ, ਵੇਖ ਧੀਏ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਜੇਠ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀਆਂ। ਬਾਹਰੋਂ ਪੁਛ ਕੇ ਵੇਖੋ ਉਸਦੀ ਕਿੰਨੀ ਇਜ਼ਤ ਹੈ। ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਹੇ ਜੇਠ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਗਰਮ ਹੋ ਪਈ। ਬੋਲੀ, ਅਸੀ ਕਿਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ? ਅਸੀਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਹੋ ਆਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ , ਸਿਰਫ ਜੇਠ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਠਾਣੀ ਵੀ ਬੜੇ ਪੰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਘਰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਝਾੜ ਦੇ ਕ ਤੇ ਪਾਣੀ ਢੋ ਢੋ ਕੇ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਥੇ ਹੁਣ ਇਕ ਘੜੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਜੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਐਹੋ ਜਹੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ, ਧੀਏ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡਾ ਏ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਆਂਗੀ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਧੌਣ ਹਿਲਾਕੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਦਿਨ ਵਿਖਾਇਆ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਥੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਠਹਿਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨ ਆਖ, ਮੇਰਾ ਅਤੁਲ ਸਾਰਿਆਂ<noinclude></noinclude> qlzbr8jcc5g3chk1ftc3p8xjxkfe17s 250 10303 230698 32277 2026-07-29T11:11:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੦)|}}</noinclude>ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੜਕਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਹ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ।' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਕੀ ਪਾਣੀ ਮਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਏ ਧੀਏ! ਕੀ ਕਿਤੇ ਰੱਬ ਸਬੱਬੀ ਇਕ ਝਗੜਾ ਹੋ ਪਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ? ਅਤੁਲ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਬਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। {{gap}}ਗੱਲ ਮੁਕਣ ਤੱਕ ਵੀ ਨੈਨਤਾਰਾ ਹੌਸਲਾ ਨ ਰੱਖ ਸਕੀ। ਆਖਣ ਲੱਗੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁਤੀਆਂ ਖਾਂਦੀ ੨ ਮਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸਬਰ ਕਰਕੇ ਰੋ ਪਿਟ ਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਘੜੀ ਮਗਰੋਂ ਫੇਰ ਉਹੋ ਗੰਗਾ ਜਲ ਵਾਂਗੂੰ ਸਾਫ ਮਨ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲ ਬੈਣੀ ਸਾਂ.. ਗੁਸੇ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਬੀਬੀ ਜੀ ਸਾਡੀ ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਮਾਮੂਲੀ ਔਰਤ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਅਤੁਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਸੁਕ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ! ਨਹੀਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ਹੁਣ ਇਥੇ ਸਾਡੇ ਰਿਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ। ਇਥੇ ਰਹਿੰਦਆ ਜੇ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਏਦਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਨਪਿਆ ਘੁਟਿਆ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਇਗਾ। ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਰਹਿਣਾ<noinclude></noinclude> 74815sihgxcjlbyotxbt44ve4pv4xjj 250 10307 230699 32289 2026-07-29T11:11:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੧)|}}</noinclude>ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੈ ਨਾਂ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਵੀ ਛਾਤੀ ਠੰਢੀ ਰਹੇ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸੌਖਾ ਸਾਹ ਲੈ ਸਕਾਗੀ। ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਆਖਦਿਆਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਅੱਥਰੂ ਡਿਗ ਪਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਭੀ ਮੋਮ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਝਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ। ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਰਹੀ, ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਸੁਣੇ ਦੇ ਐਨੀ ਬੜੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਢੰਗ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹਦਾ ਉਹ ਖਿਆਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਕ ਲਮਾ ਸਾਰਾ ਹੌਕਾ ਲੈਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਆਹ! ਬੱਚਾ ਮੇਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਲ ਵੀਂ ਨ ਕਰੇ, ਧੀਏ ਇਹ ਕੀ ਗਲ ਹੋਈ ? {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਲੰਮਾ ਸਾਰਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਰਾ ਪੁਛ ਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ। {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਸੱਦ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੀਚ ਨਾਲ ਕੌਣ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ ਮਾਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੋ ਦਿਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਆਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਗਾਲੀਆਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਪਿਛੇ ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ ਬੱਚਾ ਹਰੀ! ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਕੂਇਆ ਬੋਲਿਆ ਕਰੋ।'<noinclude></noinclude> 12w84acljffboj6fetn1c45u3szhux9 250 10310 230700 32294 2026-07-29T11:11:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੨)|}}</noinclude>{{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਕੇ ਆਖਿਆ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਕੂਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਮਾਂ। ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਘੁੜਸਾਲਾ ਦੇ ਕਈ ਕੋਚਵਾਨ ਨੇ, ਕਮੀਣਾ ਤੇ ਚੁਹੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ, ਕਿਤੇ ਚਲਿਆ ਜਾਏ ਕਈ ਯਾਰ ਬਾਸ਼ ਮਿਲ ਪੈਂਦੇ ਨੇ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਸੜਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਤੇਰੀ ਜੁਬਾਨ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਘਟ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹਰੀ, ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਏ। ਚੰਗਾ ਅਸੀਂ ਕੋਚਵਾਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਲ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।' ਚਲ ਬੀਬੀ ਜੀ ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ। ਨੌਕਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਸਤਾਂ ਬੰਨ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਵੇ। {{gap}}ਹਰਿਚਰਨ ਨੇ ਮਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਅਤੁਲ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਕੰਨ ਫੜੇ, ਨੱਕ ਰਗੜੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਹ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲਾਂਗੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਜੀ......ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਝਗੜਨ ਨੂੰ ਨ ਵੇਖ ਕੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਕਮਰਿਉ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਨੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗੱਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਆਖ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਝਗੜਾ ਨਾ ਮੁਕ ਜਾਏ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੀਂ ਨਿਬੜ ਜਾਏ।'<noinclude></noinclude> jdq1ki5dg4t87184mljz6mt7yfbx8gm 250 10312 230701 32296 2026-07-29T11:11:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੩)|}}</noinclude>{{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈ, ਤਰੇ, ਬੱਚੇ ਵੱਡੇ ਹੋਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪੁਛ ਕੇ ਤੁਰਨਗੇ। ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾ ਰਬ ਜਾਣੇ ਪਰ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਹਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪਰਾਏ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਅਤੁਲ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ ਆਖੋ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੌਂਸ ਦੱਸ ਕੋ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਏ। ਐਨੀ ਖੁਲ੍ਹ ? ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀ ਬੀਬੀ ਜੀ।' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਨ ਵਸਾ ਸਕੀ, ਸ਼ਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਬੋਲੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੈਈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਘਰ ਦੇ ਮਣੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਟਲ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੇਗੀ ਜਾ ਕਹੇਗੀ , ਉਹੋ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।' {{gap}}‘ਕੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਗਲ ਹੈ ?' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਧੀਏ ਲੀਲਾ ਜਾਹ ਜਰਾ ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਸਦ ਲਿਆ। {{gap}}ਲੀਲਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਏਧਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈ, ਨੈਨਤਾਰਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬੋਲੀ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਵੀ ਬੜੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਰਾਹ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਈ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਬੋਲ ਪਈ, ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਬੰਨਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਹੁਣ ਇਹ<noinclude></noinclude> e2rtocs6dx6bxzozxvspsebh9rhkw3k 250 10343 230702 32422 2026-07-29T11:11:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੪)|}}</noinclude>ਚਲੇ ਜਾਣ ? {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਕੁਝ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ ਕਿਉਂ? {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੋਰ ਕੀ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸ਼ੈਲਜਾ! ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਅਤੁਲ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਦਾਂ ਪੂਰੇ ਹੋਣ, ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀਂ ? ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੁਕਦੀ ਹੋਈ ਬੂਥੀ ਵੇਖਕੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਕਿਦਾਂ ਰਿਹਾ ਜਾਏ ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ? {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਗਲ ਟੋਕਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਸਾਡੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਠੰਢ ਪੈ ਜਾਇਗੀ। {{gap}}ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਇਹ ਗਲ ਅਨਸੁਣੀ ਕਰਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਇਹੋ ਜਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿਲਣ ਗਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੀ ? ਉਹ ਐਡਾ ਬਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਤੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਪਾਸੋਂ ਹੋਰ ਨ ਸਹਾਰਿਆਂ ਗਿਆਂ ਉਹ ਕੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੱਪਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਵਿਹੋ ਘੋਲ ਦੀ ਹੋਈ ਫੁਕਾਰੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗੀ, ਮੂਰਖ ਤੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਮੁੰਹ ਤੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਐਨੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ ਏ, ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਫਾ ਹੋ ਜਾਹ! ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਕੀੜੇ ਪੈ ਜਾਣ।<noinclude></noinclude> khxgqu7kvlppg7ulfd3pz0z1eqlrs1a 250 10345 230703 32424 2026-07-29T11:11:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੫)|}}</noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਕਦੈ ਤੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀ ਆਉਂਦੀ, ਭੈਣ ਜੀ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਜੱੜ ਹੀ ਪੁੱਟ ਛੱਡੀਏ' ਇਹ ਆਖਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਠੰਢੇ ਜਹੇ ਸੁਭਾ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਕਈ ਚਿਰ ਤੱਕ ਬੈਠੀ ਕਲਪਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਹੀ ਰੋ ਪਈ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਸਾਡਾ ਮੋਹ ਪਿਆਰ ਸਭ ਛਡ ਦੇ, ਅਸੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਇਕ ਢਿੱਡ ਦੇ ਜੰਮੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਨੱਪ ਘੁੱਟ ਕੇ ਇਕਠਿਆਂ ਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਏ। ਪਰ ਇਹ ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਸੀ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹੀਏ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕੀ, ਗਲ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜਿੱਦਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ? ਇਹਨੇ ਵੀ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਧੀਏ। {{gap}}ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ? ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਾਲਾ ਕਿਦਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਚਲੋ ਮੈਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਆਪਣਾ ਨੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰਗੜਨ ਲਗ ਪਈ। ਫੇਰ ਸਿਰ ਉਠਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਸੀ ਮਾਫ ਕਰ<noinclude></noinclude> pjgc20gd9ttrhdkhsakrgxl3e8dpxqc 250 11042 230708 34165 2026-07-29T11:12:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੦)|}}</noinclude>ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਝ ਗਈ ਕਿ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਤੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਸੁਣਨ ਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਦੁਖ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵਡੇ ਬਾਬੂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਉਤਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਤਾੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਪਰ ਫੇਰ ਪਾਨ ਖਾਦਿਆਂ ਖਾਦਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਚੇਤਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। {{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਰੀਬ ਦਾ ਸੁਭਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਤਰਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕਈ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਕਿੰਨਾ ਖਰਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਕਿਸੇ ਚੀਜ ਦਾ ਉਸਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਰੁਪੈ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਹੂੰ ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਸੀ। {{gap}}ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾੜ ਦਿਆਂਗਾ ਆਖ ਕੇ ਜਦ ਵਡੇ ਬਾਬੂ ਘਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਇੱਦਾਂ ਫਰਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਵੀ ਨਾ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕਿਸਨੂੰ ਤਾੜ ਦਿਉਗੇ, ਕਦਾਂ ਤਾੜੋਗੇ? {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਲਾਗਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕੰਨ ਲਾਕੇ ਸਭ ਕੁਛ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੇਠ ਤੇ ਜਠਾਣੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਉਠ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ । ਥੋੜੇ<noinclude></noinclude> 4tlucxa6i0yaur6g0gbidh1am9ki4vu 250 11044 230709 34719 2026-07-29T11:12:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੧)|}}</noinclude>ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਜਠਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲਗੇ ? ਏਦਾਂ ਕਿਉ ਬੈਠੀ ਏ, ਬੀਬੀ ਜੀ, ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਲਕੇ ਜਿਨਾ ਕੁ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਖਾ ਲੈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਹੋਕੇ ਕਿਹਾ, ਅਜੇ ਹੁਣੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਕਿਥੇ ਹੋਗਿਆ ਅਜੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਗਿਆਰਾਂ ਹੀ ਵਜੇ ਹਨ। {{gap}}ਗਿਆਰਾਂ ਵਜ ਜਾਣੇ ਕੋਈ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੈ ? ਤੂੰ ਬੀਮਾਰ ਏ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਨੌਂ ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਗਲ ਬਾਤ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗ ਰਹੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜੇ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋ ਲੈਣ ਦਿਹ। ਮੈਂ ਐਨੀ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਜਰਾ ਵਡੇ ਦਿਨ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਗੱਲ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ। ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ ਵਿਚ ਮਿੱਠਾਪਨ ਮਿਲਾਉਦੀ ਹੋਈ ਆਖਣ ਲਗੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਤ ਪੈ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਚੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨੌ ਨਾ ਵਜਣ ਦੇਦੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਖਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਵਿਗੜ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਦਾ ਹੀ ਸਤਿਆਨਾਸ ਹੋਣਾ ਹੈ ਸੋ ਚਲੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਆ ਪਿਆਕੇ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋਵਾਂ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੂੰ ਇਥੇ ਆਇਆਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ<noinclude></noinclude> jbgpsgfar5dzvdkzhg2n3yqciv3effd 250 11103 230704 34304 2026-07-29T11:11:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੬)|}}</noinclude>ਦਿਉ ਬੀਬੀ ਜੀ! ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਕਲੇਜਾ ਪਾਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਨੈਨਤਾਰਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਨੱਕ ਰਗੜਨ ਵਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਦਿਤੀਆਂ, ਆਪ ਵੀ ਰੋਣੋ ਹਟ ਗਈ। {{gap}}ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਬਹਿਕੇ ਜ਼ਦ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਠੀਕਰੀਆਂ ਭੰਨ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਨਾ ਕਰ ਸੱਕੀ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗਲ ਸਾਫ ਸਾਫ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਸਦੀ ਕੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਚਲੀ ਜਾਏ ? {{gap}}ਇਹਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਸਿਰ ਉਠਾ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਚੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬੋਲੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡੋਂ ਜੰਮੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅੱਡ ਕਰ ਦੇਣ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਲੈਕੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ। ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਡੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਜਤੀਆਂ ਮਾਰੇ ਤੇ ਅਸੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨੱਕ ਦੇਣ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹੇ ਜਾਈਏ। ਜੇ ਸਾਡੇ ਟੱਬਰ ਵਿਚ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਿਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਹੋਵੇ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਮੈਂਥੋਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਲੂ ਲਵੇਰੇ ਨਹੀਂ ਇਹ ਆਖਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਉਥੋਂ ਉਠ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ। ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਸ਼ੈਲਜਾਂ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਇਗੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਸੁਣੇ ਦੇ<noinclude></noinclude> ah6h7fwl7krbsjsfepq85y723nl8bpy 250 11107 230705 34310 2026-07-29T11:12:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੭)|}}</noinclude>ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕੜਛੀ ਤੇ ਪਤੀਲਾ ਖੜਕਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸਚ ਮੁਚ ਹੀ ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪੀਤੀ ਉਠਕੇ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਬਾਬੂ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਸਿਧੇਸ਼ਧਵਰੀ ਨੇ ਪੱਖਾ ਝਲਦੇ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗਲ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜ ਦਿਤੀ। ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਦਾ ਹੁਣ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਜ ਹੀ ਇਕ ਜਣੀ ਬੋਰੀਆ ਬਿਸਤਰਾ ਬੰਨਕੇ ਕਿਧਰੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਮੂੰਹ ਚੁਕ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, ਕਿਉਂ ?' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਉਹ ਜਾਏ ਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੇ ? ਇਕ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈਕਿ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਅਤੁਲ ਨਾਲ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਕ ਕੇ ਅੱਧਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ।........' {{gap}}ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੁਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਿਚ ਆ ਖਲੋਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਠਾਕ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਆਈ ਤੇ ਥਾਲੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਜੋ ਛੋਟੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ........ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਉਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਕਸੂਰ ਹੋਵੇ,<noinclude></noinclude> 75nn5n1ongt018zku46vprb3m7qpd4g 250 11109 230706 34312 2026-07-29T11:12:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੮)|}}</noinclude>ਪਰ ਅਤੁਲ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਵੇਖਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਇਹ ਬਾਈਕਾਟ ਬੰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਜਾਨ ਵਿਚ ਜਾਨ ਆਵੇ। ਪਰ ਸ਼ੈਲਜਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਦੇਹ ਸੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ,ਇਹ ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇੜ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ"! ਵੱਡਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਰੂਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। {{gap}}ਵੱਡੇ ਬਾਬੂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਬੁਰਕੀ ਤੁੰਨ, ਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਖਿਆ, 'ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਮਣੀ ਨੇ ਅਤੁਲ ਨੂੰ ਏਦਾਂ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਚਲੋ ਉਹਨੇ ਮਾਰਿਆ ਉਹਨੇ ਗਾਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਿਸਾਬ ਬਰਾਬਰ ਹੋਗਿਆ। ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ ? ਅਜ ਤੁਸਾਂ ਮਣੀ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਆਖਣਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੁਲ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਛਿਬੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਗਲ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਨੋਹ ਬਦਲੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਭਾਈ ਤੇ ਨੋਹ ਨੂੰ ਛਡ ਵੀ ਕਿੱਦਾਂ ਦੇਵੇਗਾਂ ? {{gap}}'ਇਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਾ' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ<noinclude></noinclude> in1yda6lkr0nbmgx18cr6d1297x2m6z 250 11113 230707 109213 2026-07-29T11:12:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੯)|}}</noinclude>ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। {{gap}}‘ਚੰਗਾ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਤਾਕੀ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣਗੇ!' {{gap}}ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੰਦਾਂ ਥੱਲੇ ਜੀਭ ਦੇ ਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਜੇਠ ਜੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਨਾ ਉਡੀਕ ਸਕੀ। ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ, ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ ਤੇ ਨਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਾਬਤ ਜੇ ਗਲ ਬਾਤ ਹੋਵੇਗੀ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮੰਦਾ। ਸੱਚ ਸੁਨਣੋ ਤੇ ਸੱਚ ਕਹਿਣੋ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕੀ। ਪਰ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਾਬਤ ਸੱਚ ਦੇ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਕੰਨੀ ਖਿਸਕਾ ਗਈ ਹੈ। {{rule|5em|}}{{dhr|3em}} <section begin="4." /><section end="4." /> <section begin="5." />{{center|(੫)}} {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਜਲਦੀ <section end="5." /><noinclude></noinclude> phc5adyz28qfmsivv2vgfnmpx4sgcb1 250 11287 230710 34722 2026-07-29T11:12:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੨)|}}</noinclude>ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਠਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਰੋਜ ਇਸਤਰਾਂ ਦੇ ਧੱਕੇ ਧੋੜੇ ਖਾਂਦਿਆਂ ਵੀ ਕਿਉਂ ਟਿਕਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀ ਕੀਤਾ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਬੱਬ ਜਾਣ ਗਈ ਪਰ ਮਕਰਪੁਣੇ ਦੀ ਇਹੋ ਜਹੀਂ ਗਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਈ ਏ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਕਰਨ ਡਹੀ ਹੋਈ ਏ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੈ ਕੌਣ, ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ? {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਹਥ ਫੜ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈ। ਉਥੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਹੜਾ ਡਾਹ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਿਛਾਈ ਕਰਕੇ ਮਹਿਰੀ ਪਾਸੋਂ ਥਾਲ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਉਸ ਅਗੇ ਪਰੋਸ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਜਾ ਰਸੋਈ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਨੀਲਾ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਆਖਿਆ 'ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਆਖ ਜੋ ਉਸਨੇ ਰਿਨਿਆ ਪਕਾਇਆ ਏ ਆਕੇ ਦੇ ਜਾਏ। {{gap}}ਮਿੰਟ ਕੁ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੈਲਜਾ ਆਕੇ ਸਾਗ ਤਰਕਾਰੀ ਵਗੈਰਾ ਪਰੋਸ ਕੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਮੁੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕਿ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੌਹ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਤੁਸੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਹਿ ਗਈਆਂ ? {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਆਖਿਆ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗੂੰ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਖਾ ਲੈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ। ਫੇਰ ਸ਼ੈਲਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰ<noinclude></noinclude> j33manuqjegisi9z04xoqjj989mp979 250 11524 230711 35846 2026-07-29T11:12:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੩)|}}</noinclude>ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, ਨਹੀਂ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਜੀਉੱਦੀ ਜਾਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਏਸ ਤਰਾਂ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਭੱਜਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਘੜੀ ਕੁ ਚੁਪ ਰਹਿਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਸਤਰਾਂ ਇਕ ਮਾਂ ਦੇ ਸਕੇ ਭਰਾ ਹਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਰਹੀਏ ਪਰ ਆਂਦਰਾਂ ਸਾਂਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿੱਨਾ ਸੇਕ, ਤੇਰਾ ਮੈਨੂੰ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਉਤੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗੀ ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਾਂਗੀ ਤੂੰ ਹੁਣ ਜੂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਭੁਲ ਨਾ ਜਾਣਾ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗਲੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ,ਭਲਾ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਦਾਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ? ਐਨੇ ਦਿਨ ਤਕ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਸੱਕੀ ਖ਼ਬਰੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਉਸੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਚਕਾਲੀ ਨੋਹ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਜ਼ਾ ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੇਣੀ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਦਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਸੂਰ ਮੇਰਾ ਹੈ ਮੈਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਪਛਾਣ ਸੱਕੀ। ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਖਲੋ ਕੇ ਫੇਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਜੇ ਅਜ ਮੈਂ ਸਮਝ ਵੀ ਗਈ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੀ ਅਸੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਜਤਾਵਾਂ ਕਿਦਾਂ ? ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਦਿਨ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦਿਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਤਾਂ ਛੋਟੀ<noinclude></noinclude> 3cyee5jpt0gd7ym9pktov1jw829ra79 250 11534 230712 35869 2026-07-29T11:12:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੪)|}}</noinclude>ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋੜ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜਰਾ ਤਮਕ ਕੇ ਬੋਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਅੰਨੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਪਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਕੀ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ, ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭਰਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਬੱਚੇ, ਇਹੋ ਤਾਂ ਸਾਕ ਹੈ। ਬਥੇਰਾ ਖੁਆ ਪਿਆ ਚੁਕੀ, ਬਥੇਰਾ ਪਹਿਨਾ ਚੁਕੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਨੌਕਰ ਨੌਕਰਿਆਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਟੱਬਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਲੀ ਜਾਏ।' {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪਾਸ ਹੀ ਬੂਹਾ ਫੜੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲੀੜੇ ਦੀ ਲਾਲ ਕਿਨਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁਵਾਤੀ ਵਾਂਗੂੰ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਅਗਾਹ ਧੌਣ ਵਧਾ ਕੇ ਤਕਿਆ, ਠੀਕ ਸਾਹਮਣੇ ਬੂਹੇ ਦੀ ਪਿਛਾੜੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਡਰਦਿਆਂ ਮਾਰਿਆਂ ਉਹਦੀ ਭੁੱਖ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਉਹਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਭੱਜ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਜਾਨ ਸੌਖੀ ਹੋ ਜਾਏ। ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਜਹੀ ਅਵਾਜ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਕੀ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਚੌਲ ਐਵੇਂ ਖਰਾਬ ਕਰ ਰਹੀਏ, ਖਾਂਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨੇ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਅਵਾਜ ਵਿਚ ਆਖਿਆ। ਹੁਣ ਨਹੀਂ।<noinclude></noinclude> o0o6vyhnaqopshmk9bf5fyxw43m0qzy 250 11541 230713 35886 2026-07-29T11:13:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੫)|}}</noinclude>ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਹ ਨੇ ਆਖਿਆ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸੌਂਹ, ਦੋ ਚਾਰ ਬੁਰਕੀਆਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਖਾ ਲੈ।' {{gap}}ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਸੜਕੇ ਕਹਿ ਬੈਠੀ ਕਿਉਂ ਐਵੇਂ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਏ, 'ਧੀਏ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਮਣਿਉ ਚਲੀ ਜਾਹ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗੇ ਪਈ ਹੋਈ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਪਛਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਉਠ ਕੇ ਚਲ ਗਈ। {{gap}}ਨੈਨਤਾਰਾ ਮੁੰਹ ਖੋਲੇ, ਲਕੜੀ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਵਾਰੀ ਵੇਖਦੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਇਹਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਈ ਗਲ ਵੀ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸੱਕੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਹਬਲ ਹੋਕੇ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਲਏ ਇਹੋ ਜਹੀ ਇਸਤਰੀ ਉਹ ਨਹੀਂ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜਿੱਥੇ ਹਥ ਧੋਣ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਜਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਜੋ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਵਾਲੀ ਗਲ ਆਖੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਐਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਫਾਕੇ ਕਰੇਂਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਚ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ ਪਾੜ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਗੀ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਜਿੰਨਾ ਖਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਖਾ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਬੜੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਐਨੀ ਸੱਟ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਮਰੀ ਕਿੱਦਾਂ ? ਇਸ ਚੋਟ ਦੀ ਮਾਰੇ ਜੇ ਉਹ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਤਾਂ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨ ਰਿਹਾ।<noinclude></noinclude> 7oxjhj5z75m2yvbty2kklvsf1qybis3 250 11832 230714 37215 2026-07-29T11:13:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੬)|}}</noinclude>{{gap}}ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਨੀਲਾ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵੀ ਹੋਈ। ਸ਼ੈਲਜਾ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਕਿੱਦਾਂ ਐਨੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਹਾਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੈ। ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਨਿਰਣਾ ਨਾ ਕਰ ਸੱਕੀ। {{gap}}ਗਰੀਸ਼ ਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਕਚਹਿਰੀਓਂ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਬਹਿ ਗਏ। ਲਾਗ ਹੀ ਉਦਾਸ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਈ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ! ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਕੁਝ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਵਾਲੀ ਗਲ ਚਤੇ ਆ ਗਈ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਭਾਵ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਰਮਸ਼ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੇਤੇ ਆ ਗਈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਨੀਲਾ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ, 'ਜਾਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਨੀਲਾ। {{gap}}ਗਰੀਸ਼ ਨ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਨੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ 'ਠੀਕ ਹੈ! ਠੀਕ ਹੈ।' ਉਹਨੂੰ ਰੁਪਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਿਆ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਉਹ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਥੋੜਾ ਹੈ? {{gap}}ਹਰੀਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਹਿ ਪਾਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭ ਦਿਤੀ<noinclude></noinclude> hoza7yx4g468ytao0twcfevrdg0dxed 250 11908 230715 37361 2026-07-29T11:13:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੭)|}}</noinclude>ਜਾਵੇ। ਜੋ ਜਿਸ ਕੰਮ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਉਹੋ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਪੰਝੀ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੜਾਉਣ ਲਈ ਦੇਦੇ ਹਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘਟ ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰ ਹੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਤਨੇ ਰੁਪਏ ਬਚਾ ਕੇ ਉਹ ਟੱਬਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੈ ਨਾਂ ਭਾਬੀ ਜੀ ਠੀਕ ? {{gap}}ਪਰ ਭਾਬੀ ਦੇ ਜੁਵਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਆਖਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਹੈ ਤੂੰ ? ਗਾਲੜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਥੋੜਿਆਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਫੇਰ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਵੇਖਿਆ ਜੇ! ਮੈਂ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੁਪਏ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਬੁਧੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਾਸਤੇ ਜਿਨਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਦੱਸਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਐਨੇ ਰੁਪਏ ਐਵੇਂ ਭੰਗ ਦੇ ਭਾੜੇ ਹੀ ਸੁਟੀ ਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਕੱਲ ਤੋਂ ਹੀ ਰਮੇਸ਼ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਲਗ ਪਏ। ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ੨ ਕੇ ਵਿਹਲਾ ਵੇਲਾ ਗੁਆਉਣਾ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ? {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹਨੂੰ ਰੁਪਏ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੇ? {{gap}}ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਿਆਂ?" {{gap}}“ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਏਗਾ ਹੀ ਕਿਉਂ, ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> mntpukmswyge2vpe6o6pmves9uqga97 250 11909 230716 109223 2026-07-29T11:13:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੮)|}}</noinclude>ਕੀੜਾ ਜ੍ਲਾਂਦਾ ਏ ?" {{gap}}ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਲਾਲਾ ਜੀ ਆਖ ਦਿਉ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਆਖਿਆਂ ਕਿਤੇ ਸੱਚ ਮੁਚ ਹੀ ਦੇਣੇ ਥੋੜੇ ਪੈ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਭਾਬੀ ਜੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਭਰਾ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸਕਾ ਭਰਾ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਟੱਬਰ ਦੇ ਰੁਪੈ ਉੱਡਨ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਰੰਜ ਹੈ। {{gap}}ਇਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੁਚਲ ਬੰਦੀਆਂ ਹਨ ਲਾਲਾ ਜੀ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਠਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। {{custom rule|sp|20|co|6|sp|20}}{{dhr|3em}} <section begin="5." /><section end="5." /> <section begin="6" />{{center|(੬)}} {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਭਾਰ ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਇਸਤਰਾਂ ਤਨ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਲਾਗੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਣ ਦੇਦੀ, ਸਿਧਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਇਹੋ ਜਹੀ ਸੇਵਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਿਸੇਪਾਸੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਵਾਈ, ਫੇਰਉਸਦਾ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਕਿਉਂ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਹ ਗਲ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੀ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਛੇਆਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਰਸੋਈ ਦੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਥਕੀ ਰਹੀ ਤੇ ਮਾੜੀ ਜਹੀ <section end="6" /><noinclude></noinclude> p6yxzjry6twsa8eeblw7rilupwkivcp 250 12079 230002 63865 2026-07-28T13:03:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੨੯)|}}</noinclude>{{gap}}ਤੁਸਾਂ ਜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ, ਇਹਦਾ ਕੀ ਇਲਾਜ? ਜੇ ਬੀਮਾਰੀ ਵਧ ਜਾਏ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਬਣੇ? {{gap}}ਨਰੇਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖਿਝ ਜਹੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੁਝ ਖਰਾਬ ਹੈ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਰਹਿਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇੰਦੁ। {{gap}}'ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਇਹ ਜਵਾਬ!' {{gap}}ਇੰਦੂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਗੂੰ ਕੜਕਦੀ ਉਠ ਖਲੋਤੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਚੰਗਾ ਪਏ ਰਹੋ ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹਾਂ।' {{gap}}ਫੇਰ ਦਰਵਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਰੁਕ ਗਈ ਬੋਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਔਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਦਸ ਹਜਾਰ ਰੁਪ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਵਲੇਟ ਵਲਾਟ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੰਜੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿਤੀ ਤੇ ਆਪ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਕੱਪੜਾ ਲੈ ਕੇ ਰੋਣ ਨੂੰ ਬਦੋ ਬਦੀ ਰੋਕਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੌਂ ਗਈ। {{gap}}ਗੱਲ ਸਹਾਰਨੀ ਤੇ ਹਾਰ ਮੰਨਣੀ ਉਸਨੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਿੱਖੀ। ਕਈ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਿਖ ਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਉਹਦੇ ਕਈ ਚੰਗੇ ਖਿਆਲ ਵੀ<noinclude></noinclude> mwwhsqjezjboykkcrdnhpo1f892iju4 250 12081 230003 63867 2026-07-28T13:03:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੦)|}}</noinclude>ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕੀ ਕਰਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। {{rule|5em}} {{center|{{x-larger|੮.}}}} {{gap}}ਇਹ ਕੀ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੋ ਰਹੇ ਸਾਓ, ਅੱਖਾਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੇਝੂੰਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਅੰਬਕਾ ਬਾਬੂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਬਿਮਲਾ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਝੱਟ ਪੱਟ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠੀ ਤੇ ਹੱਸ ਪਈ। ਦੁਰਗਾ ਮਣੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਛਾਤੀ ਪਾਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਭਾਬੀ ਜੀ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਮਣੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿਹੜੀ ਦੁਰਗਾ ਮਣੀ? {{gap}}ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਅਞਾਣੀ ਨਾ ਬਣੋ ਭਾਬੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਦੁਰਗਾ ਮਣੀ ਕੌਣ ਹੋਈ ਹੈ? ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨ ਸਮਝਿਆ। ਸਮਝਿਆ ਵੀ ਤਾਂ ਏਨਾਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥ ਅਗਾਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਲਿਆਓ ਖਾਂ ਭਲਾ ਕਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ? {{gap}}ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਉਥੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<noinclude></noinclude> qbjg3xkbycxpjch6b6ttg8lzvlxm5r9 250 12083 230004 63869 2026-07-28T13:03:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੧)|}}</noinclude>ਅਗਾਹਾਂ ਪੱਤ੍ਰਾ ਥਲਿਆ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, 'ਬਿਮਲਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭੇਟਾ।' ਇੰਦੂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਛਪਵਾਈ ਤੇ ਬਿਮਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ੫ਤਨੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਵੇਖ ਕੇ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਫੇਰ ਕੁਝ ਪੁਛਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਨ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਆਪ ਆਖਿਆ, 'ਨਾਟਕ ਤੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੇ ਹੀ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਖੈਰ ਕਿਤਾਬ ਚੰਗੀ ਹੈ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ...।' {{gap}}ਅੰਬਾ ਬਾਬੂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਬਾਬੂ ਜੀ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੇਖਣ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹ ਰਹੇ ਸਾਓ, ਚਲੋਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਇਹ ਵਹੁਟੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਕੀ ਸੀ। ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਮਿੱਠੀ ਜਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿਣ ਲੋਗੀ, ਨਹੀਂ ਅਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਆਖ ਦੇਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਜਿੱਦਣ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਉਸ ਦਿਨ ਜਾਵਾਂਗੇ। {{gap}}ਨੌਕਰ ਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇੰਦੂ ਲਾਂਭੇ ਚਾਂਭੇ ਦੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, ਐਹੋ ਜਹੀ ਅਚਰਜ ਗੱਲ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> iq27qvby4s2hts70l1diwsinowaujyg 250 12175 230005 63871 2026-07-28T13:03:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੨)|}}</noinclude>ਸੀ ਵੇਖੀ। {{gap}}ਨੌਕਰ ਨੇ ਆਕੇ ਬਿਮਲਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਬਾਬੂ ਜੀ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਅਲਮਾਰੀ ਨੀਲਾਮ ਹੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਰਸੋਈ ਵਾਸਤੇ ਲੈ ਲਵਾਂ? {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਕਿ ਨਾ ਲੈਣ ਕਿਉਂਕਿ ਐਵੇਂ ਵਾਧੂ ਖਰਚ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਅਲਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਚਲ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਭੋਲਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦੂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਹੁਕਮ ਜਾਂ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੀ ਕੋਈ ਦਾਸੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਗਲ ਰੜਕਣ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਇਹ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਸੁਹਾਗਣ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਰੰਡੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਰੋਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਠੀਕ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਰਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਬਤ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਓਪਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਖਿਆ, ਨਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਬਦਲੇ ਕੌਣ ਸਿਰ ਦਰਦੀ ਕਰੇ? ਉਹ ਚੱਤੇ ਪਹਿਰ ਤਾਂ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਹਾਂ ਇਕ ਗਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਚੇਤਾ ਭੁਲ ਗਿਆ ਸੀ ਬੀਬੀ ਜੀ! ਕੱਲ੍ਹ, ਮੈਂ ਪੇਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।<noinclude></noinclude> o5temf47hsqj777o10octtmf35pscdt 250 12178 230006 63873 2026-07-28T13:03:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੩)|}}</noinclude>{{gap}}ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਤੜਪ ਜਹੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਤਾਂ, ਅਜੇ ਨਾ ਜਾਓ ਭਾਬੀ ਜੀ!' {{gap}}ਕਿਉਂ? {{gap}}ਵਾਹ ਇਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂ? ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਭਰਾ ਜੀ ਬੀਮਾਰ ਪਏ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕੁਝ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੈਥੋਂ ਰਤੀ ਜਿੰਨੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਇਹਦਾ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਨਾ ਗੁਆ ਪਛਤਾਵੇਂਗੀ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਹੋਰ ਰਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਖਿਆ ਏ ਬਿਮਲਾ ਏਦਾਂ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਰਹਾਂਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾ ਆਉਣ। {{gap}}ਹੁਣ ਬਿਮਲਾ ਵੀ ਚਮਕ ਪਈ। 'ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾੜਨੀਆਂ, ਮੈਂ ਇਸਤਰੀ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਪੇਕੇ ਅਮੀਰ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਗਲ ਦਾ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਜਾਓ, ਪਰ ਇਕ ਦਿਨ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਤੂੰ ਹੱਥੋਂ ਛਡ ਰਹੀ ਏਂ, ਉਸਦੀ ਬਰਾਬਰੀ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮਾਨ-ਮੱਤੀਏ, ਪਤੀ ਪਿਆਰ ਕਿਸੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਦਾਂ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰੂੰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<noinclude></noinclude> 1k057a9yup8p6efdbcppdx11datdgkc 250 12181 230007 63875 2026-07-28T13:03:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੪)|}}</noinclude>ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਭੀ ਏਦਾਂ ਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਬਿਮਲਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇੰਦੂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਹੋਰ ਭਾਂਬੜ ਮੱਚੇ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਮਾਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੋਲ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਘਰ ਉੱਜੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਜੜਨ ਦਿਉ, ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹੋਣ ਦਿਉ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਦਲੇ ਠੰਡਾ ਤੱਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਫੇਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਕੇ ਐਹੋ ਜਹੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਫਿੱਕੀਆਂ ਕਿਉਂ ਸੁਣਾਂ? ਮੇਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ...ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ। ਜਿੱਦਾਂ ਹੋਊ ਵੇਖੀ ਜਾਉ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਚੁਪ ਹੋ ਰਹੀ। ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਰਾਦਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਈ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਖਲੋ ਜਾਓ ਭਾਬੀ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਵਡੇ ਥਾਂ ਹੋ ਜਰਾ ਪੈਰੀ ਹੱਥ ਤਾਂ ਲਾ ਲਵਾਂ।' {{rule|5em}}<noinclude></noinclude> rb54wvbye7xxtl0kkm88scmft1q63mc 250 12182 230008 63877 2026-07-28T13:03:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੫)|}}</noinclude>{{center|{{x-larger|੯.}}}} {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾ ਚੜ੍ਹ ਆਈਆਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦੂ ਆਪਣੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਸੌਂ ਗਈ। ਅਜ ਉਹਦਾ ਛੋਟਾ ਭਣਵੱਈਆ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਪਿਆਉਣ ਸਮੇਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਾਗਲੇ ਕਮਰਿਉਂ ਇੰਦੂ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੱਪਾ ਸ਼ੱਪ ਤੇ ਠੰਡਾ ਮਖੌਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਦੂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅਸਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੱਜਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਹਨੂੰ ਮੇਦਨੀ ਪੁਰ ਆਇਆਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਆਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਛੇ ਫੇਰੇ ਮਾਰ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਨਰੇਇੰਦ੍ਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾਂ ਉਸਨੇ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਕੇ ਖਬਰ ਹੀ ਪੁੱਛੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਲੋਕੀ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਜਨਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਮੰਹ ਜੋੜ ਜੋੜ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਭਣਵਈਏ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨ ਤੁਰ ਪਏ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਇੰਦੂ ਭੱਜ ਕੇ<noinclude></noinclude> mx19siljy8dztzrnfltj8w3drxbmlvp 250 12184 230009 63879 2026-07-28T13:03:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੬)|}}</noinclude>ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਇਹ ਕਿੱਡੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇੰਦੂ ਆਪ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਹਦੀ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਲੁਕਾ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਦਾਂ ਖੂਨੀ ਆਦਮੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਈ ਰਖਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਆਪ ਨਾ ਵੀ ਲੁਕੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਹਾਲ ਇੰਦੂ ਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਦੀ ਪੀੜ, ਉਹਦੇ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਭ ਦੁਖ ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਸਹਾਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਅੱਜ ਤਕ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ, ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਹਿਕੇ ਉਹਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਕੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮਨਵਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਾਨ ਵਧਾ ਲਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਥੇ ਬਗਾਨੇ ਘਰ ਉਹਦੀ ਕੀ ਚਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਹਦਾ ਮਾਣ ਕੌਣ ਕਾਇਮ ਰਖੇ? ਉਹ ਫੋਕੀ ਆਕੜ ਦੇ ਥੰਮ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਥਿੜਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਇੰਦੂ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਖ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਭਣਵੱਈਏ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹਨੂੰ ਇਹੋ ਸੁੱਝੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਰਸ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਏ। ਲੋਕੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਪਿਉ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇੰਦੂ ਵਿਚੇ<noinclude></noinclude> icm97psx6joszgavgjiuh441towznnr 250 12186 230010 63881 2026-07-28T13:03:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੭)|}}</noinclude>ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਵੀ ਇਹ ਆਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੰਦੂ ਤੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਘਰ ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਦੂ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਹੋਇਆ ਲੋਕੀ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੈ ਤਾਂ ਛੁਟੇੜ ਹੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਹਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਾਧਾ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਬੜੀ ਬੜਬੋਲੀ ਤੇ ਹੰਕਾਰਨ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੌੜੀਆਂ ਫਿੱਕੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਇਹ ਗਲ ਸਾਫ ਆਖ ਆਈ ਸੀ ਜਦ ਤਕ ਤੈਥੋਂ ਮੇਰੇ ਖਰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨ ਹੋ ਲਵੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾ ਆਵੀਂ। ਮੈਥੋਂ ਏਦਾਂ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕਿ ਰਾਤ ਦਿਨ ਭੰਗ ਭੁਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇੰਦੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹਣ ਲਗੀਆਂ ਤੇ ਉਹਦਾ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਉਤਰਨ ਲਗਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਕਮਲਾ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂ ਰੋਨੀ ਏਂ ਬੱਚੀ? {{gap}}ਕਮਲਾ ਨੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਗਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਬਾਬੂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਮੇਰੇ ਜੀਅ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬੜਾ ਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਥੌੜਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਵੱਜੇ। ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਪਾਟਣ ਲਗੀ ਤੇ ਉਹ ਕਮਲਾ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੋ ਪਈ। {{gap}}ਬਾਹਰ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ<noinclude></noinclude> tpi0dfl0i80axjpskgf7cumdxb16i77 250 12253 230011 63883 2026-07-28T13:03:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੮)|}}</noinclude>ਲੱਜਿਆ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨ ਡਿੱਠਾ। {{gap}}ਖਬਰੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾ ਦਿਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਮਲਾ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇੰਦੂ ਬਹੁਤ ਗੱਜੀ ਗੁੜਕੀ ਪਰ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਆਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, 'ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਮਲਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਮੰਨਦੀ ਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਕਲਕੱਤੇ ਚਲੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।' {{gap}}ਭਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕੱਲ ਹੀ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਪਤ ਹੋ ਜਾਹ। ਹਾਂ ਸੱਚ ਦਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਨਰੇਇੰਦ੍ਰ ਬਾਬੂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ? {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾਕੇ ਝੂਠ ਮੂਠ ਹੀ ਕਿਹਾ 'ਹਾਂ'। {{gap}}ਰਾਜ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਹਨ? {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਆਖਿਆ, 'ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹਨ।' {{center|{{xx-larger|* * * * *}}}} {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ, ਕਦ ਆਈ ਭਾਬੀ ਜੀ? {{gap}}'ਹੁਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹਾਂ।' {{gap}}ਨੌਕਰ ਗੱਡੀ ਵਿਚੋਂ ਇੰਦੂ ਦਾ ਟਰੰਕ ਲਾਹ<noinclude></noinclude> 169tu3x31y2yznk82nl8pzdgk5yxkuh 250 12256 230012 63885 2026-07-28T13:04:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੩੯)|}}</noinclude>ਲਿਆਇਆ। ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੱਪ ਘੁਟ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਅਜੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਭਾਬੀ ਜੀ? {{gap}}ਨਹੀਂ, ਇਥੇ ਹੀ ਉਤਰੀ ਹਾਂ। ਕਮਲਾ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਆਈ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣਾ। {{gap}}ਨਾ ਆਊਂਦੀਓ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਨੀਓਂ ਭਾਬੀ ਜੀ, ਹੁਣ ਉਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਾਰਾ ਹੌਕਾ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਲੁਹਾਰ ਦੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਵਾਗੂੰ ਠੱਕ ਠੱਕ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿਉਂ ਬੀਬੀ? {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆਂ ਜਾਵੇਗਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਪੜੇ ਬੱਦਲੋ, ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋਵੋ, ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਘੜੀ ਕੁ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਏਗੀ ਤਾਂ ਕੀ ਇਕੋ ਗੱਲ ਹੈ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਬਿਨਾਂ ਸੁਣੇ ਮੈਂ ਇਕ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਨੌ-ਬਰ-ਨੌ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਫੇਰ ਮੇਰੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਂ? {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹੀ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਸੱਚ ਮੁਚ ਹੀ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣ ਪੇਕਾ ਘਰ ਤੇ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ? {{gap}}ਇੰਦੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> 98lt6n51a20f59tyjhz39fewxurkbwx 250 12268 230013 63887 2026-07-28T13:04:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪o)|}}</noinclude>ਰੋਕਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, ਬੀਬੀ ਜੀ ਹੁਣ ਮੈਥੋਂ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਫ ਸਾਫ ਦੱਸੋ ਕੀ ਵਿਆਹ ਹੋਰ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਨੇ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ? {{gap}}ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? {{gap}}'ਨਹੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੱਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੱਲਾਂ ਕਰਾਂ ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੇ-ਇਨਸਾਫੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਫੇਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕਿਉਂ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਦਸੋਗੀ ਨਾਂ? ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਡੁਲ੍ਹ ਪਈਆਂ। {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵੀ ਭਰੀਆਂ ਪਰ ਅੱਥਰੂ ਨਹੀਂ ਡੁਲ੍ਹੇ, ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ ਭਾਬੀ ਜੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਸਮਝਾਵਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਤੇਰੇ ਜੋਗੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਣ! ਸ਼ੰਭੂ ਸੇਠ ਨੇ ਭਰਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਦੇ ਲੂੰਈਂ ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ 'ਫੇਰ?' {{gap}}ਬਿਮਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਸਾਂ! ਸ਼ੰਭੂ ਸੇਠ ਨੇ ਰੁਪੈ ਮੰਗੇ ਸਨ ਤੇ ਭਰਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਪਰਚਾ ਰੱਖ ਕੇ ਭਰਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਦਰ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਭਰਾ ਜੀ ਨੇ ਭੋਲੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਘੱਲਿਆ ਪਰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਉਸ ਵਕਤ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਾਂ। ਉਹ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਫੇਰ<noinclude></noinclude> imviqqdvkhzkdfyf5wxuclc46buemq4 250 12273 230014 63889 2026-07-28T13:04:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੧)|}}</noinclude>ਗਿਆ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਆਏ ਤੇ ਰੁਪੈ ਦਾ ਫਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵੀ ਐਨਾ ਨਕਦ ਰੁਪਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਗਹਿਣਾ ਗਹਿਣੇ ਪਾਕੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਭਰਾ ਜੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਕੇ ਘਰ ਲਿਆਂਦਾ। {{gap}}ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਤਾਂ ਪਜ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈਸੀ ਭਾਬੀ ਜੀ! ਮੈਦਿਨਾ ਪੁਰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਲਿਖ ਦੇਂਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਨ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਭਰਾ ਨੇ ਦਸ ਦਿਨ ਜੇਹਲ ਜਾਣਾਂ ਤਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਟੱਡੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਕੀ ਕਰੇਂਗੀ? ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਸੁਖ ਦੇ ਛਡਿਆ ਹੈ, ਜੇਹਲ ਦੀ ਕਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਖ ਆਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛਡ ਤੇ ਆਪ ਸੌਖਿਆਂ ਵਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਵੱਸਣ ਦਿਹ। {{gap}}ਇੰਦੂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠੀ ਰਹੀ, ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਲਾਹ ਸੁਟੇ ਤੇ ਬਿਮਲਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸਾਂ ਆਪਣਾ ਗਹਿਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਗਹਿਣੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਛੁਡਾ ਲੈਣਾ ਬੀਬੀ ਜੀ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਖਦੀ ਏਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੁਣ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਐਨੇ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲਾਗੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਭੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਹੀ ਰਖਿਆ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਝੂਠਾ ਮਾਣ ਤੇ ਪਾਪੀ ਗਹਿਣੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸੁਟ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ,<noinclude></noinclude> 3lo0ip8og1ru7w7l07zn0v2ri5bgyj6 250 12276 230015 63891 2026-07-28T13:04:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੨)|}}</noinclude>ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਟਿਕਾਣਾ ਲੈਣ। ਕੱਲ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ ਆਕੇ ਵੇਖ ਲੈਣਾ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਾਸੀ ਕਿੱਦਾਂ ਘਿਉ ਖਿਚੜੀ ਹੋਏ ਹੁੰਨੇ ਹਾਂ। ਚੰਗਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਲਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਇੰਦੂ ਗੱਡੀ ਉਡੀਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਨੱਸ ਪਈ, ਜਾਹ ਵੇ ਭੋਲਿਆ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜਾਹ ਆਖਦੀ ਹੋਈ ਬਿਮਲਾ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗੀ। 'ਆਪੁ ਗਵਾਈਐ ਤਾਂ ਸਹੁ ਪਾਈਐ ਅਉਰੁ ਕੈਸੀ ਚਤੁਰਾਈ। {{xxx-larger|{{rule|5em}}}} {{xxx-larger|{{rule|5em}}}}<noinclude></noinclude> 0jjif484f41bssfcrrnrfeb9notxkfq 250 12278 230016 63893 2026-07-28T13:04:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xxxx-larger|ਬਚਪਨ ਦੀ ਯਾਦ}}}} {{gap}}ਨਾ ਰਖਣ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮੇਂ, ਖਬਰੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਖਬਰੇ ਬਾਬੇ ਜੀ ਨੂੰ ਬਾਹਲਾ ਜੋਤਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਸਬੱਬ ਵੀ ਸਮਝ ਲੌ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ 'ਸੁਕੁਮਾਰ' ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਦੋਂਹ ਚੌਂਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਗਲ ਦਸਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲੇਕਿ ਮੇਰੇ ਆਤਮ ਪਰਚਯ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਮਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫੇਰ ਵੀ...। {{gap}}ਸੁਣੋ! ਅਸੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਕਿਧਰੇ ਬਾਹਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਾਦੀ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਮੈਂ ਘਰ ਵਿਚ ਬੜਾ ਖਰੂਦੀ ਸਾਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਦਸਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਮੈਂ ਛੋਟਾ ਰਾਵਣ ਸਾਂ। ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਆਖਦੇ 'ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਖੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ।' ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖ ਛੱਡਦਾ, 'ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਗਏ, ਹੁਣ ਤਾਂ<noinclude></noinclude> gn43huil00aif2ga5wyq9oy8pisklcl 250 12279 230017 63895 2026-07-28T13:04:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੪)|}}</noinclude>ਮੈਂ ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।' ਦਾਦੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਕੀ ਸੀ? ਕਿਉਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹ ਹੈ? ਫੇਰ ਛੱਡੋਗੇ ਇਸ ਨੂੰ? ਦਾਦੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਗਲ ਪੈ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਫੀਮ ਵਾਲੀ ਡੱਬੀ ਲੁਕਾ ਦੇਂਦਾ। ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਪਾੜ ਕੇ ਨ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦੇ, ਮੈਂ ਅਫੀਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਨ ਦੇਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤੋਟ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਖ ਸਕਦੇ ਤੇ ਏਦਾਂ ਮੈਂ ਖੂਬ ਬੁਲੇ ਲੁਟਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। {{gap}}ਪਰ ਹਰ ਇਕ ਗੱਲ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਇਹੋ ਈ ਹੋਇਆ। ਬਾਬੇ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਪੁਤ ਭਰਾ ਬਾਬੂ ਗੋਵਿੰਦ ਅਲਾਬਾਦ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਜੀ ਵੀ ਬੀ. ਏ. ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਵਾਕਫ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਾਨ ਵੀ ਅੱਡ ਹੀ ਸੀ, ਜੇ ਕਦੇ ਆਉਂਦੇ ਵੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦੇਂਦੇ। ਜੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਮੱਥੇ ਲੱਗ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ, "ਦਸ ਭਈ ਕੀ ਲਿਖਨਾ ਏਂ, ਕੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਏਂ? ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨ ਆਖਦੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਏ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਪੱਕੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ<noinclude></noinclude> htgqo2cper89sd01ktcftqlzq9refiw 250 12280 230018 63897 2026-07-28T13:04:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੫)|}}</noinclude>ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵਧੇਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਗ ਪਏ। ਦੋਂਹ ਚੌਂਹ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੂੰਹ ਸੁਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਛਾਤੀ ਧੜਕਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ। ਇਉਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕਸੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਥੋਂ ਕਈ ਕਸੂਰ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੋ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੀ ਸੁੱਝਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। {{gap}}ਏਨਾਂ ਡਰਨ ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸਾਂ, ਭਰਾ ਭਰਾ ਦੀ ਆਖੀ ਐਨੀ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਖੂਬ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਮੈਂ ਕਈ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਤੇ ਕਈ ਕਸੂਰ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਖਦੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਵੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਹੋਊ ਪਰੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਆਪੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲ ਜਾਣਗੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਚੇਤਾ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਹੈ? {{gap}}ਜੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਗੂੰ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਤਾਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਜਿੱਦਾਂ ਵੀ ਹਾਂ ਮਜ਼ੇ ਵਿਚ ਹਾਂ। {{gap}}ਰੋਜ਼ ਬਾਬੇ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੁਰਾਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ,<noinclude></noinclude> lf5ijaq16homth1l7beqrgtp9prmeiz 250 12281 230019 63899 2026-07-28T13:04:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੬)|}}</noinclude>ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰੇ ਕਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਥਲੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਲੇਫ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਕਿਤੇ, ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਲੱਭ ਹੀ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਤੇ ਲੱਭ ਕੇ ਖਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸਾਂ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਫਸਾਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਅਵਾਰਾ ਗਰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਗੁਲੇਲ ਨਾਲ ਚਿੜੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਭੁੰਨ ਭੁੰਨ ਖਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਬਾਹਰ ਜਾਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੇ ਲੱਭ ਲੱਭ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਏਦਾਂ ਸ਼ਕਾਰ ਦਾ ਝੱਸ ਪੂਰਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ, ਏਹੋ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਨ ਕੋਈ ਡਰ ਤੇ ਨ ਕੋਈ ਫਿਕਰ। {{gap}}ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਕਸਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਨ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਨਾਹੀਂ ਮਾਰਨ। ਬਾਬੇ ਤੇ ਦਾਦੀ ਦਾ ਹਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਸੋ ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ੇ ਵਿਚ ਸਾਂ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਦਾਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾਂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਣਾ ਪਏਗਾ। ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਭਰਕੇ ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, 'ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ?' {{gap}}ਬਾਬੇ ਨੇ ਆਖਿਆ 'ਹਾਂ।'<noinclude></noinclude> bq2zaobpjde2xifxnung8ir1rv8nass 250 12282 230020 63901 2026-07-28T13:04:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੭)|}}</noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਬਾਬੇ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਹੈ। ਸੋ ਕਿਹਾ ਚੰਗਾ, ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ। {{gap}}'ਬਾਬੇ ਨੇ ਹੱਸਕੇ ਆਖਿਆ, ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਹੋ ਬੇਟਾ ਰਜਨੀ ਅਜ ਹੀ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਇਗਾ। ਮਕਾਨ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਜ ਹੀ ਤਾਂ ਜਾਣਾ ਪਏਗਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਲੋਹੇ ਲਾਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਬੇ ਦੀ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਅਫੀਮ ਦੀ ਡੱਬੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ। ਉਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਚਲਾਕੀ, ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਸਾਂ? ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਧੋਖੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਪਿਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਸਕਦਾ ਸਾਂ। ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਿਦਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਰਨ ਲਗਿਆਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰਖਿਆ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਰੱਬ ਕਰੇ ਮੈਂ ਕੱਲ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਮਿਤ ਫੇਰ ਮੁੜ ਆਵਾਂ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਵੇਖ ਲਵਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ-ਕਲਕੱਤੇ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। {{rule|5em}}<noinclude></noinclude> 7itq26vseosjc3bb24lvd2zbrkz6hoh 250 12302 230021 63903 2026-07-28T13:05:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੮)|}}</noinclude>{{center|{{x-larger|੨.}}}} {{gap}}ਕਲਕੱਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਇਆ ਸਾਂ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਐਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਤਰਦਾ ੨ ਇਸ ਲਕੜੀ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪੁਲ ਦੀ ਐਨੀ ਭੀੜ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਉਥੇ ਜਿਥੇ ਉੱੱਚਿਆਂ ੨ ਪਸਤੌਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਖੜੇ ਹਨ, ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਜੀਊਂਦਿਆਂ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਇਹੋ ਜਹੇ ਡਰ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਜਿਥੇ ਜਾਨ ਦਾ ਧੋਖਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਚੰਗੀ ਲਗ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅੱਗੇ ਕਲਕੱਤਾ ਚੰਗਾ ਲਗੇਗਾ, ਇਹਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸਾਡਾ ਇਹ ਨਦੀ ਕੰਢਾ? ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸਾਡਾ ਅਮਰੂਦਾਂ ਦਾ ਬੂਟਾ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਸੰਘਣੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਲੰਮੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ੨ ਮਕਾਨ ਹੀ ਹਨ। ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਅੱਧਾ ਬਗੀਚਾ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਕੁਝ ਖਾ ਪੀ ਲਵਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰੋਣ ਆ ਗਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਆਖਿਆ, "ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਟੀ ਕਪੜਾ ਵੀ ਆਪੇ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਜੀ<noinclude></noinclude> h7346fevgg2sdjd7z8c43sn8dxw7x5c 250 12307 230022 63905 2026-07-28T13:05:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੪੯)|}}</noinclude>ਆਖ ਗਏ ਹਨ। '੫ਹਿਲੇ ਬਣੀ-ਪਰਾਲਭਦ ਪਾਛੇ ਬਣਿਓ ਸਰੀਰ।' {{gap}}ਕਲਕੱਤੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੜਾ ਹੀ ਬੀਬਾ ਲੜਕਾ ਹਾਂ। ਦੇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਖੈਰ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਓ। {{gap}}ਭਰਾ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਮੈੱਸ (mess) ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜਹਾਨ ਬਾਬੂ ਤੇ ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਨੌਕਰ ਤੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਂਗਰੀ ਵੀ ਹੈ। {{gap}}ਗਦਾਧਰ ਲਾਂਗਰੀ ਮੈਥੋਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭਲਾ-ਮਾਣਸ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠਾ। ਮਹੱਲੇ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਕੂਣ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਗਦਾਧਰ ਮੇਰਾ ਗੂਹੜਾ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਖੂਬ ਗੱਪ ਸ਼ੱਪ ਉਡਦੀ, ਮਖੌਲ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਦਨੀ ਪੁਰ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਐਨ ਵਾਰੀ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛਡ ਆਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਤਮਾਮ ਪਿੰਡ ਫਿਰ ਮਾਰਾਂ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਘੁਲਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ<noinclude></noinclude> dw6lt740dn85afwlm0mwbs7w625d3rd 250 12312 230023 63907 2026-07-28T13:05:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੦)|}}</noinclude>ਸਾਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਘਰ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ "ਕੋਟਪੀਸ" ਖੇਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ, ਚੌਂਕਾ ਭਾਂਡਾ ਸਾਂਭ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਖੂਬ ਹਸਿਆ ਖੇਡਿਆ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਕੇ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਹੱਲੇ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਾਕਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਭਰਾ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਮੁੰਨੀ, ਭੋਲਾ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇ ਥਾਂ ਇਹੋ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮੈਂ ਕਦੇ, "ਛੋਟਾ ਮੂੰਹ ਵਡੀ ਗੱਲ" ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਝੂਠ ਮੂਠ ਹੀ ਸਾਰੇ ਉਸਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਵੇਖਕੇ ਮੇਰਾ ਜੀ ਤਪ ਉਠਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੋੜਦਾ, ਜਾਣੀਦਾ ਇਹ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ। {{gap}}ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆ ਪਿਆ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਰਸੋਈ ਨੁਕਰੇ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਬੈਠਦਾ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਜਦਾ। ਵਿਚਾਰੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਇਹੋ ਜਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਘੱਟ ਵੱਧ ਹੀ ਬਚਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ ਚੌਲ ਵੀ ਰਜਵੇਂ ਨ ਮਿਲਦੇ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਲ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਉਹਨੂੰ<noinclude></noinclude> 59zjbbf0pwlohrk9m32vk093b6iraws 250 12315 230024 63909 2026-07-28T13:05:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੧)|}}</noinclude>ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਇਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਰੰਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਦਾਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆਂ ਸੀ, 'ਕਾਕਾ ਅੱਧਾ ਭੁਖਾ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿੱਦਾਂ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਵੇਖ ਖਾਂ ਤੂੰ ਸੁਕ ਕੇ ਤੀਲੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ?' ਪਰ ਮੈਂ ਦਾਦੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਜ ਵੇ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦਾ ਸਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅੱਧਾ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਅੱਧੇ ਭੁਖੇ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਤੇ ਏਸ ਅੱਧ ਭੁਖੇ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਫਰਕ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਅਗੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਅਨਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਵੇਰਾਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹਦੀ ਰੋਟੀ ਖਰਾਬ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਹਾਂ। ਦਾਦੀ ਜਦ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਕਤੂਰਾ ਸੁਟ ਕੇ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਸਾਂ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਏ, ਦਾਦਾ ਦਾਦੀ, ਬਾਬਾ ਤੇ ਹੋਰ ਟੱਬਰ ਦੇ ਜੀਅ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਮੈਂ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਸਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਬਦਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਿੰਮਿਆ। ਪਰ ਏਸ 'ਗਦਾ ਧਰ' ਲਈ ਜੋ ਨਾ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਗੋਤ ਵਿਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਲ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਅੱਧ-ਭੁਖਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ<noinclude></noinclude> a72yi8t5ignbdveueonyv8j0e4hcf9p 250 12319 230025 63911 2026-07-28T13:05:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੨)|}}</noinclude>ਸਕਦਾ? ਉਹ ਕਿਉਂ ਅੱਧ-ਭੁਖਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਕਲਕੱਤੇ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੇਰੀਆ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਐਨਾਂ ਪਾਣੀ ਆ ਕਿੱਥੋਂ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸਕੂਲ ਵਿਚ, ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਪੂਰੀ ੨ ਖਜੂਰ ਦੀ ਸੋਟੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਆਖਦੇ 'ਸੁਕੁਮਾਰ' ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਆਖਦਾ, ਏਹ ਨਹੀਂ ਮਨ ਹੀ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਛੋਟੇ ੨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਰੋਂਦਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਰੋਣ ਲਗਿਆਂ ਬੜੀ ਸ਼ਰਮ ਮਲੂੰਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਰੋਣ ਲਗਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਹੁਣ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਨ ਵੇਖੇ ਲੁਕ ਛਿਪ ਕੇ ਰੋ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜ਼ਰਾ ਰੋ ਕੇ ਝੱਟ ਪੱਟ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਸੰਭਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕਈ ਭਿਖਾਰੀ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਏਦਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਤਿਲਕ ਲਾਕੇ ਤੇ ਖੰਜਰੀ ਵਜਾ ਕੇ, "ਜੈ ਰਾਧਾ ਗੋਪਾਲ" ਆਖ ਕੇ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸਾਂ। ਇਹ ਭਿਖਾਰੀ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ? ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਦਰਦ ਨਾਲ ਤੜਫ ਉਠਦਾ ਤੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦਾ, ਰੱਬਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਭੇਜ ਦਿਹ।<noinclude></noinclude> fcshp1qgy31i5cpwnhi21963xgcf35b 250 12323 230026 63913 2026-07-28T13:05:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੩)|}}</noinclude>{{gap}}ਖੈਰ ਭੈੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣ ਦਿਉ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੱਕ ਗਈਆਂ ਪਰ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਸਾਗਰ ਨ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਕਦੇ ੨ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰੱਸਤੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਥੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਆ ਕੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਸਤ ਕਰਮ ਕਰ ਸੁਟਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਸਤੀ ਪਾਸੋਂ ਨਫਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਜਿਦਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇਸੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਨੇ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਖਪਕੇ ਆਪਣੀ ਧੋਤੀ ਚੁਣ ਕੇ ਰੱਖੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੈਰ ਕਰਨ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤੇੜ ਬੰਨ੍ਹਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਟ ਕੱਢ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਰਖ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਧੋਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖਕੇ ਵਿਚਾਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਦੁਹੱਥੜ ਮਾਰ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ੨ ਕੇ ਪਹਾੜ ਜਿੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਅਨਾਬ ਬਾਬੂ ਦਾ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋਗਿਆ ਹੈ, ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਠੀਕ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚਕਣ ਨਾਲੋਂ ਬੀੜੇ ਕਤਰ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਰਾ ਵੇਖ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਵਿਚਾਰੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਾਲ ਪਾਹਰਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਹੱਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਫਤ੍ਰੋਂ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਮੇਰੇ ਬਟਨ<noinclude></noinclude> h5udf8qqsn26akftyp9bb95yy2zllj8 250 12333 230028 63915 2026-07-28T13:05:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੪)|}}</noinclude>ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਚੁਰਾ ਕੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੱਢ ਦਿਉ ਇਸ ਨਾਲਾਇਕ ਨੂੰ। ਜਗਨ ਨਾਥ ਬਾਬੂ ਦੇ ਬੀੜਿਆਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਤੇ ਭਰਾ ਜੀ ਤੇ ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਖੂਬ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। 'ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੀੜੇ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਚ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਚੋਰ ਤਾਂ ਅਜ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਭਰਾ ਜੀ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸਕ੍ਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਗਨ ਬਾਬੂ ਭਰਾ ਦੀ ਇਸ ਜੁਗਤ ਤੇ ਹੋਰ ਭੀ ਗਰਮ ਹੋ ਪਏ। ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ਨਲਾਇਕ ਨੇ ਰਾਤੀ ਨਹੀਂ ਲਾਹੇ, ਸਪੇਰੇ ਨਹੀਂ ਲਾਹੇ, ਠੀਕ ਦਫਤਰ ਜਾਣਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਲਾਹੇ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹਨੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਵਲੇਂ ਹੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕੁੜਤਾ ਪਾ ਕੇ ਦਫਤਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਜਗਨ ਨਾਥ ਬਾਬੂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਲੀਆਂ ਵੀ ਖਿੜ ਪਈਆਂ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹਾਸਾ ਨਾ ਆਇਆ ਮੱਛਰ ਗਿਆ, ਕਿਤੇ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਨ ਕੱਢ ਦੇਣ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਤੇ ਭਲਾ ਮਾਣਸ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਗੋਂ ਕੁਝ ਸੁਵਾਲ ਜਵਾਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਚੁਪ ਚਾਪ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕਸੂਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਝੱਲ ਲਵੇਗਾ। ਹੁਣ? {{gap}}ਭਰਾ ਜੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਬਟਨ ਚੋਰ ਕੌਣ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਦਾਧਰ ਉਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ<noinclude></noinclude> lut61xuji92ucilg0d2enq0x0qqwcap 250 12339 230027 63917 2026-07-28T13:05:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੫)|}}</noinclude>ਲਿਆ ਕਿ ਅੱਗੇ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬਦਲੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜਾਨ ਸਕੰਜੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਐਹੋ ਜਹੀ ਪ੍ਰਤੱਗਿਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਗੋ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਗਦਾਧਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਉਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰਾਹੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਗਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਸੁਧਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਤਗਿਆ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਗਦਾਧਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਪਰਤੱਗਿਆ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕਈ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਤੋੜੀ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਭੁਲ ਭੁਲੇਖੇ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਹਣ ਇਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸੀ ਸਾਡਾ ਨੌਕਰ, ਰਾਮਾ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਕਾਇਥ ਜਾਂ ਗੁਆਲਾ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਰਗਾ ਫੁਰਤੀਲਾ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨੌਕਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ<noinclude></noinclude> 61mn8srq5joqdxap505y5hx7whtxwut 250 12342 230029 63919 2026-07-28T13:05:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੬)|}}</noinclude>ਜੇ ਫੇਰ ਕਦੀ ਉਹ ਮਿਲ ਪਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਛ ਲਵਾਂਗੇ। {{gap}}ਸਾਰਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮਾ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੀ ਨਾਲ ਵਾਂਗੂੰ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮਾ ਲੀੜੇ ਧੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਿੰਟ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਵਿਚ ਭਰਾ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਪੂੰਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿੰਟ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਪਾਨ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਭੱਜਨੱਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਭਰਾ ਜੀ ਦਾ ਉਹ ਬੜਾ 'ਫੇਵਰਿਟ' ਬੜੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨੌਕਰ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਨਲਾਇਕ ਵਾਸਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭਾਈਏ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰੀ ਖੋਟੀ ਸੁਣਨੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ। ਖਾਸ ਕਰ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਉਹ ਅਕਸਰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਮਗਰ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਪੁਛਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਭਰਾ ਜੀ ਦਾ 'ਫੇਵਰਿਟ' ਸਰਵੈਂਟ ਸੀ। ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ 'ਰੂਜ਼' ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਗਿੱਦੜ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਰਾਮਾ 'ਅਸਲ' ਉਹੋ ਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਚਿੜਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਰਾ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਹੀ ਆਖਕੇ ਸਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਰਾਮ ਬਾਬੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ<noinclude></noinclude> kezo2c95u459xiyqpvawoc570da83fj 250 12345 230031 63921 2026-07-28T13:06:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੭)|}}</noinclude>ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੈਰ ਜਾਣ ਦਿਉ ਇਹਨਾਂ ਬੇਫੈਦਾ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਰਾ ਇਕ ਲੈਂਪ ਖਰੀਦ ਲਿਆਏ। ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ, ਘਟੋ ਘਟ ਪੰਜਾਹਾਂ ਸੱਠਾ ਰੁਪਇਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦ ਸਾਰੇ ਘੁੰਮਣ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਉਹ ਲੰਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਗਦਾਧਰ ਨੇ ਕਦੇ ਅਗੇ ਬੱਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੱਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਦੋ ਵੇਰਾਂ ਉਲਟਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਜੇ ਮੱਠੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਚਿਮਨੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਵੇਖਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਦਾਂ ਖੁਲ੍ਹਦੀ ਤੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੇਖਾਂ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਹ ਕਿਦਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਥੇਰਾ ਹਲਾਇਆ ਤੇ ਕਈ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਖੁਲ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਕਈ ਚਿਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਇਕ ਪੇਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਭੁਆਇਆ। ਮੈਂ ਭੁਆ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਝਟ ਪਟ ਉਹਦਾ ਥੱਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅੱਡ ਹੋਗਿਆ। ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਡਿਗ ਕੇ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। {{rule|5em}}<noinclude></noinclude> 6y3i1rj1tqzwucrg6tdr1f5g4ylqb8d 250 12347 230030 63923 2026-07-28T13:06:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੮)|}}</noinclude>{{center|{{x-larger|੩.}}}} {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਕਿੰਨੀ ਚਿਰ ਰਾਤ ਗਿਆਂ ਮੈਂ ਘਰੇ ਆਇਆ। ਘਰ ਆਕੇ ਵੇਖਿਆ ਉਥੇ ਖੂਬ ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਚੌਂਹ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਘੇਰੀ ਖਲੋਤੇ ਹਨ। ਗਦਾਧਰ ਤੇ ਜਿਰ੍ਹਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਰਾ ਜੀ ਅੱਡ ਖਫਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਗਦਾਧਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਟੱਪ ਟੱਪ ਆਂਸੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਬਾਬੂ ਜੀ ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਇਹਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਭੰਨਿਆਂ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੁਕਮਾਰ ਬਾਬੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਤੋੜਿਆ ਨਹੀਂ। ਫੇਰ ਉਹ ਵੀ ਬਾਹਰ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਣ ਜਾ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਕਿਸੋ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਯਕੀਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਬਤ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਚਿਮਨੀ ਉਸੇ ਹੀ ਤੋੜੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਜਿਹੜੀ ਬਾਕੀ ਤਨਖਾਹ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਵਿਚੋਂ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪੈ ਕੱਟਕੇ ਚਿਮਨੀ ਮੰਗਵਾਈ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਬੱਤੀ ਜਲਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਰ ਵਕਤ ਇਹੋ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਸਾਢੇ<noinclude></noinclude> kfjagwrysgxsuqr00eqye0gmp1ud0o5 250 12348 230032 63925 2026-07-28T13:06:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੧੫੯)|}}</noinclude>ਤਿੰਨ ਰੁਪੈ ਚੁਰਾ ਲਏ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਥੋਂ ਉਥੇ ਨਾ ਰਿਹਾ ਗਿਆ। ਰੋ ਵਿਲਕ ਕੇ ਮੈਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ। ਸੋਚਿਆ, 'ਦਾਦੀ ਕੋਲੋਂ ਰੁਪੈ ਲੈਕੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਸੱਤ ਰੁਪੈ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਰੁਪੈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਰੁਪੈ ਭਰਾ ਕੋਲ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਉਣਾ ਪਿਆ। ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਖਲੋਵਾਂਗਾ ਪਰ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਂਵੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਸਤ ਦਿਨ ਲਗ ਹੀ ਗਏ। {{gap}}ਅੱਠਾਂ ਸੱਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਕਲਕੱਤੇ ਪੁਜਾਂ। ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ, ਗਦਾ! ਬੋਲਿਆ ਕੋਈ ਨਾ ਫੇਰ ਕਿਹਾ, 'ਗਦਾਧਰ ਮਹਾਰਾਜ!' ਹੁਣ ਵੀ ਜਵਾਬ ਕੋਈ ਨ ਮਿਲਿਆ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਗਦਾ! ਇਸ ਵਾਰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਕੀ ਛੋਟੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਹੁਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ? {{gap}}ਹਾਂ! ਹੁਣੇ ਤੁਰਿਆ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? {{gap}}'ਮਹਾਰਾਜ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ।' {{gap}}'ਕਿੱਥੇ ਗਏ?' {{gap}}'ਬਾਬੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।' {{gap}}'ਕਿਉਂ?'<noinclude></noinclude> t4qwzrf603jkbh450eevbqowqmqn2gh 250 12383 230245 168448 2026-07-28T14:09:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|'''ਸੂਚਨਾ'''}} (ਉ) ਤਤਕਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲੱਭਣ ਲਈਂ ਨੋਟਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਸਫਾ ਪੜ੍ਹੋ. (ਅ) ਨੋਟ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੇ ਐਸਾ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਸਮਝ ਕਿ ਇਹ ਨੋਟ ਅਗਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਪਰ ਚਲਦਾ ਹੈ. (ੲ) ਜਿਸ ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ xxx ਚਿੰਨ ਹੋਣ, ਤਦ ਜਾਣੋ ਕਿ ਸੰਖੇਪ ਕਰਣ ਵਾਸਤੇ ਬਾਕੀ ਪਾਠ ਛੱਡਦਿੱਤਾ ਹੈ. (ਸ) ਏਹ ਪੁਸਤਕ ੧੪ ਅੰਗਾਂ (ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਯਾ ਹੈ, ਅਰ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੇਹਾ ਕਿ ੧੧ ਵੇਂ ਸਫੇ ਪਰ ਦੂਜਾ ਅੰਗ ਦੇਖਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ੭੩ ਵੇਂ ਸਫ਼ੇ ਪਰ "੨ ਜਾਤੀ ਵਰਣ" ਦੇਖਣ. (ਹ) ਚੌਦਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ:- {{gap}}(੧) ਵੇਦ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਪੁਰਾਣ ੫ ੮ {{gap}}(੨) ਜਾਤਿ ਵਰਣ ... ... ੭੩ {{gap}}( ੩ ) ਅਵਤਾਰ ....... ੧੪੧ {{gap}}(੪) ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ... ... ੧੦੭ {{gap}}( 4 ) ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ ... ... ੧੩੦ {{gap}}( ੬ ) ਸੰਧ੍ਯਾ ਤਰਪਣ ... ... ੧੩੭ {{gap}}( ੭ ) ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ ... .. ੧੩੯ {{gap}}(੮) ਚੌਂਕਾ ਕਾਰ ... ੧੪੨ {{gap}}( ੯ ) ਵ੍ਰਤ .. . ... ੧੪੭ {{gap}}(੧o) ਮੁਹੂਰਤ ਤਿਥਿ ਵਾਰ ਸਗਨ ੧੫੩<noinclude></noinclude> 0foh83ydy1yzpo5rytnoxqj044x28ad 250 12536 230273 40421 2026-07-28T14:13:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੨)}} {{center|(ਗ)}} {{Block center|<poem>ਪੁੱਛਨ ਫੋਲ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ,ਹਿੰਦੁ ਵਡਾ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨੋਈ? ਬਾਬਾ ਆਖੇ ਹਾਜੀਆਂ, "ਸੁਭ ਅਮਲਾਂ ਬਾਝੋ ਦੋਨੋ ਰੋਈ। ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੁਇ,ਦਰਗਹਿ ਅੰਦਰ ਲੈਨ ਨ ਢੋਈ"</poem>}} {{center|(ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਾਰ ੧)}} {{center|(ਘ)}} {{Block center|<poem>ਰੋਜ਼ੇ ਜੁਮਅਹ ਮੋਮਨਾਨੇ ਬਾਕਬਾਜ਼ । ਗਿਰਦਮੇ ਆਯੰਦ ਅਜ਼ ਬਹਿਰੇ ਨਮਾਜ਼ ॥ ਹਮਚੁਨਾ ਦਰ ਮਜ਼ਹਬੇ ਈਂ ਸਾਧਸੰਗ ॥ ਕਜ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਬਾਖ਼ੁਦਾ ਦਾਰੰਦ ਰੰਗ ॥ ਗਿਰਦਮੇ ਆਯੰਦ ਦਰ ਮਾਹੇ ਦੁਬਾਰ। ਬਹਿਰੇ ਜ਼ਿਕਰੇ ਖ਼ਾਸਏ ਪਰਵਰਦਿਗਾਰ ॥ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ)</poem>}} {{center|(ਙ)}} {{Block center|<poem>ਮਹਾਂਦੇਵ ਅੱਚੁਤ ਕਹਵਾਯੋ । ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਪ ਕੋ ਹੀ ਠਹਿਰਾਯੋ । ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਬਖਾਨਾ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨ ਕਿਨਹੂ ਜਾਨਾ। ਤਬ ਜੇ ਜੇ ਰਿਖਿਰਾਜ ਬਨਾਏ । ਤਿਨ ਪੁਨ ਆਪਨ ਸਿਮ੍ਰਿਿਤ ਚਲਾਏ ॥ ਜਿਨ ਮਨ ਹਰਿਚਰਨਨ ਠਹਿਰਾਯੋ । ਸੋ ਸਿਮ੍ਰਤਿਨ ਕੇ ਰਾਹ ਨ ਆਯੋ ।</poem>}} {{Block center|<poem>-ਹੈ ਵਹ ਮਲੇਛ ਹੈ.ਉਸਕੀ ਛਾਯਾਕੇ ਸਪਰਸ਼ ਸੇ ਨਰਕਵਾਸ ਹੋਗਾ. ਮੌਲਵੀ ਨੇ ਹਮਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਓਂ ਕੋ ਬਤਲਾਯਾ ਕਿ ਕੰਠੀ ਮਾਲਾ ਜਨੇਊ ਔਰ ਚੁਟਿਯਾ ਵਾਲਾ ਬਿਰਹਮਨ ਕਾਫ਼ਿਰ ਹੈ. ਵਹ ਕਾਬਿਲ ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਹਰ ਸੂਰਤ ਮੇਂ ਕਾਬਲ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਯਹ ਦੋਨੋ ਸਾਹਿਬ ਹਮ ਕੋ ਬਹੁਤ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਚੁਕੇ,ਹਮ ਇਨ ਕੇ ਫੇਰ ਮੇਂ ਪੜ ਕਰ ਬਹੁਤ ਭਟਕ ਚੁਕੇ. ਭਟਕ ਕਰ ਬਹੁਤ ਸਦਮੇ ਉਠਾ ਚੁਕੇ, ਸਦਮੇ ਉਠਾਕਰ ਬਹੁਤ ਰੋ ਚੁਕੇ, ਰੋ ਰੋ ਕਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਲਤੇਂ ਭੁਗਤ ਚੁਕੇ.</poem>}}<noinclude></noinclude> klhdr4fan5k86mqygn0ha0h9gsehyxo 250 12537 230274 40423 2026-07-28T14:14:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੩)}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਹਮੇ ਚਾਰਹੀ ਬੇਦ ਬਨਾਏ । ਸਰਬਲੋਕ ਤਿਹਕਰਮ ਚਲਾਏ । ਜਿਨ ਕੀ ਲਿਵ ਹਰਿਚਰਨਨ ਲਾਗੀ ਤੇ ਬੇਦਨ ਤੇ ਭਏ ਤਿਆਗੀ । *ਮਹਾਂਦੀਨ ਤਬ ਪ੍ਰਭੁ ਉਪਰਾਜਾ॥ ਅਰਬਦੇਸ ਕੋ ਕੀਨੋ ਰਾਜਾ ॥ ਤਿਨਭੀ ਏਕ ਪੰਥ ਉਪਰਾਜਾ॥ **ਲਿੰਗਬਿਨਾ ਕੀਨੇ ਸਭ ਰਾਜਾ। ਸਭ ਤੇ ਅਪਨਾ ***ਨਾਮ ਜਪਾਯੋ ॥ ਸੱਤਨਾਮ ਕਾਹੂੰ ਨ ਦ੍ਰਿੜਾਯੋ ॥ ਮੈ ਅਪਨਾ ਸੁਤ ਤੋਹਿ ਨਿਵਾਜਾ ॥ ਪੰਥ $ ਪ੍ਰਚੁਰ ਕਰਬੇ ਕੋ ਸਾਜਾ। ਜਾਹ ਤਹਾਂ ਤੂੂੰ ਧਰਮ ਚਲਾਇ ॥ ਕੁਬੁਧਿ ਕਰਨ ਤੇ ਲੋਕ ਹਟਾਇ । ਕਹਯੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁ ਭਾਖਹੋਂ । ਕਿਸੂ ਨ ਕਾਨ ਰਾਖਹੋਂ। ਪਖਾਨ ਪੂਜਹੋਂ ਨਹੀਂ । ਨ ਭੇਖ ਭੀਜਹੋਂ ਕਹੀਂ । ਜਟਾ ਨ ਸੀਸ ਧਾਰਹੋਂ । ਨ ਮੁਦ੍ਰਕਾ ਸੁਧਾਰਹੋਂ। ਨ ਕਾਨ ਕਾਹੂੰ ਕੀ ਧਰੋਂ । ਕਹਯੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁ ਮੈਂ ਕਰੋਂ। ਹਮ ਇਹ ਕਾਜ ਜਗਤ ਮੋ ਆਏ । ਧਰਮਹੇਤ ਗੁਰੁਦੇਵ ਪਠਾਏ॥ ਜੇ ਜੇ ਭਏ ਪਹਿਲ ਅਵਤਾਰਾ। ਆਪ ਆਪ ਤਿਨ ਜਾਪ ਉਚਾਰਾ ।</poem>}} {{center|(ਚ)}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਤਸਬੀ ਇਕ ਮਾਲਾ ਧਰਹੀਂ ॥ ਏਕ ਪੁਰਾਨ ਕੁਰਾਨ ਉਚਰਹੀਂ ॥ ਏ ਦੋਊ ਮੋਹ ਬਾਦ ਮੋ ਪਚੇ। ਇਨ ਤੇ ਨਾਥ ਨਿਰਾਲੇ ਬਚੇ ॥</poem>}} {{Block center|<poem>(ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਅਧਯ ੬)</poem>}} {{Block center|<poem>*ਮੁਹੰਮਦ, ** ਸੁੰਨਤ ***ਮੁਹੰਮਦ ਰਸੂਲਅੱਲਾ, $ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, </poem>}}<noinclude></noinclude> sydl3h6l1sqeszgbj6w5ihqmdepgy5h 250 12538 230275 40427 2026-07-28T14:14:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੪)}} {{center|(ਛ)}} {{Block center|<poem>ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਭਯੋ ਖਾਲਸਾ ਸੁ ਨੀਕਾ ਅਤਿ, ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਮਿਲ ਫਤੇ ਸੋ ਬਲਾਈ ਹੈ । ਪੀਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਰਾਮਾਤੀ ਜੇ ਅਪਰ ਪੰਥ, ਹਿੰਦੂ ਕੈ ਤੁਰਕ ਹੁੰ ਕੀ ਕਾਣ ਕੋ ਮਿਟਾਈ ਹੈ । ਤੀਸਰਾ ਮਜ਼ਬ ਜਗ ਦੇਖਕੈ ਅਜਬ ਮਹਾਂ, ਬੈਰੀ ਕੇ ਗਜ਼ਬ ਪਰਯੋ ਛੀਨੈ ਠਕੁਰਾਈ ਹੈ । ਧਰਮ ਸਥਾਪਬੇ ਕੋ ਪਾਪਨ ਕੇ ਖਾਪਬੇਕੋ, ਗੁਰੂ ਜਾਪਬੇ ਕੋ ਨਈ ਰੀਤਿ ਯੌਂ ਚਲਾਈ ਹ ॥ (ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ, ਰੁਤ ੩, ਅਧਅਯ ੧੬)</poem>}} {{center|(ਜ)}} {{Block center|<poem>ਮੈ ਨ ਗਨੇਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਾਊਂ। ਕਿਸ਼ਨ ਬਿਸ਼ਨੁ ਕਬਹੂ ਨ ਧਿਆਂਊਂ। ਕਾਂਨ ਸੁਨੇ ਪਹਿਚਾਨ ਨ ਤਿਨ ਸੋਂ ॥ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ਮੋਰੀ ਪਗ ਇਨ ਸੋਂ। ਮਹਾਂਕਾਲ ਰਖਵਾਰ ਹਮਾਰੋ । ਮਹਾਂਲੋਹ ! ਮੈਂ ਕਿੰਕਰ ਥਾਰੋ ॥ (ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ )</poem>}} {{center|(ਝ)}} {{Block center|<poem>ਲੋਕ ਬੇਦ ਗਯਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਕੋ, ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਨਾਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾਨ ਸੰਯਮ ਨ ਜਾਪ ਤਾਪ, ਤੀਰਥ ਬਰਤ ਪੂਜਾ ਨੇਮ ਨਤਕਾਰ ਹੈ । ਹੋਮ ਜੱਗ ਭੋਗ ਨਈਵੇਦ ਨਹੀਂ ਦੇਵੀ ਦੇਵ, ਰਾਗ ਨਾਦ ਬਾਦ ਨ ਸੰਬਾਦ ਆਨਦ੍ਵਾਰ ਹੈ । ਤੈਸੇ ਗੁਰੁਸਿੱਖਨ ਮੇਂ ਏਕਟੇਕ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਆਨ ਗਯਾਨ ਧਯਾਨ ਸਿਮਰਨ ਵਿਭਚਾਰ ਹੈ। (ਕਬਿੱਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ)</poem>}} {{center|(ਞ)}} {{Block center|<poem>ਪਾਇ ਗਹੇ ਜਬਤੇ ਤੁਮਰੇ, ਤਬਤੇ ਕੋਊ ਆਂਖਤਰੇ ਨਹਿ ਆਨਯੋ। </poem>}}<noinclude></noinclude> tnlhed20due80968hgt335d7kvcco2l 250 12539 230276 40434 2026-07-28T14:14:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੫)}} {{Block center|<poem>ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਪੁਰਾਨ ਕੁਰਾਨ, ਅਨੇਕ ਕਹੈਂ ਮਤ ਏਕ ਨ ਮਾਨਯੋ । ਸਿਮ੍ਰਤ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬੇਦ ਸਭੈ, ਬਹੁ ਭੇਦ ਕਹੈਂ ਹਮ ਏਕ ਨ ਜਾਨਯੋ ॥ ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਪਾਨਿ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੁਮਰੀ ਕਰ, ਮੈ ਨ ਕਹਯੋ ਸਭ ਤੋਹਿ ਬਖਾਨਯੋ ॥ (ਰਾਮਾਵਤਾਰ,ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)</poem>}} {{Block center|<poem>(ਟ) <big>ਅੰਨਯਮਤ ਤੇ ਗੁਰੁਮਤ ਦਾ ਨਿਰਣਾ:-</big></poem>}} {{center|(੧)}} {{Block center|<poem>ਮੰਤ੍ਰ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕਲਮਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਪੁਜੀ ਵਾ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ॥</poem>}} {{center|(੨)}} {{Block center|<poem>ਮੰਗਲਾਚਰਨ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਓਅੰ ਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਹ ਆਦਿਕ, ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦਾ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਆਦਿ,ਸਿਖਾਂ ਦਾ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥</poem>}} {{center|(੩)}} {{Block center|<poem>ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੇਲੇ--ਹਿੰਦੂ ਰਾਮ ਰਾਮ ਨਮਸਤੇ ਆਦਿਕ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਲਾਮ,ਔਰ ਸਿੱਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀਕੀ ਫਤਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ॥</poem>}} {{center|(੪)}} {{Block center|<poem>ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਸਤਕ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵੇਦ, ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦਾ ਕਰਾਨ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ।</poem>}} {{center|(੫)}} {{Block center|<poem>ਤੀਰਥ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਗੰਗਾ ਗਯਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿਕ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮੱਕਾ ਮਦੀਨਾ,ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅਬਚਲਨਗਰ ਆਦਿਕ, ਔਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਵਾਹਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ</poem>}} {{center|(੬)}} {{Block center|<poem>ਮੰਦਰ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਠਾਕੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਆਦੀ,ਮੁਸਲ ਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮਸਜਿਦ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਧਰਮਸਾਲਾਂਂ ॥</poem>}} {{center|(੭)}} {{Block center|<poem>ਪੂਜਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪੂਰਬ,ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> 7yoizdhcvepmmq74l5wggnr4ew6s5m6 250 12540 230277 40437 2026-07-28T14:14:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੬)}} {{Block center|<poem>ਪਸਚਮ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਇਕਸਾਰ ॥</poem>}} {{center|(੮)}} {{Block center|<poem>ਸਨਾਨ ਦਾ ਵੇਲਾ- ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸੂਰਯ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵਜੂ ਨਿਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਨਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ॥</poem>}} {{center|(੯)}} {{Block center|<poem>ਸੰਧਯਾ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਤੇ ਤਰਪਨ ਕਰਕੇ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜਕੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਪ, ਜਾਪ, ਰਹਿਰਾਸ ਔਰ ਸੋਹਲਾ ਪੜਕੇ ॥</poem>}} {{center|(੧੦)}} {{Block center|<poem>ਸੰਸਕਾਰ--ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਮੁੰਡਨ ਆਦਿਕ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁੰਨਤ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ।</poem>}} {{center|(੧੧)}} {{Block center|<poem>ਚਿੰਨ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸਿਖਾ ਤਿਲਕ ਮਾਲਾ ਜਨੇਊ ਧੋਤੀ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਈ ਮੁੱਛਾਂ ਤੰਬਾ ਆਦੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕੱਛ ਆਦਿਕ ॥</poem>}} {{center|(੧੨)}} {{Block center|<poem>ਪੂਜਯ--ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਨਯਾਸੀ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਈਯਦ ਮੌਲਵੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ॥</poem>}} {{center|(੧੩)}} {{Block center|<poem>ਵਡੇ ਦਿਣ-ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਜਨਮਅਸ਼ਟਮੀ ਰਾਮਨੌਮੀ ਆਦਿਕ, ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦੇ ਈਦ ਬਕਰੀਦ ਆਦਿਕ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰਬ॥</poem>}} {{center|(੧੪)}} {{Block center|<poem>ਭੇਟਾ ਪ੍ਰਸਾਦ--ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਚੂਰਮਾ ਲੱਡੂ ਫਲ ਆਦਿਕ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦੁੰਬੇ ਬੱਕਰੇ ਆਦਿਕ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥</poem>}} {{center|<big>ਲੇਖਕ, ਸਤਗੁਰਾਂ ਦਾ ਦਾਸ--</big>}} {{center|<big>ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦਾ ਖਾਲਸਾ"</big>}} {{center|<big>(ਦਸਤਖ਼ਤ ਸਭ ਮੁਖੀਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ)</big> }}<noinclude></noinclude> ml9ylgaxwr8mxuvp06uzu2zvhpklz3v 250 12541 230278 40441 2026-07-28T14:14:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੨੭)}} {{Block center|<poem>ਪੰਥਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਗੁਣੀ ਗਯਾਨੀ ਸੰਤ ਮਹੰਤ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਤਾਈਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਈਆਂ ਹੈਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਜਗਾ ਲਿਖਣਾ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਣਾ ਹੈ, ਔਰ ਨਾ ਕੁਛ ਲੋੜ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਕਯੋਂਕਿ ਏਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਲਿਖਿਆਗਯਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੀ ਨਿਉਂ ਹਨ, ਔਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣੋਂ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਨੂੰ ਭੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਔਰ ਇਸ ਬਾਤ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ--</poem>}} {{center|<big>ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ </big> }} {{left|੧ ਵੈਸਾਖ}} {{left|ਸਾਲ ਨਾo ੪੫੧}} {{right|ਪੰਥ ਦਾ ਸੇਵਕ}} {{right|ਕਾਨ ਸਿੰਘ}}<noinclude></noinclude> j8q3dndhvdfiq2ptp23ep0hxs1vk2oc 250 12542 230279 40451 2026-07-28T14:14:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|(੨੮)}} {{center|<big>ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥</big>}} {{center|<big>ਦੋਹਰਾ</big>}} {{Block center|<poem>ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੇ ਚਰਨਕਮਲ ਸਿਰ ਨਾਇ, ਗੁਰੁ ਸਿੱਖਨ ਕੇ ਹੇਤ ਯਹਿ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੋਂ ਬਨਾਇ.</poem>}} {{center|<big>ਕਬਿੱਤ</big>}} {{Block center|<poem>ਮਾਨੈ ਨਾਹਿ ਵੇਦ ਭੇਦ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਪੁਰਾਨਨ ਕੇ, ਪੂਜਤ ਨ ਭੈਰੋਂ ਭੂਤ ਗਿਰਜਾ *ਗਣਿੰਦੂ ਹੈ, ਤਿਥਿ ਵਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਮੁਹੂਰਤ ਨ ਜਾਨੈ ਕਛੁ, ਰਾਹੁ ਕੇਤੁ ਸ਼ਨੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ *ਦਿਨਿੰਦੂ ਹੈ, ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਮੰਤ੍ਰ ਜੰਤ੍ਰ ਤੰਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤ ਸ਼੍ਰਾਧ ਹੋਮ, ਸੰਧਯਾ ਸੂਤਕਾਦਿ ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੀ ਨਹਿ *ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਦਸਮੇਸ਼ ਕੋ ਸੁਪੂਤ ਖ਼ਾਲਿਸਾ ਹੈ ਭਿੰਨ ਪੰਥ,੦ ਮਹਾਂ ਹੈ ਅਗਯਾਨੀ ਜੋਊ ਯਾਂਕੋ ਕਹੈ-"ਹਿੰਦੂ ਹੈ".</poem>}} {{center|<big>ਕਬਿੱਤ</big>}} {{Block center|<poem>ਮਾਨਤ ਹੈ ਏਕ ਕੋ ਅਨਾਦੀ ਔ ਅਨੰਤ ਨਿਤਯ, ਤਿਸਹੀ ਤੇ ਜਾਨਤ ਹੈ ਸਰਬ ਪਸਾਰੋ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤ ਕੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨ ਕਰੈ ਕਰਤਾਰ ਤਯਾਗ, ਏਕ ਗੁਰੁਗ੍ਰੰਥ ਕੀਓ ਆਪਨੋ ਅਧਾਰੋ ਹੈ,</poem>}} {{Block center|<poem>*ਗਣਿੰਦੂ=*ਗਣੇਸ਼ *ਦਿਨਿੰਦੂ = ਸੂਰਯ. *ਬਿੰਦੂ = ਥੋੜਾਜੇਹਾ ਭੀ,</poem>}} {{Block center|<poem>੦ ਸਾਡੀ ਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਪਦ ਕੌਮ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੇਖੋ, ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕੌਮ ਅਤੇ ਪੰਥ ਦਾ ਨਿਰਣਾ,</poem>}}<noinclude></noinclude> dt2ip5srri3o3u2vwtjq70sll1qv053 250 12545 230280 40470 2026-07-28T14:14:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੧)}} {{Block center|<poem>ਵੇਦ ਕਤੇਬ ਬਖਾਣਦੇ *ਸੂਫ਼ੀ ਹਿੰਦੂ ਮੁੱਸਲਮਾਣਾ, ਕਲਮਾਂ ਸੁੱਨਤ ਸਿਦਕ ਧਰ, ਪਾਇ ਜਨੇਊ ਤਿਲਕ ਸੁਖਾਣਾ, ਮੱਕਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ, ਗੰਗ ਬਨਾਰਸ ਦਾ ਹਿੰਦਵਾਣਾ, ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖ ਨਿਮਾਜ ਕਰ, ਪੂਜਾ ਵਰਤ ਅੰਦਰ ਹੈਰਾਣਾ, #ਚਾਰ ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬ+ਵਰਣ, $ਛਿਅਘਰ ਗੁਰਉਪਦੇਸਵਖਾਣਾ, ਖਿੰਜੋਤਾਣ ਕਰੇਣ ਧਿਙਾਣਾ.</poem>}} {{Block center|<poem>੦ਅਮਲੀ ਖਾਸੇਮਜਲਸੀ ਪਿਰਮਪਿਆਲਾ ਅਲਖ ਲਖਾਯਾ, ਮਾਲਾ ਤਸਬੀ ਤੋੜਕੈ ਜਿਉਂ ਸਉ ਤਿਵੈੈਂ ਅਠੋਤਰ ਲਾਯਾ, ਮੇਰੁ ਇਮਾਮ ਰਲਾਇਕੈ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨ ਨਾਂਉਂ ਗਣਾਯਾ, ਦੁਇ ਮਿਲ ਇੱਕ ਵਜੂਦ ਹੁਇ ਚਉਪੜ ਸਾਰੀ ਜੋੜ ਜੁੜਾਯਾ, ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਖ਼ੁਦਾਇ ਪੀਰ ਗੁਰੁਸਿਖ ਪੀਰ ਮੁਰੀਦ ਲਖਾਯਾ, ਸੱਚਸ਼ਬਦ ਪਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਸ਼ਬਦਸੁਰਤਿ ਸਚ ਸੱਚ ਮਿਲਾਯਾ, ਸੱਚਾਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਚ ਭਾਯਾ. (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਾਰ ੩੬)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਯਾਨ ਰਤਨਾਵਲੀ</big></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-</big></poem>}} {{center|(੪)}} {{Block center|<poem>ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਹਾਜੀਆਂ ਨੇ ਪੁਛਿਆ,"ਹੇ ਫਕੀਰ ! ਤੂੰ ਹਿੰਦੂ ਹੈਂ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ?" ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੁਹਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹਾਂ"</poem>}} {{Block center|<poem>ਸੂਫ਼ੀ = ਮੰਤਕੀ, ਗਯਾਨੀ. ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬ =ਹਨਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਫ਼ਈ, ਮਾਲਕੀ, ਹੰਬਲੀ. ਵਰ=ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸੂਦ. $ਛਿਅਘਰ = ਸਾਂਖ, ਪਾਤੰਜਲ, ਨਯਾਯ, ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਵੇਦਾਂਤ, ੦ਇਸ ਪੌੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸਾਫ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਯਾਗਕੇ ਸਤਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ,ਸੱਚ ਦੇ ਖੋਜੀ ਹੋਕੇ ਸਤਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. </poem>}}<noinclude></noinclude> crnec7bpq583qf7jle2uhs3qptsyo8x 250 12546 230281 40474 2026-07-28T14:14:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੨)}} {{Block center|<poem><big>ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਲਛਣ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:-</big>}}</poem>}} {{center|(੫)}} {{Block center|<poem>ਜਾਗਤਜੋਤਿ ਜਪੈ ਨਿਸ ਬਾਸਰ, ਏਕ ਬਿਨਾ ਮਨ ਨੈਕ ਨ ਆਨੈ. ਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਸਜੈ, ਬ੍ਰਤ ਗੋਰ ਮੜੀ ਮਟ ਭੂਲ ਨ ਮਾਨੈ. ਤੀਰਥ ਦਾਨ ਦਯਾ ਤਪ ਸੰਯਮ,</poem>}} {{Block center|<poem>ਜਾਗਤਜੋਤਿ =ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਭ ਮੈ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਹੈ ਸੋਇ, ਤਿਸਦੈ ਚਾਨਣ ਸਭ ਮਹਿ ਚਾਨਣ ਹੋਇ. (ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੧) ਬ੍ਰਤ =ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਆਦਿਕ, ਮੜੀ = ਦਸਵੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪਰਖਣ ਲਈਂ ਦਾਦੂ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਪਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਲਾਈ. ਜੋ ਅਗਯਾਨੀ ਸਿੱਖ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮੜੀਆਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਓਹ ਅਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹਨ. ਤੀਰਥ =ਗੰਗਾ ਗਯਾ ਆਦਿਕ, ਦਾਨ = ਤੁਲਾ ਛਾਯਾਪ੍ਰਾਤ ਗ੍ਰਹਿ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਦਾਨ. ਦਯਾ = ਜੈਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਿ ਸਾਹ ਨਾਲ ਭੀ ਜੀਵ ਨਾ ਮਰੇ, ਔਰ ਚੁਮਾਸੇ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਨਾ ਮਰਣ. ਤਪ = ਜਲਧਾਰਾ ਪੰਚਅਗਨੀ ਆਦਿਕ. ਸੰਯਮ = ਅਗਯਾਨਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਕਰ ਲੈਣਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਯ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਈ ਪਰਮਾਰਥ ਦਾ ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਰ ਵਾਹ- ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਯੋਗ ਸੇਵਾ ਨਾ ਲੈਣੀ.</poem>}}<noinclude></noinclude> sokt6wuf129qdakksfbhwm9lczgq7ux 250 12547 230282 40479 2026-07-28T14:15:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੩)}} {{Block center|<poem>ਏਕ ਬਿਨਾ ਨਹਿ ਏਕ ਪਛਾਨੈ . ਪੂਰਨਜੋਤਿ ਜਗੈ ਘਟਮੈ, ਤਬ ਖਾਲਸ ਤਾਂਹਿੰ ਨਖਾਲਸ1 ਜਾਨੈ. ( ੩੩ ਸਵੈਯੇ)</poem>}} {{center|(੬)}} {{Block center|<poem>ਖਾਲਸਾ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਨਿਆਰਾ ਰਹੇ. (ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ)2.</poem>}} {{center|(੭)}} {{Block center|<poem>ਖਾਲਸਾ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀ ਕਾਣ ਕੋ ਮੇਟੇ. [ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ]3</poem>}} {{center|(੮)}} {{Block center|<poem>ਦੋਤੇ ਤੀਨਪੰਥ ਕਰਲੈਹੈਂ, ਲੈ ਆਯਸ ਗੁਰਦੇਵ4 ਕੀ ਸ਼੍ਰੀ ਖਾਲਸ ਮਹਾਰਾਜ,5 ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਯੋ ਜਗ ਖਾਲਸਾ ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਸਿਰਤਾਜ. ਝੂਠਪੰਥ ਸਭ ਤਯਾਗਕੈ ਏਕਪੰਥ ਦ੍ਰਿੜ ਕੀਨ, ਪਰਮਜੋਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਗੁਰੂ ਜਯੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮੁਖ ਕਹਿਦੀਨ, (ਗੁਰੁ ਫਿਲਾਸ)</poem>}} {{center|(੯)}} {{Block center|<poem>ਪੁਨ ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕਨ ਤੇ ਨਯਾਰਾ, ਰਚੋਂ ਪੰਥ ਯਹ ਬਲੀ ਅਪਾਰਾ, (ਪੰਥਪ੍ਰਕਾਸ਼)</poem>}} {{center|(੧੦)}} {{Block center|<poem>ਪੂਰਬ ਹਿੰਦ ਤੁਰਕ ਹੈ ਦੋਇ, ਅਬ ਤੇ ਤੀਂਨ ਜਾਨੀਏ ਹੋਇ. (ਗੁਰੁਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਸਤੇ ਦੇਖੋ, ਪੰਥਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ6:-</big></poem>}} {{center|(੧੧)}} {{Block center|<poem>ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕਨ ਤੇ ਹੈ ਨਯਾਰਾ,</poem>}} {{Block center|<poem>1 ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰੋਲ, 2 ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਸਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਵੇ ਸੇ 3 ਪੰਜਾਂ ਪਯਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਖੀਏ,, 4 ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ 5 ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸ੍ਵਾਮੀ. 6 ਏਹ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇ ਖ਼ਾਨਬਹਾਦਰ ਨੇ ਕੀਤਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 2r404smdhf6np26wglhgn6f65bzpykn 250 12548 230283 40486 2026-07-28T14:15:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੪)}} {{Block center|<poem>ਫਿਰਕਾ ਇਨਕਾ ਅਪਰਅਪਾਰਾ. ਬਯਾਹ ਨਕਾਹ ਨ ਏਹ ਕਰੈੈਂ ਹੈਂ, ਭੁਗਤ ਅਨੰਦ "ਆਨੰਦ" ਪੜ੍ਹੇ ਹੈਂ. ਸਿੰਘ ਸਿੰਘਣੀ ਜੋ ਮਰ ਜੈਹੈਂ, ਬਾਂਟਤ ਹਲੁਵਾ ਤੁਰਤ ਬਨੈਹੈਂ. ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਕਰਾਵਤ ਨਾਹੀਂ, ਹੱਡੀ ਪਾਂਯ ਨ ਗੰਗਾ ਮਾਂਹੀ. ਕਰਤ ਦਸਹਿਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਾਵਤ, ਅਸਨ ਬਸਨ ਗ੍ਰੀਬਨ ਕੋ ਦਯਾਵਤ. ਕੰਠੀ ਜੰਞੂ ਤਿਲਕ ਨ ਧਰਹੈਂ, ਬੁੱਤਪਰਸਤੀ ਕਦੇ ਨ ਕਰਹੈਂ. ਏਕਰੱਬ ਕੀ ਕਰਤ ਬੰਦਗੀ, ਰਖਤ ਨ ਔਰਨ ਕੀ ਮੁਛੰਦਗੀ. ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਕਤੇਬ ਕੁਰਾਨ, ਪੜ੍ਹਤ ਸੁਨਤ, ਨਹਿ ਮਾਨਤ ਕਾਨ. ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਜੋ ਕਥੀ ਕਲਾਮ, ਤਾਂਪਰ ਰਖਤ ਇਮਾਨ ਤਮਾਮ. ਇਕਹੀ ਬਰਤਨ ਮੇ ਸਭਕਾਹੂੰ, *ਆਬਹਯਾਤ ਪਿਲਾਵਤ ਤਾਹੂੂੰ. ਖਾਣਾ ਭੀ ਇਕਠੇ ਸਭ ਖੈਹੈਂ, ਸਕੇਬੀਰ ਆਪਸਮੇ ਵੇ ਹੈਂ, ਜਾਤਿ ਗੋਤ ਕੁਲ ਕਿਰਿਆ ਨਾਮ, ਕਰਮ ਧਰਮ ਪਿਤ ਮਾਤਾ ਕਾਮ, ਪਿਛਲੇ ਸੋ ਤਜਦੇਤ ਤਮਾਮ. ਬਲਕਿ ਜੁ ਦੀਨ ਹਮਾਰੇ ਆਵੈ,</poem>}} {{Block center|<poem>* ਅੰਮ੍ਰਿਤ.</poem>}}<noinclude></noinclude> ouzxugnd4evegcem2innbthool4jtat 250 12550 230284 40495 2026-07-28T14:15:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੬)}} {{Block center|<poem>ਰੀਤਿ ਇਨੋਂ ਮੇ ਹੈ ਭਲਿ ਸਾਰੀ. ਪ੍ਰੇਤਪੀੜ ਗ੍ਰਹਿਪੀੜ ਨ ਮਾਨਤ, ਮੜੀ ਮਸਾਣੀ ਕੋ ਨ ਪਛਾਨਤ. ਗੰਗਾਦਿਕ ਤੀਰਥ ਨਹਿ ਜਾਂਵੈੈਂ, ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ ਨਾਹਿ ਮਨਾਂਵੈੈਂ. ਜੰਞੂ ਤਿਲਕ ਨ ਛਾਪਾ ਧਾਰੈੈਂ, ਸ਼ਰਾ ਹਿੰਦੁਆਂ ਕੀ ਨਹਿ ਪਾਰੈੈਂ. ਬੋਦੀ ਧੋਤੀ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲੈਂ, ਹੋਮ ਸ਼ਰਾਧ ਨ ਖਯਾਹ ਸੰਭਾਲੈਂ· ਮਾਨਤ ਹੈਂ ਨਿੱਜ ਮਜ਼ਬ ਚੰਗੇਰਾ, "ਹਿੰਦੂ" ਕਹੇ ਤੈੈਂ ਖਿਝਤ ਵਧੇਰਾ. ਰੀਤਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਾਰੀ ਜੇਤੀ, ਤਜਰਾਖੀ ਇਨ ਸਭਬਿਧ ਤੇਤੀ. ਬਨੇਰਹਿਤ ਸਭ ਸਕੇ ਬਰਾਦਰ, ਇਕ ਕੋ ਦੂਸਰ ਦੇਵਤ ਆਦਰ. ਹੈ ਇਨਮੇ ਇਤਫਾਕ ਮਹਾਨ, ਸਿੱਖ, ਸਿੱਖ ਪੈ ਵਾਰਤ ਪ੍ਰਾਨ. </poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜਦ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਹੋਯਾ,</big> </poem>}} {{Block center|<poem>ਖਯਾਹ:- ਜੋ ਸ਼੍ਰਾੱਧ ਖ਼ਾਸਕਰਕੇ ਪਿਤਰ ਦੇ ਮਰਣ ਦੀ ਤਿਥਿ ਪਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ "ਖਯਾਹੀ ਸ਼੍ਰਾੱਧ" ਹੈ. ਇਤਫਾਕ:- ਇਸ ਗੁਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚਾਹੇ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਹਾਂ ਨਿਰਬਲ ਹਨ.</poem>}}<noinclude></noinclude> ox0ye4lrkiwlvawsn95ba11y4vbbe7k 250 12551 230285 40499 2026-07-28T14:15:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੭)}} {{Block center|<poem><big>ਓਹ ਸੂਰਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰਾਂ ਹੈ:-</big></poem>}} {{center|( ੧੨ )}} {{Block center|<poem>ਵਿਪ੍ਰ ਵਣਿਕ ਤੈੈਂ ਆਦਿਕ ਜਾਲ, ਰਲ ਆਏ ਚੇਤਨ ਦਿਜ ਨਾਲ. ਕਰ ਕਰ ਨਮੋ ਪ੍ਰਵਾਰਿਤ ਬੈਸੇ, ਕੌਨ ਜਾਤਿ ? ਬੂਝਤ ਭੇ ਤੈਸੇ. ਸੰਗ ਆਪਕੇ ਕੇਸਨਧਾਰੀ, ਕਯਾ ਇਨ ਕੀ ਦਿਹੁ ਜਾਤਿ ਉਚਾਰੀ. ਬੂਝਤ ਹੈਂ ਲਖ ਬੇਸ ਨਵੀਨ, ਹਿੰਦੁ ਤੁਰਕ ਇਮ ਕਿਨਹੁ ਨ ਕੀਨ ! ਸੁਨਕਰ ਗੁਰੁ ਫਰਮਾਵਨ ਕੀਆ:- ਭਯੋ ਖਾਲਸਾ ਜਗ ਮਹਿ ਤੀਆ. ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਦੁਹਨ ਤੇ ਨਯਾਰੋ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਕੋ ਦਾਸ ਵਿਚਾਰੋ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਕਲਗੀ ਧਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨੋਤੱਰ ਹੋਯਾ:-</big></poem>}} {{center|( ੧੩ )}} {{Block center|<poem>ਰਾਹ ਦੋਇ, ਕੋ ਤੁਮਕੋ ਭਾਯੋ ? ਕਿਸ ਮਗ ਕੋ ਇਤਕਾਦ ਰਖੰਤੇ ? ਹਿੰਦੁ ਕਿ ਤੁਰਕ ਯਥਾ ਬਰਤੰਤੇ ? ਸੁਨ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀਮੁਖ ਫਰਮਾਯੋ:- ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਚਲਤ ਜਿਸ ਭਾਯੋ. ਖ਼ੈਰਖ੍ਵਾਹ ਹਮ ਦੋਨਹੁੰ ਕੇਰ,</poem>}} {{Block center|<poem>ਚੇਤਨ:- ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਚੈਤੰਨ ਪੰਡਿਤ ਮੁਖੀਆ ਸੀ. ਤੀਆ:- ਤੀਜਾ, ਰਾਹ ਦੋਇ:- ਏਹ ਬਹਾਦੁਰਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ. </poem>}}<noinclude></noinclude> 2ikmwca8s9x4jjwxdeaei64j2vi3gwd 250 12552 230286 40501 2026-07-28T14:15:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੮)}} {{Block center|<poem>ਦੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਯਥਾ ਹਿਤ ਹੇਰ. ਰੋਜ਼ਾ ਬਾਂਗ ਨਮਾਜ਼ ਸੁਜਾਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਨ ਕਰਹਿ ਪ੍ਰਮਾਨ, ਤ੍ਰੈ ਸੰਧਯਾ ਕਰਨੀ ਧਰ ਪ੍ਰੀਤਿ, ਦੇਵਲ ਪਾਹਨ ਪੂਜਨ ਰੀਤਿ, ਇਤਯਾਦਿਕ ਹਿੰਦੁਨ ਪਰਵਾਨ,- ਹਮ ਦੋਨੋਂ ਕੋ ਜਾਨ ਸਮਾਨ,- ਤਯਾਗਨ ਕਰੇ ਭਾਵ ਲਖ ਬੀਜਾ, ਉਤਪਤ ਕਹਯੋ ਖਾਲਸਾ ਤੀਜਾ. ਬਾਦ ਪੱਖ ਕੋ ਸਕਲ ਬਿਨਾਸਾ, ਧਰੀ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਕੀ ਆਸਾ (ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ )</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਕੇਵਲ ਖੰਡਾਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਆਦਿਕਾਂ ਤੋਂ ਅਲਗ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਬਲਕਿ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਨਯਮਤ ਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਤਯਾਗੀ ਹੋਕੇ ਗੁਰੁਮਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ. ਇਸ</big></poem>}} {{Block center|<poem>"ਸਹਿਜਧਾਰੀ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਨੇ ਸਨੇ ਖਾਲਸਾਰਹਿਤ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ. ਏਹ ਪਦ ਖੰਡੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ. ਸ਼੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਨੇ ਸਨੇ ਪੂਰਣ ਰਹਿਤ ਧਾਰਣ ਦਾ ਬਚਨ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾਰਹਿਤ ਕਠਿਨ ਜਾਣਕੇ ਸੁਗਮ (ਸਹਿਜ) ਰਹਿਤ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਧਾਰਣ ਕਰੀ,ਓਹ "ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ" ਬੁਲਾਏਜਾਣ ਲਗਪਏ. ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੇ ਜਿਗਯਾਸੂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤ੍ਰ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 1irmjgadfzc8fcloo25lkizien4jsud 250 12558 230287 40806 2026-07-28T14:15:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੩੯)}} {{Block center|<poem><big>ਵਿਸ਼ਯ ਦੇਖੋ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀਦੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ ਟੀਕਾ (ਭਗਤ ਰਤਨਾਵਲੀ) ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕ੍ਰਿਤ:-</big></poem>}} {{center|(੧੪)}} {{Block center|<poem>ਭਾਈ ਢੇਸੀ, ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਸੱਚੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ! ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ- ਪੰਗਿਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਗਤਗੁਰੂ ਹੋਇਕੇ *ਖੱਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਿਖ ਹੋਏ ਹੋਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਬਾਣੀ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਭਾਖਾਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ,ਜਨਮਅਸ਼ਟਮੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਉਚਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਤਰਪਣ ਸੰਧਯਾ ਪਿੰਡ ਪੱਤਲ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਿਆਗਕੇ ਅਰਦਾਸ ਤੇ ਕੜਾਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਰ ਕਰਦੇ ਹੋਂਂ ਪਰ ਹੇ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਹਾਂ, ਅਸਾਡਾ ਤੁਸਾਂ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਭਿਮਾਨ ਅਸਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰ ਗਯਾਨ ਅਸਾਂਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ"</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਭਗਤਰਤਨਾ- ਵਲੀ ਦਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗ:-</big></poem>}} {{center|(੧੫)}} {{Block center|<poem>ਸਿਖਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਜੀ ਸੱਚੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ! ਕਾਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਹੈਂਨ ਸੋ ਗੁਰੂ ਕਿ ਬਾਣੀ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਿੰਦੇ,ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇਵਬਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਭਾਖਾ ਮਨੁਖਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸਾਂ ਨਿੱਤ ਨਮਿੱਤ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਤੁਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ " ਤਾਂ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੀ ਮਾਧੋ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਆਗਯਾ ਹੋਈ,"ਤੂੰ</poem>}} {{Block center|<poem>* ਸਿਖਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਜਾਤਿ ਨਹੀਂ, ਏਹ ਕੇਵਲ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 2nl1bf727lxg1rp60f4wstdtgj0yf8e 250 12560 230288 40821 2026-07-28T14:15:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੪੧)}} {{center|(੪)}} {{Block center|<poem>ਕੇਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ(ਤਲਵਾਰ) ਕੱਛ ਕੰਘਾ ਔਰ ਕੜਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਕੱਕਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਰਖਣੀ.</poem>}} {{center|(੫)}} {{Block center|<poem>ਸਤਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਸਭ ਸਕੇ ਭਾਈ ਹੋਂਂ, ਇਸ ਲਈਂ ਖਾਨ ਪਾਨ ਬਰਤਣ ਬਿਵਹਾਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਬਰਤਾਉ ਆਪਸ ਵਿਚ ਭਾਈਆਂ ਜਿਹਾ ਰਖਣਾ.</poem>}} {{center|(੬)}} {{Block center|<poem>ਦਸ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਰੁਪ ਜਾਣਨਾ, ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣਾ, ਔਰ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਾਣਕੇ ਮਨੋ ਤਨੋ ਸੇਵਾ ਕਰਣੀ ਔਰ ਆਗਯਾ ਪਾਲਣੀ.</poem>}} {{center|(੭)}} {{Block center|<poem>ਧਰਮਕਿਰਤ ਕਰਕੇ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੮)}} {{Block center|<poem>ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿਚੋਂ ਦਸੌਂਧ(ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਗੁਰੂ ਅਰਥ ਕੱਢਕੇ ਪੰਥ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਵਾਸਤੇ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਅਰਪਨ ਕਰਨਾ.</poem>}} {{center|(੯)}} {{Block center|<poem>ਪੰਥ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਣਕੇ ਤਨ ਮਨ ਔਰ ਧਨ ਕਰਕੇ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੧੦)}} {{Block center|<poem>ਪਰਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨੁੱਖਦੇਹ ਔਰ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦਾ ਪਰਮ ਕਰਤਵਯ ਸਮਝਨਾ.</poem>}} {{center|(੧੧)}} {{Block center|<poem>ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਅਭਿਯਾਸ ਕਰਣਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ, ਔਰ ਖਾਲਸਾ ਧਾਰਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਯਾਤਾ ਹੋਣਾ ਔਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਭਿਯਾਸੀ ਬਣਨਾ.</poem>}} {{center|(੧੨)}} {{Block center|<poem>ਮਨ ਨੀਵਾਂ ਮਤਿ ਉੱਚੀ ਰਖਣੀ.</poem>}} {{center|(੧੩)}} {{Block center|<poem>ਦਸਤਾਰਾ ਕੌਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਕੇਸਾਂਦਾ ਰੱਖਕ ਸਮਝਕੇ ਸੀਸ ਪਰ ਸਜਾਉਣਾ.</poem>}} {{center|(੧੪)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਸਤਸੰਗ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੧੫)}} {{Block center|<poem>ਮਰਣੇ ਪਰਣੇ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਗੁਰਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਣੇ.</poem>}} {{center|(੧੬)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੧੭)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਵਿਚ ਜੋੜ ਮੇਲ ਉਤਸਵ ਔਰ ਕਥਾ ਕੀਰ- </poem>}}<noinclude></noinclude> nqtltssrk08ev9ug9atrvr6v875tcft 250 12561 230289 40827 2026-07-28T14:15:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੪੨)}} {{Block center|<poem>ਤਨ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੧੮}}} {{Block center|<poem>ਆਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਮਕਹਲਾਲ ਰਹਿਣਾ.</poem>}} {{center|(੧੯)}} {{Block center|<poem>ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ "ਜਥੇਬੰਦੀ" ਦੇ ਗੂੜ ਮੰਤਵਯ ਦੇ ਲਾਭ ਸਮਝਕੇ ਇੱਕਸੂਤ ਵਿੱਚ ਪਰੋਏ ਰਹਿਣਾ.</poem>}} {{center|(੨੦)}} {{Block center|<poem>ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਅਣਵਿੱਧ ਰੱਖਣਾ ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਜੇਹਾ ਜਾਣਕੇ ਬਿਵਹਾਰਿਕ ਔਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਯਾ ਦੇਕੇ ਲਾਯਕ ਬਣਾਉਣ.</poem>}} {{center|(੨੧)}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਧਰਮਵਿਰੁੱਧ ਹੋਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਦਿਵਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਕੇ ਤਨਖਾਹ ਬਖਸ਼ਵਾ ਲੈਣੀ.</poem>}} {{center|ਨਿਸ਼ੇਧ ਵਾਕਯਾ:-}} {{center|(੨੨)}} {{Block center|<poem>ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਅਵ- ਤਾਰ ਔਰ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀ.</poem>}} {{center|(੨੩)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮਪੁਸਤਕ ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ.</poem>}} {{center|(੨੪)}} {{Block center|<poem>ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ ਸ਼ਕੁਨ ਮੁਹੂਰਤ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਸੀ ਸ਼੍ਰਾੱਧ ਹੋਮ ਔਰ ਤਰਪਣ ਆਦਿਕ ਭਰਮਰੂਪ ਕਰਮਾਂ ਪਰ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀ.</poem>}} {{center|(੨੫)}} {{Block center|<poem>ਸਿੱਖ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੨੬)}} {{Block center|<poem>ਮੀਣੇ ਮਸੰਦ ਧੀਰਮਲੀ ਰਾਮਰਈ, ਨੜੀਮਾਰ ਕੁੜੀਮਾਰ ਔਰ * ਸਿਰਗੁੰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਰਤੋਂ ਬਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ.**</poem>}} {{Block center|<poem>*ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਮੁੰਨਣਾ ਸਿਰਵੱਢਣ ਤੁੱਲ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਈਦ ਮਹਾਭਾਰਥ ਅਰ ਮਨੁਸਿਮ੍ਰਤੀ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀਹੈ. ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਭੀ 'ਸਿਰਗੁੰਮ' ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰ ਖੋ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਯਾਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸਿਰ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗੁੰਮ ਕਰਬੈਠਦਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>**ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨਮਤ ਤਿਆਗਕੇ ਗੁਰੁਮਤ ਧਾਰਣ ਕਰੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭਾਈਆਂ ਜੇਹਾ ਵਰਤਾਉ ਕਰਣਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> op33te19bfi2x0hau3474vja7svydp8 250 12562 230290 40832 2026-07-28T14:16:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੪੩ )}} {{Block center|<poem>ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜੋ ਕੋਈ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਧੜੇ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਵੈਰ ਵਿਰੋਧ ਫੈਲਾਵੇ, ਔਰ ਆਪਣੀ ਗੁਰਿਆਈ ਥਾਪ ਕੇ ਦਸ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਯ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਰਤਣਾ.</poem>}} {{center|(੨੭)}} {{Block center|<poem>ਚੋਰੀ ਯਾਰੀ ਝੂਠ ਅਨਯਾਯ ਨਿੰਦਾ ਛਲ ਕਪਟ ਵਿਸ੍ਵਾਸ- ਘਾਤ ਜੂਆ ਆਦਿਕ ਅਵਗੁਣਾ ਦਾ ਸਦਾ ਤਯਾਗ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੨੮)}} {{Block center|<poem>ਮਦਿਰਾ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਅਮਲ (ਨਸ਼ੇ) ਬੁੱਧੀ ਔਰ ਬਲ ਨਾਸ਼ਕ ਜਾਣਕੇ ਤਯਾਗਦੇਣੇ.</poem>}} {{center|(੨੯)}} {{Block center|<poem>ਸਿੱਖ ਦਾ ਅੱਧਾ ਨਾਉਂ (ਨਿਰਾਦਰ ਵੋਧਕ ਹੈ )ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੦)}} {{Block center|<poem>ਬਚਨ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਾਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੧)}} {{Block center|<poem>ਚੰਚਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰਣੇ ਯੋਗਯ ਕਸੁੁੰਭੇ ਆਦਿਕ ਰੰਗ ਔਰ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਰਣੇ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸਮਝਕੇ ਸਦੈਵ ਧਾਰਨ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੨)}} {{Block center|<poem>ਕੁੱਠਾ ਤਮਾਕੂ ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਪਰਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਧਰਮਨਾਸ਼ਕ ਜਾਣਕੇ ਸਦਾ ਤਯਾਗ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੩)}} {{Block center|<poem>ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਔਰ ਮੜ੍ਹੀ ਮਟ ਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅੰਗੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੪)}} {{Block center|<poem>ਕਿਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਸੱਖਣੀ.</poem>}} {{center|(੩੫}}} {{Block center|<poem>ਬੇਗਾਨਾ ਹੱਕ (ਰਿਸ਼ਵਤ ਆਦਿਕ) ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੬)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਔਰ ਧਾਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੭)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੁ ਨਾਨਕਪੰਥੀ ਜਿਤਨੇ ਭੇਖ ਮਾਤ੍ਰ ਔਰ ਗੁਰੁਘਰ ਦੇ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਹੈਨ,ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੈਰ ਵਿਰੋਧ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀ, ਔਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ</poem>}}<noinclude></noinclude> 4s67qaqpadmzfqp4uy7l8o9wl5nmgdm 250 12563 230291 40836 2026-07-28T14:16:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੪੪ )}} {{Block center|<poem>ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ *ਲਿਆਂਉਣਾ."ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸਰਵੱਤ ਦਾ ਭਲਾ" ਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਦਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁਣਾ.</poem>}} {{center|(੩੮)}} {{Block center|<poem>ਕਲਫ ਨਹੀਂ ਲਾਂਉਣੀ, ਚਿੱਟੇ ਕੇਸ ਨਹੀਂ ਚੁਗਣੇ.</poem>}} {{center|(੩੯)}} {{Block center|<poem>ਕੰਨਯਾ ਦਾ ਧਨ ਅੰਗੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ.</poem>}} {{center|(੪੦)}} {{Block center|<poem>ਯਾਚਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀ.</poem>}} {{center|(੪੧)}} {{Block center|<poem>ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਸਾਹਿਬ "ਤੌਸੀਫ਼ੋਸਨਾ" ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤੱਮ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੁਮਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਈਸਾਈ ਆਦਿਕ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਔਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਯਥਾ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>(੧੭,"ਹਿੰਦੂ,ਨਾਸਤਿਕ,ਯਹੂਦੀ,ਈਸਾਈ,ਦਾਊਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਪੀਰ ਔਰ ਪੈਗੰਬਰ ਆਦਿਕਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤਯੰਤ ਉੱਚੇ ਹੈਨ." ਅਰਥਾਤ ਸਿੱਖਧਰਮ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਹੈ. ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਤੋਂ ਆਪ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋਂ ਕਿ ਸਤਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ "ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ" ਮਨਉਕਤਿ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ, ਕਿੰਤੂ ਗੁਰਮਤ ਔਰ ਗੁਰੁਆਗਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਔਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ.</poem>}} {{Block center|<poem>*ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਰਸਤੇ ਪਰ ਲਿਆਂਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਣਾ, ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਨਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਕਯੋਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਛੇਦਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> j0bmqd105jkevkvwfiyqrh55mu880xd 250 12565 230292 40842 2026-07-28T14:16:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੪੬)}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ ਜੋ ਸਾਡੇ ਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਾਯਹੈ ਓਹ ਭੀ ਆਪਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣੀ ਮੁਨਾਸਬ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪ ਸਮਝਲਓਂਗੇ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਖਾਨ ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਨਾ ਭੇਦ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>(੧) ਮੋਨੇ ਕਰ ਅਹਾਰ ਨਹਿ ਖਾਨਾ* (ਗੁਰੁਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ) (੨) ਰਸੋਈਆ ਸਿੱਖ ਰੱਖੇ (ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ) (੩) ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਕੋ ਭੇਦ ਨ ਕੋਈ, ਚਾਰਵਰਨ ਅਚਵਹਿ ਇਕਹੋਈ, ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ</small></poem>}} {{Block center|<poem>(ਇ) ਜੇ ਹਿੰਦੁਆਂ ਨਾਲ ਸਾਕ ਨਾਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਆਖਦੇ ਹੋੋਂ, ਤਾਂ ਯਹੂਦੀ ਈਸਾਈ ਬੌਧ (ਜਾਪਾਨੀ ਔਰ ਚੀਨੀ) ਆਦਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕ੍ਯਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧਮਾਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?</poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਆਪਨੂੰ ਤਵਾਰੀਖਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਵੇਲੇ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਸਾਕ ਨਾਤੇ ਭੀ ਹੁੰਦੇ ਸੇ,ਔਰ ਏਹ ਬਾਤ </poem>}} {{Block center|<poem>*ਚਾਹੋ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਵਹਿਮ ਨਹੀਂ,ਪਰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ. ਅਨਯਧਰਮੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਨ ਪਾਨ ਕਰਣ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ੍ਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦੇ ਹਨ.</poem>}}<noinclude></noinclude> atgh5qlo7yvc1qecogq5smgbnlp786n 250 12566 230293 40845 2026-07-28T14:16:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੪੭ )}} {{Block center|<poem>ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧਹੈ ਕਿ ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬੇਟੀ ਮਾਰਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਔਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੇਟੀ, ਹਿੰਦੂਚੂੜਾਮਣੀ ਰਾਣਾ ਉਦਯਪੁਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਸੀ, ਔਰ ਬਾਬਿਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਿਲਯੂਕਸ ਦੀ *ਪੁਤ੍ਰੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਯਾ ਸੀ.ਔਰ **ਹਿੜਿੰਬਾ, ਉਲੂਪੀ ਆਦਿਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੋਯਾ ਸੀ ਹਿੰਦਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਹਿੰਦੂ ਆਦਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਣ ਬਾਬਤ ਜੋ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਗਯਾ ਹੈ ਓਹ ਭੀ ਏਥੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੰਨੇ ਹਾਂ:-</poem>}} {{Block center|<poem>(੧) ਨਾਤਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਨਾਲ ਕਰੇ. (ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ ਦਾ)</poem>}} {{Block center|<poem>(੨) ਕੰਨਯਾ ਕੋ ਮਾਰੇ, ਮੋਨੇ ਕੋ ਕੰਨਯਾ ਦੇਵੇ ਸੋ ਤਨਖਾਹੀਆ ਹੈ. ਸਿਖ ਕੋ ਸਿਖ ਪੁਤ੍ਰੀ ਦਈ, ਸੁਧਾ ਸੁਧਾ ਮਿਲ ਜਾਇ. ਦਈ ***ਭਾਦਣੀ ਕੋ ਸੁਤਾ,</poem>}} {{Block center|<poem>*ਏਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ. **ਦੇਖੋ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕ੍ਰਿਤ ਭੂਗੋਲ ਹਸਤਾਮਲਕ, ਭਾਗ ੧ ਸਫ਼ਾ ੨੮. ਤਨਖਾਹ = ਦੰਡਯੋਗ. *** ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ "ਚੂੜਾਕਰਣ" ਸੰਸਕਾਰ ਅਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪਰ ਭੱਦਣ ਕਰਾਉਣਵਾਲਾ, ਭਾਵ ਅਸਿੱਖ ਤੋਂ ਹੈ:-</poem>}}<noinclude></noinclude> qs9o1xgoz4kshyo1ah1qoof0xrdeanf 250 12567 230294 40848 2026-07-28T14:16:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੪੮)}} {{Block center|<poem>*ਅਹਿ ਮੁਖ ਅਮੀ ਚੁਆਇ. (ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ )</poem>}} {{center|(੩)}} {{Block center|<poem>ਕੰਨਯਾਂ ਦੇਵੈ ਸਿੱਖ ਕੋ ਲੇਵੈ ਨਹਿ ਕੁਛ ਦਾਮ, ਸੋਈ ਮੇਰਾ ਸਿੱਖ ਹੈ ਪਹੁੰਚੇਗੋ ਮਮਧਾਮ. (ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ]</poem>}} {{center|(੪)}} {{Block center|<poem>ਕੰਨਯਾ ਜਬ ਵਰਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਤਬ ਸੰਯੋਗ ਕਰੇ, ਛੋਟੀ ਬਾਲਕੀ ਕਾ ਸੰਯੋਗ ਨਾ ਕਰੇ, ਔਰ ਸੰਯੋਗ ਐਸੀ ਕੁਲ ਵਿਖੇ ਕਰੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖੀ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਦੀ ਹੋਵੇ. (ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਮਾਰਗ)</poem>}} {{center|(ਸ)}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਝਦੇਹੋਂ ਤਾਂ ਈਸਾਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪ ਹਿੰਦੂ ਜਾਣੋ, ਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਓਹ ਹਿੰਦੂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਭੀ “ਹਿੰਦੁ" ਅਰਥਾਤ “ਇੰਡੀਅਨ" ਕਹਾਉਂਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ</poem>}} {{Block center|<poem>-ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਭੀ ਮ੍ਰਿਤਕਕਰਮ ਕਰਣ ਲਈਂ ਨਾਈ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ ਸੇ. ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਪਰ ਦੇਖੋ ਭਗਤਰਤਨਾਵਲੀ.</poem>}} {{Block center|<poem>*ਅਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪੁਤ੍ਰੀ ਦੇਣੀ ਐਸੀ ਹੈ,ਜੈਸਾ ਸੱਪ ਨੂੰ ਦੁੱਧ (ਅਮ੍ਰਿਤ) ਪਿਆਉਣਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ਼ਟ ਇੱਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਤੀ ਔਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਪੂਰਣ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਨਿਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਹੈ. ਔਰ ਅਸਿੱਖ, ਸਿਖਕੰਨਯਾ ਨੂੰ ਭੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਕਰਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਾਨੂੰ ਐਸੇ ਮਾਲੂਮ ਹੈਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣੋਂ ਕਲਮ ਕੰਬਦੀ ਹੈ. </poem>}}<noinclude></noinclude> ayv8c51lm2kwmlx8tw8vgnpz1jcf940 250 12568 230295 40851 2026-07-28T14:16:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੪੯ )}} {{center|(ਹ)}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਹਿੰਦੁ" ਪਦ ਦੇ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀ ਪਦ ਸਮਝਕੇ ਗਿਲਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਏ, ਔਰ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਦੀ ਤਾਈਦ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕੋਸ਼, ਮੇਰੁਤੰਤ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਔਰ ਕਾਲਿਕਾ ਪੁਰਾਣ ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਣੇ ਦੱਸੇ ਹੈਨ, ਸੋ ਇਸਪਰ ਸਾਡਾ ਏਹ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇਵਬਾਣੀ ਅਰ ਮਲੇਛ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ,ਕੇਵਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਲੀ ਦਾ ਪਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗਿਲਾਨੀ ਯੋਗਯ ਨਹੀਂ, ਅਰ ਆਪ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਦੇ ਅਰਥ ਉੱਤਮ ਹਨ ਤਾਂ ਆਪਨੂੰ ਮੁਬਾਰਿਕ ਹੋਂਣ,ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਬੁਰਾ ਨਾਂਉਂ ਹੈ, ਕਯੋਂਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਚਾਹੋ ਕੇਹਾ ਹੀ ਨਾਂਉਂ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੁਸਰੇ ਮਤ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਂਦੀ, ਜੈਸੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਪਾਗਲ ਪੰਥ” ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਜਾਈਏ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਨੂੰ ਪਾਗਲ ਪੰਥੀ ਨਾ ਕਹਾਓ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ "ਹਿੰਦੁ" ਨਾਂਉਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਜਾਣਦੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 6uqmelcbeb0ppeowv4nt2b326zto2w0 250 12569 230296 40855 2026-07-28T14:16:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੫੦)}} {{Block center|<poem>ਹਨ. ਔਰ ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਸ਼ੀਨਿਵਾਸੀ ੪੫ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਸਾਲ ੧੯੨੦ ਵਿੱਚ ਵਯਵਸਥਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਹਿੰਦੂ ਯਵਨਸੰਕੇਤ ਪਦ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਹਿੰਦੂ ਕਹਾਨਾ ਸਰਵਥਾ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ।"</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਅੱਜਤਾਈਂ “ਭਾਰਤੋਧਾੱਰਕ” ਆਦਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿਆ ਹੈ ਕਿ, <small>ਹਿੰਦੂ ਨਾਂਉਂ ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਆਰਯਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਕਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਔਰ ਨਾ ਆਰਯਾਵਰਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਆਖਣਾ ਲੋੜੀਏ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਵੇਦਾਂ, ਖਟਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ, ਸਿੰਮ੍ਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਮਾਯਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਥ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ*, ਆਸ਼ਚਰਯ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਆਪ ਦੇ ਕੋਸ਼ਾਂ ਔਰ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਹਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਏਹ ਉੱਦਮ ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ. ਵਿਦ੍ਵਾਨਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਪ ਦਾ ਏਹ ਯਤਨ ਨਿਸਫਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ. ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ “ਹਿੰਦੂ" ਪਦ</poem>}} {{Block center|<poem>*ਏਹ ਗੱਲ ਆਪ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੂਮਤ ਵਿੱਚਹੀ ਦੇਖੋ ਗੇ ਕਿ ਧਰਮਮੂਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦਾ ਨਾਂਉਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ.</poem>}}<noinclude></noinclude> qlknkbs517tsb4x89yx9a43fnximwpk 250 12570 230297 40858 2026-07-28T14:16:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੧ )}} {{Block center|<poem>ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੁਣਕੇ ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਬਾਬੂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਲੇਖ ਯਾਦ ਆਯਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਇਉਂ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਦੱਖਣਾ ਦੇਕੇ ਜੇਹੀ ਵਯਵਸਥਾ ਚਾਹੀਏ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਸਕੀਦੀ ਹੈ, ਔਰ ਜੋ ਬਾਤ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਧ ਕਰਾਂਉਣੀ ਚਾਹੋਂ ਸੋ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਉਦਾਹਰਣ:-</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪ੍ਰਸ਼ਨ</big>-ਕਯਾ ਪੰਡਿਤ ਜੀ! ਆਪ ਕ੍ਰਿਸਤਾਨ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਔਰ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਂ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਦਾ ਉੱਤਰ</big>--ਹਾਂ, ਦੱਖਣਾ ਲਿਆਓ ਹੁਣੇ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਦਿਖਾ ਦਿੰਨੇ ਹਾਂ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪ੍ਰਸ਼ਨ</big>---ਭਲਾ ਕਿਸਤਰਾਂ ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪੰਡਿਤ ਜੀ</big>--ਭਾਈ ! ਕ੍ਰਿਸਤਾਨ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਅਸਲ ਬਾਤ ਇਉਂ ਹੈ ਕਿ-ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੇ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਕਰਦੇਸੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਨਾਂਉਂ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮਾਨਯ" ਸੀ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਭਾਈ *ਮੁਸ਼ਲਿ (ਬਲਭਦ੍ਰ ) ਮੰਨਿਆਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਉਂ "ਮੁਸ਼ਲਿਮਾਨਯ" ਸੀ ਏਹ ਦੋਵੇਂ (ਕ੍ਰਿਸਤਾਨ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨ)ਮਤ,ਓਨਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ. ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾਂ,ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮਾਨਯ ਦੀ ਜਗਾ ਕ੍ਰਿਸਤਾਨ,ਔਰ ਮੁਸ਼ਲਿਮਾਨਯ ਦੀ ਜਗਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਖਣ ਲੱਗਪਏ. ਲਿਆਓ ਦੱਖਣਾ ! ਥੁਆਨੂੰ ਹੁਣੇ</poem>}} {{Block center|<poem>*ਬਲਭੱਦ੍ਰ ਅਪਣੇ ਹਥ ਵਿੱਚ ਹਲ ਅਤੇ ਮੂਸ਼ਲ ਰਖਦਾ ਹੋਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ "ਹਲੀ" ਔਰ ਮੁਸ਼ਲੀ` ਆਖਦੇ ਸੇ.</poem>}}<noinclude></noinclude> mj7afejfqf81gly6p84mw8zp4zmjht9 250 12571 230298 40861 2026-07-28T14:16:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੨ )}} {{Block center|<poem><small>ਏਹ "ਵਯਵਸਥਾ" ਲਿਖਕੇ ਦੇਈਏ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਸਾਨੂੰ ਆਪਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਧ ਹੋਣਾ ਭੀ ਅਜੇਹੀ ਵਯਵਸਥਾ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਹਿੰਦੂ ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਿ" (ਵਾਰ ਆਸਾ)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਬ ! ਤੁਕ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਗਯਾਨੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਾ ਦੇਓ. ਏਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਆਖੀ, ਧਯਾਨ ਦੇਕੇ ਸੁਣੋ ! ਗੁਰੁਸ਼ਬਦ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਸਿਫਤ ਸਰੀਅਤ ਪੜ ਪੜ ਕਰਹਿ ਵੀਚਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਸਾਲਾਹੀ ਸਾਲਾਹਨਿ ਦਰਸਨ ਰੂਪ ਅਪਾਰ, ਸਤੀਆਂ ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਉਪਜੈ ਦੇਣੈਕੈ ਵੀਚਾਰ, ਚੋਰਾਂ ਜਾਰਾਂ ਤੈ ਕੂੜਿਆਰਾਂ ਖਾਰਾਬਾਂ ਵੇਕਾਰ, ਨਾਨਕ ਭਗਤਾਂ ਭੁਖ ਸਾਲਾਹਣ ਸਚਨਾਮ ਆਧਾਰ. [ਵਰ ਆਸਾ}</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਏਹ ਹੈ-ਕਿ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਪਣੀ ਸ਼ਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਗਾਂਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੂ ਖਟ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਖ ਚੱਕ੍ਰ ਤਿਸੂਲ ਆਦਿਕਧਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਤੁਰਭੁਜੀ ਪੰਚਮੁਖੀ ਆਦਿਕ ਅਦਭੁਤ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਾਨੀਲੋਕ ਦਾਨ ਦੇਕੇ ਹੀ ਤਸੱਲੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੋਰ </poem>}}<noinclude></noinclude> 7n7mwkafan1b9cgp0p46kx0ij28vz4q 250 12572 230299 40864 2026-07-28T14:16:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੩ )}} {{Block center|<poem>ਯਾਰ ਆਦਿਕ ਕੁਕਰਮੀ ਮੰਦਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਗਨ ਹਨ, ਪਰ ਹੇ ਵਾਹਗੁਰੂ ! ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾਂ ਦੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭੁੱਖ ( ਚਾਹ ) ਹੈ,ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਨਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀ ! ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੁ</big>- ਦੇਖੋ ! ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਛੱਕੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸਗਲ ਜਗਤ ਮੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਗਾਜੈ, ਜਗੈ ਧਰਮ ਹਿੰਦੂ ਸਗਲ ਦੁੁੰਦ ਭਾਜੈ.</small> ਔਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ! ਸਿੱਖ ਮਤ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬੈਰਾਗੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਆਦਿਕ ਹਨ “ਕੌਮ" ਨਹੀਂ ਹੈ. ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ਕੌਮ ਔਰ ਪੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਐਵੇਂ ਰੌਲਾ ਮਚਾ ਰਹੇ ਹੋਂ, ਕੌਮ ਓਹ ਹੋਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇ, ਆਪ ਕੇਵਲ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿਖ</big>--ਮੇਰੇ ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀ ! ਏਹ ਛੰਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨਹੀ. ਏਹ</poem>}}<noinclude></noinclude> rjkvorzfar6q7sri30jof38y0eyk59j 250 12573 230300 40866 2026-07-28T14:17:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੪ )}} {{Block center|<poem>ਦੁਰਗਾ ਭਗਤ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ (ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ. ਜੋ ਲੋਕ ਦਸਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਜਾਣੁ ਹੈਨ ਓਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ *“ਹਮਨ" ਔਰ "ਤੁਮਨ" ਪਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ, ਔਰ ਏਹ ਬੋਲੀ ਨਿਰੱਖਰ (ਅਨਪੜ੍ਹ) ਪੂਰਬੀਆਂ ਦੀ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਆਪ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ ਕਿ ਛੱਕੇ ਛੰਦ ਦਸਵੇਂ ਸਤਗੁਰੂ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ,ਤਾਂ ਲਓ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਕੰਨਦੇਕੇ ਸੁਣੋ, ਛੱਕੇ ਆਪ ਦੇ ਕੇਹੇ ਛੱਕੇ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਮੜ੍ਹੀ ਗੋਰ ਦੇਵਲ ਮਸੀਤਾਂ ਗਿਰਾਯੰ, ਤੁਹੀਂ ਏਕ ਅਕਾਲ ਹਰਿ ਹਰ ਜਪਾਯੰ. ਮਿਟੇਂ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਨਾ, ਮਿਟੇ ਬਾਂਗ ਸਲਵਾਤ ਸੁੰਨਤ ਕੁਰਾਨਾ, ਸਗਲ ਜਗਤ ਮੇਂ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਗਾਜੈ, ਜਗੈ ਧਰਮਹਿੰਦੂ, ਸਕਲ ਦੁੁੰਦ ਭਾਜੈ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਏਹ ਦੱਸੋ, ਕਿ ਦੇਵ- ਮੰਦਿਰ, ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਔਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰਕੇ ਓਹ ਕੇਹੜਾ ਹਿੰਦੁਧਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ </poem>}} {{Block center|<poem>*ਸੁਣੋ ਤੁਮ ਭਵਾਨੀ ਹਮਨ ਕੀ ਪੁਕਾਰੇ, ਤੁਮਨ ਦ੍ਵਾਰ ਪਰ ਸੀਸ ਅਪਣਾ ਘਸਾਊਂ .</poem>}}<noinclude></noinclude> 7bn2du4t9spzcb7fb73llvaaow0pjc8 250 12574 230301 40869 2026-07-28T14:17:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੫ )}} {{Block center|<poem>ਸੰਸਾਰ ਪਰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਛੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀਗਈ ਹੈ? ਔਰ ਆਪ "ਦ੍ਵੰਦ" ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਭੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੀ! ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿਕ ਕੋਈ ਪੰਥ ਭੀ ਸੰਸਾਰ ਪਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਨਾ ਰਹੇ,ਕੇਵਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੀ ਰਹਿਜਾਵੇ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਹੈ, ਕੌਮ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਪਰ ਦੇਖੋ! ਆਪਦੇ ਹੀ ਪ੍ਯਾਰੇ ਛੱਕੇ ਕੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਦੁਹੂੂੰ ਪੰਥ ਮੇਂ ਕਪਟਵਿਦਯਾ ਚਲਾਨੀ, ਬਹੁਰ ਤੀਸਰਾਪੰਥ ਕੀਜੈ ਪ੍ਰਧਾਨੀ, ਕਰੋਂ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਤੀਸਰ ਪ੍ਰਵੇਸਾ, ਜਗੈਂ ਸਿੰਘ ਜੋਧੇ ਧਰੈਂ ਨੀਲਭੇਸਾ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੀ!ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨੇਹੋਏ ਛੱਕੇ ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੀ “ਪੰਥ” ਹੀ ਦਸਦੇ ਹਨ, ਕੌਮ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ, ਦੱਸੋ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ “ਕੌਮ" ਪਦ, “ਹਿੰਦੂ" ਪਦ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਿਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ? ਅਸੀਂ ਆਪ ਤੋਂ ਏਹ ਭੀ ਮਾਲੂਮ ਕਰਣਾ ਚਾਹੁੰਨੇ </poem>}}<noinclude></noinclude> czjvp07tpvd0qkwyzrh9kivl1tnar94 250 12575 230302 40872 2026-07-28T14:17:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੬ )}} {{Block center|<poem>ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਤਨੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਜਾਣ ਪਰ ਕੋਈ ਮਤ ਕੌਮ ਕਹਾਉਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਔਰ ਈਸਾਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿਕ ਕਿੰਨੀ ਕਿੰਨੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਹੋਣਪਰ ਕੌਮ ਕਹਾਉਣਲੱਗੇ ਸੇ ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਆਪ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਔਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਹਨ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>--ਸਾਖੀਆਂ ਬਾਬਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆਗਯਾ ਹੈ, ਏਥੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਸਾਖੀ ਔਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਦੁਖੀ ਦੀਨ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਕਰਣੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜੇ ਸ਼ਰਣਾਗਤ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਨਰਥ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੇ ਸੀਸ ਦੇਦਿੱਤਾ,ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਸਕਦਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> 67ltiw7gjyj5t82ao3dr4ndblvt4n01 250 12576 230303 40875 2026-07-28T14:17:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੫੭)}} {{Block center|<poem>ਹਿੰਦੂ ਸੇ,ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਔਰ- ਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਸਿਆਹ ਮਿਰਚਾਂ ਫੂਕਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦ੍ਵਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੋ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਕਰਣ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਕਾਲਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਇੱਕ *ਤੀਸਰਾ ਮਜ਼ਹਬ “ਖਾਲਸਾ” ਹੋਵੇਗਾ. ਔਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸੀਸ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ,ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ- ਮਾਤ੍ਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈਂ ਆਪਣਾਆਪ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੈਸਾਕਿ ਬਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ, ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸਾਧੁਨ ਹੇਤ ਇਤੀ ਜਿਨ ਕਰੀ, ਸੀਸ ਦੀਆ, ਪਰ ਸੀ ਨ ਉਚਰੀ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਆਪ ਕਿਸੇ ਯੁਕਤੀ ਕਰਕੇ ਭੀ ਏਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿ “ਸਾਧੁ” ਪਦ ਹਿੰਦੂ ਵੋਧਕ ਹੈ. ਔਰ ਪ੍ਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਸਤਗੁਰਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖੀ ਦੀਨ ਅਨਾਥ ਦੀ ਸਹਾਯਤਾ ਕਰੋ,ਇਸੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜੋ ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਪਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਔਰ</poem>}} {{Block center|<poem>*ਉਸ ਵੇਲੇ ਏਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੌਮਾਂ, ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋ ਹੀ ਥੀਆਂ, ਜੇ ਈਸਾਈ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾਕੌਮ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਅਥਵਾ ਪੰਜਵਾਂ ਆਦਿਕ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ .</poem>}}<noinclude></noinclude> s4g77tmida0ax29lbhwbigw9qh8qzaa 250 12577 230304 40879 2026-07-28T14:17:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੮ )}} {{Block center|<poem>ਅਨ੍ਯਾਯ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰੀਆਂ ਹੈਨ,ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਤਵਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂਹਨ,ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਨੂੰ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਈਸਾਈ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣਾ ਅੰਗਹੀ ਸਮ- ਝਦੇ ਹਾਂ ਔਰ ਸਭ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲਾ ਬਰਤਾਉ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਔਰ ਸਦੈਵ ਕਰਣਾ ਚਾਹੁੰਨੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਖ਼ਯਾਲ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੋਸਕਦੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸਾਡਾ ਇਸ਼ਟ, ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਔਰ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਦਿਕ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹਨ,ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਹਿੰਦੂ ਈਸਾਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕੌਮ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਵ੍ਰਿਥਾ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਅੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਕੇ ਦੱਸਦੇਈਏ ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਔਰ ਸਾਡਾ ਕਿਤਨਾ ਭੇਦ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><big>(੧) ਵੇਦ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਪੁਰਾਣ.</big> ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਸ੍ਵਾਸ *ਨਿਤ੍ਯ ਔਰ </poem>}} {{Block center|<poem>*ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਪੁਸਤਕ ਨਿੱਤਯ ਨਹੀਂ,ਯਥਾ:- "ਸਾਸਤ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਬਿਨਸਹਿਗੇ ਵੇਦਾ (ਗਉੜੀ ਮ:੫) </poem>}}<noinclude></noinclude> crgfy8q7sd8fi7iq9t31urc97du9q83 250 12578 230305 40883 2026-07-28T14:17:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੫੯ )}} {{Block center|<poem>ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਪੁਰਾਣ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਧਰਮਪੁਸਤਕ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਔਰ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਸਾਖੀਆਂ ਆਦਿਕ ਧਰਮਪੁਸਤਕ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ. ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਲਈਂ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦਾ ਏਹ ਹੁਕਮ ਹੈ:-</poem>}} {{center|(ਉ)}} {{Block center|<poem>ਸਤਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਚੀ ਹੈ ਬਾਣੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਕਚੇ ਸੁਣਦੇ ਕਚੇ ਕਚੀਂ ਆਖ ਵਖਾਣੀ.</poem>}} {{center|(ਅ)}} {{Block center|<poem>ਬਾਣੀ ਤ ਗਾਵਹੁ ਗੁਰੂਕੇਰੀ ਬਾਣੀਆਂ ਸਿਰਬਾਣੀ. (ਅਨੰਦ ਮ:੩)</poem>}} {{center|(ੲ)}} {{Block center|<poem>ਸਭਸੈ ਊਪਰ ਗੁਰੁਸਬਦ ਵਿਚਾਰ, ਹੋਰ ਕਥਨੀ ਬਦਉ ਨ, ਸਗਲੀ ਛਾਰ, (ਰਾਮਕਲੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਮ: ੪)</poem>}} {{center|(ਸ)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਰਤੀ ਜਗ ਅੰਤਰ ਇਸ ਬਾਣੀ ਤੇ ਹਰਿਨਾਮ ਪਾਇਦਾ (ਮਾਰੂ ਮ: ੩)</poem>}} {{center|(ਹ)}} {{Block center|<poem>ਗਰੁਬਾਣੀ ਇਸ ਜਗ ਮਹਿ ਚਾਨਣ. (ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਮਹਲਾ ੩)</poem>}} {{center|(ਕ)}} {{Block center|<poem>ਸਤਗੁਰੁ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਤ ਸਤ ਕਰ ਜਾਣਹੁ ਸਿਖਹੁ ! ਹਰਿ ਕਰਤਾ ਮੁਹਹੁ ਕਢਾਏ. (ਗਉੜੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੪)</poem>}} {{center|(ਖ)}} {{Block center|<poem>ਭਗਤਭੰਡਾਰ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਲਾਲ, ਗਾਵਤ ਸੁਣਤ ਕਮਾਵਤ ਨਿਹਾਲ. ( ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੫)</poem>}} {{center|(ਗ)}} {{Block center|<poem>ਰਤਨ ਪਦਾਰਥ ਸਾਗਰ ਭਰਿਆ, ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਲਾਗੇ ਤਿਨ ਹਥਚੜਿਆ. (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਹਲਾ ੪)</poem>}} {{center|(ਘ)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਵਹੁ, ਭਾਈ, ਓਹ ਸਫਲ ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਈ. (ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੫) </poem>}}<noinclude></noinclude> 39zxwvkgxheg1bx3iujuipjhy0879an 250 12579 230306 40887 2026-07-28T14:17:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੦ )}} {{center|(ਙ)}} {{Block center|<poem>ਭਣਤ ਨਾਨਕ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰ, ਸਾਚੀਬਾਣੀ ਸਿਉ ਧਰੇ ਪਿਆਰ. ਤਾਂਕੋ ਪਾਵੈ ਮੋਖਦੁਆਰ, ਜਪ ਤਪ ਸਭ ਇਹੁ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸਾਰ. (ਧਨਾਸਰੀ ਮ: ੩)</poem>}} {{center|(ਚ)}} {{Block center|<poem>ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹੈ ਬਾਣੀ, ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਾਰੇ, ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਕਹੈ ਸੇਵਕਜਨ ਮਾਨੈ,ਪਰਤਖ ਗੁਰੂ ਨਿਸਤਾਰੇ (ਨਟ ਮ:੪</poem>}} {{center|(ਛ)}} {{Block center|<poem>ਸਤਗੁਰੁ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਤ ਸਤ ਕਰ ਮਾਨਹੁ, ਇਉ ਆਤਮਰਾਮਹਿ ਲੀਨਾ ਹੇ. (ਮਾਰੂ ਮ: ੫)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪ੍ਯਾਂਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ! ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਆਪ ਦੇ ਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਪਰ ਜੋ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੀ ਰਾਯ ਹੈ ਆਪ ਨੂੰ ਓਹ ਭੀ ਸੁਣਾਉਨੇ ਹਾਂ:-</big></poem>}} {{center|(ਉ)}} {{Block center|<poem>ਸਾਸਤ ਬੇਦ ਬਕੈ ਖੜੋ ਭਾਈ, ਕਰਮ ਕਰਹੁ ਸੰਸਾਰੀ, ਪਾਖੰਡ ਮੈਲ ਨ ਚੂਕਈ ਭਾਈ, ਅੰਤਰ ਮੈਲ ਵਿਕਾਰੀ (ਸੋਰਠ ਮ: ੧)</poem>}} {{center|(ਅ)}} {{Block center|<poem>ਪੰਡਿਤ,ਮੈਲ ਨ ਚੂਕਈ ਜੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੈ ਜੁਗ ਚਾਰ (ਸੋਰਠ ਮ: ੩)</poem>}} {{center|(ਈ)}} {{Block center|<poem>ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਸੰਸਾਰ *ਹਭਾਹੂੰ ਬਾਹਰਾ, ਨਾਨਕ ਕਾ ਪਾਤਸਾਹ ਦਿਸੈ ਜਾਹਰਾ. (ਆਸਾ ਮ: ੫)</poem>}} {{center|(ਸ)}} {{Block center|<poem>ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਭ ਸਾਸਤ੍ਰ ਇਨ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ. (ਸੂਹੀ ਮ: ੫)</poem>}} {{center|(ਹ)}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੂਲ ਵੇਦਅਭਿਆਸਾ, ਤਿਸ ਤੇ ਉਪਜੇ ਦੇਵ ਮੋਹਿਪਿਆਸਾ, ਤ੍ਰੈਗੁਣ ਭਰਮੇ ਨਾਹੀਂ ਨਿਜਘਰ ਵਾਸਾ. ( ਗਉੜੀ ਅਸ਼ਟਪਦੀ ਮ : ੩)</poem>}} {{center|(ਕ)}} {{Block center|<poem>ਤ੍ਰੈਗੁਣਬਾਣੀ ਵੇਦਵੀਚਾਰ, ਬਿਖਿਆ ਮੈਲ ਬਿਖਿਆ ਵਪਾਰ (ਮਲਾਰ ਮ : ੩)</poem>}} {{center|(ਖ)}} {{Block center|<poem>ਬੇਦ ਕੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਭਾਈ, **ਸਾਂਕਲ ਜੇਵਰੀ ਲੈ ਹੈ ਆਈ. (ਗਉੜੀ ਕਬੀਰ) </poem>}} {{Block center|<poem>*ਸਭ ਤੋਂ.</poem>}} {{Block center|<poem>** ਸੰਗੁਲ</poem>}}<noinclude></noinclude> n0xc47jxhpngv2r9xa0ees7za246obw 250 12581 230307 40908 2026-07-28T14:17:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੧)}} {{center|(ਗ)}} {{Block center|<poem>ਬੇਦ ਕਤੇਬ *ਇਫ਼ਤਰਾ ਭਾਈ ਦਿਲ ਕਾ ਫ਼ਿਕਰ ਨ ਜਾਇ. (ਤਿਲੰਗ ਕਬੀਰ)</poem>}} {{center|(ਘ)}} {{Block center|<poem>ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਪੁੰਨ ਪਾਪ ਵੀਚਾਰਦੇ, ਤਤੈ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੀ. (ਅਨੰਦ ਮ:੩)</poem>}} {{center|(ਙ)}} {{Block center|<poem>ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰਾ, ਮਾਇਆਮੋਹ ਪਸਰਿਆ ਪਾਸਾਰਾ. (ਮਾਰੂ ਮ ੫)</poem>}} {{center|(ਚ)}} {{Block center|<poem>ਪੜ੍ਹੇ ਰੇ ਸਗਲ ਬੇਦ, ਨਹਿ ਚੂਕੈ ਮਨਭੇਦ, ਇਕ ਖਿਨ ਨ ਧੀਰਹਿ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਪੰਚਾ, (ਧਨਾਸਰੀ ਮ:੫)</poem>}} {{center|(ਛ)}} {{Block center|<poem>ਵੇਦ ਪੜਹਿ, ਹਰਿਨਾਮ ਨ ਬੂਝਹਿ. ਮਾਇਆ ਕਾਰਣ ਪੜਿ ਪੜਿ ਲੂਝਹਿ. (ਮਾਰੂ ਮ:੩)</poem>}} {{center|(ਜ)}} {{Block center|<poem>ਬੇਦਬਾਣੀ ਜਗ ਵਰਤਦਾ, ਤ੍ਰੈਗੁਣ ਕਰੇ ਵੀਚਾਰ, ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਜਮਡੰਡ ਸਹੈ, ਮਰ ਜਨਮੈ ਵਾਰੋਵਾਰ, (ਮਲਾਰ ਮ:੩ )</poem>}} {{center|(ਝ)}} {{Block center|<poem>ਪੜਿ ਪੜਿ ਪੰਡਿਤ ਮੋਨੀ ਥਕੇ ਵੇਦਾਂ ਕਾ ਅਭਿਆਸ, ਹਰਿਨਾਮ ਚਿਤ ਨ ਆਵਈ, ਨਹਿ ਨਿਜਘਰ ਹੋਵੇ ਬਾਸ.(ਮਲਾਰ ਮ:੩)</poem>}} {{center|(ਞ)}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਹਮੇ ਚਾਰ ਹੀ ਵੇਦ ਬਨਾਏ, ਸਰਬਲੋਕ ਤਿਹ ਕਰਮ ਚਲਾਏ. ਜਿਨ ਕੀ ਲਿਵ ਹਰਿਚਰਨਨ ਲਾਗੀ, ਤੇ ਬੇਦਨ ਤੇ ਭਏ ਤਿਆਗੀ, ਜਿਨ ਮਨ ਹਰਿਚਰਨਨ ਠਹਿਰਾਯੋ. ਸੋ ਸਿਮ੍ਰਤਿਨ ਕੇ ਰਾਹ ਨ ਆਯੋ (ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ)</poem>}} {{center|(ਟ)}} {{Block center|<poem>ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬੇਦ ਸਭੈ ਬਹੁ ਭੇਦ ਕਹੈਂ ਹਮ ਏਕ ਨ ਜਾਨਯੋ,</poem>}} {{center|(ਠ)}} {{Block center|<poem>ਵੇਦ ਕਤੇਬ ਕੇ ਭੇਦ ਸਭੈ ਤਜ, ਕੇਵਲ ਕਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾਨਿਧਿ ਮਾਨਯੋ. (ਦਸਮਗੁਰੂ ਜੀ)</poem>}} {{Block center|<poem>*ਕਪੋਲਕਲਪਣਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> ppvhrae46d9jon6p0ov5qarqkc8dmks 250 12582 230308 40911 2026-07-28T14:17:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੨ )}} {{center|(ਡ)}} {{Block center|<poem>ਸਾਸਤ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਵੇਦ ਲਖ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਰਾਮਾਯਣ ਮੇਲੇ, ਸਾਰਗੀਤ ਲਖ ਭਾਗਵਤ ਜੋਤਕ ਵੈਦ ਚਲੰਤੀ ਖੇਲੇ, ਗਯਾਨ ਧਯਾਨ ਸਿਮਰਣ ਘਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਣ ਗੁਰੂ ਬਹੁ ਚੇਲੇ, ਪੂਰਾ ਸਤਗੁਰੁ ਗੁਰਾਂਗੁਰੁ, ਮੰਤ੍ਰ ਮੂਲ ਗੁਰੁਬਚਨ ਸੁਹੇਲੇ.</poem>}} {{center|(ਢ)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੁਸਿਖ ਸੰਗਤ ਮਿਲਾਪ ਕੋ ਪ੍ਰਤਾਪ ਐਸੋ, ਪਤਿਬ੍ਰਤ ਏਕਟੇਕ ਦੁਬਿਧਾ ਨਿਵਾਰੀ ਹੈ. ਪੂਛਤ ਨ ਜੋਤਕ ਔ ਵੇਦ ਤਿਥਿ ਵਾਰ ਕਛੂ, ਗ੍ਰਹਿ ਔ ਨਛਤ੍ਰ ਕੀ ਨ ਸ਼ੰਕਾ ਉਰ ਧਾਰੀ ਹੈ (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਆਪ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋਂ ਏਹ ਗਯਾਨਕਾਂਡ ਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਰਮ, ਉਪਾਸਨਾ ਔਰ ਗਯਾਨ,ਏਹ ਤਿੰਨ ਕਾਂਡ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹਨ. ਆਚਾਰਯ ਲੋਗ ਜੈਸਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਓਹੋਜੇਹਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬਦਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਰੇਕ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਯਾਰੇ ਭਾਈ! ਸਾਡੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੇ ਏਹ ਸ਼ਬਦ ਸਭਦੇ ਹਿਤ ਲਈਂ ਯਥਾਰਥ ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸਕਾਂਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ, ਔਰ ਸਿੱਖਮਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਰਮ, ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਔਰ ਗਯਾਨ ਕਾਂਡ ਨਹੀਂ. ਅਸੀਂ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਉਪਕਾਰ, ਨਾਮ, ਦਾਨ,ਸਨਾਨ ਔਰ ਧਰਮਕਿਰਤ ਆਦਿਕ ਸ਼ੁਭਕਰਮਾਂ ਨੂੰ “ਕਰਮਕਾਂਡ"</poem>}}<noinclude></noinclude> qnbm0lr8qm86rbe7jlo1brr8xjswb8w 250 12583 230309 40914 2026-07-28T14:17:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੩ )}} {{Block center|<poem>ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਆਪ ਦੀ ਤਰਾਂ ਚਮਚੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਫੱਕਣਾ, ਕੰਨ ਨੱਕ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਲਾ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰ- ਣੀਆਂ ਔਰ ਘੀ ਜੇਹੇ ਉੱਤਮਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਥਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਫੂਕਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ .</poem>}} {{Block center|<poem>ਔਰ-ਮਨ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਰ ਨਾਮ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਣਾ, ਵਾਹਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਰਬ ਵ੍ਯਾਪੀ ਮੰਨਕੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਨਿਮਗਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ “ਉਪਾਸਨਾ" ਹੈ. ਆਪ ਦੇ ਮਤ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਘੰਟੇ ਬਜਾਉਂਣੇ ਔਰ ਭੋਗਲਾਉਂਣੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਇਸੀਤਰਾਂ-ਅਕਾਲਪੁਰੁਸ਼ ਔਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਪਹਿਚਾਨਣਾ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ “ਗਯਾਨ” ਹੈ, ਸ਼ੁਸ਼ਕ ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਮੰਨਕੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋਕੇ ਅਹੰ- ਬ੍ਰਹਮਾਸਮਿ” ਦੇ ਨਾਰ੍ਹੇ ਮਾਰਣੇ ਗਯਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਜਿਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵੇਲੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਔਰ ਜੋ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਲਈਂ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਨੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਕਾਂਡ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੁਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ </poem>}}<noinclude></noinclude> s3vc9w6m8ehy89kgxinvsrd83wlwxqy 250 12584 230310 40916 2026-07-28T14:17:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੩ )}} {{Block center|<poem>ਔਰ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਦੇਖੋ! ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਸੁਣਨ ਦੀ ਆਗਯਾ ਹੈ:--</poem>}} {{Block center|<poem><small>“ਸੁਣਿਐ ਸਾਸਤ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵੇਦ". (ਜਪ )</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਏਥੇ ਏਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮਪੁਸਤਕ ਮੰਨਕੇ ਸੁਣਨ. ਇਸ ਜਗਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਰਣ ਔਰ ਮਹਾਤਮ ਚੱਲਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਛ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਗੇ ਫ਼ਰਮਾਂ- ਉਂਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸੁਣਿਐ ਸਰਾ ਗੁਣਾ ਕੇ ਗਾਹ, ਸੁਣਿਐ ਸੇਖ ਪੀਰ ਪਾਤਿਸਾਹ. ਸੁਣਿਐ ਦੂਖ ਪਾਪ ਕਾ ਨਾਸ.</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਵੇਦ ਕਹਨ ਇਕ ਵਾਤ". ( ਜਪ )</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਅਗਲੀ ਤੁਕ ਕਯੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਕਿ---</poem>}} {{Block center|<poem>"ਸਹਸ ਅਠਾਰਹ ਕਹਨ ਕਤੇਬਾ ਅਸਲੂ ਇਕ ਧਾਤੁ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>--ਦੇਖੋ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ:- "ਅਹਿਰਣ ਮਤਿ ਵੇਦੁ ਹਥੀਆਰੁ.” ( ਜਪ ) </poem>}}<noinclude></noinclude> 8dxhexrc0bfv2oymxmd7sot4pyi0zau 250 12586 230311 40925 2026-07-28T14:18:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੬ )}} {{Block center|<poem><small>"ਤੁਧ ਧਿਆਇਨ ਵੇਦ ਕਤੇਬਾ ਬਣ ਖੜੇ".</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਜਿੱਥੇ ਡੱਡੂ ਬਿੰਡੇ ਪਸੂ ਪੰਛੀ ਭੀ ਸਾਡੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਓਥੇ ਏਹ ਕਹਿਣਾ, ਕੀ ਆਪ ਦੇ ਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਾਡੇ ਸਤਗੁਰੂ ਫ਼ਰਮਾਂਉਂਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਜੋ ਬੋਲਤ ਹੈ ਮ੍ਰਿਗ ਮੀਨ ਪੰਖੇਰੂ ਸੋ ਬਿਨ ਹਰਿ ਜਾਪਤ ਹੈ ਨਹੀਂ ਹੋਰ."</poem>}} {{Block center|<poem>ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿਆਪਾ ਕਰਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਵਾਹਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਹੈ ਹੈ ਕਰਕੇ ਓਹ ਕਰੇਨ, ਗਲ੍ਹਾਂ ਪਿਟਨ ਸਿਰ ਖੋਹੇਨ, ਨਾਉਂ ਲੈਨ ਅਰ ਕਰਨ ਸਮਾਇ, ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਬਲਿਹਾਰੈ ਜਾਇ".</poem>}} {{Block center|<poem>ਅਰ ਜਗਤਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹਰਟ (ਘਟਿਯੰਤ੍ਰ) ਦੀ ਧੁਨੀ ਭੀ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਜਾਪ ਭਾਸਦੀ ਸੀ. ਦੇਖੋ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਵੇਦਪਾਠ ਮਤਿ ਪਾਪਾਂ ਖਾਇ.”</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਇਸ ਦਾ ਏਹ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਯਾਨ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਹੋਯਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> 1fspxdfqydj13jjmb9ohb2jv5anv0fq 250 12588 230312 40935 2026-07-28T14:18:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੭ )}} {{Block center|<poem>ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਦੀਵਾ ਬਲੈ ਅੰਧੇਰਾ ਜਾਇ"</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਜੋ ਲੋਕ ਅਰਥਵਿਚਾਰ ਬਿਨਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਰਥ ਵਿਚਾਰ (ਵੇਦ) ਬਿਨਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹਿਆ ਸੀ, ਮਾਰ ਪਵਾਈ ਸੀ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਪ੍ਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਜੇ ਆਪ ਦਾ ਏਹੀ ਪੱਕਾ ਹਠ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ ਨਾਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਪਾਪ ਮਤੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਓ ਮੂਰਖ, ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਪਾਸ ਵੇਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਕਰੀਏ ਔਰ ਪਰਖੀਏ ਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਪਮਤੀ ਬਦਲਕੇ ਪੁੁੰਨਮਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਔਰ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਕਰਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਪਾਠ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਇਸੇ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਵੇਦਪਾਠ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਕਾਰ, ਪੜ ਪੜ ਪੰਡਿਤ ਹੋਇ ਖੁਆਰ."</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਵੇਦਾਂ ਮਹਿ ਨਾਮ ਉਤਮ ਸੋ ਸੁਣਹਿ ਨਾਹੀਂ,</small></poem>}}<noinclude></noinclude> pdj1m134t1ji0tliwprtss50cniml93 250 12589 230313 40939 2026-07-28T14:18:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੮ )}} {{Block center|<poem><small>ਫਿਰਹਿ ਜਿਉਂ ਬੇਤਾਲਿਆ” (ਅਨੰਦ)</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ-</big> ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਤਮਵਸਤੂ ਹੈ ਤਾਂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਦਾ (ਕਿਤੇ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰ) ਨਾਮ ਹੈ, ਸੋ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਗ੍ਯਾਨੀ ਲੋਕ ਸੁਣਦੇ ਔਰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਯੁਗ ਔਰ ਹਵਨ ਆਦਿਕ ਵ੍ਰਿਥਾ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਤਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਚਨ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਹੀਨ ਬੇਤਾਲ". (ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ ੫)</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਇਸ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਤਮ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਚਾਰ ਪੁਕਾਰਹਿ ਨਾ ਤੁ ਮਾਨਹਿ, ਖਟ ਭੀ ਏਕਾਬਾਤ ਬਖਾਨਹਿ. ਦਸਅਸਟੀ ਮਿਲ ਏਕੋ ਕਹਿਆ, ਤਾਂਭੀ ਜੋਗੀ ! ਭੇਦ ਨ ਲਹਿਆ."</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>- ਜੋਗੀ ਜੋ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ੍ਵਾਸੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਹੇ ਜੋਗੀ! ਤੈੈਂ ਆਪਣੇ ਮਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ, ਐਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਲੋ-</poem>}}<noinclude></noinclude> 0h0ski9cyc8xpd3vcvxns9bqzyaqr5n 250 12590 230314 40940 2026-07-28T14:18:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੯ )}} {{Block center|<poem>ਯਾ ਹੈ. ਔਰ ਕਯਾ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ! ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਸਤਗੁਰੂ ਇਉਂ ਆਖਦੇ ਕਿ ਹੇ ਜੋਗੀ ! ਦੇਖ ਕੁਰਾਨ ਔਰ ਅੰਜੀਲ ਏਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਤੈੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਯਾ? ਜਿਸਤਰਾਂ ਹਿੰਦੂਯੋਗੀ ਨੂੰ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਇਸੀ ਤਰਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਹੋਇ ਮੁਸਲਮ ਦੀਨ ਮੁਹਾਣੈ ਮਰਣ ਜੀਵਣ ਕਾ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਵੈ" "ਮਿਹਰ ਮਸੀਤ ਸਿਦਕ ਮੁਸਲਾ ਹਕ ਹਲਾਲ ਕੁਰਾਣ" "ਸਚ ਕਮਾਵੈ ਸੋਈ ਕਾਜੀ, ਜੋ ਦਿਲ ਸੋਧੈ ਸੋਈ ਹਾਜੀ. ਸੋ ਮੁਲਾ*ਮਲਊਨ ਨਿਵਾਰੈ" (ਆਦਿਕ)</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਪ ਏਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢੋੋਂਗੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਯ ਤੋਂ ਅਗ੍ਯਾਨੀ ਹੋ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:- “ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਕਹੋ ਮਤ ਝੂਠੇ ਝੂਠਾ ਜੋ ਨ ਵਿਚਾਰੇ <big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਾਠ ਸਹੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem>*ਸ਼ੈਤਾਨ. ਭਾਵ ਕਾਮਾਦਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹੈ.</poem>}}<noinclude></noinclude> jg0gghnam5fvwxlv9qtrs5uj35gv14z 250 12591 230315 40942 2026-07-28T14:18:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੭੦)}} {{Block center|<poem><small>“ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਕਹਹੁ ਮਤ ਝੂਠੇ."</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ - ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਪਾਸ ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਔਰ ਇੱਕਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ, *ਜਿਸ ਪਰ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਐਵੇਂ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਅਧੀਨਹੋਕੇ ਵੇਦ ਔਰ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਝੂਠੇ ਨਾ ਕਹੋ, ਅਸਲੀਯਤ ਸਮਝਕੇ ਜੋ ਕੁਛ ਆਖਣਾ ਹੈ ਸੋ ਯਥਾਰਥ ਆਖੋ, ਅਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝੋ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਤਾਈਦ ਵਿੱਚ (ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮਝੇ) ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਮੁਨਾਸਬ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਯ ਵੇਦ ਔਰ ਕੁਰਾਨ ਬਾਬਤ ਸੁਣਾਈਏ, ਜੋ ਏਹ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>"ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਇਫਤਰਾ ਭਾਈ ! ਦਿਲ ਕਾ ਫਿਕਰ ਨ ਜਾਇ"</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹਿੰਦੂ ਜੀ ! ਸਾਡੇ ਸਤਗੁਰੂ ਸਾਰਗ੍ਰਾਹੀ </poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਚਰਚਾ "ਵਲੀਦਾਨ" ਔਰ "ਕੁਰਬਾਨੀ" ਦੇ ਮਸਲੇ ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਛਿੜੀ ਹੋਈ ਸੀ.</small></poem>}}<noinclude></noinclude> lepmbl5tb8xi2xpuy2t2v87jozxbvgx 250 12592 230316 40945 2026-07-28T14:18:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੧ )}} {{Block center|<poem>ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਸੇ,ਓਹ ਕਿਸੇ ਦੀ*ਨਿੰਦਾ ਔਰ ਉਸਤਤਿ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੇ, ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਦੇਖਦੇ ਸੇ ਸੋ ਆਖਦੇ ਸੇ, ਓਹ ਵੇਦ ਕੁਰਾਨ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਸੇ, ਓਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ “ਦੇਵਬਾਣੀ" ਔਰ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਨੂੰ **"ਮਲੇਛ ਭਾਸ਼ਾ" ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸੇ, ਜੇਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਅਲਹਿ ਅਲਖ ਅਪਾਰ, ਖੁਦ ਖੁਦਾਇ ਵਡ ਬੇਸੁਮਾਰ. ਓ ਨਮੋ ਭਗਵੰਤ ਗੁਸਾਈ, ਖਾਲਿਕ ਰਵਰਹਿਆ ਸਰਬਠਾਂਈ. ਮਿਹਰਵਾਨ ਮਉਲਾ ਤੁਹੀ ਏਕ, ਪੀਰ ਪੈਕਾਂਬਰ ਸੇਖ. ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਖੋਏ ਭਰਮ, ਏਕੋ ਅਲਹੁ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ.(ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫)</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣਦੇਓ, ਦੇਖੋ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ </poem>}} {{Block center|<poem>*ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੱਸਣਾ ਨਿੰਦਾ ਹੈ, ਔਰ ਅਵਗੁਣਾ ਨੂੰ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਣਾ ਉਸਤਤਿ ਹੈ, **ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ, ਮਲੇਛਭਾਸ਼ਾ ਬਾਬਤ ਏਹ ਰਾਯ ਹੈ:- "ਮਲੇਛ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਬੋਲੇ" (ਵ੍ਰਿਹਤ ਪਰਾਸਰ ਸੰਹਿਤਾ ਅ : ੪) "ਮਲੇਛਭਾਸ਼ਾ ਕਦੇ ਨਾ ਸਿੱਖੇ" (ਵਸਿਸ਼ਟ ਸੰਹਿਤਾ ਅ : ੬) "ਮਲੇਛ ਔਰ ਚੰਡਾਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ." (ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਅ:੬੪)</poem>}}<noinclude></noinclude> n841udqsfxvg92syhaxxakegu4rvfxj 250 12595 230317 40960 2026-07-28T14:19:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੨ )}} {{Block center|<poem>ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਹੀ “ਵੇਦੀ" ਕਹਾਏ, ਜੇਹਾ ਕਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਜਿਨੈ ਵੇਦ ਪਠਯੋ ਸੁ ਵੇਦੀ ਕਹਾਏ, ਤਿਨੈ ਧਰਮ ਕੇ ਕਰਮ ਨੀਕੇ ਚਲਾਏ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਹੁਣ ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਹੋ ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਯਾਰੇ ਭਾਈ ! ਅਸੀਂ ਏਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਵੇਦ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈਂਂ ਵੇਦ, ਧਰਮਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਹਨ. ਜਿਸਤਰਾਂ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਈਸਾ ਔਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਤੌਰੇਤ ਔਰ ਜ਼ੱਬੂਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਔਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਗਯਾ ਮੰਨਕੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਈਸਾਈ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅੰਜੀਲ ਔਰ *ਕੁਰਾਨ ਹਨ. ਇਸੇਤਰਾਂ ਚਾਹੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਔਰ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ,ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਧਰਮ-</poem>}} {{Block center|<poem>*ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਤੌਰੇਤ ਜ਼ੱਬੂਰ ਔਰ ਅੰਜੀਲ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨੀ ਕਿਤਾਬ ਮੰਨਿਆ ਹੈ,ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਔਰ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੱਧਾਯੋਗ ਕੇਵਲ ਕੁਰਾਨ ਹੀ ਹੈ. </poem>}}<noinclude></noinclude> m46uetgspnxbth5yv20we7d0n5b7rl0 250 12597 230318 40966 2026-07-28T14:19:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੪ )}} {{Block center|<poem>ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਿਤਨਾ ਧਨ ਹੈ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੈ,ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੂੰਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਕਰਕੇ ਸਭਕੁਛ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਦੁਸਰੇ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਪੜਾ ਪਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਰਨਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਏਹ ਨਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਰਤਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ, ਏਹ ਜੋਕੁਛ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ,ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ. (ਮਨੂ ਅ:੧, ਸ਼ ੧੦੦ ਔਰ ੧੦੧)</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਬਿਆਹੋਇਆ ਖਜਾਨਾ ਮਿਲਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਾ ਆਪ ਰੱਖੇ, ਔਰ ਅੱਧਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ. (ਮਨੂ ਅ : ੬, ਸ਼ ੩੮)</poem>}} {{Block center|<poem>ਮੂੂਰਖ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਯਾ,ਚਾਹੇ ਬਿਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਹੀ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, (ਮਨੂ ਅ ੬, ਸ਼ ੩੪੭) ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਚੋਰੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾ ਨਾ ਦੇਵੇ,ਕ੍ਯੋਂ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹੀ ਨਾਲਾਯਕੀ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੁੱਖਾ ਹੋਕੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. (ਮਨੂ ਅ ੭੭ ਸ਼ ੨੨)</poem>}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਦਚਲਨ ਭੀ ਪੂਜਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ ਭੀ ਪੂਜਨੇ ਲਾਯਕ ਨਹੀਂ, *ਕੌਣ ਖੱਟਰ ਗਊ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਗਧੀ ਨੂੰ ਚੋਂਦਾ ਹੈ ? (ਪਾਰਾਸਰ ਸੰਹਿਤਾ ਅ:੬)</poem>}} {{Block center|<poem>*ਜਾਤੀਅਭਿਮਾਨ ਦੀ ਏਹ ਸਿਖਯਾ ਮਿਲਨ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ ਜੇਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਅਯੋਗ੍ਯ ਲੇਖ ਲਿਖਕੇ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਯਥਾ- ਸੇਇਐ ਵਿਪ੍ਰ ਗ੍ਯਾਨ ਗੁਣਹੀਨਾ, ਸੂਦ੍ਰ ਨ ਸੇਈਐ ਗ੍ਯਾਨ ਪ੍ਰਬੀਨਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> saquk9mmae3w7v2zzregmvbgzwrcjem 250 12598 230319 40970 2026-07-28T14:19:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੫ )}} {{Block center|<poem>ਖੇਤੀ ਕਰਣਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਤਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਚਾਹੇ ਬਾਹ ਲਵੇ, ਔਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਆਮਲਾ ਮਸੂਲ ਕੁਛ ਨਾ ਦੇਵੇ,ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸਭ ਚੀਜ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਹੈ. (ਵ੍ਰਿਹਤ ਪਾਰਾਸਰ ਸਹਿਤਾ ਅ: ੩)</poem>}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਵਿਰੁੱਧ ਕਰਮ ਕਰਣ ਕਰਕੇਭੀ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਜਿਸਤਰਾਂ ਅਗਨੀ ਸਭਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਔਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਯਾਰ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਕੇ ਭੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ* (ਵ੍ਰਿਹਤ ਪਰਾਸਰ ਸੰਹਿਤਾ,ਅ:੨ ਔਰ ਦੇਖੋ ! ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦੇਖੋ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਸਣਾ ਚਾਹੀਏ.**(ਮਨੁ ਅ ੪ ਸ ੬੮) ਸ਼ੂੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਤੀ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਹੋਮ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਯਾ ਅੰਨ ਨਾ ਦੇਵੇ ਔਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ. (ਮਨੁ ਅ: ੪, ਸ਼ ੮੦) ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛਤ੍ਰੀ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਾਣੀ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਕਟਵਾ ਦੇਵੇ . (ਮਨੂ ਸ:੮, ਸ਼ ੨੭੦)</poem>}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿੱਧ ਕਰਣ ਲਈਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ੍ਯਤਾ ਦਾ ਭੋਗ ਹੀ ਪਾਦਿੱਤਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>**ਏਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਮਤ ਵਿੱਚ ਛਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਗਿਆ,ਕੇਵਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜੋ ਛਤ੍ਰੀ ਹਨ, ਓਹੀ ਛੱਤ੍ਰੀ ਪਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਧਨ੍ਯਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਮਨੂੰ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਵਚਨ ਪਰ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ, ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਸ ਆਗ੍ਯਾ ਨੂੰ ਪਾਲਨ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ ਉਜੜ ਜਾਂਦੇ ਔਰ ਕਈ ਥਾਂ ਇਤਨੇ ਆਬਾਦ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਰਹਿਣ ਬਹਿਣ ਨੂੰ ਜਗਾ ਨਾ ਲਭਦੀ. </poem>}}<noinclude></noinclude> tfdovknixvldogzr2abnm6s6gf258au 250 12599 230320 40973 2026-07-28T14:19:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੬ )}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ , ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਂਉਂ ਲੈਕੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਬਲਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਸ ਉਂਗਲ ਲੰਮਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕਿੱਲਾ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਠੋਕ ਦੇਵੇ. ਜੋ ਸ਼ੂੂਦ੍ਰ ਅਭਿਮਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਔਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਤੱਤਾ ਤੇਲ ਪਵਾ ਦੇਵੇ. (ਮਨੂ ਅ ; ੮ ਸ਼ ੨੭੧ ਅੱਰ ੨੭੨)</poem>}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਜਿਸ ਜਿਸ ਅੰਗ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ ਕਰੇ ਉਸ ਦਾ ਓਹੀ ਓਹੀ ਅੰਗ ਕਟਵਾਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ. (ਮਨੂ ਅ ੮ ਸ ੭੬)</poem>}} {{Block center|<poem>ਸਾਮਰਥ ਹੋਕੇ ਭੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਧਨ ਜਮਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਧਨੀ ਹੋਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਲਗਜਾਂਦਾ ਹੈ. (ਮਨੁ ਅ , ੩੦ , ਸ ੨੨੬)</poem>}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਲਹੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਔਰ ਜੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੋਗ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਔਲਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਊ,ਓਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾਊ.* ( ਲਘੂ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਫਾ ਅ ੫ ) ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਪ ਹੋਮ ਕਰੇ ਰਾਜਾ ਉਸਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦੇਵੇ. (ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ) ।</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਇਸੇ ਤਾਲੀਮ ਦਾ ਅਸਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਚਿੱਤ ਪਰ ਐਸਾ ਹੋਯਾ ਕਿ ਇੱਕ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ:- </big></poem>}} {{Block center|<poem>*ਆਸ਼ਚਰਯ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਨ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਸੁਣਕੇ ਭੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਬਾਦਬ ਭੋਗ ਲਾਈ ਜਾਂਦੇਹਨ ਔਰ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬੋਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ. ਹੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਆਪ ਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਅੰਨਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰੋ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋਕੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੋਣੋਂ ਬਚੇ.</poem>}}<noinclude></noinclude> r2echj9ooveogk0y70z5rlwc1txdbb7 250 12600 230321 40976 2026-07-28T14:19:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੭ )}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮਰਗਯਾ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬਣ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਰਹਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਬਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਕੇ ਉਸ ਤਪੀਏ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਮ ! ਮੈਂ ਸ਼ੰਬੂਕ ਨਾਮਕ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹਾਂ ਔਰ ਸੁਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕਰਰਹਿਆ ਹਾਂ" ਇਤਨੀ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮਿਆਨੋਂ ਤਲਵਾਰ ਧੂਹਕੇ ਸ਼ੰਬੂਕ ਦਾ ਸਿਰ ਬੱਢ- ਸਿਟਿਆ, ਇਸਪਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆ ਜਮਾਂ ਹੋਏ ਔਰ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਪਰ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਕੇ ਕਹਿਣਲਗੇ "ਹੇ ਰਾਮ ! ਤੂੰ ਧੰਨ੍ਯ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਧੰਨ੍ਯ ਹੈਂ, ਤੈੈਂ ਏਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਔਰ ਬਡਾ ਹੀ ਪੁੰਨ ਖੱਟਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਲੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੱਢਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਸਾਥੋਂ ਵਰ ਮੰਗ"</poem>}} {{Block center|<poem>ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ "ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਂ ਤਾਂ ਏਹ ਵਰ ਦੇਓ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜੀ ਉਠੇ" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਹੇ ਰਾਮ! ਓਹ ਤਾਂ ਓਦੋਂ ਹੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋਗਯਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੈੈਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਹੈ," (ਦੇਖੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਉਤਰ ਕਾਂਡ-ਅ ੭੬) ਜੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ *ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਪੀਵੇ ਤਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਚਲਿਆਜਾਂਦਾ ਹੈ. ( ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਿਮਰਤੀ ਅ ੫੪ )</poem>}} {{Block center|<poem>* ਲਓ! ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦਾ ਨੁਸਖ਼ਾ ਦੱਸੀਏ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਪਰ ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਸਰ ਰਖਦਾ ਹੈ:- ਕਾਲੀ ਗਊ ਦਾ ਮੂਤ੍ਰ ਇਕ ਹਿੱਸਾ, ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਬਰ ਦੋ ਹਿੱਸੇ, ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਘੀ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ, ਤਾਂਬੇ ਰੰਗੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ, ਲਾਲ ਗਊ ਦਾ ਦਹੀਂ ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ. ਇਨਾਂ ਪੰਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਥਕੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਬਣਾਈ ਦਾ ਹੈ. (ਦੇਖੋ ਪਾਰਾਸਰ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਅ: ੧੧)</poem>}}<noinclude></noinclude> 5gmgqsg4724me71r7ec0far0c846fw8 250 12601 230322 40980 2026-07-28T14:19:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੭੮ )}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਤ ਜਨਮ ਕੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੌ ਜਨਮ ਸੂਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅੱਠ ਜਨਮ ਗਿਰਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. (ਵ੍ਰਿਧ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ ਅ• ੫)</poem>}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਔਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੂਰ ਜਾਂ ਕੁੱਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ. (ਆਪਸਤੰਬ ਸਿਮਰਤੀ ਅ° ੮).</poem>}} {{Block center|<poem>ਕਪਿਲਾ ਗਊ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਔਰ ਵੇਦ ਦਾ ਅੱਖਰ ਵਿਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਨਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.* (ਪਾਰਾਸਰ ਸੰਹਿਤਾ ਅ• ੨)</poem>}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਕਲ ਨਾ ਸਿਖਾਵੇ, ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ, ਔਰ ਵ੍ਰਤ ਆਦਿਕ ਨਾ ਦੱਸੇ. ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਅਨ੍ਹੇਰਘੁੱਪ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ. (ਵਸਿਸ਼ਟ ਸੰਹਿਤਾ, ਅ,੧੮)</poem>}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈਂ ਅੰਨ, ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਨਹੀ,ਕਿੰਤੂ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਯੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕੁੱਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨ ਹੈਨ. (ਆਪਸਤੰਬਸਿਮਰਤ, ਅ:੯, ਸ਼:੩੪)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਆਪ ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵਰਣਮ੍ਰਯਾਦਾ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਔਰ ਮਲੇਛਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਭੀ ਨਿਸ਼ੇਧ ਦਸਦੇ ਹਨ; ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem>*ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਆਖਦੀ ਹੈ:- "ਉਪਦੇਸ ਚਹੁੰ ਵਰਣਾ ਕਉ ਸਾਂਝਾ," ਔਰ "ਉਧਰੈ ਸਿਮਰ ਚੰਡਾਲ," ਅਰ-"ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭ ਜਗ ਉਪਜਿਆ, ਕੌਣ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ?"</poem>}}<noinclude></noinclude> dnxkjp30l64abkq31ssp8eybo18bxha 250 12602 230323 40984 2026-07-28T14:19:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੭੯)}} {{Block center|<poem>"ਖਤ੍ਰੀਆਂ ਤ ਧਰਮ ਛੋਡਿਆ ਮਲੇਛਭਾਖਾ ਗਹੀ, ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸਭ ਇਕਵਰਣ ਹੋਈ ਧਰਮ ਕੀ ਗਤਿ ਰਹੀ."</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀ ! ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਏਹ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਛੱਤ੍ਰੀ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਰੱਛਕ ਸੇ ਓਹ ਅਪਨੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਲਾਲਚ ਔਰ ਡਰ ਦੇ ਵਸ਼ਿ ਹੋਕੇ ਵੇਦਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਪਏ ਹਨ, ਔਰ ਅਪਣੀ ਮੰਨੀਹੋਈ ਦੇਵਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ. ਔਰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿ (ਅਰਥਾਤ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ *ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ) ਇਕ ਵਰਣ ( ਅਰਥਾਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ) ਹੋਗਈ ਹੈ, ਔਰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤਿ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ. ਸਿੱਧਾਂਤ</poem>}} {{Block center|<poem>*ਜੇ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਆਖੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਕਯੋਂ ਆਖਦੇ ਹੋਂ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਰੱਖਦਿੱਤਾ ਔਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਯਾ ਅਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨਲਯਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਾਂਉਂ ਕਲਪਣਾ ਅਗ੍ਯਾਨ ਹੈ. ਔਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਂਉਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ. ਜੇ ਅਸੀਂ ਏਹ ਆਖੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਭੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗੇ ਕ੍ਯੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਫ਼ਗਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ. ਐਸੇ ਹੀ ਕਾਫ਼ਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਕਾਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ . </poem>}}<noinclude></noinclude> qb5ak70p7dn0rjpovxv10wtn8n62xwn 250 12603 230324 40987 2026-07-28T14:19:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੮੦)}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅਖ਼ਲਾਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗਕੇ ਖੁਸ਼ਾਮਦ, ਡਰ ਔਰ ਲਾਲਚ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹਾਰਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਮਹਾਂ ਅਧਰਮੀ ਔਰ ਕਮੀਨੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਜੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਦੀ ਮੰਨੀ ਮਲੇਛਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ-- <small>ਯਕ ਅਰਜ਼ ਗੁਫ਼ਤਮ ਪੇਸ਼ਿ ਤੋ, ਦਰ ਗੋਸ਼ ਕੁਨ,ਕਰਤਾਰ!</small> (ਤਿਲੰਗ ਮ : ੧)</poem>}} {{Block center|<poem>ਇਤਯਾਦਿਕ *ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਉਚਾਰਦੇ, ਔਰ ਜੇ ਆਪ </poem>}} {{Block center|<poem>*ਇੱਕ ਪ੍ਰਪੰਚੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਹੁਕਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਿੱਖ ਫਾਰਸੀ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਪਰ ਉਸਨੇ ਏਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆਕਿ "ਜ਼ਫਰਨਾਮਹ" ਦੇ ਕਰਤਾ ਔਰ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਫਾਰਸ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਲਗੀਧਰ ਸ੍ਵਾਮੀ,ਜੇ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਲੇਛਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਦੇ ਤਾਂ "ਖ਼ਾਲਸਾ, ਫ਼ਤਹ, ਦੇਗ, ਤੇਗ਼, ਔਰ ਦਸਤਾਰ" ਆਦਿਕ ਪਦ ਕਦੇ ਨਾ ਵਰਤਦੇ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਅਜੇਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੋਯਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਨ੍ਯਮਤੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਔਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਦੈਵ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਰੱਖਣ ਲਈਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਏਹੋ ਜੇਹੇ ਬਚਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ, ਔਰ ਸਿੱਖਾਂਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਸਮਝਾਯਾ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤਾਂ ਮੁਨਸ਼ੀ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਆਪ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਪਰ ਹੁੁੁਕੂਮਤ ਕਰਣਾਹੈ. ਅਸੀਂ ਆਪ ਦੇ ਨੌਕਰ ਲਿਖਨ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਹਾਂ? ਆਪ ਜੋ ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਉਸ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕਰਣਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਯਾਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> ghhjw9ia2ofpkq4ntndu571nmbnfcj1 250 12604 230325 40988 2026-07-28T14:19:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੮੧ )}} {{Block center|<poem>ਦੀ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਵਰਣਮ੍ਰਯਾਦਾ ਦੇ ਵਿਸ੍ਵਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ,</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਚਾਰ ਵਰਣ ਇਕਵਰਣ ਕਰਾਯਾ. (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ)</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਦਾ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰਦੇ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਵਰਣ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨਹੀਂ ਸੇ, ਓਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ- <small>"ਏਕ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ". (ਸੋਰਠਿ ਮਹਲ। ੫) "ਤੁਮ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਤੇਰੇ.” ( ਸਖਮਨੀ )</small> ਜਾਣਦੇ ਸੇ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਲਓ ਥੁਆਨੂੰ ਜਾਤੀ ਵਿਸ਼ਯ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਬਚਨ ਸੁਣਾਈਏ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਫਕੜ ਜਾਤੀ ਫਕੜ ਨਾਂਓ, ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਇਕਾ **ਛਾਉ. (ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ ੧) </small></poem>}} {{Block center|<poem>-ਹਾਂ. ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਫੈਲਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਭ ਨਿਰੱਖਰ ਰਹਿਗਏ ਔਰ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚਲਿਆਗਯਾ, ਜੋ ਸਿੱਖਧਰਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੇ. ਔਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲਾਕ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਨੀਤੀਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਯਾ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਅਜੇਹੀ ਗੜਬੜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜਤੋੜੀ ਪੂਰਾ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਸਕਿਆ.</poem>}} {{Block center|<poem>*ਅਗਯਾਨ ਦੀ ਕਲਪਣਾ. ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਢਕਵੰਜ. **ਪਨਾਹ ਆਸਰਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 956tltpe49teklkoqhzabqkymexnm03 250 12605 230326 40993 2026-07-28T14:20:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੮੨ )}} {{Block center|<poem>ਜਾਣਹੁ *ਜੋਤਿ ਨ ਪੂਛਹੁ ਜਾਤੀ, ਆਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਹੇ. (ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧) ਅਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਜੋਰ ਹੈ ਅਗੈ ਜੀਉ ਨਵੇ, ਜਿਨ ਕੀ ਲੇਖੈ ਪਤਿ ਪਵੈ ਚੰਗੇ ਸੇਈਕੋਇ. (ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧) ਜਾਤਿ ਜਨਮ ਨਹਿ ਪੂਛੀਐ, **ਸਚਘਰ ਲੇਹੁ ਬਤਾਇ, ਸਾ ਜਾਤਿ ਸਾ ਪਤਿ ਹੈ ਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ. (ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਮਹਲਾ ੧) ਨਾਮਾ ਛੀਂਬਾ ਕਬੀਰ ਜੋਲਾਹਾ ਪੂਰੇਗੁਰ ਤੇ ਗਤਿ ਪਾਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਕੇ ਬੇਤੇ ਸਬਦ ਪਛਾਣਹਿ ਹਉਮੈ ਜਾਤਿ ਗਵਾਈ. (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ ੩) ਅਗੈ ਜਾਤਿ ਰੂਪ ਨ ਜਾਇ, ਤੇਹਾ ਹੋਵੈ ਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ. (ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੩) ਅਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਪੁਛੀਐ ਕਰਣੀ ਸਬਦ ਹੈ ਸਾਰ. (ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੩) ਹਮਰੀ ਜਾਤਿ ***ਪਾਤਿ ਗੁਰੁ ਸਤਗੁਰ ਹਮ ਵੇਚਿਓ ਸਿਰ ਗੁਰੁ ਕੇ. (ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੪) ਖਸਮ ਵਿਸਾਰਹਿ ਤੇ ਕਮਜਾਤਿ, ਨਾਨਕ ਨਾਵੈਂ ਬਾਝ ****ਸਨਾਤ. (ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧)</poem>}} {{Block center|<poem>*ਵਾਹਗੁਰੂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਰ ਜਗਾ ਜਾਣੋਂ ਔਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਔਰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰੋ, ਜਾਤੀਦੇ ਖ਼ਯਾਲ ਮਗਰ ਲੱਗਕੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾ ਬਣੋ. **ਸਤਸੰਗ. ***ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦ "ਪਾਤਿ” (ਪੰਕਤਿ)ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੋਤ ਦਾ ਵੋਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ****ਖੋਟੇ, ਨੀਚ, ਨਿਕੰਮੇ. </poem>}}<noinclude></noinclude> fcop4cpixrclt3n92jfazemy3rdn7ik 250 12609 230327 41012 2026-07-28T14:20:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੮੪ )}} {{Block center|<poem><small>ਘਿਉਭਾਂਡਾ ਨ ਵਿਚਾਰੀਐ ਭਗਤਾਂ ਜਾਤਿ ਸਨਾਤ ਨ ਕਾਈ, (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਵਾਰ ੨੫) ਬਰਨ ਜਾਤਿ ਕੋ ਦੂਰਧਰ ਐਸੋ ਸਿੱਖ ਸੁ ਲੱਖ. (ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਯੂਰਯ, ਰੁਤ ੫ ਅ• ੨੫) ਜਾਤਿ ਵਰਣ ਕੀ ਕਾਨ ਤਜ ਮਿਲੈ ਖਾਲਸੇ ਸੰਗ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਮਨ ਰਪ ਗੂੜਾ ਰੰਗ. (ਗੁ:ਪ੍ਰ: ਸੂ: ਰੁਤ ੫ ਅ• ੨੪)</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ! ਸਾਡੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਾਤੀ ਨਾ ਮੰਨਕੇ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਪ੍ਰਮਾਣ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>ਚਾਰ ਵਰਣ ਇਕਵਰਣ ਕਰਾਯਾ. (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਵਾਰ ੧) ਚਾਰ ਵਰਣ ਇਕਵਰਣ ਕਰ, ਵਰਣ ਅਵਰਣ ਤੰਬੋਲਗੁਲਾਲੇ, ਅਸ਼ਟ ਧਾਤੁ ਇਕਧਾਤੁ ਕਰ, ਵੇਦ ਕਤੇਬ ਨ ਭੇਦ *ਵਿਚਾਲੇ, (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਰ ੧੧)</poem>}} {{Block center|<poem>*ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਲਾਲ ਕਿਸਤਰਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ? ਇਸ ਪਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸਤਰਾਂ ਪਾਨ, ਚੂਨਾ, ਕੱਥ, ਸੁਪਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੁਰਖ ਰੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਵਰਣਹੀ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਸਗੋਂ ਅਸ਼ਟ ਧਾਤ(ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣ) ਅਭੇਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਕਰਣਵਾਲੇ ਜੋ ਵੇਦ ਔਰ ਕੁਰਾਨ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕ ਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਏਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭ ਜਗ ਉਪਜਿਆ ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ." </poem>}}<noinclude></noinclude> ljml6uw7qv57lf8sd0m9wv8d3c6oxav 250 12610 230328 41017 2026-07-28T14:20:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੮੫)}} {{Block center|<poem><small>ਚਾਰ ਵਰਣ ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬਾ ਚਰਣਕਵਲ ਸ਼ਰਣਾਗਤ ਆਯਾ, ਪਾਰਸ ਪਰਸ ਅਪਰਸ ਜਗ ਅਸ਼ਟਧਾਤੁਇਕਧਾਤ ਕਰਾਯਾ, ਗੁਰੁਮੁਖ ਗਾਡੀਰਾਹ ਚਲਾਯਾ. (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਰ ੧੨) ਚਾਰ ਵਰਣ ਇਕਵਰਣ ਹੁਇ ਗੁਰਸਿਖ ਵੜੀਅਨ ਸਨਮੁਖਗੋਤੇ, ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਦਾਦੇ ਪੋਤੇ. (ਭਾਈ ਗੁ• ਵਾਰ ੨੬)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਗੰਗ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂਆਂ ਮੁੱਸਲਮਾਣਾਂ ਮੱਕਾ ਕਾਬਾ, ਘਰ ਘਰ ਬਾਬਾ ਗਾਵੀਐ ਵੱਜਨ ਤਾਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਰਬਾਬਾ, ਚਾਰ ਵਰਣ ਇਕਵਰਣ ਹੋ ਸਾਧੁਸੰਗਤ ਮਿਲ ਹੋਇ ਤਰਾਬਾ, ਚੰਦਨ ਵਾਸ ਵਣਾਸਪਤਿ ਅੱਵਲ ਦੋਮ ਨ ਸੇਮ *ਖਰਾਬਾ, (ਭਾਈ ਗੁ°ਵਾਰ ੨੪)</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਇਸੀ ਵਿਸ਼ਯ ਆਪ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਨੇ ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਗ੍ਯਾਨੀ ਲੋਕ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਵਰਣ ਆਦਿਕ ਭੇਦ ਦੂਰਹੋਯਾ ਦੇਖਕੇ **ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਪਾਸ ਸ਼ਕਾਯਤੀ ਹੋਏ ਸੇ. ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸਿ ਦੇ ਤਿਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਯਾਯ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰਾਂ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem>ਪੰਥ ਨਵੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰ੍ਯੋ,</poem>}} {{Block center|<poem>*ਸਤਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਸਤਗੁਰੂ ਦਾ ਰੁਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੀ ਤਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼ (ਤ੍ਰਿਵਰਣ) ਦੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੰਨੀਹੋਈ ਖ਼ਰਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ. **ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ,ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਯਾਰੇ ਅਰ ਸਾਡਾ ਅੰਗ ਹਨ,ਅਜੇਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੜ੍ਹਕੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਣਾ ਲੋੜੀਏ ਕਿ ਸਤਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰੋਲ (ਨਿਰਮਲ-ਖਾਲਿਸ) ਰਹੇ ਹਨ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 4xga7a9rayos1rv62a45lnj1twzenbs 250 12612 230329 41030 2026-07-28T14:20:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੮੭ )}} {{Block center|<poem><small>ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕੀ ਥਾਪਨ ਥਪੈ. ਸ਼੍ਰਤਿ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਕੇ ਰਾਹ ਨ ਚਾਲੇ. ਮਨ ਕੋ ਮਤ ਕਰ ਭਏ *ਨਿਰਾਲੇ.</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਸਕਾਰ ਜਨੇਊਧਾਰਨਾ ਹੈ, ਸੋ ਉਸ ਬਾਬਤ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਏਹ ਬਚਨ ਹਨ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>***ਦਇਆ ਕਪਾਹ ਸੰਤੋਖ ਸੂਤ ਜਤ ਗੰਢੀ ਸਤੁ ਵਟ, ਏਹ ਜਨੇਊ ਜੀਅ ਕਾ ਹਈ ਤ **ਪਾਂਡੇ ਘਤ. </poem>}} {{Block center|<poem>-ਕੇਵਲ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਅਥਵਾ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗ੍ਯਾਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਦਤੋੜੀ ਓਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੱਧਾਲੂ ਨਾ ਹੋਵੇ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਇਸੀ ਤਰਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਏਹ ਤੁਕ-</poem>}} {{Block center|<poem>"ਦਿੱਤੀ ਬਾਂਗ ਨਮਾਜ਼ ਕਰ ਸੁੰਨਸਮਾਨ ਹੋਯਾ ਜਹਾਨਾ." ਪੜ੍ਹਕੇ ਆਖੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>*"ਕੀਤੋਸ ਅਪਣਾਂ ਪੰਥ ਨਿਰਾਲਾ." (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ) **ਜਦ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜਨੇਊ ਪਹਿਰਾਉਣ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਪ੍ਰਯੰਤ ਕਿਸੇ ਸਤਗੁਰੂ ਨੇ ਜਨੇਊ ਨਹੀਂ ਪਹਿਰਿਆ । ਕਿਤਨੇਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੁਸੰਗਤਿ ਦੇ ਕਾਰਣ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾ ਅਨੇਕ ਝੂਠੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਬਣਾਕੱਢੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੁਆਸ਼ਯ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ.</poem>}} {{Block center|<poem>***ਏਹ ਸ਼ਰਤੀਆ ਕਲਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਅਜੇਹਾ ਜਨੇਊ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਦੇਹ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੂਤ ਦਾ ਜਨੇਊ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਪਹਿਰਣਾ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 40i3aoge0mb61z1t4qqkwn27ory5ajs 250 12613 230330 41034 2026-07-28T14:20:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੮੮ )}} {{Block center|<poem><small>*ਚਉਕੜ ਮੁਲ ਅਣਾਇਆ ਬਹਿ ਚਉਕੈ ਪਾਇਆ, ਸਿਖਾ ਕੰਨ ਚੜਾਈਆ ਗੁਰੁ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਥਿਆ, ਓਹ ਮੁਆ ਓਹ ਝੜਪਇਆ ਵੇਤਗਾ ਗਇਆ. ਵੇਤਗਾ ਆਪੇ ਵਤੈ, ਵਟ ਧਾਗੇ ਅਵਰਾ ਘਤੈ. ਲੈ **ਭਾੜ ਕਰੇ ਵੀਆਹੁ, ਕਢ ***ਕਾਗਲ ਦਸੇ ਰਾਹ. ਸੁਣ ਵੇਖਹੁ ਲੋਕਾ! ਏਹੁ ****ਵਿਡਾਣ, ਮਨਅੰਧਾ, ਨਾਉ ਸੁਜਾਣ. (ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧)</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣ ਲਈਂ ਏਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>ਝੂਠੇ ਜੰਞੂ ਜਤਨ ਤਿਆਗੋ, ਖੜਗ ਧਾਰ ਅਸਿਧੁਜ ਪਗ ਲਾਗੋ. ਬਿਖ੍ਯਾ ਕਿਰਿਆ ਭੱਦਣ ਤ੍ਯਾਗੋ. *****ਜਟਾਜੂਟ ਰਹਿਬੋ ਅਨੁਰਾਗੋ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>ਇਹਤੋ ਰਹਿਤ ਕਠਿਨ ਨਹਿੰ ਹੋਈ, ਚਾਰ ਵਰਣ ਸੋੋਂ ਕਰਹਿੰ ਰਸੋਈ. ਬੇਦ ਲੋਕ ਮਤ ਸਰਬ ਤਿਆਗੀ,</poem>}} {{Block center|<poem>*ਚਾਰ ਕੌਡੀਆਂ ਨੂੰ.</poem>}} {{Block center|<poem>**ਭਾੜਾ ਲੈਕੇ, “ਸਾਈ ਪੁਤ੍ਰੀ ਜਜਮਾਨ ਕੀ ਸਾ ਤੇਰੀ, ਏਤੁ ਧਾਨ ਖਾਧੈ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਗਇਆ (ਅਸਾ ਮਹਲਾ ੩)</poem>}} {{Block center|<poem>***ਤਿਥਿਪਤ੍ਰਾ. ਪੰਚਾਂਗਪਤ੍ਰ .</poem>}} {{Block center|<poem>****ਪ੍ਰਪੰਚ. ਪਾਖੰਡ.</poem>}} {{Block center|<poem>*****ਅਮੁੰਡਿਤ.ਸਿੱਖਾਂਵਿੱਚ ਏਹ ਸੰਕੇਤਕ ਪਦ ਹੋਗਯਾ ਹੈ. </poem>}}<noinclude></noinclude> q46wvdfvzxau1l6qg2x1511tu5ox649 250 12615 230331 41051 2026-07-28T14:20:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੮੯)}} {{Block center|<poem>ਸ੍ਰੀ ਅਸਿਧੁਜ ਕੇ ਹ੍ਵੈੈਂ ਅਨੁਰਾਗੀ. ਦ੍ਵਿਜ ਖਤ੍ਰੀ ਪੂਤਾਨ ਕੇ ਜੰਞੂ ਧਰਮ ਤੁਰਾਇ, ਲੈ ਭੋਜਨ ਇਕਠਾਂ ਕੀਓ ਬੂਡੀ ਬਾਤ ਬਨਾਇ. ਪੂਜਾ ਮੰਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸੁਭਕਰਮਾ, ਇਹ ਹਮ ਤੇ ਛੂਟਤ ਨਹਿ ਧਰਮਾ. ਪਿਤ੍ਰਿਦੰਡ ਦੇਵਨ ਕੇ ਕਾਮਾ, ਕਤ ਛੂਟਤ ਹਮ ਸੇ ਅਭਿਰਾਮਾ.? (ਗੁਰੁ ਬਿਲਾਸ,ਅ:੧੨)</poem>}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਿੱਖ ਜੰਞੂ ਟਿਕੇ ਦੀ ਕਾਣ ਨਾ ਕਰੇ. (ਰ: ਭਾ• ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ)</poem>}} {{Block center|<poem>ਜਨੇਊ ਪਾਇਕੇ ਵਿਵਾਹ ਸ਼੍ਰਾੱਧ ਪਿੰਡ ਆਦਿਕ ਨਾਕਰੇ *ਸਭ ਜੁਗਤ ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਰਦਾਸ ਸੇ ਕਰੇ. (ਰਾ ਭਾ ਦਯਾ ਸਿੰਘ)</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ-ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ:-</big></poem>}} {{Block center|<poem>ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਲਾਲੋ ਤਖਾਣ ਦੇ ਘਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਲਾਲੋ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਗਲ ਜਨੇਊ ਦੇਖਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਂ ਚੌਂਕਾ ਪਾ ਦਿੰਨਾ ਹਾਂ, ਆਪ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾ ਲਓ, ਮੈਂ ਸੂਦ੍ਰ ਹੋਣਕਰਕੇ ਆਪ ਲਈਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਪਕਾ ਸਕਦਾ" ਏਹ ਸੁਣਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ "ਭਾਈ ਲਾਲੋ! ਸਾਰੀ ਜਮੀਨ ਹੀ ਚਉਂਕਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਲੈਆ,ਕੁਛ ਭਰਮ ਨਾ ਕਰ"</poem>}} {{Block center|<poem>*ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਏਹ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜਪਈ ਕਿ ਹਿੰਦੂਲੋਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਔਰ ਪਿਤ੍ਰਿਕਰਮ ਲਈਂ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ. ਔਰ ਕਈ ਅਗ੍ਯਾਨੀ ਜੋ ਧੱਕੇ ਚੜ੍ਹਜਾਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਾਕੇ ਔਰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਤਾਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾੱਧ ਅਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸੇ,ਜੇਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਭੀ ਕਈਇਕ ਨਾਉਂ ਧਰੀਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸਕਰਕੇ ਗਯਾ ਆਦਿਕ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਪਰ.</poem>}}<noinclude></noinclude> fhz1zpdv9x5f0mjjkaoharlqf0v4g5z 250 12616 230332 41056 2026-07-28T14:20:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੯o )}} {{Block center|<poem>ਏਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗਲ ਜਨੇਊ ਸੀ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਯਾਰੇ ਭਾਈ! ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਗਲ ਜਨੇਊ ਦਾ ਹੋਣਾਂ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਭਲਾ ਜੇ ਤੇਰੇ ਆਖੇ ਇਸ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੋਂ ਜਨੇਊ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜਨੇਊ ਇੱਕਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਠੱਠਾ ਮਖ਼ੌਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਔਰ ਜਾਤੀ ਵਰਣ ਦੀ ਰੀਤੀ ਪਰ ਚੌਂਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ. ਕਯਾ ਆਪ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਕੇ, ਬਿਨਾ ਚੌਂਕਾ ਪਾਏ ਔਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਪੱਕਿਆ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ? ਔਰ ਜੇ ਇਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਹਿੰਦੁ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਬਾਬਾ ਫਿਰ ਮੱਕੇ ਗਿਆ ਨੀਲਬਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਬਨਮਾਲੀ, ਆਸਾ ਹੱਥ ਕਿਤਾਬ ਕੱਛ ਕੂਜਾ ਬਾਂਗ ਮੁਸੱਲਾ ਧਾਰੀ</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਂਣ ਗੇ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜਨੇਊ ਰਖਦੇ ਸੇ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਖਲੜੀ ਖਪਰੀ ਲਕੜੀ ਚਮੜੀ ਸਿਖਾ ਸੂਤ ਧੋਤੀ ਕੀਨੀ. </small></poem>}}<noinclude></noinclude> at6te4kuvd7vjphyl3sezhq958f3h7i 250 12618 230333 41065 2026-07-28T14:20:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੨ )}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਦੇਖੋ ! ਬਿਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇਸ ਬਚਨ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨੇਊ ਪਹਿਰਣਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਤਿਲਕ ਜੰਵੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਂਕਾ, ਕੀਨੋ ਬਡੋ ਕਲੂ ਮਹਿ ਸਾਕਾ.</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਵ੍ਯਾਕਰਣਵੇਤਾ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ! ਇਸ ਦਾ ਏਹ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਜਨੇਊ ਉਤਰਣ ਦੇ ਭ੍ਯਕਰਕੇ ਕਰਕੇ ਸਤਗੁਰੁ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਸੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ (ਤਾਂਕਾ) ਤਿਲਕ ਔਰ ਜਨੇਊ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਾਦਿੱਤਾ.*</poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਇਸ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਏਹ ਹੋ ਰਹਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਤੋੜੀ ਹੋਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਆਦਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਈ ਅਗ੍ਯਾਨੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਧੱਕੇ ਚੜ੍ਹਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੱਛ ਔਰ ਕੜਾ ਲਾਹਕੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਵਾਓ.</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਜੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਲੂਕ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵੱਲੋਂ ਜਨੇਊ ਟਿੱਕੇ ਉਤਾਰਣ ਦਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਓਹੀ ਸਲੂਕ ਸ੍ਵਾਰਥੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰਹਿਆ ਹੈ. ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤਵ੍ਯ ਏਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੋਂ ਤੋੜੀ ਹੋਸਕੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੂਰ ਕੀਤੇਜਾਣ ਔਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਮਿਟਾਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ. ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ "ਹਮਹਿੰਦੂਨਹੀਂ" ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਰਹਿਆ ਹੈ.</small></poem>}}<noinclude></noinclude> 0ic5s8j4cqmcxy1d7pupamh9ibt6sy8 250 12619 230335 41069 2026-07-28T14:21:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੩ )}} {{Block center|<poem>ਜਨੇਊ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਖੰਡੇ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਘਟੀ, ਬਲਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਭੀ ਇਸ ਦੀ ਕੁਛ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੇ, ਔਰ ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਡੋਰੇ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੇ. ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਸਤੇ ਦੇਖੋ *"ਦਬਿਸਤਾਨ ਮਜ਼ਾਹਬ" ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸਾਦਾ ਨਾਮਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਜੋ ਪੂਰਾ ਸਿਦਕੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਬਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤਾਂਈ ਆਯਾ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਪੋਸਤੀਨ ਦੀ ਤਣੀ ਟੁਟ ਗਈ, ਸਾਦੇ ਨੇ ਝੱਟ ਆਪਣਾ ਜਨੇਊ ਲਾਹਕੇ ਪੋਸਤੀਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੈੈਂ ਏਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ? ਸਾਦੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਨੇਊ ਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਏਹੀ ਲਾਭ ਹੈ ਕਿ ਵੇਲੇਸਿਰ ਡੋਰਾ ਕੰਮ ਆਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਏਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਵਾਰਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਨੇਊ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਕੀ ਫਾਯਦਾ ਹੈ ? (ਤਾਲੀਮ ੨ ਨਜ਼ਰ ੨੪)</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਆਪ ਜਾਤੀਅਭਿਮਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜ੍ਯ ਮੰਨਦੇ ਔਰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਂ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਤਗੁਰਾਂ </poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕੇ ਸਭ ਮਤਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਅਰ ਇਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਔਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਔਰ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਏਹ ਭੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇਵੇਂ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਤ੍ਰਬਿਵਹਾਰ ਸੀ.</small></poem>}}<noinclude></noinclude> q3ngmyvs7rixnom3asn2zz20usi32ed 250 12620 230334 41074 2026-07-28T14:21:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੪ )}} {{Block center|<poem>ਨੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ *ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਠਹਿਰਾਯਾ ਹੈ, ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰੇ ਪੁਤ ਖਾਇ, ਸਤਗੁਰੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੁਸਿਖ ਮੁਖਪਾਇ. (ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੩ ) ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਅੰਦਰ ਸਤਗੁਰੁ ਵਰਤੈ, ਜੋ ਸਿਖਾਂ ਨੋ ਲੋਚੈ ਸੋ ਗੁਰੁ ਖੁਸੀਆਵੈ. (ਵਾਰ ੧, ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੪)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸੇਵ ਕਰੀ ਇਨਹੀ ਕੀ ਭਾਵਤ ਔਰ ਕੀ ਸੇਵ ਸੁਹਾਤ ਨ ਜੀਕੋ, ਦਾਨ ਦਯੋ ਇਨਹੀ ਕੋ ਭਲੋ ਅਰ ਆਨ ਕੋ ਦਾਨ ਨ ਲਾਗਤ ਨੀਕੋ, ਆਗੈ ਫਲੈ ਇਨਹੀ ਕੋ ਦਯੋ ਜਗ ਮੈ ਜਸ ਔਰ ਦਯੋ ਸਭ ਫੀਕੋ, ਮੋ ਗ੍ਰਹਿ ਮੈ ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਤੇ ਸਿਰ ਲੌ ਧਨ ਹੈ ਸਭਹੀ ਇਨਹੀ ਕੋ (ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਤੁਲਾ ਦਾਨ ਛਾਯਾਪਾਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦਾਨ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ. ਜੋ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ (ਲੈਣ ਔਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ) ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹਨ. ਗੁਰੁਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੇਣਾ ਐਸਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਯਤਾ ਦੇਣੀ ਹੈ. ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਣਦਾ ਏਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕੱਢੋ, ਔਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਪਯਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈਂ ਖਰਚ ਕਰੋ. ਜੋ ਸਿੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਗੁਰੁਮਤ ਤੋਂ ਅਗ੍ਯਾਤ ਹਨ.</small></poem>}}<noinclude></noinclude> idd5z36cfs2p1zfer28cmcay66fz2eh 250 12621 230336 41077 2026-07-28T14:21:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੫ )}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>--ਏਹ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਸਵੈਯੇ ਉਚਾਰੇ ਹੈਨ ਔਰ ਬਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਲਾਂਉਨੇ ਹੋਂ?</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪ੍ਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵੈਯਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਵੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>“ਜੋ ਕੁਛ ਲੇਖ ਲਿਖ੍ਯੋ ਬਿਧਨਾ, ਸੋਈ ਪਾਈਅਤ ਮਿਸ੍ਰ ਜੂ! ਸ਼ੋਕ ਨਿਵਾਰੋ."</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਇਸ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ, ਮਿਸ਼੍ਰ ਜੀ ਦੁਤਿਯ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਾਤ ਹੋਰਹੀਹੈ) ਅਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਤ੍ਰਿਤੀਯ(ਅੰਨ੍ਯ) ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ ਇਸ ਵਾਸਤੇ “ਇਨਹੂੰੰ" ਪਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਸਕਦਾ. ਇਸ ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਨੂੰ ਅੰਤ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਤੋਂ ਹੀਂ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਾਦਿੰਨੇ ਹਾਂ ਕਿ ਏਹ ਸਵੈਯੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਚਟਪਟਾਇ ਚਿਤ ਮੈ ਜਰ੍ਯੋ ਤ੍ਰਿਣ ਜ੍ਯੋਂ ਕ੍ਰੂਧਿਤ ਹੋਇ,</small> </poem>}}<noinclude></noinclude> fqv8agybp5d7g557kpf2e75194y3vc6 250 12622 230337 41093 2026-07-28T14:21:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੬ )}} {{Block center|<poem><small>ਖੋਜ ਰੋਜ ਕੇ ਹੇਤ ਲਗ ਦਯੋ ਮਿਸ੍ਰ ਜੂ *ਰੋਇ.</small></poem>}} {{Block center|<poem><big>ਅਰਥਾਤ</big>--ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਚਲਾਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾਜਾਵੇ ਔਰ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਣ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਮਝਿਆਜਾਵੇ, ਇਸਪਰ ਮਿਸ੍ਰ ਨੂੰ ਬਡੀ ਚਟਪਟੀ ਲੱਗੀ ਔਰ ਰੋਪਿਆ. ਆਪਹੀ ਵਿਚਾਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਕਿ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮਿਸ੍ਰ ਰੋਂਦਾ, ਜਾਂ ਹਸਦਾ? ਔਰ ਦੇਖੋ! ਸਾਡੇ ਅਰਥ ਦੀ ਤਾਈਦ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀਏ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਪਾਠ ਤੇ ਦੇਹਅਭਿਮਾਨੀ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਸੇ, ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ਬਖਸ਼ੀ, **ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਰੋਇਦਿੱਤਾ. (ਭਗਤ ਰਤਨਾਵਲੀ )</small> </poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਰਯਾਸਤ ਜੀਂਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਹ ਦੋਹਰਾ ਭੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਯਾ:-</small> <small>ਆਸ ਨ ਕਰ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ, ਨਾ ਪਰਸੋ ਪਗ ਜਾਇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤ੍ਯਾਗ ਦੂਜੇ ਲਗੇ, ਕੁੰਭਿਨਰਕ ਮੇਂ ਪਾਇ. **ਪੁਸਤਕ ਸਰਬਲੋਹ ਅਥਵਾ ਲੋਹਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਅਰਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਯਥਾ:- ਖ਼ਾਲਸਾ ਮੇਰੋ ਰੂਪ ਹੈ ਖ਼ਾਸ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਮੇਂ ਮੈਂ ਕਰੋਂ ਨਿਵਾਸ:-</small></poem>}}<noinclude></noinclude> pxlmq0sj6pm9ctjiwvo5t36ixfb1zyy 250 12623 230338 41095 2026-07-28T14:21:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੭ )}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਆਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਬਾਬਤ ਏਹ ਆਖਦੇ ਹੋਂ, ਪਰ ਸੁਖਮਨੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਣੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਯਥਾ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸੋ ਪੰਡਿਤ ਜੋ ਮਨ ਪਰਬੋਧੈ, ਰਾਮਨਾਮ ਆਤਮ ਮਹਿ ਸੋਧੈ. ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿਮ੍ਰਤਿ ਬੂਝੈ ਮੂਲ, ਸੂਖਮ ਮਹਿ ਜਾਨੈ ਅਸਥੂਲ. ਚਹੁੰ ਵਰਨਾ ਕਉ ਦੇ ਉਪਦੇਸ, ਨਾਨਕ ਉਸ ਪੰਡਿਤ ਕਉ ਸਦਾ ਅਦੇਸ</small>.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਪਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਜੀ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਨਾ ਰੱਖਕੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸਮ- </poem>}} {{Block center|<poem><small>-ਹੌੌਂ ਖਾਲਸੇ ਕੋ ਖਾਲਸਾ ਮੇਰੋ, ਓਤ ਪੋਤ ਸਾਗਰ ਬੂੰਦੇਰੋ. ਸੇਵਾ ਖਾਲਸੇ ਕੀ ਸਫਲ ਪੂਜਾ ਆਰਘਪਾਦ, ਦਾਨ ਮਾਨਨੋ ਮਾਨ ਕਰ ਖੋੜਸ ਬਿਧਿ ਕੋ ਸ੍ਵਾਦ. ਆਨ ਦੇਵ ਨਹਿ ਸਫਲ ਕਛੁ ਈਤ ਊਤ ਪਰਲੋਕ, ਨਿਹਫਲ ਸੇਵਾ ਤਿਸ ਬਿਨਾ ਕਬੀ ਹਰਖ ਕਬਿ ਸ਼ੋਕ ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:- ਹਮ ਫ਼ਲਕ ਬੰਦਹ ਸੰਗਤਾਨਸ਼ ਰਾ, ਹਮ ਮਲਕ ਬੰਦਹ ਖ਼ਾਲਸਾਨਸ਼ ਰਾ. ਤੌਸੀਫੌਸਨਾ)</small></poem>}}<noinclude></noinclude> 86wmopbokz7grlq91ioqony7h6nzygk 250 12624 230340 41098 2026-07-28T14:22:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੯੮ )}} {{Block center|<poem>ਝੋ,ਔਰ ਜਨੇਊ ਟਿੱਕੇ ਦੇ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਫਸਕੇ ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਨਾ ਮੰਨੋ.* ਦੇਖੋ! ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਕੈਸਾ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ “ਪੰਡਿਤ" ਓਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇਆਪ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਔਰ ਸਰਬ ਵ੍ਯਾਪੀ ਵਾਹਗੁਰੂ (ਰਾਮ) ਨਾਮ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ,ਔਰ ਵੇਦ ਪੁਰਾਣ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਯਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਔਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਨੂੰ ਉਸ ਵਾਹਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੋਯਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ,(ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਈ ਅਨਾਦੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਦੁਤਿਯ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣਦਾ ਹੈ) ਔਰ ਚਹੁੰ ਵਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮੰਨਕੇ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰਦਾ ਔਰ ਸੱਚਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,(ਏਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਧਰਮ</poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:- ਸੋ ਪੰਡਿਤ ਜੋ ਤਿਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕੀ ਪੰਡ ਉਤਾਰੈ. ਸਤਗੁਰੁ ਕੀ ਓਹ ਦੀਖਿਆ ਲੇਇ, ਸਤਗੁਰੁ ਆਗੈ ਸੀਸ ਧਰੇਇ. ਸਭਨਾਂ ਮਹਿ ਏਕੋਏਕ ਵਖਾਣੈ, ਜਾਂ ਏਕੋ ਵੇਖੈ ਤਾਂ ਏਕੋ ਜਾਣੈ. (ਮਲਾਰ ਮਹਲਾ:੩)</small></poem>}}<noinclude></noinclude> mp128co6j9z4kehj14fnxp0fzrd4ey2 250 12626 230339 41105 2026-07-28T14:22:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੯੯)}} {{Block center|<poem>ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ ਔਰ ਉਸਨੂੰ ਅਕਲ ਦੀ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਣੀ,ਜਿਹਾਕਿ ਮਨੂੰ ਔਰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ,ਓਹੋ ਪੰਡਿਤ ਹੈ ਔਰ ਓਹ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>ਆਪ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀ ਅਭਿਮਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸੱਦਦੇ ਹੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਬਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਏਹ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:--</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਲੋਭੀ *ਅਨ ਕਉ ਸੇਂਵਦੇ, ਪੜੁ ਵੇਦਾ ਕਰਹਿ ਪੁਕਾਰ, ਬਿਖਿਆ ਅੰਦਰ ਪਚਮੁਏ, ਨਾ ਉਰਵਾਰ ਨ ਪਾਰ. ਮਾਇਆਮੋਹ ਵਿਸਾਰਿਆ ਜਗਤਪਿਤਾ **ਪਿਤਪਾਲ, (ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ ੩) ਮਨਮੁਖ ਪੜਹਿ ਪੰਡਿਤ ਕਹਾਵਹਿ, ਦੂਜੈਭਾਇ ਮਹਾਂਦੁਖ ਪਾਵਹਿ. ਬੇਦ ਪੜਹਿ ਹਰਿਰਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਵਾਦ ਵਖਾਣਹਿ ਮੋਹੇ ਮਾਇਆ (ਮਾਝ ਮਃ ੩) ਪੰਡਿਤ ਭੂਲੇ ਦੂਜੈ ਲਾਗੇ ਮਾਇਆ ਕੇ ਵਾਪਾਰ, ਅੰਦਰ ਤ੍ਰਿਸਨਾਭੁਖ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਭੁਖਿਆਂ ਮੁਏ ਗਵਾਰ, (ਵਾਰ ਸੋਰਠ ਮ: ੩)</small></poem>}} {{Block center|<poem>*ਹੋਰ ਨੂੰ, ਅਰਥਾਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹੋਕੇ ਤੇਤੀਕੋਟਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ. **ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ.</poem>}}<noinclude></noinclude> kxnojpqleqdg43miks34bndgb9v10nk 250 12627 230341 41111 2026-07-28T14:22:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦o)}} {{Block center|<poem>ਪੰਡਿਤ ਵਾਚਹਿ ਪੋਥੀਆਂ ਨਾਂ ਬੂਝਹਿ ਵੀਚਾਰ, ਅਨ ਕਉ ਮਤੀ ਦੇਚਲਹਿ ਮਾਇਆ ਕਾ ਵਾਪਾਰ. (ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ ਮਹਲਾ ੧)</poem>}} {{Block center|<poem>ਪੰਡਿਤ ਆਖਾਏ ਬਹਤੀਰਾਹੀ **ਕੋਰੜਮੋਠ ਜਿਨੇਹਾ, ਅੰਦਰ ਮੋਹ ਨਿਤ ਭਰਮ ਵਿਆਪਿਆ ਤਿਸਟਸਿ ਨਾਹੀ *ਦੇਹਾ, ਕੂੜੀ ਆਵੈ ਕੂੜੀ ਜਾਵੈ ਮਾਇਆ ਕੀ ਨਿਤ ਜੋਹਾ, ਸਚ ਕਹੈ ਤਾਂ ***ਛੋਹੋ ਆਵੈ ਅੰਤਰ ਬਹੁਤਾ ਰੋਹਾ, ਵਿਆਪਿਆ ਦੁਰਮਤਿ ਕੁਬੁਧਿ ਕਮੂੜਾ ਮਨ ਲਾਗਾ ਤਿਸ ਮੋਹਾ, ਠਗੈ ਸੇਤੀ ਠਗ ਰਲ ਆਇਆ ਸਾਥ ਭਿ ਇਕੋਜੇਹਾ, ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਰਾਫ ਨਦਰੀ ਵਿਚਦੋਂ ਕਢੈ ਤਾਂ ਉਘੜ ਆਇਆ ਲੋਹਾ. (ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ੨, ਮਹਲਾ ੫)</poem>}} {{Block center|<poem>*ਕੁੜਕੜੂ, ਜੋ ਰਿੱਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ. "ਜੈਸੇ ਪਾਹਨ ਜਲ ਮਹਿ ਰਾਖਿਓ ਭੇਦੈ ਨਹਿੰ ਤਿਹ ਪਾਨੀ, ਤੈਸੇਹੀ ਤੁਮ ਤਾਂਹਿ ਪਛਾਨੋ ਭਗਤਿਹੀਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ." (ਬਿਲਾਵਲ ਮਹਲਾ ੯)</poem>}} {{Block center|<poem>**ਮਨ ਇਸਥਿਤ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem>***ਕ੍ਰੋਧ, ਜੋਸ਼.</poem>}}<noinclude></noinclude> 9oelmo1jh59t11l7pmynzcjg9zed23q 250 12628 230342 41121 2026-07-28T14:22:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|(੧੦੧)}} {{Block center|<poem><big>(੩) *ਅਵਤਾਰ</big></poem>}} {{Block center|<poem>ਆਪ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ, ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਂ, ਪਰ ਸਿਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਏਹ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:-</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਅਵਤਾਰ ਨ ਜਾਨਹਿ ਅੰਤ, ਪਰਮੇਸਰ ਪਾਰਬ੍ਰਮ ਬੇਅੰਤ. (ਰਾਮਕਲੀ ਮ: ੫)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਸੋ ਮੁਖ ਜਲਉ ਜਿਤ ਕਹਹਿ-"ਠਾਕਰ ਜੋਨੀ". (ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫ )</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਜੁਗਹਿ ਜੁਗਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੀਏ ਗਾਵਹਿ ਕਰ ਅਵਤਾਰੀ, ਤਿਨ ਭੀ ਅੰਤ ਨ ਪਾਇਆ ਤਾਂਕਾ, ਕਿਆ ਕਰ ਆਖ ਵੀਚਾਰੀ ? (ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੩)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਕੋਟ ਬਿਸਨੁ ਅਵਤਾਰ ਸੰਕਰ ਜਟਾਧਾਰ, ਚਾਹਹਿ ਤੁਝਹਿ, **ਦਇਆਰ! ਮਨ ਤਨ ਰੁਚਿ ਅਪਾਰ. (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮ:੫)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>ਦਸ ***ਅਉਤਾਰ ਰਾਜੇ ਹੋਇਵਰਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਉਧੂਤਾ, ਤਿਨਭੀ ਅੰਤ ਨ ਪਾਇਓ ਤੇਰਾ ਲਾਇ ਥਕੇ ਬਿਭੂਤਾ. (ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫)</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>*ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਅਵਤਾਰ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਔਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਪਕਾਰੀ ਔਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਕਿਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਨ੍ਯੂਨਤਾ ਦੱਸੀਗਈ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਏਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜਨਮ ਮਰਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਔਰ ਓਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ.ਅਵਤਾਰ ਆਦਿਕ ਸਭ ਉਸਦੇ ਆਗ੍ਯਾਕਾਰੀ ਬੰਦੇ ਹਨ.</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>**ਹੇ ਦਯਾਲੁ!</small></poem>}} {{Block center|<poem><small>***ਮੱਛ, ਕੱਛ, ਵੈਰਾਹ, ਨ੍ਰਿਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ, ਬੁਧ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ , ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਕੀ.</small></poem>}}<noinclude></noinclude> dsn608i532gsxfxglfoqgajyk2yabia 250 12631 230343 41137 2026-07-28T14:22:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦੨)}} {{Block center|<poem>ਬਿਨ ਕਰਤਾਰ ਨ ਕਿਰਤਮ ਮਾਨੋ, ਆਦਿ ਅਜੋਨਿ ਅਜੈ ਅਬਿਨਾਸੀ ਤਿਹ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਜਾਨੋ, ਤਾਤ ਮਾਤ ਨ ਜਾਤਿ ਜਾਕਰ ਪੁਤ੍ਰ ਪੌਤ੍ਰ ਮੁਕੰਦ, ਕੌਨਕਾਜ ਕਹਾਂਹਿਗੇ ਤੇ ਆਨ ਦੇਵਕਿਨੰਦ? ਸੋ ਕਿਮ ਮਾਨਸਰੂਪ ਕਹਾਏ ? ਸਿੱਧ ਸਮਾਧਿ ਸਾਧਕਰ ਹਾਰੇ ਕ੍ਯੋਂਹੂੂੰ ਨ ਦੇਖਨਪਾਏ. ਜਾਂਕਰ ਰੂਪ ਰੰਗ ਨਹਿ ਜਨਿਯਤ, ਸੋ ਕਿਮ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਹੈ ? (ਹਜ਼ਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)</poem>}} {{Block center|<poem>ਕਾਹੇਕੋ ਏਸ ਮਹੇਸਹਿ ਭਾਖਤ ਕਾਹੇ *ਦਿਜੇਸ ਕੋ ਏਸ ਬਖਾਨ੍ਯੋ.? ਹੈ ਨ **ਰਘੇਸ ***ਜਦੇਸ ****ਰਮਾਪਤਿ ਤੈੈਂ ਜਿਨ ਕੋ ਵਿਸ੍ਵਨਾਥ ਪਛਾਨ੍ਯੋ. ਕਾਹੂੰ ਨੇ ਰਾਮ ਕਹਯੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਹੂੂੰ ਕਾਹੂ ਮਨੈ ਅਵਤਾਰਨ ਮਾਨਯੋ. ਫੋਕਟਧਰਮ ਵਿਸਾਰ ਸਭੈ ਕਰਤਾਰਹੀ ਕੋ ਕਰਤਾ ਜਿਯ ਜਾਨਯੋ. ਅੰਤ ਮਰੇ ਪਛਤਾਇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਰ ਜੇ ਜਗ ਮੇਂ ਅਵਤਾਰ ਕਹਾਏ. ਰੇ ਮਨ *****ਲੈਲ ਇਕੇਲਹੀ ਕਾਲ ਕੇ ਲਾਗਤ ਕਾਹਿ ਨ ਪਾਯਨ ਧਾਏ. ? (੩੩ ਸਵੈਯੇ ਪਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦) ਦਸ ਅਵਤਾਰ ਅਕਾਰਕਰ, ਏਕੰਕਾਰ ਨ ਅਲਖ ਲਖਾਯਾ. (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ) <big>ਹਿੰਦੂ</big>-ਜੇ ਆਪ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਈਸ਼੍ਵਰ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਂ ਔਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ</poem>}} {{Block center|<poem>*ਬ੍ਰਹਮਾ.</poem>}} {{Block center|<poem>**ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ.</poem>}} {{Block center|<poem>***ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ.</poem>}} {{Block center|<poem>****ਵਿਸ਼ਨੁ.</poem>}} {{Block center|<poem>*****ਚੰਚਲ.</poem>}}<noinclude></noinclude> 6lwqng2rlykhpio0asf4430yql3qexi 250 12636 230344 41154 2026-07-28T14:22:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੧੦੩ )}} {{Block center|<poem>ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਏਹ ਕਯੋਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:--</poem>}} {{Block center|<poem><small>ਮਥੁਰਾਮੰਡਲ ਕੇ ਬਿਖੈ ਜਨਮ ਧਰਯੋ ਹਰਿਰਾਇ. ਜੇ ਨਰ ਸ੍ਯਾਮ ਜੂਕੇ ਪਰਸੈੈਂ ਪਗ, ਤੇ ਨਰ ਫੇਰ ਨ ਦੇਹ ਧਰੈਂਗੇ.</small></poem>}} {{Block center|<poem>ਐਸੇਹੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਹੁਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸੇ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਸਿੱਖ</big>-ਇਤਿਹਾਸ ਔਰ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਜੋ *ਤਰਜੁਮਾ ਅਥਵਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਏਹ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਕਿ ਏਹ ਦਸਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਧਰਮਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਾਪ ਔਰ ਸਵੈਯੇ ਆਦਿਕ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਅਕਾਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਹੈ,ਔਰ ਅਵਤਾਰ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਾਸ਼ ਕਥਨਕੀਤਾ ਹੈ.</poem>}} {{Block center|<poem><big>ਹਿੰਦੂ</big>--ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ</poem>}} {{Block center|<poem>*"ਦਸਮਕਥਾ ਭਾਗੌਤ ਕੀ ਭਾਖਾ ਕਰੀ ਬਨਾਇ, ਅਵਰ ਵਾਸਨਾ ਨਾਹਿ ਪ੍ਰਭੁ ਧਰਮਯੁੱਧ ਕੇ ਚਾਇ." (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਅਵਤਾਰ ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ)</poem>}}<noinclude></noinclude> drznj8hcvanj1bw14igiro61swi2ys3 250 12944 230272 42420 2026-07-28T14:13:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੧ )}}</noinclude> {{Block center|<poem>{{gap}}ਪੰਡਿਤ ਮੁਲਾ ਜੋ ਲਿਖਦੀਆ। {{gap}}ਛਾਡਚਲੇ ਹਮ ਕਛੂ ਨ ਲੀਆ ॥ <sup>(ਭੈਰਉ ਕਬੀਰ ਜੀ)</sup> (ਸ) ਹਿੰਦੂ ਅੰਨਾਂ ਤੁਰਕੂ ਕਾਣਾ ॥ ਦੁਹਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸਿਆਣਾ॥ {{gap}}ਹਿੰਦੂ ਪੂਜੈ ਦੇਹੁਰਾ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਸੀਤ । {{gap}}ਨਾਮੇ ਸੋਈ ਸੇਵਿਆ, ਜਹਿ ਦੇਹੁਰਾ ਨ ਮਸੀਤ ॥ <sup>(ਗੋੋਂਡ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ)</sup> (ਹ) ਅਲਹੁ ਏਕ ਮਸੀਤ ਬਸਤ ਹੈ,ਅਵਰ ਮੁਲਕ ਕਿਸਕੇਰਾ? {{gap}}ਹਿੰਦੂ ਮੂਰਤਿ ਨਾਮ ਨਿਵਾਸੀ, ਦੁਹ ਮਹਿ ਤਤ ਨ ਹੇਰਾ ॥ <sup>(ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਬੀਰ ਜੀ)</sup> (ਕ) ਕਬੀਰ, ਬਾਮਨ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜਗਤ ਕਾ, {{gap}}ਭਗਤਨ ਕਾ ਗੁਰੁ ਨਾਹਿ ॥ {{gap}}ਅਰਝ ਉਰਝ ਕੇ ਪਚਮੂਆ, {{gap}}ਚਾਰਹੁ ਬੇਦਹੁ ਮਾਹਿ ॥ <sup>(ਸਲੋਕ, ਕਬੀਰ ਜੀ)</sup> (ਖ) ਚਾਰ ਵਰਣ ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬਾਂ,ਜਗ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਣੇ {{gap}}ਖ਼ੁਦੀ ਬਖੀਲੀ ਤਕੱਬਰੀ, ਖਿੰਚੋਤਾਨ ਕਰੇਣ ਧਿਙਾਣੇ । {{gap}}ਗੰਗ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਮੱਕਾ ਕਾਬਾ ਮੁਸਲਮਾਣੇ । {{gap}}ਸੁੁੰਨਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ, ਤਿਲਕ ਜੰਵੂ ਹਿੰਦੂ ਲੋਭਾਣੇ । {{gap}}ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਕਹਾਂਇਦੇ, ਇੱਕ ਨਾਮ ਦੁਇਰਾਹ ਭੁਲਾਣੇ । {{gap}}ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਭੁਲਾਇਕੇ, ਮੋਹੇ ਲਾਲਚ ਦੁਨੀ ਸ਼ੈਤਾਣੇ । {{gap}}ਸੱਚ ਕਿਨਾਰੇ ਰਹਿਗਯਾ, ਖਹਿ ਮਰਦੇ ਬਾਮਣ<ref>ਮੱਨਨ ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-- "ਦੋਨੋ ਜਾਤਿਯੋਂ ਕੀ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਦਿਨ ਦਿਨ ਬਢਤੀ ਗਈ. ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਕੀ ਬੁਨਿਯਾਦ ਪੜਗਈ. ਮੁਮਕਿਨ ਥਾ ਕਿ ਅਗਰ ਹਮ ਮਿਲਤੇ ਤੋ ਭੇਦਭਾਵ ਕਮ ਹੋ ਜਾਤਾ, ਲੇਕਿਨ ਪੰਡਿਤ ਔਰ ਮੌਲਾਨੋ ਨੇ ਹਮ ਕੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲਨੇ ਦੀਆ. {{gap}}ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਸਾਮਨੇ ਦਾੜੀ ਵਾਲਾ ਹਾਜੀ ਜੋ ਖੜਾ-</ref> ਮੌਲਾਣੇ । {{gap}}ਸਿਰੋਂ ਨ ਮਿਟੇ ਆਵਣਜਾਣੇ। <sup>(ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਵਾਰ ੧)</sup> </poem>}} {{rule}}<noinclude><references/></noinclude> 1u0t9wv901s3pg8ok7rlvzozbljem3p 250 12945 230271 42424 2026-07-28T14:13:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੦ )}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਕਾ, ਰਾਜਾ ਕਾ, ਗੁਰੂ ਕਾ, ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾ ਭਯ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਦ ਤੋੜੀ ਹੀ ਓਹ ਮ੍ਰਯਾਦਾ ਮੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਬਥਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖ ਤੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ "ਹਮਹਿੰਦੁਨਹੀਂ" ਨਾਮੇ ਪੁਸਤਕ ਪਰ ਅਸੀਂ ਰਾਇ ਦੇਈਏ, ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਸਤੇ ਕਦਾਚਿਤ ਕੁਛ ਸਮਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸਤਕ ਤ੍ਯਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਤਰ ਦੇਣੇ ਮੇਂ ਅਵਸ਼੍ਯਾ ਕੁਛ ਨਾ ਕੁਛ ਕਠਿਨਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਧਰਮਚਰਚਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਖਪਾਤ ਤੇ ਰਹਿਤ ਯਥਾਵਤ ਹੋਣੇ ਉਚਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਏਹ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਸੱਚ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ਅਰ ਸੱਚੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ, ਅਰ ਨ੍ਯਾਯ ਕਰਣਾ ਰਾਜਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਰਾਜਾ ਉਨਾਂ ਵਾਦੀ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦੀ, ਅਰਥਾਤ ਮੁਦੱਈ ਮੁੱਦਾਲਾ ਅਰ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾਪੰਥ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੇ ਭਿੰਨ, ਤੀਸਰਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਫੈਸਲਾ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪ ਕਰਕੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦੇਣ। {{center|'''<big>ਪ੍ਰਮਾਣ ਏਹ ਹੈਨ:-</big>'''}} (ਉ) ਨਾ ਹਮ ਹਿੰਦੂ, ਨ ਮੁਸਲਮਾਨ। <sup>(ਭੈਰਉ ਕਬੀਰ ਜੀ)</sup> ( ਅ) ਹਿੰਦੂ ਮੂਲੇ ਭੂਲੇ ਅਖੁਟੀ ਜਾਹੀ । {{gap}}ਨਾਰਦ ਕਹਿਆ ਸਿ ਪੂਜ ਕਰਾਹੀ ॥ <sup>(ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜਾ ਮ: ੩)</sup> ( ੲ ) ਹਮਰਾ ਝਗਰਾ ਰਹਾ ਨ ਕੋਊ । {{gap}}ਪੰਡਿਤ ਮੁਲਾ ਛਾਡੇ ਦੋਉ॥ </poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> fvozz8ymbjyhaba84gldzqd4065ivdj 250 12946 230246 42432 2026-07-28T14:09:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Block center|<poem>{{center|( ਅ )}} {{gap}}(੧੧) ਪ੍ਰੇਤਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼੍ਰਾੱਧ ਤੀਰਥ.....................੧੫੮ {{gap}}(੧੨) ਮੰਤ੍ਰ ਯੰਤ੍ਰ ਗ੍ਰਿਹ..... ....................... ੧੭੫ {{gap}}(੧੩) ਯੱਗ ਹੋਮ ... ............................... ੧੮o {{gap}}(੧੪) ਸੰਸਕਾਰ ਅਰ ਚਿੰਨ੍ਹ .......................੧੮੬ {{center|'''<big>ਅੱਖਰਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਤਕਰਾ:--</big>'''}}</poem>}} {{Block center|<poem>ਉਸਤਤਿ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਲੱਛਣ.......................................੭੧ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਅਪਕਾਰ ......................੯੨ ਉਪਾਸਨਾ . ..........................................................੧੧੦ ਅਹੋਈ ( ਸਾਂਝੀ ਦੇਵੀ ) ... ... ...................................੧੦੯ ਅਨੰਨ੍ਯ ਉਪਾਸਨਾ ..................................................੧੧੩ ਅਨੰਨ੍ਯ ਸਿੱਖ . ... ... ..............................................੧੫੬ ਅਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੰਨਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ .................................੧੩ ਅਮ੍ਰਿਤ ... ... .........................................................੧੮੮ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ .................................੪੦ ਅਰਥ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਣਾ ਫਲਦਾਯਕ ਹੈ ...............੬੬ ਅਰਦਾਸ ...............................................................੧੫੭ ਅਵਤਾਰ ... ... ... ...................................................੧੦੧ ਅਨੰਦ ... . ............................................................੧੮੯ ਆਰਤੀ' ... ... .........................................................૧૧૫ ਆਵਾਗੌਣ ..............................................................੧੯੮ ਅੰਗਨ੍ਯਾਸ ... ... .................................................... ੧੩੭ ਅੰਗਫੁਰਣਾ (ਫਰਕਣਾ) ... ......................................... ੧੭੬ ਅੰਨ੍ਯਮਤ ਅਤੇ ਗੁਰੁਮਤ ਦਾ ਨਿਰ......................................੨੫ ਅੰਨ੍ਯਮਤੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲਾਕੀ ... ........................................੮੦ ਏਕਤਾ ਦੇ ਲਾਭ ... .....................................੧, ੨, ੩੬, ੨੧੬ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਭੀ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ................................੩੮, ੮੫ </poem>}}<noinclude></noinclude> laqqcxc2ztpw4fi3zr7ljimqpda2x6n 250 12949 230247 44450 2026-07-28T14:09:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(ੲ)}} ਸਗਨ.. ... ... .........................................................੧੫੩ ਸਤ੍ਯਾਰਥਪ੍ਰਕਾਸ਼.......................................................੧੮੨ "ਸੱਦ" ਦਾ ਵਿਚਾਰ ... ... ........................................... ੧੬੬ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ... .......................................... ੧, ੨੧੧ ਸਰਬਲੋਹ ... ... .................................................... ੧੪੩ ਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ................................. ੧੦, ੫੬, ੧੬੫ ਸਾਂਝੀ (ਅਹੋਈ ... .................................................. ੧੦੯ ਸਾਰਗ੍ਰਾਹੀ ਹੋ)ਣਾ ਚਾਹੀਏ ... ... ....................................੧੪ ਸ਼੍ਰਾੱਧ... ... .... ੧੫੮ ਸ੍ਵਾਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ... ...............................੨੧੨, ੨੧੩ ਸਿਆਪਾ ... ... ......................................................... ੧੨ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ........................................... ੨੦, ੨੯, ੩੦ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈਨ.................................................੪ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦਾ ਮੇਲਣਾ.............................. ੩੫, ੮੪ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਜ਼ਹਬ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣ ਦਾ ਲਯ ਹੋਣਾ................................................... ੮੪ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ( Sikh Law )...................... ੨੦੫, ੨੦੬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ, ਦੇਸ ਉੱਪਰ ਉਪਕਾਰ.............................. ੫੭, ੨੧੨ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ....................................................................ਪ੮ ਸਿਰਗੁੰਮ... .. ... .......................................................੪੨ ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ ... ... ............................................... ੧੩੯ ਸ਼ੂਦ੍ਰ................ ......................................................੭੫ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ... ... ...........................................੭੬, ੭੮. ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਬਤ............................... ੧੧ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਗਧੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਲਗੀਧਰ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼.................... ...........................੩ ਸੌ ਸਾਖੀ...................................................................੯ </poem>}}<noinclude></noinclude> hotb8gsd9bc3zeiyew4614w7tmwmggl 250 12950 230248 42447 2026-07-28T14:10:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(ਸ)}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਸੰਸਕਾਰ ਅਰ ਚਿੰਨ੍ਹ .. . .....................................................੧੮੬ ਸੰਧ੍ਯਾ ਤਰਪਣ ... ... ...................................................... ੧੩੭ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਗ੍ਰੰਥ ਉੱਪਰ ਪੰਥ ਦੀ ਸੰਮਤੀ............................... ੧੫ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ... ......................................... ੮, ੯੨ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਗੱਲ.................................. ੧ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਬਾਬਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਾਯ........................................ ੯ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਾਰਣ............................ ੩,੩੦,੨੧੧ ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨੋੋੱਤਰ ... ... ......................................੨੯ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਲੂਕ.......................... ੯੨, ੨੧੦,੨੧੪ ਹਿੰਦੁਆਂ ਨਾਲ ਸਾਕ ਨਾਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ... ... ... ..........................................................੪੬ ਹਿੰਦੁਆਂ ਨਾਲ ਖਾਨ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ.......................੪੫ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ.........................੪੫ ਹਿੰਦੂ ਕੌਣ ਹਨ ? ... .. .........................................੨੦੨, ੨੦੩ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮਦੇ ਕਲਪਿਤ ਆਲਮਗੀਰ ਸੱਤ ਅਸੂਲ....................੧੯੭ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਹੀਂ.......................................੪੯ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਬਾਬਤ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ................................ ੫੦ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਵੇਦਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ......................................੫੦ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਕੌਮ ਦੀ ਇਸਥਿਤੀ ਅਰ ਉੱਨਤੀ ਹੋਣੀ ਕਠਿਨ ਹੈ............................. ੨੦੭ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ.................... ੩੫ ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਦਾ ਕਾਨੂਨ ( Hindu Law ).......................... ੨੦੪ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਪਦ ਕਹਿਣ ਪਰ ਵਿਚਾਰ................................. ੭੯ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੁਨਹੀਂ..................... ੪੮ ਹੋਮ ............................................................. ੧੮੦,੧੮੧ ਕਨ੍ਯਾਧਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ .......................................... ੪੮, ੮੮ ਕਾਰ. ਦੇਖੋ, ਚੌਂਕਾ </poem>}}<noinclude></noinclude> ko51wy31ghmic7vqc2qmhjnp2j8qu69 250 12955 230249 42452 2026-07-28T14:10:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(ਹ)}}</noinclude> {{Block center|<poem> ਕੇਸ.......................................................................੧੯੬ ਕੌਮ ਅਰ ਪੰਥ ਪਦ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ................................੫੩, ੫੫ ਕ੍ਰਿਪਾਣ (ਭਗੌਤੀ).......................................................੧੨੮ ਖਾਨ ਪਾਨ ....................................... ੪੫,੪੬, ੧੪੫,੧੪੬ ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਹੈ ... ... .......................................... ੯੬ ਖਾਲਸਾ ਤੀਜਾ ਹੈ .. ... ...................................੩੬,੩੭, ੫੭ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਲੱਛਣ ... ................................................. ੩੨ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ... ... ................................੯੪,੯੫,੯੭ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸੰਸਕਾਰ.................................. ੧੮੬, ੧੮੭ ਖਿਆਹੀ ਸ਼੍ਰਾੱਧ ...........................................................੩੬ ਗਊਰੱਛਿਆ ..........................................................੧੯੯ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ... ......................................................੮੬,੧੩੭ ਗੁਰੁਦਰਿਆਉ .. . ,................................................. ੧੬੨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ .. . ...........................................੫੯ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕ੍ਯੋਂ ਹੋਯਾ ? ...... ........................................ ੧੩੩ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਮੂਰਤਿਪੂਜਾ ਨਹੀਂ.................. ੧੩੪ ਗੋਤ੍ਰ , ਦੇਖੋ, ਪਾਤਿ ਗੋਬਰ ................................ ੧੪੫,੨੦੦ ਗੋਮੂਤ੍ਰ................... ......................................੧੮੮,੨੦੦ ਗ੍ਰਿਹ................. ..........................................੧੭੫,੧੭੭ . ਚਲਾਣਾ ...............................................................੧੯੨ ਚਾਰ ਸੰਸਕਾਰ..................... ..........................੧੮੬,੧੮੭ ਚਾਰ ਮਜਹਬ... ........................................................੩੧ ਚਾਰ ਵਰਣ .............................................................੩੧ ਚਾਰ ਵਰਣ ਅਤੇ ਮਜਹਬਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ............................. ੮੪ ਚੌਂਕਾ ਅਰ ਕਾਰ...................................................... ੧੪੨</poem>}}<noinclude></noinclude> 20xakqomcmvsbxogxtxnnijtuao40u2 250 12958 230250 42457 2026-07-28T14:10:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(ਕ)}}</noinclude> {{Block center|<poem> ਛੱਕੇ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ... ... .......................................੫੩ ਛਾਯਾਪਾਤ੍ਰ, ਦੇਖੋ, ਦਾਨ ਛਿੱਕ..................... .............................................੧੫੫ ਛੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ... ... ... .................................................੩੧ ਛੂਤ......................... ................................. ੧੪੨,੨0੦ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ... ... .............................................੧੮੭ ਜਨੇਊ ...................................................................੮੭ ਜਾਤਿ.....................................................................੭੩ ਜੋ ਕੁਛ ਲੇਖ ਲਿਖ੍ਯੋ ਬਿਧਨਾ-ਇਨਾਂ ਸਵੈਯਾਂ ਦਾ ਭਾਵ.....................................................................੯੫ ਜੋਤਿਸ਼.................................................................੧੭੮ ਜੰਤ੍ਰ (ਯੰਤ੍ਰ)..........................................................੧੭੫ ਤੱਤਖ਼ਾਲਸਾ............................................................੩੫ ਤਰਪਣ...............................................................੧੩੭ ਤਿਥਿ................ .......................................੧੫੪,੧੫੫ ਤਿੰਨ ਕਾਂਡ (ਕਰਮ, ਉਪਾਸਨਾ,ਗ੍ਯਾਨ............................੬੨ ਤੀਜਾ ਮਜ਼ਹਬ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਣ..................................੫੭ . ਤੀਰਥ.........................................................੧੫੮,੧੭੨ ਤਲਾਦਾਨ, ਦੇਖੋ, ਦਾਨ, ਤੰਤ੍ਰ...................... .............................................੧੭੫ ਦਸਵੰਧ...........................................................੪੧,੯੪... ਦਬਿਸਤਾਨੇ ਮਜ਼ਾਹਬ.................................................੯੩ ਦਯਾਨੰਦ (ਬਾਵਾ)..................................................੧੮੨ ਦਾਨ..................... ..............................................੯੪ ਦਾਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ................................................੯੪ ਦੇਵੀ .................................................................੧੧੬ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ.........................................................੧੦੭ </poem>}}<noinclude></noinclude> e5z4twkvc2idc8aja796znd2zu6fr9e 250 12963 230251 42470 2026-07-28T14:10:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /> {{center|(ਖ)}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਦੇਵੀਪੂਜਨ ਦਾ ਪੰਜ ਯੁਕਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਖੰਡਨ.......................... ੧੧੭ ਦੇਵੀਪੂਜਨ ਬਾਬਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੋਧਨ ਕਰਕੇ ਉਪਦੇਸ਼.......................................................................੧੨੪ ਨਾਤਾ ਸਿੱਖ ਨਾਲ ਕਰਣਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ....................................... ੪੭ ਨਾਮ ਦੇ ਅਰਥ ਔਰ ਭਾਵ ................................................ ੧੦੫ ਨੈਣਾਂਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ... ...........................................੧੨੩,੧੨੫ ਪਤਿਤ ਸਿੱਖ........................................................................੬ ਪਰਾ ਔਰ ਅਪਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾ.....................................................੬੫ ਪਾਤਕ...........................................................................੧੩੬ ਪਾਤਿ (ਗੋਤ੍ਰ )....................................................................੮੨ ਪਿੰਡਦਾਨ...............................................................੧੫੮,੧੬੧ ਪੁਰਾਣ.............................................................................੫੮ ਪੂਜਨ............................................................................੧੧੪ ਪੰਚਗਵ੍ਯ.........................................................................੭੭ ਪੰਜਪੀਰੀਏ..................................................................... ੧੧੨ ਪੰਡਿਤ ... ................................................ ੯੭,੯੮,੯੯, ੧੬੯ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ........................................................੫੧ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਪੁਸਤਕ ਕੇਹੜੇ ਹਨ ?............................................੧੦ ਪ੍ਰੇਤਕ੍ਰਿਯਾ.......................................................................੧੫੮ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਨ ਬਾਬਤ ਵਿਚਾਰ .............................................. ੮੦ ਫੁੱਟ ਦੇ ਔਗੁਣ.................................................................੧ ,੨ ਬੁਰੇ ਦਾ ਭਲਾ...................................................................२९२ ਬੇਤਾਲ ... .......................................................................੬੮ ਬ੍ਰਤ, ਦੇਖੋ ਵ੍ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ..............................................੭੩, ੭੪, ੭੫,੯੩,੯੬ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਸਲੂਕ................................. ੩੮ ਭਗੌਤੀ..........................................................................੧੨੧</poem>}}<noinclude></noinclude> gx4qaztwrex0q69bmynnd2nqini1ihn 250 12964 230252 42475 2026-07-28T14:10:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(ਗ)}}</noinclude> {{Block center|<poem> ਭੱਦਣ....................................................................੪੭,੧੯੪ ਮਹਾਂਪ੍ਰਸਾਦ................................................................... ੧੮੮ ਮਲੇਛਭਾਸ਼ਾ...............................................................੭੧, ੮੦ ਮੜੀ ਪੂਜਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ.........................................................੩੨ ਮਾਝਾ ਮਾਲਵਾ...................................................................੧੦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ............................................................੩੫, ੮੪ ਮੁਹੂਰਤ........................................................................੧੫੩ ਮੁਰਦੇ ਫੂਕਣ ਬਾਬਤ ਵਿਚਾਰ ... .......................................੧੯੯ ਮੂਰਤਿਪੂਜਾ..........................................................੧੩੦, ੧੩੫ ਮੌਲਾਨੇ ਔਰ ਪੰਡਿਤ............................................................੨੧ ਮੰਤ੍ਰ ਜੰਤ੍ਰ ਤੰਤ੍ਰ................................................................ ੧੭੫ ਮ੍ਰਿਤਕਕ੍ਰਿਯਾ................................................................ ੧੯੨ ਯਗ੍ਯ..........................................................................੧੮੦ ਯੰਤ੍ਰ (ਦੇਖੋ ਮੰਤ੍ਰ ) ਰਾਸ਼ਿ...........................................................................੧੫੫ ਰੋਣਾ ਸਿਆਪਾ...................................................................੧੨ ਵਰਣ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਦਿਕ........................................................੭੩ ਵਾਰ............................................................................੧੫੩ ਵੇਦ.......................................................................੫੮, ੬੦ ਵੇਦ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ...........................................................੬੫ ਵੇਦੀ.............................................................................੭੨ ਵ੍ਰਤ...........................................................................੧੪੭ ਇਤਿ ---o---</poem>}}<noinclude></noinclude> ftnsyzzvrk0wnb21nqfica00kfarsif 250 12965 230253 168450 2026-07-28T14:10:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ੴ ਸਤਿਗੁਰੁਪ੍ਰਸਾਦਿ}} '''<big>{{center|ਕਰਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੇਨਤੀ.}}</big>''' ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਾਠਕ ਜੀ ! “ਹਮ ਹਿੰਦੂਨਹੀਂ" ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਏਹ ਜਾਣਨਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਹਿੰਦੂ ਆਦਿਕ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਅਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ, ਹੋਰ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਜੁਦੀ ਕੌਮ ਹੈ, ਪਰ ਏਹ ਕਦੇ ਖ਼ਯਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਯੇ ਕਿ ਆਪ ਹਿੰਦੂ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰੋਂ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁਤਰਕ ਕਰੋਂ, ਅਥਵਾ ਦੇਸ਼ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਗ ਨਾ ਮੰਨਕੇ ਜਨਮਭੂਮੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰਾਪ ਲਓਂ; ਸਗੋਂ ਆਪਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਚਨਾਂ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਔਰ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ {{center|<poem>“ਏਕ ਪਿਤਾ, ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ" ਔਰ- “ਸਭ ਕੋ ਮੀਤ ਹਮ ਆਪਨ ਕੀਨਾ, ਹਮ ਸਭਨਾ ਕੇ ਸਾਜਨ"</poem>}} ਸਭਸ ਨਾਲ ਪੂਰਣ ਪ੍ਯਾਰ ਕਰੋਂ, ਅਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਭ ਦਾ ਹਿਤ ਚਾਹੋਂ.{{nop}}<noinclude></noinclude> fztq4x328wm5nb5d56cqz8fxrjxnioe 250 12967 230263 42489 2026-07-28T14:12:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੨ )}}</noinclude> {{Block center|<poem><big>ਸਮਯ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸੇ. ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਇਸ ਕਥਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਗੁਰੁਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਔਰ ਚੌਬਾਹੂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ, ਦੂਜੇ- ਪੰਜਾਂ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਕਯੋਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਭਾਰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਯਾ ਸੀ. {{gap}}(੪) ਏਸੇ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਪਰ ਸਿਆਪਾ ਹੋਯਾ ਔਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਹੁਤ ਰੋਏ,ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਕਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੰਦਿਤ ਕਥਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਯਥਾ:-</big> {{gap}}"ਰੋਵਣਵਾਲੇ ਜੇਤੜੇ ਸਭ ਬੰਨਹਿ ਪੰਡ ਪਰਾਲਿ. <sup>(ਸਿਰੀਰਾਗ ਮਃ ੧)</sup> ਓਹੀ ਓਹੀ ਕਿਆ ਕਰੁਹ ? ਹੈ ਹੋਸੀ ਸੋਈ, ਤੁਮ ਰੋਵਹੁਗੇ ਓਸ ਨੋ, ਤੁਮ ਕਉ ਕਉਣ ਰੋਈ ? ਧੰਧਾ ਪਿਟਿਹੁ ਭਾਈਹੋ ! ਤੁਮ ਕੂੜ ਕਮਾਵਉ, ਓਹ ਨ ਸੁਣਈ ਕਤ ਹੀ, ਤੁਮ ਲੋਕ ਸੁਣਾਵਉ. <sup>(ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧)</sup> {{gap}}ਜੋ ਹਮਕੋ ਰੋਵੈ ਗਾ ਕੋਈ, ਈਤ ਊਤ ਤਾਂਕੋ ਦੁਖ ਹੋਈ । ਕੀਰਤਨ ਕਥਾ ਸੁ ਗਾਵਹੁ ਬਾਨੀ, ਇਹੈ ਮੋਰ ਸਿਖ੍ਯਾ ਸੁਨ ਕਾਨੀ. <sup>(ਗੁਰੁਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)</sup> ਤਜੈੈਂ ਸ਼ੋਕ ਸਭ ਅਨਦ ਬਢਾਇ, ਨਹਿ ਪੀਟਹਿੰ ਤ੍ਰਿਯ ਮਿਲ ਸਮੁਦਾਇ. </poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> hl9p65bqxxb6dlos1f9spd8il6x2hpg 250 12968 230264 42491 2026-07-28T14:12:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩ )}}</noinclude> {{Block center|<poem>{{gap}}ਪਢੈੈਂ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕੋ ਕਰੈਂ, {{gap}}ਸੁਨੈ ਬੈਠ ਵੈਰਾਗ ਸੁ ਧਰੈੈਂ." <sup>(ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ)</sup> <big>{{gap}}ਐਸੇ ਹੀ- ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਜੋ ਹੋਰ ਲੇਖ ਅਗ੍ਯਾ- ਨੀਆਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹਨ ਓਹ ਆਦਰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਯਥਾ:-</big> <big>{{gap}}(ਉ) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ “ਕੀੜਨਗਰ ਵਿੱਚ ਗਏ,ਓਥੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਥਾਇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ:-</big> {{gap}}"ਕੀੜਾ ਥਾਪ ਦੇਇ ਪਾਤਿਸਾਹੀ, ਲਸਕਰ ਕਰੇ ਸੁਆਹ." <big>{{gap}}(ਅ) ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭਮੇਲੇ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਕਥਨ ਕੀਤਾ:-</big> {{gap}}"ਕੁੰਭੇ ਬਧਾ ਜਲ ਰਹੈ, ਜਲ ਬਿਨ ਕੁੰਭ ਨ ਹੋਇ" <big>{{gap}}(ਇ) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਸਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ਼ਫ਼ਰੀਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਔਰ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ, ਔਰ ਧਨਾਸਰੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ.</big> <big>{{gap}}(ਸ) ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਭੂਤ ਔਰ ਭੂਤਨੀਆਂ ਭੇਜਕੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰ ਮੰਗਵਾਯਾ ਕਰਦੇ ਸੇ. {{gap}}(ਹ) ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਣਆਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਘੜੇ ਭੰਨ-</big></poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> je5zs3figv8753oejm2ul7tnv31706t 250 12969 230265 42492 2026-07-28T14:12:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੪ )}}</noinclude> {{Block center|<poem><big>ਦਿੰਦੇ ਸੇ, ਔਰ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦਾ ਮੱਖਣ ਚੁਰਾਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਸੇ. {{gap}}(ਕ) ਸੈਯਦਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੇਲੇ ਹੋਈ, ਔਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ. ਇਤ੍ਯਾਦਿਕ ਬਹੁਤ ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਥੇ ਲਿਖਣਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਕਬੀਰ ਜੀ ਔਰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੁਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਮੱਖਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਛਾਛਦਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਦੇਣ.<ref>"ਸੰਤਹੁ ਮਾਖਨੁ ਖਾਇਆ ਛਾਛਿ ਪੀਐ ਸੰਸਾਰ <sup>(ਸ: ਕਬੀਰ)</sup> “ਵੇਦ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਵਿਅਰਥ ਵਾਕ ਤਿਆਗਣਾ, ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਬਾਲਕ ਦਾ ਭੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ. <sup>(ਰਤਨ ਮਾਲਾ)</sup></ref> {{gap}}ਸਿੱਧਾਂਤ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਸੰਮਤ ਹੈ ਓਹੀ ਮੰਨਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਔਰ ਜੋ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰਬਥਾ ਤ੍ਯਾਗ ਹੈ. {{gap}}ਜੋ ਲੋਕ ਅਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਧਕਰਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਅਗ੍ਯਾਨਤਾ ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਾਰਥਭਰੀ ਕੁਟਿਲਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਹਾਸੀ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਣਾਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.</big> </poem>}} {{rule}}<noinclude> <references/></noinclude> g1m0dfe356k9v052t5eg52suis6fbnk 250 12970 230266 42494 2026-07-28T14:12:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੫ )}}</noinclude> {{Block center|<poem> <big>{{gap}}ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪਰ ਜੋ ਪੰਥ ਦੀ ਸੰਮਤੀ ਹੈ, ਏਥੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇਣਾ ਭੀ ਜ਼ਰੂ- ਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੌਮ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਕੀ ਰਾਯ ਹੈ:- {{center|ਨੰ: ੧, ਚਿੱਠੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਅਬਚਲਨਗਰ) ਦੀ:-}}</big> {{gap}}"ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ॥ ਦੋਹਰਾ--ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪੂਰਨਗੁਰੁ ਅਵਤਾਰ ‖ ਜਗਮਗ ਜੋਤਿ ਬਿਰਾਜਈ ਅਬਚਲਨਗਰ ਅਪਾਰ ॥ ਸਰਬਗੁਣ ਨਿਧਾਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪ੍ਯਾਰੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋ ਹੋਰ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ਕੋ ਲਿਖਤੁਮ ਸ੍ਰੀ ਹਜੂਰ ਅਬਚਲਨਗਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸੇ ਪੁਜਾਰੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੋਰ ਸਰਬੱਤ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਬੋਲੀ ਹੈ ਬੋਲਾਵਣੀ ਜੀ ॥ ਆਪ ਕੀ ਸੁੱਖ ਸਤਗੁਰੂ ਪਾਸੋਂ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ ਜੀ ॥ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਹਮਹਿੰਦੂ- ਨਹੀਂ ਪੁਸਤਕ ਰਵਾਨਾ ਕੀਆ ਸੋ ਪਹੁੰਚਾ ਬੇਸ਼ੱਕ, ਮਹਾਰਾਜ ਦਸਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਤੀਸਰਾ, ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੇ ਅਲਹਿਦਾ ਰਚਕਰ ਜਾਰੀ ਕੀਆ ਹੈ-ਔਰ ਤਮਾਮ ਪੰਥ ਕੋ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਦਸਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੇ-ਸਿਵਾਇ ਉਨ ਕੇ ਔਰ ਕਿਸੀ ਕੋ ਮਦਦਗਾਰ ਨਾ ਸਮਝੇ ॥ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਸੂਰਜ ਕੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ ਹੋਰਹਾ ਹੈ, ਕੁਰੀਤੀਏ ਅਗਰ ਸੂਰਜ ਕੇ ਤੇਜ ਕੋ ਰੋਕਨਾ ਚਾਹੇਂ ਤੋ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਤੇ ਵੋਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸਰੂਪ ਹੀ ਰਹੇ ਗਾ ॥ ਮਿਤੀ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ੭ ਸੰਮਤ ੧੯੫੫</poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> 8snl1crvpvzvhgjnbhg9p6pa6y5mnz1 250 12971 230267 42503 2026-07-28T14:12:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੬ )}}</noinclude> {{Block center|<poem>{{center|'''<big>ਨੰ: ੨, ਹੁਕਮ ਨਾਮਾ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ</big>'''}} {{center|'''<big>ਸਾਹਿਬ ਦਾ:-</big>'''}} {{center|(ਮੁਹਰ)}} {{gap}}"ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ‖ ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਹੈ ॥ ਤਖਤ ਕੇਸਗੜ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਰਾਯ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਸੇ ਤੀਸਰਾ ਮਜ਼ਬ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਨਾਯਾ ਹੈ-ਜਿਸ ਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਬਾਂਣੀ ਸੇ ਔਰ ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪੰਥਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕੋੋਂ ਸੇ ਮਿਲਤਾ ਹੈ । ਤਾਰੀਖ ਬੈਸਾਖ ੬ ਸਾਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ੪੩੦ ॥ ਓਅੰਕਾਰ ਕੇ ਸਮੇਤ ਸਤਰਾਂ ਨੌ ਹੈਂ ॥" -- --- {{center|'''<big>ਨੰ: ੩, ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਦਮਦਮੇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ:-</big> '''}} (ਮੁਹਰ) (ਮੁਹਰ) {{gap}}੧ਓ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਸ੍ਰੀ ਸਤਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਸਵਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਸਾਜੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਨਿਵਾਜੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਨਮੁਖ ਦਰਬਾਰੀ ਗੁਰੁ- ਬਾਣੀ ਕੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨਿਰਮਲ ਬੁੱਧ ਬਚਨ ਕੇ ਸੁੱਧ ਗੁਰੂਸਿੰਘੋਂ ਕੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਸਰਬ ਉਪਮਾਂ ਜੋਗ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀਕੋ ਲਿਖਤੋਂ ਦਰਬਾਰ ਦਮਦਮੇਂ ਸਾਹਿਬ ਸੇ ਸਰਬ </poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> i3t4kdgn4grzdy76q46feam4b1hiusf 250 12973 230268 42509 2026-07-28T14:13:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੭ )}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਮਹੰਤੋਂ ਕੀ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਬੋਲੀ ਹੈ ਬੁਲਾਵਣੀ ਜੀ ॥ ਔਰ-ਹਮਹਿੰਦੂਨਹੀਂ - ਪੁਸਤਕ ਖਾਲਸੇ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਮੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆਗਇਆ-ਔਰ ਸਰਬ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਸਿੰਦ ਕੀਤਾ। ਏਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭੁੱਲਕੇ ਆਪਣੇਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ॥ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਨਿਆਰਾ ਪੰਥ ਖਾਲਸਾ ਹੈ-ਸਰਬ ਗੁਰਮਤ ਗ੍ਰੰਥੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ॥ ਬੈਸਾਖ ਦਿਨ ੨੫ ਸਾਲ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ੪੩੦ ॥ ਦਸਤਖਤ ਦਿਵਾਨ ਸਿੰਘ ॥ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ॥ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ॥ ਸੁੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ॥ ਨਰਾਯਣ ਸਿੰਘ ‖ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਹੰਤ॥ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ॥ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ॥" ---- {{center|'''<big>ਨੰ: ੪, ਹੁਕਮ ਨਾਮਾ ਮੁਕਤਸਰ ਜੀ ਦਾ:-</big>'''}} (ਮੁਹਰ) (ਮੁਹਰ) (ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ) {{gap}}ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਸ੍ਰੀ ੫ ਸਰਬ ਉਪਮਾ ਲਾਯਕ ਭਾਈ ਕਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋਗ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਡਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ਕੀ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਬੋਲੀ ਹੈ ਬੁਲਾਵਣੀ ਜੀ ॥ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਔਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਅਲਗ ਤੀਸਰਾ ਪੰਥ ਖਾਲਸਾ ਸਜਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਔਰ ਗੁਰੁਬਿਲਾਸ ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਹੈ ॥ </poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> 5w2yde2g8gnuq01gfkokve04db8my47 250 12975 230269 42514 2026-07-28T14:13:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੮ )}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਬੈਸਾਖ ਸੰਗਰਾਂਦੋਂ ੨੭ ਸਾਲ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ੪੩੦ ॥ ਦਸਤਖਤ ਮੈਹਿਣ ਸਿੰਘ ॥ ਰਣ ਸਿੰਘ ॥ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ‖ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ॥ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ॥ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ॥ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ॥ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ॥ ਭਾਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ‖ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ॥" {{center|'''<big>ਨੰ: ੫, ਚਿੱਠੀ ਚੀਫ ਸਕਤ੍ਰ ਖ਼ਾਲਸਾਦੀਵਾਨ</big>'''}} {{center|'''<big>ਲਾਹੌਰ ਦੀ:-</big>'''}} "ਨੰਬਰ ੧੧੫, ਤਾਰੀਖ ੪ ਮਈ, ਸੰਨ ੧੮੯੯. ੧ ਓ ਸ੍ਰੀਯੁਤ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ॥ ਆਪ ਦੀ ਪਤ੍ਰਕਾ---ਹਮਹਿੰਦੂਨਹੀਂ--- ਪੁਸਤਕ ਸਹਿਤ ਪਹੁਚੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪ ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਿਆਗਇਆ ‖ ਆਪ ਏਹ ਦਰਿਆਫਤ ਕਰਦੇ ਹੋੋਂ ਕਿ ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ ਦੀ ਰਾਯ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਾਤ ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀਗਈ ? ਜਿਸ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਕਤ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਏਹ ਹਦਾਯਤ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਇੱਤਲਾ ਦੇਆਂ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਾਯ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੇਖ ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਸਭ ਲੇਖ ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈਨ ‖ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਏਹ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬਾਤ ਬਾਤ ਪਰ ਸ੍ਰੀਮੁਖਵਾਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿਖਾਏ ਹੈਨ ॥ ਖ਼ਾਲਸਾਪੰਥ ਕੇ ਰਚਨੇਕਾ ਜੋ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਕਾ ਥਾ ਕਿ ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਅਰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸਭ ਧਰਮੋਂ ਅਰ ਪੰਥੋਂ ਸੇ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ- ਸੋ ਭਲੀਪ੍ਰਕਾਰ ਉੱਤਮਰੀਤੀ ਸੇ ਆਪ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹਕਰ ਲਿਖ- ਦੀਆ ਹੈ ॥ ਆਪ ਦਾ ਸਭਚਿੰਤਕ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ,ਜਾਂਇੰਟ ਚੀਫ ਸਕੱਤ੍ਰ ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ‖"</poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> kfr8q13rwscvgb68hl2ijl2izvz02o0 250 12982 230270 42547 2026-07-28T14:13:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />(੧੯)</noinclude> {{Block center|<poem><big>ਨੰ: ੬, ਗੁਰੁਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਭਾ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਪਰ ਸੰਮਤ ਮੰਗੀ,ਜਿਸ ਪਰ ਸਭ ਸਰੋਮਣੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ੧੬ ਵਿਸਾਖ ਸਾਲ ੧੯੫੬ ਬਿ: ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ:-</big> "ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥ ਅਸੀਂ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਮਨੋਂ ਤਨੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਪਣੀ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾਲਤਾ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਜਨਮ ਅਰ ਆਪਣਾ ਨਿਜਧਰਮ, "ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ" ਅਰ ਤੀਰਥ- ਰਾਜ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਗਰ ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਿੱਤਾ,ਪੁਨ: ਅਸੀ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਭੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲਤਾ ਏਹ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਨ੍ਯਾਯਕਾਰੀ ਨਿਰਪੱਖ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਰਾਜ ਮੇਂ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ ਸ੍ਵਧਰਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਅਰ ਪੰਥ ਮੇਂ ਸਰਬ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਭ ਕੇ ਮਾਨ੍ਯ, ਅਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਧਰਮਕਾਰਜਾਂ ਮੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾ ਧ੍ਯਾਨ, ਬਡੇ ਕਦਰਦਾਨ, ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯ, ਗੁਣਗ੍ਯ, ਗੁਣਗ੍ਰਾਹਕ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਰ ਨ੍ਯਾਯਕਾਰੀ ਨਿਜਇਸ਼ਟ ਮੇਂ ਨੇਸ਼ਠਾਵਾਨ ਗੁਰੂਭਗਤਿ ਮੇਂ ਅਨੁਰਕਤ ਆਪ ਜੈਸੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਿੱਤੇ ‖ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਪੰਥਹਿਤੈਸ਼ੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਗੁਰੁਮੁਖ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਸੋ ਹਜ਼ੂਰ ਦਾ ਸਿਰ ਪਰ ਹੋਣਾ ਗਨੀਮਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਕਯੋਂਕਿ ਜਦਤੋੜੀ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਪਰ, ਕੁਲ</poem>}} {{rule}}<noinclude></noinclude> gyq0lxmb070ytxv4gwa6f47de5k8456 250 13001 230717 42619 2026-07-29T11:13:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਖਬਰੇ ਸਾਹਮਣੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਸੁਣਾਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਨ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖਬਰੇ ਸੜਕ ਤੇ ਮਰਨਾ ਪੈਦਾ । ਇਹੋ ਜਹੀ ਟਹਿਲ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ-ਭੈਣ ਵੀ ਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ।' ਸ਼ੈਲਜਾ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਏਧਰ ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਨ ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਜਿਠਾਣੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਵੀ ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾ੫ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਫੇਰ ਆਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣਾ ਸਿਰਫ ਪਾ੫ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਤੇ ਘਿਉ ਨੂੰ ਰੇਤ ਵਿਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਂਗੂੰ ਹੈ। ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ । ਮੇਰੀ ਇਹ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੌਂਹ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਰਾ ਵੀ ਪੈਦਲ ਚਲਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਲੇਜਾ ਪਾਟਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭੈੜੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿ ਇਹੋ ਜਹੀ ਆਪਣੀ ਨੋਂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਬਗਾਨੀ ਸਮਝ ਰੱਖਿਆ ਸੀ । ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਕੜਛੀ ਪਤੀਲੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਭ ਉਹਦੀ ਕੰਨੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਐਨਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਐਨੇ ਵਡੇ ਝੂਠ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਤਦ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾ ਗਈ, ਉਹਦੀ ਮੁਰਦਾ ਜਹੀ ਆਵਾਜ ਤੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲ ਇਕੋ ਵੇਰ ਵੀ ਗੱਜ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਕ<noinclude></noinclude> sef8tsnyzhhc1hq26x0ow45chwf8fns 250 13002 230718 42620 2026-07-29T11:13:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਹੈ । ਉਹ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਸੀਬ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਪਾਲਾਂ ਪੋਸਾਂ? ਨੀਲਾ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਉਹਦੀ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ । ਉਹ ਉਥੋਂ ਹੀ ਬੋਲੀ, 'ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਚਾਚੀ ਨੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਕੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਹੈ ?" "ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲੱਤ ਨ ਅੜਾਇਆ ਕਰ ਨੀਲਾ" ਲੜਕੀ ਏਦਾਂ ਤਾੜਕੇ ਫੇਰ ਬੋਲੀ, ਚਿੱਠੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਥੋੜਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਤਾਂ ਭੇਜਣਾ ਹੈ । ਕੀ ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਦੂਸਰੇ ਮਹੱਲੇ ਵਿਚੋਂ ਆਦਮੀ ਮੰਗਵਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਵਾਵਾਂ ? ਨੀਲਾ ਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅੱਜ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੀ ਏਂ । ਅਜ ਸੰਗਰਾਂਦ ਹੈ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਗਈ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਤੂੰ ਲੋਹੜਾ ਮਾਰਿਆ ? ਮੈਂ ਮਰਨ ਦੀ ਬਾਬਤ ਕਦੋਂ ਮੂੰਹੋਂ ਲਫਜ ਕੱਢਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਕੱਢੀ ਕੱਲ ਦੀ ਛੋਕਰੀ, ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਲ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਆਹਕੇ ਘਰ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਛੜ ਖਿਡਾ ੨<noinclude></noinclude> q9joa00nwzn7r85uzrrkuckjjoibziy 250 13003 230719 42621 2026-07-29T11:13:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕੇ ਐਨਾ ਵਡਿਆਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਓਹ ਮੇਰੀ ਵਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਛਦੀ। ਐਨਾ ਦੁਖ ਭੋਗਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਮੌਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਵੀ ਦਵਾ ਪੀ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਡੀ ਤੋਂ ਵਡੀ ਸੌਂਹ ਹੈ। ਰੋਣ ਹਾਕੀ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਗਲਾ ਵੀ ਰੁੱਕ ਗਿਆ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਧੰਮ ਕਰਦੀ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਜਾ ਸੁੱਤੀ, ਨੈਨਤਾਰਾ ਲਾਗਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਖਿੜਕੀ ਥਾਣੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰਹਾਣੇ ਬੈਠ ਗਈ । ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਲ਼ਿਖਵਾਉਣ ਬਦਲੇ ਉਹਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰਦੀਓਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਛੱਡਕੇ ਸੌ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖ ਦੇਂਦੀ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਕੁਝ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ। ਕੰਧ ਵਲ ਪਾਸਾ ਮੋੜ ਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁ੫ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਪੁਛਿਆ, "ਕੀ ਹੁਣੇ ਜਵਾਬ ਲਿਖ ਦਿਆਂ ਬੀਬੀ ?" ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜ਼ਰਾ ਰੁਖੀ ਜੇਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲੋ ਬੋਲੀ, ਤੂ ਬੜੀ ਬੜਬੋਲੀ ਏਂ ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ । ਮੈਂ ਕਹਿ ਤਾਂ ਰਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜੇ ਰਹਿਣ ਦਿਹ । ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਾ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਗੁਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ । ਜਿੱਥੋਂ ਕੰਮ ਕੱਢਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ । ਉਹ ਚੁ੫ ਚਾ੫ ਉਠ ਗਈ । ਕਰੀਬ ਦੋ ਵਜੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ<noinclude></noinclude> 250b9emx8w2dfppo54dyz2343zk9efq 250 13004 230720 42622 2026-07-29T11:13:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਪੁਛਿਆ, 'ਕੀ ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ ਹੈ?' ਨੀਲਾ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਪੁਛਿਆ, "ਖਾਧੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਿਦਾਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਉਦਾਂ ਹੀ ਅੱਜ ਵੀ ਖਾਧੀ ਹੈ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿਕੇ ਚੁਪ ਚਾ੫ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਦੁਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ੈਲਜਾ ਮੁੱਢ ਤੋ' ਹੀ ਬਹੁਤ ਅਭਿਮਾਨਣੀ ਹੈ। ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲੋਂ ਉਹ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਗਲੋਂ ਹੀ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਲੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ । ਪਰ ਹੁਣ ਐਨਾਂ ਕੁਝ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ । ਉਹਦਾ ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਜਿਨਾਂ ਅਸੁਭਾਵਕ ਸੀ ਉਨਾਂ ਹੀ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਅੰਦਰੋਂ ਡਰ ਰਹੀ ਸੀ । ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹੀਂ ਹੋ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਹਵਾੜ ਨਿਕਲ ਜਾਏ, ਇਹ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮਰਜੀ ਸੀ । ਪਰ ਸ਼ੈਲਜਾ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਹੀ । ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਉਹਦਾ ਅਚਰਣ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਇਹੋ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਸ ਸਲ ਦੀ ਨੂੰ ਪਾਲ ਕੇ ਜਵਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਇਹੋ ਹੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਲਜਾ ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਚੌਂਹ ਪਾਸੀਂ ਇਕ ਘੋਰ<noinclude></noinclude> 31nzyqck2lqw84jsokce2mzeh81ki53 250 13005 230721 42623 2026-07-29T11:13:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਉਦਾਸੀ ਛਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਗੁਝੇ ਦਖ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਬੱਦਲ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਢੱਕ ਕੇ ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਹ ਵਿੱਚੇ ਵਿਚ ਘੁਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮਾਂ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ ?' ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕਿੱਥੇ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ?' ਨੀਲਾ ਚੁ੫ ਚਾਪ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਪੀਤੀ ਉਠ ਕੇ ਬਹਿ ਗਈ । ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤੂੰ ? ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇਕ ਘੜੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਖਲੋ ਸਕਦੀ । ਬੈਠੀ ਰਹੋ ਸਿਰਮੁੰਨੀਏਂ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠੀ ਰਹੋ। ਤੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਆਂਗੀ ।' ਇਹ ਆਖਕੇ ਉਹ ਧੰਮ ਕਰਦੀ ਬਿਸਤਟੇ ਤੇ ਲੰਮੀ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਦੱਬੇ ਪੈਰੀਂ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਵਾਹ ਬੱਚੀ ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਏਂ । ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾਵੇਂਗੀ। ਹੁਣ ਜਿਨੇ ਦਿਨ ਹੋ ਸਕੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਲੈ । ਮਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁ ਖਲੋ । ਕੋਲ ਬਹਿਕੇ ਕੁਝ ਮੱਤ ਵੀ ਸਿਖ ਲੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਬਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ । ਜਾਹ ਜਾਕੇ ਪੈਰ ਹੀ ਘੱਟਣ ਲੱਗ ਜਾਹ ਬੀਬੀ ਜੀ ਸੌਂ ਜਾਣ । ਬੀਮਾਰ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਕਈ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਗ ਰਹੀ ਹੈ । ਨੀਲਾ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਚਾਚੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 2xkyfqv5ta480qgvbvkts4pv3ngup29 250 13006 230722 42624 2026-07-29T11:14:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਮੂੰਹ ਉਠਾਕੇ ਜਰਾ ਖਫਾ ਜਿਹਾ ਹੋਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਘਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਗੈਰ ਕਿਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ? ਕੀ ਤੂੰ ਛੋਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਏਂ ?' ਇਸਦਾ ਗੁੱਸੇ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਕੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਹੈਰਾਨਗੀ ਤੇ ਵੱਟ ਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਇਹੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਲੰਮੇ ਪਿਆਂ ਪਿਆਂ ਹੀ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸੇਵਾ ਕਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਏਗੀ ।' ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ 'ਇਹ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਹੈ ਇਹਨੂੰ ਮਾੜੇ ਚੰਗੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਤਾਂ ਨਿਆਣੀ ਨਹੀਂ। ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਹ ਧੀਏ ਜਾਕੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁ । ਉਹ ਆ੫ ਤਾਂ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਉਣ ਦੇਵੇ ?" ਨੀਲਾ ਕੁਝ ਜੁਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਚੇ ਦਬਾਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਰਹੀ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਆਖਿਆ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਧੀਏ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜੋ ਛੋਟੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਵੇਖ ਜਾਵਾਂ । ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ । ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਖਾਉਂਦੀਆਂ ।" ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਏਦਾਂ ਨ ਆਖ ਬੀਬੀ ਜੀ!<noinclude></noinclude> 5klvzwjj4r5ntzcp41fn6h150f3rryv 250 13007 230723 42625 2026-07-29T11:14:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹਜ਼ਾਰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈਓਂ ਤਾਂ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹੜਾ ਥਾਂ ਰਹਿ ਜਇਗਾ ? ਹਾਂ ਚੇਤਾ ਆ ਗਿਆ ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪੈ ਮਿਲੋ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ' ਕੁਝ ਰੁਪੈ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਰੁਪੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਸੋ ਆਹ ਲੈ ਬੀਬੀ ਜੀ ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਨੋਟ ਖੋਲਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿਤੇ । ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਹੱਥ ਅਗਾਂਹ ਕਰਕੇ ਰੁਪੈ ਫੜ ਲਏ ਤੇ ਨੀਲਾ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ 'ਜਾਹ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਸਦ ਲਿਆ । ਆਖੀਂ, ਰੁਪੈ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚ ਰਖਣੇ ਹਨ ।' ਨੈਨਤਾਰਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਇਹ ਰੁਪੈ ਦੇ ਕੇ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ ਸਭ ਸਾਫ ਹੋ ਗਏ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਗੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਈ । ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁ੫ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਹੀ ਸਦਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੁਣ ਵੀ ਉਸੇ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਰੁਪਇਆਂ ਦੇ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਪਤ ਇਤਹਾਸ ਸੀ। ਹਰੀਸ਼ ਦੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਸਿਰਫ ਨੈਨਤਾਰਾ ਹੀ ਇੱਕ ਚਲ ਚਲਣ ਵਾਸਤੇ ਬਦੋ ਬਦੀ ਪੜੀ ਪਾਸੋਂ ਰੁਪੈ ਕੱਢ ਲਿਆਈ ਸੀ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਇਸ ਵਰਤਾਵ ਨਾਲ ਰੁਪੈ ਤਾਂ ਡੁਬ ਹੀ ਗਏ ਸਨ। ਉਪਰੋਂ ਹੋਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜੀਅ<noinclude></noinclude> nesfxds1oowu5e2nl4twxxbujzkn7sh 250 13008 230724 42626 2026-07-29T11:14:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਭੈੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮਰ ਜਾਨ ਨੂੰ ਜੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਸ਼ੈਲਜਾ ਆ ਗਈ ਛੇਆਂ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਉਸਨੇ ਜਿਠਾਣੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੀ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਦਿਆ ਸੀ ?' ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੋ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਝੁੱਟ ਪਟ ਨਰਮ ਜਹੇ ਹੋਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਹਾਂ ਭੈਣ ਮੈਂ ਹੀ ਸਦਿਆ ਸੀ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਪੈ ਬਾਹਰ ਸਨ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਆ ਕੇ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚ ਰੱਖ ਜਾਏ । ਆਹ ਲੈ ਰਪੈ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੇ ਕੁਝ ਨੋਟ ਰਖ ਦਿੱਤੇ । ਇਹ ਵੀ ਉਸਨੇ ਨ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸ ਪਾਸੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ । ਸ਼ੈਲਜਾ ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਬੱਧੀ ਹੋਈ ਚਾਬੀ ਨਲ ਸੰਦੂਕ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਰੁ੫ਏ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਈ । ਇਹ ਨੈਨਤਾਰਾ ਪਾਸੋਂ ਸਹਾਰਿਆ ਨ ਗਿਆ । ਫੇਰ ਵੀ ਅੰਦਰਲਾ ਗੱਚ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦਬਾ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ਕ ਜਿਹਾ ਹਾਸਾ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, 'ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਉਰ ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁਤ ਭਰਾ ਕੋਈ ਮਤੇਇਆ ਭਰਾ ਨਹੀਂ । ਆਪਣਾ ਸਕਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਦਾ ਖਾਵਾਂਗਾ ?' ਫੇਰ, ਵੀ ਜੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਛੇ ਸੌ ਰੁਪਇਆ ਮਹੀਨਾ ਜੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਕਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ । ਕਿਉਂ ਬੀਬੀ ਹੈ ਨ ਠੀਕ ?'<noinclude></noinclude> 5qdybnblli35nxwgpxa74tfv0nd8yep 250 13009 230725 42627 2026-07-29T11:14:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਹਸਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿਹਰਾ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੋਈ ਜੁਵਾਬ ਨ ਦੇਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ੫ਈ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝ ਸਕੀ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਗਾਲੜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪੁਲ ਬੰਨ ਲਿਆਂ ਸੀ ।' ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ੨ ਆਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਹੱਥ ਟੱਡ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ । ਪਰ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ? ਇਕ ਜਣਾ ਕਮਾਏ ਤੇ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਖਾਣ ਤੇ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਲਏ ਏਦਾਂ ਕਿਦਾਂ ਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ 'ਹਰੀ' ਤੇ 'ਮਣੀ' ਲਈ ਕੁਝ ਇੱਕਠਾ ਕਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਕੁਛ ਖਰਚ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਿੱਦਾਂ ਚਲੇਗਾ। ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਝੂਠ ਥੋੜਾ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਭਾਰਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ।" ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਸੰਦੂਕ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਜਿਠਾਣੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਰਿੰਗ ਵਿਚੋਂ ਚਾਬੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਉਸਨੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਸਟ ਦਿਤੀ ਤੇ ਆ੫ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਈ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ? ਸ਼ੈਲਜਾ ਮੂੰਹ ਭੁਆ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ,"ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਇਹ ਚਾਬੀ<noinclude></noinclude> 4nln7o0pzwwhtseny8c2f66pdrqk8oo 250 13011 230726 42629 2026-07-29T11:14:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਹੀ ਆਦਮੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਗਰੀਬੀ ਹੀ ਗਰੀਬੀ ਹੈ । 'ਦੁੱਧ ਤੇ ਬੁਧ ਫਿਟਦਿਆਂ ਚਿਰ ਹੀ ਕਿੰਨਾਕੁ ਲਗਦਾ ਹੈ ?" ਠੀਕ ਹੈ ਨਾਂ ਛੋਟੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਬੀਬੀ ਜੀ?" ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਕਿਸੇ ਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ । ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਝੂਠ ਮੂਠ ਹੀ ਧੂਹੀ ਫਿਰਦੀ ਏਂ ?" ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤਕ ਬੁੱਧੀ ਕਿਉਂ ਨ ਫਿਟ ਗਈ ?' ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਹੁਣ ਤਕ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਫਿੱਟੀ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਦਿਲ ਬੇਈਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਐਸੇ ਹੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਹਿਨ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਨ ਅਸੀਂ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਨ ਤਨ ਨਾਲ ੫ਰ ਕੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਏਦਾਂ ਹੈ ਕਰਦਿਆਂ ਰਹਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੈ ਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, 'ਐਨੀ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਬਣ ਗਈ ਏਂ ? ੫ਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਿਥੇ ਸਨ ?' ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਉਨੀਏਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ! ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਡਾ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> ms8w2bt91085iqek17yqw3qzemxxaz8 250 13012 230727 42630 2026-07-29T11:14:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ।' ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਈ ਗਲ ਨ ਨਿਕਲ ਸਕੀ। ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਪੁਛਿਆ, "ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ?" ਸ਼ੈਲਜਾ ਇਹਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਇਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੋਲ ਪਈ, "ਮੂੰਹ ਸੜੀਏ, ਆਖਦੀ ਜਾਹ ਕਦੋਂ ਕੁ ਇਥੋਂ ਦਫਾ ਹੋ ਜਾਇਗੀ ?' ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੈਂ ਮਠਿਆਈ ਵੰਡਾਂਗੀ । ਮੇਰਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਘਰ ਤੁਸਾਂ ਫਸਾਦ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਖਾਕ ਸ਼ਾਹ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਝਗੜੇ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ । ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਝੂਠ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਪਾਸ ਜਰਾਂਦ ਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । ਸੋ ਜਿਨੇ ਰੁਪੈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਚੁਰਾਏ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਜਾਹ । ਸ਼ੈਲਜਾ ਮੁੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਹੂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਪਰ ਝੱਟ ਕੁ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਉਹ ਮੂੰਹ ਭੁਆ ਕੇ ਚੁਪ ਚਾ੫ ਚਲੀ ਗਈ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਰਖਤ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਟਾਹਣੀ ਵਾਗੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ । ਆਖਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਸਿਰ ਸੜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬੁਰਕੀਆਂ ਦੇ ਦੇ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਜ ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ । ਆ ਲੈਣ ਦਿਹ ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਆ ਲੈਣ ਦਿਹ । ਜੇ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ<noinclude></noinclude> 55wfko8lhikbla68v7r28xm87f4v85s 250 13013 230728 109240 2026-07-29T11:14:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੯੦)}}</noinclude>ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨ ਦਬਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨਹੀਂ। {{custom rule|sp|20|co|6|sp|20}}{{dhr|2em}} <section begin="6" /><section end="6" /> <section begin="7" />{{c|(੭)}} {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸ ਸੀ, ਉਹਦਾ ਇਰਾਦਾ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਨੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੇ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਅੱਜ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਲ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੈਲਜਾ ਤੇ ਮੁਢ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਸੀ। ਪਰ ਥੋੜਿਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਇਸਦੇ ਕੰਨ ਭਰ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਰੁਪੈ ਰਖਦਿਆਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰ ਗੜਬੜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਰੁਪੱਇਆਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਕਿਥੇ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਭਣ ਲਗਿਆਂ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਔਖਿਆਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਤੀ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰਸ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਲਏਗੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦੀ। {{gap}}ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਡੇ ਬਾਬੂ ਅਖਾਂ ਤੋ ਐਨਕ ਲਾਹਕੇ, ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਗੈਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ<section end="7" /><noinclude></noinclude> c3z2vnt5rmxzspm0n97i87erqv9vjyj 250 13014 230729 42632 2026-07-29T11:14:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਆਪਣੇ ਕਚਹਿਰੀ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਗਜ਼ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਕੰਮ ਦੀ ਗਲ ਛੇੜ ਦਿਤੀ । ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਐਨੀ ਮਰਨ ਮਿਟੀ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਹ ? ਮੁਫਤ ਦੀ ਬਾੜ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਐਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ? ਗਰੀਸ਼ ਦੇ ਕੰਨੀ ਖਬਰੇ ਖੁਆਉਣ ਪਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਪੁੱਜੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਨਹੀਂ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀ। ਆਹ ਥੋੜੇ ਜਹੇ ਕਾਗਜ਼ ਵੇਖਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ ਚਲਿਆ ਚਲਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਚਲੋ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਆਖਿਆ, "ਖਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਤੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਘਰੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।'' ਗ਼ਰੀਸ਼ ਕੁਝ ਸੁਚੇਤ ਹੋਕੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਹਾਂ ਸੁਣੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ! ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖ ਦਿਹ। ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕੌਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਏ ?.......... ਮਣੀ ਨੂੰ........।' ਮੁਕਦਮੇ ਦਿਆਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲ ਫਸ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਗੁਸੇ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਪਿੱਟ ਉਠੀ, 'ਮੇਰੀ ਇਕ ਗੱਲ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਦੇਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਰਹੇ । ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਹੋਰੀਂ ਘਰ ਛਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।' ਝਾੜ ਖਾ ਕੇ ਗਰੀਸ਼ ਹੋਰੀਂ ਚੌਂਕ ਪਏ। ਪੁਛਣ<noinclude></noinclude> 0egxevqdeetc7177hk219a7s1y7or6z 250 13015 230730 42633 2026-07-29T11:14:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਲੱਗੇ, ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ? ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ?' ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਾਰਦੀ ਹੋਈ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਮੇਰੀ ਭੈੜੀ ਕਿਸਮਤ! ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜੋਗੀ ਨ ਰਹਿ ਗਈ । ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਿਖਣ ਜਾਵਾਂ ? ਜੇ ਮੈਂ ਚੰਗਿਆਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ ਹੀ ਨਾ ਪੈਂਦੀ। ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਮੇਰੇ ਹਥ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਹੀ ਡੋਬ ਦੇਂਦੇ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲਗ ੫ਈ। ਅੱਜ ਤੇਤੀਆਂ ਸਾਲਾਂ ਪਿਛੋਂ, ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਲਪੀ । ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜੇ ਅਜ ਤੂੰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਜਾਏਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਗੋਲ-ਪੁਣਾ ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਵਾਂ । ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ੫ਏਗਾ ੫ਰ ਮੇਰੀ "ਹਰੀ" ਤੇ "ਮਣੀ" ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ? ਇਹ ਆਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਹੀ ਵੱਗ ਤੁਰਿਆ । ਮੁਕਦਮੇ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਗਰੀਸ਼ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚੋਂ ਭੁਲ ਗਏ। ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਅਧੀਰ ਜਹੇ ਹੋਕੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ 'ਹਰੀ !'<noinclude></noinclude> nw5xybwee0c6zzg5xo4douj6it5z8rz 250 13016 230731 42634 2026-07-29T11:14:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹਰੀ ਲਾਗਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੱਜਾ ਆਇਆ । ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਧਮਕਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਫੇਰ ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰੇਂਗਾ ਤੇ ਮੈਂ ਘੋੜੇ ਦੀ ਚਾਬਕ ਨਾਲ ਚੰਮ ਉਧੇੜ ਦਿਆਂਗਾ । ਹਰਾਮਜ਼ਾਦਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਬਸ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੁਕਦੀਆਂ । ਮਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ? ਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਝਿੜਕਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਣਦੇ । ਹਰੀ ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੁਤ ਜਿਹਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?' 'ਪਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀ' ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸ਼ਤਾਨੀਆਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਪੜ੍ਹਾਂਦਾ ਹੈ ? ਜਰਾ ਸੱਦ ਖਾਂ ਉਸਨੂੰ । ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਥਰਡ ਮਾਸਟਰ 'ਘੀਰੇਨ' ਬਾਬੂ ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹਾਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਕਿਉਂ ਸਵੇਰੇ ਕਿਉਂ ? ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ?' ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਸਟਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ । ਕੱਲ ਤੋਂ ਦੂਸਰਾ ਆਦਮੀ ਪੜ੍ਹਾਏਗਾ। ਜਾ ਜਾਕੇ ਦਿਲ ਲਾਕੇ ਪੜ੍ਹ।' ਹਰੀ ਸੁਕੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਵਲ ਵੇਖਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਵੇਖੀ ਅੱਜ ਕਲ ਦਿਆਂ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ? ਸਿਰਫ<noinclude></noinclude> kf8srbgl2t8oysxt2a853830io2zubm 250 13017 230732 42635 2026-07-29T11:15:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਰੁਪਇਆ ਲੈਣਗੇ ਤੇ ਧੋਖੇ ਦੇਣਗੇ । ਰਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਖ ਦੇਣਾ ਕਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਬਾਬੂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਦੂਸਰਾ ਬਾਬੂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਖੀਂ ਘਟਾ ਪਾਕੇ ਉਹ ਬੱਚ ਜਾਇਗਾ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕੋਈ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਆਖੀ । ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੀ ਤਕਣੀ ਤਕਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ । ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਰਤਬ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਬਾਬੂ ਜੀ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਏ। ਰੁਪਇਆ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਇਕ ਗਲ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ । ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ ਗਿਆ ਪਰ ਲੋਭ ਵੀ ਇਕ ਛੂਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ। ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੀ ਛੋਹ ਲੱਗ ਜਾਣ ਤੇ ਹੁਣ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਹੌਲ ਹੌਲੀ ਧੁਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ੈਲਜਾ ਇਸ ਘਰੋਂ ਚਲੀ ਜਾਇਗੀ, ਇਹ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਰੋਣ ਫੁੱਟ ੨ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਤਾਪ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਕੇ ਮੰਜੀ ਤੇ ਲੇਟੀ ੫ਈ ਸੀ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਉਸ ਪਾਸ ਆਕੇ ਬਹਿ ਗਈ । ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਬੁਖਾਰ ਟੋਹਿਆ ਤੇ 'ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂ'<noinclude></noinclude> te0hey6icxsv1lihxf96jjpx8ak92qu 250 13018 230733 42636 2026-07-29T11:15:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੁਣੀ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਭੁਆਂ ਕੇ ਥੋੜੇ ਵਿਚ ਹੀ ਜੁਵਾਬ ਦਿਤਾ, 'ਨਹੀ!' ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਗੁਸੇ ਦਾ ਸਬੱਬ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁਨਾਸਬ ਦੁਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਚੁਪ ਰਹਿਕੇ ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਆਖਿਆ, 'ਏਸੇ ਕਰਕੈ ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸਾਂ, ਬੀਬੀ ਜੀ ! ਲੋਕੀਂ ਕਿਦਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਐਨੇ ਰੁਪੈ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਗਲੀ ਦੇ, ਯਦੂ ਨਾਥ ਬਾਬੂ, ਗੋਪਾਲ ਬਾਬੂ, ਤੇ ਹਰਿ ਨਰਾਇਣ ਬਾਬੂ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਜੇਠ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਲੱਖ ਰੁਪਇਆ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਜਮਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ.......ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੀ ਦਸ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਘਟ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਜਿਹਾ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਆਖਿਆ 'ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ?' ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਹਨ । ਕਲ ਮੇਰੀ-ਗੱਲ ਦਾ ਯਕੀਨ ਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਗੋਪਾਲ ਬਾਬੂ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਏਦਾਂ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਬੀਬੀ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰੁਪਇਆ ਨ ਹੋਵੇ ? ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ........ ..' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਹੀ ਉਠ ਕੇ ਬਹਿ ਗਈ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਦੂਕ<noinclude></noinclude> 083bburiygvzr18a5yvp53ixmochj30 250 13019 230734 42637 2026-07-29T11:15:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਛਨਣ ਕਰਦੀਆਂ ਸੁਟ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਸੜਾ ਸੰਦੂਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੋਲ ਕੇ ਵਖ ਲੈ ਖਾਂ । ਘਰ ਦੇ ਖਰਚਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਝੂਠੀ । ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੋਟੀ ਹੀ ਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਐਹੋ ਜਹੀ ਦੇ ਵੱਸ ਪਈ ਸਾਂ ਕਿ ਕਦੇ ਇਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਜ ਉਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਸਮੇਤ ਘਰੋਂ ਵੀ ਤਾਂ ਉਹੋ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ ਨਾ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੀ ਸਾਂ ? ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵੱਸ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਰੁਪਇਆ ਘਰ ਹੀ ਨ ਰਹਿੰਦਾ ? ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਨਾਂ?' ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਠੀਕ ਹੈ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਫੇਰ ਸਖਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਏਨੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਉਹਨੇ ਖੁਦ ਇਸਨੂੰ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ ਜਵਾਨ ਜੀਤਾ ਸੀ । ਆਪਣੇ ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਚਾਬੀ ਉਹਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਖੁਦ ਨੀਵੀਂ ਬਣਕੇ ਦਿਨ ਕੱਟਦੀ ਰਹੀ ਸੀ । ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨੂੰ ਭੁਲ ਗਈ ਸੀ । ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਇਕ ਆਦਮੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਟੱਬਰ ਦਾਰੀ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ?' ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਰਹਿਕੇ ਨੈਨਤਾਰਾ ਹੌਲੀ<noinclude></noinclude> jbsdifr5vi3v2arl827fc1vfmfuf2ph 250 13020 230735 42638 2026-07-29T11:15:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹੌਲੀ ਆਖਣ ਲਗੀ, ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨੰਦ ਲਾਲ ਹਨ ਜੋ ਦਫਤ੍ਰ ਵਚ ਕਲਰਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਦਮੀ ਬਨਾਉਣ ਤੇ ਲਿਖਾਉਣ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਬੱਚੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕਾਣੀ ਕੌਡੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੇ ਵੱਡੀ ਨੋਂਹ ਕੁਝ ਆਖਦੀ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਤਾੜਕੇ ਆਖਦੀ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਟੋਕ ਕੇ ਬੋਲੀ, ਠੀਕ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇਗੀ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਇਹ ਗਲ ਤਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਤਾੜਕੇ ਨੰਦ ਬਾਬੂ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਫਿਕਰ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਨਰੈਣ ਤਾਂ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਲਿਖਾਕੇ ਵਕੀਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵ ਕਰੇਗਾ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਲੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਦੇਉਰ ਨਹੀਂ ਲੜਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਜੁਗ ਦੀ ਗਲ ਜਮਨਾ ਹੈ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਜਦ ਨੰਦ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀਆ ਉਤਰ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਸਕਾ ਭਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਭਰਾ ਦੇ ਰੁਪੈ ਉਧਾਰ ਦੇਕੇ ਉਸਦੇ ਬਿਆਜ ਨਾਲ ਪਿਉ ਦਾਦੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਖੁਦ ਖਰੀਦ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਭੀਖ ਮੰਗ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੀ ਗਲ ਮੰਨਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੋਈ ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਜਾਂ ਮਤਰੇਇਆ ਭਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਾਸ ਸਕਾ ਭਰਾ ਸੀ ।<noinclude></noinclude> bv39kcnlplvczqylwrlbp0mfpv49gmz 250 13021 230736 42639 2026-07-29T11:15:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੜਫ ਉਠੀ, ਇਹ ਕੀ ਆਖ ਰਹੀ ਏਂ? ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਖਦੀ, ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਫੇਰ ਕੁਝ ਬੋਲੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸਤਰਾਂ ਉਸਦਾ ਜਾਣਾ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਪਰ ਹੁਣ ਨੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਕੇ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਬਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨ ਰਿਹਾ । ਗਰੀਸ਼ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਪਏ ਸਨ ਕਿ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਆਕੇ ਕਿਹਾ, ਮੈ ਦੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । 'ਕਿਉਂ ?' ਕੋਈ ਨ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਘਰ ਢਹਿ ਜਾਇਗਾ । ਸਭ ਜਾਇਦਾਦ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਇਗੀ ਇਥੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਘਰੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ, ਕਿੰਨਾ ਮਾਨਸਕ ਦੁਖ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਉਸ ਭਲੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ।<noinclude></noinclude> 821wmkxqbqid32j2cacmcbofabivwrq 250 13022 230737 110689 2026-07-29T11:15:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੯੯)}}</noinclude>ਉਸਦੇ ਕਚਹਿਰੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿਠਾਲੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦਲੀਜ਼ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਜਿਠਾਣੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਟ੍ਰੰਕ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਚੌਂਹ ਬਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ। {{gap}}ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗੂ ਪਈ ਰਹੀ ਨੈਨਤਾਰਾ ਉਪਰ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਜਾਕੇ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ।{{custom rule|sp|20|co|6|sp|20}}{{dhr|1em}} <section begin="7" /><section end="7" /> <section begin="8" />{{c|(੮)}} {{gap}}ਦੋ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਲੰਗ ਲੋਹਾ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਵਾਸਤੇ ਬਿਸਤਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਐਨੇ ਵੱਡੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹਨੂੰ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਹੀ ਰਾਤ ਕੱਟਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਉਹ ਗੁਸੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ੫ਰ ਫੇਰ ਵੀ ਸਾਰਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਸੁਆਏ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਸਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਠ ਕੇ ਵੀ ਬੈਠਣਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਵੀ ਚੈਨ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੌਂ ਸਕਦੀ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਔਖਿਆਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ੈਲਜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਇਹਦੀ ਬੀਮਾਰੀ<section end="8" /><noinclude></noinclude> alghg75hzcf7u229ib3k57hvjcrf9ks 250 13023 230738 42641 2026-07-29T11:15:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਤਾਈ ਜੀ ਦੇ ਵਛੌਣੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਸਾਉਣ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਭ ਸਕਦਾ । ਕਨ੍ਹਿਆਈ ਦੀ ਸੌਣੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਐਨੀ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਛੁਟਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਗਲਤੀ ਕਰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਥਲੇ ਮੋਮ ਜਾਮਾ ਵਿਛਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਪਿਨ ਸੁਤਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਚੱਕੀ ਘੇਰੇ ਘੁਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਪਟਲ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੀ ਭੁਖ ਲੱਗ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਹਾਣੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੈਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਖ ਦਿੱਤੇ ? ਕਿਸੇ ਦਾ ਨੱਕ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੋਡ ਥਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਗਿਆ ? ਇਹੋ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਅਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਲਗਿਆਂ ਵਿਛਾਉਣੇ ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਜਗਾ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਇਗੀ, ਇਸਦਾ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਖਿਅਲ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਦੀਆਂ ਸੌਹਾਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦੇਣ ਤੇ ਉਹ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਉਤੇ ਤਾਂ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਏਦਾਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਾਣੀ ਦੀ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁਗਦਰਾਂ ਨਲ ਕੁੱਟ ਸੁੱਟੀ ਹੰਦੀ ਹੈ । ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਅਨ੍ਹੇਰਾ ਸੀ, ਬੂਹੇ ਬੰਦ ਸਨ । ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਭੁਆਂ ਕੇ ਅਪਣੇ ਕਮਰੇ ਆ ਗਈ। ਵਿਛਾਉਣੇ ਵਲ ਵੇਖਿਆ-ਥੋੜੇ ਜਹੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਵਿਪਨ ਝੇ ਛੁੱਟਨ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਬਿਸਤਰਾ ਤੱਪਦੀ ਹੋਈ<noinclude></noinclude> by1q2amirl0becw3ejqh89c9g77pibq 250 13024 230739 42642 2026-07-29T11:16:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਂਗੂ ਅਡ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਥੋੜੇ ਜਹੇ ਥਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾ੫ ਪੈ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਮੀਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗਰਮ ਗਰਮ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਕੇ ਸਿਰਹਾਣਾ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਪਰ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਸਬੰਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰਾਂ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹਦਾ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਪੱਕ ਹੋਇਆ ਸੁਭਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਪੂਰੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਈ ਬਹਾਨੇ ਘੜ ਘੜ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣਗੇ। ਸੋ ਇਸ ਕਰਕੇ ਓਹਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅਗੋਂ ਪਿਛੋਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਝਗੜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਢਿੱਡ ਟੋਹਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੇ ਪੂਰੀ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ। ਇਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜਿਆਂ ਖਲੋਤਿਆਂ ਇਕ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਪੀਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਸ਼ੈਲਜਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਖੁਆਉਣ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ੫ਰ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ । ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਵੇਲ ਵੇਖਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੀ ਕਿ ਬੱਚਾ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਓਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਸਦੇ<noinclude></noinclude> 6yvdcsyr7dh5uv3vgewxkyyj6ml2oi8 250 13025 230740 42643 2026-07-29T11:16:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਫਿਕਰ ਦਾ ਅੰਤ ਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ । ਅਜੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਪਿਆਂ ਪਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਆ ਰਿਹ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ ਜਾਕੇ, ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਕਰਕੇ ਕਿਨ੍ਹਾਈ ਦਾ ਢਿਡ ਹੀ ਨ ਭਰ ਸਕਿਆ ਹੋਵੇ ? ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਹੀ ਬਿਨਾ ਖਾਧੇ ਪੀਤੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨੂੰ ਜਗਾਕੇ ਕੋਈ ਖੁਆਏਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਭੁਖਾ ਹੀ ਨ ਤੜਫਦਾ ਰਹੇ । ਖਿਆਲ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਾਫ ਸਾਫ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਲਣ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਫਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਲਾਗੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਰੀਸ਼ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰਾਤ ਗਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਚਲ ਗਈ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ, ਮੰਨ ਲਿਆ ਪਟਲ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲਜਾ ਲਿਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਨ੍ਹਾਈ ਤੇ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਹਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਸੱਕਾ ਪੁਤਰ ਨਹੀਂ ? ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਝੋਕ ਵਿਚ ਹੀ ਆਖਿਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਬੇਚੈਨ ਜਹੀ ਹੋਕੇ ਪਲੰਘ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਹਿ ਗਈ, ਆਖਣ ਲਗੀ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਸ ਉਤੇ ਦਾਹਵਾ ਕਰ ਦਈਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿ ਨਹੀ ? ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੋਚ ਦੇ ਆਖ ਦਿਤਾ<noinclude></noinclude> 0rnnaq49mvoirygyh58e9bix0bt7s2r 250 13026 230741 42644 2026-07-29T11:16:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਆਸਾ ਤੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਖਿੜ ਪਈ । ਕਹਿਣ ਲਗੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਇਆ, ੫ਰ ਪਟਲ ਦੀ ਬਾਬਤ ਤਾਂ ਸੋਚੋ ? ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਮੈ ਹੀ ਪਾਲ ਪੋਸਕੇ ਵਡਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾਈ ਜਾਏ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ-ਇਹ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹੇਰਵੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਵੀ ਪੈ ਜਾਏ । ਤਾਂ ਕੀ ਹਾਕਮ ਦਹ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਈ ਪਾਸ ਹੀ ਰਹੇ ?' ਵਾਹ ਤੂੰ ਤਾਂ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਏਂ। ਮੇਰੀ ਗਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ । ਇਹ ਗਲ ਆਖ ਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਹਲੂਣਿਆਂ । ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਜਾਗ ਕੇ ਆਖਿਆ 'ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਉਹ ਮਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਸੁਟੇਗੀ? ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੱਲ ਹੀ ਜੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦੇਉਰ ਪਾਸੋਂ ਅਰਜ਼ੀ ਪੁਆ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਵੇ ? ਇਹ ਆਖਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਜੁਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ । ਪਰ ਜਵਾਬ ਦੀ ਥਾਂ ਘੁਰਾੜੇ ਸਣਕੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਰਾਤ ਭਰ ਉਹਨੂੰ ਜਰਾ ਵੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਸਵੇਰਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਦੋਂ ਉਹ ਹਰੀਸ਼ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਲੜਕੇ<noinclude></noinclude> eg6yeclyb5r5y1xl6mmyrd9mvolqdkd 250 13027 230742 42645 2026-07-29T11:16:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਵਾਸਤੇ ਦਾਹਵਾ ਕਰੇ । ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਦਿਆਂ ਕਿਦਾਂ ਲੋਕੀਂ ਡਰਕੇ ਕਨ੍ਹਿਆਈ ਤੇ ਪਟਲ ਨੂੰ ਇਥੇ ਛਡ ਜਾਣਗੇ, ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਸੁਫਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ । ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਨੇ ਹਰੀਸ਼ ਦੇ ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਜਾ ਖੜਕਾਇਆ, 'ਲਾਲਾ ਜੀ ਉੱਠੋ ।' ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਘਬਰਾਕੇ ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਚਿਰ ਲਾਇਆਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲਣਾ ਹੁਣੇ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਅਦਾਲਤੋਂ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖ ਦੇਣਾ ਕਿ ਜੇ ਚਵੀ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਜਵਾਬ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਦਾਹਵਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਏਗਾ।' ਹਰੀਸ਼ ਦਾ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਗਰਮ ਹੋਣਾ ਫਜ਼ੂਲ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੰਨਕੇ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਪੁਛਿਆ, 'ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਭਾਬੀ ਜੀ ? ਬਹਿ ਜਾਓ ।' 'ਕੀ ਕੋਈ ਕੁਝ ਲੈਗਿਆ ਹੈ? ਦਾਹਵਾ ਜ਼ਰਾ ੱਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸਮਝ ਲਿਆ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਬਹਿਕੇ ਦੋਵੇਂ ਅਖਾਂ ਟੱਡ ੨ ਕੇ ਬੜੇ ਅਸਚਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵਾਰਤਾ ਕਹਿ ਦਿਤੀ। ਸੁਣਕੇ ਹਰੀਸ਼ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿਹਰਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ । ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਕੀ ਤੂੰ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਈਏਂ ਭਾਬੀ ? ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਲ ਹੋਵੇਗੀ ।<noinclude></noinclude> 7azyt9ovp0s3qjqxqcsv2ca6q3dbei4 250 13028 230743 42646 2026-07-29T11:16:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਆਪਣੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਲੈ ਗਏ ਹਨ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀਏਂ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨ ਹੋਇਆ । ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਦਾਹਵਾ ਕੀਤਿਆਂ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਇਗੀ ।' 'ਭਰਾ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ ਹੋਣਾ ਏਂ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ 'ਐਨੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ, ਕੀ ਮੈਂ ਹਾਲੀ ਤਕ ਮਖੌਲ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ? ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨ ਰੱਖਾਂ ਤਾਂ ਸਾਫ ਸਾਫ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ?' ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਇਹ ਦਾਹਵਾ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਅੜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਹੀ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਉਠ ਕੇ ਖਲੋ ਗਈ । ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਸ ਰੱਖੋ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿਸੇ ਲੰਘ ਗਏ ਨੇ, ਚੌਥਾ ਲੰਘਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਦਾਹਵਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਵਿਚ, ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਥਾਂ ਥੋੜਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਨ ਲਿਖੋ ਮੈਂ ਮਣੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਨਗੀਨ ਬਾਬੂ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾ ਲਊਂਗੀ,' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਉਠ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈ।<noinclude></noinclude> raxmqr0bqht59rohvezm0ceyinnm8m6 250 13029 230744 42717 2026-07-29T11:16:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੦੬ )}}</noinclude>ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਰਚ ਸਬੰਧੀ ਘਰ ਦੇ ਮੁਨੀਮ 'ਗਨੇਸ਼ ਚੱਕਰਵਰਤੀ' ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪੈ ਖਰਚ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ੫ਰ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨਵੀਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪੈ ਖਾ ਲਏ ਹਨ। ਉਹ ਖਿਆਲ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫ ਸਮਝਕੇ ਇਹ ਨੌਕਰ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਦਾਅ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਝਗੜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਪੰਜਾਹ ਰੁਪੈ ਤਾਂ ਪੰਡ ਰੁਪਇਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਨੇਸ਼ ਮੈ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿਉਗੇ ਕਿ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪੈ ਕਿਦਾਂ ਖਰਚ ਹੋ ਗਏ? ਕੀ ਬਾਕੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨ ਬਚਿਆ? ਮੈਂ ਕੋਈ ਬੇਵਕੂਫ ਹਾਂ? ਬਾਰਾਂ ਗੰਢੇ (ਗੰਢਾ ਚਾਰ ਰੁਪੈ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਦੋ ਰੁਪੈ ਖਰਚ ਹੋਕੇ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪੈ ਕਿੱਦਾਂ ਹੋ ਗਏ?' ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਅਖਿਆ, 'ਮਾਂ ਜੀ ਨੀਲਾ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਪੁਛ ਲੌ...... ..' ਨੀਲਾ ਨੂੰ ਸਦਕੇ ਹਿਸਾਬ ਸਮਝਾਂ, ਉਹ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਗਣੇਸ਼ ਇਹ ਗਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ੈਲ ਘਰ ਨਹੀਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜਿਦਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀ ਕਰੇ, ਹਿਸਾਬ ਦੇਉ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਾ। ਮੈਂ ਆਖ ਤਾਂ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਨ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਨ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੁਆੜਾ<noinclude></noinclude> 304bvd00stf8n4ihymw1mxzj4tfvj46 250 13030 230745 42649 2026-07-29T11:16:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ । ਸਿਰ ਸੜੀ ਨੂੰ ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ । ਪਾਲਪੋਸ ਕੇ ਜੁਵਾਨ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੋਬ ਵਿਖਾਕੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘਰੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਜਹੀ ਕੋਈ ਬੁਰੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਲੈਣ ਦਿਹ, ਫੇਰ ਵੇਖਾਂਗੀ ਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰਖ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਤੂੰ ਹੁਣ ਜਾਹ, ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਚੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਦਸ ਜਾਣਾ ਕਿ ਐਨੇ ਰੁਪੈ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ?' ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਬੁੱਤ ਜਿਹਾ ਬਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਆਕੇ ਅਖਿਆ; 'ਮੈਂ ਵੀ ਟੱਬਰਦਾਰੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਕੌਡੀ ਕੌਡੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰਖਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ । ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਘਰ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇਸ ਝੰਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਏਂ । ਇਹ ਸੇਵਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਹ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਾਲਾਕੀ ਕਰਕੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚ ਗੜਬੜੀ ਪਉਣਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਅਖਿਆ; 'ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਐਨੀ ਮਾੜੀ ਹੋਕੇ ਇਹ ਟੰਟਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਥੋੜਾ ਗਲ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਰੁਪੈ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣਾ, ਖਰਚ ਕਰਨਾ, ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ, ਸਭ ਉਹੋ ਹੀ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਥੋਂ ਥੋੜਾ ਹੋ ਸਕਣਾ ਹੈ ? ਚੰਗੀ ਗਲ ਹੈ ਤੂੰ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਿਆ ਕਰ।' ਇਹ ਆਖ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ<noinclude></noinclude> t7adqi4jnjsrtv593o74vd2ltark30q 250 13031 230746 110692 2026-07-29T11:16:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|(੧੦੮)}}</noinclude>ਕੁੰਜੀ ਫੇਰ ਅਪਣੇ ਹੀ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ। {{gap}}ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਲੱਗੇ, ਨੈਨਤਾਰਾ ਹਜ਼ਾਰ ਤਰਕੀਬਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਦੀ ਚਾਬੀ ਆਪਣੇ ਪੱਲੇ ਨ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕੀ, ਨੈਨਤਾਰਾ ਬੜੀ ਸਿਆਣੀ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਏਸ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਧੇ ਜੀਅ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੀਜ ਦੇ ਪੱਕਣ ਤੇ ਉਸਦਾ ਫਲ ਖਾਣੋ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਵਿਰਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੀ। ਜਿਹੜਾ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਅਤਬਾਰ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਤੋਂ ਉਠ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਤੇ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। {{custom rule|sp|20|co|6|sp|20}}{{dhr|2em}} <section begin="8" /><section end="8" /> <section begin="9" />{{c|(੯)}} ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਦਮੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਅਫਸੋਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦਾ<section end="9" /><noinclude></noinclude> qh7owhhgird061ktzrdwc0jcgh2qq9s 250 13032 230747 42651 2026-07-29T11:16:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਆਖਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਬਰਾਂਡੇ ਥਾਣੀ ਲੰਘ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕਦੇ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ! ਕਨ੍ਹਿਆਈ ਤੇ ਪਟਲ ਦੀ ਖਬਰ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤਰਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ । ਹੁਣ ਇਹ ਤਰਸੇਵਾਂ ਅੱਧਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਖਾ ਸੌਖਾ ਹੋਕੇ ਇਕ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਕੰਨੀ ਅਚਾਨਕ ਭਿਣਕ ਪਈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਦਿਉਰ ਦੇ ਬਰਖਿਲਾਫ -ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਝਗੜਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਝਗੜਾ ਖੁਦ ਬਾਬੂ 'ਹਰੀਸ਼' ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਨੀ ਤਾਂ ਚਲ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਦੋ ਕੇਸ ਫੌਜਦਾਰੀ ਦੇ ਵੀ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ । ਇਹ ਖਬਰ ਸੁਣਕੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਡਰ ਦੇ ਫਿਕਰ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ । ਪਤੀ ਪਾਸੋਂ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਨ ਵੇਖਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਰੀਸ਼ ਪਾਸ ਚਲੀ ਗਈ । ਪੁਛਣ ਲੱਗੀ, 'ਕਿਉਂ ਲਾਲਾ ਜੀ, ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਕੋਈ ਮੁਕਦਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ?' ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਕਿਹਾ 'ਹਾਂ ਭਾਬੀ ਜੀ ਹੋ ਤਾਂ ਇਉਂ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਫਿਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ! ਕੀ ਹੁਣ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ? ਭਰਾਵਾਂ<noinclude></noinclude> s5ev58vptikvfat34egwj515kzmrbai 250 13033 230748 42652 2026-07-29T11:16:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਦਮੇ ?' ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਜੇ ਤੇ ਬੈਠੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰ ਸੁਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਤਾਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਬੀਬੀ ਜੀ ! ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਕ ਛੋਟੇ ਦਿਉਰ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਾਸਤੇ ਦੇਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸਾਏਂ ਓਦੋਂ ਇਹ ਰੁਪੈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਉੱਜੜਦੇ ਹੁਣ ਉਜੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਓਦੋਂ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਲੇ ਗਏ ਹੁਣ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕੁਛ ਚਿਰ ਚੁ੫ ਰਹਿਕੇ ਪੁਛਿਆ, 'ਮੁਕਦਮਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ?' ਹਰੀਸ਼ ਨ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਦਮਾ ਕੀਤੇ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੀ ਤਾਂ ਅਸਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਜਦ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਛੋਂ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਇਕ ਮਰਲਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵੀ ਵੜਨਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ? ਭਾਬੀ ਇਉਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ ਸਭ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ ? ਮੁਆਮਲਾ ਆਦ ਆਪ ਵਸੂਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਪੈਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ । ਜਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਹ ਭਰਾ ਨੇ ਹੀ ਤਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ । ਫੇਰ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਕ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਰਮੇਸ਼ ਹੈ ? ਮੈਂ ਵੀ ਸੌਂਹ ਖਾਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਇਸਨੂੰ ਮਕਾਨ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਕਢ ਲੈਂਦਾ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ।'<noinclude></noinclude> 4ifyuyoyzdkbney6nrfz8l2c6j4kp01 250 13034 230749 42653 2026-07-29T11:17:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਚੁ੫ ਰਹਿਕੇ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, 'ਉਹ ਵੀ ਬਾਲ ਬੱਚੜਦਾਰ ਹੋਇਆ ਕਬੀਲਾ ਲੈਕੇ ਕਿਥੇ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ?' ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਅਖਿਆ, 'ਸਾਨੂੰ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਭਾਬੀ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ?' ਹਰੀਸ਼ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਜੇ ਭਰਾ ਕਿਤੇ ਏਦਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਫਿਕਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੀ । ਜਦ ਅਖਾਂ ਪਾੜਕੇ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਰਮੇਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਪਲ ਪੋਸਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੁਪੈ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦੱਸੀ ਨੇ ? ਮੈਂ ਫੌਜਦਾਰੀ ਵਿਚ ਰਮੇਸ਼ ਭਰਾ ਨੂੰ ਫਸਾ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਸਾਂ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਪੋਲਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਹੀ ਕਸੂਰਵਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਨੇ ਮੁਕਦਮਾ ਲੜਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਿੱਦਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ? ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕੀਂ ਭੈੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ਜੇਠ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਹਲ ਭਿਜਵਾਕੇ ਉਹਨੂੰ ਕੀ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਇਕੋਵਾਰੀ ਹੀ ਤੜ੫ ਉਠੀ, ਫੇਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉੱਠਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ । ਉਥੋਂ ਤੁਰਕੇ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਈ, ਗਰੀਸ਼ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕੰਮ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਿਰ ਚੁਕਕੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਦੀ<noinclude></noinclude> 4g78w8vek9y5bhg5rs59y2qgxq4yup2 250 13035 230750 42654 2026-07-29T11:17:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸੁਭਾਵਕ ਲਗਨ ਟੁਟ ਗਈ । ਹੱਥ ਵਿਚਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਥਲੇ ਰੱਖਕੇ ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਅਜ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿੱਦਾਂ ਜੀਅ ਕਰ ਆਇਆ ? ਕੀ ਬੁਖਾਰ ਦਾ ਆਰਾਮ ਹੈ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਪੁਛ ਤਾਂ ਲਿਆ ਹੈ ?' ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਜਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਵਾਹ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਪੁਛਦਾ ? ਪਰਸੋਂ ਮਣੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ ਯਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ? ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੀ ਉਲਾਦ ਹੀ ਇਹੋ ਜਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ।' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਬੁੱਢੇ ਵਾਰੇ ਝੂਠ ਮਾਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ । ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਹੋਏ ਮਣੀ ਆਪਣੀ ਭੂਆ ਪਾਸ ਇਲਾਹਬਾਦ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸਾਂ ਪਰਸੋਂ ਕਿਦਾਂ ਪੁਛ ਲਿਆ ? ਜੋ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਉਹ ਹੁਣ ਕਰੋਗੇ ? ਖੈਰ ਜਾਣ ਦਿਓ ਮੈਂ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਮੈਂ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਈ ਹਾਂ ਕਿ ਪਤਾ ਕਰ ਸਕਾਂ ਜੋ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਕਦਮਾ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ?' ਗਰੀਸ਼ ਬਰੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਉਹ ਤਾਂ ਚੋਰ ਹੈ, ਚੋਰ ! ਇਕ ਦਮ ਹੀ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਮੀਨ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਸਭ ਫੂਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਸਭ ਕੁਝ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਸੁਟਿਆ ਹੈ ।'<noinclude></noinclude> 75c0rlrpaixh9wx2v68b584ri8plifq 250 13039 230751 42660 2026-07-29T11:17:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਕਦਾ, ਉਹਦੇ ਬਣਾਏ ਬਗੈਰ ਗੁਜਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਵਿਚ ਤੰਗੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਲਈ ਕਪੜੇ ਬਣਵਾਣੇ ਹਨ । ਚੌਲ ਤੇ ਆਲੂ ਖ਼ਰੀਦਣੇ ਹਨ! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋੜਾਂ ਵਿਖਾਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਇਆ ਮੰਗ ਲਿਆ।' ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨ ਸਹਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਖਿਆ, 'ਬੇਸ਼ਰਮ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ' ਫੇਰ ਇਹਦੇ ਪਿਛੇ ?' ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਏ ਤੂੰ । ਬਿਲਕੁਲ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ।ਭੈੜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਹਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ-ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਰਲਾਕੇ ਅਠ ਸੌ ਰੁਪੈ ਲੈ ਲਏ ਤਦ ਕਿਤੇ ਗਲੋਂ ਲੱਥਾ ।' 'ਲੈ ਗਿਆ ? ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ?' ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਲਿਆਂ ਕਦੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛਡਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਲੈਕੇ ਹੀ ਹਟਿਆ।' ਹਰੀਸ਼ ਦਾ ਸਾਰਾ ਚਿਹਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਹੀ ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਹ ਕੁਝ ਚਿਰ ਬੁੱਤ ਜਿਹਾ ਬਣਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫੇਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਭਰਾਵਾ ਫੇਰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ।' ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕੁਝ ਨਹੀਂ । ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਦਾ ਖਰਚ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ । ਭੈੜਾ ਐਡਾ ਕਰਮਾ ਦਾ ਬਲੀ ਹੈ । ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤਾਸ਼ ਚੌਪੜ ਖੇਡਣੀ ਤੇ ਫੇਰ ਪੈ ਕੇ ਸੌਂ ਰਹਿਣਾ।<noinclude></noinclude> rei484yp5kw4epf66y4h4v893tgnype 250 13040 230752 42661 2026-07-29T11:17:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਇਹ ਉਸਦਾ ਦਿਹਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜਿਦਾਂ ਲੋਕੀਂ ਸ਼ਿਵਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ ।' ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਵਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗੂ ਖਿੜ ਖਿੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਘਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀਸ਼ ਪਾਸੋਂ ਹੋਰ ਨ ਸਹਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਉਠਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੰਦੀਆਂ ਪੀਹ ਪੀਹ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਗਿਆ, 'ਚੰਗਾ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸਿੱਝ ਲਵਾਂਗਾ ।' + + + ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਦੀ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਮੁਕਦਮੇ ਦੀ ਤਰੀਕ ਸੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਗਰੀਸ਼ ਬਾਬੂ ਨੂੰ ਆ ਫੜਿਆ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਜਰੂਰ ਦੇਸ ਜਾਕੇ ਮੇਰੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋਵੋ । ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਜਾਓ।' ਨਾਂਹ ਤਾਂ ਗਰੀਸ਼ ਕਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲ ਹੀ ਮੰਨ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ; 'ਚੰਗਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜਰੂਰ ਚੱਲਾਂਗਾ।' ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਿਉ ਬੇ ਫਿਕਰ ਹੋਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ 'ਜਰੂਰੀ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਕੀ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ । ਸੋ ਇਕਰਾਰ ਨੂੰ ਗਰੀਸ਼ ਭਾਵੇਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ<noinclude></noinclude> izaac7znf23pz7rlob53bn8op7rndtf 250 13041 230753 42662 2026-07-29T11:17:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੀ । ਉਸ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਗਰੀਸ਼ ਜਾਣੀਦੇ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਕੀ ਆਖਦੀ ਏਂ ? ਅਜ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਵਾਲਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੈ !' 'ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਏਗਾ । ਜਦੋਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਬਣੇ ਹੋ, ਝੂਠ ਹੀ ਮਾਰਦੇ ਆਏ ਹੋ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਸੱਚ ਬੋਲ ਦਿਉ । ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਦਾ ਡਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ?' ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਪਰਲੋਕ ? ਸੋ ਠੀਕ ਹੈ,..... ਪਰ........ ' 'ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲੇਗਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਏਗਾ ਜਾਉ ।' ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਗਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਸ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। ਜਾਣ ਲਗਿਆਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, 'ਦੋਹਾਂ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ......' ਤੇ ਇਹ ਆਖਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਈ। 'ਚੰਗਾ ! ਚੰਗਾ ! ਵੇਖੀ ਜਾਇਗੀ ।' ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਗਗੀਸ਼ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰਿਆ । ਪਰ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਇਗਾ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨ ਸਮਝ ਸਕਿਆ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਇਕਲਵਾਂਜੇ ਸੱਦਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੇਠ ਜੀ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਸ ਘਰੋਂ ਕੁਝ ਨ ਖਾਏ ਪੀਏ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਪੁਛਿਆ 'ਕਿਉਂ ?'<noinclude></noinclude> k3wznuhxy43e8djjx449udtpeb50ukc 250 13042 230754 42664 2026-07-29T11:17:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਨੈਨਤਾਰਾ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਕੇ ਆਖਿਆ, ''ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ ਬੀਬੀ ਜੀ, ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਥੋੜਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?' ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੁਣ ਵੀ ਅਥਰੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝਕੇ ਉਹ ਜ਼ਰਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਇਹ ਤੂੰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਏਂ, ਸ਼ੈਲਜਾ ਦਾ ਜੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਵੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਹ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ।' ਇਹ ਆਖਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ । …………………… ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰਮੇਸ਼ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸ਼ੈਲ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਹ ਠਾਕਰ ਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਗਹਿਣਾ ਮੂਰਤੀ ਅਗੇ ਰੱਖੀ, ਗੋਡੇ ਮੂਧੇ ਮਾਰੀ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਭਗਵਾਨ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿੱਦਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਮੈਨੂੰ 'ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤਿ' ਦਿਹ । ਮੇਰੇ ਬਚੇ ਬਿਨਾਂ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇਵ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਰੁਲ ਗਏ ਹਨ । ਸੁੱਕ ਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਹੱਡੀਆਂ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ ਹਨ ।' ………………… 'ਓ ਕਨ੍ਹਿਆਈ, ਓ ਪਟਲ ।' ਸ਼ੈਲਜਾ ਤ੍ਰਹਬਕ ਪਈ ! ਇਹ ਉਹਦੇ ਜੇਠ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ। ਬਾਰੀ ਥਾਣੀ ਵੇਖਿਆ, 'ਉਹੋ ਤਾਂ ਹਨ ? ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ, ਚਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ, ਉਹੋ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾ ਠੰਡੀ ਮੂਰਤੀ ਜਿਹੋ ਜਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਹੋ ਜਹੀ ਹੁਣ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ । ਕਨ੍ਹਿਆਈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਛਡਕੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਪੈਰੀਂ<noinclude></noinclude> 89zvyh546hio0iiwpew9zi6nsijsvep 250 13043 230755 42665 2026-07-29T11:17:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹੱਥ ਲਾਇਆ । ਪਟਲ ਖੇਲ ਛੱਡਕੇ ਭੱਜਾ ਆਇਆ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੱਛੜ ਚੁਕ ਲਿਆ । ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ 'ਨਮਸਤੇ' ਆਖੀ ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ । ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੁਣ ਐਨੀ ਛੇਤੀ ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ?' ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਸਾਫ ਸਾਫ ਆਖਿਆ,'ਜ਼ਿਲੇ ਕਚਹਿਰੀ।' ਗਰੀਸ਼ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਬਰੂਦ ਵਾਂਗੂੰ ਭੜਕ ਉਠੇ, 'ਭੈੜਾ ਨਾਲਾਇਕ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ, ਮੇਰਾ ਹੀ ਖਾਵੇਂਗਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਦਮਾ ਲੜੇਂਗਾ? ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕ ਦਮੜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ । ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਹੁਣੇ ਨਿਕਲ ਜਾਹ ਇਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਾ ਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਦਫਾ ਹੋ ਜਾਹ ।' ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਨਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਖ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਦਾਂ ਖਲੋਤਾ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ । ਭਰਾ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੀ, ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉਹ ਪਛਾਣਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਰਾਦਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਕੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁਪਚਾਪ ਬਾਹਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ । ਤਦ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਆਕੇ, ਗਲ ਵਿਚ ਪੱਲਾ ਪਾਕੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ । ਗਰੀਸ਼ ਨੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਕੇ ਆਖਿਆ 'ਆ ਧੀਏ ਰਾਜ਼ੀ ਏਂ ?' ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਵਿਚ ਨਾ ਕੋਈ ਗਰਮੀ ਸੀ<noinclude></noinclude> 5mmvrfuorkcrktkuqngy0czsuflvwm4 250 13044 230756 42666 2026-07-29T11:17:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਜਲਨ । ਬਾਹਰ ਦਾ ਓਪਰਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹੋ ਆਦਮੀ ਇਕ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਏਦਾਂ ਲੋਹੇ ਲਾਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਗਰੀਸ਼ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸਨੇ ਕਿੱਦਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਉਹਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅੱਜ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰਣਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਬੀਬੀ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ?' ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਚੁਪਚਾਪ ਖੜੀ ਰਹੀ । ਗਰੀਸ਼ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਚੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ,'ਉਸੇ ਭੈਂਸੇ ਸੂਰ ਨੇ ਵੇਚ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਕਿਸਦੇ ਹਨ ? ਮੇਰੇ ਹਨ । ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਜੇਹਲ ਭੇਜਕੇ ਹੀ ਸਾਹ ਲਵਾਂਗਾ ।' …………… ਮੁਕਦਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ । ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਰੀਸ਼ ਕਾਲਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਲੈਕੇ, ਹੁਗਲੀ ਅਦਾਲਤੋਂ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜਿਆ, ਆਉਂਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਲੀੜੇ ਕਪੜੇ ਖੋਲੇ ਓਸੇਤਰਾਂ ਹੀ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ । ਨੈਨਤਾਰਾ ਰੋਣ ਹਾਕੀ ਜੇਹੀ ਹੋਕੇ ਕਈ ਕੁਝ ੫ਛਣ ਲੱਗੀ । ਪਤਾ ਲਗਣ ਤੇ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਵੀ ਆ ਗਈ । ਪਰ ਹਰੀਸ਼ ਆਉਂਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਸੱਥਰ ਲਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਲੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕੀ ।<noinclude></noinclude> pevf210m3fr2jp2c65l2nxr5dzn0qor 250 13045 230757 42668 2026-07-29T11:17:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਮੁਕਦਮਾ ਹਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਦੋਵੇਂ ਦਿਰਾਣੀ ਜਿਠਾਣੀ ਬਰਾਬਰ ਬਹਿਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ 'ਮੁਕਦਮੇ ਵਿਚ ਹਾਰ ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਹੈ, ਫੇਰ ਵਲਾਇਤ ਤਕ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ । ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਅਗੋਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰਕੇ ਬਹਿ ਗਏ ਹੋ?' ਪਰ ਅਸਚਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਦਮਾ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ, ਹਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬੀ ਐਨਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਂ ਹੀ ਸਹਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਹਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਲਾਲਾ ਜੀ ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਾਰੋਗੇ । ਜਿੰਨਾ ਰੁਪਯਾ ਲੱਗੇ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗੀ ! ਤੁਸੀਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਝਗੜੋ ! ਮੈ ਅਸ਼ੀਰਬਾਦ ਦੇਨੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਰੂਰ ਜਿੱਤੋਗੇ ।' ਏਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਪਾਸਾ ਮੋੜਕੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਨਹੀਂ ਭਾਬੀ ਜੀ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸਭ ਕਾਸੇ ਦਾ ਭੋਗ ਪੈ ਗਿਆ ! ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਛਡਕੇ ਭਾਵੇਂ ਵਲੈਤ ਚਲ ਜਾਈਏ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਭਰਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਤਾਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਆਹੇ ਗਏ ਸਭ ਕੁਝ ਛੋਟੀ ਨੋਂਹ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਆਏ ਨੇ । ਰਜਿਸਟਰੀ ਵੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਦੇਸ ਵੱਲ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।' ਦਿਰਾਣੀ ਜਿਠਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀਆਂ<noinclude></noinclude> bqih0f76i1imbgdubzrm8ronepgi4ei 250 13046 230758 42720 2026-07-29T11:17:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੨੧ )}}</noinclude>ਹੋਈਆਂ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਵਾਗੂੰ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਰੀਸ਼ ਦੇ ਅਦਾਲਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਮੌਜ ਮੇਲਾ ਹੋਇਆ ਉਹਦੇ ਤਾਂ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮੂਰਖ, ਪਾਗਲ, ਬੇਸਮਝ ਆਦਿ ਆਖ ਆਖਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਰੀਸ਼ ਬਾਬੂ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਕੇ ਕਸਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਪਰ ਗਰੀਸ਼ ਬਾਬੂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਖੜੇ ਹੋਕੇ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ, 'ਇਹਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਭੈੜਾ, ਨਾਲਾਇਕ, ਬਦਮਾਸ਼ ਨੂੰਹ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਵੀ ਵੇਚਕੇ ਖਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਤੱਕ ਵੇਚਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ। ਵਡਿਆਂ ਦਾ ਸੱਤਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਖੁਰਦ ਬੁਰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮੁਕਰਜੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਡੁਬ ਰਹੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਉਹਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਤਦਬੀਰ ਕਰ ਆਇਆ ਹਾਂ! ਸਿਰਫ ਸਿਧੇਸ਼ਵਰੀ ਹੀ ਇਕੇ ਪਾਸੇ ਚੁ੫ ਚਾ੫ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੰਗੀ ਮਾੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੱਢੀ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਡਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਨ ਧੂੜ ਲਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿਉ। ਜਿਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਿਦਾਂ ਆਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਾਲ ਮੰਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਹੋ,<noinclude></noinclude> ps9iyg2hsirs53nnoaech3qee27vznp 250 13047 230759 110694 2026-07-29T11:18:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹ ਮੈਂ ਜਿੰਨਾ ਅੱਜ ਜਾਣ ਸਕੀ ਹਾਂ ਅਗੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆਂ।' ਗਰੀਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਿਰ ਹਿਲਾਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਵੇਖਿਆ ਜੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਭ ਪਾਸੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ।' ਰਮੇਸ਼ ਕਲ ਦਾ ਛੋਕਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਏਨੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਆਇਆ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਬੱਚੂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹਦੀ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦੀ।' ਇਹ ਆਖਕੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਲੋਟਣ ਕਬੂਤਰ ਹੋ ਗਏ। {{custom rule|sp|20|co|6|sp|20}} ## 9 ##<noinclude></noinclude> bk740x0dw5jo59108inoq9kqjokrh82 250 13048 230760 110700 2026-07-29T11:18:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਬਿਲਾਸੀ}}<ref>ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਸਲ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਫਰਜ਼ੀ ਸਮਝ ਲਓ, ਨੈਣਾ (ਮੁੰਡਤ-ਕੇਸ)।</ref>}} ਪੂਰੇ ਦੋ ਕੋਹ ਰੋਜ਼ ਤੁਰਕੇ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਮੁੰਡੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਸੀਆਂ ਦਾ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਸਿਫਰਾਂ ਨ ਲੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਸੋਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੋਹ ਜਾਣ ਤੇ ਚਾਰ ਕੋਹ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਉਹੋ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਜਾਏ ਹਨੇਰੀ ਜਾਏ, ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਰੋਟੀ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਘਰ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਦੇਵੀ ਇਹ ਜਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਸਰਾਪ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਅੱਠ ਕੋਹੀ ਰੋਜ ਤੁਰਨ ਵਾਲੀ ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਪੜ੍ਹਨ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹੀ ਭਾਗ ਲਾਏਗੀ ਜਾਂ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਕਿਧਰੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਜਾਇਗੀ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਇਹ ਅੱਠ ਕੋਹ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਕਰਕੇ<noinclude>{{rule}}<references/></noinclude> m996qq55qr269uiagtdh6hj8c1zyq4b 250 13049 230761 42961 2026-07-29T11:18:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੪)}}</noinclude>ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਜਰੂਰ ਦੱਸੇਗੀ। ਕਈ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਰੋਟੀ ਦੇ ਦੁਖੋਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਖਾਂਦੇ ਪੀਦੇ ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਟਿੱਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਹਿੰਦੇ। ਜੇ ਇਹ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨ ਸੌਰ ਜਾਏ? ਮਲੇਰੀਏ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਪ੍ਰਵਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਔਖ ਤੋਂ ਡਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੋਹ ਰੋਜ ਦਾ ਜਾਣ ਤੇ ਚਾਰ ਕੋਹ ਆਉਣ ਨਾ ਕਰਨੇ ਪਏ, ਪਿੰਡ ਛੱਡਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਹੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਇਹਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਉਹ ਪਿੰਡੀਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਰਹਿਣ ਦਿਉ, ਇਹਨਾਂ ਵਾਧੂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ। ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਦੋ ਤਿੰਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਥਾਣੀ ਲੰਘ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਅੰਬ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਧਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਾੜਾ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਦਵਾਣੇ ਪੱਕਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਾਖੋਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਛੱਪੜ ਵਿਚ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਸੰਗਾੜੇ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਲ ਵਿਦਿਆ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਸਾਇਬੇਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੇਤ, ਵੱਲ<noinclude></noinclude> 2cbn2yzmtt3z3bnf51kr58tupgj5kmh 250 13050 230762 42962 2026-07-29T11:18:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੫)}}</noinclude>ਕੌਣ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ? ਇਹੋ ਵਜਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਘੰਟੇ, ਕਰਾਚੀ ਕਿਉਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਹਮਾਯੂੰ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ? ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨੇ ਹੀ ਆਖ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ, "ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ" ਤੇ "ਤੁਗਲਕ ਖਾਂ।" ਅੱਜ ਚਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਇਨ ਬਿਨ ਚੇਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਜਮਾਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਮੂੰਹ ਸੁਜਾ ਕੇ ਘਰ ਆ ਬੈਠਦਾ ਹਾਂ। ਕਦੇ ਟੋਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਇਸ ਵਾਹਿਯਾਤ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਪਕਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸੋਹਣ ਸੀ। ਸੋਹਣ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਉਮਰੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਕਦ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦਾ। ਅਸੀ ਉਹਨੂੰ ਤੀਜੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਆਏ ਸਾਂ। ਉਹਦਾ ਚੌਥੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਨਾਂ ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆਂ। ਸੋਹਣ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਇਹਦਾ ਢੱਠਾ ਜਿਹਾ ਘਰ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਇਕ ਦੂਰ ਨੇੜਿਉਂ ਚਾਚਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਇਹੋ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਖਿਲਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<noinclude></noinclude> eve47la7rfy4j1npdo8udtm7sznii9x 250 13051 230763 42964 2026-07-29T11:18:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੬)}}</noinclude>ਉਹ ਆਪ ਗਾਂਜਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਚਰਸ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜੇ ਐਬ ਸ਼ਰਈ ਹੈ। ਇਕ ਕੰਮ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਥਾਈਂ ਕਹਿੰਦੇ ਫਿਰਨਾ, "ਅੱਧਾ ਬਾਗ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਬਸ ਦਾਹਵਾ ਕਰਕੇ ਦਖਲ ਹੀ ਲੈਣ ਦੀ ਡੇਰ ਹੈ।" ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਗ ਦਾ ਦਖਲ ਉਹ ਲੈ ਤਾਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਦਾਹਵਾ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲ ਫੇਰ ਦਸਾਂਗੇ। ਸੋਹਣ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਪੱਕਣ ਤੇ ਅੱਧਾ ਬਾਗ਼ ਆਪ ਹੀ ਠੇਕੇ ਜਾਂ ਹਿਸੇ ਤੇ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਏਦਾਂ ਉਹਦੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਖਰਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਟੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਚੁਪ ਚਾਪ ਰਾਹੇ ਰਾਹ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦਿੱਸਦਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੂੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਖਹਿੜੇ ਪੈ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਇਹਦੀ ਵੱਡੀ ਵਜਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੁਕਾਨੇ ਮਠਿਆਈ ਲੈਕੇ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਵਿਚ ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਦਲੇਰ ਮੁੰਡਾ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪਿਉ ਵੀ ਆਪਣਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪਾਸ ਭੇਜ ਕੇ ਰੁਪਏ ਮੁੱਛ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦੇ, "ਸਾਡੀ ਫੀਸ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ" ਤਾਂ ਸੋਹਣ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦਇਆ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ<noinclude></noinclude> th69jnec235k0hf1iwslz2b6voemx65 250 13052 230764 42965 2026-07-29T11:18:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੭)}}</noinclude>ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਦਿਤੇ ਦੇ ਖਾਲੀ ਨ ਮੋੜਦਾ। ਇਹ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਣਾ ਸੋਹਣ ਦਾ ਹਸਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਸਗੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੋਹਣ ਦੀ ਇੰਨੀ ਕੁ ਇੱਜ਼ਤ ਹੈ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਸੋਹਣ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਇਕ ਦਿਨ ਸੁਣਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਮਰਨਾਊ ਪਿਆ ਹੈ। ਫੇਰ ਪੱਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਕ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮਾਂਦਰੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੜਕੀ ਬਿਲਾਸੀ ਨੇ ਤਨੋਂ ਮਨੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਮਠਿਆਈ ਉਡਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬਾਝੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਢੱਠੇ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿਚ ਕੰਧਾਂ ਦਾ ਪੁਆੜਾ ਠਹੀਂ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਬੂਹਾ ਖੁੱਲਾ ਹੈ। ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਦੀਵਾ ਜਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਇਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਸੋਹਣ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁਠ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵਲ ਵੇਖਿਆਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਗੀਂ ਇਹ ਬੱਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਸੀ ਵਿਚਾਰੀ ਬਿਲਾਸੀ। ਬਿਲਾਸੀ ਹੁਣ ਸਰਹਾਣੇ ਬਹਿਕੇ ਪੱਖਾ ਝਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਚਣਚੇਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> mu32jw5primd0cqiqlb5trvu6ns5gtv 250 13053 230765 42966 2026-07-29T11:18:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੮)}}</noinclude>ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਇਹਦੀ ਉਮਰ ਅਠਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਅਠਾਈ ਦੀ ਇਹਦਾ ਨਿਰਨਾ ਨ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਇਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਮਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਰਾਤਾਂ ਝਾਗਦਿਆਂ ਝਾਗਦਿਆਂ, ਇਹਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਤਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ। ਜਿਦਾਂ ਫੁੱਲ ਦਾਨੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕਈ ਚਿਰ ਤੱਕ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਦਸ਼ਾ ਸੀ ਵਿਚਾਰੀ ਬਿਲਾਸੀ ਦੀ। ਸੋਹਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਕੌਣ ਹੈ, ਸੁਖਦੀਪ? ਮੈਂ ਆਖਿਆ "ਹਾਂ।" "ਬਹਿ ਜਾਹ।" ਬਿਲਾਸੀ ਊਂਧੀ ਪਾਈ ਖਲੋਤੀ ਰਹੀ।ਸੋਹਣ ਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲਗ ਭਗ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦ ਤੋਂ ਉਹ ਮੰਜੀ ਨਾਲ ਮੰਜੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵੀ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣੇ ਹੀ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਸਿਆਣਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਵੀ ਉਹ ਮੰਜਾ ਛੱਡਕੇ ਉਠ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਡਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਸ ਲੜਕੀ ਨੇ ਜੋ ਇਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ<noinclude></noinclude> gpnki9kljh9ufv0r77qvledo6qabebr 250 13054 230766 42967 2026-07-29T11:18:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੯)}}</noinclude>ਦਾ ਜੁੰਮਾ ਲਿਆ ਸੀ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਦਿਨ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜਗਰਾਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਖੇਚਲ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੀ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੜੇ ਹੌਂਸਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਚੀਜ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਖਿਆਈਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ ਉਸਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਦਿਨ ਨ ਸਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਹੀ ਗਿਆ। ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਆਈ ਹੁਣ ਤਕ ਉਹ ਚੁਪ ਸੀ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ "ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੜਕ ਤੱਕ ਛੱਡ ਆਵਾਂ?" ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬਾਗ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਹ ਦਿੱਸਣਾ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ, ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁੱਝਦਾ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਦੀਵਾ ਹੀ ਦੇ ਦਿਉ!" ਦੀਵਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦੇਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਕੱਲਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ? ਜਰਾ ਅਗਾਂਹ ਤੱਕ ਨ ਛੱਡ ਆਵਾਂ?" ਇਕ ਜਨਾਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਆਖ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਦਿਲ ਡਰਦਾ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹ ਫੇਰ ਬੋਲੀ, "ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਜ਼ਰਾ<noinclude></noinclude> 11390zygttw5fofdko6byrrdfd5uzrf 250 13055 230767 42968 2026-07-29T11:19:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੦)}}</noinclude>ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰਨਾਂ!" ਮੇਰੇ ਲੂੰਈਂ ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਫੇਰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਖਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੀਵਾ ਵਿਖਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਖਬਰੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ ਸੋਹਣ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਉਹਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਨ ਪਿਆ। ਵੀਹ ਪੰਝੀ ਵਿਘੇ ਬਾਗ ਸੀ। ਰਾਹ ਵੀ ਘਟ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਸੋਚ ੨ ਕੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੇਤੇ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋ ਉਠਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਖਿਆਲ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਸੱਥਰ ਲੱਥੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਕਿੰਨਾ ਕਠਨ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਹਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਏਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਇਕੱਲੀ ਕੁੜੀ ਕੀ ਕਰੇਗੀ? ਕਿੱਦਾਂ ਪੰਜ ਪਹਾੜ ਰਾਤ ਕੱਟੇਗੀ। ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾਰ ਦੇ ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸਾਂ, ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਸੀ, ਘਰ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਨੌਕਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਕ ਮੈਂ ਸਾਂ ਤੇ ਇਕ ਉਸਦੀ ਇਸਤਰੀ। ਉਸਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਪਾਇਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਆਉਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਨਾ ਮਰ ਜਾਵਾਂ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਣ ਲੱਗੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਫੇਰ<noinclude></noinclude> hwg8zrlmtr524yluere3cu02v1mim1v 250 13058 230768 42969 2026-07-29T11:19:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੨)}}</noinclude>ਕਿੱਦਾਂ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਬਹਿ ਜਾਣਾ ਪਿਆ! ਸਮਝ ਲਗ ਪਈ ਕਿ ਜਿਸ ਪਤੀ ਦੇ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਕੱਟੇ ਸਨ, ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਸਹਾਰ ਲਏਗੀ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਮੋਏ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਪਾਸ ਉਹ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੀ। ਉਹਨੂੰ ਡਰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਮੋਏ ਹੋਏ ਪਤੀ ਪਾਸੋਂ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਘਟਾਕੇ ਦੱਸਣਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੁਖ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਇਹੋ ਜਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਗਿਆ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਏਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਉਮਰ ਇਕੱਠੀ ਲੰਘਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਡਰ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਨਿਰਭੈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਤਾ ਕਈਆਂ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਏ, ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਪਾਸੋਂ ਨਿਰਭੈ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਧਰੇ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸਮਝਣ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼<noinclude></noinclude> rj4qnqw52fegakx7l5zukcekzcr5ig3 250 13059 230769 42971 2026-07-29T11:19:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੩)}}</noinclude>ਪ੍ਰੇਮ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਅੱਥਰੂ ਬਹਾਏ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਗ ਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸੋਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਥੌਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਜਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਰੇਲ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਿਰ ਕਢਕੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਆਖਣਗੇ, ਇਹ ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਜਿਸਦੀ ਐਨੀ ਖਰਾਬ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ ਜਾਏ ਉਸਦੀ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਨ ਲਈ ਜਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਨਣ ਲਈ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਏਦਾਂ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਡਾ ਲਗਣ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤਜੁਗ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੁਣ ਕਲਜੁਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਦਿਨ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਭਿੱਣਖ ਪਈ ਕਿ ਸੋਹਣ ਦਾ ਚਾਚਾ ਇਹ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਜਰੂਰ ਗਰਕ ਜਾਏਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚ ਨਾਲੇਤ ਮਿਤਰ ਨਹੀਂ ਕਹਾ ਸਕਦਾ। ਨਾਲਾਇਕ ਇਕ ਸਪੇਰੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਵਿਆਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਹਥ ਦਾ ਵੀ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਬਦਬਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਜੰਗਲੀਂ ਕਿਉਂ ਨਾਂ<noinclude></noinclude> 2ka5qgsbi6umzf685rmcdsfq66ontba 250 13060 230770 42959 2026-07-29T11:19:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੪)}}</noinclude>ਜਾ ਵੱਸੀਏ ? ਕਡੋਲਾ ਤੇ ਰਹੀ ਪੁਰ ਦੀ ਬਰਾਦਰੀ ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੇਗੀ ਤਾਂ ਕੀ ਆਖੇਗੀ, ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਸਭ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਏਹੋ ਦੰਦ ਕਥਾ ਸੀ । ਹੈਂ ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਸੱਚ ਮੁਚ ਹੀ ਉਲਟਾ ਜਮਾਨਾ ਆਗਿਆ ਹੈ ! ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸਾਂ। ਸਿਰਫ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਕਿਥੋਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਕੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਥੋੜਾ ਸੀ ਆਪਣਾ ਸਕਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ । ਕੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ? ਕੀ ਹਕੀਮਾਂ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ? ਕਰਵਾਇਆ ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖ ਲਏ, ਪਰ ਹੁਣ ਚੁਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਏਦਾਂ ਤਾਂ ਮਿਤ੍ਰ ਬੰਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਡੁਬ ਜਾਇਗਾ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕਾਲਖ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲੱਗ ਜਾਏਗਾ । ਇਸਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਅਸਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।ਚਾਚਾ ਜੀ ਤਾਂ ਮਿਤ੍ਰ ਵੰਸ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬਣਕੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਲਈ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਸੋਹਣ ਦੇ ਢੱਠੇ ਹੋਏ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ! ਬਿਲਾਸੀ ਟੁੱਟੇ ਜਹੇ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਅੱਚਣਚੇਤ ਐਨੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਉਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਉਹਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ। ਚਾਚੇ ਨੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰਕੇ ਵੇਖਿਆ ਸੋਹਣ<noinclude></noinclude> 30oyj4nn8w4pbdzts8cmwgu05a9na7a 250 13061 230771 42970 2026-07-29T11:19:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੫)}}</noinclude>ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੱਟ ਹੀ ਕੁੰਡਾ ਮਾਰਕੇ ਉਸ ਡਰ ਨਾਲ ਮਰੀ ਮਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਬੇਹਿਆਈ ਨਾਲ ਗਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਲੜਕੀ ਭਾਵੇਂ ਸਪੇਰਿਆਂ ਦੀ ਨੀਵੀਂ ਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਨ ਸਹਾਰ ਸਕੀ। ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ?' ਚਾਚੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਚੰਗਾ ਫੇਰ ਖਲੋਜਾ।' ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜ ਸਤ ਸੂਰਮੇ ਜਵਾਨ ਇਕ ਅਬਲਾ ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਗਿਲਜਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਲ ਫੜ ਲਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਏ। ਕੋਈ ਕੰਨ ਪੁਟਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਕੋਈ ਮੁਕੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨ ਮਿਲੀ ਉਹ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਸਰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਟੱਟੀ ਕਿਉਂ ਨ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਪਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਅਗੋਂ ਹੱਥ ਨ ਚੁਕਣ ਕਰਕੇ ਕੰਧ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਟਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦਲੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹਦੀ ਇਕ ਵਜਾ ਹੋਰ ਵੀ। ਵਲਾਇਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਗਲਤ ਖਿਆਲ ਬੈਠਾ ਹੋਯਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਸੋ ਇਸ ਤੇ ਹਥ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਬਹਾਦਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਸ ਝੂਠੇ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਸਾਡਾ ਮਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ<noinclude></noinclude> ecc3dc7pnufcanqbz71ux7e8og4k4j7 250 13062 230772 42983 2026-07-29T11:20:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੬)}}</noinclude>'ਤਕੜੇ ਤੇ ਪਏ ਨਾ ਹੀਆ ਮਾੜੇ ਤੇ ਘੜੱਪ।' ਜੇ ਅਸਾਂ ਮਾੜਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੋਹਬ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ ਤਾਂ ਤਕੜਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਬੂਥਾ ਭਨਾਉਣਾ ਹੈ ? ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀ ਕੁੱਟਣ ਲਗਿਆਂ, ਬੱਚਾ, ਬੁਢਾ,ਨਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਸਾਡੀ ਕ੍ਰੋਧ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਗਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਚਕਿਆ ਸੋਹਲਾ ਛਿੱਤਰ । ਕੁੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਉਠੀ ਪਰ ਫੇਰ ਚੁਪ ਕਰ ਗਈ । ਜਦ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਧੂਹਕੇ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਚਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲਗੀ, 'ਬਾਬੂ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਰਖ ਆਉਣ ਦਿਓ । ਬਾਹਰ ਕਾਂ ਕੁੱਤੇ ਖਾ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਨ, ਰਾਤ ਭਰ ਭੁਖਾ ਰਹਿਣਾ ਪਏਗਾ ।' ਸੋਹਣ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੋਇਆ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ।ਬੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗਾ ਤੇ ਵਾਦੁਆਹ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।ਪਰ ਅਸਾਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਕੁਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਮਝਕੇ ਉਹਨੂੰ ਬਦੋ ਬਦੀ, ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਚਲੇ । ਲੈ ਚਲੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਏਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂ । ਪਰ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਐਨਾਂ ਨਮਰਦ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਦੋ ਮੁਕੀਆਂ ਵੀ ਨ ਮਾਰ ਸਕਿਆ ।ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ ਮੈਨੂੰ ਰੋਣ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਸਨੂੰ<noinclude></noinclude> to0p83gmsmkm6kja1zpcvpao97m3u2d 250 13063 230773 42980 2026-07-29T11:20:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੭)}}</noinclude> ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਖਬਰੇ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਣ । ਏਨਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਦਇਆ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਵਡੇ ਆਦਮੀ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਦਲੇਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਓਗੇ। ਇਹੋ ਸੋਹਣ ਜੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਖਾਣ ਦਾ ਅਪ੍ਰਾਧ ਨ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਐਨਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨ ਆਉਂਦਾ ।ਕਾਸਥ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲਇਕ ਸਪੇਰੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਇਹ ਤਾਂ ਹਾਸੇਵਾਲੀ ਗਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਖਾਕੇ ਤਾਂ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵਾਜ ਮਾਰ ਲਈ ਸੀ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਢਾਈਆਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਹੈ ? ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਉਹ ਲੜਕੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀਂ ਖਾ ਸਕਦਾ । ਕੜਾਹ ਪੂੜੀ ਜਾਂ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਖੈਰ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖਿਚੜੀ ਖਾਕੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ? ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਜੱਡ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅੱਠ ਕੋਹ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਅੱਖਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਵੱਡੇ ਹੋਕੇ ਦੇਸ ਦੇ<noinclude></noinclude> tjh4x9qpryt9cv7owifhszrjmz5zqad 250 13064 230774 42984 2026-07-29T11:20:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੮)}}</noinclude>ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਬੇਸਮਝੀ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਨਰਮਾਈ ਕਿਦਾਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਵੇਖੋ ਨਾਂ, ਇਸ ਗਲ ਦੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਮੁਖ ਉਪਾਧਯਾ ਮਹਾਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰਹ ਜਦ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕੀ ਲੱਗ ਪਏ ਘੁਸਰ ਘਸਰ ਕਰਨ ਕਿ ਹੁਣ ਅਧੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਨਾਂ ? ਇਸ ਡਰ ਨਾਲ ਕਿ ਸੱਚੀ ਮੁੱਚੀ ਅਧੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਧਵਾ ਨੋਂਹ ਨਾ ਸਾਂਭ ਬੈਠੇ ਵੱਡੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨਾਲ ਨੋਂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਲੋਕੀ ਉਦਾਂ ਚੀਕਣ ਲੱਗੇ ।ਬਾਬੂ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਵਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਜਦ ਸਾਰੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ ਲੱਡੂ ਪੇੜੇ ਕੜਾਹ ਪੂਰੀ ਖੁਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੰਦ ਘਸਾਈ ਗਿਲਾਸ ਦੇ ਦਿਤਾ, ਤਾਂ ਝੱਟ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ । ਬ੍ਰਹਿਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਦ ਸ਼ੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗਾਈਆਂ ਦੱਛਣਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਥਾਂ 'ਧੰਨ ਧੰਨ' ਕਰ ਉਠੇ । ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਕਈ ਲੋਕ ਆਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੌਮ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਵਡੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਘਰ ਇਹੋ ਜਹੇ ਉਤਸਵ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । {{gap}}ਪਰ ਐਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਭੀ ਮੈਂ ਫਿਰ ਫਿਰ ਕੇ<noinclude></noinclude> 31e3eb2vcern77pqf3cs8dz5gzrulp6 250 13065 230775 42982 2026-07-29T11:21:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੯)}}</noinclude> ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ । ਸਾਡੇ ਆਚਰਨ, ਸਾਡਾ ਧਰਮ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਬੜੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ । ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜਾਊ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਦੇਰ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ। ਇਕ ਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਲੜਨ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ । ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਤੁਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਅੱਚਨਚੇਤ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਸੋਹਣ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਉਹਦੇ ਸਿਰਤੇ ਭਗਵੇਂ ਰੰਗ ਦੀ ਪਗੜੀ ਸੀ । ਵਡੇ ਵਡੇ ਵਾਲ ਤੇ ਵੱਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁੱਛਾਂ, ਗਲ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਖ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸੋਹਣ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਸਥ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਗੁਆਕੇ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਸਪੇਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਕਿਦਾਂ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ, ਤੁਸਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੁਣਿਆਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਚੂਹੜੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਕੇ ਚੂਹੜਾ ਬਣ ਕੇ ਚੂਹੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਆਪ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਦਸ ਜਮਾਤਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਇਕ ਮਰਾਸਣ ਪਿਛੇ ਮੁਸੱਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਕੰਮ ਮਰਾਸੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ<noinclude></noinclude> suq9b4v5qjog9ctcv7bz34p9c6i69dv 250 13160 230596 43628 2026-07-29T00:11:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੁਆਨ-ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ । <br/>ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਤਾਈ ਦੇ ਕੰਨ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ । <br/>"ਅਮਨ-ਅਮਨ" <br/>ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਦੰਦਲ-ਦਾਤੀ ਨੂੰ ਉਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬਰੀਕ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਬਲਦਾਂ ਲਈ ਸਾਵੀ ਚਰ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਪੂਲੀਆਂ ਖੋਤ ਕੇ ਲਿਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਸੁਟ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਅਣ-ਵਾਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਸਾਵੀਆਂ ਤਿੜ੍ਹਾਂ ਅਜੇ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। <br/>"ਅਸੀਂ ਤੀਜੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗੇ !" <br/>ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਪਟਿਆਂ ਉਤੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹਸ ਰਹੀ ਸੀ । <br/>ਇਕ ਹੋਰ ਮਸ-ਫੁਟਾ, ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਜਿਸਦੇ ਮਥੇ ਉਤੇ ਸੀ, ਗਰਜਿਆ : <br/>"ਏਸ਼ੀਆ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਓ.........!" <br/>ਇਕ ਕਵੀ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਵਿਆ : <br/>"ਸਾਡੇ ਛੈਲ ਛਬੀਲੇ ਗੱਭਰੂ, <br/>ਹੁਣ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕ ਦੀ ਲਾਮ । <br/>ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ, <br/>ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ ਰੇਲਾਂ ਜਾਮ ।" <br/>ਤ੍ਰਬੈਣੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਫਰ ਫਰਾਏ, ਤਾਈ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਕ ਠੰਡਾ ਝੋਲਾ ਆਇਆ। ਉਹਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ: ਉਹਦੇ ਅਲ੍ਹੜ ਬੰਤੇ ਨੂੰ ਕੇਡੀ ਜੁਆਨੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ । <br/>"ਅਸੀਂ ਅਮਨ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਾਂ...!" <br/>ਤੋਤਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਦੁਧ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਨਿਕੇ ਜੇਹੇ ਹਥ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦਾ ਕੈਦਾ ਤ੍ਰਬੈਣੀ ਦੀਆਂ ੧੮੮<noinclude></noinclude> bks6yzajob3lm8hdm6u9spowkh10ked 250 19480 230345 50438 2026-07-28T14:52:14Z Parmjit kaur rao 477 230345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੬੯ )}}}}</noinclude>________________ ਲਤਾ ਅਉ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ | ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ ਉਸਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? | ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ, ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਹੱਕ ਬੱਝ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਇਸਤਰਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ fਿਆਰ ਦਲਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤ' ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ | ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 04fm7n6tzmcgmizmc8tcyda4pdmviux 230346 230345 2026-07-28T14:53:42Z Parmjit kaur rao 477 230346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲਤਾ ਅਉ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ | ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ ਉਸਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? | ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ, ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਹੱਕ ਬੱਝ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਇਸਤਰਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ fਿਆਰ ਦਲਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤ' ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ | ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> g2qcovvxu34vb6wamiq5geojpljsa35 230347 230346 2026-07-28T14:56:24Z Parmjit kaur rao 477 230347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ, ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਹੱਕ ਬੱਝ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਇਸਤਰਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ fਿਆਰ ਦਲਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤ' ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ | ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 3j1tzad266fvfnaw8kx1ccf9ky8vzoz 230348 230347 2026-07-28T14:59:04Z Parmjit kaur rao 477 230348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਰੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰਹੀ ਹੱਕਾ ਬੱਕ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਇਸਤਰਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ fਿਆਰ ਦਲਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤ' ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ | ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> qpg3tb1yd7kfa6t9hkepxx3u25fr9h6 230349 230348 2026-07-28T15:03:58Z Parmjit kaur rao 477 230349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਰੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰਹੀ ਹੱਕਾ ਬੱਕ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਏਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਲਾਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ | ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 6crzz4jjtyayw9q4cpgh9ki8w6i87o3 230350 230349 2026-07-28T15:05:49Z Parmjit kaur rao 477 230350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਰੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰਹੀ ਹੱਕਾ ਬੱਕ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਏਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਲਾਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 3vyokbgl56g5h1c3rljeyxbea2t2sp4 230351 230350 2026-07-28T15:07:20Z Parmjit kaur rao 477 230351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਰੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰਹੀ ਹੱਕਾ ਬੱਕ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਏਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਲਾਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । {{xx-larger|ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। }} ਪਾਠਕਗਣ-ਵਖੋ ! ਈਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆਂ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏ ਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਤੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> huzc3kkf1e28yuidet1k40llnzbr5cp 230352 230351 2026-07-28T15:10:03Z Parmjit kaur rao 477 230352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਰੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰਹੀ ਹੱਕਾ ਬੱਕ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਏਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਲਾਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । {{xx-larger|ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰ ਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। }} {{gap}}ਪਾਠਕਗਣ-ਵੇਖੋ ! ਈਸ੍ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਕਿ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 2ow1bjoj8rqcc4tpd1anvmabzrbz5xh 230353 230352 2026-07-28T15:10:30Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 230353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|( ੯੬)}}}}</noinclude>________________ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-ਦੇਵੀ ! ਤੂੰ ਕੌਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਂਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਹੈ ? {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਜੋ ਅਪਨੇ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨੀਵੇ ਪਾਕੇਬੈਠੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਿਆਂ ਸਿਰ ਉਠਾਕੇ ਉਤੇ ਦੇਖਿਆਂ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਗੱਲ ਨਾਲ ਚਮੜਕੇ ਡਾਢੀ ਉਚੀ ੨ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰ ੨ ਕੇ ਰੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਰਹੀ ਹੱਕਾ ਬੱਕ ਹੋਕੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਏਹ ਕੌਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ? ਅੰਤਨੂੰ ਜਦ ਕੁਝਚਿਰ ਏਸੇਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਲਾਸਾ ਦੇਕੇ ਅਰ ਧੀਰਜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਓਸਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਠਾ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਨਿਆ ਤਾਂ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਅਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਓਹ ਆਦਮੀ-( ਡਾਡੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ) ਹੈਂ ! ਅੰਜਨਾ !! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ !! ਓਹੋ ! ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ । {{xx-larger|ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੀ ਨ ਲਗਦੀ ਡੇਰ, ਕਦੀ ਨਾਂ ਹੋਬੇਆਸ ਤੂੰ ਉਸਤੋਂ ਸ਼ਖਸ਼ਾਫੇਰ। }} {{gap}}ਪਾਠਕਗਣ-ਵੇਖੋ ! ਈਸ੍ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿ ਸਬਬ ਨਾਲ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮ ਮਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰਯਾ ਅਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਭੌਦਾ ੨ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਯਾ ਏਥੇ ਆ ਨਿਕਲਆ ਹੈ ਪਹਲੋਂ ਓਂ ਇਸਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਪਛਾਨ ਨ ਸਕਿਆ ਪਰ ਜਦ ਓਸਨੂੰ ਪਛਾਤਾ ਤੇ ਏਹ ਆਖਿਆਂ ਕਿ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> c8lhzbekn40g62epimss07ke48n5e9t 250 19482 230354 50440 2026-07-28T15:11:57Z Parmjit kaur rao 477 230354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />( ੯੭)</noinclude>________________ - ਹੈ ॥ ਹੈ *ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਥੇ ਤਦ ਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਪਤਿ ਸੂਰਯਾ-uਤੀ ! ਕਿਉ• ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਇਨੀਂ ? ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜ ਕੇ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੇ ਇਸਦੇ ਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਰ ਮੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> ft0ekyko12l11ls3katp2kd9j5r6lrr 230355 230354 2026-07-28T15:12:54Z Parmjit kaur rao 477 230355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈ ॥ ਹੈ *ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਥੇ ਤਦ ਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਪਤਿ ਸੂਰਯਾ-uਤੀ ! ਕਿਉ• ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਇਨੀਂ ? ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜ ਕੇ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੇ ਇਸਦੇ ਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਰ ਮੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> f78zihuyz5scdqezqk1i3pfovb5sgz2 230356 230355 2026-07-28T15:15:10Z Parmjit kaur rao 477 230356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਪਤਿ ਸੂਰਯਾ-uਤੀ ! ਕਿਉ• ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਇਨੀਂ ? ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜ ਕੇ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੇ ਇਸਦੇ ਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਰ ਮੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> pjac53a514iui9byp99svnjohaq26ez 230358 230356 2026-07-28T15:43:46Z Parmjit kaur rao 477 230358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਇਨੀਂ ? ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜ ਕੇ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੇ ਇਸਦੇ ਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਰ ਮੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 0pi1d9zxwd4dme6i74ccysm1wxl0cxo 230359 230358 2026-07-28T15:45:09Z Parmjit kaur rao 477 230359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਏਨੀਂ ? ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜ ਕੇ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੇ ਇਸਦੇ ਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਰ ਮੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> puxiv1r41ylf4m5uynnv0jxwn5lq1tp 230361 230359 2026-07-28T16:17:55Z Parmjit kaur rao 477 230361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਏਨੀਂ ? {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜਕੀ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਇਸਦੇ ਰੋਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਰ ਮੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> m47dqi11nbhwba9ulw3xv7orztgi3zv 230362 230361 2026-07-28T16:20:55Z Parmjit kaur rao 477 230362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਏਨੀਂ ? {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜਕੀ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਇਸਦੇ ਰੋਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਸਿਰ ਸੱਟ ਕੇ ਸਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾਂ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ॥ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਦੇਹੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 0kwbri5td0w3bhlx8bguehofzm59ife 230363 230362 2026-07-28T16:23:46Z Parmjit kaur rao 477 230363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਏਨੀਂ ? {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜਕੀ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਇਸਦੇ ਰੋਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਸਿਰ ਸੱਟ ਕੇ ਸੁਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ "ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਤੇਹੁੜੀ ਚੜਾਕ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ ਰਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਓਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 4lfc6vwh66x1voojy1ye15ogwkixkrz 230364 230363 2026-07-28T16:28:47Z Parmjit kaur rao 477 230364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਏਨੀਂ ? {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜਕੀ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਇਸਦੇ ਰੋਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਸਿਰ ਸੱਟ ਕੇ ਸੁਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ "ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਤੇਹੁੜੀ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਰਾਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹੁਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । {{gap}}ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕੇ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕੇ ਟੂਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> npnqwq067qa7983zgem89wnsyqzktd8 230365 230364 2026-07-28T16:29:37Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 230365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|( ੯੭)}}}}</noinclude>________________ - ਹੈਂ !"ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿਥੇ" ਤਦ ਤਾਂ ਅੰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਡਾਢੀ ਉੱਚੀ ੨ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜ਼ਾਰ ਜ਼ਾਰ ਰੋਨ ਲਗਪਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਵਾਬ ਉਤਰ ਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਭੀ ਅਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਰਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੀ ! ਕਿਉ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਫਾਵੀ ਹੁੰਨੀ ਹੈ? ਹੁਨ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰ ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਏਥੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਈ ਹੈ ? ਅਤੇ ਏਹ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਾਏਨੀਂ ? {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੰਜਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾਂ ਚਾਂਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਿੜਕੀ ਆਉਨ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਇਸਦੇ ਰੋਨਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਨਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਾਮ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਖੋ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀ ਜਬਾਨੋ ਇਕ ਇਕ ਅਖੱਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੇ ਅੰਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਖ ਉਠਾਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੇਰ ਸਿਰ ਸੱਟ ਕੇ ਸੁਨਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੇ ਏਹ ਆਖਿਆ ਕਿ "ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਯਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਗਿਆ ਤੇਹੁੜੀ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਹੋਰ ਸਨਨ ਦੀ ਸਮਰਬ ਨ ਰੱਖਕੇ ਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥ {{gap}}ਰਾਜਾ ਅੰਜਨਾਂ ਹੁਨ ਰੱਤੀ ਭੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆਂ ਹੁਨ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਔਖ ਨ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨਾਂ ਹਾਂ । {{gap}}ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਅੰਜਨਾਂ ਤੇ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਾਨੀ ਰਵੀ ਸੁੰਦਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਓਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਾਕੇ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬਠਾਕੇ ਟੁਰ ਪਿਆ ॥ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> oxjt2c4u9940am95oioovg35fva4ue6 250 22493 230640 53607 2026-07-29T02:48:47Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 230640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੦੦੯}}</noinclude>ਪਰਹਰਿ ਦੁਖੁ ਭਾਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਪੜੀਐ ਹਰਿ ਬੁਝੀਐ ਗੁਰਮਤੀ ਨਾਮਿ ਉਧਾਰਾ॥ ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਪੂਰੀ ਮਤਿ ਹੈ ਪੂਰੈ ਸਬਦਿ ਬੀਚਾਰਾ॥ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਹੈ ਕਿਲਵਿਖ ਕਾਟਣਹਾਰਾ॥੨॥ ਜਲੁ ਬਿਲੋਵੈ ਜਲੁ ਮਥੈ ਤਤੁ ਲੋੜੈ ਅੰਧੁ ਅਗਿਆਨਾ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਦਧਿ ਮਥੀਐ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪਾਈਐ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨਾ॥ ਮਨਮੁਖ ਤਤੁ ਨ ਜਾਣਨੀ ਪਸੂ ਮਾਹਿ ਸਮਾਨਾ॥੩॥ ਹਉਮੈ ਮੇਰਾ ਮਰੀ ਮਰੁ ਮਰਿ ਜੰਮੈ ਵਾਰੋ ਵਾਰ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦੇ ਜੇ ਮਰੈ ਫਿਰਿ ਮਰੈ ਨ ਦੂਜੀ ਵਾਰ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਜਗਜੀਵਨੁ ਮਨਿ ਵਸੈ ਸਭਿ ਕੁਲ ਉਧਾਰਣਹਾਰ॥੪॥ ਸਚਾ ਵਖਰੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਸਚਾ ਵਾਪਾਰਾ॥ ਲਾਹਾ ਨਾਮੁ ਸੰਸਾਰਿ ਹੈ ਗੁਰਮਤੀ ਵੀਚਾਰਾ॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣੀ ਨਿਤ ਤੋਟਾ ਸੈਸਾਰਾ॥੫॥ ਸਾਚੀ ਸੰਗਤਿ ਥਾਨੁ ਸਚੁ ਸਚੇ ਘਰ ਬਾਰਾ॥ ਸਚਾ ਭੋਜਨੁ ਭਾਉ ਸਚੁ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰਾ॥ ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਸੰਤੋਖਿਆ ਸਚਾ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਾ॥੬॥ ਰਸ ਭੋਗਣ ਪਾਤਿਸਾਹੀਆ ਦੁਖ ਸੁਖ ਸੰਘਾਰਾ॥ ਮੋਟਾ ਨਾਉ ਧਰਾਈਐ ਗਲਿ ਅਉਗਣ ਭਾਰਾ॥ ਮਾਣਸ ਦਾਤਿ ਨ ਹੋਵਈ ਤੂ ਦਾਤਾ ਸਾਰਾ॥੭॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਤੂ ਧਣੀ ਅਵਿਗਤੁ ਅਪਾਰਾ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਦਰੁ ਜੋਈਐ ਮੁਕਤੇ ਭੰਡਾਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਮੇਲੁ ਨ ਚੂਕਈ ਸਾਚੇ ਵਾਪਾਰਾ॥੮॥੧॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਬਿਖੁ ਬੋਹਿਥਾ ਲਾਦਿਆ ਦੀਆ ਸਮੁੰਦ ਮੰਝਾਰਿ॥ ਕੰਧੀ ਦਿਸਿ ਨ ਆਵਈ ਨਾ ਉਰਵਾਰੁ ਨ ਪਾਰੁ॥ ਵੰਝੀ ਹਾਥਿ ਨ ਖੇਵਟੂ ਜਲੁ ਸਾਗਰੁ ਅਸਰਾਲੁ॥੧॥ ਬਾਬਾ ਜਗੁ ਫਾਥਾ ਮਹਾ ਜਾਲਿ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਸਚਾ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ ਬੋਹਿਥਾ ਸਬਦਿ ਲੰਘਾਵਣਹਾਰੁ॥ ਤਿਥੈ ਪਵਣੁ ਨ ਪਾਵਕੋ ਨਾ ਜਲੁ ਨਾ ਆਕਾਰੁ॥ ਤਿਥੈ ਸਚਾ ਸਚਿ ਨਾਇ ਭਵਜਲ ਤਾਰਣਹਾਰੁ॥੨॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲੰਘੇ ਸੇ ਪਾਰਿ ਪਏ ਸਚੇ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਆਵਾ ਗਉਣੁ ਨਿਵਾਰਿਆ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਸਹਜੁ ਊਪਜੈ ਸਚੇ ਰਹੈ ਸਮਾਇ॥੩॥ ਸਪੁ ਪਿੜਾਈ ਪਾਈਐ ਬਿਖੁ ਅੰਤਰਿ ਮਨਿ ਰੋਸੁ॥ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਪਾਈਐ ਕਿਸ ਨੋ ਦੀਜੈ ਦੋਸੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਾਰੜੁ ਜੇ ਸੁਣੇ ਮੰਨੇ ਨਾਉ ਸੰਤੋਸੁ॥੪॥ ਮਾਗਰਮਛੁ ਫਹਾਈਐ ਕੁੰਡੀ ਜਾਲੁ ਵਤਾਇ॥ ਦੁਰਮਤਿ ਫਾਥਾ ਫਾਹੀਐ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਪਛੋਤਾਇ॥ ਜੰਮਣ ਮਰਣੁ ਨ ਸੁਝਈ ਕਿਰਤੁ ਨ ਮੇਟਿਆ ਜਾਇ॥੫॥ ਹਉਮੈ ਬਿਖੁ ਪਾਇ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇਆ ਸਬਦੁ ਵਸੈ ਬਿਖੁ ਜਾਇ॥ ਜਰਾ ਜੋਹਿ ਨ ਸਕਈ ਸਚਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਜੀਵਨ<noinclude></noinclude> naq42h48b9rwiwian6h5mefdj4fmya2 250 22498 230641 53612 2026-07-29T02:59:34Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 230641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੦੧੦}}</noinclude>ਮੁਕਤੁ ਸੋ ਆਖੀਐ ਜਿਸੁ ਵਿਚਹੁ ਹਉਮੈ ਜਾਇ॥੬॥ ਧੰਧੈ ਧਾਵਤ ਜਗੁ ਬਾਧਿਆ ਨਾ ਬੂਝੈ ਵੀਚਾਰੁ॥ ਜੰਮਣ ਮਰਣੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਮਨਮੁਖ ਮੁਗਧੁ ਗਵਾਰੁ॥ ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਸੇ ਉਬਰੇ ਸਚਾ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ॥੭॥ ਸੂਹਟੁ ਪਿੰਜਰਿ ਪ੍ਰੇਮ ਕੈ ਬੋਲੈ ਬੋਲਣਹਾਰੁ॥ ਸਚੁ ਚੁਗੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਐ ਉਡੈ ਤ ਏਕਾ ਵਾਰ॥ ਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਖਸਮੁ ਪਛਾਣੀਐ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ॥੮॥੨॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਸਬਦਿ ਮਰੈ ਤਾ ਮਾਰਿ ਮਰੁ ਭਾਗੋ ਕਿਸੁ ਪਹਿ ਜਾਉ॥ ਜਿਸ ਕੈ ਡਰਿ ਭੈ ਭਾਗੀਐ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਤਾ ਕੋ ਨਾਉ॥ ਮਾਰਹਿ ਰਾਖਹਿ ਏਕੁ ਤੂ ਬੀਜਉ ਨਾਹੀ ਥਾਉ॥੧॥ ਬਾਬਾ ਮੈ ਕੁਚੀਲੁ ਕਾਚਉ ਮਤਿਹੀਨ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕੋ ਕਛੁ ਨਹੀ ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਪੂਰੀ ਮਤਿ ਕੀਨ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਵਗਣਿ ਸੁਭਰ ਗੁਣ ਨਹੀ ਬਿਨੁ ਗੁਣ ਕਿਉ ਘਰਿ ਜਾਉ॥ ਸਹਜਿ ਸਬਦਿ ਸੁਖੁ ਊਪਜੈ ਬਿਨੁ ਭਾਗਾ ਧਨੁ ਨਾਹਿ॥ ਜਿਨ ਕੈ ਨਾਮੁ ਨ ਮਨਿ ਵਸੈ ਸੇ ਬਾਧੇ ਦੂਖ ਸਹਾਹਿ॥੨॥ ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਸੇ ਕਿਤੁ ਆਏ ਸੰਸਾਰਿ॥ ਆਗੈ ਪਾਛੈ ਸੁਖੁ ਨਹੀ ਗਾਡੇ ਲਾਦੇ ਛਾਰੁ॥ ਵਿਛੁੜਿਆ ਮੇਲਾ ਨਹੀ ਦੂਖੁ ਘਣੋ ਜਮ ਦੁਆਰਿ॥੩॥ ਅਗੈ ਕਿਆ ਜਾਣਾ ਨਾਹਿ ਮੈ ਭੂਲੇ ਤੂ ਸਮਝਾਇ॥ ਭੂਲੇ ਮਾਰਗੁ ਜੋ ਦਸੇ ਤਿਸ ਕੈ ਲਾਗਉ ਪਾਇ॥ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਦਾਤਾ ਕੋ ਨਹੀ ਕੀਮਤਿ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਇ॥੪॥ ਸਾਜਨੁ ਦੇਖਾ ਤਾ ਗਲਿ ਮਿਲਾ ਸਾਚੁ ਪਠਾਇਓ ਲੇਖੁ॥ ਮੁਖਿ ਧਿਮਾਣੈ ਧਨ ਖੜੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਖੀ ਦੇਖੁ॥ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤੂ ਮਨਿ ਵਸਹਿ ਨਦਰੀ ਕਰਮਿ ਵਿਸੇਖੁ॥੫॥ ਭੂਖ ਪਿਆਸੋ ਜੇ ਭਵੈ ਕਿਆ ਤਿਸੁ ਮਾਗਉ ਦੇਇ॥ ਬੀਜਉ ਸੂਝੈ ਕੋ ਨਹੀ ਮਨਿ ਤਨਿ ਪੂਰਨੁ ਦੇਇ॥ ਜਿਨਿ ਕੀਆ ਤਿਨਿ ਦੇਖਿਆ ਆਪਿ ਵਡਾਈ ਦੇਇ॥੬॥ ਨਗਰੀ ਨਾਇਕੁ ਨਵਤਨੋ ਬਾਲਕੁ ਲੀਲ ਅਨੂਪੁ॥ ਨਾਰਿ ਨ ਪੁਰਖੁ ਨ ਪੰਖਣੂ ਸਾਚਉ ਚਤੁਰੁ ਸਰੂਪੁ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਥੀਐ ਤੂ ਦੀਪਕੁ ਤੂ ਧੂਪੁ॥੭| ਗੀਤ ਸਾਦ ਚਾਖੇ ਸੁਣੇ ਬਾਦ ਸਾਦ ਤਨਿ ਰੋਗੁ॥ ਸਚੁ ਭਾਵੈ ਸਾਚਉ ਚਵੈ ਛੂਟੈ ਸੋਗ ਵਿਜੋਗੁ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੁ ਹੋਗੁ॥੮॥੩॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਸਾਚੀ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣੀ ਹੋਰਿ ਲਾਲਚ ਬਾਦਿ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਸਾਚੈ ਮੋਹਿਆ ਜਿਹਵਾ ਸਚਿ ਸਾਦਿ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਕੋ ਰਸੁ ਨਹੀ ਹੋਰਿ ਚਲਹਿ ਬਿਖੁ ਲਾਦਿ॥੧॥ ਐਸਾ ਲਾਲਾ ਮੇਰੇ ਲਾਲ ਕੋ ਸੁਣਿ ਖਸਮ ਹਮਾਰੇ॥ ਜਿਉ ਫੁਰਮਾਵਹਿ ਤਿਉ ਚਲਾ ਸਚੁ ਲਾਲ ਪਿਆਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਲਾਲੇ ਚਾਕਰੀ ਗੋਲੇ ਸਿਰਿ ਮੀਰਾ॥ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਮਨੁ ਵੇਚਿਆ ਸਬਦਿ ਮਨੁ<noinclude></noinclude> p4mp4snzq02u7lgofp37fweh3rc6ltm 250 22503 230642 53619 2026-07-29T03:09:39Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 230642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੦੧੧}}</noinclude>ਧੀਰਾ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਸਾਬਾਸਿ ਹੈ ਕਾਟੈ ਮਨ ਪੀਰਾ॥੨॥ ਲਾਲਾ ਗੋਲਾ ਧਣੀ ਕੋ ਕਿਆ ਕਹਉ ਵਡਿਆਈਐ॥ ਭਾਣੈ ਬਖਸੇ ਪੂਰਾ ਧਣੀ ਸਚੁ ਕਾਰ ਕਮਾਈਐ॥ ਵਿਛੁੜਿਆ ਕਉ ਮੇਲਿ ਲਏ ਗੁਰ ਕਉ ਬਲਿ ਜਾਈਐ॥੩॥ ਲਾਲੇ ਗੋਲੇ ਮਤਿ ਖਰੀ ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਨੀਕੀ॥ ਸਾਚੀ ਸੁਰਤਿ ਸੁਹਾਵਣੀ ਮਨਮੁਖ ਮਤਿ ਫੀਕੀ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਤੇਰਾ ਤੂ ਪ੍ਰਭੂ ਸਚੁ ਧੀਰਕ ਧੁਰ ਕੀ॥੪॥ ਸਾਚੈ ਬੈਸਣੁ ਉਠਣਾ ਸਚੁ ਭੋਜਨੁ ਭਾਖਿਆ॥ ਚਿਤਿ ਸਚੈ ਵਿਤੋ ਸਚਾ ਸਾਚਾ ਰਸੁ ਚਾਖਿਆ॥ ਸਾਚੈ ਘਰਿ ਸਾਚੈ ਰਖੇ ਗੁਰ ਬਚਨਿ ਸੁਭਾਖਿਆ॥੫॥ ਮਨਮੁਖ ਕਉ ਆਲਸੁ ਘਣੋ ਫਾਥੇ ਓਜਾੜੀ॥ ਫਾਥਾ ਚੁਗੈ ਨਿਤ ਚੋਗੜੀ ਲਗਿ ਬੰਧੁ ਵਿਗਾੜੀ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮੁਕਤੁ ਹੋਇ ਸਾਚੇ ਨਿਜ ਤਾੜੀ॥੬॥ ਅਨਹਤਿ ਲਾਲਾ ਬੇਧਿਆ ਪ੍ਰਭ ਹੇਤਿ ਪਿਆਰੀ॥ ਬਿਨੁ ਸਾਚੇ ਜੀਉ ਜਲਿ ਬਲਉ ਝੂਠੇ ਵੇਕਾਰੀ॥ ਬਾਦਿ ਕਾਰਾ ਸਭਿ ਛੋਡੀਆ ਸਾਚੀ ਤਰੁ ਤਾਰੀ॥੭॥ ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਤਿਨਾ ਠਉਰ ਨ ਠਾਉ॥ ਲਾਲੈ ਲਾਲਚੁ ਤਿਆਗਿਆ ਪਾਇਆ ਹਰਿ ਨਾਉ॥ ਤੂ ਬਖਸਹਿ ਤਾ ਮੇਲਿ ਲੈਹਿ ਨਾਨਕ ਬਲਿ ਜਾਉ॥੮॥੪॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਲਾਲੈ ਗਾਰਬੁ ਛੋਡਿਆ ਗੁਰ ਕੈ ਭੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ॥ ਲਾਲੈ ਖਸਮ ਪਛਾਣਿਆ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ॥ ਖਸਮਿ ਮਿਲਿਐ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਕੀਮਤਿ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਈ॥੧॥ ਲਾਲਾ ਗੋਲਾ ਖਸਮ ਕਾ ਖਸਮੈ ਵਡਿਆਈ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਣਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਲਾਲੇ ਨੋ ਸਿਰਿ ਕਾਰ ਹੈ ਧੁਰਿ ਖਸਮਿ ਫੁਰਮਾਈ॥ ਲਾਲੈ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣਿਆ ਸਦਾ ਰਹੈ ਰਜਾਈ॥ ਆਪੇ ਮੀਰਾ ਬਖਸਿ ਲਏ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ॥੨॥ ਆਪਿ ਸਚਾ ਸਭੁ ਸਚੁ ਹੈ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਬੁਝਾਈ॥ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਸੋ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨੋ ਲੈਹਿ ਤੂ ਲਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਸੇਵਾ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਆ ਦੂਜੈ ਭਰਮਿ ਖੁਆਈ॥੩॥ ਸੋ ਕਿਉ ਮਨਹੁ ਵਿਸਾਰੀਐ ਨਿਤ ਦੇਵੈ ਚੜੈ ਸਵਾਇਆ॥ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭੁ ਤਿਸ ਦਾ ਸਾਹੁ ਤਿਨੈ ਵਿਚਿ ਪਾਇਆ॥ ਜਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਤਾ ਸੇਵੀਐ ਸੇਵਿ ਸਚਿ ਸਮਾਇਆ॥੪॥ ਲਾਲਾ ਸੋ ਜੀਵਤੁ ਮਰੈ ਮਰਿ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਏ॥ ਬੰਧਨ ਤੂਟਹਿ ਮੁਕਤਿ ਹੋਇ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਅਗਨਿ ਬੁਝਾਏ॥ ਸਭ ਮਹਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕੋ ਪਾਏ ॥੫॥ ਲਾਲੇ ਵਿਚਿ ਗੁਣੁ ਕਿਛੁ ਨਹੀ ਲਾਲਾ ਅਵਗਣਿਆਰੁ॥ ਤੁਧੁ ਜੇਵਡੁ ਦਾਤਾ ਕੋ ਨਹੀ ਤੂ ਬਖਸਣਹਾਰੁ॥ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮੁ ਲਾਲਾ ਮੰਨੇ ਏਹ ਕਰਣੀ ਸਾਰੁ॥੬॥ ਗੁਰੁ ਸਾਗਰੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੁ ਜੋ ਇਛੈ ਸੋ ਫਲੁ ਪਾਏ॥ ਨਾਮੁ<noinclude></noinclude> 0dws5yyghxl91x8ucn7l1wov85if21d 250 22508 230643 53625 2026-07-29T03:22:41Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 230643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੦੧੨}}</noinclude>ਪਦਾਰਥੁ ਅਮਰੁ ਹੈ ਹਿਰਦੈ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ॥ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੈ ਜਿਸ ਨੋ ਹੁਕਮੁ ਮਨਾਏ॥੭॥ ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ ਸਭ ਧਾਤੁ ਹੈ ਮਾਟੀ ਰਲਿ ਜਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਨਾਲਿ ਨ ਚਲਈ ਸਤਿਗੁਰਿ ਬੂਝ ਬੁਝਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸੇ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਚੈ ਰਹੇ ਸਮਾਈ॥੮॥੫॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਹੁਕਮੁ ਭਇਆ ਰਹਣਾ ਨਹੀ ਧੁਰਿ ਫਾਟੇ ਚੀਰੈ॥ ਏਹੁ ਮਨੁ ਅਵਗਣਿ ਬਾਧਿਆ ਸਹੁ ਦੇਹ ਸਰੀਰੈ॥ ਪੂਰੈ ਗੁਰਿ ਬਖਸਾਈਅਹਿ ਸਭਿ ਗੁਨਹ ਫਕੀਰੈ॥੧॥ ਕਿਉ ਰਹੀਐ ਉਠਿ ਚਲਣਾ ਬੁਝੁ ਸਬਦ ਬੀਚਾਰਾ॥ ਜਿਸੁ ਤੁ ਮੇਲਹਿ ਸੋ ਮਿਲੈ ਧੁਰਿ ਹੁਕਮੁ ਅਪਾਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਉ ਤੂ ਰਾਖਹਿ ਤਿਉ ਰਹਾ ਜੋ ਦੇਹਿ ਸੁ ਖਾਉ॥ ਜਿਉ ਤੂ ਚਲਾਵਹਿ ਤਿਉ ਚਲਾ ਮੁਖਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਉ॥ ਮੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਹਥਿ ਵਡਿਆਈਆ ਮੇਲਹਿ ਮਨਿ ਚਾਉ॥੨॥ ਕੀਤਾ ਕਿਆ ਸਾਲਾਹੀਐ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਸੋਈ॥ ਜਿਨਿ ਕੀਆ ਸੋ ਮਨਿ ਵਸੈ ਮੈ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ॥ ਸੋ ਸਾਚਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਸਾਚੀ ਪਤਿ ਹੋਈ॥੩॥ ਪੰਡਿਤੁ ਪੜਿ ਨ ਪਹੁਚਈ ਬਹੁ ਆਲ ਜੰਜਾਲਾ॥ ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਦੁਇ ਸੰਗਮੇ ਖੁਧਿਆ ਜਮਕਾਲਾ॥ ਵਿਛੋੜਾ ਭਉ ਵੀਸਰੈ ਪੂਰਾ ਰਖਵਾਲਾ॥੪॥ ਜਿਨ ਕੀ ਲੇਖੈ ਪਤਿ ਪਵੈ ਸੇ ਪੂਰੇ ਭਾਈ॥ ਪੂਰੇ ਪੂਰੀ ਮਤਿ ਹੈ ਸਚੀ ਵਡਿਆਈ॥ ਦੇਦੇ ਤੋਟਿ ਨ ਆਵਈ ਲੈ ਲੈ ਥਕਿ ਪਾਈ॥੫॥ ਖਾਰ ਸਮੁਦ੍ਰੁ ਢੰਢੋਲੀਐ ਇਕੁ ਮਣੀਆ ਪਾਵੈ॥ ਦੁਇ ਦਿਨ ਚਾਰਿ ਸੁਹਾਵਣਾ ਮਾਟੀ ਤਿਸੁ ਖਾਵੈ॥ ਗੁਰੁ ਸਾਗਰੁ ਸਤਿ ਸੇਵੀਐ ਦੇ ਤੋਟਿ ਨ ਆਵੈ॥੬॥ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵਨਿ ਸੇ ਊਜਲੇ ਸਭ ਮੈਲੁ ਭਰੀਜੈ॥ ਮੈਲਾ ਊਜਲੁ ਤਾ ਥੀਐ ਪਾਰਸ ਸੰਗਿ ਭੀਜੈ॥ ਵੰਨੀ ਸਾਚੇ ਲਾਲ ਕੀ ਕਿਨਿ ਕੀਮਤਿ ਕੀਜੈ॥੭॥ ਭੇਖੀ ਹਾਥ ਨ ਲਭਈ ਤੀਰਥਿ ਨਹੀ ਦਾਨੇ॥ ਪੂਛਉ ਬੇਦ ਪੜੰਤਿਆ ਮੂਠੀ ਵਿਣੁ ਮਾਨੇ॥ ਨਾਨਕ ਕੀਮਤਿ ਸੋ ਕਰੇ ਪੂਰਾ ਗੁਰੁ ਗਿਆਨੇ॥੮॥੬॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਮਨਮੁਖੁ ਲਹਰਿ ਘਰੁ ਤਜਿ ਵਿਗੂਚੈ ਅਵਰਾ ਕੇ ਘਰ ਹੇਰੈ॥ ਗ੍ਰਿਹ ਧਰਮੁ ਗਵਾਏ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨ ਭੇਟੈ ਦੁਰਮਤਿ ਘੂਮਨ ਘੇਰੈ॥ ਦਿਸੰਤਰੁ ਭਵੈ ਪਾਠ ਪੜਿ ਥਾਕਾ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਹੋਇ ਵਧੇਰੈ॥ ਕਾਚੀ ਪਿੰਡੀ ਸਬਦੁ ਨ ਚੀਨੈ ਉਦਰੁ ਭਰੈ ਜੈਸੇ ਢੋਰੈ॥੧॥ ਬਾਬਾ ਐਸੀ ਰਵਤ ਰਵੈ ਸੰਨਿਆਸੀ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ਤੇਰੈ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤਾਸੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਘੋਲੀ ਗੇਰੂ ਰੰਗੁ ਚੜਾਇਆ ਵਸਤ੍ਰ ਭੇਖ ਭੇਖਾਰੀ॥ ਕਾਪੜ ਫਾਰਿ ਬਨਾਈ ਖਿੰਥਾ ਝੋਲੀ ਮਾਇਆਧਾਰੀ॥ ਘਰਿ ਘਰਿ ਮਾਗੈ ਜਗੁ ਪਰਬੋਧੈ ਮਨਿ ਅੰਧੈ ਪਤਿ ਹਾਰੀ॥ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਣਾ ਸਬਦੁ ਨ ਚੀਨੈ<noinclude></noinclude> 7f72lbh6swivi2x2puz59bearcfynp8 250 22747 230033 146029 2026-07-28T13:07:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਅਮਰ ਰਸ।}}}} {{Block center|<poem>ਸੁਹਣੇ ਹੱਥ ਸੁਰਾਹੀ ਪਯਾਲਾ {{gap|3em}}ਦੇਖ ਦੁਖੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਮੁਖ ਦੇਖ ਸਜਨ ਦਾ {{gap|3em}}ਦੇਖ ਸੁਰਾਹੀ ਹੋਈ। ਰੋਂਦੀ ਵੇਖ ਸਜਨ ਹਸ ਆਖੇ, {{gap|3em}}ਕਉੜੀ ਸ਼ੂਬ ਨ ਲੜਾਯਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਏਸ ਸੁਰਾਹੀ ਭਰਿਆ, {{gap|3em}}ਪੀਏ ਤੇ ਜੀਵੇ ਮੋਈ॥੧੦॥ ਦੇਹ ਇਕ ਬੂੰਦ ਸੁਰਾਹੀਓਂ ਸਾਨੂੰ {{gap|3em}}ਸੋਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੋੜੇ, ਬੇਖ਼ੁਦੀਆਂ ਦੇ ਚਾੜ ਅਰਸ਼ ਤੇ {{gap|3em}}ਆਸ ਅੰਦੇਸ਼ੇ ਤੋੜੇ, ਰੰਗ ਸੁਹਾਵੇ ਤੇ ਨੌਗੀ। {{gap|3em}}ਪੀਂਘ ਕੇ ਆਨੰਦੀ, ਆਣ ਹੁਲਾਰੇ ਅਮਰ ਸੁੱਖਾਂ ਦੇ, {{gap|3em}}ਮੁੜਨ ਨ;-ਐਸਾ ਜੋੜੇ ॥੧੧॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੪ -}}</noinclude> mhy9ztnilrpkibi6cwg044fvv189kw0 250 22750 230034 146030 2026-07-28T13:07:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਪਸਾਰੀ ਕਿ ਮੁਖੀਰ?}}}} {{Block center|<poem> ਤੋੜ ਗੁਲਾਬ ਪਸਾਰੀ ਲੜਾਇਆ {{gap|3em}}ਮਲ ਮਲ ਖੰਡ ਰਲਾਈ, ਭੀ ਕਉੜੱਤਣ ਰਹੀ ਸਾਦ ਵਿਚ {{gap|3em}}ਬਣੀ ਨ ਉਹ ਮਠਿਆਈ, ਮੁੱਖੀ ਬਣ, ਕਣ ਰਸ* ਜੇ ਚੁਣਦਾ, {{gap|3em}}ਤੋੜ ਨ ਆਬ ਗੁਆਂਦਾ, ਮਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਨੇਹੁ ਨ ਟੁਟਦਾ, {{gap|3em}}ਰਸ ਪੀਂਦਾ ਸੁਖਦਾਈ ॥੧੨ ॥ {{c|{{xx-larger|ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ}}}} ਡਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਨਾ ਸਾਨੂੰ, {{gap|3em}}ਅਸਾਂ ਹੱਟ ਮਹਿਕ ਦੀ ਲਾਈ। ਲੱਖ ਗਾਹਕ ਜੇ ਸੁੰਘੇ ਆਕੇ {{gap|3em}}ਖਾਲੀ ਇੱਕ ਨ ਜਾਈ, ਤੂੰ ਜੇ ਇਕ ਤੋੜ ਕੇ ਲੈ ਗਿਓਂ, {{gap|3em}}ਇਕ ਜੋਗਾ ਰਹਿ ਜਾਸਾਂ, ਉਹ ਭੀ ਪਲਕ ਝਲਕ ਦਾ ਮੇਲਾ {{gap|3em}}ਰੂਪ ਮਹਿਕ ਨਸ ਜਾਈ ॥੧੩॥ {{rule}} *ਰਸ ਦੇ ਕਿਣਕੇ ਭਾਵ ਸ਼ਹਿਤ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਤੁਪਕੇ। ਖੁਸ਼ਬੋ! </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੫ - }}</noinclude> fvdie10jhvt2ru9ccmux3aqtd45tgcf 250 22753 230035 146031 2026-07-28T13:08:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਹੋਸ਼-ਮਸਤੀ।}}}} {{Block center|<poem> ਕਿਉਂ ਹੋਯਾ?” ਤੇ “ਕੀਕੁੰ ਹੋਯਾ?' {{gap|3em}}ਖਪ ਖਪ ਮਰੇ ਸਿਆਣੇ, ਓਸੇ ਰਾਹ ਪਵੇਂ ਕਿਉਂ ਜਿੰਦੇ! {{gap|3em}}ਜਿਸ ਰਾਹ ਪੂਰ ਮੁਹਾਣੇ। ਭਟਕਣ ਛੱਡ, ਲਟਕ ਲਾ ਇੱਕੋ, {{gap|3em}}ਖੀਵੀ ਹੋ ਸੁਖ ਮਾਣੀ, ਹੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਸਤੀ ਚੰਗੀ {{gap|3em}}ਰਖਦੀ ਸਦਾ ਟਿਕਾਣੇ॥੧੪॥ {{c|{{xx-larger|ਮਗਨਤਾ।}}}} ਬਾਗ ਅਦਨ ਵਿਚ ਵਸਦਿਆਂ ਆਦਮ {{gap|3em}}ਕਣਕ, ਆਖਦੇ ਖਾਧੀ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਬਾਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਹਦਾ* {{gap|3em}}ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਪਰਾਧੀ ਭਬਕੇ ਪਾ ਕੇ ਕਣਕ ਚੁਆਂਦਾ {{gap|3em}}ਰਸ ਪੀਂਦਾ ਜੇ ਆਦਮ, ਅਦਨੋਂ ਹੋਰ ਉਚੇਰਾ ਹੁੰਦਾ, {{gap|3em}}ਅਟਲ ਮੁੱਲਦਾ ਗਾਧੀ॥੧੫॥ {{rule}} *ਵਿਚਾਰਾ! ਅਮਰ ਪਦ ॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੬ -}}</noinclude> h9xfcuq7yxffr9aoguxn6ltm0kdprwc 250 22756 230036 146032 2026-07-28T13:08:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਹਠ-ਰਸ।}}}} {{Block center|<poem> ਨਾ ਕਰ ਤਪ ਸਿੰਢੀ ਰਿਖਿ ਹਠੀਏ। {{gap|3em}}ਰੁੱਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲੋਂ, ਲੁਕਵੇਂ ਤੇਜ ਵਸਣ ਇਸ ਅੰਦਰ, {{gap|3em}}ਸੂਖ਼ਮ ਹਨ ਜੋ ਵਾਲੋਂ, ਹਠ ਤੋਂ ਟੱਪ, ਰੰਗੀਜ ਰੰਗ ਵਿਚ, {{gap|3em}}ਰਸੀਆ ਹੋ ਰਸ ਜਿੱਤੀ, ਇਕ ਝਲਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਏ {{gap|3em}}ਗੁਆ ਦੇਸਣ ਇਸ ਹਾਲੋਂ॥੧੬॥ {{c|{{xx-larger|ਬੇ ਖ਼ੁਦੀ।}}}} ਬੇਖ਼ੁਦੀਆਂ ਦੀ ਬੂਟੀ ਇਕ ਦਿਨ {{gap|3em}}ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਘੋਲ ਪਿਲਾਈ, ਝੂਟਾ ਇੱਕ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਆਇਆ {{gap|3em}}ਐਸੀ ਪੀਂਘ ਘੁਕਾਈ ਕੀ ਘੁਕੇ ਚੜੇ ਤੇ ਘੂਕੇ {{gap|3em}}ਢਿੱਲੀ ਕਦੀ ਨ ਹੋਵੇ ਚਾਟ ਲਗਾਵਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਈਆਂ! {{gap|3em}}ਲਾਈ ਤੋੜ ਚੜ੍ਹਾਈਂ ॥੧੭॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੭-}}</noinclude> ca7xk5s88orca0i5yzmuytml6174cwn 250 22759 230037 146033 2026-07-28T13:08:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਉੱਚੀ ਮੱਤਿ।}}}} {{Block center|<poem> ਫੜ ਫੜ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਹਿ ਬਹਿ ਜਾਵਾਂ {{gap|3em}}ਜਦ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਆਵਣ, ਹਸ ਬੋਲੇ, ਹਸ ਤੱਕੇ ਸਾਂ ਜੋ {{gap|3em}}ਪਾ ਪਕੜਾਂ ਆ ਖਾਵਣ ਏ-ਖ਼ੂਦੀਆਂ ਦੀ ਪੀਘੇ ਚੜਕੇ {{gap|3em}}ਕੀਕਣ ਮੈਂ ਸੁਖ ਪਾਵਾਂ? ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਕਾਂ {{gap|3em}}ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਛਡ ਜਾਵਣ ॥੧੮॥ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਪਕੜਾਂ ਟੁੱਟਣ ਤਾਹੀਓਂ {{gap|3em}}ਜੇ ਉੱਚੇ ਨੂੰ ਪਕੜੇ, ਉਹ ਖਿੱਚੇ, ਤੂੰ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰੇ। {{gap|3em}}ਹੱਥ ਪਾਇਕੇ ਤਕੜੇ ਠੱਗ ਲਵੇਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਦੀ {{gap|3em}}ਅਪਣੇ ਹਿਤ ਵਿਚ ਬੰਨੇ, ਪਹਪੰਧ ਤੇਰੇ ਹੋਣ ਮੋਕਲੇ {{gap|3em}}ਖੁਲ ਜਾਵਣ ਬੰਦ ਜਕੜੇ ॥੧੯॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੮-}}</noinclude> p7sofecca0dpz5hno1b6fzra7utx2ut 250 22762 230038 146035 2026-07-28T13:08:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਪਿੰਜਰੇ ਪਿਆ ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਸਲਾਹੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ-}}}} {{Block center|<poem> ਜ਼ਾਲਮ ਖੜਾ ਹਵਾ ਖੁੱਲੀ ਵਿਚ {{gap|3em}}ਆਖੇ, 'ਪਿੰਜਰਾ ਸੁਹਣਾ, ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਛੇ: {{gap|3em}}ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਮਨ-ਮੁਹਣਾ? ਪਰ* ਤੋਂ ਹੀਨ, ਧਰਾ ਦੇ ਕੈਦੀ {{gap|3em}}ਓ ਮੁਰਖ ਦਿਲ ਕਰੜੇ! ਉੱਡਣਹਾਰੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਇਹ {{gap|3em}}ਸੁਹਣਾ ਹੈ ਜਿੰਦ ਕੁਹਣਾ ॥੨੦॥ ਜ਼ਾਲਮ ਨੂੰ ਰੰਗ ਸੁਹਣਾ ਲੱਗਾ, {{gap|3em}}ਮਿੱਠੀ ਲੱਗੀ ਬਾਣੀ, ਵਾਹ ਵਾ ਕਦਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਾਈ! {{gap|3em}}ਛਹਕੇ ਜਾਲੀ ਤਾਣੀ॥ ਪਕੜ ਪਿੰਜਰੇ ਪਾਇ ਵਿਛੋੜਿਆ {{gap|3em}}ਸਾਕ ਸੁਨੇਹੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭੱਠ ਪਏ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਤੁਹਾਡੀ, {{gap|3em}}ਖੇਹ ਇਸ ਯਾਰੀ ਲਾਣੀ ॥੨੧॥ </poem>}} {{rule}} *ਖੰਭ<noinclude>{{c|-੧੯-}}</noinclude> 8ujexkxjt2yq5feib7zymsiiyjoluke 250 22764 230039 146038 2026-07-28T13:08:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਅੱਜੋਂ}}}} {{Block center|<poem> ਅੱਜੋਂ ਪੀ ਤੇ ਹੁਣ ਹੀ ਪੀ ਤੈ {{gap|3em}}ਪੀਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਜਾਈ, ਪਿਰਮ-ਰਸਾਂ ਦੇ ਪੜਾਲੇ ਨਾਲੋਂ {{gap|3em}}ਲਾਏ ਬੁੱਲ ਨ ਚਾਈਂ। ਹਰਦਮ ਪੀ ਤੇ ਖੀਵਾ ਹੋ ਰਹੁ॥ {{gap|3em}}ਇਹ ਮਸਤੀ ਨਾ ਉਤਰੋ, ਕਲ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰੇ ਕਾਲ ਆਇਕੇ, {{gap|3em}}ਦੋਵੇਂ ਖ਼ਾਕ ਰਲਾਈ ॥੨੨॥ {{c|{{xx-larger|ਲੱਗੀਆਂ ਨਿਭਣਾ।}}}} ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਨੇਹੁੰ ਲਾ ਬੈਠੀ {{gap|3em}}ਨਾ ਹੱਸੇ ਨਾ ਬੋਲੇ, ਸੁਹਣਾ ਲੱਗੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹੇ {{gap|3em}}ਘੁੰਡੀ ਦਿਲੋਂ ਨ ਖੁਹਲੇ, ਛਡਿਆਂ ਛਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾਹੀਂ, {{gap|3em}}ਮਿਲਿਆ ਨਿੱਘ ਨ ਕੋਈ ਹੱਛਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਜ਼ਾ ਹੈ ਤੇਰੀ, {{gap|3em}}ਅੱਖੀਅਹੁ ਹੋਹੁ ਨ ਉਹਲੇ ॥੨੩॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੨੦-}}</noinclude> 43zmxbnxfvxvrpvit405n4wxfkrmnvl 250 22766 230040 146039 2026-07-28T13:08:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਭੈ ਵਿਚ।}}}} {{Block center|<poem> ਬੱਦਲ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੰਬਿਆ {{gap|3em}}ਪਰਬਤ, -ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਇਆ ਮਿੱਠੇ ਬਣ ਅੰਦਰ ਵੜ ਲੋਟ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਫੇਰਾਂ ਆ ਪਾਇਆ? ਕੱਜਣ ਐਡਾ ਕਿੱਥੋਂ ਲਯਾਵਾਂ? {{gap|3em}}ਲਵੇ ਲੁਕਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ। “ਹੇ ਸਰਪੋਸ਼ ਜਗਤ ਦੇ ਓਲ੍ਹਣ! {{gap|3em}}ਰੱਖੋ ਕਰਕੇ ਦਾਇਆ ॥੨੪॥ ਮਿੱਠੀ ਖਿਰਨ ਬੋਲਿਆ ਬੱਦਲ {{gap|3em}}ਹਿਰਦਾ ਚਮਕ ਦਿਖਾਇਆ: ‘ਲੇਖਾ ਸਾਫ ਨ ਮੈਂ ਕੁਛ ਪੱਲੇ, {{gap|3em}}ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਵੰਡ ਆਇਆ ਉਹ ਦਾਤਾ, ਭੰਡਾਰੀ ਤੂੰ ਹੈਂ {{gap|3em}}ਮੈਂ ਹਾਂ ਵੰਡਣ ਹਾਰਾ, 'ਭ ਵਿਚ ਕਾਰ ਤੁਸਾਂ ਮੈਂ ਕਰਨੀ {{gap|3em}}ਸਭ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮਾਇਆ ॥੨੫॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੨੧ -}}</noinclude> 57donhotczfx2awh3hgdmsmkybje3o4 250 22769 230041 146040 2026-07-28T13:08:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਰਉਂ ਰੁਖ਼!}}}} {{Block center|<poem> ਸਾਗਰ ਪੁਛਦਾ:-ਨਦੀਏ! ਸਾਰੇ {{gap|3em}}ਬੁਟੇ ਬੂਟੀਆਂ ਲਯਾਵੇ, ਪਰ ਨਾ ਕਦੀ ਬੁੱਤ ਦਾ ਬੂਟਾ {{gap|3em}}ਏਥੇ ਆਣ ਪੁਚਾਵੇਂ?' ਨਦੀ ਆਖਦੀ:-ਆਕੜ ਵਾਲੇ; {{gap|3em}}ਸਭ ਬੂਟੇ ਪਟ ਸੱਕਾਂ, ਪਰ ਜੋ ਕੇ ਵਗੇ ਰਉਂ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਪੇਸ਼ ਨ ਉਸ ਤੇ ਜਾਵੇ ॥੨੬॥ {{c|{{xx-larger|ਯਾਦ।}}}} 'ਯਾਦ ਸਜਨ ਦੀ ਹਰਦਮ ਰਹਿੰਦੀ {{gap|3em}}ਲਹਿ ਗਈ ਡੂੰਘੇ ਥਾਂਈਂ, ਵਾਂਗ ਸੰਗੀਤ ਹਿਰਦੀ ਅੰਦਰ {{gap|3em}}ਬਣ ਗਈ ਰਾਗ ਇਲਾਹੀ॥ ਦਾਰੂ ਵਾਂਗ ਸਰੂਰ ਚਾਦੀ, {{gap|3em}}ਤਰਬ ਵਾਂਗ ਥਰਰਾਵੇ, ਖਿੱਚ ਤੇ ਰਸ-ਭਿੰਨੀ ਕਸਕੇ- {{gap|3em}}ਲੱਗੇ ਫਿਰ ਸੁਖਦਾਈ ॥੨੭॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੨੨ -}}</noinclude> 69spepgqflaxqfsekjzmnxonrc2f4kx 250 22773 230042 146042 2026-07-28T13:08:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਇਲਮ, ਅਮਲ।}}}} {{Block center|<poem> ਸਿਰ ਕਚਕੌਲ ਬਨਾ ਹਥ ਲੀਤਾ, {{gap|3em}}ਪਵਿਆਂ ਦੁਆਰੇ ਫਿਰਿਆ, ਦਰ ਦਰ ਦ ਟੁਕ ਮੰਗ ਮੰਗ ਪਾਏ, {{gap|3em}}ਨ ਕੇ ਇਹ ਭਰਿਆ, ਭਰਿਆ ਦੇਖ ਅਫਰਿਆ ਮੈਂ ਸਾਂ, {{gap|3em}}ਜਾਣਾਂ ਪੰਡਤ ਹੋਇਆ, ਟਿਕੇ ਨ ਪੈਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੇ ਮੇਰਾ {{gap|3em}}ਉੱਚਾ ਹੋ ਹੋ ਟੁਰਿਆ ॥੨੮॥ ਇਕ ਦਿਨ ਏ ਕਚਕੌਲ ਲੈ ਗਿਆ {{gap|3em}}ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਮੂਹਰੇ ਧਰਿਆ, 'ਜੂਠ ਜੂਠ ਕਰ ਉਸ ਉਲਟਾਇਆ {{gap|3em}}ਖਾਲੀ ਸਾਰਾ ਕਰਿਆ ਮਲ ਮਲ ਕੇ ਫਿਰ ਧੋਤਾ ਇਸ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਮੈਲ ਇਲਮ ਦੀ ਲਾਹੀ ਦੇਖੋ, ਇਹ ਕਚਕੌਲ ਲਿਸ਼ਕਿਆ; {{gap|3em}}ਕੰਵਲ ਵਾਂਕ ਫਿਰ ਖਿੜਿਆ ॥੨੬॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੨੩-}}</noinclude> 5n736fd333fast2xuio2ydv3ye29cc9 250 22776 230043 146043 2026-07-28T13:08:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਅਮਲੀ-ਸੋਢੀ।}}}} {{Block center|<poem> ਦੇਹ ਇਕ ਬੂੰਦ ਸੁਰਾਹੀਓਂ ਸਾਨੂੰ, {{gap|3em}}ਇੱਕੋ ਹੀ ਦਿਹ ਸਾਈਂ! ਅੱਧੀ ਅੱਧ ਪਚੱਧੀ ਦੇ ਦੇ। {{gap|3em}}ਨਿੱਕੀ ਹੋਰ ਗੁਸਾਈਂ! ਇੱਕ ਵੇਰ ਇਕ ਕਣੀ ਦਿਵਾ ਦੇ, {{gap|3em}}ਸੂਫੀ ਅਸੀਂ ਨ ਰਹੀਏ, ਇੱਕ ਵੇਰ ਦਰ ਖਲਿਆਂ ਤਾਈਂ {{gap|3em}}ਸਾਈਂ ਸ਼ਾਦ ਚਖਾਈਂ॥੩੦॥ {{c|{{xx-larger|ਸੰਗੀਤ।}}}} ਉੱਚੇ ਭਾਵ ਵਲਵਲੇ ਸੁਹਣੇ, {{gap|3em}}ਸੂਖਮ ਰੰਗ ਸੁਹਾਵਨ, ਸਰਦ ਮਿਹਰ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਮਿਲ {{gap|3em}}ਠਰ ਠਰ ਜੰਮ ਜੰਮ ਜਾਵਨ: ਰਾਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਘ ਪੁਚਾਵੇ {{gap|3em}}ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਾਵੇ: ਤਾਹੀਓਂ ਰਸੀਏ ਏਸ ਰਾਗ ਨੂੰ {{gap|3em}}“ਪੜੀ ਅਰਸ਼ ਸਦਾਵਨ॥੩੧॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੨੪ -}}</noinclude> bg3tgfhyhk68m4g3cdsofyayyyxz23d 250 22779 230044 146045 2026-07-28T13:08:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਵਿਛੋੜਾ-ਵਸਲ।}}}} {{Block center|<poem> ਸਾਬਣ ਲਾ ਲਾ ਧੋਤਾ ਕੋਲਾ, {{gap|3em}}ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ, ਖੁੱਬ ਚਾੜ੍ਹ, ਰੰਗਣ ਭੀ ਧਰਿਆ, {{gap|3em}}ਰੰਗ ਨ ਏਸ ਵਟਾਇਆ, ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਕਾਲਕ ਸੀ ਆਈ {{gap|3em}}ਬਿਨ ਮਿਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਲਹਿੰਦੀ ਅੰਗ ਅੱਗ ਦੇ ਲਾਕੇ ਦੇਖੋ {{gap|3em}}ਚੜ੍ਹਦਾ ਰੂਪ ਸਵਾਇਆ ॥੩੨॥ {{c|{{xx-larger|ਬ੍ਰਿਛ।}}}} ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇ ਤੰਗ-ਦਿਲ ਲੋਕੋ! {{gap|3em}}ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਲੜਦੇ? ਚੌੜੇ ਦਾਉ ਅਸਾਂ ਨਹੀਂ ਵਧਣਾਂ, {{gap|3em}}ਸਿੱਧੇ ਜਾਣਾਂ ਚੜਦੇ ਘੇਰੇ ਤੇ ਫੈਲਾਉ ਅਸਾਡੇ {{gap|3em}}ਵਿਚ ਅਸਮਾਨਾਂ ਹੋਸਣ; ਗਿੱਠ ਥਾਉਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੱਲੀ, {{gap|3em}}ਅਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਲੜਦੇ? ॥੩੩॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੨੫ -}}</noinclude> l43nkz39fxsn5qy5s7sutv19fwqzga9 250 22782 230045 146047 2026-07-28T13:08:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਲਾ ਸਕਾਂ।}}}} {{Block center|<poem>ਦਿਲ ਵਰਜਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਦਾ ਜਾ ਖਹਿੰਦਾ ਓਸ ਟਿਕਾਣੇ, {{gap|3em}}ਇਕ ਲਾਮਕਾਨੀ ਤੇਰਾ। ਜਾ ਉਸਦੇ ਬੁਰਜ ਸਿਆਣੇ {{gap|3em}}ਵਿਚ ਸਯਾਣ ਆਪ ਗੁੰਮ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ ਅਗਾਂ ਪਿਛਾਂ ਨਾ ਜੋਗਾ, {{gap|3em}}ਜਦ ਮੁੜਦਾ, ਰਸ ਵਿਚ ਗੁਟਕੇ ਪਰ ਦੱਸੇ ਨਾ ਕੁਝ ਜਾਣੇ ॥੩੪॥ {{c|{{xx-larger|ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ।}}}} ਉੱਚਾ ਉੱਠ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, {{gap|3em}}ਤੈਨੂੰ ਖੰਭ ਰੱਬ ਨੇ ਲਾਏ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਰਿੜੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ {{gap|3em}}ਜੋ ਉਡ ਅਸਮਾਨੀਂ ਜਾਏ? ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਉੱਚੀ, {{gap|3em}}ਦਾਈਆ ਉੱਚਾ ਰੱਖੀਂ, ਅਰਸ਼ੀ ਤਾਣ ਜਿਹਦੇ ਹੋ ਪੱਲੇ {{gap|3em}}ਉਹ ਕਿਉਂ ਭੱਜੇ ਆਏ? ॥੩੫॥ </poem>}} {{rule}} ਜੋ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਵੇ ।<noinclude>{{c|- ੨੬ -}}</noinclude> 9631gcgmvnb8t6xizk956lp8pi0angw 250 22785 230046 146048 2026-07-28T13:08:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਦੁਵੱਲੀ ਝਾਕ।}}}} {{Block center|<poem> ਤਟ ਤੇ ਬੈਠ ਮੁਨੀ ਜੀ ਬਾਂਕੇ {{gap|3em}}ਦਹ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਝਾਕ ਰਹੇ, ਬਲ ਵੰਨੇ ਫਿਰ ਜਲ ਵੰਨੇ ਤੇ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਥਲ ਫਿਰ ਜਲ ਤਕ ਰਹੇ ਗਰਦ ਪੈਣ ਤੇ ਭਿੱਜਣ ਕੋਲੋਂ {{gap|3em}}ਦੁਹੁ ਗੱਲੋਂ ਇਉਂ ਪਾਕ ਰਹੇ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ ਅੰਨ ਪਾਣੀਓ {{gap|3em}}ਵਾਂਜੇ ਗਏ, ਦੁਫਾਕ ਰਹੇ ॥੩੬॥ {{c|{{xx-larger|ਹੋਦੋਂ ਪਾਰ ਨ ਹੋਈ।}}}} ਉੱਡੀ ਉੱਡ ਚੜੀ ਅਸਮਾਨੀਂ {{gap|3em}}ਬਦਲਾਂ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠੀ ਛੋ, ਓਥੇ ਭੀ ਅਸਮਾਨ ਇਹੋ, ਹਾਇ {{gap|3em}}ਤਣਿਆਂ ਨੀਲਾ ਸਿਰ ਸਿਰ ਟੋਪ ਉੱਡੀ ਹੋਰ ਤਬਕ ਚੌਦਾਂ ਤੇ {{gap|3em}}ਨਖਕੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘੀ ਦੂਰ, ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਸਿਰ ਘੁੰਮਦਾ {{gap|3em}}ਚੱਕਰ ਦੇਦਾ ਨਾਲ ਘੋਪ ॥੧੧੩॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੨੭ -}}</noinclude> j3f7r9ua86o0aaa92nn55guic95aulv 250 22788 230047 146050 2026-07-28T13:09:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਕਿਵੇਂ ਨ ਫਧੰਦਾ।}}}} {{Block center|<poem>ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅੱਖਾਂ ਮਸਤਾਂਦਾ {{gap|3em}}ਪਾਇ ਤਣਾਵਾਂ ਕੱਸਦਾ, ਝਰਨਾਟਾਂ ਜੋ ਜਾਣ ਨ ਝੱਲੀਆਂ {{gap|3em}}ਮਨ ਨੂੰ ਪਾ ਪਾ ਦੱਸਦਾ, ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ ਬਹਿ ਕਦੇ ਆਪ ਆ {{gap|3em}}ਹੱਸੇ ਰਸੇ ਰਸਾਵੇ, ਅੰਦਰ ਵੜੇ, ਵਲਵਲੇ ਛੇੜੇ, {{gap|3em}}ਤੁਣਕੇ ਦੇ ਦਿਲ ਖੱਸਦਾ॥੩੮॥ ਮੋਹੀ ਮੱਤੀ ਤੇ ਰਸਲਹਿਰੀ {{gap|3em}}ਫੜਨ ਉੱਠਾਂ, ਉਠ ਨੱਸਦਾ ਮਿਲਿਆਂ ਫੜਿਆਂ ਹੱਥ ਨ ਆਵੇ {{gap|3em}}ਵੱਸ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ, ਕੋਮਲ ਪਯਾਰ ਬੁੱਲਾਂ ਦੇ ਆਦਰ {{gap|3em}}ਕਿਵੇਂ ਫਪੀਂਦਾ ਨਾਹੀਂ, ਪਾਇ ਭੁਲੇਵਾਂ ਤਿਲਕ ਜਾਂਵਦਾ, {{gap|3em}}ਗਲਵੱਕੜੀ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ॥੩੯॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੨੮ - }}</noinclude> 3p9x5ygzwbmd58oh14g8dqiw6gbdqbw 250 22791 230048 146052 2026-07-28T13:09:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਰਾਗ ਦੀ ਸੁਰ।}}}} {{Block center|<poem>ਸੁਰ ਇਕ ਕੋਮਲ ਗਲਿਓਂ ਨਿਕਲੀ {{gap|3em}}ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਖੜੋਤੀ ਆ, ਕੰਬੇ ਤੇ ਲਹਿਰੇ ਥਰਰਾਂਦੀ {{gap|3em}}ਦਿੱਤੀ ਇਕ ਝਰਨਾਟ ਛਿੜਾਇ, ਆਪਾ ਕੰਬ ਰੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, {{gap|3em}}ਸ਼ਪਨ ਵੰਨ ਰੰਗ ਰੂਪ ਅਰੂਪ, ਅਰਸ਼ ਕੁਰਸ਼ ਦੇ ਬੂਟੇ ਤੁੰਮੇਂ {{gap|3em}}ਲਾ-ਮਕਾਨੀ ਡੋਬ ਡੁਬਾਇ ॥੪੦॥ {{c|{{xx-larger|ਜਿਤ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਉਤੇ ਵਲ ਸੱਜਣ।}}}} ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸਜਨ ਬਹਾਇਆ {{gap|3em}}ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਧਸਿਆ, ਧਸਿਆ ਅੰਦਰਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ। {{gap|3em}}ਜਾਂ ਡੂੰਘਾਈਂ ਫਸਿਆ, ਨੈਣ ਮੀਟਿਆਂ ਅੰਦਰ ਦਿਸਦਾ, {{gap|3em}}ਖੁਲਿਆਂ ਬਾਰੂ ਦਿਸਦੇ, ਜਿਤ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਉਤੇ ਵਲ ਦਿਸਦਾ, {{gap|3em}}ਵਣੁ ਤਿਣ ਸੱਜਣ ਵਸਿਆ ॥੪੧॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੨੯ -}}</noinclude> 1kpojon70ywq0ukfnov8drrmoy9er07 250 22794 230049 146166 2026-07-28T13:09:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਅਰਸ਼ਾਂ ਵਲ ਨਜ਼ਰ।}}}} {{Block center|<poem> ਅਖੀਆਂ ਜੇ ਘੁਮਿਆਰ ਮੈਂਡੜਾ {{gap|3em}}ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਲਾਂਦਾ, ਸਹੁੰ ਅੱਲਾ ਦੀ ਨਚ ਸਦਾ ਮੈਂ, {{gap|3em}}ਅਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਹਨ ਮੱਥੇ ਥੱਲੇ, {{gap|3em}}ਰੁਖ਼ ਏਹਨਾਂ ਦਾ ਹੇਠਾਂ, ਨੀਵੀਂ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਇਸ ਰੁਖ਼ ਤੋਂ {{gap|3em}}ਜ਼ੋਰ ਨ ਪਾਰ ਵਸਾਂਦਾ ॥੪੨॥ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚ ਅਜ਼ਲ ਨੇ ਅੱਖਾਂ {{gap|3em}}ਸਿਰ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ, ਪਰ ਗਿੱਚੀ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਉਸਨੇ {{gap|3em}}ਲਚਕਾਂ ਦੇ ਦੇ ਪਾਈਆਂ, ਦਿੱਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਜ਼ਰ ਦੀ, ਤੱਕੇ {{gap|3em}}ਹੇਠਾਂ ਉੱਪ ਚੁਫੇਰੇ ਹੁਣ ਜੇ ਲੋਅਉਤਾਹਾਂ ਲਾਵੇਂ {{gap|3em}}ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ੪੩॥ </poem>}} {{rule}} *ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।<noinclude></noinclude> eld6p8nhk5d4yip2b4a3tdcnbg5auci 250 22797 230050 146168 2026-07-28T13:09:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਨਾਮ, ਧਯਾਨ, ਰਜ਼ਾ।}}}} {{Block center|<poem> ਨਾਮ ਸਜਣ ਦਾ ਜੀਭ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ! {{gap|3em}}ਜਾਂ ਸੱਜਣ ਉਠ ਤੁਰਿਆ। ਮੱਲ ਲਏ ਦੋ ਨੈਣ ਧਯਾਨ ਨੇ, {{gap|3em}}ਸਬਕ ਰਜ਼ਾ ਦਾ ਫੁਰਿਆ, ਬਿਰਹੋਂ ਦੇ ਹਥ ਸੌਂਪ ਅਸਾਨੂੰ {{gap|3em}}ਜੇ ਸੱਜਣ! ਤੂੰ ਰਾਜ਼ੀ, ਯਾਦ ਤੁਸਾਡੀ ਛੁਟੇ ਨ ਸਾਥੋਂ, {{gap|3em}}ਪਯਾਰ ਰਹੇ ਨੂੰ ਪੁੜਿਆ! ੪੪॥ {{c|{{xx-larger|ਸਿਵਾਣ।}}}} ਮਿਸਰੀ ਕਿਸੇ ਬਨਾਂਦਿਆਂ, ਹੇਠਾਂ। {{gap|3em}}ਜਦੋਂ ਕੜਾਹੀ ਲਾਹੀ, ਕੋਲੇ ਕੋਲੇ ਖੰਡ ਹੋ ਗਈ {{gap|3em}}ਵੇਖ ਵੇਖ ਪਛੁਤਾਹੀ, ਹੇ ਭੋਲੇ। ਜਿਸ ਸੇਕ ਨਾਲ ਸੀ {{gap|3em}}ਸ਼ਰਬਤ ਮਿਸਰੀ ਬਣਨਾ, ਤਾਰ ਸਿਵਾਤੀ ਨਹੀਂ ਓਸਦੀ, {{gap|3em}}ਸਯਾਣ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਨਾਹੀਂ ੪੫॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੩੧ -}}</noinclude> lo6focaeeav3xotwebsfhnlmy7wk2rl 250 22800 230051 146170 2026-07-28T13:09:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਦਰਦ ਦੇਖ ਦੁਖ ਆਂਦਾ।}}}} {{Block center|<poem> ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੁਖ ਦੇਖ ਦੇਖ ਦਿਲ {{gap|3em}}ਦਬਦਾ ਦਬਦਾ ਜਾਂਦਾ, ਅੰਦਰਲਾ ਪੰਘਰ ਵਗ ਤੁਰਦਾ {{gap|3em}}ਨੈਣੋਂ ਨੀਰ ਵਸਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਬੀ ਦਰਦ ਨ ਘਟੇ ਜਗਤ ਦਾ {{gap|3em}}ਚਾਹੇ ਆਪਾ ਵਾਰੋ, ਪਰ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ {{gap|3em}}ਦਰਦ ਦੇਖ ਦੁਖ ਆਂਦਾ੪੬ ॥ {{c|{{xx-larger|ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਕਰਮ।}}}} “ਤੂੰ ਪਾਪੀ 'ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਕਹਿ ਕਹਿ, {{gap|3em}}ਪੰਡਤ ਜਿੰਦ ਸੁਕਾਈ, ਬਖਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਮਿਤੋਂ ਬਾਹਰ, {{gap|3em}}ਅਸੀਂ ਮਿੱਤ ਵਿਚ ਭਾਈ! ਮਿਤ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਰਮ ਅਮਿੱਤੇ। {{gap|3em}}ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਬਖਸ਼ ਅਮਿੱਤੇਦੀ ਜਿਤ ਪਾਉ {{gap|3em}}ਮਿਤ ਦੇ ਕਰਮ ਉਡਾਈ ੪॥ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੩੨-}}</noinclude> oe2n3sakuf3ypj5b5dx38fc81gz83lo 250 22803 230052 146172 2026-07-28T13:09:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਬਰਦਾ ਕਿ ਮਾਲਕ?}}}} {{Block center|<poem> ਇਕ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਫਿਰੇ ਆਦਮੀ {{gap|3em}}ਗਲ ਵਿਚ ਫੱਟੀ ਪਾਈ, ਵੱਟੀ ਤੇ ਲਿਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਬਰਦਾ, {{gap|3em}}ਵਿਕਾਂ, ਲਓ ਕੁਈ ਭਾਈ, ਲੈਣ ਲਗੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਿ ਕਹਿਆ {{gap|3em}}ਏ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਟੋਲੇ, ਏਸ ਭੇਸ ਏ ਬਰਦਾ ਲੱਭੇ, {{gap|3em}}ਚਾਹੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਈ॥੪੮॥ {{center|{{xx-larger|ਆਪੇ ਦਾ ਉਛਾਲ।}}}} ਆਪਾ ਉਛਲ ਉਛਾਲੇ ਖਾਵੇ, {{gap|3em}}ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਸ ਆਵੇ, ਰਸ ਦੂਏ ਵਿਚ ਕਿੱਥੋਂ ਧਰਿਆ {{gap|3em}}ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਭਰਮਾਵੇ? ਰਸ ਅਪਣਾ ਜੋ ਲਖੋਂ ਦੂਏ ਤੋਂ, {{gap|3em}}ਤੇਰਾ ਹਈ ਉਛਾਲਾ, ਸਮਝ, ਸੰਭਾਲ, ਉਛਾਲ ਆਪਣਾ, {{gap|3em}}ਟੋਟਾ ਫੇਰ ਨ ਆਵੇ॥ ੪੯ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੩੩ -}}</noinclude> dbzyz0ebzt0z321ksh63dybxnt52jmp 250 22806 230053 146173 2026-07-28T13:09:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਰੌਸ਼ਨ ਆਰ (ਸਮਾਧ ’ਚੋਂ):}}}} {{Block center|<poem> ਕਿਉਂ ਜਚਦੇ ਹਨ ਕਦਮ ਤੁਸਾਡੇ {{gap|3em}}ਬਾਗ ਅਸਾਡਾ ਵੜਦੇ? ਅਰਜ਼ ਨ ਕਰਦੇ, ਮੰਗ, ਨ ਮੰਗਦੇ, {{gap|3em}}ਪੱਲਾ ਅਸੀਂ ਨ ਫੜਦੇ, ਖ਼ਾਕ ਬਾਗ ਵਿਚ ਖ਼ਾਕ ਹੋ ਗਏ। {{gap|3em}}ਹੈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਕ ਬਾਕੀ, ਭਲਾ ਜਿ ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਇਹ {{gap|3em}}ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁੜ ਜੁੜਦੇ ॥੫o {{c|{{xx-larger|ਰੌਸ਼ਨ ਆਰਾ ਯਾਤੀਆਂ ਨੂੰ:-}}}} ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਉਦਾਲੇ ਕੁਦਰਤ {{gap|3em}}ਬਾਗ ਸੁਹਾਵਾ ਲਾਇਆ, ਬਾਗ਼ ਸੈਰ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਈ ਆਵੇ। {{gap|3em}}ਕਬਰੋਂ ਪਰੇ ਰਹਾਇਆ ਲੋਥ ਨਹੀਂ, 'ਵੇ ਲੋਕੋ, ਮੈਂ ਹਾਂ, {{gap|3em}}ਕਿਉਂ ਜਚਦੇ ਤੇ ਹਟਦੇ? ਫੁਲ, ਫਲ, ਫਲੀ, ਕਲੀ ਤੇ ਪੱਤੇ, {{gap|3em}}ਮਹੀਓ ਰੂਪ ਵਟਾਇਆ ॥੫੧॥ </poem>}}<noinclude>{{c|੩੪}}</noinclude> 4fbbj5qj91q6t6ib1i5fp25wnnmvc68 250 22809 230054 146175 2026-07-28T13:09:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇਕ ਬੇਨਿਸ਼ਾਂ ਸਮਾਧ।}}}} {{Block center|<poem> ਜੀਂਵਦਿਆਂ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਸੁਹਣਾ, {{gap|3em}}ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਨਾਂ ਆਇਆ ਮੁਖਤਾ ਨਾ ਕੀਤਯੂਸ ਆਕੇ, {{gap|3em}}ਸਿਹਰਾ ਬੀ ਨਾ ਭਿਜਵਾਯਾ, ਬਣੀ ਸਮਾਧ, ਜਗਤ ਆ ਚੁੱਕਾ, {{gap|3em}}ਸੁਹਣੇ ਝਾਤਿ ਨ ਪਾਈ, ਸ਼ਾਲਾ! ਮਿਟੇ ਨ ਤਾਂਘ ਅਸਾਡੀ, {{gap|3em}}ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ ਮਨ ਭਾਇਆ ॥੫੨॥ {{center|{{xx-larger|ਆਪੇ ਵਿਚ ਆਪਾ।}}}} ਅੰਮੀਂ ਨੀ! ਕਲਵਲ ਹੋ ਉਠੀਆਂ {{gap|3em}}ਮੈਂ ਡਿੱਠਾ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਮੇਰੀ "ਮੈਂ" ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਈ ਨੀ {{gap|3em}}ਦਿਸਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਛੇਪਨਾ ਸੀ। ਮੁੰਹਦੀ ਤੇ ਝਰਨਾਟ ਛੇੜਦਾ, {{gap|3em}}ਚਸਕ ਮਾਰ ਠੰਢ ਪਾਵੇ ਓ, ਦੱਸ ਕੌਣ ਓ, ਕਦੋਂ ਵੜ ਗਿਆ {{gap|3em}}ਕਿਉਂ ਦਿਸਨਾ,ਕਿਉਂ ਲੁਕਨਾ ਸੀ? </poem>}}<noinclude>{{c|- ੩੫ -}}</noinclude> fr1yiein4ddk8llaf72mxeqh3vxeqn1 250 22812 230055 146201 2026-07-28T13:09:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਜੌਹਰੀ।}}}} {{Block center|<poem> ਸ਼ਹੁ ਦਰਿਯਾਵੇ ਖੇਡੰਦੜੀ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਗੀਟੜੀਆਂ ਲਭ ਪਈਆਂ, ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਤੇ ਨਵੇਂ ਵੰਨ ਤੇ {{gap|3em}}ਨਵੇਂ ਸੁਹਜ ਫਬ ਰਹੀਆਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਗੀਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਛਾਲਾਂ {{gap|3em}}ਬਾਲਾਂ ਵਾਂਙ ਖੇਡਾਂ, ਉੱਤੋਂ ਆ ਨਿਕਲਯਾ ਇਕ ਜੌਹਰੀ {{gap|3em}}ਉਨ ਗੀਟੀਆਂ ਚਾ ਲਈਆਂ੫੪॥ ਦੇਖ ਪਰਖ, ਸਿਰ ਫੇਰ ਆਖਦਾ, {{gap|3em}}ਕੀ ਇਨ ਨਾਉਂ ਧਰਾਵੀਂ? ਨਾ ਨੋ ਰਤਨ, ਚੁਰਾਸੀ ਸੰਗ ਨ* {{gap|3em}}ਕੀਮਤ ਕਿਵੇਂ ਜਚਾਵੀਂ? ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ, 'ਛੱਡ ਖਹਿੜਾ ਹਾਲੇ, {{gap|3em}}ਖੇਡਣ ਦੇਹ ਖਾਂ ਸਾਨੂੰ, ਗਿਣਤੀ ਜਦੋਂ ਤਗ਼ਾਨਵਿਓਂ ਤੇਰੀ {{gap|3em}}ਵਧੂ, ਮੁਲ ਆ ਪਾਵੀਂ ੫੫॥ </poem>}} {{rule}} *ਰਤਨ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਬੰਗ(ਪੱਥਰ) ਚਰਾਸੀ ਗਿਣੀਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||-੩੬-|}}</noinclude> fyy0s1v22sk1su5jx1zndaxegwmczvb 250 22815 230056 146203 2026-07-28T13:10:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਬੰਦ-ਖ਼ਲਾਸੀ।}}}} {{Block center|<poem> ਸਾਨੂੰ ਅਜਬ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮਿਲਿਆ {{gap|3em}}ਫੜ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਪਾਂਦਾ, ਪਰ ਪਿੰਜਰਾ ਨਾ ਬੰਦ ਕਰਾਂਦਾ, {{gap|3em}}ਖਿੜਕੀ ਖੁਲੀ ਰਹਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਜੇ ਬੰਦ ਕਰਾਈਏ, {{gap|3em}}ਉਹ ਫਿਰ ਖੁਹਲੇ ਖਿੜਕੀ; ਬੰਦ-ਖਲਾਸੀ ਕਰਕੇ ਕੱਠੀਆਂ {{gap|3em}}ਅਚਰਜ ਰੰਗ ਜਮਾਂਦਾ ॥੫੬॥ </poem>}}<noinclude>{{rh||-੩੭-|}}</noinclude> 6qcmj34p9uiu6wcfnfeupmxmopd898m 250 22829 230057 146206 2026-07-28T13:10:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਦੋ ਗੱਲਾਂ:-}}}} {{gap}}ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ? (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਆ ਹੈ?) ਇਕ ਸਾਲ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਲਹਿਰਦਾ ਹੈ, - ਕਿਤੇ ਐਵੇਂ, ਕਿਤੇ ਗੁਦਗੁਦੀ ਕਰਕੇ, ਕਿਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲਕੇ, ਕਿਤੇ ਡੂੰਘ ਪਾਕੇ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਘਾਉ ਕੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਫਿਲਸਫਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਏ ਘਾਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਮਾਲਜੇ ਹਨ।ਨਿਰਾਸਤਾ, ਉਦਾਸੀਨਤਾ, ਉਪਾਮਤਾ, ਤਯਾਗ ਕਿਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਹਉਂ, ਗੁਹਣ, ਜ਼ੋਰ, ਜਬਰ’ ਕਿਤੇ ਇਸਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਘਾਉ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ’ ਜੋ ਕੁਛ ਹੈ, ਪ੍ਰਸ਼ਨੋਤਰ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ, ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰਾ ਨਹੀਂ। ਏਹ ‘ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪੇ ਸੋਚਾਂ ਤੇ ਆਸ ਅੰਦੇਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਛ ਕਿ ਇਹ ਸੀ, ਓਸ ਤੋਂ ਹੋਰਵੇਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੋਚਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ। ਜੀਵਨ ਜੋ ਕੁਛ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਸਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਜੀਉਂਦਾ ਕੋਈ ਹੋਵੇ-ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਐਉਂ ਜੀਉ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਰੋਗਤਾ ਵਿਚ (ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਦ-ਉਸਦੀ ਛੋਤ, ਉਸਦਾ ਹੁਸਨ-ਨਜ਼ਾਰਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{c|- ੪੧ -}}</noinclude> kjz3occwhjrunliyonq4n71iq9vg8dx 250 22832 230058 146207 2026-07-28T13:10:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਸ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ‘ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ? ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮੇਂ ਇਕ ਰੋਗਣ ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਿਰ ਟਕਰਾਂਦੀ ਇਕ ਛੰਭ ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਵਰੇਪਨ ਵਿਚ ਇਹੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਛੰਭ ਤੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਛੰਭ ਤੋਂ “ਫਿਰ ਆਵੀਂ’ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਕੁਛ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਫੇਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਛੰਭ ਵਿਚ ਕਵਲਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੁਛ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ‘ਫੇਰ ਆਵੀਂ’ ਦੀ ਫੇਰ ਸੱਦ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਫੇਰ ਆਉਂਦੀ ਕਵਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਦਲਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਹੁੜਾਈਆਂ ਕਲੀਆਂ, ਫੇਰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਆਦਿ ਵੇਖਦੀ, ਗਲਾਂ ਕਰ ਕਰ ਟੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਇਕ ਦਿਨ ਸਾਰਾ ਸਰੋਵਰ ਕਵਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੇੜੇ ਦਾ ਹੁਸਨ-ਨਜ਼ਾਰਾ, ਉਹ ਅਝੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਛਬੀ ਵੇਖ ਐਸੀ ਖਿੜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਅਸਲੇ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ fਖੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਜੀਵਨ ਇਹ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਛੰਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੁਰਨਾਂ ਨਹੀਂ ਫੁਰਦਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਪਣੇ ਅਸਲ ਦੇ ਰੰਗ ਤੋਂ ਫੌਜਾਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂਸਨ,ਜਦ ਖਿੜ ਪਏ, ਯਾ ਹੋ ਗਏ ਓਹ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਪੁਛੇ ਕੌਣ, ਕਿਉਂ ਤੇ ਕੀ? ਜੀਵਨ ਖੇੜਾ ਹੈ। {{right|-ਕਰਤਾ}}<noinclude>{{c|- ੪੨ -}}</noinclude> hell86buc0ae41t16bmrus9e5r7zbep 250 22838 230059 54740 2026-07-28T13:10:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੂਜਾ ਚੰਦ ਛੰਭ ਵਿਚ ਡਲ੍ਹਕੇ, ਡੋਲੇ ਤੇ ਲਹਿਰਾਵੇ । ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਚਿਤਰੇ, ਲਟਕ ਗਏ ਵਿਚ ਸਰ ਦੇ, ਨੀਲਾ ਹੇਠ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਛਾਕੇ ਖਿਲਰੇ, ਜਲ ਵਿਚ ਤਰਦੇ। ਡਲ੍ਹਕ ਆਪਣੀ, ਡੋਲਣ ਜਲ ਦੀ, ਦੋ ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਰਲ ਗਈਆਂ, ਵਿੱਚ ਡੁੁੰਘਾਣਾਂ ਅਰਸ਼ੀ ਮੌਜਾਂ ਦੂਣੀਆਂ ਹੋ ਹੋ ਪਈਆਂ। ਅਜਬ ਸਫਾਈ ਨੀਰ ਤੁਧੇ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਉਤਾਰੀ, ਸਾਰੀ ਛਬੀ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ! ਅਪਣੇ ਵਿੱਚ ਖਿਲਾਰੀ। ਗੰਦਲ ਕੁਆਰ ਵਾਂਙ ਇਕ ਲੰਮੀ ਡੀਲ ਸੁਹਾਵੀ ਵਾਲੀ ਪਤਲੀ ਤੇ ਕੁਛ ਨਾਜ਼ਕ-ਕੋਮਲ, ਜਾਪੇ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ, ਆ ਨਿਕਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਏਸ ਥਾਂ, ਗਰਮ ਗਰਮ ਸਾਹ ਭਰਦੀ, ਨਰਮ ਨਰਮ ਧਰ ਪੈਰ ਤੁਰੇਂਦੀ, ਚਿਹਰੇ ਛਾਈ ਜ਼ਰਦੀ। - ੪੪ -<noinclude></noinclude> pv1zzzybbwu7qs2h8b0xh5aq132gjex 250 22841 230060 54742 2026-07-28T13:10:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਅਝਕੇ, ਝਿਜਕੇ, ਉੱਪਰ ਹੇਠ ਤਕਾਵੇ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਕੇ ਠਹਿਰੇ, ਨੈਣ ਮਿਟਾਵੇ । ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁਬ ਜਾਵੇ ਸਾਰੀ, ਤ੍ਰਬ੍ਹਕ ਅੱਖੀਆਂ ਖੁਹਲੇ, ਸੁਹਣੇ ਨੈਣ ਕਟੋਰੀਆਂ ਵਰਗ੍ਯੋਂ ਨੀਰ ਛਮਾਂ ਛਂਮ ਡੁਹਲੇ। ਭਰੇ ਹਾਹੁਕਾ ਕਹੇ "ਹਾਇ ! ਹੈ ਕਾਹਨੂੰ ਏ ਕੁਛ ਬਣਿਆ ? ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਏ ਕਿਉਂ ਹੈ ਸਾਰਾ ਪੇਟਾ ਤਾਣਾ ਤਣਿਆਂ ? " 'ਮੈਂ ਜੀਂਦੀ', ਮੈਂ ਜਾਣਾ 'ਜੀਂਦੀ', 'ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਮੈਂ ਜਾਣਾਂ, "ਪਰ ਏ 'ਜੀਵਨ' ਕੀ ਹੈ ਵਸਤੂ ? ਕੀ ਹੈ ਇਸਦਾ ਮਾਣਾ ? "ਮੈਂ ਵਰਗੇ ਲਖ ਹੋ ਹੋ ਮਰ ਗਏ ਸਮਝੇ ਨਾ 'ਕਿਉਂ ਹੋਏ',- " 'ਹੋਂਦ ਆਪਣੀ' ਲਖੀ ਨ 'ਕੀ ਹੈ', ਬਿਨ ਸਮਝੇ 'ਹੋ ਮੋਏ' । "ਲੱਖਾਂ ਹੋਕੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸ ਅੰਦੇਸਿਆਂ ਅੰਦਰ, - ੪੫ -<noinclude></noinclude> q0724nn7tm78oo6w465atgtjtf0ozad 250 22844 230061 57395 2026-07-28T13:10:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>"ਫਸੇ ਧੁਨਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਜੀਕੂੰ ਵਿਚ ਚਿਕਾਬੂ ਮੰਦਰ । "'ਹੈਵੇ' ਤੇ ਏ ਜਾਪੇ ਹੈਵੇ'; ਪਰ 'ਕੀ ਹੈ ?' ਨਾ ਜਾਪੇ, "'ਕਿਉਂ ਹੈ?' ਤੇ ਏ 'ਕੀਕੂੰ ਹੈਵੇ?' ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਿਞਾਪੇ । "ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਏ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ ਇਹ ਭੇਤ ਖੁਲ੍ਹਾਵਾਂ ? "ਤੜਫਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁੱਝਾਂਂ- ਆਪਾ ਕਿਵੇਂ ਤਕਾਵਾਂ ? "ਦੱਸ 'ਜਿੰਦੇ !' ਤੂੰ ਹੈਂ ਕੀ ਅੜੀਏ! ਪੰਡ ਵਲਵਲੇ ਵਾਲੀ ? "ਝਰਨਾਟਾਂ ਹੋ ਜਾਣ ਨ ਝਲੀਆਂ ਆਪੇ ਛੇੜਨ ਵਾਲੀ ? "ਹਸਰਤ, ਆਸ, ਨਿਰਾਸਾ ਟੋਏ ਆਪੇ ਵਿਚ ਉਪਜਾਵੇਂ, "ਆਪ ਵਿਰਾਗਨ ਹੋਕੇ, ਅੜੀਏ ! ਆਪ ਡੋਬ ਪਈ ਖਾਵੇਂ! "ਉਠਨ ਉਮੰਗਾਂ ਤੇ ਚਾ, ਉੱਚੇ, ਖਿੱਚਾਂ ਧੂਹ ਲਿਜਾਵਨ, "ਕਾਂਬਾ ਛਿੜੇ, ਥ੍ਰਰਾਟਾਂ ਥਰਕਨ, ਲਹਿਰਾਂ ਕਹਿਰ ਮਚਾਵਨ । - ੪੬ -<noinclude></noinclude> 7rgeh8tro8cwl9gdih3n0a76qhju5wl 250 22847 230062 146208 2026-07-28T13:10:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> "ਆਪਾ ਪਿਆ ਸਦੱਕੜੋ ਹੋਵੇ {{gap|3em}}ਕਿਸਤੋਂ, ਪਤਾ ਨ ਲੱਗੇ, "ਕਿਸਦੇ ਪਯਾਰ ਖਿਓਂਦਾ ਜਾਵੇ? {{gap|3em}}ਕੌਣ ਪਿਆ ਸੂ ਠੱਗੇ? "ਕਦੇ ਅਕਲ ਵਿਚ ਆਵੇਂ ਜਿੰਦੇ! {{gap|3em}}ਦਾਨੀ ਹੋ ਹੋ ਸੋਚੇ, "ਸੋਚੀਂ ਤਰੈਂ, ਤੂੰ ਤੇ ਭੁੱਬਾਂ, {{gap|3em}}ਉਛਲ ਉਛਾਲੇ ਬੋਚੇ, "ਹਕਰ ਖਾਇ ਕਿਤੋਂ ਮੁੜ ਆਵੇਂ, {{gap|3em}}ਭੇਤ ਨੇ ਸਾਰਾ ਖੁੱਲੇਕਿਉਂ ਹੋਯਾ?? "ਏ ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ? {{gap|3em}}ਆਪਾ ਕਿਉਂ ਹਾਂ ਭੁੱਲੇ? “ਹਾਇ! ਕਰਾਂ ਕੀ? ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਦੇ! {{gap|3em}}ਖਾਵਣ ਪੀਣ ਨ ਭਾਵੇ, “ਕੋਈ ਸਾਦ ਨ ਮੋਂਹਦਾ ਆਕੇ {{gap|3em}}ਦਿਸਦਾ ਨਾ ਪਰਚਾਵੇ। “ਤੂੰ ਕੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਦੱਸ ਅਸਾਨੂੰ, {{gap|3em}}ਅੜੀਏ! ਹੋਰ ਖਪਾ ਨਾਂ, “ਬਹੁਤ ਰੁਲਾਯਾ ਹਈ ਅਸਾਨੂੰ, {{gap|3em}}ਭੁਲੀ ਹੋਰ ਪੁਆ ਨਾ ਦੱਸ ਕੌਣ ਤੂੰ ? ਕੀ ਹੈ ਸਖੀਏ ? {{gap|3em}}ਹੁਣ ਦੱਸਣੋਂ ਨਾ ਨਹੀਂ । </poem>}}<noinclude>{{c|- ੪੭ -}}</noinclude> bww3d4fy0at40ii66174r9ktjcglsc7 250 22850 230063 146209 2026-07-28T13:11:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> "ਅਪਣਾ ਆਪ ਲੁਕਾਯਾ ਜਿਹੜਾ {{gap|3em}}ਖੁਹਲ ਅਸਾਨੂੰ ਦੱਸੀਂ? “ਮੈਨੂੰ ਭਰਮ ਪਏ ਨੀਂ ਜਿੰਦੇ! {{gap|3em}}ਤੂੰ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਬਹਿੰਦੀ, "ਭੋਰਾ ਝੂਪ ਦਿਖਾਵੇਂ, ਬਾਕੀ {{gap|3em}}ਲੁਕੀ ਪਰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਿੱਕੀ ਰਮਜ਼ ਅਕਲ ਦੀ ਮਾਰੇ, {{gap|3em}}ਹੋਰ ਨ ਕੁੱਝ ਦਿਖਾਵੇਂ, "ਬਾਕੀ , ਆਪਾ ਲੁਕਿਆ ਤੇਰਾ, {{gap|3em}}ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸ ਆਵੇਂ। “ਜਦੋਂ ਵਲਵਲੇ ਸਿੱਕਾਂ ਸੱਥਾਂ, {{gap|3em}}ਖਿੱਚਾਂ ਪੈਣ, ਹਿਲਾਵਨ, "ਕਸਕ ਕਸਕਦੀ ਟੁੱਬ ਝੰਝੋਲੇ, {{gap|3em}}ਹਿੱਲ ਹਿਰੋਲੇ ਆਵਨ, ਤਦੋਂ ਕਰਾਂ ਕੀ, ਜਿੰਦੇ ਮੇਰੀ! {{gap|3em}}ਕਿੱਥੋਂ ਉਹ ਕੁਛ ਲਯਾਵਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਅਪੂਰਨ ਹੋਈ {{gap|3em}}ਤੈਨੂੰ ਭਰ ਦਿਖਲਾਵਾਂ? ਹਾਇ! ਦੱਸ ਤੂੰ ਜਿੰਦੜੀ! ਮੈਨੂੰ, {{gap|3em}}ਮੈਂ ਰੋ ਰੋ ਮਰ ਲੱਥੀ, "ਤੂੰ ਖੁਹਲ ਦਿਖਾ ਦੇ {{gap|3em}}ਅਪਨਿ ਕਲਾ ਦੀ ਹੱਥੀ। </poem>}}<noinclude>{{c|- ੪੮ }}</noinclude> ic8wajsaz6x2au0vsflwr9u74jp9ery 250 22856 230064 146211 2026-07-28T13:11:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> "ਖੁਹਲੋਂ ਭੇਤ, ਹਸਾਵੀਂ ਸਾਨੂੰ, {{gap|3em}}ਫਿਰ ਤੂੰ ਸੁਹਣਿਆਂ ਹੱਸੀਂ?" 'ਸਰਰ ਸਰਰ' ਇਕ ਧੁਨੀ ਅਨੋਖੀ {{gap|3em}}ਉਸ ਸਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ, ਮਾਨੋਂ ਕੁਈ ਅਪਸਰਾ ਜਲ ਤੋਂ {{gap|3em}}ਸੂਰ ਪਯਾਰੀ ਵਿਚ ਗਾਈ ਫਿਰ ਆਨਾ, ਫਿਰ ਆਨਾ ਆਨਾ, {{gap|3em}}ਆਨਾ ਆਨਾ ਆਨਾ, ਫਿਰਜੀ,ਫਰਜੀ, ਫਿਰਵਿਰ, ਫਿਰਫਿਰ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਆਨਾ, ਫਿਰ ਆਨਾ ਠੰਢਾ ਸਾਹ ਸਹੂਲਤ ਵਾਲਾ {{gap|3em}}ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਆਇਆ, ਆਸਾਂ ਬੰਨ ਉਮੇਦਾਂ ਲੜਾਈ, {{gap|3em}}ਕਦਮ ਪਿਛਾਹਾਂ ਪਾਇਆ। ਸੂਰਜ ਅਜੇ ਨ ਟਿੱਕੀ ਨਿਕਲੀ, {{gap|3em}}ਲਾਲੀ ਭਾਹ ਨ ਛਾਈ, ਚਿੜੀ ਚੁਹੱਕੀ ਅਜੇ ਨ ਹੋਸੀ {{gap|3em}}ਪਹੁ-ਫੁਟ ਅਜੇ ਨ ਆਈ ਉਹ ਮੁਟਿਆਰ ਕਈ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ {{gap|3em}}ਇਕ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਸਰ ਦੇ ਫਿਰ ਕੰਢੇ ਆਈ, {{gap|3em}}ਲੈ ਦਿਲ-ਵਹਿਣ ਝਮੇਲੇ! </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੭ -}}</noinclude> k514tsjn4s9t8ujcc08by8nnuu94x9u 250 22859 230065 146212 2026-07-28T13:11:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕੀ ਦੇਖੇ ਉਸ ਸਰਵਰ ਅੰਦਰ {{gap|3em}}ਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਰਦੇ ਗੋਲ ਗੋਲ ਤੇ ਸਾਵੇ ਸਾਵੇ {{gap|3em}}ਪੱਤਰ ਤਲ ਤਲ਼ ਕਰਦੇ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, {{gap|3em}}ਕੁਛ ਹਨ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਕਿੰਨਿਆ, ਉੱਪਰ ਨੀਰ ਤਰੁਪਕੇ {{gap|3em}}ਮੋਤੀ ਜਿਉਂ ਤਲੁਕੋਏ। ਚਮਕਣ ਤੇ ਲੁਕਣ ਏ ਤੁਪਕੇ {{gap|3em}}ਕੰਬਣ ਤੇ ਫਿਰ ਟਿਕਦੇ, ਆਭਾ ਦੇਣ ਲੋਚਨਾਂ ਵਾਲੀ, {{gap|3em}}ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਿਕਦੇ। ਚਾਨਣ ਬੀ ਹੁਣ ਵਧਿਆ ਸੁਹਣਾ {{gap|3em}}ਰਿਓਂ ਆਈ ਲੋਈ, ਪਹੁ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛ ਗਈ {{gap|3em}}ਚਿਹ ਚਿਹ ਬਨ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਜੋਬਨ ਦੇਖ ਮਸਤੀਆਂ ਭਰਿਆ, {{gap|3em}}ਠੰਢ ਟਿਕਾਊ ਨਿਰਾਲਾ ਦੂਣੀ ਪੱਤ ਹਾਵੀ ਸਜਿਆਂ, {{gap|3em}}ਛੰਭ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਕਹਿੰਦੀ ਨਾਰਿ ਭਰੇ ਤੇ ਮੱਤੇ {{gap|3em}}ਲਹਿ ਲਹਿ ਕਰਦੇ ਸਰ ਜੀ! </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੧ -}}</noinclude> nc9awyraamone78hnq4607jr4nke6tm 250 22862 230066 146213 2026-07-28T13:11:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> "ਕੀ ਹੈ ਜੀਵਨ? ਦੱਸੋ ਮੈਨੂੰ {{gap|3em}}ਚਿੰਤਾ ਦੇਵੋ ਹਰ ਜੀ ਗੋਲ ਗੋਲ ਤੇ ਸਾਵੇ ਸਾਵੇ {{gap|3em}}ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਵਿਚ ਛਾਏ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੁਪਕੇ {{gap|3em}}ਮੋਤੀ ਜਿਉਂ ਡੋਲਕਾਏ "ਕੀ ਜੀਵਨ ਏ ਗੋਲ ਚੱਕਰੀ {{gap|3em}}ਨਿਰੀ ਝਲਕ ਇਕ ਜਾਣਾਂ? ਪਿਆ ਨਿਤਾਣਾ ਹੈ ਸਰਵਰ ਵਿਚ {{gap|3em}}ਭੇਤ ਹਿਠਾਂਹ ਛੁਪਾਣਾਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਸਾਰੇ {{gap|3em}}ਕੀ ਕਰਨੇ ਨੂੰ ਆਏ? "ਚੁੱਪ ਹਰ ਹੈ ਲੱਗੀ ਸਭ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਸਿਰ ਸਿਟ ਦਿਲ ਦਿਖਲਾਏ? ਰੁਮਕ ਰੁਮਕ ਪੱਛੋਂ ਤੋਂ ਆਈ {{gap|3em}}ਪਉਣ ਪਿਆਰੀ ਝੁਲਦੀ, ਸਰ ਦੇ ਜਲ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਪੱਤੇ {{gap|3em}}ਸਭ ਦੇ ਗਲ ਲਗ ਚਲਦੀ, ਸਰਰ ਸਰਰ, ਸਰ ਸਰਰ ਸਰਰ ਜਿਉਂ {{gap|3em}}ਧੁਨੀ ਛੰਭ ਤੋਂ ਆਵੇ, ਮਾਨੋ ਜੀਭ ਲਗੀ ਹੈ ਸਰ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਇਹ ਗਲ ਆਖ ਸੁਣਾਵੇ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੨ -}}</noinclude> mdx79yxaxukt7xet25tbq31x78vweud 250 22865 230067 146214 2026-07-28T13:11:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> “ਆਵੀਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਫਿਰਰ ਫਿਰਰ ਤੂੰ, {{gap|3em}}ਫਿਰ ਆਵੀਂ ਫਿਰ ਆਈ, ਫਿਰ ਫਿਰ ਫਿਰ ਫਿਰਸਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦਾ {{gap|3em}}ਆਵੀਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਈਂ। ਪੱਛੋਂ ਜਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹਲੇ {{gap|3em}}ਸੂਰਜ ਟਿੱਕੀ ਟਿਕਦੀ, ਟਿਕਦੀ, ਹਿੰਦੀ, ਚਮਕ ਘਟਿੰਦੀ {{gap|3em}}ਹੇਠਾਂ ਹੇਠਾਂ ਡੁਬਦੀ। ਲਾਲੀ ਲਾਲ ਛਈ ਅਸਮਾਨੀਂ {{gap|3em}}ਸੁਰਜ ਗਿਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਚਿੱਟੀ ਭਾਹ ਪਸਰ ਗਈ ਸਾਰੇ, {{gap|3em}}ਟੁਰਦੀ ਇਹ ਬੀਜਾਨੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਛ ਦਿਨਾਂ ਬਿਤੀਤੇ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਸਰਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਮੁਟਿਆਰ ਖੜੀ ਸਾਹ ਭਰਦੀ, {{gap|3em}}ਨੈਣ ਭਰਨ, ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਸੂਰਜ ਛੱਪ ਗਿਆ ਧਰ ਉਹਲੇ {{gap|3em}}ਰੋ ਕੇ ਇਹ ਗਲ ਕਹੀਆ, ਸੰਝ ਹਨੇਰੇ ਸਹਿਮਾਂ ਵਾਲੀ, {{gap|3em}}ਤੇਰੇ ਤੇ ਆ ਰਹੀਆਂ “ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਅਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਤੋਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? </poem>}}<noinclude>{{c|-੫੩-}}</noinclude> hb7vujal1la7ihrobqpcvrdeaxcxdg3 250 22868 230068 146217 2026-07-28T13:11:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰਾਜਹੰਸ ਦੀਆਂ ਧੌਣਾਂ ਵਰਗਾ {{gap|3em}}ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਢੋਇਆ? ਗੰਦਲ ਵਾਕ ਨਿਕਲ ਇਹ ਪੌਣਾਂ {{gap|3em}}ਹੋ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ ਝੁਕੀਆਂ, ਸਿਰ ਨਿਹੜਾਇ ਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ {{gap|3em}}ਹਿਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਮੁਕੀਆਂ? ਹਸਰਤ ਭਰੀਆਂ ? ਕੇ ਵਿਚ ਸਦਮੇਂ {{gap|3em}}ਸਾਵੇ ਓਢਨ ਲੁਕੀਆਂ, ਬੰਦ ਜਗਤ ਦੇ ਭੇਤ ਵਾਂਕ ਹਨ? {{gap|3em}}ਕੇ ਖੁਲ ਕੇ ਹਨ ਸੁਕੀਆਂ? ਪੋਟਲੀਆਂ ਕੀ ਵਲਵਲਿਆਂ ਭਰ {{gap|3em}}ਝੁਕੀਆਂ ਹਨ ਏਹ ਸਰੀਆਂ? “ਸੱਧਰ ਸਿੱਕਣ ਤੇ ਤਾਨ੍ਹ ਉੱਠਣ {{gap|3em}}ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰੀਆਂ? “ਗੋਲ ਮੋਲ ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਤੇ {{gap|3em}}ਸਿਰ ਸਿੱਟਣ ਦਿਖਲਾਇਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਿਰੇ ਦਾ ਉੱਤਰ ਤੈਥੋਂ {{gap|3em}}ਇਹ ਸਰਵਰ ਬਰ ਆਇਆ? ਪਵਨ ਹਿਲੋਰੇ ਨਾਲ ਹਿੱਲਿਆ, {{gap|3em}}ਸਰਵਰ ਪਤ ਤੇ ਕਲੀਆਂ, ਨੀ ਅਜਾਇਬ ਆਈ ਵਿੱਚੋਂ, {{gap|3em}}ਬੋਲੀਆਂ ਕੋਈ ਭਲੀਆਂ </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੪ -}}</noinclude> 1a5v7tl344w5jfilrice827jwsv952v 250 22871 230069 146218 2026-07-28T13:11:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਫਿਰਰ ਫਿਰਰ ਫਿਰ ਫਿਰ ਫਿਰ ਫਿਰਫਿਰ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਆਈਂ ਫਿਰ ਆਈਂ। ਆਈਂ ਫਿਰ ਫਿਰ ਫਿਰਰ ਫਿਰ ਤੂੰ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਆਈਂ ਫਿਰ ਆਈ ਹੈ। ਸਟ ਕੇ ਧੌਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਂਙ, {{gap|3em}}ਠੰਢਾ ਸਾਹ ਖਿਚਾਂਦੀ, ਟੁਰ ਗਈ ਫੇਰ, ਹਾਹੁਕੇ ਲੈਂਦੀ, {{gap|3em}}ਗਿਣ ਗਿਣ ਕਦਮ ਧਰੇਂਦੀ। ਫਿਰ ਆਈ ਇਕ ਸ਼ਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੀ {{gap|3em}}ਸੂਰਜ ਸਿਰ ਤਲਵਾਇਆ; ਸਰਵਰ ਪੌਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ {{gap|3em}}ਪਰ ਇਕ ਰੂਪ ਵਟਾਇਆ ਸਭ ਸਿੱਧੇ ਹਨ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, {{gap|3em}}ਸਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੰਨੇ, ਨਿਹੁੜਾਈ ਗਰਦਨ ਨਹੀਂ ਕੋਈ, {{gap|3em}}ਜਿਉਂ ਜੋਗੀ ਟਕ ਬੰਨ ਮੁਸਕਾਈ ਤੇ ਨੀਝ ਲਾਇ ਕੇ , {{gap|3em}}ਦੇਖ ਦੁਖ ਫਿਰ ਰੋਈ ਹੇ ਸਰਵਰ! ਮੈਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੈਥੋਂ। {{gap|3em}}ਅਜੇ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕੀ ਸਿਰ ਚੱਕ ਤੱਕਣਾਂ ਉੱਪਰ, {{gap|3em}}ਅਸਮਾਨਾਂ ਧਿਰ ਤਕਣਾਂ? </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੫ -}}</noinclude> omtlgx7iuod058f9lzenvnuo9hrhc2e 250 22874 230070 146219 2026-07-28T13:11:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> "ਤਕਣਾਂ, ਤਕਣਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਤਕਣਾਂ {{gap|3em}}ਬਿਨ ਉੱਤਰ, ਨਾ ਥਕਣਾ? ਇਸ ਤੱਕਣ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਹਮੇਸ਼ਾਂ {{gap|3em}}ਭੇਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖੁਲਣਾ, ਤਰਸਨ ਸਿੱਕਣ ਤੇ ਸਿਕ ਤੱਕਣ, {{gap|3em}}ਲੋਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਘਲਣਾਂ? ਅੱਜ ਦੱਸ ਤੂੰ ਭੇਤ ਗੈਬ ਦਾ, {{gap|3em}}ਖੋਲ ਚੁੱਪ ਦੀਆਂ ਮੁਹਰਾਂ? ਜੀਭ ਛੇੜ ਕੁਈ ਵਾਕ ਸੁਣਾ ਦੇ, {{gap|3em}}ਕੱਟ ਅਸਾਡੀਆਂ ਅਹੁਰਾਂ? ਪਰ ਉਸ ਸਰ ਤੋਂ ਫਿਰ ਆਵੀਂ ਤੂੰ {{gap|3em}}ਫਿਰ ਫਿਰ ਫਿਰ ਸੱਦ ਆਈ! ਸਿਰ ਨਿੜਾਇ ਗਈ ਉਹ ਪਯਾਰੀ, {{gap|3em}}ਹਸਰਤ ਅੰਦਰ ਛਾਈ॥ ਘਟਾ ਟੋਪ ਬੱਦਲ ਹਨ ਛਾਏ, {{gap|3em}}ਗਰਮੀ ਹੈ ਬਿਲਮਾਈ, ਨਿੱਕੀ ਨਿੱਕੀ ਰਿਵੀ ਰੁਮਕਦੀ {{gap|3em}}ਗਲ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਈ। ਅੱਖੀਂ ਸੁਖ ਕਲੇਜੇ ਠੰਢਕ {{gap|3em}}ਇਸਦੇ ਮਿਲਿਆਂ ਪੈਂਦੀ, ਛਬਿ ਛਾਂਦੀ ਚਉਫੇਰ ਏਸ ਤੋਂ {{gap|3em}}ਛਬਿ ਇਸ ਤੋਂ ਛਬਿ ਲੈਂਦੀ! </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੬ -}}</noinclude> o4lqmw0xrxbhewj1d4r3ekmk59lbrqz 250 22880 230071 146221 2026-07-28T13:12:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਪਾਣੀ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗ ਕਿਤੋਂ ਹੈ। {{gap|3em}}ਭਾਗਭਰੀ ਹੋ ਆਈ। ਖੁਲੀ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖ ਨਾਰਿ ਦੀ {{gap|3em}}ਤੱਬਕ ਉਠੀ ਕਹਿ “ਹਾਏ, ਇਸ ਅੱਖ-ਮੀਟੇ ਦੇ ਹੈਂ ਅੰਦਰ {{gap|3em}}ਕੀ ਕੌਤਕ ਵਰਤਾਏ? “ਬਾਹਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਾਂਙ {{gap|3em}}ਠੰਢਕ ਅੰਦਰ ਛਾਈ, ਛਾਤੀ ਸੀਤਲ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ {{gap|3em}}ਘਟਦੀ ਹੈ ਘਬਰਾਈ? ਉੱਠ ਟੁਰੀ ਵਲ ਛੰਭ ਫੇਰ ਓ, {{gap|3em}}ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਆਕੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ, {{gap|3em}}ਰਹੀ ਭਚੱਕ ਤਕਾਕੇ ਨੇ ਬੰਦ ਬੰਦ ਉਹ ਡੋਡੀ ਰੋਡੀ {{gap|3em}}ਤੋੜ ਤੋੜ ਸਿਰ ਮੁਹਰਾਂ, ਧੁਰੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਿੜ ਖਿੜ ਖੁਲੀਆਂ, {{gap|3em}}ਰੰਗ ਹੋਰ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਫਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਾਂਙ ਕਟੋਰੇ {{gap|3em}}ਜਿਉਂ ਕਚਕੌਲ ਸੁਹਾਵੇ, ਲਾਲੋ ਲਾਲ ਖਿੜੇ ਤੇ ਵਿਗਸੇ ॥ {{gap|3em}}ਚੁਹਿ ਲੁਹਿ ਦੰਗ ਰੰਗਾਵੇ। </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੮ -}}</noinclude> aljlohuz3r2xoj6eaigsvj7n5qmmusq 250 22883 230072 146222 2026-07-28T13:12:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸਭ ਕਲੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਤੇ ਹੱਸਣ {{gap|3em}}ਦਿੱਸੇ ਖੇੜਾ ਖੇੜਾ, ਖੇੜੇ ਦਾ ਇਕ ਫਰਸ਼ ਡਲਕਦਾ {{gap|3em}}ਕੌਲ ਫਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ। ਸਾਰਾ ਸਰ ਭਰਿਆ ਇਸ ਖੇੜੇ, {{gap|3em}}ਇਸ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖੇ, ਜੋਬਨ ਭਰੇ ਹਿਲੋਰੇ ਵਾਲੇ {{gap|3em}}ਮਸਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇੜੇ॥ ਮੀਨਾ-ਲਗਾ-ਬਜ਼ਾਰ ਕੁਦਰਤੀ {{gap|3em}}ਸਰਵਰ ਨੇ ਹੈ ਲਾਇਆ, ਖੜਾ, ਸੁਹਜ, ਹੁਸਨ ਦਾ ਜਲਵਾ {{gap|3em}}ਕਰ ਜ਼ਾਹਰ ਦਿਖਲਾਇਆ! ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਸਰਵਰ ਦੀਆਂ ਪਾਲਾਂ {{gap|3em}}ਪਾਲਾਂ ਏ ਹਨ ਖੜੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਖੇੜੇ ਦੇ ਵਿਚ ਖਿੜੀਆਂ {{gap|3em}}ਬਿਨ ਏ ਦੇ ਲੜੀਆਂ! ਵਾੜੀ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਹਰ ਇਕ, {{gap|3em}}ਨੈਣ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਸੁਹਣੇ, ਮਿਰਗਾਂ ਦੇ ਹਨ ਵੱਡੇ ਕਰਕੇ {{gap|3em}}ਰੰਗ ਰੰਗਾ ਚੁਹਿ ਚੁਹਿਣੇ, ਮਸਤੀ ਖਿੱਚ ਹੁਸਨ ਦੀ ਲਾਲੀ {{gap|3em}}ਭਰ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, </poem>}}<noinclude>{{c|- ੫੬ -}}</noinclude> m400rxjujqt0ni0ztcvsuuafegbdq9m 250 22886 230073 146223 2026-07-28T13:12:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਟਿਕਵਾਏ ਸਰਵਰ ਦੀ ਛਾਤੀ। {{gap|3em}}ਸਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਧਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਾ ਚੰਦ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ {{gap|3em}}ਲਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਆਏ ਪਹਿਨਿ ਚੋਲੜਾ ਯੂਸਫ ਵਾਲਾ {{gap|3em}}ਸ਼ਰਵਰ ਦੇ ਵਿਚ ਛਾਏ! ਯਾ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੈ ਪੈ {{gap|3em}}ਸੂਰਜ ਉੱਗ ਖੜੋਤੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਚ ਕੀਤੇ {{gap|3em}}ਠੰਢੇ ਸਰਵਰ ਗੋਤੇ ਚਾਉ ਭਰੇ ਸੂਰਜ ਵਲ ਤਕਦੇ {{gap|3em}}ਉੱਮਲ ਉੱਮਲ ਪੈਂਦੇ, ਕਰਨ ਦਿਦਾਰੇ, ਚਨ ਸਰੂਰਾਂ, {{gap|3em}}ਤੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰਸ ਲੈਂਦੇ ਯਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਸਾਰੇ {{gap|3em}}ਲੁਕ ਕੇ ਫਿਰ ਹਨ ਆਏ, ਖਿੜੇ ਖੜੇ ਹਨ ਓਸ ਥਾਉਂ ਤੇ {{gap|3em}}ਗਾਹਕ ਖ਼ਬਰ ਨ ਪਾਏ, ਨਾ ਆਵੇ, ਨਾ ਮੱਲ ਕਰਾਵੇ, {{gap|3em}}ਨਾ ਲਲਚੇ ਨਾਂ ਲੇਵੇ, ਆਪ ਖਿਚੀਕੇ ਨਾ ਦੁਖ ਪਾਵੇ {{gap|3em}}ਨਾ ਖਿਚ ਲਾ, ਦੁਖ ਦੇ , </poem>}}<noinclude>{{c|-੬੦-}}</noinclude> s3lncyjppekq9vqbrjpejxwlm98fnbd 250 22889 230074 146224 2026-07-28T13:12:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸੁਹਣੇ ਹੁਸਨ ਆਪਣੇ ਆਪੇ {{gap|3em}}ਆਪ ਮਸਤ ਹੋ ਝੂਲਣ ਆਸ਼ਕ ਤੇ ਮਾਸ਼ਕ ਆਪ ਹੋ {{gap|3em}}ਖ਼ੁਦੀ-ਹਿੰਡੋਲੇ ਝੂਲਣ। ਜੋਬਨ ਭਰੇ, ਮਤਿ ਰੰਗ ਰ ਤੋਂ, {{gap|3em}}ਇਸ ਆਪੇ-ਰਸ ਰੱਤੇ, ਅਪਣੇ ਮਦ ਅਪਣੇ ਹੀ ਰਸ ਦੇ {{gap|3em}}ਹੋ ਰਸੀਏ ਮਦ ਮੇਂ ਤੇ, ਖੇੜੇ ਦਾ ਇਕ ਮੰਡਲ ਰਚ ਕੇ, {{gap|3em}}ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਮਾਣਨ ਹੁਸਨ, ਖਿੜਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋਵਨ, {{gap|3em}}ਆਪਾ ਆਪ ਪਰੇਖਣ ॥ ਯਾ ਏ ਭੇਤ ਇਲਾਹੀ ਵਾਲੇ। {{gap|3em}}ਡੱਬੇ ਬੰਦ ਰਹਾਏ, ਸਰਵਰ ਨੇ ਦੱਬੇ ਹਨ ਕੱਢੇ, {{gap|3em}}ਕੱਢੇ ਖੁਹਲ ਦਿਖਾਏ। ਹੁਸਨ ਅਜੈਬੀ, ਰੰਗ ਗੈਬ ਦਾ। {{gap|3em}}ਫਬਨ ਅਰਸ਼ ਦੀ ਜਾਈ, ਛਬੀ ਸੁਹਾਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, {{gap|3em}}ਧੁਰ ਬੈਕੁੰਠ ਆਈ, ਜੋ ਢੱਕੀ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਾਕੇ {{gap|3em}}ਲੁਕੀ ਰਖਾਈ, </poem>}}<noinclude>{{c|- ੬੧ -}}</noinclude> 0od90hnsrlcpwwb7ges084jfs034fbl 250 22892 230075 146226 2026-07-28T13:12:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਅਜ ਸਰਵਰ ਨੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ {{gap|3em}}ਸਾਰੀ ਖੁਹਲ ਵਿਛਾਈ। ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਜਦ ਮੁਟਿਆਰਨ ਦੀ {{gap|3em}}ਉਸ ਖੇੜੇ ਦੇ ਬਨ ਤੇ, ਉਸ ਸੁਹਣੇ, ਉਸ ਜੋਬਨ ਭਰਵੇਂ, {{gap|3em}}ਉਸ ਹੁਸਨਾਂ ਦੇ ਚੰਨ ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਛਬੀ ਸੁਹਾਵਾਂ ਵਾਲੀ {{gap|3em}}ਮੀਂਹ ਸੀ ਪਈ ਵਸਾਂਦੀ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤੇ ਤੇ ਚਉਵੇਰੇ {{gap|3em}}ਗੁੜੀ ਛਹਿਬਰ ਲਾਂਦੀ, ਉਹ ਹੁਸਨਾਂ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਬ ਨਜ਼ਾਰਾ {{gap|3em}}ਸੁਹਣਾ ਓਹ ਦਿਖਾਵਾ, ਅੱਖੀਂ ਪਿਆ ਜਦੋਂ, ਦਿਲ ਧਿਆ, {{gap|3em}}ਛਾਇਆ ਰੰਗ ਸੁਹਾਵਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਇਕ ਛਾਈ ਉਸ ਤੇ {{gap|3em}}ਰਹੀ ਬਝਕ ਤੁਕਾਂਦੀ, ਕੋਈ ਸੁੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਬਾਕੀ, {{gap|3em}}ਮੁਰਤ ਟੱਕ ਬਨਾਂਦੀ। ਧਾਇ ਸਰੂਰ ਹੁਸਨ ਖੇੜੇ ਦਾ। {{gap|3em}}ਸਿਰ ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਵੜਿਆ, ਖੇੜਾ ਅਰਸ਼ੀ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ {{gap|3em}}ਵਿਚ ਕਾਲਜੇ ਅੜਿਆ। </poem>}}<noinclude>{{c|- ੬੨ -}}</noinclude> ivofbhq5rs6lqzwqrhxlm2aciooxf4r 250 22895 230076 146232 2026-07-28T13:12:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਅਕਲ ਸੰਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰੁੜ ਗਈ, {{gap|3em}}“ਪੁੱਛਣ-ਤਾਬ ਨਸਾਈ, ਭਰਮਣ ਤੇ ਸ਼ਕ ਕਰਨੇ ਵਾਲੀ {{gap|3em}}ਸੋਚ ਨ ਰਹਿ ਗਈ ਭਾਈ! ਲਗ ਗਈ ਛੋਤ ਖੇੜਿਓ ਸਾਰੀ, {{gap|3em}}ਖੇੜੇ ਖੇੜਾ ਲਾਇਆ, ਜਿਉਂ ਖਿੜਿਆ ਸੀ ਸਰਵਰ ਸਾਰਾ {{gap|3em}}ਦਿਲ-ਨਾਰੀ ਖਿੜ ਆਇਆ ਅੰਦਰ ਫੁੱਟ ਪਿਆ ਜਿਉਂ ਸੋਮਾਂ, {{gap|3em}}ਕੜ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੁਟਿਆ ਹੁਸਨ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰਲੇ ਦਾ {{gap|3em}}ਚਸ਼ਮੇ ਜਿਉਂ ਫਟ ਛੁਟਿਆ, ਨੂੰ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਛੁਟੇ ਫੁਹਾਰੇ, {{gap|3em}}ਖੇੜੇ ਛਹਿਬਰ ਲਾਈ ਅੱਖਾਂ ‘ਫਬਨ-ਕਟੋਰੇ ਭਰ ਰਹੇ {{gap|3em}}ਤੇਲ ਪਏ ਸੁਖਦਾਈ॥ ਤਨ ਮਨ ਖੀਵਾ ਖੇੜਾ ਪੀ ਪੀ {{gap|3em}}ਖੇੜਾ ਸਾਰੀ ਹੋਈ, ਖੇੜਾ ਤੇ ਅਪਾ ਇਕ ਹੋਏ, {{gap|3em}}ਲੈ ਲੈ ਗਈ ਪਰੋਈ। ਖੇੜਾ ਦਿਲ ਦਾ, ਖੇੜਾ ਤਨ ਦਾ, {{gap|3em}}ਖੇੜਾ ਸਰਵਰ ਵਾਲਾ, </poem>}}<noinclude>{{c|- ੬੩ -}}</noinclude> jxexil1wphiameh0f7t4f7ilo1svuvi 250 22898 230077 146235 2026-07-28T13:12:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸਭ ਖੇੜੇ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ, {{gap|3em}}ਖੇੜੇ ਭੰਨੀਆਂ ਪਾਲਾਂ। ਹੇਠਾਂ ਉਪਰ, ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ, {{gap|3em}}ਕੀ ਅੰਦਰ, ਕੀ ਬਾਹਰ, ਖੇੜਾ ਖੇੜਾ ਹੋਈ ਸਾਰੀ {{gap|3em}}ਕੀ ਬਾਤਨ ਕੀ ਜ਼ਾਹਰ॥ ਖੇੜੇ ਵੇੜ ਲਈ ਆ ਬਾਹਰੋਂ, {{gap|3em}}ਖੜੇ ਅੰਦੋਂ ਵੇੜੀ, ਖੇੜਾ ਖੇੜਾ ਹੋਈ ਪਯਾਰੀ, {{gap|3em}}ਖੇੜੇ ਵੜਕੇ ਖੇੜੀ! ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਪੱਛਣ ਵਾਲੀ? {{gap|3em}}ਕੀ? ਏ ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ? ਖੜੇ ਖੇੜ ਲਈ ਹੈ ਸਾਰੀ, {{gap|3em}}ਕੀ ਦੇਹੀ ਕੀ ਜੀ ਹੈ? ਖੇੜਾ ਹੈ ਹੁਣ ਆਪ ਹੋ ਰਹੀ, {{gap|3em}}ਖੇੜਾ ਜੀਵਨ ਖੇੜਾ, ਖੜਨ ਖਿੜੀ ਜਿਉਂ ਚੰਦ-ਚਾਨੀ, {{gap|3em}}ਖਿੜਿਆ ਜੀਵਨ ਖੇੜਾ ਅਪਣੇ ਖੇੜੇ ਖਿੜਕੇ ਸਰਵਰ ਖੇੜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਇਆ, ਸੱਤਾ ਖੇੜਾ ਉਹਦਾ ਜਗਾਇਆ, ਖੇਡੇਗ ਜਮਾਇਆ! </poem>}}<noinclude></noinclude> thkpj05usbo6xbpous609t8itgg1wpf 250 22901 230078 146237 2026-07-28T13:13:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xxx-larger|੩. ਦਿਲ ਤਰੰਗ॥}}}}<noinclude></noinclude> scfimj7e0x2ma4a462muk728anbu2gb 250 22904 230079 146239 2026-07-28T13:13:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਦੋ ਗੱਲਾਂ:-}}}} {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਕੁ ਬਰਸ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਦੇ ਲਿਖੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੁਰਾਈ (ਰੁਬਾਈ) ਚਾਲ ਦੇ ਛੰਦ ਕੁਛ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ‘ਤੇਲ ਤੁਪਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਛਾਪ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਲੰਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ? ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਛਪ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਚੀ ਵਿਚ ਹਣ ਤੇਲ ਤੁਪਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਮਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਛ ਰਚਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। {{gap}}ਤੇਲ ਤੁਪਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਤੇ ਇਸ ਸੰਦੀ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਕੁਛ ਹੋਰ (ਅਣਛਪੇ) ਛੰਦ ਸ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਅੱਠ ਬਰਸ ਹੋਏ ਤਾਂ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾਂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਏਹ ਤਰਜਮ ਦੀ ਸੈਂਚੀ ਉਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅੰਗੇਜ਼ੀ ਕਾਵ ਰਸਿਕ “ਮਾਈਨੇਡੁ ਨਾਮੇ ਨੂੰ ਮੁਖਬੰਧ ਲਿਖਣ ਤੇ ਸੁਧਾਈ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੇ ਬਰਸਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਾਮ ਕਰਕੇ ਬੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਜੋ 'ਕਿੱਕਰ' ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਇਸੇ ਸੈਂਚੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਛਪੀ ਹੈ, ਸਰਦਾਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅੱdਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈ “ਈਸਟ-ਐਂਡ-ਵੈਸਟ' ਨਾਮੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ਦੇ<noinclude>{{c|- ੬੬ -}}</noinclude> 49mznjz21642x8alqfshdc11pk9of1m 250 22907 230080 146242 2026-07-28T13:13:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੭ ਦੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਵੰਨਗੀ ਲਈ ਇਸ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਤਰਜ਼ਮੇ ਦਾ ਉਤਾਰ ਇਸੇ ਸੈਂਚੀ ਦੇ ਸਫਾ ੬੯ ਤੇ ਛਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਕੁਛ ਚਿਰ ਤੋਂ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਂ ਅਪਣੇ ਲਿਖਤ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਛਪਾਈ ਦੇ ਪੁਸ਼ਾਕੇ ਪਹਿਨਕੇ ਨਿਕਲ ਆਉਣ ਤਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ਟ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਜ਼ੀ ਜਾਮਾਂ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਪਿਆ ਕਰੇ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੁਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸੈਂਚੀ ਦੇ ਛਾਪਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ੧੯੨੨] {{right|[ਕਰਤਾ}} {{Block center|<poem>*ਇਨਾਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਹੁਣ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁਕੇ ਹਨ ਤੇ ਬੀ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਰਗਸ' Nargas ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ ਓਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਮਿ ਅਰਨੈਸਟ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।</poem>}}<noinclude></noinclude> qjpug8izocioz3cc9y7mhmrzkdsy5ef 250 22910 230081 57162 2026-07-28T13:13:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> THE KIKAR TREE. I grow upward, my march is heavenward, My face is turned to the God of the skies ! Nor village, nor city, nor palace, nor hut I need in this world of thine, I am he who can pass his days without a roof over his head, in rain, sunshine, hail and storm. I love to look at the God of the skies. I need but a small piece of ground for my roots to stand in, to blossom, bear fruit and die ! I need neither raiment nor food from thee, O world ! The rain-water is enough for me; I drink and I grow ! I live on air, I desire naught, I am all alone in myself; the ascetic of centuries passed and the ascetic of the centuries yet to come ! And yet for me, O world ! thou hast but an axe ! -੬੮- -<noinclude></noinclude> 0lom3yg8o4xm4ndjqgylmi6bjy7ggsf 250 22913 230082 57164 2026-07-28T13:13:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ੴ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥<br /><br /> ______<br /><br /> ਦਿਲ ਤਰੰਗ ।<br /><br /> ________<br /><br /> ਕਿੱਕਰ।<br /><br /> ਕਿੱਕਰ ਦਾ ਅਟੰਕ ਰਹਿਣੇ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿੱਛ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ<br /> ਮਾਨੋਂ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :-<br /><br /> ਕੱਢ ਸਿਰੀ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਟੁਰਿਆ<br /> ਵਲ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਜਾਵਾਂ ।<br /> ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਤੱਕਾਂ ਰੱਬ ਵੰਨੇ<br /> ਝਾਤਿ ਨ ਹੋਰਥਿ ਪਾਵਾਂ ।<br /><br /> ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਰਾਂ ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ ਮਾੜੀ<br /> ਕੁੱਲੀ ਢੋਕ ਨ ਭਾਲਾਂ,<br /> ਮੀਂਹ ਹਨੇਰੀ ਗੜੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ<br /> ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਦਿਨ ਘਾਲਾਂ ।<br /><br /> ਲੋ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਲੀ ਵੰਨੇ,<br /> ਹੋਰ ਲਾਲਸਾ ਨਾਹੀਂ ।<br /> -੬੯-<noinclude></noinclude> 2dxe4s1flvz7h6s56kaij79pskgq83k 250 22916 230083 57165 2026-07-28T13:13:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਿੱਠ ਥਾਉਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੀਤੀ,<br /> ਵਧਾਂ, ਟਿਕਾਂ ਇਸ ਮਾਹੀਂ ।<br /><br /> ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ, ਖਿੜਾਂ, ਰਸ ਚੋਵਾਂ,<br /> ਰਹਿ ਅਛੋਤ ਟੁਰ ਜਾਵਾਂ ।<br /> ਕੁੱਲੀ, ਗੁੱਲੀ, ਜੁੱਲੀ ਦੁਨੀਆਂ !<br /> ਬਿਨ ਮੰਗੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂ ।<br /><br /> ਮੀਂਹ ਦਾ ਪੀਵਾਂ ਪਾਣੀ ਦੁਨੀਆਂ !<br /> ਪੌਣ ਭੱਖ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ।<br /> ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸਥਿਤ ਮੈਂ ਜੋਗੀ<br /> ਸਦੀਆਂ ਇਵੇਂ ਟਿਕੀਵਾਂ ।<br /><br /> ਛੇੜਾਂ, ਛੇੜ ਕਰਾਵਾਂ ਨਾਹੀਂ,<br /> ਹਾਂ ਵਿਰਕਤ, ਨਿਰਗੁਨੀਆਂ ।<br /> ਮੇਰੇ ਜੋਗਾ ਬੀ ਤੈਂ ਪੱਲੇ,<br /> ਹਾਇ, ਕੁਹਾੜਾ ਦੁਨੀਆਂ !<br /> --------<br /> -੭੦-<noinclude></noinclude> 92xprsdbauprs6geb79lnnu1gh0u6qd 250 22919 230084 57166 2026-07-28T13:13:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕੋਇਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ।<br /><br /> ਕੋਇਲ ਕੁਕੇਂਦੀ ਆ ਗਈ,<br /> ਬੋਲੀ ਪਿਆਰੀ ਪਾ ਗਈ,<br /> ਜੀ ਵੜਦਿਆਂ ਜੀ ਭਾ ਗਈ,<br /> ਉੱਚੜ-ਓ-ਚਿੱਤੀ ਲਾ ਗਈ,<br /> ਹੁਣ ਜੀ ਨ ਲਗਦਾ ਆਲ੍ਹਣੇ<br /> ਰੋਂਦੇ ਨੀ ਮਾਪੇ ਪਾਲਣੇ ।੧।<br /><br /> ਬੱਚੇ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਦੇ,<br /> ਖਾ ਖਾ ਤਣੁੱਕੇ ਪ੍ਯਾਰ ਦੇ,<br /> ਮਗਰੇ ਅਵਾਜ਼ ਸਿਧਾਰਦੇ,<br /> ਪਰ ਕਾਉਂ ਫੜ ਫੜ ਮਾਰਦੇ,<br /> ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰਖਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ,<br /> ਕਰਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਟਾਲਣੇ ।੨।<br /><br /> ਖਿੱਚ ਆ ਅਗੰਮੋਂ ਪੈ ਗਈ,<br /> ਜੋ ਜੀ ਚੁਰਾ ਕੇ ਲੈ ਗਈ,<br /> ਉੱਡਣ ਹੀ ਉੱਡਣ ਦੈ ਗਈ,<br /> ਘਰ-ਵੱਸਣਾਂ ਕਰ ਛੈ ਗਈ,<br /> ਵਾਹ ਲਾਣ ਚੋਗ ਖੁਆਲਣੇ,<br /> ਬੱਚੇ ਨ ਠਹਿਰਨ ਆਲ੍ਹਣੇ ।੩।<br /><br /> ਕਾਂ ਸੋਚਦੇ ਬਹਿ ਰੁੱਖ ਤੇ,<br /> ਬੱਚੇ ਅਸਾਡੀ ਕੁੱਖ ਦੇ,<br /> -੭੧-<noinclude></noinclude> ljb13wce35odu4za6c6h30oh0zhngo2 250 22922 230085 57167 2026-07-28T13:13:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਾਂਝੀ ਜੁ ਸੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਦੇ,<br /> ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਢੁੱਕਦੇ,<br /> ਕੰਡੇ ਕੀ ਉਗ ਪਏ ਆਲ੍ਹਣੇ ?<br /> ਨਿਹੁੰ ਮਾਪਿਆਂ ਜਿਨ ਘਾਲਣੇ ।੪।<br /><br /> ਕੋਇਲ ਹੈ ਵਣ ਵਣ ਕੂਕਦੀ,<br /> ਜਾਦੂ ਕਟਕ ਦੇ ਫੂਕਦੀ,<br /> ਹੈ ਨੈਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਸ਼ੂਕਦੀ,<br /> ਚਾਬਕ ਬਿਰਹੁੰ ਦੀ ਘੂਕਦੀ,<br /> ਸੁੰਞੇਂ ਕਰੂ ਏ ਆਲ੍ਹਣੇ,<br /> ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਜਿਗਰੇ ਗਾਲਣੇ ।੫।<br /><br /> ਕਾਂਵਾਂ ਬੀ ਸੱਦ ਪਛਾਣਿਆਂ,<br /> ਕੋਇਲ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਜਾਣਿਆਂ,<br /> ਮਾਰਨ ਇਨ੍ਹ ਜੀ ਠਾਣਿਆਂ,<br /> ਲਗ ਪਏ ਦਾਉ ਤਕਾਣਿਆਂ,<br /> ਫਟਕਣ ਨ ਦਿਣ(ਦੇਣ) ਲਾਗ ਆਲ੍ਹਣੇ,<br /> ਲੜਦੇ ਨੀ ਮਾਪੇ ਪਾਲਣੇ ।੬।<br /><br /> ਦੂਰੋਂ ਓ ਲੁਕ ਲੁਕ ਬੋਲਦੀ,<br /> ਦਫਤਰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ,<br /> ਕਿੱਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਫੋਲਦੀ,<br /> ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀ ਝੰਝੋਲਦੀ,<br /> ਓ ਤੜਫਦੇ ਵਿਚ ਆਲ੍ਹਣੇ,<br /> ਆ ਪਏ ਜੱਫਰ ਜਾਲਣੇ ।੭।<br /><br /> - ੭੨ -<noinclude></noinclude> cwj7dr5duwf1bbxi7i7j1cas5h58wzu 250 22925 230086 57168 2026-07-28T13:13:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਾਂ ਰਹੇ ਵਾਹਾਂ ਲਾਂਵਦੇ,<br /> ਓੜਕ ਉਹ ਉੱਠ ਸਿਧਾਂਵਦੇ,<br /> ਮਾਪੇ ਵਤਨ ਭੁਲਾਂਵਦੇ,<br /> ਖਿੱਚੀ ਦੇ ਮਗਰੇ ਧਾਂਵਦੇ,<br /> ਰਹਿ ਗਏ ਸੁੰਞੇਂ ਆਲ੍ਹਣੇ,<br /> ਰੋਂਦੇ ਨੀ ਮਾਪੇ ਪਾਲਣੇ ।੮।<br /> ________<br /><br /> ਫੁੱਲ<br /> ਗਲੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ<br /> ਸਾਈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ:-<br /><br /> <p>ਫੁੱਲ ਜੋ ਸਿਹਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਸਾਈਂ<br /> ਲੋਕ ਦੇ ਗਲ ਪਏ ਸਨ, ਜਦ ਸਿਹਰਾ ਉਤਾਰਨ<br /> ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮਾਨੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਏਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ :-<br /><br /> ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਉਤਾਰ ਗਲੋਂ,<br /> ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਵਿਸਾਰ ਦਿਲੋਂ,<br /> ਸੱਟ ਨਾ ਉਤਾਰ ਸਾਨੂੰ,<br /> ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡਾ ਕੌਣ ?<br /><br /> ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਖੜ ਆਏ,<br /> ਆਪਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਆਏ,<br /> ਛੱਡ ਦੇਸ਼ ਵਤਨ ਆਏ,<br /> ਨੀਵੀਂ ਕਰ ਆਏ ਧੌਣ ।<br /> - ੭੩ -<noinclude></noinclude> r324zg0qcbjmao1yw63q19o46u88g7b 250 22928 230087 57169 2026-07-28T13:14:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਿੰਦ ਨੇਹੁੰ ਤੋੜ ਆਏ,<br /> ਮੌਤ ਪ੍ਰੇਮ ਜੋੜ ਆਏ,<br /> ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ,<br /> ਪੈਰ ਧਰੇ ਤੁਸਾਂ ਭੌਣ ।<br /><br /> ਕਿੰਨੇ ਹਨ ਸਵਾਸ ਬਾਕੀ ?<br /> ਪਲਕ ਝਲਕ ਝਾਕੀ,<br /> ਹੁਣ ਨ ਵਿਛੋੜ ਸਾਨੂੰ<br /> ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਸਾਡਾ ਔਣ ।੧।<br /><br /> ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਅਕਲ ਨਾ,<br /> ਤੁਰਨ ਹਾਰੀ ਸ਼ਕਲ ਨਾ,<br /> ਅਸੀਂ ਨੀਵੀਂ ਜਿੰਦੜੀ ਹਾਂ<br /> ਲੈਕ ਤੁਸਾਂ ਜੀ ਦੇ ਨਹੀਂ ।<br /><br /> ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲੱਖ ਏਥੇ,<br /> ਪਯਾਰ ਵਾਲੇ ਘਣੇਂ ਸੁਹਣੇ,<br /> ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੇ<br /> ਜੱਥੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਹੀਂ ।<br /><br /> ਹੈਨ ਪਰ ਡਾਲ ਲੱਗੇ,<br /> ਜੁੜੇ ਜਿੰਦ ਨਾਲ ਬੈਠੇ,<br /> ਪਿੱਛੇ ਨਾਲੋਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੇ,<br /> ਆਸ਼੍ਰਯੋਂ ਗਏ ਵਾਂਜੇ ਨਹੀਂ ।<br /><br /> ਵਿੱਛੁੜ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤੁਹਾਥੋਂ,<br /> ਰਹਿਣ ਜਯੋਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਓ,<br /> -- ੭੬ --<noinclude></noinclude> 83lzfdzzt7lb64edtq1nt7o19os0sea 250 22931 230088 57170 2026-07-28T13:14:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲੈਂਦੇ ਦੀਦਾਰ ਫਿਰ ਫਿਰ,<br /> ਡਾਲੀਓਂ ਓ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ ।੨।<br /><br /> ਡਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟਿਆਂ ਦੀ,<br /> ਲਾਜ ਪਾਲ ਸੱਜਣਾਂ ਓ,<br /> ਪਿੱਛੇ ਨਾਲੋਂ ਨੇਹੁੰ ਸਾਡਾ<br /> ਸਾਰਾ ਈ ਹੈ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ।<br /><br /> ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਾਗੇ ਨਾਲੋਂ<br /> ਨੇਹੁੰ ਅਸਾਂ ਤੋੜ ਲੀਤਾ,<br /> ਅੱਗਾ ਸਾਡਾ ਸੱਜਣਾਂ ਓ<br /> ਸਾਰਾ ਹੀ ਨਿਖੁੱਟ ਗਿਆ ।<br /><br /> ਅੱਗੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਂਜਿਆਂ, ਇਕ<br /> ਤੇਰੇ ਜੋਗੇ ਹੋ ਰਿਹਾਂ ਦਾ,<br /> ਤੇਰੇ ਪਯਾਰ ਬਾਝੋਂ ਪਯਾਰ<br /> ਜੱਗ ਦਾ ਹੈ ਹੁੱਟ ਗਿਆ ।<br /><br /> ਵਾਸਤਾ ਈ ਸੱਜਣਾਂ ਓ !<br /> ਅੰਗ ਲਾਈ ਰੱਖ ਸਾਨੂੰ,<br /> ਸਾਡਾ ਆਪਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੋਂ<br /> ਘੋਲ ਘੁੰਮਿਆ ਲੁੱਟ ਗਿਆ ।੩।<br /><br /> - ੭੫ -<noinclude></noinclude> 46tu75itfo5kn9n52tlgee4nyg4uzs6 250 22934 230089 57171 2026-07-28T13:14:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਰਨੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ ਤੇ ਕਰਨੇ ਦੀ<br /> ਅਨਖੁਲ੍ਹੀ ਕਲੀ ਦੀ ਬਾਤ ਚੀਤ<br /><br /> ਕਰਨੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਰਨੇ ਦੇ ਅਧਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਬੰਦ<br /> ਕਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ ਮਾਨੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਆਖਦੀ ਹੈ :-<br /><br /> ਖੁਸ਼ਬੋ :-<br /><br /> ਜੱਫੀ ਛੇਤੀ ਖੋਲ੍ਹ ਮਾਏ !<br /> ਬੰਨ੍ਹ ਨਾ ਬਹਾਲ ਸਾਨੂੰ,<br /> ਗੋਦੀ ਤੇਰੀ ਹੋਰ ਸਾਥੋਂ<br /> ਬੈਠਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਵਦਾ ।<br /><br /> ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਪੋਸਿਆ<br /> ਸਿਆਣਿਆਂ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਠੀਕ,<br /> ਜੁੱਸਾ ਸਾਡਾ ਤੇਰੀਆਂ<br /> ਕਲਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਮਾਂਵਦਾ ।<br /><br /> ਤੜਪ ਇਕ ਜਾਗੀ ਮੈਂ<br /> ਅੰਦਰੇ ਉਛਾਲੇ ਵਾਲੀ,<br /> ਬੈਠਣ ਨਹੀਂਓਂ ਦੇਂਦੀ<br /> ਹੁਣ ਜੀ ਘਬਰਾਂਵਦਾ ।<br /><br /> ਮੋਕਲੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ<br /> ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ,<br /> ਸੁਹਣਾ ਸੁਹਣਾ ਸੁਪਨਾ, ਹਾਇ !<br /> ਸਾਨੂੰ ਪਿਆ ਆਂਵਦਾ ।੧।<br /><br /> ____________________________<br /><br /> ਸੰਤਰੇ, ਨਿੰਬੂ, ਖੱਟੇ, ਗਲਗਲ ਤੇ ਕਿੰਬ ਆਦਿ ਦੇ ਫੁਲਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਰਨਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ ।<br /> -੭੬-<noinclude></noinclude> qh6b1kbcjkmneuaqs56oje3wpqmznye 250 22937 230090 57172 2026-07-28T13:14:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਲੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ<br /> ਹੋਈ ਖੁਸ਼ਬੋ ਨੂੰ ਜੁਵਾਬ :-<br /><br /> ਕਾਹਲੀਏ ਤੇ ਬਾਹਲੀਏ<br /> ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਈਏ ਬੱਚੀਏ ਨੀ !<br /> ਬੈਠ ਨੀ ਅਰਾਮ ਨਾਲ<br /> ਗੋਦੀ-ਸੁਖ ਮਾਣ ਲੈ ।<br /> ਮੇਰੀਆਂ ਕਲਾਈਆਂ ਵਿਚ<br /> ਤੇਰੀ ਹੈ ਸਲਾਮਤੀ ਨੀ,<br /> ਗੋਦੀ ਬੈਠ, ਗੋਦੀ ਬੈਠ,<br /> ਗੋਦੀ-ਸੁਖ ਸਯਾਣ ਲੈ ।<br /> ਗੋਦੋਂ ਗਈ, ਗਈ ਗਈ,<br /> ਖਿੰਡ ਖਿੰਡ, ਖਿਲ੍ਰ ਖਿਲ੍ਰ,<br /> ਖਿਲ੍ਰ ਖਿਲ੍ਰ, ਖਿੰਡ ਖਿੰਡ,<br /> ਗੁਆਚ ਜਾਸੇਂ, ਜਾਣ ਲੈ ।<br /> ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ<br /> ਸੁਪਨੇ ਜੋ ਆਣ ਤੈਨੂੰ<br /> ਸੁਪਨਾਂ ਕਰ ਲੈਣਗੇ ਓ<br /> ਸਾਚੀ ਏ ਪਛਾਣ ਲੈ ।੨।<br /><br /> ਖੁਸ਼ਬੋ ਦਾ ਕਰਨੇ ਦੀ ਕਲੀ ਨੂੰ<br /> ਅੰਦਰੋਂ ਜੁਵਾਬ :-<br /><br /> ਵਰਜ ਕੇ ਬਹਾਲ ਨਾ<br /> ਤੇ ਮੱਤੀਂ ਦੇ ਦੇ ਹੋੜ ਨਾ,<br /> - ੭੭ -<noinclude></noinclude> k3yc57l0ob5ekhwfi3lchrl344575ji 250 22940 230091 57173 2026-07-28T13:14:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਛੱਡ ਸਾਡਾ ਪੱਲਾ, ਨਹੀਂ,<br /> ਨੱਸ ਹੁਣ ਜਾਵਾਂਗੇ ।<br /> ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸੁਪਨਾ ਇਕ<br /> ਆਵੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ, ਮਾਏ !<br /> ਦਰਸ਼ਨ ਇਕ ਹੁੰਦੇ<br /> ਓਸ ਦਰਸ਼ਨ ਸਮਾਵਾਂਗੇ ।<br /> ਉੱਚਾ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ<br /> ਆਖਦੇ 'ਦਿਮਾਗ' ਉਹਨੂੰ,<br /> ਖੁੱਲ੍ਹ ਵਾਲੇ ਮੰਡਲੀਂ<br /> ਦੀਦਾਰ ਉਹਦਾ ਪਾਵਾਂਗੇ ।<br /> ਸਾਡੀ ਓ ਉਡੀਕ ਕਰੇ<br /> ਖੜਾ ਦਿੱਸੇ ਮਾਏ ! ਸਾਨੂੰ,<br /> ਪਹੁੰਚ ਉਹਦੇ ਦੇਸ਼<br /> ਉਹਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਮਾਵਾਂਗੇ ।੩।<br /><br /> ਆਖਦੀ ਏ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ,<br /> ਜ਼ੋਰ ਇਕ ਲਾਇ ਪਯਾਰੀ,<br /> ਵੀਣੀ ਮੋੜ ਮਾਉਂ ਵਾਲੀ<br /> ਬਾਹਰ ਉੱਠ ਧਾਈ ਹੈ ।<br /> ਕੂਕ ਕੋਈ ਸੁਣੀ ਨਾਹੀਂ,<br /> ਮਾਉਂ ਗਲ ਗਉਲੀ ਨਾਹੀਂ,<br /> ਵਾਇ ਮੰਡਲ ਖੇਡਦੀ, ਹੁਣ<br /> ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇਸ਼ੀਂ ਆਈ ਹੈ ।<br /> -੭੮-<noinclude></noinclude> si4ovwdrrcvqh00ltsr7zemtjiecw7y 250 22943 230092 57174 2026-07-28T13:14:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਟੱਪਦੀ ਤੇ,<br /> ਪੁੱਛਦੀ ਹਰ ਕਿਸੇ, ਮਾਨੋਂ,<br /> 'ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਿਮਾਗ਼' ਵਾਲੀ,<br /> ਦੱਸ ਕਿਸੇ ਪਾਈ ਹੈ ।<br /> ਲਪਟੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਈਂ,<br /> ਲਪਟ ਏ ਸੁਗੰਧਿ ਵਾਲੀ,<br /> ਲਪਟ ਸਮਾਈ, ਫੇਰ,<br /> ਮੁੜਕੇ ਨਾ ਆਈ ਹੈ ।੪।<br /><br /> ________<br /><br /> ਕੇਲੋਂ ਦੇ ਗਲ ਲਗੀ ਵੇਲ।<br /><br /> <p>ਦਿਉਦਾਰ, ਚੀੜ੍ਹ ਆਦਿ ਦੀ ਭਾਂਤ ਵਿਚੋੋਂ<br /> ਇਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੇਲੋਂ(ਕੈਲ) ਆਖਦੇ ਹਨ ।<br /> ਇਕ ਵੇਲ ਇਸ ਪਰ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਕ<br /> ਅਯਾਲੀ ਵੇਲ ਤ੍ਰੋੜ ਮ੍ਰੋੜ ਧੂਹ ਧਾਹ ਕੇ ਹੇਠਾਂ<br /> ਲਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਅਪਣੇ ਅੱਯੜ ਨੂੰ ਪਾਵੇ,<br /> ਵੇਲ ਦੀ ਅਯਾਲੀ ਅੱਗੇ ਮਾਨੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ<br /> ਪੁਕਾਰ ਇਹ ਹੈ :-<br /><br /> ਹਾਇ ਨ ਧਰੀਕ ਸਾਨੂੰ,<br /> ਹਾਇ ਵੇ ਨ ਮਾਰ ਖਿੱਚਾਂ,<br /> ਹਾਇ ਨ ਵਿਛੋੜ, ਗਲ<br /> ਲੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਪੀਆ !<br /> - ੭੯ -<noinclude></noinclude> r5qfsq1ip7ocoutxy54m61pk1pojr36 250 22946 230093 170836 2026-07-28T13:14:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ਹਾਇ, ਨ ਤੁਣੁੱਕੇ ਮਾਰੀਂ !<br /> ਖਿੱਚ ਨ ਫਟੱਕੇ ਦੇ ਦੇ,<br /> ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਲੱਗੀ ਸਾਡੀ<br /> ਤੋੜ ਨ ਸਰਾਪੀਆ ।<br /> ਹਾਇ ਨ ਵਲੂੰਧਰੀਂ ਵੇ !<br /> ਸੱਟੀਂ ਨ ਉਤਾਰ ਭੁੰਞੇਂ,<br /> ਸਜਣ ਗਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆਂ<br /> ਹੋ ਜਾਸਾਂ ਇਕਲਾਪੀਆ !<br /> ਮੇਰੇ ਹੱਡ ਤਾਣ ਨਾਹੀਂ,<br /> ਸੱਕਾਂ ਨ ਖੜੋਇ ਪੈਰੀਂ,<br /> ਖੜੀ ਸਜਣ ਆਸਰੇ ਹਾਂ,<br /> ਅਬਲਾ ਮੈਂ ਅਮਾਪੀਆ !<br /> ਪਯਾਰੇ ਨ ਵਿਛੋੜੀਏ ਵੇ<br /> ਮਿਲੇ ਨ ਨਿਖੇੜੀਏ ਵੇ,<br /> ਆਸਰੇ ਨ ਤੋੜੀਏ ਵੇ,<br /> ਅਵੇ ! ਪਾੜੀਏ ਨ ਜੋੜੀਆਂ ।<br /> ਵਸਲ ਵੇਖ ਖੀਝੀਏ ਨਾ,<br /> ਅੱਡ ਕਰ ਰੀਝੀਏ ਨਾ,<br /> ਇਕ ਹੋਈਆਂ ਜਿੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ<br /> ਹੁੰਦੀਆਂ ਨਹੀਓਂ ਕੋੜੀਆਂ ।<br /> ਵਿੱਥ ਵਾਲੇ ਜੱਗ ਵਿਚ<br /> ਵਿੱਥਾਂ ਪਈਆਂ ਚੱਪੇ ਚੱਪੇ,<br /> -੮੦- </poem>}}<noinclude></noinclude> sk6x50bopelmu0bxm50na9kpcq4wkz9 250 22949 230094 57177 2026-07-28T13:14:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੱਡ ਅੱਡ ਸਭ ਕੋਈ,<br /> ਜੋੜੀਆਂ ਨੀ ਥੋੜੀਆਂ ।<br /> ਵਿੱਥਾਂ ਮੇਟ ਇੱਕੋ ਹੋਏ<br /> ਉਹਨਾਂ ਵੇਖ ਰੀਝਣਾਂ ਵੇ<br /> ਬਾਹੀਂ ਗਲੇ ਲਿਪਟੀਆਂ<br /> ਨ ਚਾਹੀਏ ਕਦੇ ਤੋੜੀਆਂ ।<br /> _________<br /><br /> ਮੇਰੀਆਂ ਗੁਲਦਾਉਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਦੈਗੀ<br /><br /> ਕੱਤਕ ਮੱਘਰ ਵਿਚ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਪੰਜਾਬ<br /> ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਡੂੰਘੇ ਸਿਆਲੇ<br /> ਜਦ ਏ ਖਿੜੀ ਬਹਾਰ ਬਤੀਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ<br /> ਤਦ ਰਸਿਕ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ<br /> ਵੇਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ ਏਹ ਹਨ:-<br /><br /> ਬਰਸ ਦਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂਘਾਂ ਲਾਈਆਂ,<br /> ਤੁਸਾਂ ਵੀਹ ਦਿਨ ਦਰਸ ਦਿਖਾਏ,<br /> ਦਰਸ ਤੁਸਾਡੇ ਅਸੀਂ ਲੁਭਾਏ,<br /> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨੁਖ ਦਰਸ ਭੁਲਾਏ;<br /> ਹਰਦਮ ਖਿੜੇ ਮਿਲੋ ਹੇ ਮਿੱਤ੍ਰੋ!<br /> ਤੁਸਾਂ ਮੱਥੇ ਵੱਟ ਨ ਪਾਏ।<br /> -੮੧-<noinclude></noinclude> pl2f93w51oytyl4h4wlndpk8jr94mib 250 22952 230095 57333 2026-07-28T13:14:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸੀਨੇ ਸਾਫ ਕੀਨਿਓਂ ਤੁਹਾਡੇ, ਤੁਸਾਂ ਵੈਰ ਨ ਕਦੇ ਕਮਾਏ । ਜਦ ਦੇਖੋ ਤਦ ਹਸਦੇ, ਹਸਦੇ ਤੁਸਾਂ ਪ੍ਯਾਰੇ ਰੂਪ ਬਣਾਏ। ਡਿੱਠ੍ਯਾਂ ਖਿੜੇ ਕਾਲਜਾ ਸਾਡਾ, ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਦੇਖ ਸੁਖ ਪਾਏ। ਖੀਵੇ ਹੋਈਏ ਮਿਲ ਮਿਲ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਅਸਾਂ ਚੜ੍ਹ ਸਰੂਰ ਇਕ ਜਾਏ। ਦੁਨੀਆਂ ਤੁਸਾਂ ਭੁਲਾਈ ਸਾਨੂੰ, ਵਿਚ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਲਾਏ। ਵੀਹ ਦਿਨ ਲਾਕੇ ਯਾਰੀ ਸੱਜਣੋੋਂ ! ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਹੋਏ ਉਦੁਸਾਏ ? ਵਿਹੜਾ ਬਣੂੂੰ ਉਜਾੜ ਅਸਾਡੀ, ਤੁਸਾਂ ਜਦ ਇਹ ਰੂਪ ਲੁਕਾਏ। ਥਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਹਸ ਹਸ ਮਿਲਸੀ, ਅਸਾਂ ਅੱਕਿਆਂ ਕੌਣ ਹਸਾਏ ? ਦਿਲ ਦੁਖਿਆ ਟਹਿਕਾਸੀ ਕਿਹੜਾ, ਅਸਾਂ ਓਦਰਿਆਂ ਪਰਚਾਏ ? ਹੇ ਨਿਰਛਲ ! ਹੇ ਭੋਲੇ ਮਿੱਤ੍ਰੋ ! ਅਵੇ ਸੁਹਣੇ ਸੁਹਜ ਸੁਹਾਏ ! ਲੁਕ ਚੱਲੇ ਹੋ ਕਿਉਂ ਹੁਣ ਸਾਥੋਂ, ਏਹ ਸੁਹਣੇ ਨੈਣ ਮਿਟਾਏ ? -੮੨-<noinclude></noinclude> 2hyuhc79u1n38dbtmln9isal5qhjkyo 250 22955 230096 57334 2026-07-28T13:15:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਭ ਰਚਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਏਹ ਮਾਨੁਖ ਉੱਚ ਉਚਾਏ, ਪਰ ਇਸ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਹਣੇ ਹਨ ਖੇੜੇ ਹੁਣ ਵਿਸਰਾਏ । ਕ੍ਰੁਝਦੇ ਖਿਝਦੇ ਸੜਦੇ ਦਿਸਦੇ, ਅਤੇ ਕੁਮਲਾਏ ਮੁਰਝਾਏ। ਹੈ ਸ੍ਰਦਾਰ ਏ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ, ਐਪ੍ਰ ਅਸਲੇ ਏਨ ਭੁਲਾਏ। ਤੁਸੀਂ ਖਰੇ ਤੇ ਭਲੇ ਭਲੇ ਹੋ, ਰਹੇ ਅਸਲੇ ਟੇਕ ਟਿਕਾਏ । ਖਿੜ ਰਹੋ ਤੇ ਦਿਓ ਨਿਤ ਖੇੜਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਆ ਜੁੁ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਏ। ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤਦੇ ਕਵੀ ਜਨ, ਜੀਓ, ਰਹਿੰਦੇ ਸਦਾ ਲੁਭਾਏ । ਹੱਛਾ ਸੱਜਣੋਂ ! ਵਿਦਾਅ ਵਿਦੈਗੀ, ਤੁਸਾਂ ਕੁਦਰਤ ਹੁਕਮ ਮਨਾਏ । ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂਘ ਕਰਾਂਗੇ ਤੁਸਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਲੋਭ ਲੁਭਾਏ । ਅਲਵਿਦਿਆ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੀਓ ਪਿਆਰੀ ਅਲਵਿਦਿਆਏ । ___________ -੮੩-<noinclude></noinclude> t8hrldmg2k5a4lzj0ly64gmlgcjuyc3 250 22958 230097 57398 2026-07-28T13:15:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖੇੜਾ।<br/><br/> <br/>ਫੁਲ ਫਲ ਦੇਣੋ ਹੁੱਟ ਗਏ ਇਕ ਸੰਤਰੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਬਾਲਣ <br/>ਲਈ ਵੱਢ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ:- <br/><br/>ਸ਼ਾਖਾਂ ਇਕ ਸੰਤਰੇ ਦੀਆ <br/>ਵੱਢ ਕੁਹਾੜੇ ਨਾਲ, <br/>ਜਾਂਦੀਆਂ ਲਦੀਆਂ ਗੱਡ ਤੇ <br/>ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹੋ ਬੇਹਾਲ:- <br/><br/>ਜਦ ਸਾਂ ਖੇੜੇ ਖਿੜਦੀਆਂ <br/>ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕ ਮਚਾਇ <br/>ਫਲਦੀਆਂ ਜੋਬਨ ਮੱਤੀਆਂ <br/>ਰਸਭਰੀਆਂ ਰੰਗ ਲਾਇ । <br/><br/>ਆਦਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ <br/>ਚੁੰਮਣ ਸਾਡੇ ਪੈਰ, <br/>ਜੀਭਾਂ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਦੀਆਂ <br/>ਆ ਆ ਮੰਗਣ ਖੈਰ । <br/><br/>ਦਿਲ ਝੁਕਦੇ ਆ ਸਾਹਮਣੇ <br/>ਖਿੜਦੇ ਲੈ ਵਿਸਮਾਦ, <br/>ਛੂਤ ਅਸਾਡੇ ਖੇੜਿਓਂ <br/>ਜਗ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਸ਼ਾਦ । <br/><br/>ਛਡਿਆ ਜਦ ਖਿੜਨਾ ਅਸਾਂ <br/>ਰੰਗ ਰੂਪ ਰਸ ਨਾਲ, <br/> - ੮੪ –<noinclude></noinclude> 1dqly9gywssmyip02vn6yttbf34mx7f 250 22961 230098 57401 2026-07-28T13:15:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਫਲਣਾ ਫੁਲਣਾ ਛੱਡਿਆ <br/>'ਹਰੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਾਲ, <br/><br/>-ਤਦੋਂ ਕੁਹਾੜਾ ਆ ਗਿਆ, <br/>-ਫਿਰਿਆ ਸ਼ਾਖੋ ਸ਼ਾਖ਼, <br/>ਜੜ੍ਹ ਮੂਲੋਂ ਵੱਢ ਡੇਗਿਆ, <br/>ਢੇਰੀ ਕੀਤਾ ਖ਼ਾਕ । <br/><br/>ਬਾਲਣ ਬਾਲਣ ਆਖ ਕੇ <br/>ਲੱਦ ਲਿਚੱਲੇ ਹਾਇ, <br/>ਓਹੋ ਹੱਥ ਤੰਦੂਰ ਨੂੰ, <br/>ਵੇਖੋ ਸਹੀਓ ਆਇ ! <br/><br/>ਜਿਹੜੇ ਕਰਦੇ ਅਸਾਂ ਦੀ <br/>ਸੇਵਾ ਸਨ ਚਿਤ ਲਾਇ <br/>ਸੁਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੁੱਖਣਾਂ <br/>ਸਾਡੀ ਖ਼ੈਰ ਮਨਾਇ । <br/><br/>ਜਿੰਦ ਜਿ ਢਹਿਦੀ ਖੇੜਿਓਂ <br/>ਢੈ ਪੈਂਦੀ ਦੇਹ ਨਾਲ, <br/>ਜਿੰਦੜੀ ਹੈ ਜਿਉਂ ਆਸਰਾ <br/>ਇਸ ਦੇਹੀ ਦਾ ਲਾਲ ! <br/>ਤਿਉਂ 'ਖੇੜਾ' ਹੈ ਆਸਰਾ <br/>ਇਸ ਜਿੰਦੜੀ ਦਾ ਮਾਲ। <br/>ਖੇੜਾ ਜਿੰਦੜੀ ਇਕ ਹਨ <br/>ਇੱਕ ਦੁਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ। <br/>- ੮੫ -<noinclude></noinclude> cidsfn56uzxxj01tjh9mwzofojxywpq 250 22964 230099 57403 2026-07-28T13:15:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੂਰਤ ਸਦਾ ਖਿੜਦੀ ਰਹੇ <br/>ਕਦੇ ਨ ਮਿਲੇ ਗਿੜਾਇ, <br/>ਖੇੜਾ ਛਡ ਕੇ ਢੱਠਿਆਂ <br/>ਕਿਤੇ ਨ ਮਿਲੇ ਟਿਕਾਇ । _____ <br/><br/>ਚਾਂਦਨੀ।<br/><br/> ਉੱਚੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਦਿਆਰਾਂ ਯਾ ਕੇਲੋਂ ਦੇ ਬ੍ਰਿੱਛ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, <br/>ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਸੂਈ ਵਾਂਗੂ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਖਿੜੀ <br/>ਚਾਂਦਨੀ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ <br/>ਪੈਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ:- <br/><br/>ਸੂਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ <br/>ਚਾਂਦਨੀ ਦੇ ਪੈਰ ਸਹੀਓ, <br/>ਕੇਲੋਂ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਉੱਤੇ <br/>ਆਨ ਆਨ ਟਿੱਕਦੇ, <br/><br/>ਏਥੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਟੱਪ <br/>ਪੈਣ ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ, <br/>ਓਥੋਂ ਕੱਦ ਹੇਠ ਖੱਡ <br/>ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ, <br/><br/>ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉੱਤੇ <br/>ਤਿਲ ਮਿਲ ਖੇਡਦੇ ਨੀ, <br/>ਪੋਲੇ ਪੋਲੇ ਰੱਖ ਰੱਖ <br/>ਠੁਮਕ ਠੁਮਕ ਠਿੱਕਦੇ । <br/>- ੮੬ –<noinclude></noinclude> ea54so5ekjyf0ujktocxhh3bdncdy5h 250 22967 230100 57404 2026-07-28T13:15:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਾਚ ਕਰਨ ਪੂਣੀ ਉੱਤੇ, <br/>ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਰਨ ਪੌਣ ਵਿਚ, <br/>ਚਾਂਦਨੀ ਦੇ ਨੈਣ ਉੱਪਰ <br/>ਚੰਦ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ । <br/><br/>ਚੰਦ ਭਰਿਆ ਪਯਾਰ ਨਾਲ <br/>ਤੱਕੇ ਵਲ ਚਾਂਦਨੀ ਦੇ, <br/>ਤੱਕਦਾ ਏ ਸਾਰਾ ਸਹੀਓ ! <br/>ਅੱਖ ਹੀ ਜੇ ਹੋ ਰਿਹਾ । <br/><br/>ਚਾਨਣ ਚੰਦ ਦੇਂਵਦਾ ਜੇ <br/>ਚਾਨਣਾ ਏ ਆਪ ਸਾਰਾ, <br/>ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਨੂੰ <br/>ਵੇਖ ਰੀਝ ਜੇ ਰਿਹਾ । <br/><br/>ਚਾਨਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਪਯਾਰ <br/>ਭੇਜਦਾ ਏ ਚਾਂਦਨੀ ਨੂੰ; <br/>ਲਗਾਤਾਰ 'ਪਯਾਰ-ਮੀਂਹ' <br/>ਚੰਦ ਹੇਠ ਦੇ ਰਿਹਾ । <br/><br/>ਚਾਂਦਨੀ ਨ ਲੋਭਦੀ ਹੈ <br/>ਹੇਠਾਂ ਕਿਸੇ ਪਯਾਰ ਹੋਰ, <br/>ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਵਿਚ, ਖਿੱਚ <br/>ਉਤਾਹਾਂ ਮਨ ਲੈ ਰਿਹਾ । <br/><br/>ਖੱਡਾਂ ਨਦੀ ਨਲਿਆਂ ਤੇ <br/>ਖੇਤਾਂ ਬਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ, <br/>- ੮੭ –<noinclude></noinclude> g9x38nk9swpwkx9zbxr087ca6zbjivf 250 22970 230101 57405 2026-07-28T13:15:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><br/>ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੇ <br/>ਚਾਂਦਨੀ ਹੈ ਪੈ ਰਹੀ । <br/><br/>ਰਾਜਿਆਂ ਅਮੀਰਾਂ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ <br/>ਪਾਪੀ ਪੁੰਨੀਆਂ ਦੇ, <br/>ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਵਾਰਿਆਂ ਤੇ <br/>ਚਾਨਣਾ ਹੈ ਦੇ ਰਹੀ । <br/>ਵ੍ਯਾਪੀ ਸਾਰੇ ਦਿੱਸਦੀ ਪੈ <br/>ਖਚਿਤ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾਂਹਿ, <br/>ਧ੍ਯਾਨ ਲਾਇਆਂ ਚੰਦ ਵਿਚ <br/>'ਚੰਦ-ਖਿੱਚ' ਪੈ ਰਹੀ । <br/><br/>ਚੰਦ ਪਯਾਰੇ ਚਾਂਦਨੀ ਨੂੰ, <br/>ਚਾਂਦਨੀ ਖਿਚੀਵੇ ਚੰਦ, <br/>ਵੱਸ ਮਾਤਲੋਕ ਸ੍ਵਾਦ <br/>ਅਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜੇ ਲੈ ਰਹੀ ।<br/> _______ <br/>ਪ੍ਯਾਰੇ=ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। <br/>ਮਾਤਲੋਕ=ਧਰਤੀ ਤੇ । <br/>-੮੮-<noinclude></noinclude> 57p9pfn8ibv35jhvajjknuu8algw7jo 250 22973 230102 57406 2026-07-28T13:15:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਮਨਾਂ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ <br/>ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਸਿੱਕ ਵਿੱਚ:- <br/><br/>ਪਾਉਂਟਾ ਉਹ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਮਨਾਂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦੂਨ <br/>ਨੂੰ ਛੱਡ ਮੈਦਾਨੀਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਕਲਗੀਆਂ <br/>ਵਾਲੇ ਨੇ ਏਥੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ, ਕੋਟ ਤੇ ਟਿਕਾਣਾ ਪਾਇਆ <br/>ਤੇ ਕੁਛ ਕਾਲ ਬੜੇ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਰਹੇ । ਜਮਨਾਂ ਵਿਚ <br/>ਅਠਖੇਲੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਦੀਵਾਨ <br/>ਸਜਾਉਂਦੇ, ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਆਪ ਨਾਦ ਕਰਦੇ <br/>ਹੁੰਦੇ ਸੇ । ਕਿਤਨੀ ਕਾਵਯ ਰਚਨਾ ਏਥੇ ਹੀ ਹੋਈ । <br/>ਜਮਨਾ ਓਦੋਂ ਦੀ ਮਾਨੋਂ ਆਪ ਦੇ ਪਿਆਰ <br/>ਵਿਚ ਬਿਰਹੋਂ ਸਿਰ ਚਾਈ ਹੁਣ ਤਕ ਆਪ <br/>ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ । ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ <br/>ਆਏ ਦਿਲ ਤਰੰਗ ਇਸ ਕਵਿਤਾ <br/>ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ:- <br/><br/>ਜਮਨਾ:- <br/>ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ , ਇਕ ਸਹੀਓ ! <br/>ਪਾਉਂਟੇ ਟਿਕਾਣੇ ਮੇਰੇ, <br/>ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਢੇਰ ਸਾਰਾ <br/>ਆਣ ਏਥੇ ਨ੍ਹਾ ਗਿਆ । <br/><br/>ਖਿੜਿਆ ਉਹ ਟੁਰਦਾ ਆਵੇ <br/>ਉੱਛਲ ਕੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰੇ <br/>ਚਾਉ ਭਰ ਮਾਰੇ ਟੁੱਭੀ <br/>ਤਾਰੀਆਂ ਭੀ ਲਾ ਗਿਆ । <br/> - ੮੯ –<noinclude></noinclude> 45cv1ws0ek7a9entumly4m88f8fn17t 250 22976 230103 57477 2026-07-28T13:15:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖੇਡਦਾ ਖਿਡਾਂਦਾ ਸਹੀਓ ! ਪਿੜ ਸੀ ਜਮਾਂਦਾ ਸਹੀਓ! ਹੱਸਦਾ ਹਸਾਂਦਾ ਸਹੀਓ ! ਰੰਗ ਸੀ ਜਮਾ ਗਿਆ । ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ, ਪਯਾਰੀ ਪਯਾਰੀ, ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਧੂਣ ਵਾਲੀ, ਖਿੱਚ ਕੇ ਹਲੂਣ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ ਸੀ ਵਜਾ ਗਿਆ॥੧॥ ਨੇਹੁੰ ਸੀ ਲਗਾ ਕੇ ਸਹੀਓ! ਕਾਲਜਾ ਚੁਰਾਕੇ ਸਹੀਓ ! ਖਿੱਚ ਦਾ ਤਣੁੱਕਾ ਲਾ ਕੇ ਆਪਾ ਨੀ ਛਿਪਾ ਗਿਆ । ਢੂੰਡ ਉਹਦੀ ਪਈ ਮੈਨੂੰ, ਧਾਈ ਧਾਈ ਫਿਰਾਂ ਸਹੀਓ, ਉਚੇ ਨੀਵੇਂ ਥਾਉਂ ਜਾਇ ! ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਪੁਛਾ ਲਿਆ । ਭੈਣਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਹਾਰੀ ਰਲ ਮਿਲ ਟੋਲ ਕੀਤੀ, ਥਲ ਢੰਡ ਗਈਆਂ ਸਾਗਰ ਸਮੁੰਦ ਸਾਰਾ ਭਾਲਿਆ । ਭਾਲ ਸਾਰੀ ਗਈ ਐਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਿਲੇ ਨਾਹੀਂ, - ੯੦ –<noinclude></noinclude> pvko3ryqx8yatprripzqy3r5kr7k0p1 250 22979 230104 57478 2026-07-28T13:15:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੌਣ ਮੋਢੇ ਚੜ੍ਹੀ ਫੇਰ ਢੂੰਡਣ ਸਿਰ ਚਾ ਲਿਆ॥੨॥ ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼, ਦੁਆਰ ਦੁਆਰ, ਖੰਡ ਖੰਡ, ਗਲੀ, ਕੂਚੇ, ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਉੱਡ ਉੱਡ ਨੀਝ ਲਾ ਤਕਾ ਲਿਆ । ਹੰਢ ਹੰਢ, ਉੱਡ ਉੱਡ, ਲੱਭ ਲੱਭ ਸਾਰੇ ਥਾਉਂ, ਨਿਖੁੱਟੀ ਨੇ ਹਿਮਾਲੇ ਦਾ ਆ ਆਸਰਾ ਤਕਾ ਲਿਆ। ਪੌਣ ਦਾ ਸਰੂਪ ਛੱਡ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਆਈ, ਫੇਰ ਉਸੇ ਜੱਗ ਵਿਚ ਢੂੰਡਣ ਸਿਰ ਚਾ ਲਿਆ । ਉਹਨੀਂ ਉਹਨੀਂ ਰਾਹੀਂ ਆਈ, ਠੰਢੀ ਠਾਰ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ, ਨਵਾਂ ਓਹੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਭਾਲਿਆ ॥੩॥ ਭਾਲਦੀ ਪਹਾੜ ਘਾਟੀ "ਪਾਉਂਟੇ" ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਈ, ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਲਾਂਭ ਸੁਹਣੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ! - ੯੧ –<noinclude></noinclude> c6rqgld59r32vsmuk4my35mudk9o2zw 250 22982 230105 57479 2026-07-28T13:15:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਤਾਵਲੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਮੈਂ ਭਾਲਦੀ ਤੇ ਪੁੱਛਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਥਾਉਂ ਰੂਪ ਨਾ ਦਿਖਾਲਿਆ। ਹਰਯਾਨੜੀ ਬਉਰਾਨੜੀ ਮੈਂ ਤਾਂਘ ਬੱਧੀ ਟੁਰੀ ਜਾਵਾਂ, ਤੁਰੀ ਜਾਵਾਂ, ਤੁਰੀ ਜਾਵਾਂ, ਤੁਰਨ ਨੇਹੁੰ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਜਲੇ ਨਾਹੀਂ ਥਲੇ ਨਾਹੀਂ ਕਿਤੇ ਮੁੜਕੇ ਮਿਲੇ ਨਾਹੀਂ, ਪੌਣ ਸਾਰੀ ਫੋਲ ਮਾਰੀ ਜਗਤ ਸਾਰਾ ਭਾਲਿਆ॥੪॥ ਕਈ ਵਾਰ ਥਲੇ ਆਈ ਫੇਰ ਜਲ ਗਈ ਧਾਈ, ਵਾਇ ਮੰਡਲ ਉੱਡ ਫੇਰ ਗੇੜ ਸਾਰੇ ਲਾ ਲਿਆ । ਵਰ੍ਹੇ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤੇ ਸਦੀਆਂ ਨੇ ਰਾਹ ਲੀਤੇ, ਮੈਂ ਬੀ ਕਈ ਗੇੜ ਕੀਤੇ ਥਹੁ ਕਿਤੋਂ ਨਾਂਹ ਪਿਆ । ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਜਤੀ ਆਏ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਤਪੀ ਆਏ, - ੯੨ -<noinclude></noinclude> 2tr9nrpwv0l8equ53ahjxqu9mver0k3 250 22985 230106 57480 2026-07-28T13:16:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਘਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਫੇਰਾ ਏਥੇ ਆ ਪਿਆ । ਪੁੱਛਿਆਂ ਦਸਾਣ ਸਾਰੇ ਆਤਮਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਦੇਣ, ਆਖਣ: 'ਅਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜੋਤੀ ਹੈ ਸਮਾ ਗਿਆ ॥੫॥ 'ਅਰਸ਼ਾਂ 'ਚ ਨੂਰ ਉਹਦਾ, 'ਕੁਰਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜੋਤ ਉਹਦੀ 'ਧਰਤੀ ਪਰ ਚਾਨਣਾ ਅਰੂਪ ਹੈ ਜਗਾ ਗਿਆ' । ਪੈਂਦੀ ਹੋਊ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਠੰਢ ਐਦਾਂ ਆਖ ਲੋਕੋ ! ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤਸੱਲੀ ਐਉਂ ਕੋਈ ਨਾ ਬਨ੍ਹਾ ਗਿਆ । ਓਹੋ ਹੋਵੇ ਰੂਪ ਪਯਾਰਾ, ਬਾਂਕੀ ਓ ਨੁਹਾਰ ਹੋਵੇ, ਤੇਜ ਜਬ੍ਹੇ ਪਯਾਰ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਜੋ ਦਿਖਾ ਗਿਆ। ਕਲਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਵੇ ਤੀਰ ਤੇ ਕਮਾਨ ਸੁਹਵੇ, ਮੋਹਨ ਹਾਰੀ ਆਨ ਹੋਵੇ ਬਾਨ ਜੋ ਬਨਾ ਗਿਆ॥੬॥ -੯੩-<noinclude></noinclude> q3bfcbr0y0rjqa9hs0pr276zj1wbd3n 250 22988 230107 57482 2026-07-28T13:16:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਵੇ ਧਾਇ ਧਾਇ ਓਦਾਂ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਤਰੇ ਓਦਾਂ, ਟੁੱਭੀਆਂ ਲਗਾਇ ਖੇਡੇ, ਕਦੇ ਜਿਉਂ ਖਿਡਾ ਗਿਆ। ਰੰਗ ਆ ਜਮਾਵੇ ਓਦਾਂ, ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਾਵੇ ਓਦਾਂ, ਵੀਣਾਂ ਵੀ ਵਜਾਵੇ ਓਦਾਂ, ਕਦੇ ਜਿਉਂ ਵਜਾ ਗਿਆ । ਸਾਨੂੰ ਠੰਢ ਪਵੇ ਤਾਹੀਓਂ । ਸਵਾਦ ਦਿਲ ਰਮੇਂ ਸਹੀਓ ! ਅੰਗ ਅੰਗ ਖਿੜੇ ਸਹੀਓ, ਆਪ ਜਿਉਂ ਖਿੜਾ ਗਿਆ। ਐਦਾਂ ਜੇ ਨ ਆਵਣਾ ਸੂ, ਲੁਕ ਕੇ ਤ੍ਰਸਾਵਣਾ ਸੂ, ਰੂਪ ਨਾ ਦਿਖਾਵਣਾ ਸੂ, ਏਹੋ ਸੂ ਜੇ ਭਾ ਗਿਆ॥੭॥ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੀ ਹਾਂ ਰਜ਼ਾ ਰਾਜ਼ੀ ਸਿਰ ਧੜ ਲੱਗੀ ਬਾਜ਼ੀ, ਢੂੰਡ ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਤਾਜ਼ੀ ਨੇਮ ਇਹ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਓਸੇ ਰੰਗ ਦਰਸ ਲੈਣੇ ਓਸੇ ਰੂਪ ਪਰਸਣਾ ਹੈ, -੯੪ –<noinclude></noinclude> k1ody1wqxak3ak9c39hls9u7ko3y1h0 250 22990 230108 57483 2026-07-28T13:16:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਓਵੇਂ ਵੇਖ ਸਰਸਣਾ ਹੈ ਧਰਮ ਇਹ ਧਰਾ ਲਿਆ। ਜੁਗ ਜੁਗ, ਜਨਮ ਜਨਮ, ਸਦੀ ਸਦੀ, ਦੌਰ ਦੌਰ, ਰਹੇ ਜੇ ਉਹ ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਡੇਰਾ ਸੂ ਲਗਾ ਲਿਆ । ਸੰਭਾਲ ਅਸਾਂ ਛੱਡਣੀ ਨਾਂ ਭਾਲ ਕਦੇ ਤਯਾਗਣੀ ਨਾਂ, ਸਿੱਕਣ ਤੇ ਤਰਸਣਾ ਤੇ ਰੋਵਣਾ ਜੀ ਲਾ ਲਿਆ ॥੮॥ 'ਧ੍ਯਾਨ' ਰਖਾਂ ਰੂਪ ਪ੍ਯਾਰੇ 'ਨਾਮ' ਪ੍ਯਾਰਾ ਜਾਪ ਜਾਪਾਂ 'ਖਿੱਚ' ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਰਹਾਂ 'ਪ੍ਯਾਰ' ਜੀ ਵਿਨ੍ਹਾ ਲਿਆ । ਏਦਾਂ ਏਦਾਂ ਟੁਰੀ ਜਾਣਾਂ, ਜਲੋਂ ਥਲ, ਥਲੋਂ ਜਲ, ਜਲੋਂ ਪੌਣ, ਪੌਣੋਂ ਥਲ, ਜੋਗੀ ਕੰਮ ਚਾ ਲਿਆ। ਜਮਨਾਂ ਨਿਮਾਣੀ ਵਾਲੇ ਵੈਣ ਸਹੀਓ ਸੁਣੀ ਜਾਣੇਂ ਰੈਣ ਦਿਨ ਲੱਗੀ ਟੋਲ ਝਾਕਾ ਇਕ ਪਾ ਲਿਆ । - ੯੫ –<noinclude></noinclude> 9z75l9xvqop48wcq8bgfc9vr1bhv728 250 22992 230109 57485 2026-07-28T13:16:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'ਜੀਉਂਦਾ' ਦੀਦਾਰ ਸਹੀਓ ਇਕ ਵੇਰ ਪਾਇਆ ਸਾਜੇ ਤਦ ਦੀ ਦੀਦਾਰ ਮੋਹੀ ਆਪਾ ਮੈਂ ਮੁਹਾ ਲਿਆ ॥੯॥ ਦਿਓ ਨੀ ਅਸੀਸ ਕੋਈ, ਤਰਸ ਆਵੇ 'ਜੀਉਂਦੇ' ਨੂੰ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਫੇਰ ਆਵੇ ਬਿਰਹੁੰ ਜੋ ਭਛਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਾਂ ਨਿਮਾਣੀ ਨੀਵੀਂ, ਰੂਪ ਹੈ ਸਥੂਲ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਓਹਦੇ ਪਹੁੰਚ ਨਾਹੀਂ ਨੂਰ ਜੋ ਵਸਾ ਰਿਹਾ । ਓਸੇ ਨੂੰ ਤਰਸ ਆਵੇ ਮਿਹਰ ਧਾਰ ਹੇਠ ਆਵੇ ਦਿੱਸਦੇ-ਦੀਦਾਰ' ਲ੍ਯਾਵੇ ਦਰਸ ਜੋ ਦਿਖਾ ਗਿਆ। ਲੱਲ ਏਹੋ ਜੇ ਲਗੀ ਸਾਨੂੰ, ਮੰਗ ਸਾਡੀ ਸਦਾ ਏਹੋ, ਹੋਇਗਾ ਦਿਆਲ ਜਿਹੜਾ ਚਾਟ ਸਾਨੂੰ ਲਾ ਗਿਆ ॥੧੦॥ - ੯੬ -<noinclude></noinclude> bgp76azrw8jcc8cxf0bnnc5814viima 250 23008 230110 170792 2026-07-28T13:16:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|ਨਰਗਸ}} (ਉਤਾਂਘਨੈਣੀ) :}} {{center|<poem>ਨਰਗਸ ਯਾ ਉਤਾਂਘ ਨੈਣੀ<ref>ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਬਰਜ਼ਲ ਆਖਦੇ ਹਨ।</ref> ਸਿਆਲੇ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ' ਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਿਆਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਕ ਲੰਮੀ ਗੰਦਲ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਤਾਂਘ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਉਡੀਕ ਦਾ ਇਕ ਸਰੂਪ ਬਣ ਖੜੋਂਦਾ ਹੈ। ਐਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਇਕ ਦੀਦਾਰ-ਪ੍ਰੇਮਣ ਮਾਨੋਂ ਦੀਦਾਰ-ਲਗਨ ਵਿਚ ਨਰਗਸ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਫੁੱਲ ਦੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ:-</poem>}} ਨਰਗਸ ਆਖਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਸਾਂ ਤੱਕਦੀ ਤੱਕਦੀ ਤੱਕ ਰਹੀਆਂ ਨਾਂਹੀਂ ਤੱਕਦੀ ਕਦੀ ਸਾਂ ਥੱਕ ਰਹੀਆਂ, {{gap|3em}}ਟੱਕ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਤੱਕ ਲਗਾਂਵਦੀ ਸਾਂ, {{gap|3em}}ਅੱਖਾਂ ਓਧਰੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਹਾਂਵਦੀ ਸਾਂ, ਜਿਧਰ ਗਏ ਨਾ ਮੁੜੇ ਸਨ ਪ੍ਯਾਰ ਵਾਲੇ, ਸੁਤੀਆਂ ਕਲਾਂ ਜਗਾਣ ਦੀ ਸਾਰ ਵਾਲੇ। {{gap|3em}}ਨੈਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਗੱਡ ਛੱਡੇ। {{gap|3em}}ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਨੇ ਰਸਤੜੇ ਛੱਡ ਛੱਡੇ । ਜੋਗੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਥਾਉਂ ਤੇ ਬੈਠ ਰਹੀਆਂ। ਜਿਥੇ ਸੁਹਣੇ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਝਾਤ ਲਈਆ। {{gap|3em}}ਤਾੜੀ ਲੱਗ ਰਹੀਆ ਲਾਂਭ ਇੱਕ ਵੱਲੇ। {{gap|3em}}ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਕਤਾਂ ਆਣਕੇ ਨੈਣ ਮੱਲੇ।</poem>}}<noinclude>{{rule}}<references/> -੯੭-</noinclude> 42ahsoszrvf8jbn2as0rqb7bdvvk55c 250 23009 230166 146409 2026-07-28T13:23:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕੱਠੇ ਰਹਿਣ, ਮਿਲਣ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੇ ਹੋਣ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ, ਵੇਰਾ ਲੱਗ ਯਾਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕਾ, ਹੁਣ ਕੀ ਬਾਕੀ ਲੋੜ ਰਹੀ? ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਭਾਵੇਂ ਰਹਿਸੀ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨ ਜਾਇ ਸਕੇ, ਮਿਲਿਆ ਮੇਲ ਨੇ ਖੁੱਸੇ ਜੇ ਏ, ਚਿਤ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਜੀ ਰਹਿ ਨ ਛਕੇ ੨੦ (ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ) ਅਹੁ ਕੀ ਗੂੰਜ ਪਿਆਰੀ ਉੱਠੀ, ਸਰਰ ਸਰਰ ਜਿਉਂ ਤੀਰ ਕਰੇ? ਹੈ ! ਏ ਗੌਣ ਬਿਰਹੇ ਦਾ ਤਿੱਖਾ, ਵੱਜ ਕਲੇਜੇ ਚੀਰ ਕਰੇ। ਅਹੁ ਆਏ ਲਟਕਦੇ ਸੱਜਣ, ਦੇਖ ਅਸਾਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰੀ, ਝਜਕੇ, ਠਹਿਰ, ਤੁਰੇ, ਮੁੜ ਚੱਲੇ, ਮੁੜ ਠਹਿਰੇ? ਕੀ ਸੋਚ ਫੁਰੀ, ਅਹੁ ਆਏ ਆ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਰਕ ਆਸਰੇ ਸੀਸ ਧੜੇ ਅੱਧੇ ਲੇਟ ਗਏ ਕੁਝ ਆਖਣ, ਤੱਕਣ, ਨੈਣੀਂ ਨੀਰ ਭਰੇ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੭-}}</noinclude> e9l6edfvoc2c1wkagj0l8f4cq0u3m99 250 23012 230111 170793 2026-07-28T13:16:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸੁਰਤ ਛੱਡ ਬੈਠੀ ਹੋਰ ਆਹਰ ਸਾਰੇ, ਦੇਖਣ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੱਗ ਗਈ ਇਕ ਕਾਰੇ। {{gap|3em}}ਅੱਖਾਂ ਅੱਡੀਆਂ ਅੱਥਰੂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, {{gap|3em}}ਕਦੇ ਉਛਲ ਉਮਾਹ ਤੇ ਆਸ ਹਰੀਆਂ*<ref>*ਉਮੈਦ ਵਿਚ ਸਰਵੀਆਂ।</ref>। ਕਦੇ ਤੰਘ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸ ਹੋਈਆਂ, ਕਦੇ ਸਿੱਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਈਆਂ। {{gap|3em}}ਕਦੇ ਸੱਧਰਾਂ ਸੁੱਖਣਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਆਂ, {{gap|3em}}ਰੁਮਕੇ ਆਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਕਦੇ ਠਰੀਆਂ, ਰਹੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਰਾਹ ਤੁਕਾਂਦੀਆਂ ਏ, ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਹੀ ਘੀ ਘਾਦੀਆਂ ਏ। {{gap|3em}}ਤੱਕ ਤੱਕ ਕੇ ਤਕਦੀਆਂ ਬੱਝ ਗਈਆਂ, {{gap|3em}}ਹਿੱਲਣ ਜੁੱਲਣ ਤੇ ਝਮਕਣਾ ਭੁੱਲਗਈਆਂ। ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਤੇ ਸੋਵਣਾ ਨੱਸ ਗਇਆ, ਕੰਮ ਕਾਜ ਤੇ ਆਹਰ ਸਭ ਭੁੱਸ ਪਇਆ। {{gap|3em}}ਲੱਗੀ ਦੇਹ ਕੁਮਲਾਣ ਤੇ ਹੋਣ ਲਿਸੀ। {{gap|3em}}ਲਿੱਸੀ ਹੋਂਵਦੀ ਕਾਂਨੇ ਦੇ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸੀ। ਨੈਣ ਰਹੇ ਗੱਡੇ ਓਸੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ, ਵਰੋ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਜਿਹੜੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ। {{gap|3em}}ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਹੁਣ ਲਗੀ ਤਲੀਲ ਹੋਵਣ {{gap|3em}}ਖਰ ਖੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੇ ਲੀਨ ਹੋਵਣਾ। ਇਕ ਇਕ ਅੰਗਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦਿੱਤਾ, ਘੁਲ ਮਿਲੇ ਤੇ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾ ਦਿੱਤਾ। </poem>}}<noinclude>{{rule}}<references/> {{c|-੯੮-}}</noinclude> 8zc072ibuwq0fr9yqg5u126311suoq3 250 23013 230167 146411 2026-07-28T13:23:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਚੰਦ੍ਰਾਵਤ:ਬਖਸ਼ ਲਵੋ ਮੇਂ ਸੁਖੀ ਬੈਠਿਆਂ ਆਕੇ ਪਾਯਾ ਵਿਘਨ ਖਰਾ, ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤਲੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਫਿਰਿਆਂ, ਕਰਦਾ ਝੁੰਡ ਬੜਾ। ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਹੈ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਮੈਂ ਜੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਮਾਇ ਰਿਹਾ, ਇਕਪਲ ਕੱਲ ਖਾਣ ਨੂੰ ਢੁਕਦੀ, ਬਿਰਹੋਂ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇ ਰਿਹਾ।੩੦। ਬਖਸ਼ ਲਵੋ, ਗਲ ਆਖਾਂ ਭਾਰੀ, ਮੂੰਹ ਛੋਟਾ ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਕਰਾਂ, ਚੁੱਪ ਰਹਾਂ ਤਦ ਖਾ ਜੇ ਅੰਦਰ, ਅੱਗ ਜੀਭ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਧਰਾਂ। ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਮੇਰੇ, ਭੁੱਲਾਂ ਬਖਸ਼ੋ ਨਿੱਤ ਕਰਾਂ, ਇੱਕ ਵੇਰ ਤਾਰੋ ਇਹ ਕਹਿਕੇ: "ਮੈਂ ਬੀ ਰਤਾ ਪਿਆਰ ਕਰਾਂ। ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ:ਦੰਦਾਵਤ! ਦਿਨ ਬਾਹਲੇ ਹੋਏ, ਆਖੋ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਗਤ ਵਿਚ, ਦੇਖ ਔਖ ਬੀ ਨਾਂਹਿ ਡਰੋ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੮}}</noinclude> 4yi1y2s2n1uf4msckfz6nn7c4bf55uy 250 23016 230112 146250 2026-07-28T13:16:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap|3em}}'ਕਣੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਨੈਣਾਂ ਜੋਤ ਬਾਲਦੀ ਸੀ, {{gap|3em}}ਜੀਉਂਦੀ ਕਣੀਂ ਏ ਨੈਣਾਂ ਜੀਵਾਲਦੀ ਸੀ। ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ ਏ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਰਾਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਦੇਖਦੇ ਸਿੱਕ ਖੀਵੇ। {{gap|3em}}ਏਹਨਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਤੋਂ ਗਏ ਅੰਗ ਵਾਰੇ, {{gap|3em}}ਆਪਾ ਏਸ ਨੂੰ ਦੇਂਵਦੇ ਗਏ ਸਾਰੇ। ਅੰਤ ਰਹਿ ਗਈ ਸਾਵਾ ਇਕ ਤੀਲੜਾ ਮੈਂ, ਰੰਗ ਅੱਖ ਦਾ ਪਲਟਿਆ ਪੀਲੜਾ ਮੈਂ। {{gap|3em}}ਇਕ ਟਕ ਲੱਗੇ ਨੈਣ ਇੱਕ ਹੋ ਗਏ, {{gap|3em}}ਚਿੱਟੇ ਡੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪੀਲਿੱਕ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਸਾਰੀ ਤਹਿਲੀਲ ਹੋ ਗਈ, ਤਦੋਂ ਧਰਤ ਦੀ ਯਾਰ ਦਲੀਲ ਹੋ ਗਈ {{gap|3em}}ਰਸ ਆਪਣਾ ਮੈਨੂੰ ਪਿਲਾਣ ਲੱਗੀ, {{gap|3em}}ਰਗਾਂ ਦੇਸ਼ਿਆਂ ਰਸਾ ਪੁਚਾਣ ਲੱਗੀ, ਜੀਉਂਦੀ ਕਣੀ ਦੇ ਅੱਖ ਵਿਚ ਵੜੀ ਸੀਗੀ; ਜੀਉਂਦੀਖਿਆ: ਮੁੱਖ ਜਿਉਂ ਬਣੀ ਸੀਗੀ, {{gap|3em}}ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ ਅੱਖ ਪਾਲਣੇ ਨੂੰ, {{gap|3em}}ਪ੍ਰੇਮ ਜੋਤ ਬਣਿਆਂ ਜੋਤ ਜਾਲਣੇ ਨੂੰ! ਹੋ ਗਈ ਅਮਰ ਮੈਂਆਰੇ ਦੇ ਰਾਹਤਕਦੀ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਂ ਜਗਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੀ, {{gap|3em}}ਜੁਗਾਂ ਜੀਉਂਦੀ ਤੱਕਦੀ ਨਹੀਂ ਅੱਕਦੀ, {{gap|3em}}ਹਰਦਮ ਦੇਖਣੋਂ ਰਾਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੀ। </poem>}}<noinclude>{{c|- ੯੯ -}}</noinclude> oqy38424y5qfksfhhgjsf5tqfvg411x 250 23017 230168 146412 2026-07-28T13:23:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਕਹਾਂ ਪੱਛਣ ਦੀ ਉੱਤਰ ਉਸਦਾ ਆਪ ਦਿਓ, ਕੋਈ ਲੱਕ ਰਹੇ ਨਾ ਪਿੱਛੇ, ਲੁਕੇ ਰਿਦੇ ਦੀ ਥਾਪ ਦਿਓ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਪ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਡੂੰਘਾ ਅੱਤ ਪਿਆਰ ਕਰੋ ? ਲਗਨ ਲੱਗਿਆਂ ਦੁਖੜੇ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਜਾਣੋਂ ਦਮ ਫੇਰ ਭਰੋ ॥੪੦ ਚੰਦਾਵਤ:ਆਪ ਆਪਣੇ ਨੈਣ ਨ ਦਿੱਸਣ ਦਆਂ ਦੇਖੇ ਵਿੱਝ ਗਿਆ, ਰੁਪ ਅਪਣਾ ਚੰਦ ਨ ਵੇਖੇ, ਕਮੀਆਂ-ਮਨ ਤਕ ਭਿੱਜ ਗਿਆ ਸੋਨਾਂ ਲਕੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅੰਦਰ ਕਦਰਾਂ ਵਾਲਾ ਭਾਲ ਲਵੇ, ਹੀਰਾ ਖਾਣ ਵਿਖੇ ਛਿਪ ਬਹਿਦਾ, ਹਰ ਕਦੇ ਖੋਜੀ ਫੂਡ ਨਿਕਾਲ ਲਵੇ। ਤਿਉਂ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤਿ । ਤੂੰ ਨਾ ਜਾਣੇ, ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਭੁੱਲ ਰਹੀ, ਕਦਰ ਸੁਪ ਆਪਣੇ ਵਾਲੀ, ਪਯਾਰੀ! ਹਿਰਦੇ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ । </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੯-}}</noinclude> 29qlj984ruxuk24vbamyz0qwxqubhci 250 23020 230113 170790 2026-07-28T13:16:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰਾਹ ਪਯਾਰੇ ਦੀ ਦੇਖਦੀ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੀ, ਜੁਗਾਂ ਜੁਗਾਂ ਤੋਂ ਅੱਖ ਇਹ ਰਹੀ ਤੱਕਦੀ। {{gap|3em}}ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੀਦਾਰ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ, {{gap|3em}}ਪਯਾਰੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰ-ਦੀਦਾਰ ਦਿੱਤੇ! ਆਪਾ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ ਇਕ ਦੀਦਾਰ ਤਾਂਈ; ਝਾਕੀ ਇਕ ਤੇ ਆਤਮਾਂ ਵਾਰਿਆਈ। {{gap|3em}}ਅੱਲਾ ਸਹੁ! ਮੈਂ ਝਾਤ ਹੈ ਇੱਕ ਪਾਈ, {{gap|3em}}ਇਕ ਝਾਤ ਪਯਾਰੀ ਇਕ ਝਾਤ ਪਾਈ! ਇਸ ਝਾਤ ਨੇ ਅੱਖ ਬਨਾਂ ਲਿੱਤਾ, ਆਪੇ ਸਾਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap|3em}}ਘੋਲੀ ਗਿਆ ਹੈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਾਰਾ {{gap|3em}}ਬਣਗਈ ਅੱਖ ਲੁਟ ਗਿਆ ਸਾਮਾਨ ਸਾਰਾ ਜਾਮਾ ਪਲਟਿਆ ਏਸ ਦੀਦਾਰ ਨਝਾਰੇ, ਕਾਂਯਾਂ ਪਲਟ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਦੀਦਾਰ ਪਯਾਰੇ। {{gap|3em}}ਕਰਕੇ “ਅੱਖ` ਇਕ ਅੱਖ ਬਹਾਲਿਆਏ, {{gap|3em}}ਝਾਤੀ ਇਕ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਆਲਿਆ ਏ! ਇਕ ਵੇਰ ਦੀਦਾਰ ਆ ਅੱਖ ਵੜਿਆ, ਝਮਕਣ ਵਾਲੜਾ ਚੱਕ ਸਾਮਾਨ ਖੜਿਆ {{gap|3em}}ਨੀਂਦ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਈਂ {{gap|3em}}ਜਾਦੂ-ਝਾਕੀ ਆ ਏਸ ਦੀਦਾਰ ਪਾਈ! ਓ ਦੀਦਾਰ, ਮੈਂ ਰਹਿ ਗਈ ਅੱਖ, ਭਾਈ, ਸਦਾ ਤੱਕਦੀ ਜੀਉਂਦੀ ਅੱਖ, ਸਾਈਂ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੦-}}</noinclude> 5nj8jdab0jmdd45cogmwxle005h5jvy 250 23021 230169 146413 2026-07-28T13:23:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮੈਂ ਮੋਹਿਤ ਇਸ ਰੂਪ ਸੁਹਾਵੇ ਫੌਰ ਕਮਲ ਜਿਉਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ, ਲਪਟ ਰਿਹਾ ਇਸ ਰੂਪ ਲਪਟ ਨੂੰ, ਚਾਂਦਨਿ-ਚੰਦ ਚਕੋਰ ਜਿਹਾ। ਸੂਰਤ ਪਯਾਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਾਰੀ ਬੈਠੀ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ, ਕਰ ਮੋਹਿਤ ਖਿੱਚੇ ਜਿਉਂ ਗੱਡੀ ਡੋਰ ਰੱਖਦੀ ਖਿੱਚ ਸਦਾ ੫੦ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ:- ਰੂਪ ਸਦਾ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਨਾਹੀਂ, ਢਲ ਜਾਵੇ ਏ ਸਮੇਂ ਫਿਰੇ, ਸੂਰਜ ਜੋਬਨ ਦੇ ਵਲ ਨਾਲੇ ਰੂਪ ਜਯੋੜ ਭੀ ਢਲਕ ਢਰੇ। ਰੋਗ ਕੁਈ ਇਸ ਰੂਪ ਸੁਹਾਵੇ ਮਾਰ ਚਪੇੜਾਂ ਨਾਸ਼ ਕਰੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢ ਉਦਾਸ ਕਰੇ। ਚੰਦਾਵਤ ! ਹੈ ਬਹੁਤ ਕਚੇਰੀ । ਪਰ ਆਪਦੇ ਓਟ ਲਈ ! ਏਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਠਨ ਹੈ, ਉਠੇ ਨ ਉਲਟੀ ਚੋਟ ਲਈ ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੦ -}}</noinclude> fj2rq2vsw18lzp74pwo8hf7mx3z2f09 250 23024 230114 146254 2026-07-28T13:16:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> {{gap|3em}}ਓ 'ਦੀਦਾਰ ਖ਼ਾਦਾਰ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਮੈਂ, {{gap|3em}}ਲਾਈ ਹੱਟ ਦੀਦਾਰ-ਵਪਾਰ ਦੀ ਮੈਂ। ਕਦੋਂ ਮੋੜ ਮੁਹਾੜਾਂ ਦੀਦਾਰ ਆਵੇ, ਝੋਲੀ ਅੱਖ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਦੀਦਾਰ ਪਾਵੇ! {{gap|3em}}ਸਕਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਵਾਸ ਪਾਵੇ, {{gap|3em}}ਖੁਲੀ ਸਦਾ ਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਪਾਵੇ ਝਮਕਣ ਤੱਲੀ ਤੇ ਮੀਚਣਾਂ ਵਿੱਸਰੀਏ, ਹੋਰਥੇ ਲੱਗਣੋ, ਸਉਣ ਤੋਂ ਖਿੱਸਰੀਏ। {{gap|3em}}ਸਦਾ ਸਦਾ ਦੀਦਾਰ ਚੁਪ ਮੰਗਦੀ ਏ, {{gap|3em}}ਚੁੱਪ ਵਾਜ 'ਦੀਦਾਰ' ਚੁਪ ਮੰਗਦੀ ਏ। ਕਦੇ ਫੇਰਾ ਓ ਆਣ ਦੀਦਾਰ ਪਾਵੇ, ਬੱਗੀ ਪੀਲੜੀ ਆਣ ਚਰਨਾਰ ਲਾਵੇ, {{gap|3em}}ਰਹੇ ਅੱਖ ਦੀਦਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਾਹੀਂ, {{gap|3em}}ਚੱਖ ਸਾਦ ਦੀਦਾਰ ਪਖ ਨਾਹੀਂ। ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਆਵੇ ਆ ਦੀਦਾਰ ਜਾਵੇ, ਏਸ ਸਿੱਕ ਨੂੰ ਖੈਰ ਆ ਪਯਾਰ ਪਾਵੇ। {{gap|3em}}ਪੀਲੀ ਅੱਖ ਕਟੋਰੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ, {{gap|3em}}ਦਰਸ਼ਨ-ਪੜਾਸ ਹੈ ਅੱਜ ਤਕ ਰੱਜ ਪੀਤੀ। ਦਰਸ਼ਨ-ਪਸ ਹੈ ਮੈਂਡੜੀ ਵੰਡ ਆਈ, ਕਾਸਾ ਅੱਖ ਦਾ ਸਦਾ ਤੋਂ ਅੱਡਿਆਈ॥ {{gap|3em}}ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਵਦੀ ਮੈਂ, {{gap|3em}}ਜੁਗਾਂ ਜੁਗਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹ ਤੁਕਾਂਵਦੀ ਮੈਂ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੧-}}</noinclude> ln8ktkeipfujl01ocvxn5f0v51k9by6 250 23025 230170 146415 2026-07-28T13:23:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਚੰਦਾਵਤ: ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ!ਸ਼ੁਕੀਂ ਦਿਲ ਦੇਕੇ, ਆਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮੇਟ ਦਈਂ, ਬੱਸ ਨ ਏਹੋ ਦਿਲ ਵਿੰਨਣ ਦਾ ਕੁਝ ਕਾਰਣ ਸੁਣ ਹੋਰ ਲਈਂ ਹਾਵ ਭਾਵ ਭੋਲੇਪਨ ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਧਦੇ, ਹੱਮਣ, ਬੋਲਣ, ਉੱਠਣ ਬੈਠਣ ਸਾਰੇ ਖਿੱਚਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ॥੬੦ ਤਾਰ ਹਿੱਲਿਆਂ ਪੁਤਲੀ ਹਿਲਦੀ, ਤਿਉਂ ਹਿੱਲਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰੇ, ਫੇਰੇ ਨਜ਼ਰ, ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਸੁਰ ਛਪੇ ਜਜੋਂ ਕਮਲ ਘਿਰੇ, ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ:- ਹਾਵ ਭਾਵ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਪਯਾਰੀ ਜੋਬਨ ਦੀ ਇਕ ਖੇਡ ਬਣੀ, ਵਪੇ ਉਮਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੀਏ, ਪਵੇ ਅਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਣੀ, ਜਗਤ ਜੰਜਾਲ ਤੇ ਫਿਕਰ ਟੱਬਰਾਂ ਹਾਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਛਾਂਗ ਕਰੇ, ਇਸ ਤਕੀਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਆਪ ਦਾ </poem>}} {{rule}} *ਘਰ ਜਾਣਾ, ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਣ !<noinclude>{{c|-੧੬੧-}}</noinclude> 8dc01a0gmcdxp34zor6xxcedpklwxm6 250 23028 230115 146257 2026-07-28T13:17:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xxx-larger|ਹਿਮਾਲਯ-ਗੰਗਾ-ਸਮੁੰਦਰ।}}}} {{Block center|<poem> ਪੌਣ ਪੰਘੂੜੇ ਝੂਟੇ ਲੈਂਦੀ, {{gap|3em}}ਅਸਮਾਨੀਂ ਲਟਕੰਦੜੀ, ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲੇ ਗੰਗਾ ਆਈ, {{gap|3em}}ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਕੱਖ ਫਿਰੰਦੜੀ? ਠੰਢ ਲਗੀ, ਠੰਢ ਪਈ ਕਾਲਜੇ, {{gap|3em}}ਰੂਪਵਤੀ ਤਦ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੀ ਬਣੀ ਕੁਹੀੜ ਸੁਹਾਵੀ, {{gap|3em}}ਪਰਬਤ ਆਨ ਖਲੋਈ, ਹੋਰ ਠਰੀ, ਧੌਲੀ ਵਧ ਹੋਈ, {{gap|3em}}ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਲਹਿ ਆਈ, ਨੂੰ ਦੇ ਧੁਣਖੇ ਗੁਹੜਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ । {{gap|3em}}ਪੈਂਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲਾਈ। ਬੈਠ ਗਈ ਪਰਬਤ ਦੇ ਉੱਪਰ, {{gap|3em}}ਗਾਹੜੀ ਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿਖੇ ਜੁੜ ਪਯਾਰੀ {{gap|3em}}ਜੋਗ ਸਮਾਧਿ ਸਮੋਈ। ਚਿੱਟੀ ਸਾਫ, ਦਾਗ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, {{gap|3em}}ਏਕਾਗਰ, ਇਕ ਨੰਗੀ ਲਗੀ ਸਮਾਧਿ ਅਡੋਲ ਬਿਰਾਜੀ, {{gap|3em}}ਉਮਰਾ ਇਉਂ ਇਕ ਲੰਘੀ । </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੨-}}</noinclude> 2p0j2vgz2x92txuse4bezt2arc3wsab 250 23029 230171 146418 2026-07-28T13:23:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰੇਤ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਰੇ। ਚੰਦਾਵਤ: ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਸ਼ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪੰਡਤ ਵਾਂਕ ਨ ਬੋਲ ਸਕੇ, ਗੰਦ ਨ ਜਾਣੇ ਖਯਾਲ ਆਪਣੇ ਗੰਦੇ, ਕਹਿਣੋਂ ਬਹੁਤ ਝਕੇ ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪੁਤਲੀ, ਸਜ ਰਹੇ ਗਹਿਣੇ ਹੁਨਰ ਭਲੇ, ਸੋਨਾ ਰੂਪ ਬਨ ਸੀ ਪਹਿਲੇ, ਗੁਣ ਸੁਗੰਧ ਹਨ ਨਾਲ ਰਲੇ ਕਿੱਕੁਰ ਮਨ ਮੋਹਯਾ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਵਿਣ ਜਦ ਦੋ-ਪੰਖ ਸਰੀ*। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਕਹੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਯਾਰ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਪਯਾਰ ਭਰੀ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ:- ਰਹੇ ਮੁਥਾਜ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਜੜ ਡੂੰਘੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ, ਚੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇ ਜਦ ਤਾਈਂ, ਜਦ ਤਾਈਂ ਹੱਥ ਤਾਣ ਰਹੀ ਹੋਰ ਰੁਝੇਵੇਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਮੱਠਾ, ਪਈ ਨੇ ਅਪਦਾ ਆਨ ਸਿਰੇ </poem>}} {{rule}} *ਦੋ ਖੰਭੇ ਤੀਰ।<noinclude>{{center|-੧੬੨-}}</noinclude> q51ywtsnfotofletwwznfpmvsf1c67s 250 23032 230116 146260 2026-07-28T13:17:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਪਰ ਇਕ ਕਣੀਂ ਕਲੇਜੇ ਅੰਦਰ, {{gap|3em}}ਉਹ ਘਰ ਪਈ ਪਯਾਰੀ ਗੋਮੁਖ ਗੰਗੋਤਰ* ਕਰ ਰਸਤਾ, {{gap|3em}}ਨਿਕਲੀ ਬਾਹਰ ਵਾਰੀ। ਪਤਲੀ ਸਾਫ ਧਾਰ ਇਹ ਨਿੱਕੀ, {{gap|3em}}ਉੱਜਲ ਠੰਢੀ ਸੁਹਣੀ, ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਾਈ ਏਥੇ, {{gap|3em}}ਤਿਲਕ ਪਈ ਮਨ ਮੁਹਣੀ। ਉਠੀ ਓਸ ਹਿਮਾਲੇ ਗੋਦੀ, {{gap|3em}}ਮੱਲਕੜੇ ਖਿਸਕੰਦੜੀ, ਹੇਠਾਂ ਤੁਰੀ ਹਿਠਾਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ {{gap|3em}}ਪਰਬਤ ਕੁੱਖ ਫਿਰੰਦੜੀ, ਪੱਥਰ ਟੱਕਰ ਖਾ ਨਾ ਰੁਕਦੀ, {{gap|3em}}ਮੋੜ ਖਾਇ ਫਿਰ ਟੁਰਦੀ, ਰੋਕ ਅਟਕ ਤੋਂ ਅਟਕੇ ਨਾਹੀਂ {{gap|3em}}ਮੋੜਿਆਂ ਫਿਰੇ ਨ ਮੁੜਦੀ। ਸਗੋਂ ਰਲਾਵੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ {{gap|3em}}ਧਾਰਾ ਜੋ ਦਿਸਿ ਆਵੇ ਹਰ ਪਾਣੀ ਹਰ ਬੂੰਦ ਬੁਲਾਵੇ, {{gap|3em}}ਅਪਣੇ ਵਿਚ ਸਮਾਵੇ। </poem>}} {{rule}} *ਜਿਸ ਥਾਉਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਨਾਉਂ ਗੰਰਤੀ ਹੈ।<noinclude>{{c|-੧੦੩-}}</noinclude> gvg8us82tyilvizn9ky0h5u89apqalt 250 23033 230172 146419 2026-07-28T13:23:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਤਦ ਤਾਈਂ ਲਏ ਪ੍ਰੇਮ ਓਟ ਏ, ਰੇਤ ਕੰਧ ਜਿਉਂ ਫੇਰ ਕਿਰੇ। ਚੰਦ੍ਰਾਵਤ: ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ! ਊਣ ਹੈ ਡਾਢੀ ਬਾਣੀ ਬਣੇ ਸਹਾਇਕ ਨਾ, ਪਦ ਨਾ ਲੱਭਣ ਜੋ ਜੀ ਅੰਦਰ, ਜੀਭ ਕਹਿਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਾ ਵਿੱਦੜਾ ਬਹੁਤ ਤੁਸਾਂ ਹੈ ਪਾਈ, ਲਟ ਪਟ ਅੰਦਰ ਦੀਪ ਜਗੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਇਸ ਚਾਨਣ ਦਾ ਦੂਣ ਸਵਾਯਾ ਰੂਪ ਲਗੇ ॥੮੦ ਇਸ ਦੀ ਖਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ ਨਾਲੇ, ਚਿੱਤ ਬਨਯਾ ਭੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਧੁੱਪ ਚਮਕਾਯਾ, ਤਨੋਂ ਪਯਾਰੀ ਦੀ ਫਬਨ ਬਨੇ। ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ:- ਸੂਰਜ ਛਿਪੇ ਚਮਕ ਓ ਵਾਧੂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਘਟ ਜਾਇ ਸਦਾ, ਚੰਦ ਛਿਪੇ ਕਮੀਆਂ ਦੀ ਡੰਡੀ, ਲੈਂਦੀ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇ ਸਦਾ। ਮਜ਼ ਫਿਰੇ ਸਭ ਵਿੱਦੜਾ ਸਿੱਖੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਕਈ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੩-}}</noinclude> l3tbz1tmbt8qh6zhhimphsovitatjth 250 23037 230117 146263 2026-07-28T13:17:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਵਧਦੀ ਗਈ ਧਾਰ ਏ ਟਿੱਕੀ, {{gap|3em}}ਟੁਰਦੀ ਗਈ ਅਗੇਰੇ, ਪਰਬਤ ਛੱਡ ਪਹਾੜੀ ਆਈ, {{gap|3em}}ਟੁਰਦੀ ਸੰਝ ਸਵੇਰੇ। ਰਾਹ ਉਖੇਰੇ ਲੰਘਦੀ ਜਾਂਦੀ, {{gap|3em}}ਟਕਰਾਂਦੀ ਤੇ ਡਿਗਦੀ, ਸੰਭਲ, ਸਹਿਜ ਰੋਂਦੀ, ਤਿਲਕੇ {{gap|3em}}ਕਿਤੇ ਨੇ ਅਟਕੇ, ਟਿਕਦੀ। ਪੱਧਰ ਕਈ, ਨਿਵਾਣ ਉਚਾਣਾਂ, {{gap|3em}}ਲੰਘ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਆਈ, ਇਸਦੀ ਸੰਥੋਂ ਰਸਤਾ ਕੱਟਿਆ, {{gap|3em}}ਹੁਣ ਮੈਦਾਨੀਂ ਧਾਈ। ਰੁਪ ਬਿਸਾਲ, ਜਲੋਂ ਅਸਗਾਹੀ, {{gap|3em}}ਚਲੀ ਪੁਰੇ ਨੂੰ ਪਯਾਰੀ। ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਦੀ, {{gap|3em}}ਭਰਦੀ ਖੇਤ ਕਿਆਰੀ। ਤਪਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾਂਦੀ, ਦੇਂਦੀ। {{gap|3em}}ਤਿਖਾਵੰਤ ਉਜੜ-ਖੇਹ ਵਸਾਂਦੀ ਰੰਗਾ, ਕਈ ਇਕ ਘਾਟ ਕਿਨਾਰੇ ਉਪਜੇ, {{gap|3em}}ਪੂਰਬਵਾਣੀ । ਤੀਰਥ ਕਈ ਸੁਹਾਏ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੪-}}</noinclude> 8er3vlvdw6icz30xr15j9jhxrcfp3ba 250 23038 230173 146420 2026-07-28T13:23:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕਦੀ ਕਦੀ ਆਕੜ ਤੇ ਹੈਂਕੜ ਵਿੱਦੜਾ ਦੇ ਸਿਰ ਆਇ ਪਈ ਤਦੋਂ ਕਰੋ ਛਿੱਥਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ। ਤਾਰ ਤੁੜਾਵੇ ਪ੍ਰੇਮ ਮਈ, ਵਿੱਦਯਾ ਆਸ਼ੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਲਾ ਹੈ ਇਹ ਬੀ ਨਿਭਣਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਾਵਤਿ ਓਟ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਇਹ ਬੀ ਨਾਹਿ ਵੁਠੇ, ਏਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗੁੰਜ ਉਲਟਵੀਂ ਰਿਦੇ ਗੁੰਬਦੋਂ ਨਾਂਹਿ ਉਠੇ॥੯੦ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਗਲ ਸੱਚੀ ਮੈਂ ਖਾਲੀ ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਗੁਣੀ ਤਿ ਖਾਲੀ ਸਭ ਥੁੜ ਤੋਂ। ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨ ਔਗੁਣ ਵੇਖੇ ਮ ਲਹਿਰ ਜੋ ਜਾਇ ਪਵੇ, ਨੌ ਦਿਨ ਨਵਾਂਪਨੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਔਗੁਣ ਗੁਣ ਨੂੰ ਛਾਇ ਲਵੇ ਔਗੁਣ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹਿੰ ਕੋ। ਘਾਟੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੇ, </poem>}}<noinclude>{{center|-੧੬੪ }}</noinclude> dhqe4xgx7cx77hzxojrbkw4ey2ihin5 250 23040 230118 146269 2026-07-28T13:17:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਈ ਇਕ ਨਗਰ ਤਟਾਂ ਤੇ ਉਸਰੇ {{gap|3em}}ਬਾਂਕੀ ਫਬਨ ਫਬਾਏ ਫਿਰਦੀ ਇਉਂ ਉਪਕਾਰ ਕਰੇਂਦੀ {{gap|3em}}ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਦੁਖ ਲੈਂਦੀ, ਉੱਜਲ ਕਰਦੀ, ਮੈਲੀ ਹੈ {{gap|3em}}ਤਪਸ਼ ਲਵੇ, ਠਰ ਦੇਂਦੀ ਵੱਡੀ ਪਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਈ, {{gap|3em}}ਘਟੀਨ ਦਾਨ ਕਰਾਇਆਂ, ਜਿਉਂਜਿਉਂ ਦੇਦੀ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਵਧਦੀ, {{gap|3em}}ਵਧਦੀ ਦੂਣ ਸਵਾਇਆ॥ ਹੁਣ ਚੱਲੀ ਸ਼ਹੁ ਸਾਗਰ ਵੰਨੇ, {{gap|3em}}ਜਾ ਆਰਾਮ ਕਰਾਵੇ, ਪੱਧਰ ਇਕ ਇਕਸਾਰ ਜਲਾਤਲ, {{gap|3em}}ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਵੇ ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਸ ਮੁਹਾਣੇ {{gap|3em}}ਪਹੁੰਚੀ ਗੰਗਾ ਜਾਈ, ਚਾਉ ਭਰੇ ਉਸ ਇੱਕੋ ਜੇਹੇ, {{gap|3em}}ਪਛਿਆ -ਕਿਥੋਂ ਆਈ? ‘ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਵਡੇਰਾਂ ਸਾਰਾ, {{gap|3em}}ਵਣ ਵਣ ਬੂਟੀ ਲੜਾਈ, ਹਰ ਧਰਤਨੋਂ ਹਰ ਲੂਣ, ਦਵਾਈ, {{gap|3em}}ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਰਲਾਈ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੫-}}</noinclude> 8i6sxy44hq5q8ihoyuvoxx4bvfzt35q 250 23041 230174 146421 2026-07-28T13:23:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਔਗੁਣ ਜਦ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਦਿਸਿਆ, ਨਦੀ-ਨੀਰ ਜਿਉਂ ਪ੍ਰੇਮ ਢਰੇ। ਮੈਂ ਗੁਣਹੀਨ, ਰੂਪ ਨਹਿ ਮੇਰਾ ਮਾਪੇ ਨਹੀਂ, ਅਮੀਰ ਬੜੇ, ਚੱਜ ਅਚਾਰ ਨ ਦਾਤ ਵਡੇਰੀ, ਮਸਤਕ ਨਹੀਂ ਨਸੀਬ ਚੜੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯਾਰ ਨੂੰ ਤਯਾਗੋ, ਦਾਰੂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ, ਪਾਵੋ ਤੇਲ ਖੋਲਦੇ ਪਾਣੀ, ਹੇਠੋ ਅੱਗ ਨਿਕਾਲ ਧਰੋ ॥੧੦੦ ਤੇਲ ਵਿਚਾਰ, ਅੱਗ ਦਾ ਕੱਢਣ ਮੇਰਾ ਛੱਡ ਖਿਆਲ ਦਿਓ, ਪਰਦਾ ਤਾਣ ਭੁੱਲ ਦਾ ਗੱਤੇ, ਵਹਿਣ ਪੇਮ ਦਾ ਢਾਲ ਦਿਓ ਦੰਦਾ ਵਤ:- ਕੀ ਆਖਾਂ? ਉੱਤਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਵਿਥਿਆ ਸਾਰੀ ਮੈਂ ਦਿਲ ਦੀ ਕਹਿਣ ਗੋਚਰੀ ਆਖੀ ਸਾਰੀ ਅੱਗੋਂ ਜੀਭ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦੀ। ਪੇਮ-ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਿਕਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਮਾਲ ਲਈ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੫}}</noinclude> 1wjn9ikqgc1q7vhw8opoaqxoaidq2ll 250 23043 230119 146277 2026-07-28T13:17:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ‘ਕਰ ਉਪਕਾਰ ਲੁਟਾਂਦੀ ਆਪਾ {{gap|3em}}"ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਕਰ ਧਈ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਆਈ ਸੁਹਣੀ? {{gap|3em}}ਦੇਵੀਂ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ! ਧਰਕੇ ਮਾਨ ਵਡੇਰਾ ਅੰਦਰ {{gap|3em}}ਗੰਗਾ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ: “ਗੋਦ ਹਿਮਾਲਯ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਈ, {{gap|3em}}ਜੋ ਸਿਰ-ਹਿੰਦ ਸੁਹਾਇਆ ਉੱਚਾ ਉਹ ਭਾਰਾ ਤੇ ਵੱਡਾ, {{gap|3em}}ਹੈ ਗੰਭੀਰ ਹਿਮਾਲਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਣ ਤੇ ਦਾਤਾਂ ਪਾਈਆਂ, {{gap|3em}}ਕੀਤਾ ਦੇਸ਼ ਸੁਖਾਲਾ ਉਸਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕੁਛ ਸੀ ਮੇਰਾ, {{gap|3em}}ਜੋ ਵੰਡਦੀ ਹਾਂ ਆਈ, ਬਾਕੀ ਜੋ ਏਥੇ ਹਾਂ ਲੜਾਈ, {{gap|3em}}ਇਹ ਬੀ ਉਸ ਵਡਿਆਈ॥ ਪਾਣੀ, ਖਾਣੀ, ਬੂਟੇ, ਬੁਟੀ; {{gap|3em}}ਦਰਸ਼ਨ ਬੜੇ ਸੁਹਾਵੇ, ਮੌਸਮ ਰੰਗ ਰੰਗੀਲੇ ਉਸ ਦੇ {{gap|3em}}ਅੰਤ ਨ ਕੋਈ ਪਾਵੇ। ਸੁਣਕੇ ਜਸ ਵੱਡੇ ਦਾ ਵੱਡਾ {{gap|3em}}ਉੱਚੇ ਦੀ ਉਚਿਆਈ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੬-}}</noinclude> qi8ug4o0naq3yagcjgwiuatluoabq27 250 23044 230175 146422 2026-07-28T13:23:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰੁਪ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਦੜਾ ਦੇ ਬਲ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਇਸ ਦੀ ਨੀਉਂ ਗਈ, ਉਸ ਡੂੰਘਾਣ ਦਾ ਹਾਲ ਪਿਆਰੀ! ਮੈਂ ਬੀ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਾਂ, ਗੁੰਗੇ ਦੇ ਗੁੜ ਵਾਂਗ ਖਾਇਕੇ ਸਦ ਕੀਕਰਾਂ ਆਖ ਸਕਾਂ ? ਮੈਂ ਪੁਤਲਾ ਪਯਾਰੀ ਦਾ ਡਿੱਠਾ ਕਰ ਖਾਲੀ ਇਸ ਰੂਪ ਗੁਣੋਂ, ਚਿੰਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਬਿਪਤ ਵਿਚ ਫਸਿਆ, ਪ੍ਰੇਮ ਨ ਘਟਿਆ ਏਸ ਖੁਣੋਂ, ਰੋਗ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਹੋਸ਼ੋ ਵਿਹਲਾ, ਕਦੀ ਰੁਝੇਵੇਂ ਥੱਕ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨ ਮੁੜਿਆ ਵੇਖ ਅਜੇਹੀ, ਹੋਰ ਅਗਾਹਾਂ ਧੱਕ ਰਿਹਾ । ਜਿਹੜੀ ਤਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਬੱਝੀ, ਬੱਝੀ ਢਿਲਕ ਨ ਖਾਇ ਸਕੇ, ਸੈ ਪਰਤਾਵੇ ਸਹੁ ਰ ਏ, ਅੰਤ ਤੀਕ ਏ ਤਾਰ ਤਗੋ ਘਰ ਕੀਤਾ ਇਸ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, “ਮੈਂ” 'ਤੂੰ ਇਕੋ ਰੂਪ ਹੁਇਆ, ਆਪੇ ਵਾਂਢ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਨੂੰ ਕਰ ਮੈਂ ਰੂਪ ਲਿਆ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੬-}}</noinclude> 0yv82v60gqi6ube51x6q2z2m5baj0o1 250 23046 230120 146278 2026-07-28T13:17:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਦਿਲ ਤਰੰਗ ਸਾਗਰ ਨੇ ਖਾਧਾ {{gap|3em}}ਬੋਲ ਨੱਕ ਚੜਾਈ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ਉਚਤਾ ਵਾਲੇ। {{gap|3em}}ਕੀ ਉੱਚੀ ਵਡਿਆਈ? ਕੋਹਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਨਾਲੇ {{gap|3em}}ਘਾਟੀਆਂ ਦੂਣ ਸਵਾਈ। ਨਾਲ ਉਚਾਣ ਨਿਵਾਣਾਂ ਰਖਦੇ {{gap|3em}}ਕੀ ਉਚਿਆਣ ਬਣਾਵੇ, ਜਦ ਕਿ ਨਾਲ ਨਿਵਾਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, {{gap|3em}}ਕੋਝਿਆਂ ਪਈ ਬਣਾਵੇ? ਵਡਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਾਹਦੀ? {{gap|3em}}ਨਾਲ ਛੁਟਾਈ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਚਿਆਂ ਵਿਚ ਨੀਵਾਣ ਵਸੇਂਦੀ। {{gap|3em}}ਉਚਤਾ ਭਲੀ ਨ ਬਹਿੰਦੀ। ਦੇਖ ਅਸਾਂ ਵਲ ਦੂਰੋਂ ਆਈਏ! {{gap|3em}}ਪੱਧਰ ਸਦਾ ਰਹਾਈਏ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੱਖਾਂ ਆਵਣ {{gap|3em}}ਆਏ ਵਿਚ ਸਮਾਈਏ। “ਨਾਂ ਚੋਟੀ, ਨਾ ਸ਼ਿਖਰ ਦਿਖਾਈਏ, {{gap|3em}}ਨਾ ਕੋਈ ਖੱਡ, ਨ ਘਾਟੀ, ਦੂਣ ਨ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ, {{gap|3em}}ਕੰਦਾ ਕਿ ਨ ਪਾਟੀ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੭-}}</noinclude> p6pccho2rgyhmvuh9jcvqviju6fobrd 250 23049 230121 146282 2026-07-28T13:17:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਸੁਣ ਇਹ ਮਿਹਣਾ ਗੰਗਾ ਮੁਕਚੀ {{gap|3em}}ਕਦਮ ਪਿਛੇਰੇ ਕਰਦੀ? ਲਹਿਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕਹਿਰ ਫੁਰੇ ਤੇ, {{gap|3em}}ਇਕ ਕਚੀਚੀ ਚੜਦੀ ਗੱਜ ਕਹੇ: ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸਾਗਰ। {{gap|3em}}ਹੂੰਦਾ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰਾ, ਇਕ ਤੁਲ ਰਹੇ ਅਵਸਥਾ ਉਸਦੀ {{gap|3em}}ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀਰਾ! ਹੋਛਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ, {{gap|3em}}ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਨ ਪਾਈ, ਸੋਚੀ ਨਹੀਂ ਸੱਚ ਦੀ, ਐਵੇਂ {{gap|3em}}ਕੀਤੀ ਨਿਜ ਵਡਿਆਈ! ਇਹ ਹੈ ਸੱਚ ਹਿਮਾਲੇ ਖੱਣ ਤੇ, {{gap|3em}}ਨਾਲੇ ਹੈਨ ਨਿਵਾਣਾਂ, ਪਰ ਤੈਥੋਂ ਉਹ ਹੈਨ ਉੱਚੀਆਂ {{gap|3em}}ਜੋ ਤੂੰ ਕਹੇਂ ਨਿਵਾਣਾਂ। ਉੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉਚਿਆਈ ਉੱਚੀ, {{gap|3em}}ਉੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨੀਵਾਈ ਨੀਵਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਭੀ ਉੱਚੀ {{gap|3em}}ਹੁੰਦੀ ਦੂਣ ਸਵਾਈ! ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਖੜਕੇ, {{gap|3em}}ਕਰਦੇ ਨਿਜ ਵਡਿਆਈ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੮-}}</noinclude> 7aselsnu370eord0q2r33yjnwi27jbj 250 23050 230176 146424 2026-07-28T13:24:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮਿਲਣਾ ਵੱਸ ਮਾਪਿਆਂ ਸਾਡਾ, ਆਗਯਾ ਦੇਵਣ, ਦੇਣ ਨਹੀਂ, ਐਪਰ ਗੰਢ ਪੇਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਟੁੱਟ ਨ ਸਕਦੀ ਪੀਚ ਪਈ। ਮੈਂ ਚੰਵਤ ਪੁਜ ਬਨਾਯਾ ਦਿਲ ਦੇ ਤਖਤ ਬਿਠਾਲ ਲਿਆ, ਆਪਾ ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਸਮਾਯਾ ਦੂਈ ਭਰਮ ਉਠਾਲ ਲਿਆ੧੩ ਕਰਨਾ ਪਯਾਰ,ਤੁਸਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਏ ਆਸ਼ਾ ਬੀ ਤੋੜ ਲਿਆ, ਮਿਲਨੋ ਰੁਕੋ, ਦਰਸ਼ਨੋਂ ਵਾਂਜੋ ਮਿਲੀ ਰਹਾਂ, ਜੀ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਵਾਸਾ ਧਯਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਦਿੱਤਾ, ਚੰਵਤ ਦੀ ਸੇਵ ਕਰਾਂ, ਵਿਚ ਆਤਮੇਂ ਸੇਵਾਂ ਯਾਰਾ, ਛਿਨ ਵਿਸਰੇ ਤਨ ਛੁਟ ਮਰਾਂ। ਜੇ ਧੁਰ ਤੋਂ ਹੈ ਮੇਲਾ ਲਿਖਿਆ, ਤਦ ਜੀਵਨ ਫਲ ਪਾਇ ਲਿਆ, ਜੇਕਰ ਵਿਘਨ ਪਏ ਇਸ ਅੰਦਰ, ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇ ਲਿਆ ਪੱਕਾ ਦਾਈਆ ਇਹ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਕਦੀ ਨ ਛੱਡਾਂ, ਮੌਤ ਸਹਾਂ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੮-}}</noinclude> dg9m7giztso8igdzwz4515w8xsmq1sk 250 23052 230122 146283 2026-07-28T13:17:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਉਚਿਆਂ ਦੀ ਨੀਵਾਈ ਕੋਲੋਂ, {{gap|3em}}ਉਹ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਈ ਉਚਿਆਂ ਦੀ ਨੀਵਾਈ ਉੱਚੀ, {{gap|3em}}ਨੀਵਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ। ਇਤਨਾਂ ਨੀਵਾਂ ਹੋਕੇ ਨੀਵਾਂ {{gap|3em}}ਕਿਉਂ ਆਖੇ ਉਹ ਨੀਵਾਂ ‘ਛੁੱਦਾਂ ਵਿਚ ਛੁਟਿਆਈ ਵੱਸੇ, {{gap|3em}}ਵਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜਚੋਲਣ। “ਅਪਣੇ ਛਿੱਦਰ ਜਣੇ ਤਾਂਈਂ, {{gap|3em}}ਛਿੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਲਣ॥ ਖੁੱਡਾਂ ਸੱਚ ਨੀਵੀਆਂ, ਸਾਗਰ! {{gap|3em}}ਪਰ ਤੈਥੋਂ ਹਨ ਉਚੀਆਂ। 'ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕੀਰ {{gap|3em}}ਆਖ ਸਕੇ? ਹੋ ਨਿਚੀਆ ਪਾਣੀ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਪਰਬਤ ਤੋਂ {{gap|3em}}ਦਾਨ ਹੋਇਕੇ ਆਇਆ ਉਸਦੇ ਉਹਲੇ ਦੱਸ ਸਾਗਰਾ! {{gap|3em}}ਕਿਤਨਾਂ ਡੂੰਘ ਲੁਕਾਇਆ? ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਾਟੀਆਂ ਦੂਣਾਂ, {{gap|3em}}ਘਾਂ ਅਤਿ ਡੂੰਘਾਈਆਂ, ਲੈ ਕੱਜਣ ਉਹ ਪਰਬਤ ਕੋਲੋਂ, {{gap|3em}}ਤੂੰ ਉਸ ਹੇਠ ਲੁਕਾਈਆਂ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੦੯-}}</noinclude> 5821akxklj4qosfhwi2vp914kxilg36 250 23053 230177 146425 2026-07-28T13:24:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜੇ ਵਰਿਆ, ਚੰਦਾਵਤ ਵਰਸਾਂ; ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੁਆਰੀ ਨਿੱਤ ਰਹਾਂ। ਝੂ ਡਿੱਠਾ, ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਨਾ, ਨਜ਼ਰ ਆਪ ਤੂੰ ਹੋਇ ਗਿਆ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਦੂਆ ਨਜ਼ਰੋਂ ਲੋਪ ਰਿਹਾ॥੧੪o ਪਿਤਾ ਦੁਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੀਗੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਕਰਦੇ ਜਤਨ ਬੜੇ, ਪੇਮ ਦੁਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਟੁੱਟੇ ਕਦੀ ਨ ਉਲਝ ਅੜੇ; ਅੱਜ ਮੁਰਾਦ ਪੁਗੀ ਜਦ ਦੇਖੀ ਰਚਕੇ ਮੰਗਲਚਾਰ ਕਈ, ਸਿਕਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇੱਕ ਕਰਾਏ, ਬੀਤੀ ਉਮਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਮਈ ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੬-}}</noinclude> d7poyy7bftwe6nonirarjkuk66dreeo 250 23055 230123 146284 2026-07-28T13:17:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ‘ਤੇਰੇ ਡੂੰਘ ਨਿਵਾਈਆਂ ਨੀਵੇਂ {{gap|3em}}ਲੁਕੀਆਂ ਪਾਣੀ ਉਹਲੇ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਮਾਨ ਕਰੋਂ {{gap|3em}}ਤੇ ਵਾਕ ਕੁਵੱਲੇ ਬੋਲੇ? ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਲੁਕ ਹੈ ਨਹੀਂ ਕੋਈ। {{gap|3em}}ਚੋਟੀ ਸਾਫ ਦਿਖਾਵੇ, ਦੂਣ, ਵਾਦੀਆਂ, ਘਾਟੀ, ਕੰਦੀ, {{gap|3em}}ਖੱਡਾਂ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾਵੇ। ਲੁਕੇ ਨਿਵਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਨੀਵੇਂ! {{gap|3em}}ਹੋ ਨਿਰਐਬ ਦਿਖਾਵੇਂ। ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਨ ਲਾਵੇਂ, {{gap|3em}}ਨੀਵਾਂ ਸਦਾ ਰਹਾਵੇਂ! ਇਹ ਕਹਿ ਗੰਗਾ ਮੁੜੀ ਪਿਛੇਰੇ, {{gap|3em}}ਸਾਗਰ ਮਗਰੇ ਧਾਇਆ, ਪੱਲੂ ਫੜ, ਖਿੱਚੇ ਵਲ ਅਪਣੀ, {{gap|3em}}ਗੰਗਾ ਚਹੇ ਨ ਜਾਇਆ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਦਾ ਝਗੜਾ ਲਗਾ {{gap|3em}}ਗੰਗਾ ਧਾ ਕੇ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਸੁਣਦੀ {{gap|3em}}ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਹਟਾਵੇ। ਹੋ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਸਾਗਰ ਆਵੇ {{gap|3em}}ਅਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿਚੇਂਦਾ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੧੦-}}</noinclude> j5jf1ff6wr5i8sixe1i92az2munnco9 250 23057 230124 146285 2026-07-28T13:17:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਗੰਗਾ ਵਧੇ, ਮੁੜੇ, ਵਧ ਮੁੜਦੀ {{gap|3em}}ਰਗੜਾ ਇਹੋ ਹੁੰਦਾ ਜਦ ਤੋਂ ਟਰਿਆ ਝਗੜਾ ਇਹ ਹੈ {{gap|3em}}ਖਿਚਾ-ਖਿੱਚ ਹੈ ਜਾਰੀ। ਸਾਗਰ ਕੰਢੇ ਗੰਗ ਸਾਗਰ ਦੀ {{gap|3em}}ਦੇਖੋ ਦੋ ਨਿਆਰੀ। ਸਾਗਰ ਸਬਲ, ਰੰਗ ਹੈ ਅਬਲਾ, {{gap|3em}}ਬਦੋ ਬੇਦੀ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਗੰਗਾ ਜਾ ਨਿੰਦਕ ਦੇ ਦਾਰੇ, {{gap|3em}}ਟਿਕੇ ਨ, ਚੈਨ ਨ ਪਾਵੇ। ਕਰ ਅਰਜ਼ੋਈ ਸੂਰਜ ਮੁਹਰੇ {{gap|3em}}ਸਦਾ ਦੁਹਾਈ ਦੇਦੀ: ਲੈ ਚਲ ਨੂਰ! ਹਨੇਰਿਓਂ ਮੈਨੂੰ, {{gap|3em}}ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਵਸੇਂਦੀ। ਖਾ ਗੁੱਸਾ ਸੂਰਜ ਤਪ ਉੱਠਦਾ {{gap|3em}}ਸਾਗਰ ਖੂਬ ਤਪਾਵੇ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਗੰਗ ਨੂੰ ਖਿੱਚੇ {{gap|3em}}ਮੋਢੇ ਪੌਣ ਚੜ੍ਹਾਵੇ। ਅਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰਕੇ, {{gap|3em}}ਕਰ ਉੱਚਾ, ਲੈ ਫਿਰਦਾ, ਵੇਗ ਵਾਉ ਦੇ ਸੋ ਅਸਮਾਨੀਂ {{gap|3em}}ਰਖਦਾ ਫਿਰਦਾ ਤੁਰਦਾ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੧੧-}}</noinclude> sxcv4p7b7a9l0d3swcqp705z6nfwybt 250 23060 230125 146286 2026-07-28T13:17:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜਦੋਂ ਸੰਜੋਗੀ ਹੋਣ ਮੇਲ ਆ, {{gap|3em}}ਪਵਨ ਰੂਪ ਓ ਗੰਗਾ, ਫੇਰ ਹਿਮਾਲੇ ਖੋਲੇ ਆਕੇ {{gap|3em}}ਰੂਪ ਅਰੂਪੀ ਗਾ। ਚੋਟੀ ਟਿਕੇ ਬਰਫ ਬਨ ਚਿੱਟੀ, {{gap|3em}}ਫੇਰ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਕਣੀ ਵਸੇ ਜੋ ਅੰਦਰ, {{gap|3em}}ਅੰਦੋਂ ਉੱਠ ਜਗਾਵੇ। ਕੋਈ ਚਿਣਗ ਅਗੰਮੀ ਉਸ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ। ਤਰਸ ਭਰੀ ਉਠ ਟੁਰੇ ਫੇਰ ਉਹ {{gap|3em}}ਮਿਹਰ-ਛਹਿਬਰਾਂ ਲਾਵੇ। ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ, ਸੁਖ ਲੈਂਦੀ ਨਾਹੀਂ, {{gap|3em}}ਦੁਖੀਆਂ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਂਦੀ। ਦੇਦੀ, ਵਧਦੀ, ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ, {{gap|3em}}ਵਗਦੀ ਟੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ! ਏਹੋ ਕਾਰ ਅਨੁਠੀ ਹੋਈ ਅਕਰਖ ਉਦਕਰਖੋਂ ਭਾਈ॥ ਮਿਲ ਵਿਛੁੜਣ, ਸੰਜੋਗ ਵਿਜੋਗੀ, ਚਲੀ ਧੁਰਾਂ ਤੋਂ ਆਈ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੧੨-}}</noinclude> eipuge496d3v9hi0vv3p3ut0rj0viuw 250 23063 230126 170795 2026-07-28T13:18:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਅਰਸ਼ੀ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ!'''}}}} {{center|<poem>ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਨਾਲੇ ਦੀ ਡਾਢੀ ਗਰਮੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਛੱਤ ਤੇ ਸੌਣ ਤੇ ਨੀਲੇ ਨੀਲੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਬਰਕਤ ਇਕ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੈ ਜੋ ਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਜਚਦਾ ਜਦੋਂ ਸਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਦਮ ਇਹ ਅਰਸ਼ੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇੜੇ ਤੇ ਨੂਰ ਦੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਫੁਹਾਰੇ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਕ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਰੰਗ ਛਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ:—</poem>}} {{Block center|<poem>ਹੈ ਚੁੱਪ ਹੋਈ ਚੁੱਪ ਹੈ, {{gap|3em}}ਵਾਹ ਚੁੱਪ ਹੈ ਇਕ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਰੌਲਾ ਕਿਤੇ ਹੈ ਸੌਂ ਗਿਆ {{gap|3em}}ਨਾ ਚਾਨਣਾ ਨਾ ਧੁੱਪ ਹੈ। ਖੜਕਾ ਕਰੋ ਨਾ ਰਤਾ ਬੀ, {{gap|3em}}ਬਿੜਕਾ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਪਾਵਣਾਂ, ਸਉਂ ਗਏ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਰਵੇਂ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਜਗਾਵਣਾਂ। ਉਹ ਬੁੱਲ੍ਹ ਹਨ ਹੁਣ ਮਿਟ ਰਹੇ {{gap|3em}}ਜੋ ਵਿੱਸ ਸਨ ਗੇ ਕੱਢਦੇ, ਓਹ ਦੰਦ ਹਨ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋਏ {{gap|3em}}ਚੱਕ ਜੋ ਸਨ ਵੱਢਦੇ!</poem>}}<noinclude>{{center|-੧੧੩-}}</noinclude> 886xr9s9uo586m5e9zd2mfl72bmosag 250 23066 230127 146287 2026-07-28T13:18:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਉਹ ਜੀਭ ਮਿਆਨੇਂ ਪਈ ਹੈ। {{gap|3em}}ਤਲਵਾਰ ਘਾਉ ਜੁ ਲਾਂਵਦੀ, ਸੀ ਲਤਰ ਲੁਤਰੀ ਕਰਦੀ, {{gap|3em}}ਅਣਮੋਲਵੇਂ ਫਟ ਪਾਂਵਦੀ! ਉਹ ਅੱਖ ਈਰਖ ਭਰੀ ਜੋ, {{gap|3em}}ਇਕ ਰੀਸ ਕਰ ਬੇਚੈਨ ਸੀ, ਜੋ ਵਿੱਚ ਡਿਸ਼ਨਾਂ ਗਰਮ ਸੀ, {{gap|3em}}ਹੋ ਨੈਨ ਜੋ ਬੇਨੈਨ ਸੀ? ਬਿਨ ਬੋਲਣੋ ਜੋ ਬੋਲਦੀ {{gap|3em}}ਬਿਨ ਜੀਭ ਫੱਟ ਲਗਾਂਵਦੀ, ਬਿਨ ਅੱਗ ਅੱਗ ਲਗਾਂਵਦੀ, {{gap|3em}}ਬਿਨ ਮੇਘ ਮੀਂਹ ਬਰਸਾਂਵਦੀ। ਹਸ ਦੇਂਵਦੀ, ਹਸਿਆਂਵਦੀ, {{gap|3em}}ਰੋਂਦੀ ਤੇ ਜੱਗ ਰੁਆਂਵਦੀ, ਪਾ ਕੁੰਡੀਆਂ ਦਿਲ ਵਿੰਦੀ, {{gap|3em}}ਕਰ ਕੈਦ ਬੰਨ ਬਿਠਾਂਵਦੀ। ਹਾਂ, ਤੀਰ ਅਣੀਆਂ ਵਾਲੜੇ, {{gap|3em}}ਬਿਨ ਧਨੁਖਬਾਣੋ ਮਾਰਦੀ, ਤੇ ਜੀਂਵਦੇ ਨੂੰ ਕਰੇ ਬਿਸਮਿਲ, {{gap|3em}}ਬਿਸਮਿਲਾਂ ਜੀਵਾਲਦੀ। ਉਹ ਅੱਖ ਚੈਂਚਲ-ਹਾਰ ਤਰਲੋ {{gap|3em}}ਸੌਂ ਰਹੀ ਦੋ-ਰੰਗਣੀ। </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੧੪ -}}</noinclude> krl9k3jn94uxx00nd5r2mlg9ag1kkvk 250 23067 230178 146429 2026-07-28T13:24:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਮੋਰ}}}} {{gap}}ਮੋਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤਾਂਈਂ ਕਿ ਸੁਲੇਮਾਨਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਗਵਾਕੇ ਵਸਾਏ ਸਨ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਇਤਨੀ ਕਦਰ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਕੌਸ਼ਲ ਯਾ ਕੋਮਲ ਉਨਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਮੋਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੇ ਨਮੂਨਾ ਬਨਾਯਾ ਹੈ । ਜਿਥੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਯਾ ਕੋਈ ਰੰਗ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਮੋਰ ਕਿਸੇ ਨ ਕਿਸੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਨਾਲ ਪਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੀ ਕਲਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਸੁਹਣੇਖੰਭਾਂ ਦੀ ਫਬਨ, ਇਸ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੈਲਾਂ ਪਾ ਪਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਹੁਸਨ ਨਜ਼ਾਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਨਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰ ਰੱਖੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੰਡਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੋਰ ਮਾਰਨੇ ਦੀ ਸਖਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਭੀ ਕਈ ਜਗਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਖਾਣ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਮਾਸ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾਸ ਬੜਾ ਪਸੰਦ ਸੀ । ਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਅਤਿ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਦਸਤਰਖਾਨ ਸ ਦੇ ਗੋਸ਼ਤ ਦੀਆਂ ਰਕਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਬਲਕਿ ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਦੇ ਸਲੂਣੇ ਜ਼ਫਤਾਂ<noinclude>{{c|੧੭੩ }}</noinclude> 0nr8u586k5h8g803bh4co8kgnel1i8f 250 23069 230128 146288 2026-07-28T13:18:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਪਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਖੀਸੇ {{gap|3em}}ਮੌਤ, ਜਿੰਦ ਜਿਨ ਵੰਡਣੀਂ। ਜਿਸ ਪਾਸ ਇੱਕ ਮਟੱਕੜਾ {{gap|3em}}ਪਲਕਾਰੜਾ ਤੇ ਝਮਕਣਾਂ, ਇਸ ਝਮਕਣੇ ਦੇ ਹੇਠ ਜਿਸਦੇ {{gap|3em}}ਜਗਤ ਸਾਰਾ ਦੁਮਕਣਾਂ, ਉਹ ਅੱਖ ਡੱਬੀ ਬੰਦ ਹੈ {{gap|3em}}ਵਿਚ ਛੱਪਰਾਂ ਦੇ ਸੌਂ ਰਹੀ ਹੈ ਸ਼ੁਕਰ ਸਾਈਆਂ ! ਠੰਢ ਵਰਤੀ । {{gap|3em}}ਸ਼ਾਂਤਿ ਸਾਰੇ ਪੈ ਰਹੀ। ਆਹਾ ! ਅਸੀਂ ਧੁਰ ਛੱਤ ਤੇ {{gap|3em}}ਛਤ ਕੈਦ ਕੋਲੋਂ ਛੁਟ ਰਹੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਘਰ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ {{gap|3em}}ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਉੱਚੇ ਉਠ ਰਹੇ। ਘਰ-ਕੰਧੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਲਾਵੋਂ {{gap|3em}}ਕੈਦ ਸੀਗਾ ਪਾਇਆ, ਇਸ ਛੱਤ ਨੇ ਸੀ ਅਰਸ਼ ਕੋਲੋਂ {{gap|3em}}ਅਸਾਂ ਬੰਦ ਰਹਾਇਆ ॥ ਘਰ-ਛੱਤ ਨੂੰ ਹੈ ਜਿੱਤਿਆ {{gap|3em}}ਘਰ-ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਹੈ ਅਰਸ਼ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ {{gap|3em}}ਬੈਕੁੰਠ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਲਏ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੧੫-}}</noinclude> besifm7vleecg2futg6r3c2v9i79vig 250 23070 230179 146430 2026-07-28T13:24:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਖਿਲਾਉਣੇ ਅਤਿ ਅਮੀਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ, ਪਰ ਓਥੇ ਬੀ ਹੁਣ ਇਹੋ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਖਾਣ ਯਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਖਯਾਲ ਗਿਰਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਡਾਢੀ ਨਫਰਤ ਨਾਲ ਡਿਨਾ ਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਕ ਅਤਿ ਕਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੀਵੇਂ ਆਦਮੀ ਦਾ, ਨਵਾਂ ਪੱਛਮੀ ਮਤ ਲੈ, ਅੰਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹ ਜਾਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈਕੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਪੜ, ਮੋਰ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਤੋਂ ਲਾਚਾਰ ਹੋ, ਮੋਰਸ਼ਿਕਾਰ’ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲੇ ਧੂਤ ਅਤੇ ਕੋਝੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਬੂ ਦਾ ਮੋਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨਾ, ਮੋਰ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਝਾੜਨਾ ਤੇ ਇਸ ਝਾੜ ਵਿਚ ਉਚੇ ‘ਰਮੰਡਲ ਦੇ ਖਯਾਲ ਤੇ ਅਰਸ਼ੀ ਭਾਵ ਦੱਸਣੇ, ਮੋਰਨੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗਿਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਪ, ਕਈ ਸਾਲ ਹੋਏ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਗਲੇ ਸਫਿਆਂ ਪੁਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। {{left|ਜੁਲਾਈ ੧੯੨੨]}}<noinclude>{{c|-੧੭੪-}}</noinclude> f386ra2gv1r0ym83omsx7elzd4v9nqw 250 23072 230129 146289 2026-07-28T13:18:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਅਹੁ ਵੇਖ ਉੱਪਰ ਪਰੀਆਂ {{gap|3em}}ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬੂਥਾਵਨ ਹਾਰੀਆ, ਕੋੜਾਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਮਾਰਿ ਡਲਕਾਂ {{gap|3em}}ਡਲਕ ਰਹੀਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਨਾਂ ਵੈਰ ਇਹਨੀਂ ਅੱਖੀਆਂ, {{gap|3em}}ਨਾਂ ਕਸਤ, ਕੀਨਾਂ, ਰਾਹ ਹੈ। ਨਾਂ ਈਰਖਾ, 'ਨਾਂ ਦੇਖ ਹੈ, {{gap|3em}}ਨਾਂ ਮੋਹ ਹੈ, ਨਾਂ ਤਾਹ ਹੈ? ਨਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨਾਂ ਬੰਦੀਆਂ, {{gap|3em}}ਨਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰਨ ਯਾਰੀਆਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਚੈਂਚਲ-ਹਾਰੀਆਂ, {{gap|3em}}ਨਹਿ ਖੇਦ ਦੇਵਣ ਹਾਰੀਆਂ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤਿ ਇਕ ਅਡੋਲਤਾ, {{gap|3em}}ਇਕ ਚਾਨਣਾਂ ਇਕ ਡਲਕ ਹੈ, ਇਕ ਤੇਲ ਭਿੰਨੀ ਮਿਹਰ, ਮਾਨੋਂ {{gap|3em}}ਝਰ ਰਹੀ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ ਸਾਰੇ ਉਦਾਲੇ ਨੀਲ ਹੈ, {{gap|3em}}ਉਸ ਨੀਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਉ ਹੈ, ਇਸ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਤੇ {{gap|3em}}ਆਨੰਦ ਦਾ ਲਹਿਰਾਉ ਹੈ। ਹੈ ਸ਼ਾਂਤਿ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨੀਲੋਂ {{gap|3em}}ਚਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਝੂਰ ਰਿਹਾਂ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੧੬-}}</noinclude> 3471qoqszwf8n05n6t5ta1h3elzugtu 250 23073 230180 146431 2026-07-28T13:24:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ੴ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥}}}} {{c|{{xxx-larger|ਬਿਸਮਿਲ ਮੋਰ।}}}} {{Block center|<poem>ਸਬਜ਼ਾ ਜ਼ਾਰ ਸੀ ਖਿੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਹਣੀ, ਉੱਤੇ ਮੋਰ ਆਯਾ ਪੈਲ ਪਾਵਣੇ ਨੂੰ, ਪੌਣ ਚੌਰ ਕਰਦੀ, ਉਸ਼ਾ* ਰੰਗ ਲਾਂਦੀ, ਨੀਲਾ ਡਕਿਆ ਰੂਪ ਵਧਾਵਣੇ ਨੂੰ ਮੀਹ ਵੱਸਦਾ, ਤੌ ਫੁਹਾਰ ਪਾਂਦੀ, ਸੂਰਜ ਆ ਗਿਆ ਫਨ ਦਿਖਾਵਣੇ ਨੂੰ, ਬੇਲੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਦਰ ਵਧਾਣ ਆਏ, ਨਿਖਰੀ ਸੰਵਰੀ ਦਾ ਸਾਦ ਚਖਾਵਣੇ ਨੂੰ। ਚਾਣਚੱਕ ਇਕ ਠਾਹ ਦੀ ਵਾਜ ਆਈ, ਬੱਝੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਕੋੜਕੂ ਰੜਕਿਆਈ, ਮਸਤ ਅੱਖੀਆਂ ਤੁਬਕ ਕੇ ਤੱਕੀਆਂ ਨੀਂ, ਰੰਗ ਭੰਗ ਕਰਨਾ ਕੀਹ ਖੜਕਿਆਈ? ਪੈਲਾਂ ਪਾਂਦੇ ਦੀ ਫੜਕਦੀ ਜਿੰਦ ਦਿੱਲੀ, ਸ਼ੁਹਦਾ ਖਾ ਗੋਲੀ ਕੁੰਵੇ ਫੜਕਿਆਈ, </poem>}} *ਉਸ਼ਾਂ ਯਾ ਪਹੁ-ਉਹ ਚਾਨਣਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੭੫-}}</noinclude> jlmi91x5se79sb1xrl5jc65v5ilth9h 250 23078 230130 146291 2026-07-28T13:18:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਨਾਂ ਨੋਣ ਜਿਸਦਾ ਅੰਗ ਕੋਈ {{gap|3em}}ਉਸ ਦੀਆਂ ਏ ਅੱਖੀਆਂ? ਸੁਖ ਦੇਣ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਏ {{gap|3em}}ਖੂਹਲਕੇ ਹਨ ਰੱਖੀਆਂ? ਸੁਖ ਦੇਦੀਆਂ, ਠੰਢ ਪਾਂਦੀਆਂ, {{gap|3em}}ਰਸ ਰੰਗ ਦੇਵਣਹਾਰੀਆਂ, ਜਗ-ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਇ ਜੱਫੀ {{gap|3em}}ਅਰਸ਼ ਲਯਾਵਨ ਪਰੀਆਂ। ਯਾ ਭਲੇ ਭਲੇ ਜੁ ਹੋਇ ਦੁਨੀਆਂ {{gap|3em}}ਬਨ ਗਏ ਮਰਿ ਤਾਰੜੇ, ਵਿਚ ਅਰਸ਼ ਦੇ ਲਟਕਦੜੇ {{gap|3em}}ਸੁਖ ਸ਼ਾਂਤਿ ਤੱਕਣ ਪਯਾਰੜੇ। ਜਾਂ ਨੀਲ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ। {{gap|3em}}ਮੋਰੀਆਂ ਹਨ ਹੋਈਆਂ, ਹੈ ਤੱਕਦਾ ਓ ਆਤਮਾ {{gap|3em}}ਦੇ ਝਲਕ ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਗੋਰੀਆਂ। ਜਾਂ ਲੋਕ ਹਨ ਬਹੁਮੰਡ ਦੇ {{gap|3em}}ਜੋ ਲੁਕੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਹੈਂ, ਇਕ ਸਾਂਝ ਚਾਨਣ ਕਰ ਰਹੇ {{gap|3em}}ਸੰਗ ਅਸਾਂ, ਪਾਕੇ ਖਿੱਚ ਹੈ। ਹਨ ਆਪਣੇ ਓ ਹਾਲ ਰਖਦੇ {{gap|3em}}ਚਾਨਣੇ ਦੇ ਉਹਲੜੇ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੧੮-}}</noinclude> gx71x2j6d35imsh6uyqs47gss3t7v7x 250 23079 230181 146433 2026-07-28T13:24:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜੀਹਦੇ ਲੜੇ ਦਾ ਦਾਰੁ ਨ ਤੁਸਾਂ ਪੱਲੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਲਕੜੇ ਡੰਗ ਚਲਾਂਵਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਦੁੱਧ ਬੀ ਪੀਕੇ ਡੰਗ ਕਰਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਪਾਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਗਿਝਾਂਵਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਂ ਓਸਦਾ ਮੋਰ ਅਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਾਂਵਦਾ ਹੈ। ਕੀੜੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜਾਨ ਕਰਦੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਉਪਜਾਂਵਦੇ ਨੀਂ! ਜਿਹੜੇ ਖੁਲੇ ਜੇ ਵਧਣ ਤਾਂ ਧਰਾ ਸਾਰੀ, ਭੀੜ ਆਪਣੀ ਨਾਲ ਭਰਾਂਵਦੇ ਨੀਂ। ਚੁਣਚੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਲਖ ਮੁਕਾਂਵਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੀਰ ਸਾਥੋਂ ਸੁਖ ਪਾਂਵਦੇ ਨੀਂ। ਧਰਤੀ ਪਏ ਦਾਣੇ ਮੈਂ ਖਾਂਵਦਾ ਹਾਂ, ਢੱਠੇ ਡਿੱਗੜੇ ਹੱਥ ਜੋ ਆਂਵਦੇ ਨੀਂ। ਭਲਾ ਕਰੇ ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਬਾਬੁਆ ਓਇ ! ਤੁਸੀਂ ਓਸਦਾ ਬੁਰਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੋ ! ਮੋੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੰਡ ਮਾਰਦੇ ਹੋ ! ਘਾਤੀ-ਮੱਤ ਬੀ ਦੇ ਸਦਾਂਵਦੇ ਹੋ । ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੋ ਬੁਰਾ ਕਮਾਂਵਦੇ ਹੋ, ਬੁਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਕਮਾਂਵਦੇ ਹੋ । ਨੇਕੀ ਨੇਕੀ ਦੀ ਕੂਕ ਹੋ ਦੇਣਹਾਰੇ, ਬੁਰਾ ਬੁਰਾ ਪਰ ਸਦਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਹੋ । </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੭੭-}}</noinclude> gxgwjoyf1gpqv7qded3921v3yooo79j 250 23081 230131 146292 2026-07-28T13:18:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇਕ ਚਾਨਣੇ ਦਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ {{gap|3em}}ਨੇਹੁ ਕਰਦੇ ਚੁਹਲੜੇ। ਜਾਂ ਤਣੀ ਚੁੰਨੀ ਰੇਸ਼ਮੀ {{gap|3em}}ਨੀਲੀ ਜੜੀ ਸੰ-ਤਾਰਿਆਂ, ਕਾਦਰ ਜਿਨੂੰ ਹੈ ਸੀਸ ਕੁਦਰਤ {{gap|3em}}ਆਪ ਹੱਥੀਂ ਤਾਣਿਆਂ। ਹੈ ਨੀਲ ਮਾਇਆ ਦੱਸਦਾ, {{gap|3em}}ਤਾਰੇ ਦਿਸੱਦੇ ਜਿੰਦੀਆਂ, ਜੋ ਜਿੰਦ ਪਾਵਣਹਾਰੀਆਂ {{gap|3em}}ਕਿਰਨਾਂ ਸਦਾ ਹਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਚਹਿ ਕੱਛ ਹੋਵੇ ਅਸ਼ਾਂ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਨਾਂ ਅੰਬ ਗਿਣਨੇ ਲੋੜ ਹੈ, ਹੈ ਲੋੜ ਸਾਦ ਚਖਾਣ ਦੀ {{gap|3em}}ਰਸ ਮਾਣਨੇ ਦੀ ਓੜ ਹੈ। ਬਨ ਗਏ ਸਾਡੇ ਯਾਰ ਤਾਰੇ , {{gap|3em}}ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਰਾਂਵਦੇ, ਓ ਰਿਸ਼ਮ ਤਾਰੀ ਪਲਮਦੇ, {{gap|3em}}ਇਉਂ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਂਵਦੇ, ਆ ਵੜਨ ਸਾਡੀ ਅੱਖੀਆਂ {{gap|3em}}ਵਿਚ ਪੁਤਲੀਆਂ ਦੇ ਮਾਂਵਦੇ, </poem>}} {{rule}} *ਕਿਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ।<noinclude>{{c|-੧੧੯-}}</noinclude> qxr876dmcxmjsb9uua40hwy8q89dkrr 250 23082 230182 146434 2026-07-28T13:59:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜ਼ਰਾਂ ਵੇਖ ਖਾਂ ਬਾਬੂਆਂ ਵੱਲ ਅਪਣੇ, ਕਿਤੋਂ ਹਬਸ਼ ਦਾ ਜੰਮਿਆਂ ਜਾਇਆਂ ਵੇ? ਆਬਨੁਸ* ਦਾ ਯਾਰ ਤੂੰ ਕਿਤੋਂ ਆਇਓਂ ? ਰਾਤ ਭਾਦਰੋਂ ਦੀ ਦਿਨੋਂ ਆਇਆਂ ਵੇ ? ਸ਼ਾਹੀ ਵੇਚਣਾ ਹਿਕੇ ਕਮਾਮ ਤੇਰਾ ? ਖਾਨ ਕੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨੱਸ ਆਇਆਂ ਵੇ ? ਕਾਲਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ? ਹਿਕੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਅੱਖ ਚੁਰਾ ਆਇਆਂ ਵੇ ! ਪੱਠੇ ਤਵੇ ਤੇ ਧਰੋ ਜੇ ਨਵਾਂ ਆਲ, ਤਿਵੇਂ ਨੱਕ ਦੀ ਬਣਤ ਹੈ ਬਾਬੁਆ ਓਇ ! ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਚੇ ਹੋਣ ਦੋ ਪਏ ਚਿੱਕੜ, ਤਿਵੇਂ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਚੁਣਤ ਹੈ ਬਾਬੁਆ ਓਇ ! ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਹੋਇ ਖਾਧੀ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਉਣਤ ਹੈ ਬਾਬੂਆ ਓਇ ! ਵੱਟਾ ਮਾਰ ਤਰਬੂਜ਼ ਨੂੰ ਛੇਕ ਪਾਈਏ, ਤੇਰੇ ਮੁੰਹ ਦੀ ਗਣਤ ਹੈ ਬਾਬੁਆ ਓਇ ! ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਕਰੇਂ ਗੁਮਾਨ ਐਡਾ, ਕਿਹੜੀ ਆਨ ਤੇ ਅੱਤ ਤੂੰ ਚਾਈਆ ਵੇ ? </poem>}} {{rule}} *ਇਕ ਕਾਲੀ ਲਕੜੀ । ਰੀਠੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਤੇ ਰਤਾ ਚਿਟੌਸ ਵਾਲੀ ਰਿਟਕ ॥ #ਉੱਨ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ।<noinclude>{{c|-੧੭੮-}}</noinclude> 7xmnhh9kd9pm4rzi38ujoz0tbz4r331 250 23084 230132 146293 2026-07-28T13:18:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜਾ ਲਹਿਣ ਸਾਡੇ ਕਾਲਜੇ {{gap|3em}}ਸੁਖ ਸ਼ਾਂਤਿ ਮਿੱਠ ਪੁਚਾਂਵਦੇ, ਤੇ ਤਪਤ ਸਾਰੀ ਮੇਟਦੇ {{gap|3em}}ਇਕ ਠੰਢ ਅਰ ਪਾਂਵਦੇ॥ ਆ ਚੰਦ ਰਾਤੀਂ ਕਦੇ ਪਯਾਰਾ {{gap|3em}}ਰੰਗ ਹੋਰ ਲਗਾਂਵਦਾ, ਦੁਧ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਚਾਨਣੀ ਦੀ {{gap|3em}}ਛਹਿਬਰਾਂ ਚਾਲਾਂਵਦਾ। ਛੱਤ ਸਾਡੀ ਬਣੇ ਜੀਕਰ {{gap|3em}}ਛੰਭ-ਪਾਰਾ ਹੋਂਵਦਾ, ਵਿਚ ਪਲੰਘ ਸਾਡਾ ਦਿੱਸਦਾ, {{gap|3em}}ਬਜਰਾ ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਸੋਂਹਦਾ ਉਸ ਉੱਪਰੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਲੋਟੇ {{gap|3em}}ਚਾਂਦਨੀ ਵਿਚ ਲੈ ਰਹੇ, ਜੀ, ਤਾਰੀਆਂ ਮਨ ਪਯਾਰੀਆਂ, {{gap|3em}}ਵਿਚ ਛਹਿਬਰਾਂ ਦੇ ਪੈ ਰਹੇ। ਏ ਚੰਦ ਤਾਰੇ ਯਾਰ ਪਯਾਰੇ ! {{gap|3em}}ਨੀਲ ਪਯਾਰਾ ਮੀਤ ਹੈ, ਏ ਰਾਤ ਪਯਾਰੀ ਸਖੀ ਮਿੱਠੀ {{gap|3em}}ਸ਼ਾਂਤਿ ਜਿਸ ਦੀ ਰੀਤਿ ਹੈ। ਹਨ ਚੁੱਪ ਤੇ ਏਕਾਂਤ, ਘਰ ਵਿਚ {{gap|3em}}ਬਨ ਗਿਆ ਬਨ-ਸਾਜ ਹੈ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੨੦-}}</noinclude> 5y9xbh5mljgl49v5ongsmpwcvqvodno 250 23085 230183 146435 2026-07-28T13:59:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰੂਪ ਰੰਗ ਨਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਤੋਂ ਧਿਰ, ਕਾਹਨੂੰ ਆਕੜੀ ਸ਼ਕਲ ਬਨਾਈਆ ਵੇ ? ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨ ਪਈ ਤੈਨੂੰ, ਧਰਮ ਨਿਆਂ ਦੀ ਅਕਲ ਨਾ ਪਾਈਆ ਵੇ ! ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਚੱਪਣੀ ਡੁੱਬ ਮਰ ਖਾਂ, ਮੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮ ਨਾ ਆਈਆ ਵੇ ! ਬਾਬੂਓ ਬੇਅਦਬ ਗੁਸਤਾਖ਼ ਬੇ ਦੀਦ ਪੰਛੀ ! ਬਕਬਕ ਸਾਹਿਬਾਂ ਸਾਮਣੇ ਲਾਈਆ ਓਇ ! ਖਾਜ ਆਦਮੀ ਦਾ ਤੁਸਾਂ ਰੱਬ ਕੀਤਾ, ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਚਾਈਆ ਓਇ ! ਬੋਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਤਾ ਨਾ ਡਰੋਂ ਨੀਚਾ, ਕੈਂਚੀ ਜੀਭ ਕਿਉਂ ਸਾਨ ਚੜਾਈਆ ਓਇ ? ਮਰ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਹੋਰ ਕੀਹ ਮਾਰਾਂ, ਨਹੀਂ ਦਿਆਂ ਫਾਂਸੀ ਮੱਲ ਪਾਈਆ ਓਇ ! ਮਰ ਚੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਾਰਨਾ ਕੀ, ਜਾਨ ਗਈ ਤਾਂ ਖੌਫ ਕੀ ਖਾਵੀਏ ਵੇ । ਸੱਚ ਬੋਲਣੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਸੰਗੀਏ ਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਦ ਤੇ ਹੀ ਖੇਡ ਜਾਵੀਏ ਵੇ ! ਪੱਲੇ ਤੁਸੀਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਰਿਜ਼ਮ ਨਾਹੀਂ, ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾ ਹੱਕ ਬਨਾਵੀਏ ਵੇ ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੭੯}}</noinclude> qc6lzcfyx77x0nhlqf8p6sgjtxwysbq 250 23087 230133 146294 2026-07-28T13:18:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇਸ ਮਾਤ-ਲੋਕੇ ਬੈਠਿਆਂ {{gap|3em}}ਬੈਕੁੰਠ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਜ ਮਾਣੀ, ਮੌਜ ਮਾਣੀ॥ {{gap|3em}}ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਪਯਾਰਿਆ, ਏ ਸੰਗ ਬਣਿਆਂ ਰੰਗ ਬਣਿਆਂ {{gap|3em}}ਰੰਗ ਰੱਬ ਖਿਲਾਰਿਆ, ਪਰ ਹਾਇ! ਕਾਲ ਬਿਕਾਲ ਕੋਝੇ {{gap|3em}}ਭਾਂਵਦਾ ਨਹੀਂ ਮੇਲ ਹੈ, ਰਸ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਚਮਨ ਵਿਚ {{gap|3em}}ਜਾ ਦੇਂਵਦਾ ਜੜਿ ਤੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਪੀਏ ਇਕ ਦੂਤ ਮਾੜਾ {{gap|3em}}ਸਿਆਲ ਨਾਮੇ ਘਲਿਆ, ਜਿਨੁ ਸੁਖ ਅਸਾਡਾ ਮੇਲ ਸਾਡਾ {{gap|3em}}ਹਾਇ! ਆਕੇ ਸੱਲਿਆ ਇਕ ਠੰਢ ਦੀ ਏ ਫੌਜ ਕਿਧਰੋਂ {{gap|3em}}ਕਟਕ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆਇਆ, ਧੁਰ ਛੱਤ ਸਾਡਾ ਸਉਣ ਇਸ {{gap|3em}}ਬੇਦਰਦ ਨੇ ਆ ਗੁਆਇਆ ॥ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਹਾਏ! ਅੱਜ ਸਹੀਓ! {{gap|3em}}ਹੇਠ ਸਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੰਗ ਅਰਸ਼ੀ ਗਿਆ ਸਾਥੋਂ, {{gap|3em}}ਮਿਆਲ ਪਾਪੀ ਲੈ ਗਿਆ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੨੧-}}</noinclude> r0yulqx1salkrkff7xomjqin5zyi3nn 250 23088 230184 146437 2026-07-28T14:00:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਜੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਆਦਮੀ ਕਿਉਂ ਕਹਾਵੀਏ ਵੇ ? ਹੋਵੇ ਪਯਾਰੇ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਜਿਹਦੇ ਪੱਲੇ, ਉਹ ਸੱਪ ਹੈ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਲੋਕੋ ! ਜੋ ਇਨਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਹੀਂ ਖਲੋ ਸਕਦਾ, ਬਿੱਛੂ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਲੋਕੋ ! ਦਇਆ ਉਪਜਦੀ ਕਦੇ ਨ ਜਿਹਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਨੂੰ ਬਾਣ 'ਕਸਾਈ ਦੀ ਪਈ ਲੋਕੋ ! ਕੋਹੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਕਰੇ ਨ ਕਦਰ ਇਸਦੀ, ਆਦਮੀਅਤ ਨਾ ਓਸ ਵਿਚ ਰਹੀ, ਲੋਕੋ ! ਖਾਜ ਆਦਮੀ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਤੂੰ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਕਿਉਂ ਲਾਇਆ ਈ ? ਸੁਹਣੇ ਰੱਬ ਨੇ ਸੁਹਣਾ ਏ ਬਾਗ ਲਾਇਆ, ਨਾਲ ਸੁਹਣਿਆਂ ਏਹ ਵਸਾਇਆ ਈ । ਹੱਬ ਪਯਾਰ ਦੀ ਓਸ ਹਵਾ ਘੋਲੀ, ਨਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਓਸ ਬਨਾਇਆ ਈ । ਰਾਗ ਰੰਗ ਤੇ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਸਾਜੀ, ਐਪਰ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਸੱਭ ਵੱਵਾਇਆ ਈ ! ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪ ਸਾਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿਆਣੀਏਂ ਜੀ ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੯o}}</noinclude> i1jmixmgspse0qnjmsjtjou1adulaso 250 23090 230134 146295 2026-07-28T13:18:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਛੁਪ ਹੋ ਗਏ, ਹੈ ਤਾਰਿਓ! {{gap|3em}}ਓ ਨੀਲ ਪਯਾਰੇ ਲੁਕ ਗਿਓਂ! ਓ ਗਿਓਂ ਕਿੱਥੇ ਚੰਦ ਵੀਰਾ ! {{gap|3em}}ਦਰਸ ਦੇਣੋ ਕ ਗਿਓਂ ? ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਅਸਾਂ ਵਿਚਾਲ ਸਜਨੋਂ! {{gap|3em}}ਛੱਤ ਪਾਪਣ ਆ ਗਈ, ਪਾ ਵਿੱਥ ਮਿਲੇ ਵਿਛੀਨਿਆਂ ਵਿਚ । {{gap|3em}}ਹੋਇ ਪਰਦਾ ਛਾ ਗਈ। ਹੁਣ ਚਾਰ ਹਨ ਜੇ ਕੰਧੀਆਂ {{gap|3em}}ਇਕ ਛੱਤ ਉੱਪਰ ਘੋਪ ਹੈ, ਹਾਂ, ਪਏ ਵਾਂਗੂ ਤਿੱਤਲੀ, ਜਿਸ {{gap|3em}}ਪਿਆ ਸਿਰ ਤੇ ਟੋਪ ਹੈ! ਹੁਣ ਕੌਣ ਠੰਢੀ ਆਵਸੀ {{gap|3em}}ਆ ਅੱਖ ਮੇਰੀ ਠਾਰਸੀ? ਇਹ ਤਪੀ ਦਿਨ ਦੀ ਥੱਕ ਟੁੱਟੀ {{gap|3em}}ਕੌਣ ਹਾਏ ! ਪਰਸੀ ? ਸੂਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨੋਂ {{gap|3em}}ਜੋ ਸਿਰ ਅਸਾਡੇ ਆਂਵਦਾ, ਹੁਣ ਕੌਣ ਹਾਏ! ਦੇਵਸੀ {{gap|3em}}ਓ ਕੌਣ ਪੀਂਘ ਟਾਂਵਦਾ? ਉਹ ਚਾਂਦਨੀ ਦੁਧ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ {{gap|3em}}ਲਹਿਰਦੀ ਜੇ ਆਂਵਦੀ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੨੨-}}</noinclude> 547q1755mcl3dqdh7o6mq6v4g3zu3dc 250 23091 230185 146439 2026-07-28T14:00:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਵੇ, ਓਥੇ ਰੱਬ-ਪਰਕਾਸ਼ ਪਛਾਣੀਏਂ ਜੀ ! ਸੁਹਣੇ ਕਾਦਰ ਨੇ ਸੁਹਣੀ ਹੈ ਰਚੀ ਕੁਦਰਤ, ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਹਜ ਪਛਾਣੀਏਂ ਜੀ ! ਵੱਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਸਾਰੇ ਮੀਂਹ ਇੱਥੇ, ਦੀਦੇ ਖੋਲ਼ ਇਸ ਛਹਬਰ ਨੂੰ ਮਾਣੀਏ ਜੀ ! ਰੱਬ ਰੁੱਠ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਸਮਾਨ ਚੜਿਆ, ਹੋ ਗਮਰੱਠ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੈ ਗੱਠ ਵੜਿਆ, ਕੁਦਰਤ ਸਾਜਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ, ਸਦਾ ਦਮਕਦਾ ਜਿੱਕੁਰਾਂ ਚੰਦ ਚੜਿਆ, ਹਰ ਫੁੱਲ, ਹਰ ਪੱਤੇ, ਹਰ ਫਲੀ ਉੱਤੇ, ਨਕਸ਼ ਓਸ ਦਾ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੜਿਆ ਏਸ ਦਿੱਸਦੇ ਵੱਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁਹਣਾ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਘੜਿਆ। ਹੈ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਰਚੀ ਵਿਚ ਰਚਨਹਾਰਾ, ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਜੇ ਜ਼ਾਹਿਰਾ, ਅੱਖ ਖੋਲੋ ਰਤਨਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਸੂਰਜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਪੱਤਾਂ, ਵਿੱਚੋਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਕੋਲ ਕੋਲੋਂ। </poem>}} {{rule}} *ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਰੱਬ #ਇਸ ਰਚੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ।<noinclude>{{c|-੧੯੧-}}</noinclude> 5uwwjh262003mi27aiemfxyp5lnavc2 250 23093 230135 146296 2026-07-28T13:18:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਪਾਂ ਗਲੱਕੜੀ ਪਰਦੀ {{gap|3em}}ਸਭ ਤਪਤ ਦਿਲ ਲਹਿ ਜਾਂਵਦੀ, ਓ ਗਈ ਕਿੱਥੇ, ਗਈ ਕਿੱਥੇ {{gap|3em}}ਗਈ ਕਿੱਥੇ ਸੋਹਿਣੀ? ਓ ਨਾਚ ਨਚਦੀ ਮਲਕੜੇ {{gap|3em}}ਪੀ ਸੋਮਰਸ* ਨੂੰ ਰੋਹਿਣੀ। ਹਾਂ ! ਗਈ ਸਾਥੋਂ ਖੁੱਸ ਪਯਾਰੀ, {{gap|3em}}ਅਸੀਂ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਏ, ਜਿਉਂ ਕੱਪ ਅੰਦਰ ਪੈਣ ਚੂਜ਼ੇ {{gap|3em}}ਛੱਤ ਅੰਦਰ ਤੜ ਗਏ। ਮਿਟ ਜਾਓ ਪਯਾਰੀ ਅੱਖੀਓ ! {{gap|3em}}ਹੁਣ ਨੇਹੁ ਨੀਂਦਰ ਲਾਵਣਾਂ, ਕੀ ਖੁਲਣਾਂ ਬਿਨ ਸੱਜਣਾਂ ! {{gap|3em}}ਕੀ ਪਰ ਬਿਨ ਝਮਕਾਵਣਾਂ! </poem>}} {{rule}} *ਸੋਮਾਂ ਨਾਮੇ ਬੁਟੀ ਦਾ ਰਸ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਾਰਕ ਤੇ ਸਰੂਰ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਚੰਦੂਮਾਂ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ<noinclude>{{c|-੧੨੩-}}</noinclude> brwpub1vhejnoi086b83cq1tf577sx2 250 23094 230186 146440 2026-07-28T14:00:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਲਾਕੇ ਹੱਟ ‘ਦ ਦਾਰ-ਵਪਾਰ ਦੀ ਓ, ਹਾਜ਼ਰ ਦਿੱਸਦਾ, ਹੋਰਥੇ ਨਹੀਂ ਟੋਲੋ॥ ਐਪਰ, ਕੁਚਲਕੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰੱਬ ਟੋਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਝੂਟ ਬੋਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੁਫਰ ਤੋਲੋ। ਮੁੱਠ ਮਾਸ ਬਦਲੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਈ, ਪੰਡ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਕੁੱਠ ਸੁੱਟੀਆ ਓਇ! ਸ਼ੀਸ਼ਾ “ਰੱਬ-ਦੀਦਾਰ ਦਾ ਚੂਰ ਕੀਤਾ, ਹੱਟ ਰੱਬ-ਵਪਾਰ ਦੀ ਲੁੱਟੀਆ ਓਇ ! ਬਾਗ਼ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਆ ਵਰਾਨ ਕੀਤੇ, ਖਿੜਨ ਖਿੜੇ ਜਮਾਲ+ਦੀ ਲੱਟੀਆਓਇ ! ਖਿਰਨ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚਲੀ ਬਾਬੂ ! ਗਿੱਚੀ ਰਾਗ ਦੀ ਆਣਕੇ ਘਟੀਆ ਓਇ ! ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਬਨਾ ਨਾ ਹੰਗੀਏ ਓਇ, ਕਦੇ ਓਸਨੂੰ ਦੋੜ ਗਵਾਵੀਏ ਨਾ । ਜਿਹਦੇ ਘੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤਿ ਨਾ ਹੋਇ ਪੱਲੇ, ਕਦੇ ਓਸ ਨੂੰ ਭੰਨ ਵੰਸ਼ਾਵੀਏ ਨਾ। ਪਾ ਸੱਕੀਏ ਆਪ ਜੇ ਜਿੰਦ ਨਾਹੀਂ, ਸੁਹਣੀ ਜਿੰਦੜੀ ਕੱਢ ਮੁਕਾਵੀਏ ਨਾ ! </poem>}} {{rule}} *ਸੁੰਦਰਤਾ | ਸਾਰੇ : ਰਾਗ, ਮੋਰ ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਏਥੇ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ ਦੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੰਗ ਮੋਰ ਦਾ ਬ ਨਾਮ ਹੈ ।<noinclude>{{c|-੧੮੨-}}</noinclude> p3abputb32su41qeq04og74et10k6xx 250 23096 230136 170797 2026-07-28T13:19:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਬਨਫਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫੁੱਲ*<ref>*Voilets.</ref>।'''}}}} {{center|<poem>ਬਨਫ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਾਢੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਅਸੈ (ਖੁਦਰੌ) ਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਸਿਆਲੇ ਵਿਚ ਖਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਏਹ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗ ਉੱਗਦੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬੀ ਲੋਕੀਂ ਜਾ ਤੋੜਦੇ ਹਨ,ਇਸ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤਰੰਗ ਇਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਤ ਹਨ:-</poem>}} {{Block center|<poem>ਮਿਰੀ ਛਿਪੀ ਰਹੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ, {{gap|5em}}ਮੈਂ ਨੀਵਾਂ ਉੱਗਿਆ; ਕੋਈ ਲਗੇ ਨ ਨਜ਼ਰ ਵਪਾਰ, {{gap|5em}}ਮੈਂ ਪਰਬਤ ਲੁੱਕਿਆ ਮੈਂ ਲਿਆ ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਰੰਗ {{gap|5em}}ਜੁ ਸ਼ੋਖ਼ ਨ ਵੰਨ ਦਾ; ਹਾਂ, ਧੁਰੋਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਮੰਗ, {{gap|5em}}ਮੈਂ ਆਯਾ ਜਗਤ ਤੇ। ਮੈਂ ਪੀਆਂ ਅਰਸ਼ ਦੀ ਤ੍ਰੇਲ, {{gap|5em}}ਪਲਾਂ ਮੈਂ ਕਿਰਨ ਖਾ; ਮੇਰੀ ਨਾਲ ਚਾਂਦਨੀ ਖੇਲ, {{gap|5em}}ਰਾਤਿ ਰਲ ਖੇਲੀਏ। ਮੈਂ ਮਸਤ ਆਪਣੇ ਹਾਲ, {{gap|5em}}ਮਗਨ ਗੰਧਿ ਆਪਣੀ;</poem>}}<noinclude>{{rule}}<references/> {{center|-੧੨੪-}}</noinclude> 1nxyqmlzhehwckgezvjk0c2x9vx4ov0 250 23097 230187 146441 2026-07-28T14:00:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮੋਰ ਮਾਰਨੇ ਸਹਜ ਅਨਾੜੀਆ ਓਇ, ਐਪਰ ਆਪ ਬਨਾ ਸਕਾਵੀਏ ਨਾ ਜੂਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਜ ਹੈ ਹੋਈ ਸੰਵੀ, ਬਿਨਾਂ-ਮੱਲ-ਰਾਗੀ ਟੁਰ ਚੱਲਿਆਂ ਜੇ । ਨਾਲ ਪੈਲਾਂ ਅਮੁੱਲ ਦਿਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਨਟ* ਰੱਬ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਸੱਲਿਆ ਜੇ । ਰੂਪ ਰੰਗ ਤੇ ਫਬਨ ਅਨੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੁਹਣਾ ਛੈਲ ਬਾਂਕਾ ਕਾਲ ਛੱਲਿਆ ਜੇ । ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਪੀ ਹੱਥ ਨੇ ਕੂਏ ਪਥੱਲਿਆ ਜੇ । ਚੱਕ ਬਾਬੁਆ ਅਸਾਂ ਮੜੋਲੜੀ ਹੁਣ, ਨੱਸ ਜਾਹ ਜੇ ਭਲਾ ਦਰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ, ਮੁੱਠ ਮਾਸ ਦਾ ਢਿੱਡ ਨੂੰ ਦੇ ਝੁਲਕਾ, ਬਾਕੀ ਕਰੀਂ ਨਾ ਹੋਰ ਖੁਆਰ ਮੈਨੂੰ। ਖੰਭਾਂ ਮੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਨੀਦ ਰਹਿੰਦੀ, ਕੱਠਜੋਂ ਕਰੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸੁਆਰ ਮੈਨੂੰ। ਭੇਜੀ ਪਾਸ ਗੁਸਾਈਂ ਦੇ ਖੰਭ ਮੇਰੇ, ਉਹਨੂੰ ਸਾਰ ਹੈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਾਰ ਤੈਨੂੰ ! ਕਈ ਬਾਲ ਬੀਮਾਰ ਉਨੀਂਦਰੇ ਦੇ, ਮਾਵਾਂ ਓਸਦੇ ਪਾਸ ਲਿਆਣ ਭਾਈ। </poem>}} {{rule}} *ਨਿਰਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੮੩ -}}</noinclude> aqbu8tq197uvq0l1wpiluso134xljm2 250 23099 230137 146297 2026-07-28T13:19:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਹਾਂ, ਦਿਨ ਨੂੰ ਭੌਰੇ ਨਾਲ {{gap|3em}}ਭਿ ਮਿਲਨੋਂ ਸੰਗਦਾ। ਆ ਸ਼ੋਖੀ ਕਰਕੇ ਪੌਣ {{gap|3em}}ਜਦੋਂ ਗਲ ਲੱਗਦੀ, ਮੈਂ ਨਾਂਹਿ ਹਿਲਾਵਾਂ ਧਉਣ {{gap|3em}}ਵਾਜ ਨਾਂ ਕੱਢਦਾ। ਹੋ, ਫਿਰ ਬੀ ਟੁੱਟਾਂ, ਹਾਇ ! {{gap|3em}}ਵਿਛੋੜਨ ਵਾਲਿਓ ! ਮਿਰੀ ਭਿੰਨੀ ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੋਇ {{gap|3em}}ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਛਿੱਪਦੀ। ਮਿਰੀ ਛਿਪੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚਾਹ ਤੇ ਛਿਪ ਟੁਰ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾ, ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਨਾਂਹ, ਮੈਂ ਤਰਲੇ ਲੈ ਰਿਹਾ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੨੫-}}</noinclude> abr0jat9dht8eekvu2vxgisgc8x1pn9 250 23100 230188 146442 2026-07-28T14:00:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕਰੇ ਚੋਰ ਓ ਮੋਰਛਲ ਮੈਂਡੜੇ , ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮੈਂ ਜਾਣ ਭਾਈ! ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਹੈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਅਸੀਂ ਖਾਧਾ, ਦੇਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਾਸ ਸਿਆਣ, ਭਾਈ! ਜੇਕਰ ਮਰ ਗਿਆਂ ਭੀ ਸੇਵਾ ਰਹੇ ਜਾਰੀ, ਸਫਲ ਦੋਹ ਸਾਡੀ ਹੋਈ ਜਾਣ ਭਾਈ! ਪਿੰਡ ਭੇਜ ਨਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਖੰਭ ਮੇਰੇ, ਧਰਮਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੀਂ। ਚੌਰ ਬਨਾਂਗੇ, ਕਰਾਂਗੇ ਸੇਵ ਓਥੇ, ਥਾਉਂ ਪਏਗੀ ਮੋਏ ਦੀ ਸੇਵ, ਇਹਵੀ। ਜੇਕਰ ਸਰੇ ਨ ਤੱਥ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੇਚੀ ਪੱਖੇ ਵਾਲੜੇ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਵੱਟ ਲੇਵੀਂ। ਪੱਖੇ ਬਣਾਂਗੇ ਸੁਹਣਿਆਂ ਹੱਥ ਜਾਕੇ, ਤਪਤ ਮੋਟੀਏ ਰੁੱਤ ਹੁਨਾਲ ਛੇਵੀਂ। ਕਰੀਂ ਅੰਤ ਦੀ ਸਾੜੀ ਆਸ ਪੁਰੀ, ਹੁਣ ਨੱਸ ਜੇ ਭਲਾ ਤਕਾਵਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੋ ਗਈ ਬਾਬੂ! ਡਾਂਗਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੱਭ ਨੇ ਆਵਣਾ ਹੈ। ਵਾਂਢ ਮੁੰਵ ਦੇ ਕੁੱਧ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾਂਗੇ, ਭੱਜਿਆਂ ਰਾਹ ਨਾ ਭੁੱਧ ਹਥ ਆਵਣਾ ਹੈ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੮੪-}}</noinclude> oq18syz2xwkg14k67bp3dyzyh4co6jd 250 23103 230189 146443 2026-07-28T14:00:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤਾਂ, ਐਪਰ ਅਸਾਂ ਨੇ ਭਲਾ ਕਰਾਵਣਾਂ ਹੈ । ਐਉਂ ਆਖਕੇ ਮਰ ਨੇ ਧੌਣ ਸੱਟੀ, ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਪਿਆ ਸਥਾਰ ਲੋਕੋ ! ਝੰਬੀ ਪਈ ਜੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਧਰਾ ਉਤੇ, ਬੋਲਣਹਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਉਡਾਰ ਲੋਕੋ ! ਜਿਹੜੀ ਦੇਹ ਦਾ ਮਾਣ ਸੀ ਮੋਰ ਕਰਦਾ, ਗਿਆ ਕੱਪੜੇ ਵਾਂਝ ਉਤਾਰ ਲੋਕੋ ! ਸਮਾਂ ਅੰਤ ਦਾ ਅੰਤਿ ਇਹ ਆਂਵਦਾ ਹੈ, ਜੀਵੇ ਜੁਗ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਚਾਰ ਲੋਕੋ ! ਕਿਤੋਂ ਗਹਿਲੜੀ ਮੋਰਨੀ ਰੰਗ ਰੱਤੀ, ਲਾੜਾ ਭਾਲਦੀ ਭਾਲਦੀ ਆਈ ਲਾੜੀ ! ਲੰਮੇ ਪਏ ਨੂੰ ਆਣ ਕੇ ਘੂਰਦੀ ਹੈ, ਚੰਝ ਨਾਲ ਹਿਲਾਂਵਦੀ, ਜਾਇ ਵਾਰੀ । ਜਦੋਂ ਹਿੱਲਿਆ ਬੋਲਿਆ ਚੱਲਿਆ ਨਾ, ਦਿਲ ਟੁੱਟਿਆ, ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ । ਰੋਂਦੀ ਕੁਕਦੀ ਦੀ ਸੱਦ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਹਰ ਆਈ ਮੋਢੇ ਡਾਂਗ ਧਾਰੀ। </poem>}} * ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਭੀੜ ਜੋ ਮਦਦ ਨੂੰ ਅੱਪੜੋ !<noinclude>{{c|-੧੮੫-}}</noinclude> haos8o6yvb73d0xune30dx0etbk066t 250 23106 230190 146444 2026-07-28T14:00:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਪੈਰ ਰੱਖ ਸਿਰ ਤੇ ਬਾਬੂ ਉੱਠ ਨੱਠਾ, ਵਾਹੋ ਦਾਹ ਦੌੜੇ ਇਕੋ ਸਾਹ ਭੱਜੇ। ਕਿਤੋਂ ਲਗੇ ਫੁੱਡਾ, ਕਿਤੇ ਪੈਰ ਤਿਲਕੇ, ਕਿਤੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਵਾਹਣ ਦਾ ਡਿੱਲ ਵੱਜੇ । ਔਖੀ ਹੋਈ ਬੰਦੁਕ ਸੰਭਾਲਣੀ ਵੀ, ਛੇਕੜ ਸੱਟ ਕੇ ਨੱਸਿਆ ਲਾਂਭ ਸੱਜੇ । ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਲੋਪ ਹੋਇਆ ਕਾਲੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਜੇ ਰਿਹਾ ਰਾਤ ਤਾਈਂ ਲੁਕਿਆ ਓਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੇਂ ਕਾਲੋਂ ਦੀ ਫੌਜ ਆਈ । ਓਸ ਕਾਲੋਂ ਦੇ ਵਿਚ ਅਭਿਸਾਰ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖੀ ਦੇਹ ਲੈ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਧਾਈ । ਮਾਸ-ਤਰਸਦੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁੱਟਿਆ ਈ । ਅੱਗੋਂ ਕੰਨ ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕਰੇ ਛੋਬਾ, ਕਦੇ ਮੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਜਾਵਣਾ ਈ । </poem>}} {{rule}} *ਹਨੇਰਾ। ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਤੇ ਕਾਲੇ ਕਪੜੀਂ ਟੁਰਨਾਂ ਅਭਿਸਾਰ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਭਿਸਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।<noinclude>{{c|-੧੮੬-}}</noinclude> k2fo47i4t0ppani9ye7sg4hub1xahl3 250 23108 230138 146301 2026-07-28T13:19:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}{{c|{{xxx-larger|<poem>ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਤੰਬਰ ੧੯੦੭ ਵਿਚ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਪਹਾੜ ਪਰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਦ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਵੇਰ ਛਪ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਚੇ -ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ ੧੯੨੮,</poem>}}}}<noinclude></noinclude> t31hjbqfejvakdlf3aib2azjapfiqz0 250 23111 230139 170801 2026-07-28T13:19:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥}} {{rule|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਬੁਲਬੁਲ ਤੇ ਰਾਹੀਂ।'''}}}} {{rule|4em}} {{center|<poem>ਖਿੜੀ ਬਹਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਬੁਲਬੁਲ ਕੈਦ ਪੈ ਗਈ। ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਖਲਾਸੀ ਪਾਕੇ ਫੇਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਜਾੜਾ ਦੇਖ ਵਿਲਪਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਰਾਹੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ‘ਪ੍ਰੇਮ’ ਤੇ ਆਤਮਕ ਗੱਲ ਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓਹ ਦਿਲ ਤਰੰਗ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਤ ਹਨ:-</poem>}} {{gap|3em}}ਬੁਲਬੁਲ:- {{Block center|<poem>ਹੈ ਹਾਇ ! ਬਾਗ਼ ਖਾਲੀ, ਫਲ ਫੁਲ ਫਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਹਾ ! ਗੁਲਾਬ ਡਾਲੀ {{gap|6em}}ਰੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਗਈ ਹੈ ? ਸਾਵੀ ਕਰੂੰਬਲੀ ਹਾ ! ਕਿੱਧਰ ਉਡੰਤ ਹੋਈ ? ਹਰਿਆਵਲੀ ਉਹ ਸਾਰੀ {{gap|6em}}ਮੂਲੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਲੀਆਂ ਨ ਫੁੱਲ ਖਿੜਵੇਂ ਡੋਡੀ ਨ ਹੈ ਸੁਗੰਧੀ, ਡੋਡਰ ਕਟੀਲ ਡਾਲੀ</poem>}}<noinclude>{{center|-੧੨੯-}}</noinclude> 5gfdgguid6bs9lyd6fblmzjtwsb85tx 250 23112 230191 146446 2026-07-28T14:01:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xxx-larger|ਤੋਤਾ}}}} {{gap}}ਤੋਤਾ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਕਾ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਮੀਕਾ ਆਦ ਥਾਈਂ ਬੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੇ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮੁੱਦਤਾਂ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪਯਾਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰੋਮ ਵਿਚ ਜਦ ਸੋਝੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਸੀਖਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਰੋਮਨ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ ਬੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤਾਂ ਅਪਣੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ । ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਇਹ ਅਤੀ ਪੁਰਾਣਾ ਵਾਸੀ ਹੈ, , ਬਲਕੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਏਥੋਂ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ । ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਏਹ ਮੁੱਕਣ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਯੂਰਪ ਤੇ ਅਮੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਓਥੇ ਰੋਕ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਏਥੇ ਵਧ ਪਏ ਹਨ । ਤੋਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਾਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵੈਰੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਲੇਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ । ਅਗਲੇ ਸਫਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਐਸੇ ਫੰਡੇ ਤੋਤੇ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹੈ !<noinclude>{{c|-੧੮੯-}}</noinclude> 6mycv58rptpma3wevcldrd0ve5xrvs9 250 23114 230140 170803 2026-07-28T13:19:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{gap|6em}}ਸੁੰਞੀ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੀ ਬੰਦ ਹੋਈਆਂ ਮਾਨੋਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਖਿੜਨੇ ਦੀ ਡੌਲ ਕੋਈ {{gap|6em}}ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸਹੀ ਹੈ। ਸੁਹਣਾ ਸੁਹਾਉ ਸਾਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਫਬਨ ਓ ਬਾਂਕੀ, ਝਾਕੀ ਤਰੌਤ ਵਾਲੀ {{gap|6em}}ਕਿਸ ਨੇ ਉਡਾ ਲਈ ਹੈ? ਰਾਹੀ ਓ ਜਾਣ ਵਾਲੇ! ਸ਼ਾਲਾ! ਰਤਾ ਕੁ ਠਹਿਰੀਂ, ਦੱਸੀਂ ਉਜਾੜ ਏਥੇ {{gap|6em}}ਕਿੱਕੂੰ ਕਿਤੋਂ ਛਈ ਹੈ? ਉਹ ਜੋਬਨਾਂ ਦਾ ਸਾਈਂ ਉਹ ਰੂਪ ਗੰਧਿ ਵਾਲਾ, ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਸਿਧਾਯਾ? {{gap|6em}}ਭਾਵੀ ਕਿਹੀ ਭਈ ਹੈ? {{gap|3em}}ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹਾਇ ਹਾਏ! {{gap|3em}}ਹੈ ਹਾਲ ਮੈਂ ਵਞਾਯਾ, {{gap|3em}}ਤਾਹੀਓਂ ਵੇ ਵੀਰ ਰਾਹੀ! {{gap|3em}}ਤੈਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪਾਯਾ।</poem>}} {{center|————}}<noinclude>{{center|-੧੩੦-}}</noinclude> lnfjh0v7tkjx8l682ag84d5ce2vzu7r 250 23115 230192 170808 2026-07-28T14:01:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥}} {{rule|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਫੁੰਡਿਆ ਤੋਤਾ।'''}}}} {{center|<poem>ਇਕ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਮਾਲੀ ਦੀ ਗੁਲੇਲ ਨਾਲ ਮਰਨਾਊ ਸੱਟ ਨਾਲ ਫੁੰਡਿਆ ਤੋਤਾ ਅਪਣੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੇ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤਰਸ ਯੋਗ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨੋਂ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਲਤਰੰਗ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।</poem>}} {{Block center|<poem>ਤੋਤਾ:- ਢਿੱਲੇ ਚਾੜ੍ਹ ਗੁਲੇਲ ਜੇ ਮਾਰਨੀ ਸੀ {{gap|4em}}ਕਾਹਨੂੰ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾ ਬਾਗ਼ ਲਾਵਣਾ ਸੀ? ਖਿੜੇ ਖੋਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਪੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਤੇ {{gap|4em}}ਅਰਸ਼ੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਉੱਡਕੇ ਆਵਣਾ ਸੀ। ਰੱਬੀ ਯਾਮਤਾਂ ਵੇਖ ਪਕੰਦੀਆਂ ਨੂੰ {{gap|4em}}ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੇ ਲੈਣ ਨੂੰ ਧਾਵਣਾ ਸੀ। ਚਾਉ ਭਰੇ ਘਰ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨਾ ਸੀ, {{gap|4em}}ਹਿਕੇ ਮਾਰ ਗੁਲੇਲ ਪਟਕਾਵਣਾ ਸੀ? ਬਾਗ਼ਬਾਨ:- ਤੁਸਾਂ ਲਈ ਨਾ ਅਸਾਂ ਸੀ ਬਾਗ਼ ਲਾਇਆ {{gap|4em}}ਨਿਉਤਾ ਘੱਲ ਨਾ ਤੁਸਾਂ ਅਨਵਾਇਆ ਸੀ। ਹੋ ਹੋ ਕਰਨ ਖੜੜੇ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਰਾਖੇ </poem>}}<noinclude>{{center|-੧੮੬-}}</noinclude> 1nqaa9kiuoxssb2u74gn5j7vm993iaj 250 23117 230141 146302 2026-07-28T13:19:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਾਹੀ:- {{Block center|<poem> ਮਾਲੀ ਨੇ ਫੁੱਲ ਤੋੜੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਾਏ, ਅੱਤਾਰ ਤੇ ਫੁਲੇਰੇ ਉੱਮਲ ਚੁਤਰਫੋਂ ਆਏ। ਮਲ ਪੋਕੇ ਵਿਕ ਗਿਆ ਓ ਤੇਰਾ ਸੀ ਜੋ ਪਿਆਰਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਜੋ ਬਾਗ ਦੀ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਨੱਗਰ ਲਿਆਏ॥੧੦ ਸਿਹਰੇ ਤੇ ਸਰੀਆਂ, ਮਾਲਾਂ, ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਹਾਰ ਹੁੰਦੇ, ਕੋਮਲ ਸਰੀਰ ਸੁਹਣੇ, ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗ ਲਾਏ। ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੱਝੇ ਗਏ ਪਿਆਰੇ, ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੋਏ, ਸਿਹਚਾ ਤੇ ਗਏ ਵਿਛਾਏ। ਮਿਸਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਗੁਲਕੰਦ ਚਾ ਬਨਾਈ ਸ਼ਰਬਤ ਕਿਸੇ ਬਨਾਯਾ, ਦੇਗੇ ਕਿਸੇ ਚੜਾਏ॥ ਦੇ ਦੇ ਉਬਾਲ ਪਾਣੀ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩੧-}}</noinclude> 4uatkwzfjpxmajeyn4740jjfnbfirk2 250 23118 230193 146448 2026-07-28T14:01:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਤੁਸਾਂ ਗਥਰ ਨਾ ਕੁੱਝ ਵੀ ਲੜਾਇਆ ਸੀ। ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਲਗੀ ਗੁਲੇਲ ਗਿੱਟੇ ਉਵੇਂ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨੇ ਪਟਕਾਇਆ ਸੀ। ਪਾਵੇਂ ਕੀਤੇ ਦਾ ਅਜਰ ਤੂੰ ਤੋੜਿਆ ਵੇ । ਦੋਸ਼ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸ ਨੂੰ ਲਾਇਆ ਸੀ ! ਤੋਤਾ: ਕੋਈ ਟੋਪ ਸਿਰਟੋਪ ਬਣਾਵਨਾ ਸੀ। ਉੱਤੇ ਬਾਗ ਦੇ ਓਹ ਤਣਾਵਨਾ ਸੀ । ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਸੀ ਰਾਹ ਇਉਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ, ਫੇਰ ਕਿਵੇਂ ਬੀ ਅਸਾਂ ਨ ਆਵਣਾ ਸੀ ! ਮੂਰਖ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਆਵੇ ? ਰਸਤਾ ਉਪਰੋਂ ਬੰਦ ਕਰਾਵਨਾ ਸੀ ! ਖੁਲੇ ਦੇਖ ਰਸਤੇ, ਮੇਵੇ ਭੁੰਮ ਤਾਲਾਂ ਕਿਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਫੇਰ ਅਟਕਾਵਨਾ ਸੀ ? ਲੱਦਿਆ ਫਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਬਾਗ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਆਪ ਖਾਸੀਂ ਦੱਸ ਬਾਤ,ਬਾਨਾ ? ਇਕ ਜਣੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਏ ਖਾਜ ਦਿਸਦਾ ਐਵੇਂ ਤੁਕਸੀ ਪਿਆ ਰਸ, ਬਾਗਬਾਨਾ ! ਜੀਅ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੇਹ ਖੁੱਲਾ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦਾਤਾ ਵੱਸ, ਬਾਗਬਾਨਾਂ ! ਹੁੰਦੇ ਸੁੰਦਿਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਦੱਸ ਨਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਜੱਸ ਬਾਗਬਾਨਾ ! </poem>}}<noinclude>{{c|੧੯੦}}</noinclude> o0sp6v4bokvvhe8nmw4a1r07czfu82z 250 23120 230142 146303 2026-07-28T13:19:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਨਿਰਮਲ ਅਰਕ ਖਿਚਯਾ, ਅਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠ ਦੇਕੇ, ਅਤਰਾਂ ਤੇ ਰੂਹ ਬਨਾਏ, ਹੁਣ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਕੈਦ ਭੋਗਦਾ ਓ ਜਿੱਥੇ ਨ ਜਾਣ ਤੇਰਾ, ਜਾਵੇਂ ਨੇ ਫੇਰ ਆਏ; ਮਰਕੇ ਬੀ ਪਹੁੰਚ ਓਥੇ ਸਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਦੀ ਤੂੰ ਬੁਲਬੁਲ ! ਵਿਰਾਗ ਤੇਰਾ ਤੈਨੂੰ ਨ ਓ ਮਿਲਾਏ ; ਦੁਖੜਾ ਸਜਨ ਦਾ ਤੇਰੇ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਸੁਣਾਯਾ, ਕੀ ਹਾਲ ਏ ਜੁ ਬੁਲਬੁਲ ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨ ਆਯਾ? ਬੁਲਬੁਲ: ਮੌਸਮ ਬਸੰਤ ਆਈ ਇਸ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਸਹਾਈ, ਮਾਲੀ ਨੇ ਫੜਕੇ ਓਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸੀ ਕੈਦ ਪਾਈ! ਪਿੰਜਰਾ ਕਠੋਰ ਸੀਖਾਂ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩੨-}}</noinclude> bf3b3ca5402li4da0wjvgwd7yis2wxq 250 23121 230194 146449 2026-07-28T14:01:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਬਾਰਬਾਨ:ਮੁਰਖ ਪੰਛੀਆ ! ਕੁਝ ਨਾ ਖ਼ਬਰ ਤੈਨੂੰ ਬਾਗ ਆਦਮੀ ਵਾਸਤੇ ਲਾਂਵਦੇ ਹਾਂ ਫਲ ਪੱਕਦੇ ਤੋੜ ਕੇ ਘੱਲਦੇ ਹਾਂ । ਮੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚ ਪੁਚਾਂਵਦੇ ਹਾਂ । ਮੁੱਲ ਦੇਣ ਤੇ ਲੋਕ ਲੈ ਜਾਣ ਓਥੋਂ ਅਸੀਂ ਥੱਕ ਕੇ ਟਕੇ ਕਮਾਂਵਦੇ ਹਾਂ । ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੀ ਤੇ ਇਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁਣ ਤੋੜਿਆ | ਬਾਗ ਲਗਾਂਵਦੇ ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਨਾ ਕੁੱਛ ਹੈ ਏਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਤੇਰਾ ਆਵਣਾ ਚੋਰ ਦਾ ਆਵਣਾ ਹੈ । ਲੰਗਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਏਸ ਥਾਂ ਲੱਗਿਆ ਓਇ, ਨਹੀਂ ਛੇੜ ਜੋ ਵੰਡ ਵੰਡਾਵਣਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਦਾ ਆਨ ਏਥੇ ਹੱਥ ਲਾਵਣਾ, ਹੱਥ ਵਢਾਵਣਾ ਹੈ । ਹੱਕ ਆਪਣਾ ਤੱਕ ਪਛਾਣ ਤੋਤੇ । ਐਵੇਂ ਬੋਲਣਾਂ ਪਾਪ ਕਮਾਵਣਾ ਹੈ । ਤੋਤਾ:ਮਾਲਕ ਰੱਬ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀਂ ਏ ਰਚੀ ਸਾਰੀ ਸੱਤਯਾ ਘੱਤ ਹਰਯਾਵਲਿ ਉਗਾਵਨੇ ਦੀ । ਦਿੱਤੀ ਸੱਤਿਆ ਏਸ ਹਰਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਕੰਮਲ ਤੇ ਮਵਿਆਂ ਲਾਵਨੇ ਦੀ । </poem>}}<noinclude></noinclude> onntp2ragaf05ka32g7ujmvbajt6l3t 250 23123 230143 146304 2026-07-28T13:19:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਬੰਦੀ ਪਈ ਨਿਮਾਣੀ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵੜਿਆ, ਸਿਰ ਤੇ ਪਈ ਜੁਦਾਈ। ਪਯਾਰੀ ਸੁਤੰਤਤਾਓ, ਪਯਾਰੀ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਾਰੀ ਵਾਰੀ ਗਈ ਸਜਨ ਤੋਂ ਜਿੰਦਾ ਜੋ ਸੀ ਸਵਾਈ॥੨੦ ਗਾਚੀ ਓ ਮੌਜ ਮਨ ਦੀ ਉਡਣਾਂ ਜੁ ਨਾਲ ਮਰਜ਼ੀ, ਨਦੀਆਂ ਬਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਬੀ ਗੁਵਾਈ। ਸਿਰ ਸੀਖ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿਖੇ ਅੜਾਵਾਂ ਲਾਵਾਂ ਜਤਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹਵਾਈ। ਖਹਿ ਖਹਿ ਕੇ ਖੰਭ ਮਾਰਾਂ ਖਿੜਕੀ ਕਿਵੇਂ ਖੁਲੇ ਏ ਓ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਦੀਓ ਨ ਕਾਂਪ ਖਾਈ। ਮੈਂ ਹਾਰ ਹਾਏ ਦੀ, ਰੋਵਣ ਨੂੰ ਰਾਗ ਜਾਣਨ ਵਣਾਂ ਤੇ ਪਾਣ ਖਿੱਲੀ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩੩-}}</noinclude> amocijv9bx7vvhsjvodgmw0ukum3xpt 250 23124 230195 146451 2026-07-28T14:01:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜੀਵ ਜੰਤੁ ਉਪਾਇ ਇਸ ਧਰਤਿ ਉਤ, ਦਿੱਤੀ ਖੁਲੁ ਫਲ ਮੁਲ ਦੇ ਖਾਨੇ ਦੀ ॥ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਕਿਉਂ ਵੰਡਣੇਂ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ! ਝੂਠੇ ਹੱਕ ਹਕੂਕ ਜਮਾਨੇ ਦੀ ? ਬਾਗਬਾਨ:ਮੂਰਖ ਪੰਛੀਆ ! ਭੁੱਧ ਨੂੰ ਸਾਰ ਨਾਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਅਕਲ ਨਾ ਮਿਲੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲੋਂ । ਹੈ ਸਰਦਾਰ ਇਸ ਧਰਾ ਦਾ ਆਦਮੀ ਏ ਵੱਡਾ ਬਣਨਾ ਹੈਂ ਤੂੰ ਸਰਦਾਰ ਕੋਲੋਂ । ਤੂੰ ਕੀ ਹੱਕ ਹਕੂਕ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੇ ? ਸਮਝ ਮੰਗ ਤੂੰ ਓਸ ਕਰਤਾਰ ਕੋਲੋਂ । ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਜੋ ਬਣੀ ਹੈ ਸਿਰੇ ਤੇਰੇ, ਹਾਂ, ਬਣੀ ਹੈ ਜਗਤ ਸਰਦਾਰ ਕੋਲੋਂ ! ਤੋਤਾ:ਭਲਾ ਰੱਬ ਦਾ ਹੋਇ ਓ ਬਾਗਬਾਨਾਂ ! ਐਸੀ ਅਕਲ ਨਾ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਈ ! ਜੇੜੀ ਅਕਲ ਦਾ ਮੁਲ ਹੈ ਵਿਤਕਰਾ ਓਇ, ਵੰਡ ਵੰਡ ਕੇ ਖੰਡ ਜੋ ਕਰੇ ਰਾਈ । ਜੇੜੀ ਪਯਾਰ ਤੋਂ ਏਕਤਾ ਕੱਟ ਸੱਟੇ ਜੁਦਾ ਜੁਦਾ ਦੀ ਜਾਂਵਦੀ ਲੀਕ ਲਾਈ। ''ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਦੀ ਬੰਨ ਤੇ ਹੱਦ ਪਾਵੇ ਤੇੜ ਤੇੜ ਕਰਦੀ ਤੁਰਦੀ ਛੁਰੀ ਜਾਈ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੨}}</noinclude> o9rhndxwir9idckju8swuvt2jrkp10p 250 23126 230144 146305 2026-07-28T13:19:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਹੱਸਣ ਕਿ “ਵਾਹ ਗਵਾਈ। ਜੋ ਆਪ ਹੈ ਸੁਤੰਤਰ ਕੀ ਜਾਣਦਾ ਕੀ ਬੀਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਹੈ ਖੱਲ ਸਾਰੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈ। ਆਵੇ ਜਿ ਮੌਤ ਆਵੇ ਭਾਗੇ ਭਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਜਾਵੇ ਨ ਖੁਲ ਹੱਥੋਂ, ਜਾਵੇ ਤੇ ਜਿੰਦ ਜਾਈ! ਖੱਲ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਲੜਨਾ ਮਰਨਾ ਯਾ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਬੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣ ਧੁਰ ਤੋਂ ਐਸੀ ਤੁਰੀ ਹੈ ਆਈ। ਫਕੀਰ ਹੁੰਦੇ ਸਦਾ ਨਿਮਾਣੇ, ਮਾਰੇ ਜਿਆਣ ਕੋਈ, ਕੋਈ ਨ ਪੇਸ਼ ਜਾਈ॥ ਹੋਈ ਮੈਂ ਕੋਟਬੰਦੀ ਇਸ ਆਸਰੋ ਨਿਭਾਈ, ਦਾਓ ਫਬੇ ਉਡਾਰੀ ਮਾਊਂ, ਕਰਾਂਗੀ ਧਾਈ । </poem>}}<noinclude>{{c|੧੩੪}}</noinclude> gi3sndz8aih8a740273vsakzr9fzp1z 250 23127 230196 146450 2026-07-28T14:01:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਬਣੇ ਸਰਦਾਰ ਜੇ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਵਿਤਕਰਾ ਲੋੜੀਏ ਜੀ! ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਅਪਾਰ ਚਾਹੀਏ ਨਾਲ ਪਯਾਰ ਦੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੋੜੀਏ ਜੀ! ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾ ਵਿਤਕਰੇ ਵੀਰ ਨੇ ਵਿਛੋੜੀਏ ਜੀ ! ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਬਣ ਮਲਾਹ ਨ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਬੋੜੀਏ ਜੀ ! ਜ਼ਮੀਨ ਬੋਲੀ:ਪਾ ਨਾ ਤੋੜਿਆ ! ਰੌਲਾ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਏਥੇ ਧੌਣ ਸਿੱਟ ਤੇ ਧਰਾ ਸਮਾ ਵੀਰਾ ! ਏਸ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖ ਨਾਹੀਂ ਕਰੁ ਪਯਾਰ ਤੇ ਹੱਬ ਵਰਤਾ ਵੀਰਾ ! ਧਰਤੀ ਇਕ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਾ ਵੰਡਿਆ ਏ । ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਵੰਡਾ ਵੀਰਾ ! ਫੇਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਤੇ ਤੇ ਜੂਹ ਜੁਦਾ ਵੀਰਾ ! ਚੱਪੇ ਚੱਪੇ ਤੇ ਜਿਨੇ ਹਨ ਚੀਰ ਲਾਏ, ਵੀਰ ਵੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵਖਾ ਵੀਰਾ ! ਹੁੰਨੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਬੰਨੇ ਹਨ ਜਿਨੇ ਲਾਏ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਦੀ ਟੱਕ ਲਗਾ ਵੀਰਾ। </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੯੩}}</noinclude> gip99dxs64cxwkw8rxmx312uox87gds 250 23129 230145 146306 2026-07-28T13:20:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਨਾ ਜਾਣਦੀ ਸਾਂ ਮਾਲੀ ਮੇਰਾ ਚਮਨ ਉਡਾਉ; ਮੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕਰ ਦੇਗੁ ਖ਼ਾਕ ਸ਼ਾਹੀ ੩o ਖਿੜਕੀ ਜਿ ਅੱਜ ਖੁਲੀ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਧਰੀ ਸੀ, ਖਿਸਕੀ ਮੈਂ ਚੁਪ ਚਪਾਤੀ ਉੱਡੀ ਚਲੀ ਸੁ ਆਈ। ਆਕੇ ਚਮਨ ਏ ਅਪਣਾ ਸਾਰਾ ਉਜਾੜ ਪਾਯਾ, ਪਯਾਰੇ ਦੇ ਖੇਦ ਸੁਣਕੇ ਜੀ ਚੀਰ ਬਾਰ ਆਯਾ। ਤੇਰਾ ਹਵਾਲ ਸੁਣਕੇ ਡਾਢਾ ਵਿਰਾਗ ਆਵੇ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਜੁ ਗਮ ਘਟਾਵੇ। ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਂ ਨ ਬੁਲਬੁਲ, ਪੁੱਛੀ ਜਿ ਬਾਤ ਤੈਥੋਂ ਕੀਕਰ ਤੇ ਬਾਗ ਤਾਈਂ ਹੈ ਆਪਣਾ ਬਨਾਵੇਂ? </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩੫-}}</noinclude> k2c6m8k9utawrcvkisrgtgna7q532rt 250 23130 230197 146447 2026-07-28T14:01:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਲੜਦੇ ਮਾਰਦੇ ਮਰਨ ਏ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵੀਟਦੇ ਵੀਰ ਵਿਰਾ ਵੀਰਾ ! ਲਹੂ ਡੁੱਧ ਦਾ ਵੀਰਨਾ ਡਿੱਗ ਰਹਿਆ ਆਸਕ ਤੱਥ ਦੀ ਗਈ ਬਿਲਾ ਵੀਰਾ ! ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਅਨੰਤ ਮੋਏ, ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਕਬਰ ਅਮਾ ਵੀਰਾ ! ਥੱਕ ਲੱਥੀ ਹਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਬਦੀ ਮੈਂ " ਪੁੰਨ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸਦਾ ਲੁਕਾ ਵੀਰਾ ! ਹਾਂ, ਤੋਤਿਆ ! ਅਰਸ਼ ਖਲੋਤਿਆ ਵੇ ! ਸਾਵੇ ਸਹਣਿਆਂ ਰੰਗ ਰੰਗਾ ਵੀਰਾ ! ਦੁਹਚੇ ਰੰਗ ਤੇ ਤੋਤਲੇ ਬੈਨ ਤੇਰੇ ਤੇਨੂੰ ਆਦਮੀ ਨੇ ਲੀਤਾ ਖਾ ਵੀਰਾ ! ਭੌਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ ਪਿੰਜਰਾ ਤੋਂ ਜਿਹੜਾ ਬੋਲਦਾ ਸੈਂ ਧਰੇ ਚਾ ਵੀਰਾ ! ਧਰਤੀ ਏਸ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਦਾ ਕਾਹਦਾ ਹੱਕ ਤੇ ਕਾਹਦਾ ਹੈ ਨਿਆਂ ਵੀਰਾ ! ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਵੇਖਕੇ ਚਾ ਵੀਰਾ ! ਏਸ ਚਾਉ ਤੇ ਯਾਰ ਦੇ ਖੰਭ ਲਾਕੇ ਉਡਦਾ ਕੌਣ ਹੈ ਅਰਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾ ਵੀਰਾ ! </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੯੪-}}</noinclude> g5aadry0u7geqkb3cor012ffwomtsjg 250 23132 230146 146307 2026-07-28T13:20:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮਾਲੀ ਲਗਾਨ ਵਾਲਾ ਬੁਟੇ ਤੇ ਬਿੱਛ ਸਾਰੇ, ਵਾਹੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਬੀਜੇ ਸਿੰਜੇ, ਬਨਾ ਗੁਡਾਵੇ, ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਚੰਗੇਰੀ ਮਰਕੇ ਮੁਰਾਦ ਵੇਖੇ, ਮਾਲਕ ਓ ਹੱਕ ਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਸੂਈ ਕਰਾਵੇ। ਦੇ, ਨੂੰ ਨਿੰਦ ਜੋਗਾ, ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਂਖ ਮਾਲੀ, ਮਾਲਕ ਨ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਤੂੰ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਾਵੇ। ਦਾਵੇ ਚ ਕੁੜ ਬੰਨੇ ਸੜਦਾ ਰਹੇ ਸਦਾ ਹੀ ਪਾਵੇ ਮੁਰਾਦ ਨਾਹੀਂ, ਐਵੇਂ ਜਤਨ ਗੁਆਵੇ! ਕਰਕੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਰੀ, ਹਾਵੇ ਵਿਸਾਰ ਰਾਵੀ ਦੁਖੜੇ ਹਟਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਨੂੰ ਜੁ ਰਾਗ ਆਵੇ। ਮਲਹਮ ਤੁਰੰਤ ਵਾਲੀ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਬਨਯਾ, </poem>}}<noinclude>{{c|- ੧੩੬-}}</noinclude> b7dn4slrkmc3qf2x9pamywy3ju4srgp 250 23135 230147 146308 2026-07-28T13:21:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਘਾਓ ਗਮਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚਹੀਏ ਇਨੂੰ ਲਗਾਯਾ ॥੪੦ ਬੁਲਬੁਲ ਦਰਦਾਂ ਨਿਰੋਲ ਖਾਲੀ ਰਾਹੀ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਹਿਰਦੇ ਸਬੂਤ ਵਾਲੇ! ਸ਼ਾਲਾ ਨ ਘਾਉ ਖਾਈਂ! ਲੱਗੀ ਬੁਰੀ, ਮੁਸਾਫਰ! ਲੱਗੇ ਜਿਨੂੰ ਸੁ ਜਾਣੇ, ਬਿਰਹੋਂ ਨ ਸਾਰ ਜਾਣੇ ਦੇਖੀ ਨ ਜਿਨੁ ਜੁਦਾਈ! ਘਾਓ ਜਿਖੇਮ ਮਾਰੇ ਮਲਹਮ ਨ ਫੇਰ ਕੋਈ, ਠੰਢਕ ਨ ਰਾਗ ਪਾਵੇ, ਦੇਂਦਾ ਸਗੋਂ ਵਧਾਈ! ਆਖੀਂ ਵਿਚਾਰ, ਪਰ ਤੂੰ ਪਤੀ ਜ਼ਰਾ ਪਿਛੇਰੇ, ਦੱਸਾਂ ਦਸ਼ਾ ਪਿਛੇਰੀ, ਸੁਣਨੀ ਤੁਰੀ ਜੁ ਆਈ ਲਬੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦੋਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਬਨਾਂ ਵਿਚਾਲੇ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩-}}</noinclude> h69ak5t74es0a515ku46kk1aq4s5wyp 250 23138 230148 146309 2026-07-28T13:21:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਧੁਰ ਤੋਂ ਸਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰਖਦੇ ਨੇ ਕਾਣ ਕਾਈ॥ ਮਾਲੀ ਚੁਰਾਏ ਬੂਟੇ ਬਨ ਤੋਂ ਸੂਬਾਗ ਆਂਦੇ ਬਨ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਉਪਬਨ ਅਪਨਾ ਲਿਆ ਸਜਾਈ! ਜ਼ੋਰਾਵਰੀ ਯਾ ਚੋਰੀ ਜੇ ਹੱਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਮਾਲੀ ਚੁਰਾਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਲਕ ਖਰਾ ਤਦਾਈਂ! ਤਦ ਲੋੜ ਫੇਰ ਕੀ ਹੈ ਹੱਕੋ ਨਹੱਕ ਛਾਣੋ? ਇਨਸਾਫ ਫੇਰ ਕੀ ਹੈ ਗ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੋ ਲਗਾਈ? ਘਾਲਾਂ ਅਨੇਕ ਘਾਲੇ ਝੂਠੀ ਨੇ ਬਾਤ ਕੋਈ, ਪਾਲੇ ਤੇ ਪਾਲ ਵੇਚੇ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩੮-}}</noinclude> 6x5mbcmkoxl7gaef39uca0uwggctr7a 250 23139 230198 170811 2026-07-28T14:02:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ॥}} {{rule|3em}} {{center|{{x-larger|'''ਸ਼੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ'''<br> '''ਗੁਦਾਵਰੀ ਵਿਚ ਚਰਨ ਕਮਲ*<ref>*ਇਹ ਕਵਿਤਾ ੧੯੨੨ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਗੁਰਪੁਰਬ ਸਪਤਮੀ ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ ਦੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਲਥਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਉਲਥਾ ਨਾਲ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।</ref>।'''}}}} ਗੁਦਾਵਰੀ ਵਿਚ ਜਦ ਜੀਅ-ਦਾਨ ਦਾਤੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਧਰੇ ਤਦ ਮਾਨੋਂ ਗੁਦਾਵਰੀ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪ ਹੋ ਨਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ:- {{Block center|<poem>{{rh|ਰਾਗ ਮਾਲਕੌਂਸ||ਤਾਰ ੩}} ਟੇਕ-ਨੀ ਮੈਂ ਚਰਨ ਪਰਸ ਬਉਰਾਨੀ! ਥਰਰ ਥਰਰ ਕੁਈ ਛਿੜੀ ਖਿਰਨ ਹੈ {{gap|5em}}ਲਰਜ਼ ਗਏ ਮੇਰੇ ਪਾਨੀ! ਝਰਨ ਝਰਨ ਰਸਭਿੰਨੜੀ ਛੁਟ ਪਈ {{gap|5em}}ਕੰਬ ਉਠੀ ਜਿਉਂ ਕਾਨੀ ! ਚਮਕ ਚਮਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੀ {{gap|5em}}ਬਿਜਲੀ ਜਿਉਂ ਥਰਰਾਨੀ! </poem>}}<noinclude>{{rule}}<references/> {{center|-੧੯੭-}}</noinclude> ft9nqrnrgiyxo0zzc7l45wlc74zpbja 250 23141 230149 146310 2026-07-28T13:21:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਪੈਸੋ ਕਰੇ ਕਮਾਈ॥੫o ਪਯਾਰਾ ਤਪੁ ਕਿ ਰੁਲਸੀ ਮਾਲੀ ਨਪੀੜ ਕੋਈ, ਖੱਟੀ ਦੀ ਚੋਭ ਜਾਣੇ, ਹਿਤ ਦੀ ਨ ਚੋਭ ਰਾਈ। ਬੁਲਬੁਲ ਨ ਗ਼ਰਜ਼ ਜਾਣੇ, ਸਾਰਥ ਰਿਦੇ ਨ ਕੋਈ, ਬੱਧੀ ਪਰੇਮ-ਡੋਰੀ, ਖਿੱਚੀ ਬਿਦੇਸ਼ ਆਈ। ਵਤਨੀ ਓ ਹੁੱਬ ਪਯਾਰੀ ਵਾਰੀ ਸਲਾਮਤੀ ਹੈ ਜੋਖੋਂ ਏ ਜਿੰਦ ਨਿੱਕੀ ਬੱਧੀ-ਪਰੇਮ ਪਈ। ਸੁਹਣੇ ਓ ਬਨ ਮੁੰਹਾਵੇ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਆਪ ਲਾਏ ਪਯਾਰੇ ਲਈ ਉ ਛੱਡੇ, ਬਾਗਾਂ 'ਚ ਆ ਰਹਾਈ॥ ਜੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਏਹੋ, ਪਯਾਰਾ ਨ ਹੋਇ ਓਲੇ, ਦੇਖਾਂ ਨਿਹਾਲ ਹੋਵਾਂ, ਨੈਣੀਂ ਦਰਸ ਸਮਾਈ॥ ਲੈਕੇ ਅਨੰਦ ਲਹਿਰੇ; </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੩੬-}}</noinclude> 2ouykld8rgcqzylpy6r2iaqj9rqiplo 250 23142 230199 146436 2026-07-28T14:02:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮਸਤ ਅਲੱਸਤੀ ਝੂਮਣ ਝੂਮੀ | ਪੇਮ ਲਟਕ ਲਟਕਾਨੀ ! ਜੋਗੀ ਜਤੀ ਤਪੀ ਸਿਧ ਪਰਸੇ ਪਰਿਸ ਪਰਿਸ ਪਛੁਤਾਨੀ । ਪਸ ਚਰਨ ਨਿਤ ਖੁਸ਼ਕ ਰਹੀ ਮੈਂ | ਰਸ ਬਿਨ ਉਮਰ ਬਿਹਾਨੀ ! ਕਉਣ ਸਖੀ ਅਜ ਛੁਹ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ | ਜੀਅ-ਦਾਨ ਦਾ ਦਾਨੀ ! ਨੀਵਿਆਂ ਤੋਂ 'ਨੀਵੀਂ ਮੈਂ ਵਗਦੀ ..ਬਣੀ, , ਅਰਸ਼ ਦੀ ਰਾਨੀ ਕਿਸ ਨੇ ਪਯਾਰੇ-ਅਣੀ ਆ ਚੋਭੀ . | ਪ੍ਰੀਤਿ ' ਤਾਰ ਖਿੰਚਾਨੀ ? </poem>}} {{rule}} *ਇਤੀ ॥ *<noinclude>{{c|੧੬੮}}</noinclude> pe4v9urtqetsu2idjlo2xnriyithxig 250 23144 230150 146311 2026-07-28T13:21:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਕੀਰਤ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਮੈਂ ਨਿਤ ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਬਣਾਵਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਸੁ ਤਾਰ ਲਾਈ; ਹੈ ਨੇਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਇਸਦੀ ਕਦਰ ਕਰੋ ਜੇ, ਵਧਦੀ ਪਛਾਣ ਇਸਦੀ, ਵਧਦਾ ਸੁਆਦ ਜਾਈ, ਤੋੜੋ ਜਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ ਸੁਆਦ ਅਪਣਾ ਜਾਣਨ ਸੁਆਦ ਵਾਲੀ ਘਟਦੀ ਸਮਝ ਹੈ ਜਾਈ॥ ਹੈ ਗਯਾਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ। ਵਧਦਾ ਜਿ ਸਾਫ ਰਹੀਏ, ਦਿਸ਼ਟੀ ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਲਾਲਚ ਭਰੀ ਨ ਪਈ? ਕਦਰਾਂ ਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਜਿਸਨੇ ਨਜ਼ਰ ਪਕਾਈ, ਦੇਖੇ ਚੁਫੇਰ ਬੈਠਾ, ਸੁਹਣਪ ਬਜ਼ਾਰ ਲਾਈ ਸੁਖਮ ਅਨੰਦ-ਮਸਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰਾਂ ਭਰੀ ਸਦਾ ਹੀ </poem>}}<noinclude>{{c|੧੪੦-}}</noinclude> s1jx5uom4dtius5yccc0uxqtlt12bdc 250 23145 230200 146417 2026-07-28T14:02:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{x-larger|THE SONG of the GODAVRI*}}}} {{gap}}(The river Godavari feels a glorious joy as Guru Gobind Singh, from the Punjab, wets His feet in her waters, and the river bursts into the following ecstatic song.) The thrill of life, the lotus-touch of His feet, has made me sweetly insane with joy, The sacred moon has drawn to me the trembling tides of song. In every wave of mine throb the rhythm of the celestial song. And I tremble as a little reed shaken by the wind. It has kindled suddenly every ripple of mine with the glow of life, And in my myriad waves I quiver forever, restless in love, like the lightning of the sky. {{rule}} *The Godavri, like the Ganges, is a sacred river, where hundreds and thousands of the Hindu saints, adepts and yogis go on pilgrimage.<noinclude>{{c|-੧੯੯-}}</noinclude> 6ddjq7lj3mt5olsk0tcsdwxytwkmfuq 250 23147 230151 146312 2026-07-28T13:21:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰਹਿੰਦੀ ਰਿਦੇ ਸਮਾਈ। ਜਿਸਦੀ ਖੁਲੀ ਨੂੰ ਅੱਖੀ, ਦੇਖੇ ਨ ਓ ਏ. ਦਰਸ਼ਨ ਗੁਣ ਦੇਖਣੇ ਦਾ ਉਸਨੇ ਐਵੇਂ ਲਿਆ ਵਵਾਈ। ਸੁਣ ਵੀਰ ਮੁਸਾਫਰ! ਵੀਚਾਰ ਮੈਂ ਜਗਾਯਾ, ਆਪੇ ਕਹੀਂ; ਕਿ: ਕੀ ਹੈ, ਹੱਕੋ ਹੱਕ ਆਯਾ? ਰਾਹੀ: ਆਖਾਂ ਜੁ ਠੀਕ ਬੁਲਬੁਲ! ਕਿਸਨੂੰ ਹੈ ਹੱਕ ਪਯਾਰਾ? ਜਿਸਨੇ ਹੈ ਸਚ ਪਛਾਤਾ, ਸੋਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਸਾਰਾ। ਬਾਕੀ ਜੋ ਲੋਕ ਦੇਖੇ ਲਾਠੀ ਨੂੰ ਹੱਕ ਜਾਣਨ, ਤੌਲੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਖੁਹਕੇ, ਫਿਰ ਮਾਰਦੇ ਪਾਰਾਂ। ਕੋਈ ਨਹੱਕ ਜਾਣੇ, ਜਾਣੇ ਤਾਂ ਅੱਖ ਮੀਟੇ, ਸੂਰਥ ਸਭਸ ਨੂੰ ਮੁਹਰੇ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੪੧-}}</noinclude> smw1slwkx9qb6irnhtfovnxa5s2nxn6 250 23148 230201 146416 2026-07-28T14:02:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>It has lifted me off, my feet, and I float in sweetest confusion of love; I rise out of myself, every drop trembling in this universe of song. I melt into a million ripples at His feet.<noinclude>{{c|੨੦੦-}}</noinclude> tf16xq3mepvh3wgjiuj0c627s6cyiaj 250 23150 230152 146313 2026-07-28T13:21:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਆਪਾ ਸਦਾ ਪਿਆ ਫੌਲੇ ਜਿ` ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁਲਬੁਲ! ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੱਕ ਕੁਕਣਾ ਹੈ ਐਵੇਂ ਕੁੜਾ ਹੈ ਇਹ ਸਹਾਰਾ॥ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਕੌਣ ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਮਹੀਨ ਬਾਣੀ, ਵਜਦਾ ਹੈ ਏਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕੜਕੁੱਟਵਾਂ ਨਗਾਰਾ। ਹੱਕ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਜਿ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਸੁਰਗ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਟਹਿਕੇ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਸਾਰਾ ਧੱਕਾ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਵੇ ਬੰਦੀ ਨ ਹੋ ਸਿਪਾਹੀ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਵੇ ਨਹੀਂ ਦਖਾਰਾ ਸਿੱਖਰਾ ਜਿ ਇਕ ਏਹੋ ਸੰਸਾਰ ਸਿੱਖ ਜਾਵੇ ਵਾਹਾਹਾ ਮਿਟੇ ਜਗਤ ਤੋਂ ਘਰ ਘਰ ਗੁਜੇ ਜਕਾਰਾ ਐਪਰ ਨਹੀਂ ਏ ਵਰਤਣ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੪੨-}}</noinclude> 9d73zurd2ut85wrnmbmbfq40np902vq 250 23153 230153 146351 2026-07-28T13:21:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਅਜ ਸਾਨੂੰ ਕਰੀਏ ਆ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਖਦਾਇ ਵਿਚਾਰਾ! ਸੱਚੀ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸਾਂ, ਕੌੜੀ ਨ ਮੰਨ ਲੈਣੀ, ਉਸ ਦੇ ਹੈ ਵਿਚ ਦਰੁ ਸੱਚਾ ਉਹੀ ਹੈ ਚਾਰਾ। ਸਚ ਬੋਲਣਾ ਹੈ ਸੌਖਾ, ਸੁਣਨਾ ਕਠਨ ਹੈ ਭਾਰਾ ਸਹਾਰ ਲੈਣਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬੀ ਵੱਧ ਖਾਰਾ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਓ ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ ਸੁਹਾਵਾ ਸੱਚ, ਬੋਲ ਹੀ ਹੈ ਜਾਣੇ, ਸੁਣਕੇ ਹੋ ਬੇ-ਸਹਾਰਾ॥ ਸੱਚੀ ਸੁਣੀ ਸਹਾਰੀਂ, ਮੰਨੀਂ ਰਿਦੇ ਸੁਖਾਵੀਂ ਮਿਟ ਜਾਇ ਰੋਗ ਸਾਰਾ, ਚਿੰਤਾ ਰਹੇ ਨ ਕਾੜ੍ਹਾ ਖਿੜਿਆ ਚਮਨ ਤੂੰ ਡਿੱਠਾ, ਮੋਹੀ ਨੇ ਨੇਹੁ ਲਾਯਾ ਬੇ-ਲਾਗ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੪-}}</noinclude> g01b5t8nvt4t6yv5snkdg26e74pek40 250 23156 230154 146353 2026-07-28T13:21:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਜੀ ਜਾਨ ਕਰ ਨਿਸਾਰਾ। ਓਦੋਂ ਨਸੋਚ ਕੀਤੀ ਰਹਿਸੀ ਏ ਤ ਨਾਹੀਂ, ਜਾਉ ਬਸੰਤ ਆਉ ਪਤਝੜਿ ਉਜਾੜ ਕਾਰਾ! ਕਲੀਆਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਪੱਤੇ ਸਾਰੇ ਝੜਨਗੇ ਏਏ, ਰਲ ਖ਼ਾਕ ਨਾਲ ਜਾਉ ਖਿੜਿਆ ਚਮਨ ਏ ਸਾਰਾ ਮਾਲੀ ਜਿ ਤੋੜਦਾ ਨਾ, ਪਤਝੜ ਨ ਛੱਡਣਾ ਸੀ, ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿਣਾ ਮੌਸਮ ਦਾ ਕੁੜ ਲਾਰਾ ॥੮o!! ਇਸ ਰੁੱਤ ਪਤਝੜੀ ਨੂੰ ਏਹੋ ਨਸੀਬ ਤੇਰੇ ਸੀ ਦੇਖਣਾ ਉਜਾੜਾ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਪਰਤ ਵਾਰਾ ਜਦ ਹੋਵਣਾ ਸੀ ਏਹੋ, ਰੋਣਾ ਹੈ ਫੇਰ ਐਵੇਂ, ਦੋਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ, ਕੁੜਾ ਹੈ ਸਭ ਖਿਲਾਰਾ। ਪੈਂਦੀ ਜਿ ਕੈਦ ਨਾ ਤੂੰ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੪੪- }}</noinclude> 1luzmlwy33s6evz5i9tqnz6fjnt6inp 250 23159 230155 146394 2026-07-28T13:21:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਫੁੱਲ ਤੋੜਦਾ ਨ ਕੋਈ ਬੇਸ਼ੱਕ ਦੇਖਦੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨਾਂ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਦ ਬੀ ਏ ਦੇਹੁ ਅਜ ਦਾ ਦਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਯਾਰੀ ? ਹੁ-ਫੇਰ ਦਾ ਉਜਾੜਨ ਸੀਗਾ ਨ ਮੇਟਵਾਰਾ! ਖਿੜਵੀਂ ਬਹਾਰ ਦੇਖੀ ਬੁਲਬੁਲ ਨੂੰ ਜੀ ਲੁਭਾਯਾ ਸੋਚੀ ਨ ਰੁੱਤ-ਮਿਟਵੀਂ ਟੋਣਾ ਜਿਨੇ ਹੈ ਪਾਯਾ! ਬੁਲਬੁਲ (ਢਾਹ ਮਾਰ ਕੇ):- ਪਯਾਰੇ ਜਿ ਦਾਗ ਬਿਰਹੋ ਹਿਰਦੇ ਸੀ ਅੰਤ ਲਾਣਾ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਸੀ ਜੀਵਨ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਲੁਭਾਣਾ? ਮਰਨਾ ਸੱਜਨ ਜੇ ਤੋਂ ਸੀ ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਨ ਨਾਲ ਮੋਈ? ਭਰਿਆ ਇਹ ਛੱਡ ਮੇਲਾ, ਕੀਤਾ ਨ ਤੌਰ ਜਾਣਾ? ਜੀਉਣਾ ਬਿਨਾ ਪਿਆਰੇ </poem>}}<noinclude>{{c|੧੪੫}}</noinclude> onehe0xg946zsm65hfwsdb0biar15ye 250 23162 230156 146395 2026-07-28T13:21:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਸੂਰਜ ਬਿਨਾ ਹੈ ਚਾਨਣ, ਟਿਕਣਾ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਉਸਦਾ ਜਿਸਦਾ ਨ ਹੋ ਟਿਕਾਣਾ! ਰਾਹੀਂ ਓ ਦਰਦ ਵਾਲੇ! ਦਰਦੀ ਬਣੀ ਦੁਖੀ ਦਾ, ਜਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਨ ਅੱਕੀ, ਇਸਦਾ ਕਰੀਂ ਸਮਾਣਾ ਅੰਧੇਰ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰਤੀ ਹੈ ਸੰਵ ਸਾਰੇ, ਅਣਹੋਂਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰਲੋ ਦਾ ਹੈ ਮਹਾਣਾ ੯ ਰਾਹੀ ! ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਹੋਵੀਂ ਚੱਕਰ ਹਨੇਰ ਆਯਾ, ਮੇਰੀ ਅਲਖ ਮੁਕਾਵੀਂ ਝਗੜਾ ਦਈਂ ਚੁਕਾਯਾ! ਰਾਹੀ: ਕੀਤੀ ਉਹੀ ਹੈ ਬੁਲਬੁਲ! ਪਹਿਲਾਂ ਜੁ ਮੈਂ ਅਲਾਈ, ਲੱਗੀ ਨਹੀਂ ਸੁਹਾਵੀ ਸੱਚੀ ਕੁ ਸੀ ਸਣਾਈ! ਪਿਛਲੀ ਗਈ ਨੂੰ ਰੋਵੇ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੬੬-}}</noinclude> 3o07zhgo8xcfnhh9ypuy0i20t5qksf0 250 23166 230157 146397 2026-07-28T13:22:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮੌਸਮ ਨਵੇਂ ਤੇ ਜਾਈ ਹੋ ਉਦੀ ਕਰੂੰਬਲੀ ਤੇ ਪੱਤੇ ਹਰੇ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲੇ ਆਵੇਗੀ ਕਰਕੇ ਧਾਈ॥ ਚੋਂਦੀ ਹੈਂ ਕਾਸ ਨੂੰ ਤੂੰ? ਟੋਲੇ ਹੈਂ ਮੌਤ ਕਾਹਨੂੰ? ਧੀਰਜ ਕਰੇਂ ਜਿ ਥੋੜਾ, ਚਿੰਤਾ ਰਹੇ ਨ ਕਾਈ॥੧oo ਸੁਖ ਦੇਣ ਹਾਰ ਸੱਚਾ ਹੈ ਭੇਤ ਮੈਂ ਸੁਨਾਯਾ, ਜਿਸਨੇ ਏ ਧਾਰ ਲੀਤਾ, ਦੁਖੜਾ ਹੈ ਉਸ ਮਿਟਾਯਾ! ਬੁਲਬੁਲ ਕੇਹਾ ਹੈ ਬਾਗ ਸੁਹਣਾ ! ਸੁਹਣਾ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਪਯਾਰੇ ਦਾ ਸੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ; ਖੇਡਾਂ ਸਮਾਂ ਕਰੇਂਦਾ, ਦੱਸੇ ਦਿਖਾ ਕਾਵੇ, ਲੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਦੱਸੇ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੪੮}}</noinclude> o9mkd4yjj8925fe5mffbw1nsyrut3il 250 23168 230158 146398 2026-07-28T13:22:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰੜਖੇੜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਸਾ ਕਰੋ ਕਿਵੇਂ ਹੀ, ਕਰਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਹੋ, ਚਿਤਵੋ ਰਿਦੇ ਕੁਛ ਹੋਰੋਂ ਹੁੰਦੀ ਓਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਣਕੇ ਫਦੋਕ ਇਸਦੀ ਸੌਂਦਰਯਤਾ ਦੀ ਕੁੰਡਣ, ਲਿਵਲਾਇ ਨੇਹੁੰ ਪਾਲਣ, ਜਯੋਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਜਿਹੀ ਹੈ ਬਿਰਹੋਂ ਕਟਾਰ ਸਹਿਣੇ, ਹਾਵੇ ਉਡੀਕ ਤਰਸਣ, ਸਿੱਕਣ, ਨਿਤਾਸ, ਕਸਣ ਕਿਸ ਅਰਥ ਲੈ ਲਈ ਹੈ? ਸ਼ੌਕੇ ਜਿ ਇਕ ਝਾਕਾ, ਖਾ ਘਾਉ ਪਟਕਣਾ ਹੈ, ਇਕ ਰਸ ਨ ਮੇਲ ਹੋਣਾ, ਪੀਤੀ ਕਹੋ ਕਹੀਂ ਹੈ? ਇਕ ਰਸ ਨਹੀਂ ਜੁ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਰਸਾਉਂਦਾ, ਸਿਕੇਂਦਾ ਖਿੱਦ ਦੇ ਵਾਂਕ ਸਟਦਾ, ਧੁਰ ਬਾਣ ਏ ਪਈ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋਣਾ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੪੬-}}</noinclude> 4cmt5z5qhuk77hq0sxtjnu72z21vcq5 250 23170 230159 146399 2026-07-28T13:22:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਹੈ ਗੱਲ ਨਾ ਅਨੋਖੀ, ਉਪਰਾਮ ਹੋਇ ਰਹਿਣਾ, ਰਸਤਾ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ। ਰਾਹੀ! ਉਦਾਸ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਅਯਾ ਜੋਗਨ ਬਨਾਂਗੀ, ਤੋੜਾਂ ਮੋਹ ਸੀ ਜੋ ਲਗਾਯਾ ੧੧੦ ਰਾਹੀ: ਬੁਲਬੁਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਖੇ ਇਕਰਸ ਚ ਹੋ ਜਾਈ ਆਸਾ ਅਟੱਲ ਏ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਚਹੇ ਉਟਾਈ। ਪਰਗਟ ਜੁ ਖੇਡ ਦੇਖੇ ਸਾਰੀ ਦੁਪੱਖ ਵਾਲੀ ਰਤ ਦੇ ਦੋਇ ਪਾਸੇ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਤਕਾਈਂ। ਪਰਗਟ' ਨ ਹੋਇ ਇਕਰਸ ਦੇਖੋ ਜੁ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਕ ਰਸ ਰਿਦਾ ਬਨਾਵੇਂ ਤਦ ਤੋਲਣਾ ਬਿਲਾਈ॥ ਹਰਦਮ ਖੁਸ਼ੀ ਸੁਖੀ ਤੂੰ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੦-}}</noinclude> mtg7qwd7ftaqnue15vvcl3u46uvur05 250 23172 230160 146400 2026-07-28T13:22:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਰਹਿਣਾ ਜਿ ਲੋਚਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੌਜ ਬੁਲਬੁਲੇ ਤੂੰ ਹਿਰਦੇ ਟਿਕੇ ਤੋਂ ਪਾਈਂ। ਸੁਹਣਪ ਪਯਾਰੇ ਦਾ ਜੇ ਚਾਹੇਂ, ਸਦਾ ਰਹਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਵੇ ਵਿਚ ਓਸਦੇ ਤੂੰ ਜਾਈਂ? ਅਣਡਿੱਠ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਹਣਪ ਪ੍ਰਗਟੇ, ਉਸਦਾ ਸਰਪ ਇੱਕਰਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸਦਾ ਸਦਾਈਂ। ਟਿਕਿਆ ਕਰੇ ਜਿ ਹਿਰਦਾ ਹਿੱਲੇ ਨ ਡੋਲ ਖਾਵੇਂ, ਅਣਡਿੱਠ ਨੂੰ ਜਿ ਵੇਖੇ, ਸੀਤਲ ਸਦਾ ਰਹਾਈਂ। ਦਿੱਥੇ ਚ ਖੇਡ ਅੱਖੀ ਪਰਤੇ ਓ ਹਰ ਘੜੀ ਹੈ, ਹਿਰਦਾ ਨ ਦੇਖ ਡੋਲੇ, ਤਦ ਮੌਜ ਹੈ ਲਗਾਈ। ਕਾਰਨ ਵਿਖੇ ਲਗਾਵੀਂ ਲੋ ਇਕਰਸੀ ਸਦਾਈ, ਕਾਰਜ’ ਦੇ ਪਲਟ ਦੇਖੀਂ, </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੧-}}</noinclude> a6qc56xj50k5v0noszqusnz3zieecpu 250 23174 230161 146401 2026-07-28T13:22:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਦੇਖੀ ਨ ਕਾਂਪ ਖਾਈਂ। ਪਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਜੁ ਰਸ ਹੈ ਇਕਰਸ਼’ ਰਿਦੇ ਨੇ ਪਾਯਾ, ਇਕਰਸ ਰਿਦੇ ਨੇ ਰਸ ਹੈ ਅਣਡਿੱਠ ਦਾ ਚਖਾਯਾ ੧੨੦ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੨-}}</noinclude> irezu1xaygjejcbm7nzsq8ft1uj4p7g 250 23176 230162 146402 2026-07-28T13:22:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|੫. ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ-ਚੰਦ੍ਰਾਵਤ।}}}}<noinclude></noinclude> qjb4x5ncgd6z2u7s6e1qo5v0v3ld04v 250 23178 230163 146407 2026-07-28T13:22:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਤੰਬਰ ੧੬੦੭ ਵਿਚ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਪਹਾੜ ਪਰ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਦ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਵੇਰ ਛਪ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਚੇ -ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ ੧੯੨੮ </poem>}}<noinclude></noinclude> mmcxa635uutdiptwi1m37eirip2j5fw 250 23180 230164 170805 2026-07-28T13:22:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ੴ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ॥}} {{Css image crop |Image = ਲਹਿਰਾਂ_ਦੇ_ਹਾਰ.pdf |Page = 159 |bSize = 365 |cWidth = 48 |cHeight = 12 |oTop = 114 |oLeft = 171 |Location = center |Description = }} {{center|{{x-larger|'''ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ-ਚੰਦਾਵਤ'''}}}} {{Css image crop |Image = ਲਹਿਰਾਂ_ਦੇ_ਹਾਰ.pdf |Page = 159 |bSize = 365 |cWidth = 135 |cHeight = 17 |oTop = 170 |oLeft = 120 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>ਰੂਪ, ਰੰਗ, ਕਈ ਲੋੜਾਂ, ਗ਼ਰਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਜੇ ਖਿੱਚ ਪੈ ਜਾਏ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਣਾ' ਜੀ ਸਮਾ ਜਾਏ, ਇਹ ਪੇਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ:—</poem>}} {{Block center|<poem>ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ (ਇਕੱਲੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ): ਦਿੱਤੀ ਹਾਰ ਦਿਲਾ ! ਤੂੰ ਭਾਰੀ {{gap|4em}}ਪ੍ਰੇਮ ਤੀਰ ਖਾ ਵਿੱਝ ਗਿਓਂ, ਬੱਦਲ ਅਜੇ ਵੱਸਿਆ ਨਾਹੀਂ {{gap|4em}} ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਹੀ ਭਿੱਜ ਗਿਓਂ । ਖੱਪ ਗਈ ਅੱਜ ਸੋਚਾਂ ਕਰਦੀ {{gap|4em}}ਜੀ ਲਾਂਦੀ ਮੈਂ ਅੱਕ ਗਈ, ਬਾਝੋਂ ਨਿਕਲ ਬਨਾਂ ਵਿਚ ਆਈ, {{gap|4em}}ਓਟ ਤਕਾਂਦੀ ਥੱਕ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ ਮਨ ਏ ਨਾਲੇ, {{gap|4em}}ਇਸ ਤੋਂ ਕਿੱਥੇ ਲੁੱਕ ਸਕਾਂ, </poem>}}<noinclude>{{center|-੧੫੫-}}</noinclude> npfodv0jvxu64n7gyks41pp0tuk0153 250 23182 230165 146408 2026-07-28T13:22:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਮੂਰਤ ਇਸ ਵਿਚ ਅਜਬ ਸਮਾਈ, ਦੇਖ ਸਕਾਂ ਨਾ ਰੱਕ ਸਕਾਂ। ਛਾਉਂ ਸੰਘਣੀ, ਵਾਉ ਠੰਢੇਰੀ, ਫਰਸ਼ ਮਖ਼ਮਲੀ ਘਾਹ ਹਰਾ, ਮੁੜਵਾਂ ਮੁੱਢ ਤੂਤ ਦਾ ਝੁਕਿਆ, ਬਣਿਆਂ ਆਸਨ ਬਹੁਤ ਖਰਾ। ਬੈਠ ਇਥਾਈਂ ਝਾਤੀ ਪਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਜ਼ਰਾ ਠਾਇ ਲਵਾਂ, ਸਮਝਾਂ ਸਾਫ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪੇ, ਜੇ ਕੁਝ ਹਿੰਮਤ ਪਾਇ ਲਵਾਂ ।੧੦ ਅੰਦਰ ਦੇਖਾਂ ਮੈਂ ਨਾ ਮੋਰੀ ਵਸਤੁ ਬਿਗਾਨੀ ਹੋਇ ਗਈ, ਓਪੀ 'ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਆ ਹੋਈ, ਅਪਣੀ ਸੀ ਸੋ ਖੋਇ ਗਈ। ਹੁਣ ਕੀ ਸੋਚਾਂ ਤੇ ਸਮਝਾਵਾਂ? ਦਾਰੂ ਸਾਰੇ ਭੱਜ ਖਲੇ, ਦਾਰੁ ਕਰਾਂ ਕਾਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲੀ, ਕਿਰਮ ਅੱਗ ਜਿਉਂ ਅੱਗ ਰਲੇ। ਇਹ ਕਿਉਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚ ਕਵੱਲੀ 'ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਪਿਆਰ ਕਰੇ; ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸੇ ਮੈਂ ਅੰਦਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਨ ਕੁੱਝ ਪਰੇ॥ </poem>}}<noinclude>{{c|-੧੫੬-}}</noinclude> 9hypxlymshozfnclaix2o66ow8p1gek 250 31015 230601 202177 2026-07-29T00:18:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਣੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਟੜੀ ਉਪਰ ਸਲੇਟ, ਤਖਤੀ, ਦਵਾਤ ਪੈਨਸਲ, ਹੋਲਡਰ, ਘਰੋਂ ਖਰਚਣ ਲਈ ਮਿਲੇ ਸਿਕੇ ਆਦਿ ਰਖ ਕੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਭੋ ਚੀਜਾਂ ਫੀਤੇ ਫੀਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪੈਸੇ ਚੌੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਥੀਂ ਕੁਝ ਅਗੇਰੇ ਇਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੇਵਲ ਮੀਂਹ ਪਏ ਉਪਰ ਹੀ ਵਗਦਾ, ਬਾਕੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਥੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਮਦਾਨ ਮਾਰਦੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਪਲਟਣ ਨੇ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਸੇ ਰੇਤ ਵਿਚ ਬਸਤੇ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਦਬਕੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖੇਡ ਮਚਦੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਇਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜਦੇ। {{gap}}ਇਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਫ਼ੋਲਦਿਆਂ ਛੀ ਕਾਰਤੂਸ ਹਥ ਆਏ। ਸਾਰੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲੋਂ ਚੋਰੀ ਚੁਪ ਕੀਤੇ ਖੀਸੇ ਵਿਚ ਸਿਟ ਲਏ। ਜਾਣੋਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੜੀ ਖਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਫੌਜ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਚੋਖੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਪੂਛ ਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਦਲੀਲ ਹੋਈ, ਚਲੋ ਚਲਦਿਆਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪਰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਥੇ ਰਖਣਗੇ। ਫਿਰ ਪੁਛ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ? ਕਿਸ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ? ਨਾਲ ਕੌਣ ਕੌਣ ਸਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿਚ ਦਿਨ ਲਥੇ ਘਰ ਪੁਜਿਆ, ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਅਤੇ ਝਬਦੇ ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਿਆ, ਕਾਰਤੂਸ ਅਜੇ ਵੀ ਖੀਸੇ ਵਿਚ ਸਨ। ਗਿਣੇ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਛੀ ਹੀ ਸਨ। {{gap}}ਹੁਣ ਫਿਰ ਦਲੀਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਅਜ ਐਤਵਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾ ਹੀ ਪੇਟ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲ। ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਅਮੋਲਕ ਦਾਤ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਰਖ ਸਕਦਾ। ਨੌਕਰ ਨੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਚਾਹ ਮਗਰੋਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾੜ੍ਹਾ ਲਾਕੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਦਿਤਾ, ਅੰਧਾ ਭਨਵਾਂ ਕਢਕੇ। ਤਰੀ ਵਿਚ ਬੋਟੀਆਂ ਤਾਰੀਆਂ ਲੈਣ ਲਗੀਆਂ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ<noinclude>{{center|-੨੦-}}</noinclude> 9o2d0w22qg67u2fq1ruyaja54l0ifg0 250 31016 230602 202178 2026-07-29T00:18:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਨਾਲ ਦੇ ਗਵਾਂਢ ਗਿਯਾਨ-ਗੋਸ਼ਟ ਲਈ ਤੁਰ ਗਏ। ਹੁਣ ਮੈਦਾਨ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਅਸਾਂ ਛੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਛੇ ਕਾਰਤੂਸ ਚੂਲੇ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਵਿਥ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਧਕ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਆਪ ਗੇਂਦ ਬੱਲਾ ਚੁਕ ਲਾਇਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੋਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਜਾ ਰਲੇ। ਖੇਡ ਤਾਂ ਬਸ਼ਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਪਈ, ਪਰ ਖ਼ਿਆਲ ਹਰ ਘੜੀ ਘਰ ਵਲ ਸੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ਧਮ ਕ ਦੀ ਘਨਘੋਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਵੀਹ ਕੁ ਹੀ ਮਿੰਟ ਗੁਜ਼ਰੇ ਸਨ ਕਿ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਚਲਿਆ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੰਨ ਖੜੇ ਕਰ ਲਏ। ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਰਾਂ ਵਲ ਹਰ ਕੋਈ ਭਜਿਆ। ਅਖੀਰੇ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾ, ਚੁਲ੍ਹਾ ਚੀਨ ਚੀਨੇ ਹੋ। ਚਕਿਆ ਸੀ, ਪਤੀਲਾ ਕੰਧ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਨੇ ਹੋਲੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਮਚਾ ਦਿਤਾ। ਸਾਰਾ ਵਿਹੜਾ ਰੰਗ ਭੂਮੀ ਬਣ ਗਿਆ।ਅਸੀਂ ਵੀ ਗੇਂਦ ਬਲੇ ਸਮੇਤ ਭੀੜ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਆਣ ਹੋਏ। {{gap}}ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਆਦ੍ਰਸ਼ ਨੇ ਇਹੋ ਹੀ ਦਸਿਆ ਕਿ ਚੁਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਹੈਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਥੀਂ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ? ਦੂਜੇ ਦਿਲ ਹੀ ਰੈਜਮੈਨਟਲ ਆਰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਚੁਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਲਸ ਮਿਟੀ ਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਮੈੱਸ ਅਤੇ ਕੁਲ ਬਾਵਰਚੀ ਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਪੁਟਵਾ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਟਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਵੀ ਇਹੋ ਪਰੇਟ ਸਭਨਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਪਈ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਅਜੇ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੀ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਫੇਰ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ-ਇਕ ਚੋਰੀ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ, ਇਕ ਝੂਠ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਝੂਠ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ-ਅੱਠ ਦਸ ਕਾਰਤੂਸ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਨਾਬਾਈ ਦੇ ਤੂੰ ਦੁਰ ਵਿਚ ਸਿਟੇ ਜਾਣ, ਜਿਥੇ ਸਾਡੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਗਜ਼ ਗਜ਼ ਲੰਬੀਆਂ ਖਮੀਰੀਆਂ ਪਸ਼ੌਰੀ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਾਰਤੂਸ ਉਦੋਂ ਚਲਣ, ਜਦੋਂ ਬੁਰਕੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਖੂਬ ਧਮਾਕਾ<noinclude>{{center|-੨੧-}}</noinclude> 8n9yyegrozhr8q86knwulmlpdwn4vle 250 31017 230603 79008 2026-07-29T00:18:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਠੇ, ਧੂੰਆਂ ਅਸਮਾਨ ਤਕ ਜਾਵੇ, ਸਾਡੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਡਿਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਤੰਬਾ ਫੜੀ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਭਜਣ, ਖ਼ਲਕਤ ਕਠੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਪੱਥਰ ਪਾਟਣ ਉਪਰ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ । {{gap}}ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕਾਰ ਖਾਂ ਸਾਈਸ ਨੇ ਬਾਬ ਜੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈ । ਕਾਦਰੁ ਦਾ ਮਿਤਾਨਾ ਸਦਰ ਦੀ ਵੇਸਵਾ ਨਾਲ ਸੀ । ਵਚਾਰੇ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਠ ਰੁਪਏ ਤੇ ਮਿਤਾਨਾ ਵੇਸਵਾ ਨਾਲ, ਕਿਵੇਂ ਨਿਭਦੀ ? ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਨਿਕ ਸੁਕ, ਕਪੜਾ, ਕੰਬਲ, ਬੂਟ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗੁਵਾਚਦਾ ਗਿਆ, ਅਖ਼ੀਰ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋੜ ਕਾਦਰੁ ਨੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰਾ ਗਹਿਣਾ ਕਦ ਕੇ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਸਦਰ ਵਾਲੀ ਵੇਸਵਾਂ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ । ਸਵੇਰੇ ਕਾਦਰੁ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੰਮ ਉਪਰ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ । ਦਿਨ ਚੜੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਜਦੋਂ ਬੀਵੀ ਸਮੇਤ ਜਾਗੇ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਦਾ ਕਾਦਰੁ ਹਰੀ ਫੜੇ ਗਏ । ਛਿਤਰੌਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ । ਜਿਹੜਾ ਗਿਆ ਉਸੇ ਹੀ ਜਾ ਦਸ ਠੋਕੀਆਂ । ਮਾਰ ਥੀਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਾਦਰ ਹਰੀ ਬਕ ਪਏ : ‘ {{gap}}ਜੀ ! ਜ਼ੇਵਰ ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਦਬਿਆ ਹੈ । {{gap}}ਆ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪੁੱਜੀ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਅਗੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਦੀ ਵੇਖ ਭਾਲ ਕਰ ਆਇਆ ਸਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਬਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਕਹੀਆਂ ਬੇਲਚਿਆਂ ਸਣੇ ਗਈ ਸੀ । ਛੀ ਕੀਹਦੇ, ਇਥੇ ਤਾਂ ਪੇਟੀਆਂ ਦਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ । ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਲ ਇਉਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਥੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ( Magazine) ਚੋਰੀ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਸਨ । ਸ਼ਾਇਦ ਪਠਾਣ ਵੀ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਬਠੇ ਸਨ । {{gap}}ਹੁਣ ਵਿਚਾਰੇ ਕਾਦਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਬੁਹਾ ਦਸਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟੂਮ ਟਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। {{gap}}ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣ ਗਈ । ਮੈਂ ਮੰਡਆਂ ਬੀ ਵਖ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਾ ਉਥੋਂ ਨਾ ਲੰਘਦਾ | ਕਈ ਵਾਰੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਚੁਲੇ ਦੇ ਉਡਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੇਸਾਂ, ਪਰ ਅਜੇ ਤਕ ਇਹ ਭੇਦ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰਿਹਾ । {{center|-੨੨}}<noinclude></noinclude> p9ic7782yv5b76h0x42b62kknr9fqz7 250 31018 230604 79009 2026-07-29T00:18:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''{{xx-larger|{{dhr|5em}}ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ}}'''}} {{gap}}ਮੈਂ ਅਜ ਉਦੋਂ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲਗਾਂ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੰਦਲ ਮਾਰਚ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ-ਇਕ ਛਾਵਣੀ ਥੀ ਦੁਚੀ ਛਾਵਣੀ ਨੂੰ-ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਪੜਾਉ । ਪਲਟਨਾਂ ਦੇ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ, ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਬੈਂਡ ਜਾਂ ਬਿਗਲ-ਡਮ ਦ ਘਣਕਾਰ, ਤੋਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਨਜ਼ਾਰੇ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਪੈਦਲ ਕੂਚ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਵੀ ਬੁਢੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । {{gap}}ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਥਾਂ, ਨਵੀਂ ਬੋਲੀ, ਨਵੀਂ ਰੌਣਕ, ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ, ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਨਵਾਂ ਖੂਹ, ਨਵਾਂ ਪੱਤਣ, ਨਵਾਂ ਚੁਲਾ ਚੌਕਾ ॥ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਅਨੋਖ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਬੁਢੇ ਥੀਂ ਬੁਢਾ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ, ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਨਜ਼ਰੀ ਆਉਂਦਾ | {{gap}}ਅਜ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਪਿਕਨਿਕ (Pic:-Nicx) ਕਰਨ, ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮੌਜ ਮੇਲੇ ਲਈ ਜਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਥੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਿਸ਼ੌਰ ਥਾਂ ਲਖਨਊ, ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਥੀ ਕੋਇਟਾ, ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਵਣੀ ਥਾਂ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਾਰਾ ਹੀ ਰਾਹ ਪੈਦਲ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਨਵੀਂ ਪਿਕਨਿਕ ਹੁੰਦੀ । {{gap}}ਲਾਡੋਰੀ ( Advance+Party) ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ {{center|-੨੩}}<noinclude></noinclude> fq6aa2q2nze5tjuaierhn81qojvh6j7 250 31019 230605 79010 2026-07-29T00:18:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦੀ । ਫ਼ੌਚ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਉਤਾਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ । ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲੰਗਰ, ਹਸਪਤਾਲ, ਕਵਾਰਟਰ ਗਾਰਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ਼ੀਸਰਾਂ ਲਈ ਵਖੋ ਵਖਰਆਂ ਥਾਵਾਂ ਮਿਥੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ | ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਧ, ਮਾਸ, ਲਕੜੀ, ਦਾਣਾ, ਘਾਹ, ਅੰਡਾ, ਮੁਰਗੀ, ਸਬਜ਼ੀ-ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਖ ਮੁਕਰਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਰ-ਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਪੂਜਦਿਆਂ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ । ਸਿਪਾਹੀ ਗਿੱਧੇ ਤੇ ਬੋਆਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਵਧੀਆ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ । ਵਡਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵਧੀਕ ਹਾਟ ਹੋਣਾ। ਅਨਾਰਕਲੀ, ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬ , ਲਾਲ ਕਿਲਾ, ਰੋਜ਼ਾ ਤਾਜ ਮਹਲ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਮਥਰਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਅਲਾਹਬਾਦ, ਅਲੀਗੜ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਸੈਰ ਹੁੰਦੀ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਪੋਲੀਸ, ਕਾਲਜ, ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਕਲੱਬਾਂ ਨਾਲ ਫੁਟਬਾਲ, ਹ ਕੀ ਦੇ ਮੈਚ, ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ, ਦੋੜਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਝੂਠੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪੋਗਾਮ ਅਨਸਾਰ ਬੇੜੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ, ਤਾਰੀਆਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੁਲ ਤੋੜਨੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ; ਪਿਛੇ ਹਟਣਾ, ਅਗੇ ਵਧਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੂਚ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਅਧ ਨਵੰਬਰ ਥੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮਾਰਚ ਤਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਖੁਬਸੂਰਤ, ਅਰੋਗ, ਮਨ-ਭਾਵਣੀਆਂ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਵਖ ਕੁਝ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਲਈ ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਫ਼ਰਤ ਘਣਾ ਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਜ਼ਰੂਰ ਮਨ ਵਿਚ ਚੀਸ ਉਠਦੀ ਹੈ । * * {{gap}}ਇਕ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਪਿਛਲੇ ਪੜਾਉ ਥੀਂ ਦੁਧ ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ-ਛੀ ਪੈਸੇ ਸੋਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ | ਕੌਣ ਖਰੀਦੇ ? ਲਾਮ ਡੋਰੀ ਵਾਲੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅਸਾਂ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਚ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ । ਲਾਮ-ਫ਼ੌਰੀ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪੁਜਦਿਆਂ ਹੀ {{center|-੨੪}}<noinclude></noinclude> 30tfts8cxc8348igegsds0cyz1cdr8g 250 31020 230606 79011 2026-07-29T00:18:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਿਗਲ ਹੋਇਆ । ਸੁਕਾਡਰਨ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੁਲਾਏ ਗਏ । ਹੁੱਕਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਧ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਰੰ ਚਾਹ ਪੀਤੀ. ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਕ ਉਡੀਕ ਸੀ । ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧ ਦੇ ਕੜਾਹ ਅਤੇ ਘੜੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਅਜੇ ਭੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਡਲਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਦੁਆਨ ਸੇਰ ਬੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ! {{gap}}ਬਾਰਾਂ ਇਕ, ਦੋ, ਢਾਈ ਤਿੰਨ । ਹਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਮਾਂਦਾਰ ਜੀਵਨ ( A (ljila t) ਪਾਸ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ a.ਏ। ‘ {{gap}}‘ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਰੰਡੀ ( ਬਿਨਾਂ ਦੁਧ) ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਹੈ ।” ' {{gap}}ਹੁਣ ਵੀ ਪੀਓ । {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਿਰਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ • ਕਰ ਲਈਏ। “ {{gap}}ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ ! {{gap}}ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ...?' ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ !'' {{gap}}“ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਟੀਏ ਜੀ।'' ਧਾੜ ਦੀ ਧਾੜ ਗਡਵੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਪੁਜੀ । ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸੇਰ, ਅਧ ਸੇਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾਇਆ ਅੜ ਵੀ ਪੈਸੇ ਸੇਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਮਲ ਤਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਲਵਾਈ ਮਲ ਲੈਣ ਥੀਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ । ਛੇਕੜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਤਹਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਏਧਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਲ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਣਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੜਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗਡਵੀਆਂ, ਗਲਾਸ, ਕਰਮੰਡਲ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ । ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਮੁਫ਼ਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ । ਦੁਧ ਤੋਂ ਛੁਟ ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਆਂਡੇ, ਆਟਾ, ਸਬਜ਼ੀ, ਮਠਿਆਈ, ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਲੈ ਤੁਰਿਆ । ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ -੨੫<noinclude></noinclude> cz0uk1kie00euwgermktea0pv9z1ge4 250 31049 230607 79066 2026-07-29T00:18:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਰਟੀ, ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ । {{gap}}ਛਾਲਿਨ (Fall in) ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਆ | ਸਭ ਹਾਜ਼ਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ । ਬਣਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਤਿੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ । ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦਾ ਸੀ : {{gap}}ਆਪ ਲੋਗ ਕਾ ਕੁਛ ਬੰਡੋਬਸਦ ਨ ਮਾਂਗਟਾ । ਹਮ ਏਕ ਚਿੱਟੀ ਡਿਪਟੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋ ਲਿਖਨਾ ਮਾਂਗਾ।'' {{gap}}ਵਿਚਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬੜੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈਣਾ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੁਧ, ਲਕੜੀ, ਆਂਡੇ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਕੋਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੈਸੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਪੇਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਪੜਾਉ ਦੀ ਘਟਨ-ਇਥੇ ਪੋਲੀਸ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮੈਚ ਸੀ । ਛਾਵਣੀ ਟੀਮ-ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਸਨ-ਬੜੀ ਸੋਜ ਧਜ ਨਾਲ ਗਈ । ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਹਾਲਟ ਸੀ । ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਮੈਚ ਹੋਇਆ । ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪਜੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਪੋਸ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਲੇਮਾਣਸ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਬੜੀ ਖ਼ਲਕਤ ਪੁਜੀ । ਮੈਚ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਬਾਦਲਾ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋਣੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿੰਨ ਲੈਕੇ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਖੜੋਤੇ, ਨਾਲ ਖੜੋਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਵਿਚ ਪਿੰਨ ਮਲਕੜੇ ਹੀ ਖੋਭ ਦੇਣ । ਇਕ ਥਾਂ ਕੰਮ ਮੁਕ ਗਿਆ ਅਗਲੀ ਥਾਂ ਜਾ ਪੁੱਜੇ {{gap}}“ਇਥੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਖਾਲੀ ਦਿੰਦਾ । ਆ ਗੰਡਾ ਸਿੰਹਾ, ਉਥੇ ਚਲੀਏ।'' ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਠਸ ਕਰ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਗਲੀ ਥਾਂ । ਖੇਡ ਮਕਣ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਚੜਿਆ ਕੋਈ ਦੋ ਕਦਮ ਕੋਈ ਚਾਰ ਕਦਮ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ । ਥੋੜੀ {{center|-੨੬}}<noinclude></noinclude> 5yxk09a0nf1pw24s1zqw3n9pa1zwszf 250 31050 230608 79068 2026-07-29T00:19:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਥ ਉਪਰ, ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉਥੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਲਈ ਜਾ ਖੜੋਤੀ । ਜਦੋਂ ਕਕ ਮਗਰੋਂ ਫੁਟਬਾਲ ਗਰਾਉਂਡ ਥੀਂ ਬਾਹਰ , ਆਇਆ, ਦੌੜ ਕੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਚੁਕਿਆ, ਪਿੰਨ ਖੋਭੀ ਤੇ ਗਰਾਊਂਡ ਅੰਦਰ ਕਿਕ ਲਾ ਦਿਤੀ। ਉਥੇ ਵੀ ਖੇਡ ਮੁਕੀ । ਮੰਟਾਂ ਵਿਚ ਫੁਟਬਾਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਗਿਆ । {{gap}}ਓਦੋਂ ਆਬਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛਟਾਂਕ, ਪਾ, ਅੱਧ ਪਾ, ਖੁਲੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੈਂਚ ਚੁਕ ਅਗਲੇ ਚੌਕ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਹਲਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਹਟਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਪੁਟ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਲੈਂਪ ਬਣਾ, ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਥੀਆਂ ਡੇਗ, ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਡੰਡੇ ਖੜਕਾ ਬੜੀ ਰਾਤ ਗਏ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਪੁਜਕੇ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਝਮਣੀਆਂ । {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਪੜਾਉ ਹੈ । ਇਥੇ ਹੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨਾ ਸੀ । ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਵੀਨੇੜੇ ਹੀ ਹਨ । ਉਸੇ ਰਾਤ ਇਕ ਟੋਕਰਾ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਂਦਾ । ਓਦੋਂ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਕੰਧ ਦੀ ਵਲਗਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ । {{gap}}ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ, ਓਦੋਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੀ । ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਝੈਲ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਛਦਾ । ਲੰਗਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਬੂਟੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਥੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਬੜੇ ਬੜੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬਿਭੂਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਥੇ ਹੀ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਨਾਮ ਕਟਾ........ਸਿੰਘ ਸਾਧੂ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ । ਉਸ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਨਾ ਪਛਾਤਾ । ਜਦੋਂ ਹਾਂਡੀਵਾਲ ਪਾਰਟੀ ਲੰਘੀ ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਮਨ ਪਸੀਜ ਆਇਆ ॥ ਧੂਣੀ ਪਾਸ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ | ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਂਦੇ ਇਕ ਸੇਠਾਣੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ । ਟੋਕਰਾ ਵਧੀਆ ਮਿਠਾਈ ਤੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਬਾਲਟੀ ਦੁਧ ਦੀ ਆ ਗਈ । ਨਾਲ ਦੇ ਬੰਗੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਖੂਬ ਲੋੜ ਕੀਤਾ। ਵਧਦੀ ਸੇਰ ਸੋਰ ਨਾਲ ਬੰਨ ਲਿਆਂਦੀ। ੧੫) ਨਕਦ ਵੀ ਦਿਤੇ, ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜਲਸਾ ਕਰਨਾ | ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ {{center|-੨੭}}<noinclude></noinclude> fvaq8r9bd5g890o5mc49zf5q6znu8ni 250 31051 230609 79070 2026-07-29T00:19:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਜੀਅ ਕਰੇ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਭੋ ਇਹੋ ਜਹ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬਣ ਜਾਈਏ | {{gap}}ਸਾਡੀ ਭੰਗਣ ਦੀ ਧੀ ਬਦਚਲਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੰਗੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿਤੀ ਗਈ । ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ, ਗੱਡੀ ਚੜ ਆਈ । ਅਜ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪੜਾਉ ਤੇ ਪੁਜੇ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਜਿਥੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੀ ਸੀ । ਆਬਾਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੀ ਰਤਾ ਦੁਰਾਡੇ ਸੀ । ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲਾ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਸੀ । ਅੱਜ ਦੀ ਸੈਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਹਾਕੀ, ਨਾਲਾ ਅਤੇ , ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ । ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਂਵਦਆਂ ਗੱਡੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ । ਗੱਡੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਕਵਾਰਟਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗੇ, ਤਾਂ ਨਲਕੇ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਗੁਲਾਬੀ ਨਜ਼ਰ ਗਈ । ਉਹ ਆਂਪਣਾ ਪੜਦਾ ਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਨਲਕੇ ਉਪਰ ਹੀ ਛਡ ਦੌੜ ਗਈ । ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ:“ {{gap}}ਇਹ ਤੀਵੀਂ, ਜਿਹੜੀ ਭਜ ਗਈ ਹੈ, ਕੌਣ ਹੈ ?? {{gap}}ਅਮਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ।” “ {{gap}}ਬਾਬ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ?' ' {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਅਸਾਂ ਵੀ ਲਡੂ ਖਾਧੇ ਸਨ ।” {{gap}}ਹੁਣ ਗੁਲਾਬੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ । ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗੀ: {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ! ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਜਾਓ । {{gap}}ਅਰੇ ਤੇ ਈਹਾਂ ਕੋਸੇ ਆਈ ?” {{gap}}“ਮੈਂ ਈਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਚੁਕੀ ਹੈ । ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਨੀ ਰਹਿਨੇ ਦੋ । {{gap}}ਅਸੀਂ ਚੁਪੀਤੇ ਟੁਰ ਪਏ । ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਗਏ ਸਾਂ, ਪਿਛੋਂ ਬਾਬੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਆਣ ਪੁਜਾ । ਅਸੀਂ ਗੁਲਾਬੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪਾਸ ਪੁਜ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਸੀ । ਗੁਲਾਬੀ ਉਨਾਂ ਫੜ ਲਿਆਂਦੀ । {{center|-੨੮}}<noinclude></noinclude> 2uc64k6plxs4w7srtshxvzlucxbg4eg 250 31052 230610 79071 2026-07-29T00:19:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਮਰ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮੇ ਲਈ ਬੜੀ ਖਿਲੀ ਮਚੀ । ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਹੋਚ ਕਰਾਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ । ਹਰਦਵਾਰ ਥਾਂ ਉਰੇ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ । ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਗਰੀ ਦੇਣੀ ਪਈ । {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਅੱਲਕੇ ਦਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਕੇ ਪਟਵਾਰੀ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਕੇ ਨਿਕੇ ਘਰ, ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਛਪਰ, ਢੀਂਗਲੀ ਵਾਲੇ ਖੂਹ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਸਿੰਗਾੜਿਆਂ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਤੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਥੀ ਖਟ-ਮਿਠੀ ਠੰਡੀ ਤਾੜੀ ਅਤੇ ਮਾਹਿਉਏ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਸਤੁ ਅਤੇ ਚਬਨਾ ਇਹੋ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੁਗਾਤਾਂ ਸਨ । {{gap}}ਇਤਨੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ । ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਜਾਗਣ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ । ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਲੋਕ ਡਾਢੇ ਗਰੀਬ ਹਨ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਪੰਚਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਮੁਖੀਆ, ਛੜੀ ਬਰਦਾਰ, ਚੌਧਰੀ, ਪੰਚ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਰਬੀ ਫੈਸਲੇ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ । {{gap}}ਇਹੋ ਜਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪੜਾਉ ਸੀ । ਮਹੀਨਾ ਅਧ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਝੜੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ | ਸ਼ਹਿਰ ਰਤਾ ਦੁਰਾਡੇ ਸੀ । ਨੌਂ ਦਾ ਬਿਗਲ ਅਸਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਣਿਆ । ਹੋਰ ਅਧੇ ਘੰਟੇ ਨੂੰ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਪੁਜ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੜਕ ਦੇ ਇਕਲਵਾਂਝੇ, ਅੰਬ ਤੇ ਜਾਮਨੂੰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਪਾਸੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਰ ਤਕ ਚਾਨਣਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ । ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ, ਮਰਦ ਤੇ ਬਚੇ ਸਭੋ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੋਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਆਪੋ ਵਿਚ : ਹੋ ਨਾ ਹੋ ਕੋਈ ਔਰਤ ਹੀ ਹੈ । {{center|-੨੯}}<noinclude></noinclude> ov6ebaoi2gvqqh8axycml4eirsqn3t5 250 31062 230611 79087 2026-07-29T00:19:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>{{gap}}(ਔਰਤ ਹੋ ਤੋ ਧੋਤੀ ਹੋਤੀ । ਯੂਹ ਤੋਂ ਪਾਜਾਮਾ ਪਹਿਰੇ ਹੈ ।{{gap}} (ਅਰੇ ਸੇਖ, ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਹੋਗੀ । {{gap}}ਔਰ ਹੌਸਲਾ ਤੋਂ ਦੇਖੋ ! ਕੋਈ ਭੀ ਸਾਬ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ! {{gap}}‘ਬੱਚੇ ਕੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਿਆ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੜਤਾ।'' {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਾਂ, ਅਸਾਂ ਪੁਛਿਆ {{gap}}“ਅਰੇ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ ? {{gap}}(ਸਰਦਾਰ ! ਕੋਈ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਔਰਤ ਭੂਤ ਜਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ।</poem> {{gap}}(ਇਹ ਆਗ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈ ਹੈ ? “ਅਜੀ ਅਭੀ ਤੋ ਹਮ ਲੋਗ ਈ ਏਕ ਲੜਕੇ ਕੋ ਜਲਾ ਕਰ ਗਏ ਹੈਂ।'' ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਉਸ ਅੰਗ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ । ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਕੋਈ ਬਲਾ ਬਲਦੇ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੇਕ ਕੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਲੰਮੇ ਲੰਮੇਂ ਵਾਲ ਉਠਦਿਆਂ, ਤੁਰਦਿਆਂ, ਔਗ ਉਰੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਪਰ ਸਕਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਅਗੇ ਖਿਲਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੇ । ਉਹ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਵਾਲ ਪਿਛੇ ਸਿਟ ਲੈਦੀ ਤੇ ਖੂਬ ਸੇਕ ਸਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਕੁਝ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ f ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੀ ਦੁਰਾਡੇ ਹੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਖੜੋ ਗਏ । ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਬਿੜਕ ਸੁਣਕੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ । ਅਸਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ । ਦੇ ਦੁਵੱਲੀ ਦੇ ਦੋ ਚਾਰ ਚਾਰ ਸਵਾਦਲੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਚਕਾਰੀਆਂ ਛਡੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗਾਲ ਕਢਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ : .......ਹੀ ਕਬੁਤਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਚਲੋ ਵਖfਆਂ ਭੰਨਕੇ ਆਨੰਦ ਲਈਏ | ਅਧੀਅ, ਅਗੇ ਹੀ ਪਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਪਿਛਾ ਨਾ ਛਡਿਆ ?'' ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੀ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਉਪਰ ਕਬਤਰ ਭੰਨਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ ਹਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨਗੀ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਗਏ। ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿਚ 'ਬੰਤੀ ਭੂਤਨਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ।<noinclude>{{center|-੩੦- }}</noinclude> 2vlebzben9nhsnczgmi3zohimlgxlk1 250 31063 230612 79088 2026-07-29T00:19:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|<poem> {{xxx-larger|ਹਸਪਤਾਲੀ ਮੁਰਦਾ} ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫੇਰ, ਕਦੀ ਸ਼ੇਰ ਕਦੀ ਸਰਸਾਹੀ । ਅਜ ਕਲ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘਰੀਆ ਲਾਈਨਾਂ' (Fenn ily Quartel's) ਵਰੀਆਂ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਦਾ ਮੈਂ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹੜਾ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਟੱਬਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਖੁਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਸਿਪਹਾਨਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ । ਤੇਜ਼ੀ, ਫੁਰਤੀ, ਸਫ਼ਾਈ, ਤੁਰਨਾ ਫਿਰਨਾ, ਚੁਸਤੀ, ਚਲਾਕੀ, ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਹਰ ਇਕ ਗੱਲ ਚ ਸਿਪਾਹੀ ਆਮ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਨਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਖਾਸ ਖ਼ਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਨਾਂ ਹੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਦੀ ਵੀ ਹੈਜ਼ਾ, ਤਪਦਿਕ, ਪਲੇਗ, ਮਲੇਰੀਆ ਆਦਿਕ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀਆਂ । ਸਵੇਰੇ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਜਾਗਣਾ, ਸਾਫ਼ ਟਟੀਆਂ, ਸੁਥਰੇ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ, ਚਾਹਟੇ ਪੀ fਪਿਆ ਕੇ ਮੁਛਾਂ ਸਵਾਰ, ਦਸਤਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਲਸ਼ ਲਸ਼ ਕਰਦੀ ਸਾਫ਼ ਵਰਦੀ ਪਾ, ਸਿਪਾਹੀ ਪੇਟ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ । ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਘੰਟ ਦੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ, ਛਾਲਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਖਲਾਈਆਂ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਰ ਮੁੰਹ ਹੱਥ ਧੋ ਸਵਾਰ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ, ਪਰ ਤਾਕਤਵਰ ਭੋਜਨ ਬੜਾ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ। ਦੋ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਆਰਾਮ, ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਫਿਰ ਸਕੂਲ, ਲੈਕਚਰ, ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੈਰ, ਗਿਧੇ, ਤਮਾਸ਼ੇ, ਜਲਸੇ, ਗੀਤ, ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਸੌਣ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਣਤੀ ਪੇਟ । · ਨਾਈ, ਧੋਬੀ, ਭੰਗੀ, ਬਹਿਸ਼ਤੀ, ਲਾਂਗਰੀ, ਬਾਵਰਚੀ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਅਮਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਫਲ ਕੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।<noinclude>-੩੧-</noinclude> klwlze2xp37d2cof7t4khzqcvkg8z57 250 31064 230613 202010 2026-07-29T00:19:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹੋ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਭੰਗੀ ਤੇ ਬਾਵਰਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਥੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੁਨੀਨ ਪਿਆਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਛਟੀ ਕਟਕੇ ਪਿੰਡ ਥੀਂ ਪਲੇਗ ਲੈ ਆਇਆ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ | ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਾਇਨ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਬਾਹਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਛਾਵਣੀ ਨਾਲੋਂ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਮਿਲਣ ਮਿਲਾਣ, ਪੇਟ, ਡਿਉਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ-ਸਦਰ ਜਾਣਾ ਸਾਰ ਕੁਝ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਰੈਜਮਿੰਟ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਸਾਡੇ ਸਕਾਉਡਰਨ ਨੂੰ ਦੁਰਾਡੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ । ਸਕਾਉਡਰਨ ਥੀਂ ਵਖਰਿਆਂ ਉਸ ਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੋ ਮੀਲ ਪਰੇ ॥ {{gap}}ਸਾਰਿਆਂ ਥੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬ ਗੰਧਕ ਦੀ ਧੁਣ ਦਿਤੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਲ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਉਪਰੋਂ ਛੀ ਛੇ ਇੰਚ ਪਲੱਸਤਰ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੁਟਵਾ ਦਿਤੇ ਗਏ । ਪੂਰੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸਾਰੀ ਰੈਜਮੰਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਅਤੇ ਛੂਟੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਰਹੇ। ਸਾਡਾ ਕਰਨਲ ਦਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ‘ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪਲੋਗ ਪੈ ਗਈ, ਬੇ-ਓੜਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਖੀਰ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਬੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਸੜਕਾਂ ਉਪਰ ਲੱਕ ਲੱਕ ਘਾਹ ਉਗ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਉਸ ਥੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁੰਜਾਨ ਮਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੁੜ ਅਜ ਤਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਈ । ਹੁਣ ਸਫ਼ਾਈ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਪਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਥ ਲੰਡਨ ਜਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜੀ ਵਿਥ ਉਪਰ ਥਾਉਂ ਬਾਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੈਰ-ਗਾਹਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ।. ਲੰਡਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਤੰਦਰ ਸਤੀ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ fਖ਼ਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।{{nop}}<noinclude>{{center|-੩੨-}}</noinclude> 17z9smcxv109xgvxkmb6wfvk93q70mx 250 31065 230614 79090 2026-07-29T00:19:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਘਰੀਆਂ ਲਾਈਨ ਦੀਆਂ ਤੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਹੀ ਫਿਰਨ ਜਾਂ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ । ਦਿਨੇ ਕਿਸੇ ਤੀਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਤੀਮਤ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕੇ । ਪਰਦੇ ਦੀ ਬੜੀ ਹੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ । ਸ਼ਾਇਦ ਇਥੋਂ ਹੀ ਤਲੰਗ-ਪੁਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ । ਉਦੋਂ ਜਿਸ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਛੇ ਟੱਬਰ-ਦਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ ਸੈਰ ਕਰਨ ਗਏ, ਸਾਧ ਬੇਲਾ ਤੇ ਰੋੜੀ ਦਾ ਪੁਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀ । ਆਖਦੇ ਨੇ ਏਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੱਛੀ ਉਪਰ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਸਨ । ਇਹ ਥਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਹੁਣ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਦੋਂ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਇਹੋ ਸੀ ਸਾਧ ਬੇਲਾ । ਤਿੰਨ ਟਾਂਗੇ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਰਦੇ ਲਈ ਖੂਬ ਚਾਦਰਾਂ ਤਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਗੱਡੀ ਇਕ ਵਜੇ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਘਰੋਂ ਹੀ ਰਾਤ ਲਈ ਖੂਬ ਪਰਾਉਂਠੇ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ | ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਟਾਂਗੇ ਵਿਚ ਰੱਖੀ, ਫਿਰ ਰੋਲ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋਏ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ ਛਾਂ ਵਜੇ ਜਾ ਪੁਜੇ । ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਛਕਣ ਲਈ ਬੈਠੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਹੀ ਪਿਤਲ ਦਿਆਂ ਡਬਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਾਉਂਠਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਂਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਗੋਹਾ, ਲਿਦ, ਵੱਟੇ ਭਰੇ ਪਏ ਸਨ । ਇਹ ਛੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਸੀ । ਘਰੀਆ ਲਾਇਨ ਵਿਚੋਂ ਵੱਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਰੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਕ ਸੁਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੀਵੀਂਆਂ ਦੇ ਆਵਣ ਥੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਰਾਉਂਠੇ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕੱਢ ਕੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਰ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ। ਛੜੇ ਵੀ ਹਟਾਂਦੇ ਸਨ । ਖੁਬ ਖਿਲੀ ਮਦੀ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ਕ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦਿਤੀਆਂ । ਸਾਧ ਬੇਲੇ ਕੇਵਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ 1 ਅਖੀਰ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਮਿਠਾਈ ਫਲ ਲਿਆਂਦੇ ਤੇ ਉਦਰ-ਪੂਰਨਾ ਹੋਈ । ਅਜ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ ਕੋਈ ਵੀ ਓਦੋਂ ਝਟਕੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਸੰਧੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਹਲਾਲ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ । ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰੋਂ ਮੁੜੇ ਤਾਂ<noinclude>{{center| -੩੩- }}</noinclude> oqb5ge4pcfucxglow5lkokyrcsvm6w9 250 31066 230615 202011 2026-07-29T00:20:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਾਸਾ ਮੰਚਿਆ ਤੇ 1 ਚਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪਰਾਉਂਠੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਚਾਂਗਰਾਂ ਪਈਆਂ । {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖਣ ਤੁਰ ਪਿਆ ਜਿਥੇ ਚਾਂਦ-ਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਥਾਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਪਲਟਨ ਦੀ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਇਹੋ ਰਾਹ ਨੇੜੇ ਸੀ । ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ. ਟਬਰਦਾਰ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬੜਾ ਮਨਾ ਕੀਤਾ, ਰੋਕਿਆ ਕਿ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਲੇ ਚਲਾਂਗਾ । ਚਾਂਦ-ਮਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਲਟਨ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਜਾਣੀਏ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਏ । ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ । ਭਲਕੇ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਨਾਲ ਹੋ ਤੁਰਾਂਗੇ । ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਬੋਲ: {{gap}}ਲੈ ਖਾਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਨਾਲ ਹਾਂ । ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਂ ?'' ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਹਨਾਂ ਮੁੜਨਾ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਹੋਰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਵਾਂ । {{gap}}ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਖਲੋਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਫਿਰ ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਦੋ ਹੋਰ ਟੱਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮੁੜ ਪਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਫਿਰ ਮੜ ਕੇ ਉਬ ਆਏ, ਤੀਵੀਆਂ ਦੁਰ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉਪਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਰਾਤ ਬੜੀ ਹੀ ਚਾਨਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਸਾਰਿਆਂ ਥੋਂ ਅਗੋ ਅਗੇ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ-ਫੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਵਾਂਗੂੰ । ਨ। {{gap}}ਤਿੰਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਲੰਬੀ ਦੌੜ ਲਾ ਕੇ ਪਾਸੇ ਵਲੋਂ ਅਗੋ ਹੀ ਚਾਂਦਮਾਰੀ ਦੇ ਦਮਦਮੇ ਉਪਰ ਪੁਜ ਗਿਆ । ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਚਾਨਣੀ, ਖੁਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਕੇਸ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੰਮਸਲੰਮਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨੰਗ-ਭਗਾ ਲੇਟ ਗਿਆ । ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਰ ਦੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਪਿਛੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਸ ਲਾਸ਼ ਪਈ ਹੋਈ ਦਾ ਰਾਹ ਛਡ ਕੇ, ਦਜਾ ਖਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਚਾਲਿਓ<noinclude>{{center|-੩੪- }}</noinclude> 4wcmfd4chzueqje9kt02wv4ownvf95c 250 31067 230616 79092 2026-07-29T00:20:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਖਿਆ: ਭੈਣ ! ਔਹ ਵੇਖੇਂ ਨਾ, ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਮੁਰਦਾ !'' ਦੁਜੀ ਬੋਲੀ: ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇ । ਪਰ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਬੌਰੀਆਂ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮੁਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਰੂਟ ਸੰਗੀਨਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਸਿਖਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਕ ਚੁਕ ਕੇ ਕੰਧਾਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਰਸੇ ਟਪਦੇ, ਖਾਈਆਂ ਥੀਂ ਲੰਘਦੇ, ਜਾਣੋ ਕਈ ਮਸ਼ਕਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ । ਭਾਵੇਂ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਵੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਦਿਲ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ: ‘ਡਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਤੁਰੀਆਂ ਆਓ ਖਾਂ ਮੇਰੇ ਮਗਰੇ ਮਗਰੇ !' ਹੋਣ ਲੰਬੇ ਪਏ “ਅਮਰੀਕ’ ਨੇ ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਫਿਰ ਹਥ ਹਿਲਾਏ, ਟੰਗਾਂ ਉਪਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਫਿਰ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਿਦੜ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦਾ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਲ ਨੂੰ ਮੁੜਿਆ ।.. ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਆ ਖਾਂ । ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ! ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੂੰ ?'' ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਖਿਲਾਰੀ ਜਦੋਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਦੇ ਵੀ ਪੈਰ ਉਖੜ ਗਏ । ਬਾਕੀ ਤੀਵੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਥੀ ਦੁਰਾਡੇ ਘਰ ਵਲ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਜ਼ਨਾਨ-ਪਲਟਨ ਉਹਨਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ, ਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਭੱਜੀ, ਜਿਧਰ ਨੂੰ ਪਲਟਨ ਦੇ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਲਈ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਸੀ । ਅਗੇ ਅਗੇ ਤੀਵੀਆਂ, ਪਿਛੇ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ fਪਛੇ ਅਮਰੀਕ ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਲੇ ਕੇਸ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਈ । ਭਜਦੀਆਂ, ਡਿਗਦੀਆਂ, ਖਾਈਆਂ ਟਪਦੀਆਂ ਜਦੋਂ -੩੫<noinclude></noinclude> t8x7hn01s98948mln3sdpklxjb7y1oz 250 31078 230617 79116 2026-07-29T00:20:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੁਜੀਆਂ ਤਾਂ ਅਗੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਖੜੋਤੇ ਵੇਖ, ਸਾਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਪੀਤੀਆਂ, ਸਾਹ ਚੜੇ ਹੋਏ, ਸੜਕ ਉਪਰ ਆਣ ਕੇ ਡਿਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਈਆਂ ਰਹੀਆਂ । ਹੁਣ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਕਬੀਲਦਾਰ . ਆ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਬਿਸ਼ਨ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਖੂਬ ਖਿਲੀ ਮਚੀ ਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਤੇ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਚਰਚਾ ਰਿਹਾ । {{gap}}ਅਜ ਕਲ ਤਾਂ ਹਰ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ, ਪਰ ਓਦੋਂ ਹਰ ਫੌਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੋਹਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ਼ ਸੀ । ਮਹਿਰਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਟਾਂ ਉਪਰ ਇਸ਼ਕ ਪਦ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨੇ ਡਾਢੀ ਬਹਾਰ ਬਣਾਈ ਸੀ । ਗਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੰਦਰੇ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੇ ਫਲ ਸਨ | ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਬੰਗਲਾ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਦੀ ਲਾਇਨ ਵੀ ਬਗੀਚ ਦੇ ਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਰੋਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ । ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਖੁਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਠ ਜੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਸਾਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਦੇਖਾਨਾ ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰੂਮ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਭੁਲ ਭੁਲੇਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਫੁਕ ਜਾਂ ਦਫਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਹਿੰਮਤ ਲਾਂਗਰੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿਤਨੇ ਚਿਰਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਨੌਂ ਵਜੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ । ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਅਰਦਲੀ ਆਇਆ ਤੇ ਕੋਤ ਦਫੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ : {{gap}}ਹਿੰਮਤੁ ਲਾਂਗਰੀ ਦਾ ਮੁਦਾ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਜਵਾਨ ਘਲੋ, ਮਤਾਂ ਗਿੱਦੜ ਹੀ ਖਾ ਜਾਣ । {{gap}}ਕੋਤ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ : ਕੋਈ ਆਖੇ ਸਿਰ ਪੀੜ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਖੇ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਖੇ ਹਿੰਮਤੂ ਭੂਤਣਾ {{center|- ੬}}<noinclude></noinclude> hnbo8e1c8q624xzf88u0ner3bb35oh2 250 31079 230618 79117 2026-07-29T00:20:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਟੂਣੇ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਅਖੀਰ ਕੋਤ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੋਲਆ : {{gap}}“ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਰਾਤ ਹਿੰਮਤੁ ਦੇ ਪਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਡਿਊਟੀਆਂ ਮਾਛ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ?'' · {{gap}}ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਆਣ ਖੜੋਤਾ, ਸਾਰੇ ਖਿਲ-ਖਿਲਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ, ਵਾਹ ਭਈ ਵਾਹ ! ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਖ਼ਤ ਹੈ । ਭੂਤਨੇ ਨੂੰ ਭੂਤਨਾ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰਸੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕ ਭੂਤਨਾ, ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮੜਿਆ ਸੀ, ਅਜੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹਿਮਤੂ ਨੂੰ ਚਮੜੇਗਾ । {{gap}}ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਅਰਦਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ : {{gap}}fਬਸਤਰਾ ਅਤੇ ਲੈਪ ਨਾਲ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੰਜਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ, ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਮੰਜਾ ਬਾਹਰ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਹੀ ਧਰਿਆ ਹੈ । {{gap}}ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕੀ, ਸਭ ਘਰੋ ਘਰੀ ਤੁਰ ਗਏ । ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਬਸਤਾ ਤੇ ਲੇਪ ਲੈ ਅਰਦਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਪੁਜਾ । ਆਪਣਾ ਮੰਜਾ ਮੁਰਦੇ ਬੀ ਦੋਖੀ ਵਿਬ ਉਪਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈਪ ਫੜ ਕੇ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਥਾਂ ਹਸਪਤਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਲਾਹੀ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਜੀਭ ਉਪਰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖੂਨ ਸੀ । ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਇਉਂ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਜਾਣੋ ਹੁਣ ਵੀ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਕ ਗੋਡਾ ਉਪਰ ਨੂੰ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਹੀ ਸੁਕ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਕ ਹੱਥ ਛਾਤੀ ਉਪਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਆਕੜ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । {{gap}}ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਪਾਸ ਸੌਣ ਦਾ ਇਹੋ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਹੀ ਨਾ ਲਿਜਾਵੇ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਹਸਪਤਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸੀ । {{gap}}ਲੈਂਪ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਪਾਸ ਰਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਚਿਰ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ । ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਖ਼ਿਆਲ ਆਏ : ਮਰ ਕੇ , ਕਿਥੇ {{center|-੩੭}}<noinclude></noinclude> r6cipebvnd3oy96s40ymmvkhv3ufp0i 250 31080 230619 79118 2026-07-29T00:20:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਈਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵਹੁਟੀ, ਬਚੇ, ਮਾਪੇ, ਮੁਰਦੇ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਹਿੰਮਤੂ ਟੂਣੇ ,ਜਾਦੂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਕਦੇ ਮੈਂ ਵੀ ਮਰਾਂਗਾ, ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿਚ 'ਅਖ ਲਗ ਗਈ । ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਮੁਰਦਾ ਉਠ ਖੜੋਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਬੜੇ ਲੰਬੇ , ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ । ਅਖਾਂ ਲਾਲ ਸੁਰਖ਼, ਪੈਰ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ, ਹੈ ਵਿਚ ਝਗ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲੇ ਹੋਏ, ਹਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਹਰਾਂ ਤਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ । ਮੁਰਦੇ ਨੇ ਲੈਪ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਣੇ ਵੇਖਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ । ਛੇਕੜ ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਕੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਾਰਪਾਈ ਦੀ ਪੈਂਦ ਵਲ ਆਣ ਖੜੋਤਾ ਤੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਚੋਟ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੁਰਦਾ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਖੂਨ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂਜ਼ਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਲੋਂ ਤੋਪਾਂ ਚਲੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਬੰਬ ਫੁਟੇ। ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਘਰ ਜਾਣ ਲਗਿਆਂ ਦਿਲ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘੁਟ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕ ਗਿਆ ਸੀ । ਉਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਦਾ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁਲੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜਕੋ ਮੁੜ੍ਹਕੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੁਪ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਵੇਖ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾ ਲਾ ਸਕਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ । ਬੂੰਦਾ ਬਾਂਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ । ਇਕ ਪਾਸਿਉਂ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕੀ ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਉਪਰ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਇਬ ਵੇਖ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ । ਚਿਟਾ-ਦੁਧ ਮੁਰਦਾ ਬਰਾਮਦੇ ਦੀ ਛਤ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਹ ਬਿਸਤਰੇ ਬੀ ਜਾਗਦਾ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਜੁਤੀ ਪਾਉਣ ਦੇ ਸਿਧਾ ਲਾਇਨ ਨੂੰ ਭਜਾ । ਲਾਇਨ ਦੇ ਸੰਤਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਉਪਰ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਮਰੀਕ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦੁਹਾਈ ਮਚਾ ਦਿਤੀ:(ਮੁਰਦਾ ਭੱਜ ਗਿਆ ਹੈ ।” {{center|-੩੮}}<noinclude></noinclude> 0dz2urytuwghqgawqijrqnmkssza18b 250 31081 230620 79120 2026-07-29T00:20:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਮੈਂ ਮਸਾਂ ਜਿੰਦ ਬਚਾਈ । {{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਉਹਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਖਾ ਲੈਣਾ ਸੀ । {{gap}}ਪੰਜ ਛੀ ਲੈਂਪਾਂ ਬਾਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਬਰਛੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਹਾਲੇ ਲਏ ਤੇ ਚੋਖੀ ਪਾਰਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਪੁਜੀ । ਮੁਰਦਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਣੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀ ਇਕ ਗੋਡਾ ਵਿੰਗਾ ਕਰੀ · ਬਿਸਤਰੇ ਉਪਰ ਪਿਆ ਸੀ । ਹਾਂ ! ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਉਡ ਕੇ ਬਰਾਂਝੇ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਪੇਰੇ ਨਾਲ ਸਿਧੀ ਖੜੋਤੀ ਹੋਈ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ । ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਖੜਾ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ: {{gap}}ਅੰਦਰ ਨਾ ਜਾਓ ! {{gap}}“ਔਹ ਵੇਖੋ, ਚਟਾ ਸਫੈਦ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਜੇ ਹਿੰਮਤੁ !” {{gap}}ਓਏ, ਬੰਦੂਕ ਲਿਆਓ, ਬੰਦੂਕ ! ਹਿੰਮਤੁ ਖਾ ਜਾਉ !'' {{gap}}ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਾੜ ਫੂਕ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੀਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਫੌਜ, ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਨੌਕਰ ਰਿਹਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਮਰਦਾ'' ਆਖ ਕੇ ਚਿੜਾਂਦੀ ਰਹੀ । ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜ ਦੇ ਛੋਕਰੇ ਵੀ ਇਹੋ ਆਖਦੇ ਸਨ “ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਮਰਦਾ ।’’ ਤੇ ਹੋਲਦਾਰਨੀ ? ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਫੌਜ 'ਚ ਨਾ ਆਈ, ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਹੌਲਦਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਉਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।<noinclude></noinclude> ohv8a93thlbxge6djg4nxhvuugv5auv 250 31082 230621 79121 2026-07-29T00:20:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{dhr|4em}}'''{{xx-larger|ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਬ}}'''}} {{gap}}੧੯੧੪ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਸੇ ਛਾਉਣੀ ਥਾਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਜਥੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਂ | ਅਸੀਂ ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਮੈਂ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਚ ਥਾਂ ਮਤਲਬ ਪੈਦਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਧੜਾ ਧੜ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਨੂੰ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਰੇਨਾਂ) ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀਆਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ । ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ,1 ਰੋਲ ਮਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ, ਜਿਥੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਖਲੋਣ ਦਾ ਚੋਖਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ, ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ।ਮੇਰ ਸਿੰਘਣੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਿੱਠੂ, ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਾਇਲਪੁਰ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਚੰਗਾ ਮੇਲ ਹੋਇਆ | fਪਿਆਰ, ਦਿਲਾਸਾ, ਚਿਠੀ ਪਾਉਣੀ, ਠੰਢੀ ਵਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੁਸਾਂ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ-ਬਬਰਾ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੁਵੱਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵੀ ਸਨ । ਡੇਢ ਘੰਟਾ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕ ਗਿਆ । ਲਾਇਲਪੁਰੋਂ ਟਰਕੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੱਡੀ ਬਿਨਾਂ ਖੜੋਤੇ ਭੱਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਧਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਤਕ ਹੀ ਸੀ, ਅਗੇ ਤਾਂ ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਜਾੜ ਦਆਂ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਵਸਦਾ ਸੀ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨੇ । ਸਮਾ-ਸਟਾ, ਰੋੜੀ ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ ਜੀ ਭਲਕ ਕਰਾਚੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਪਰ ਜਾ ਗੱਡੀ ਖੜੀ ਹੋਈ । ਤਿੰਨਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਜਹਾਜੋ ਚਾੜ ਦਿਤ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਲੰਗਰ ਚਕ ਸੀਦੀਆਂ ਮਾਦਾ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਰੀ-ਅਪ ਹੋfnਆਂ। ਹਾਂ ! ਜਿਹੜੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਸੀ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸਤ ਸ਼ਰਾਬੀ ਵਾਂਗ ਲੱਕ ਨੂੰ {{center|-੪੧}}<noinclude></noinclude> 6a1qbh2lal30x0cc9az8794c21t2jx7 230629 230621 2026-07-29T00:23:21Z Harchand Bhinder 2624 ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 230629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> hhfa9fpnw2jxoaavh9vatv9lz9ziqcu 250 31083 230622 202015 2026-07-29T00:20:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੇਟੀ ਪਾਕੇ ਕਰੇਨ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਚੁਕਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚਾਰੇ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹਿਣ ਹਿਣ ਕਰਦਾ ਬ-ਬਸ ਅਸਤ ਬਲ ਵਿਚ ਜਾ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ । {{gap}}ਉਥੋਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਸਿੰਘਣੀ ਨੂੰ ਘਲੀ, ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਣਾ, ਪਰ ਸ਼ਰਮ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਿਖਣ ਦਿਤਾ। ਬਸ ਇਹੋ ਕੁਝ, “ਚਿੱਠੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਵਣੀ!" ਮੈਲੇ ਹੁਣ ਕਿਸਮਤ ਦੇ । ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਡੁਬਕਣੀ ਅੰਮਨ ਦਾ ਬੜਾ ਚਰਚਾ ਤੇ ਡਰ ਸੀ । ਦਸਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਦੋ ਵ7 ਕਰਾਚੀ ਤੇ ਬੰਬਈ ਵੀ ਪੁਜ਼ਕੇ ਐਮਡਨ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਬੜੇ ਹੀ ਪੇਮੀਆਂ ਵਿਚ ਸ । ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ ਵੱਡਾ ਚੁਤਾਲੀ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗੁਟਕਾ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੀ ਗਾਤਰੇ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ । ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਧੇ ਸੁਰਗ ਪੁਰ ਵਿਚ ਲਿਜਾਣਰਆਂ ! ਇਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਚੋ ਦ ਦੀ ਸਚ ਭਿਟ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਮਦਰਾਸੀਆਂ, ਚੀਆਂ ਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਰੋਟੀ ਦੇ ਭਿਟਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਖੇਚਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ । {{gap}}ਬੇਸ਼ਕ ਐਮਡਨ-ਐਮਡਨ ਹੀ ਸੀ; ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੀ ਅਸ਼ਕੇ ਆਖੀਏ । ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪੰਜਤਾਲੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਖਟਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਪਰ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਸਜੇ ਖਬ ਜੰਗ ਕਰੋਚ ਤੇ ਬਚਕਾਨੇ- fਸਤੇ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਉਛਾਲਦੇ ਮਗਰ-ਮੱਛਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸਹਿਦੇ ਲੰਘਿਆ, ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਆਈ, ਕਾਰਕ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਬੜੀਆਂ ਵਿਚ ਖਤਰੇ ਸਮੇਂ ਉਤਰਨ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਥੀ ਗਈ । ਜਹਾਜ਼ੀ ਖਤਰੇ ਦਾ ਘਘ ਬੋਲਦਾ, ਸਭੋ ਭੱਜਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪੁਜਦੇ, ਬੜੀਆਂ ਖੁਲਦੀਆਂ, ਰੱਸੇ ਲਮਕ ਏ ਜਾਂਦੇ, ਜਹਾਜ਼ ਕਪਤਾਨ ਸਾਡੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਆਫੀਸਰ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ । ਸਭ ਅੱਛਾ, ਆਖ ਪੇਟ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ । {{gap}} 'ਰਾਤ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਚੜਦਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ । ਸੱਚ ਜਾਣੋ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਕ ਵਧੀਆ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰੀ {{center|-੪੨}}<noinclude></noinclude> mloydff8765dvdp2cs8hck2d1w8cgwx 230630 230622 2026-07-29T00:23:59Z Harchand Bhinder 2624 230630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{dhr|4em}}'''{{xx-larger|ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਬ}}'''}} {{gap}}੧੯੧੪ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਸੇ ਛਾਉਣੀ ਥਾਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਜਥੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਂ | ਅਸੀਂ ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਮੈਂ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਚ ਥਾਂ ਮਤਲਬ ਪੈਦਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਧੜਾ ਧੜ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਨੂੰ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਰੇਨਾਂ) ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀਆਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ । ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ,1 ਰੋਲ ਮਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ, ਜਿਥੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਖਲੋਣ ਦਾ ਚੋਖਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ, ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ।ਮੇਰ ਸਿੰਘਣੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਿੱਠੂ, ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਲਾਇਲਪੁਰ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਚੰਗਾ ਮੇਲ ਹੋਇਆ | fਪਿਆਰ, ਦਿਲਾਸਾ, ਚਿਠੀ ਪਾਉਣੀ, ਠੰਢੀ ਵਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇ, ਮੁੰਡਾ ਤੁਸਾਂ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ-ਬਬਰਾ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੁਵੱਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵੀ ਸਨ । ਡੇਢ ਘੰਟਾ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕ ਗਿਆ । ਲਾਇਲਪੁਰੋਂ ਟਰਕੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੱਡੀ ਬਿਨਾਂ ਖੜੋਤੇ ਭੱਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਧਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਤਕ ਹੀ ਸੀ, ਅਗੇ ਤਾਂ ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਜਾੜ ਦਆਂ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਵਸਦਾ ਸੀ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨੇ । ਸਮਾ-ਸਟਾ, ਰੋੜੀ ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ ਜੀ ਭਲਕ ਕਰਾਚੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਪਰ ਜਾ ਗੱਡੀ ਖੜੀ ਹੋਈ । ਤਿੰਨਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਜਹਾਜੋ ਚਾੜ ਦਿਤ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਲੰਗਰ ਚਕ ਸੀਦੀਆਂ ਮਾਦਾ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹਰੀ-ਅਪ ਹੋfnਆਂ। ਹਾਂ ! ਜਿਹੜੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਸੀ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸਤ ਸ਼ਰਾਬੀ ਵਾਂਗ ਲੱਕ ਨੂੰ {{center|-੪੧}}<noinclude></noinclude> 6a1qbh2lal30x0cc9az8794c21t2jx7 250 31084 230623 79209 2026-07-29T00:21:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਫ਼ਰ। ਪਿਛੇ ਕਰਾਚੀ ਦੁਰਾਡੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਬੰਬਈ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਆਣ ਰਲੇ, ਰਾਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵਖਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮੀਲਾਂ ਤਕ ਬੱਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਦਾ ਦਿਸਦਾ। ਅਖੀਰ ਅੰਦਨ ਆਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ੁਸ਼ਕ, ਮੀਲਾਂ ਤਕ ਸੁਨਸਾਨ। ਅਦਨ ਮਗਰੋ ਨਹਿਰ ਸਵੇਜ਼ ਦਾ ਉਰਲਾ ਕੰਢਾ ਆਇਆ, ਨਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਇਥੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਆਣ ਪੁਜੇ, ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਲੈਂਪ ਉਪਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆਂ, ਕੋਇਲਾ, ਪਾਣੀ, ਤੇਲ, ਮੀਟ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਭਰ ਭਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। . {{gap}} ਸਵੇਜ਼ ਦੇ ਦੁਵੱਲੀ ਰੇਤ ਹੀ ਰੰਤ ਹੈ, ਹਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਸ਼ਮਾਈਲੀਆ ਤੇ ਦੋ ਚਾਰ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ। ਸਵੇਜ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਤਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅੱਵਲ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਮਜਬੂਰੀ ਚਲ ਹੀ ਪਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਹ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਖਲਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਖੀਰ ਪੋਰਟ-ਸਈਦ ਸਵੇਰ ਦੇ ਮੁਝਾਰੇ ਜਾ ਪੁਜੇ। ਉਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਰੋਜ਼ਰ ਮਿਲੇ,ਜਿਹੜੇ ਮਿਤਰ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਵੀਆਂ, ਕੁੜੀਆਂ, ਮਰਦ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਦੁਬਾਰਿਆਂ ਤੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਮਾਲ ਹਿਲਾ ਹਿਲਾ ਵਾਰਨੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ | ਬਹਿਰਾ-ਰੂਮ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਲੀ ਯੁਧ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਲਈ ਰੁਮਾਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਤੇ ਵਾਰਨੇ ਲੈਣ ਦੀ ਖੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ fਮਲਦੀ, ਪਰ ਜੇ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਹੇ ਮੌਕੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਭਣਾ ਕਿਹੜਾ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। {{gap}}ਪੋਰਟ-ਸਈਦ ਥਾਂ ਤੁਰ ਪਏ, ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਸਿਸਲੀ ਵੇਖਦੇ ਬੜੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੇ ਉਛਾਲਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਅਖੀਰ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵੀ ਆ ਗਿਆ | {{gap}}ਮਾਰਸਲਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਐਮਡਨ ਦੇ ਖਤਰੇ ਥੰ ਬਚਕੇ ਸਖੀ ਸਾਂਦੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਪੈਰ ਧਰਨੇ ਦੀ ਡਾਢੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ! ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਘਰ ਦੀਆਂ<noinclude>{{center|-੪੩-}}</noinclude> 16w3af35v5bqod58exc5xmqnwsldco8 230631 230623 2026-07-29T00:24:39Z Harchand Bhinder 2624 230631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੇਟੀ ਪਾਕੇ ਕਰੇਨ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਚੁਕਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਘੋੜਾ ਚਾਰੇ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹਿਣ ਹਿਣ ਕਰਦਾ ਬ-ਬਸ ਅਸਤ ਬਲ ਵਿਚ ਜਾ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ । {{gap}}ਉਥੋਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਸਿੰਘਣੀ ਨੂੰ ਘਲੀ, ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਣਾ, ਪਰ ਸ਼ਰਮ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਿਖਣ ਦਿਤਾ। ਬਸ ਇਹੋ ਕੁਝ, “ਚਿੱਠੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਵਣੀ!" ਮੈਲੇ ਹੁਣ ਕਿਸਮਤ ਦੇ । ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਡੁਬਕਣੀ ਅੰਮਨ ਦਾ ਬੜਾ ਚਰਚਾ ਤੇ ਡਰ ਸੀ । ਦਸਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਦੋ ਵ7 ਕਰਾਚੀ ਤੇ ਬੰਬਈ ਵੀ ਪੁਜ਼ਕੇ ਐਮਡਨ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ । ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਬੜੇ ਹੀ ਪੇਮੀਆਂ ਵਿਚ ਸ । ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ ਵੱਡਾ ਚੁਤਾਲੀ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗੁਟਕਾ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੀ ਗਾਤਰੇ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ । ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਧੇ ਸੁਰਗ ਪੁਰ ਵਿਚ ਲਿਜਾਣਰਆਂ ! ਇਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਚੋ ਦ ਦੀ ਸਚ ਭਿਟ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਮਦਰਾਸੀਆਂ, ਚੀਆਂ ਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਰੋਟੀ ਦੇ ਭਿਟਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਖੇਚਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ । {{gap}}ਬੇਸ਼ਕ ਐਮਡਨ-ਐਮਡਨ ਹੀ ਸੀ; ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੀ ਅਸ਼ਕੇ ਆਖੀਏ । ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪੰਜਤਾਲੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਖਟਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਪਰ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਸਜੇ ਖਬ ਜੰਗ ਕਰੋਚ ਤੇ ਬਚਕਾਨੇ- fਸਤੇ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਉਛਾਲਦੇ ਮਗਰ-ਮੱਛਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸਹਿਦੇ ਲੰਘਿਆ, ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਆਈ, ਕਾਰਕ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਬੜੀਆਂ ਵਿਚ ਖਤਰੇ ਸਮੇਂ ਉਤਰਨ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਥੀ ਗਈ । ਜਹਾਜ਼ੀ ਖਤਰੇ ਦਾ ਘਘ ਬੋਲਦਾ, ਸਭੋ ਭੱਜਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪੁਜਦੇ, ਬੜੀਆਂ ਖੁਲਦੀਆਂ, ਰੱਸੇ ਲਮਕ ਏ ਜਾਂਦੇ, ਜਹਾਜ਼ ਕਪਤਾਨ ਸਾਡੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਆਫੀਸਰ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ । ਸਭ ਅੱਛਾ, ਆਖ ਪੇਟ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ । {{gap}} 'ਰਾਤ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਚੜਦਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ । ਸੱਚ ਜਾਣੋ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਕ ਵਧੀਆ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰੀ {{center|-੪੨}}<noinclude>{{center|-੪੩-}}</noinclude> kgdvswzeav6skfht02xf6bwocboeev4 250 31086 230624 79208 2026-07-29T00:21:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ "ਗੁਰੂ ਕੰਡੀ ਹੋਵੇ।" "ਠੰਡੀ ਵਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇ।" ਪਰ ਇਥੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਉਲਟ ਸਨ, ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਤੇ ਬਰਫ ਕਾਲਜਾ ਕੱਢਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਸਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਜੀ ਆਇਆਂ ਲਈ ਰੁਮਾਲ ਹਿਲਦੇ ਸਨ। ਜਹਾਜ਼ ਥੀਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਣੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰ ਉਪਰ ਚੁਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਡੱਕਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪਲਟਣਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਉਪਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬੜੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਥੀਂ ਲੱਥ ਗਏ, ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਉਪਰ ਹੀ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਮੈਦਾਨ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਹੈਸੀ। ਅਖੀਰ ਪੰਜ ਵਜੇ ਸ਼ਾਮ ਜਦੋਂ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵਿਚ ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਰਾਤ ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਈਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫੌਜ ਨੇ ਘੋੜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਕੇ ਪੈਦਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਸਨ-ਇਕ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ, ਤਿਲਕਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉਪਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਤਿਲਕਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਈ ਦਿਨ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਥਾਓਂ ਥਾਈਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀ ਆਇਆਂ ਥੀਂ ਵਖ ਕਈ ਥਾਈਂ ਚਾਹ, ਸੇਬ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਮਠਿਆਈ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਦੁਕੱਲੇ ਵੰਡਦੇ ਸਨ। ਬਿਨਾਂ ਖੜੇਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਲੈ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਥੀਂ ਦੁਰਾਡੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਿਰਾਕੇ ਪੜਾਉ ਉਤੇ ਪੁਜੇ। ਤੰਬੂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਰਫ਼ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਆ {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੋਇਲਾ, ਆਟੇ ਦੀ ਥਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਡਬਲ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਬਿਸਕੁਟ, ਮੁਰੱਬਾ, ਚਟਣੀ, ਮੀਟ, ਪਨੀਰ, ਮੱਖਣ ਦੇ ਬੰਦ ਡੱਬੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਲਾ-ਸੁੰਦਰੀ (ਰਮ) ਦੇ ਕਈ ਜਾਰ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਰਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਨ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀ<noinclude>{{center|-੪੪-}}</noinclude> r2g3nozzwma6vz7e2e8jyo7uro2or3i 230632 230624 2026-07-29T00:25:17Z Harchand Bhinder 2624 230632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਫ਼ਰ। ਪਿਛੇ ਕਰਾਚੀ ਦੁਰਾਡੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਬੰਬਈ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਆਣ ਰਲੇ, ਰਾਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵਖਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮੀਲਾਂ ਤਕ ਬੱਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਦਾ ਦਿਸਦਾ। ਅਖੀਰ ਅੰਦਨ ਆਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ੁਸ਼ਕ, ਮੀਲਾਂ ਤਕ ਸੁਨਸਾਨ। ਅਦਨ ਮਗਰੋ ਨਹਿਰ ਸਵੇਜ਼ ਦਾ ਉਰਲਾ ਕੰਢਾ ਆਇਆ, ਨਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਇਥੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਆਣ ਪੁਜੇ, ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਲੈਂਪ ਉਪਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆਂ, ਕੋਇਲਾ, ਪਾਣੀ, ਤੇਲ, ਮੀਟ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਭਰ ਭਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। . {{gap}} ਸਵੇਜ਼ ਦੇ ਦੁਵੱਲੀ ਰੇਤ ਹੀ ਰੰਤ ਹੈ, ਹਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਸ਼ਮਾਈਲੀਆ ਤੇ ਦੋ ਚਾਰ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ। ਸਵੇਜ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਤਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅੱਵਲ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਮਜਬੂਰੀ ਚਲ ਹੀ ਪਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਹ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਖਲਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਖੀਰ ਪੋਰਟ-ਸਈਦ ਸਵੇਰ ਦੇ ਮੁਝਾਰੇ ਜਾ ਪੁਜੇ। ਉਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਰੋਜ਼ਰ ਮਿਲੇ,ਜਿਹੜੇ ਮਿਤਰ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਵੀਆਂ, ਕੁੜੀਆਂ, ਮਰਦ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਦੁਬਾਰਿਆਂ ਤੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਮਾਲ ਹਿਲਾ ਹਿਲਾ ਵਾਰਨੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ | ਬਹਿਰਾ-ਰੂਮ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਲੀ ਯੁਧ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਲਈ ਰੁਮਾਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਤੇ ਵਾਰਨੇ ਲੈਣ ਦੀ ਖੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ fਮਲਦੀ, ਪਰ ਜੇ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਹੇ ਮੌਕੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਭਣਾ ਕਿਹੜਾ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। {{gap}}ਪੋਰਟ-ਸਈਦ ਥਾਂ ਤੁਰ ਪਏ, ਇਟਲੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਸਿਸਲੀ ਵੇਖਦੇ ਬੜੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੇ ਉਛਾਲਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਅਖੀਰ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵੀ ਆ ਗਿਆ | {{gap}}ਮਾਰਸਲਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਐਮਡਨ ਦੇ ਖਤਰੇ ਥੰ ਬਚਕੇ ਸਖੀ ਸਾਂਦੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਪੈਰ ਧਰਨੇ ਦੀ ਡਾਢੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ! ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਘਰ ਦੀਆਂ<noinclude>{{center|-੪੪-}}</noinclude> d2utxtgmp4x7rwlwayy8zw0v032pt1p 250 31087 230625 79128 2026-07-29T00:21:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਮਰ ਸਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਬਾਂ ਦੀ ਰਿੰਨੀ ਪਕਾਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਛੂਹੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖੀ ਮਜ਼ਬ ਨਸ਼ਟ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬੀਮਾਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਮੇਚਰ, ਜਿਹੜੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਮੀਟ ਦੇ ਡਬਿਆਂ ਉਪਰ ਦੇਬੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਖਾ ਵਿਖਾ ਤਸਲੀਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਡਬ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁਬੇ ਦਾ ਹੀ ਮਾਸ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਹੀ ਆਖਦੇ ਸਨ ਨਿਆ ਬਣਾਇਆ ਕਿਸ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ? {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਘੋੜਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੋਠੀ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼-ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾfਪਿਆਂ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । (ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛਤ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਫ਼ਰੇਮ ਦਾ ਅਤੇ ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਬਰਫ਼, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਇਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੜਾ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਭਜਦੀਆਂ ਕੋਠੀ ਦੇ ਫਾਟਕ ਉਪਰ ਆ ਗਈਆਂ ਤੇ ਸਜਦੇ, ਘੁਲਦੇ, ਲਿਬੜੇ ਤੇ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਤਰਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਿਚਕਦੇ, ਡਰਦੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਮਗਰ ਇਹੋ ਸੋਚਦਾ ਤੁਰ ਪਿਆ ਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਵਿਚਾਰਾ ਤਾਂ ਲੇਲਾ ਬਣ ਕੇ ਮਜਬੂਰਨ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਮਨੁਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ' ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਦੇ {{gap}}ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੇ ਬਾਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ, ਅੱਖਾਂ, ਹੱਬ ਪੈਰ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਜਾਣੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅੱਜ ਹੀ ਲੱਭੀਆਂ ਨੇ । ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਪਟਿੰਕ ਬੂਹਾ ਖੋਲਿਆ ਤੇ ਜਾਦੂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਉਪਰਲੀ ਬਰਸਾਤੀ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਭਖਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਉਪਰ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ । ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ ਦਾ ਕਿੱਸਾ : ਮੈਂ ਵੀ ਪੜਿਆ ਸੀ : {{center|-੪੫}}<noinclude></noinclude> m06e1593sj7bd4rr1ncoksjyrtojrwj 230633 230625 2026-07-29T00:26:14Z Harchand Bhinder 2624 230633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚਿਠੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੇ "ਗੁਰੂ ਕੰਡੀ ਹੋਵੇ।" "ਠੰਡੀ ਵਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇ।" ਪਰ ਇਥੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਉਲਟ ਸਨ, ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਤੇ ਬਰਫ ਕਾਲਜਾ ਕੱਢਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਸਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਜੀ ਆਇਆਂ ਲਈ ਰੁਮਾਲ ਹਿਲਦੇ ਸਨ। ਜਹਾਜ਼ ਥੀਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਜਾਣੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰ ਉਪਰ ਚੁਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਡੱਕਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪਲਟਣਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਉਪਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬੜੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਥੀਂ ਲੱਥ ਗਏ, ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਉਪਰ ਹੀ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਮੈਦਾਨ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਹੈਸੀ। ਅਖੀਰ ਪੰਜ ਵਜੇ ਸ਼ਾਮ ਜਦੋਂ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵਿਚ ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਰਾਤ ਦੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਈਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫੌਜ ਨੇ ਘੋੜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਕੇ ਪੈਦਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਸਨ-ਇਕ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ, ਤਿਲਕਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉਪਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਤਿਲਕਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਈ ਦਿਨ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਆਕੜ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਥਾਓਂ ਥਾਈਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀ ਆਇਆਂ ਥੀਂ ਵਖ ਕਈ ਥਾਈਂ ਚਾਹ, ਸੇਬ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਮਠਿਆਈ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਦੁਕੱਲੇ ਵੰਡਦੇ ਸਨ। ਬਿਨਾਂ ਖੜੇਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਲੈ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਥੀਂ ਦੁਰਾਡੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਿਰਾਕੇ ਪੜਾਉ ਉਤੇ ਪੁਜੇ। ਤੰਬੂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਰਫ਼ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਆ {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੋਇਲਾ, ਆਟੇ ਦੀ ਥਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਡਬਲ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਬਿਸਕੁਟ, ਮੁਰੱਬਾ, ਚਟਣੀ, ਮੀਟ, ਪਨੀਰ, ਮੱਖਣ ਦੇ ਬੰਦ ਡੱਬੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਲਾ-ਸੁੰਦਰੀ (ਰਮ) ਦੇ ਕਈ ਜਾਰ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਰਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਨ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀ<noinclude></noinclude> fs48e5wt8frhya8pqbb4soj6myb129j 250 31088 230634 79171 2026-07-29T00:27:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਮਰ ਸਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਬਾਂ ਦੀ ਰਿੰਨੀ ਪਕਾਈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਛੂਹੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖੀ ਮਜ਼ਬ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬੀਮਾਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਮੇਚਰ, ਜਿਹੜੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਮੀਟ ਦੇ ਡਬਿਆਂ ਉਪਰ ਦੇਬੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਖਾ ਵਿਖਾ ਤਸਲੀਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਡਬ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁਬੇ ਦਾ ਹੀ ਮਾਸ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਹੀ ਆਖਦੇ ਸਨ ਨਿਆ ਬਣਾਇਆ ਕਿਸ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ? {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੀਮਾਰ ਘੋੜਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੋਠੀ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼-ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾfਪਿਆਂ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । (ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛਤ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਫ਼ਰੇਮ ਦਾ ਅਤੇ ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਬਰਫ਼, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਇਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੜਾ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਭਜਦੀਆਂ ਕੋਠੀ ਦੇ ਫਾਟਕ ਉਪਰ ਆ ਗਈਆਂ ਤੇ ਸਜਦੇ, ਘੁਲਦੇ, ਲਿਬੜੇ ਤੇ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਤਰਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਿਚਕਦੇ, ਡਰਦੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਮਗਰ ਇਹੋ ਸੋਚਦਾ ਤੁਰ ਪਿਆ ਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਵਿਚਾਰਾ ਤਾਂ ਲੇਲਾ ਬਣ ਕੇ ਮਜਬੂਰਨ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਮਨੁਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ' ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਦੇ {{gap}}ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੇ ਬਾਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ, ਅੱਖਾਂ, ਹੱਬ ਪੈਰ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਜਾਣੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅੱਜ ਹੀ ਲੱਭੀਆਂ ਨੇ । ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਪਟਿੰਕ ਬੂਹਾ ਖੋਲਿਆ ਤੇ ਜਾਦੂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਉਪਰਲੀ ਬਰਸਾਤੀ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਭਖਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਉਪਰ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ । ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ ਦਾ ਕਿੱਸਾ : ਮੈਂ ਵੀ ਪੜਿਆ ਸੀ : {{center|-੪੫}}<noinclude>{{center|-੪੬}}</noinclude> d6de3u2ho6nciuva60hs9jy6nkrccte 250 31089 230635 79131 2026-07-29T00:28:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>"ਸਫੈਦ ਦਿਓ ਚੁਕ ਲੈ ਗਿਆ, ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਪਰੀਆਂ ਨਹਾਉਣ ਆਈਆਂ, ਬਹਿਰਾਮ ਨੇ "ਰਖਤ" ਚੁਕ ਲਿਆ, ਅਖ਼ੀਰ ਇਸੇ ਤ ਦੀ ਪੀਘ ਪਿਛੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਤਕ ਜਾ ਪਜਿਆ!" ਪਰ ਇਥੇ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸ ਖੇਚਲ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਪੁਜੇ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਆਈ. ਪਲੇਟਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ, ਮਰੱਬੇ, ਚਟਨੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਂਡੇ ਵੀ . ਫ਼ਰਈ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਇਆ:- {{gap}}"ਚਲੋ ਜੀ! ਚਲ ਕੇ ਭੋਗ ਲਾਓ।</br>{{gap}}"ਨਹੀਂ!" ਮੈਂ ਬਿਨ ਬੋਲਿਆਂ ਹੀ ਸਿਰ ਫੇਰਿਆ, ਕਿਸੇ ਨਾਢੂ ਖਾਨ ਵਾਂਗ।</br>{{gap}}ਬੋਲੀ ਖੁਣੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕੋਰੇ ਸਾਂ, ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਇਸ਼ਾਰ ਸੈਨਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਣ ਦੀਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਰਦਾ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮੈਂ ਮਾਮੂਲੀ ਹੀ ਸਿਖੀ ਸੀ। ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਤਿੰਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਮੇਰੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਖੜੀਆਂ, ਸਿਰ ਉਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਉਠਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰੱਜ ਕੇ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਸਨ, ਤਿੱਖੇ ਨੈਣ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਾਲ,ਪਿਆਰੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਲਪਟਾਂ, ਜਵਾਨੀ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥੋਂ ਖਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਲਾਚਾਰ ਸਾਂ! ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਬ?</br>{{gap}}ਅਖੀਰ ਉਹਨਾਂ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੱਖ ਚੱਖ ਕੇ ਵਿਖਾਈਆਂ, ਕਾਫੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਿਆ, ਮਖਣ-ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਵਿਖਾਈ, ਹਿੱਕ ਉਪਰ ਰੱਖ, ਪਚਾਕਾ ਲੈ ਦਸਿਆ-"ਬੜੀ ਹੀ ਸਵਾਦੀ ਹੈ!" ਸਰਦੀ ਦੀ ਕੇ ਕੰਬਣੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗੀ। ਮੀਂਹ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਗਿਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਦਿਤਾ, 'ਭਈ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਕੀ ਸਮਝਿਆ? ਇਹ ਜਾਣੇ ਮੇਰੀ ਬਲਾ!</br>{{gap}}ਉਹ ਝੱਬਦੇ ਗਈਆਂ, ਮਰਯਮ ਅਤੇ ਯਸੂਹ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚੁਕ ਲਿਆਈਆਂ, ਮੈਂ ਇਉਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ<noinclude></noinclude> m41jv67pd4h302q47hwyv0t756seheo 250 31110 230626 79211 2026-07-29T00:21:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਈਆਂ ਤੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਮੇਰੇ ਗਿਰਦੇ ਵਲੇਟ ਦਿਆਂ | ਮੈਂ ਵੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਭੁਖਾ ਸਾਂ। ਬਥੇਰਾ ਕੁਝ ਖਾਧਾ-ਸੇਬ, ਅੰਗੁਰੂ, ਮਾਲਟੇ, ਖੁਰਮਾਣੀਆਂ, ਅਖ਼ਰੋਟ, ਬਾਦਾਮਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ । {{gap}}ਹੁਣ ਫੇਰ ਪੁਛਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ | ਮੋਜ਼, ਕਰਸੀ, ਅੰਗੀ, ਮਕਾਨ, ਕਪੜਿਆਂ ਵਲ ਸੈਨਤਾਂ ਹੋਈਆਂ-ਕੀ ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ? ਉਬੇ ਘਰ ਹੈ ? ਤੇ ਬਾਹਰ ਬਾਗ਼ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ?'' ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਖਾਧੀਆਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਂਗਲੀ ਹਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਮਕਾਨਾਂ ਥੀਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਹੀਓਂ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਾੜੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲੰਮੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੇਵਲ ਦੇ ਹੀ ਉਤਰ ਸਨ-ਇਕ ਯਸੂਹ ਮਸੀਹ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ।'' ਉਹ ਕੀ ਸਮਝਦੀਆਂ ਸਨ ਇਹ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਉਹ ! {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜੇ ਚਿਰ ਦਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ; ਪਰ ਉਥੇ ਇਕੋ ਉਤਰ ਬੜਾ ਕਾਫੀ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਰਾਹ ਭੁਲ ਗਿਆ ਤੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਪੁਛ ਪੁਛਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਹਾਂ । {{gap}} ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਅਧਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਨੇ ਡਬਲ ਰੋਟੀ, ਬਿਸਕੁਟ, ਮੁਰੱਬੇ, ਮੱਖਣ, ਪਨੀਰ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਚਟਮ ਕਰ ਲਿਆ । ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਲੱਤ ਦੋਹਾਂ ਬੇੜੀਆਂ ਉਪਰ ਸੀ । ਚਿੱਤ ਕਰੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕੋਠੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਖਾਸ ਮੁੜ ਚਲਾਂ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਪਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਡਾਵਾਂ, ਪਰ 'ਹਾਲੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਰ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਬ, ਸੰਤੌਖ ਕਰ ਕੇ ਲੰਘਾਏ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਛੋਲੇ ਚਬ ਲੈਂਦੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਾਲ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੇਬ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਕੀਤੀ | ਪਰ ਅਖੀਰ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਾ ਹੀ ਲਿਆ | ਇਹ ਗੋਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ? ਫਰਾਂਸਣ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਪੜ<noinclude>{{center| -੪੮- }}</noinclude> n81v0h6wfreplf5rm2jq6ueag69ujsa 230636 230626 2026-07-29T00:28:55Z Harchand Bhinder 2624 230636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੀ ਨੇ ਨਮਸ਼ਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਵਿਚ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸ਼ਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਝੂਟ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰ ਥੀ' ਪੋਗ ਲਾਹਣ ਲਈ ਆਖਿਆ. ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਕੇਸ ਵੀ, ਮਸੀਹ ਵਾਂਗ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬੜੇ ਸਿਦਕ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਸਹ ਵੇਲ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਲ । ਯਕੀਨਨ ਅਜ ਬੀ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਸੀਹ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਵਰਦੀ ਉਪਰ , ਕੰਧਾਰੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਵੱਡਾ ਚੋਗਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ । ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੁਢੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਵੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ | ਅਖ਼ੀਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਸੰਨਤਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸ ਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਸਡ ਮਸੀਹ, ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਮ: ਯਮ ਵੀ ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਪਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ । ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦਾਲਾ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਰਮਨ' ਵਲ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ 'ਮਿਤਰ ਹਾਂ, ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਦਸਤ-ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਚਸਤ-ਪੰਜਾ ਘੁਟ ਘੁਟ ਕੇ ਦਸਿਆ । {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਪਾਸੋਂ ਮੇਰੇ ਮਜ਼ਬ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਇਕੋ ਇਕ ਇਨਕਾਰ ਹੀ ਉੱਤਰ ਸੀ । ਉਹ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਨਿਰਾਸ, ਗ਼ਮਗੀਨ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸਨ । ਹਾਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਜੋਬਨਾਂ ਉਪਰ ਉਦਾਸੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਨਿਮੋਝੂਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਨਵ-ਜੋਬਨੀਆਂ ਇਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ੨ ਪਾਣੀਓਂ ਨਿਕਲੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਤੜਫ਼ ਉਠੀਆਂ। {{gap}} ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਵੀ ਬੋਲ, ਨੌਕਰਾਣੀ ਭਜਦੀ ਗਈ, ਇਕ ਵਡੀ ਪਲੇਟ ਵਿਚ ਅਖਰੋਟ, ਬਦਾਮ, ਛੁਹਾਰੇ, ਪਿਸਤਾ, ਸੇਬ, ਅੰਗੂਰ ਆਦਿਕ ਸੁਕੇ ਮੇਵੇ ਚੁਕ ਲਿਆਈ । ਮੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਿਖ ਮਜ਼ਬ ਦੀ ਚਟਾਨ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆ ਗਈ, ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਲਾਲ ਬਿੰਬ ਸੇਬ ਐਵੇਂ ਹੀ ਚੁਕ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਚ ਕੂਚ ਚੱਬਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਤਿੰਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ -੪੭<noinclude>{{center| -੪੮- }}</noinclude> erk5vaxnj633r0nwrojivyuyr2a45ew 250 31111 230627 79212 2026-07-29T00:21:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xxxx-larger| ਫ਼ਰਾਂਸਣ ਸਹੇਲੀ}}}} ਮਾਰ ਸੋਲਜ ( Mal'sei]]e੫) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੜਾ ਹੀ ਆਲੀ ਸ਼ਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਤਜਾਰਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਲਾਹ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵੇਖ ਆਏ ਹੋਏ ਨੋ; ਪਰ ਅਜ ਕਲ, ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਜਿਤਨੇ, ਦਿਨ ਇਥੇ ਰਹੇ, ਰੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਸਰਿਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਖੂਬ ਸੈਰ , ਕੀੜੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿੱਕੇ ਦੇਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿੱਕੇ ਵਟਾ , ਲਏ ਸਨ । ਕੈਂਪ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਟਰਾਮ ਆਣ ਕੇ ਖੜੋਦੀ, ਇਕ ਆਨਾ · ਦਿਤਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀ । ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਾਂਗ 1 ਹੀ ਜ਼ਨਾਨਾ, ਮਰਦਾਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਇਨਾਂ ਗਡੀਆਂ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ · ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਖੁਲ ਹੈ । ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ( ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਇਸਤੀ ਦੀ, ਸਾਂਝ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ਼ਨਾਨ-ਮਲੇ, ਘੜਦੜਾਂ, ਜਲਸ, ਜਲੂਸ਼, ਧਾਰਮਕ, ਇਕੱਠ, ਡਿਨਰ, ਛੱਸਟਾਂ, ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਹੋਟਲ, ਰੇਲ, ਸੜਕ.. ਮੋਟਰ, ਬਾਗੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਮਰਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮੌਢਾ ਵੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਉਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਇਸੇ ਖੁਲ਼ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ, ਨਿਮਾ, ਟਰੇਮਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਹੀ ਨੌਕਰ ਹਨ । ਇਕ ਅੰਡੀ ਵਡੀ ਦੁਕਾਨ, ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਘਰੋਗੀ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ<noinclude>{{center|-੪੯- }}</noinclude> jqev36f7htbq5zoqpzwpxukn91z321d 230637 230627 2026-07-29T00:29:33Z Harchand Bhinder 2624 230637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਈਆਂ ਤੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਮੇਰੇ ਗਿਰਦੇ ਵਲੇਟ ਦਿਆਂ | ਮੈਂ ਵੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਭੁਖਾ ਸਾਂ। ਬਥੇਰਾ ਕੁਝ ਖਾਧਾ-ਸੇਬ, ਅੰਗੁਰੂ, ਮਾਲਟੇ, ਖੁਰਮਾਣੀਆਂ, ਅਖ਼ਰੋਟ, ਬਾਦਾਮਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ । {{gap}}ਹੁਣ ਫੇਰ ਪੁਛਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ | ਮੋਜ਼, ਕਰਸੀ, ਅੰਗੀ, ਮਕਾਨ, ਕਪੜਿਆਂ ਵਲ ਸੈਨਤਾਂ ਹੋਈਆਂ-ਕੀ ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ? ਉਬੇ ਘਰ ਹੈ ? ਤੇ ਬਾਹਰ ਬਾਗ਼ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ?'' ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਖਾਧੀਆਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਂਗਲੀ ਹਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਮਕਾਨਾਂ ਥੀਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਹੀਓਂ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਾੜੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲੰਮੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੇਵਲ ਦੇ ਹੀ ਉਤਰ ਸਨ-ਇਕ ਯਸੂਹ ਮਸੀਹ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ।'' ਉਹ ਕੀ ਸਮਝਦੀਆਂ ਸਨ ਇਹ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਉਹ ! {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜੇ ਚਿਰ ਦਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ; ਪਰ ਉਥੇ ਇਕੋ ਉਤਰ ਬੜਾ ਕਾਫੀ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਰਾਹ ਭੁਲ ਗਿਆ ਤੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਪੁਛ ਪੁਛਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਹਾਂ । {{gap}} ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਅਧਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਨੇ ਡਬਲ ਰੋਟੀ, ਬਿਸਕੁਟ, ਮੁਰੱਬੇ, ਮੱਖਣ, ਪਨੀਰ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਚਟਮ ਕਰ ਲਿਆ । ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਲੱਤ ਦੋਹਾਂ ਬੇੜੀਆਂ ਉਪਰ ਸੀ । ਚਿੱਤ ਕਰੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕੋਠੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਖਾਸ ਮੁੜ ਚਲਾਂ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਪਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਡਾਵਾਂ, ਪਰ 'ਹਾਲੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਰ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਬ, ਸੰਤੌਖ ਕਰ ਕੇ ਲੰਘਾਏ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਛੋਲੇ ਚਬ ਲੈਂਦੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਾਲ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੇਬ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਕੀਤੀ | ਪਰ ਅਖੀਰ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਾ ਹੀ ਲਿਆ | ਇਹ ਗੋਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ? ਫਰਾਂਸਣ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਪੜ {{center|{{xxxx-larger| ਫ਼ਰਾਂਸਣ ਸਹੇਲੀ}}}} ਮਾਰ ਸੋਲਜ ( Mal'sei]]e੫) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੜਾ ਹੀ ਆਲੀ ਸ਼ਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਤਜਾਰਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਲਾਹ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵੇਖ ਆਏ ਹੋਏ ਨੋ; ਪਰ ਅਜ ਕਲ, ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਜਿਤਨੇ, ਦਿਨ ਇਥੇ ਰਹੇ, ਰੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਸਰਿਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਖੂਬ ਸੈਰ , ਕੀੜੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿੱਕੇ ਦੇਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿੱਕੇ ਵਟਾ , ਲਏ ਸਨ । ਕੈਂਪ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਟਰਾਮ ਆਣ ਕੇ ਖੜੋਦੀ, ਇਕ ਆਨਾ · ਦਿਤਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀ । ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਾਂਗ 1 ਹੀ ਜ਼ਨਾਨਾ, ਮਰਦਾਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਇਨਾਂ ਗਡੀਆਂ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ · ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਖੁਲ ਹੈ । ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ( ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਇਸਤੀ ਦੀ, ਸਾਂਝ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ਼ਨਾਨ-ਮਲੇ, ਘੜਦੜਾਂ, ਜਲਸ, ਜਲੂਸ਼, ਧਾਰਮਕ, ਇਕੱਠ, ਡਿਨਰ, ਛੱਸਟਾਂ, ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਹੋਟਲ, ਰੇਲ, ਸੜਕ.. ਮੋਟਰ, ਬਾਗੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਮਰਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮੌਢਾ ਵੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਉਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਇਸੇ ਖੁਲ਼ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ, ਨਿਮਾ, ਟਰੇਮਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਹੀ ਨੌਕਰ ਹਨ । ਇਕ ਅੰਡੀ ਵਡੀ ਦੁਕਾਨ, ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਘਰੋਗੀ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ<noinclude>{{center|-੪੯- }}</noinclude> da4p4rx2056cz2lvl30evpg413ty59f 230638 230637 2026-07-29T00:30:34Z Harchand Bhinder 2624 230638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਈਆਂ ਤੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਮੇਰੇ ਗਿਰਦੇ ਵਲੇਟ ਦਿਆਂ | ਮੈਂ ਵੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਭੁਖਾ ਸਾਂ। ਬਥੇਰਾ ਕੁਝ ਖਾਧਾ-ਸੇਬ, ਅੰਗੁਰੂ, ਮਾਲਟੇ, ਖੁਰਮਾਣੀਆਂ, ਅਖ਼ਰੋਟ, ਬਾਦਾਮਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ । {{gap}}ਹੁਣ ਫੇਰ ਪੁਛਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ | ਮੋਜ਼, ਕਰਸੀ, ਅੰਗੀ, ਮਕਾਨ, ਕਪੜਿਆਂ ਵਲ ਸੈਨਤਾਂ ਹੋਈਆਂ-ਕੀ ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ? ਉਬੇ ਘਰ ਹੈ ? ਤੇ ਬਾਹਰ ਬਾਗ਼ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ?'' ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਖਾਧੀਆਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਂਗਲੀ ਹਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਮਕਾਨਾਂ ਥੀਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਹੀਓਂ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਾੜੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲੰਮੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੇਵਲ ਦੇ ਹੀ ਉਤਰ ਸਨ-ਇਕ ਯਸੂਹ ਮਸੀਹ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ।'' ਉਹ ਕੀ ਸਮਝਦੀਆਂ ਸਨ ਇਹ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਉਹ ! {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜੇ ਚਿਰ ਦਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ; ਪਰ ਉਥੇ ਇਕੋ ਉਤਰ ਬੜਾ ਕਾਫੀ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਰਾਹ ਭੁਲ ਗਿਆ ਤੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਪੁਛ ਪੁਛਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਹਾਂ । {{gap}} ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਅਧਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਨੇ ਡਬਲ ਰੋਟੀ, ਬਿਸਕੁਟ, ਮੁਰੱਬੇ, ਮੱਖਣ, ਪਨੀਰ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਚਟਮ ਕਰ ਲਿਆ । ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਲੱਤ ਦੋਹਾਂ ਬੇੜੀਆਂ ਉਪਰ ਸੀ । ਚਿੱਤ ਕਰੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕੋਠੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਖਾਸ ਮੁੜ ਚਲਾਂ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਪਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਡਾਵਾਂ, ਪਰ 'ਹਾਲੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਰ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਬ, ਸੰਤੌਖ ਕਰ ਕੇ ਲੰਘਾਏ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਛੋਲੇ ਚਬ ਲੈਂਦੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਾਲ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੇਬ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਕੀਤੀ | ਪਰ ਅਖੀਰ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਾ ਹੀ ਲਿਆ | ਇਹ ਗੋਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ ? ਫਰਾਂਸਣ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ<noinclude>{{center|-੪੯- }}</noinclude> 52jjcvc0z64bcysrwuluzxj99xir1b8 250 31112 230628 79213 2026-07-29T00:21:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ। ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਵਡਾ ਕਮਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਖਾਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬੈਂਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਉਪਰ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ, ਚੌਕਾਂ, ਛੜਾ, ਸਟੋਰੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰ, ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕਿਸਮਾਂ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ । ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ੧, ੨, ੩, ੪, ੫ ਦੀ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਇਉਂ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੁਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿੰਦੀ; ਪਰ ਹੈ ਸੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ {{gap}} ਇਸ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਵਖੋ ਵਖਰੇ ਸਟਾਲ ਸਨ । ਚੀਨ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਕੰਚ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਕਪੜਾ, ਦਰੀਆਂ, ਲਕੜੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਰੂਟ, ਮੀਟ, ਦਾਲਾਂ, ਦੁਧ, ਮੱਖਣ, ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ । ਇਸ ਸ਼ਾਹੀ ਦੁਕਾਨ ਉਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਿੱਕਾ ਚਾਲ ਸੀ । ਬਾਹਰੋਂ ਖਜ਼ਾਨ ਪਾਸੋਂ ਫਰਾਂਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਇੰਡੀਅਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਸਿਕੇ ਦੇਕੇ, ਇਸ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਨੋਟ ਤੁੜਾ ਲਵੋ । ਜੋ ਮਾਲ ਖਰੀਦੋ, ਇਹੋ ਨੋਟ ਵਰਤੋ ਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਚਾਹੋ ਵੱਟਾ ਲਵੋ । ਅਨੇਕਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਥੀ ਵੱਖ ਇਕ ਸਟਾਲ ਉਪਰ ਮਕਾਨਾਂ, ਕੋਠੀਆਂ ਤੇ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ । ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁਲ ਵਾਲਾ ਗੱਤਾ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਪੰਜ, ਪੰਦਰਾਂ, ਤਿੰਨ, ਹਜ਼ਾਰ ! ਹਰ ਇਕ ਮਕਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਮੁਲ ਦਰਜ ਹੈ ਸੀ । ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਸ ਦਿਓ, ਕੰਪਨੀ ਨਮੂਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਕਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। {{gap}}ਇਕ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹੋਟਲ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ । ਹੋਟਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਛੱਤਾਂ, ਕਮਰੇ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂਦੈ। ਹਰ ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਘੰਟੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਘੰਟਾ, ਦੋ ਘੰਟੇ, ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਈ ਜਾਵੇ, ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸਣ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲਿਆਈ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਬਿਲ ਤਾਰਨ ਵੇਲੇ ਮੇਜ਼ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਗਿਣਿਆਂ ੫-) ਜੋੜ ਲਏ ਜਾਣਗੇ । ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰੇਲਵੇ ਟੀ-ਸਟਾਲਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਪਿਆਲੀਆਂ<noinclude>{{center| -੫੦- }}</noinclude> 3wkzwsq24p665qyw10ncfnbrfe5uvnr 230639 230628 2026-07-29T00:31:17Z Harchand Bhinder 2624 230639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xxxx-larger| ਫ਼ਰਾਂਸਣ ਸਹੇਲੀ}}}} ਮਾਰ ਸੋਲਜ ( Mal'sei]]e੫) ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੜਾ ਹੀ ਆਲੀ ਸ਼ਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਕਈ ਮੀਲਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਤਜਾਰਤ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਲਾਹ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਵੇਖ ਆਏ ਹੋਏ ਨੋ; ਪਰ ਅਜ ਕਲ, ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਜਿਤਨੇ, ਦਿਨ ਇਥੇ ਰਹੇ, ਰੱਜ ਰੱਜ ਕੇ ਸਰਿਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਖੂਬ ਸੈਰ , ਕੀੜੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿੱਕੇ ਦੇਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿੱਕੇ ਵਟਾ , ਲਏ ਸਨ । ਕੈਂਪ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਟਰਾਮ ਆਣ ਕੇ ਖੜੋਦੀ, ਇਕ ਆਨਾ · ਦਿਤਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀ । ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਾਂਗ 1 ਹੀ ਜ਼ਨਾਨਾ, ਮਰਦਾਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਇਨਾਂ ਗਡੀਆਂ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ · ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਖੁਲ ਹੈ । ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ( ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਇਸਤੀ ਦੀ, ਸਾਂਝ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ਼ਨਾਨ-ਮਲੇ, ਘੜਦੜਾਂ, ਜਲਸ, ਜਲੂਸ਼, ਧਾਰਮਕ, ਇਕੱਠ, ਡਿਨਰ, ਛੱਸਟਾਂ, ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਹੋਟਲ, ਰੇਲ, ਸੜਕ.. ਮੋਟਰ, ਬਾਗੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਮਰਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮੌਢਾ ਵੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ। ਉਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਇਸੇ ਖੁਲ਼ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ, ਨਿਮਾ, ਟਰੇਮਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਹੀ ਨੌਕਰ ਹਨ । ਇਕ ਅੰਡੀ ਵਡੀ ਦੁਕਾਨ, ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਘਰੋਗੀ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ<noinclude>{{center| -੫੦- }}</noinclude> 08dmocpxxakjnbw15jjakf0znkvh5zy 250 44579 230779 117619 2026-07-29T11:24:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|3em}}{{center|{{xx-larger|'''ਭੂਮਿਕਾ॥'''}}}} {{gap}}ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਜਿਸ ਨੈ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਉਪਜਾਇਆ। ਅਰ ਕਈਆਂ ਭਾੰਤਾਂ ਦਿਆਂ ਫੁੱਲ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਣ ਕਰਕੇ ਸਜਾਇਆ। ਇਹ ਕੇਹੀ ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਰ ਸੁਭਾਉ ਅਰ ਬੋਲ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਸਬ ਕੋਈ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਰੰਗਤ ਦਾ ਰੰਗੀਲਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਰ ਕੋਈ ਕੁਮਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਸੇ ਦੀ ਲੀਲ ਹੈ। ਜਿੱਕੁਰ ਉਸ ਨੈ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਦੇਸ ਅਰ ਭੇਸ ਬਣਾਏ ਤਿੱਕੁਰ ਹੀ ਉਨਾਂ ਦਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਅਰੁ ਬੁਹਾਰਾਂ ਅਰੁ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਅਰ ਬਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰਵੇ ਦਿਖਲਾਏ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸੁਰ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਨੁਸਕਾਰਕੇ ਹੁਣ ਇਹ ਬਾਤ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਖਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਹ ਪੋਥੀ ਲਿਖਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਰ ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਅਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀਆਂ ਕਿ<noinclude></noinclude> r9qpweegeks4hkh4s0k9m1gt0wyhivb 250 44595 230780 212927 2026-07-29T11:25:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਅੱਜ ਲੋਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਪਰਮ ਮਿਤ੍ਰ ਪਾਦਰੀ ਜਾਨ ਨਿਊਟਨ ਸਾਹਬ ਨੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਜਬਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਮੈਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਐਹੀ ਪੋਥੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਬਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਆ ਜਾਣ। ਉਸ ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਕੇ ਮੈਂ ਇਹ (ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਤ ਚੀਤ) ਨਾਮੇ ਪੋਥੀ ਲਿਖਕੇ ਸੰਮਤ ੧੯੩੩, ਈਸਵੀ ਸਨ ੧੮੭੫ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨੈ ਗਵਰਮਿੰਟ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਾਕੇ ਮੈਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦੁਆਇਆ। ਇਹ ਪੋਥੀ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਦਸਤੂਰ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤਾਈਂ ਪਾਰਬਸਾਈ ਕੋਈ ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਰ ਬੁਹਾਰ ਲਿਖਣੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਅਹੀ ਮਨੋਕਤ ਕਥਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਇਕ ਤਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦਾ ਦੂਜਾ ਬੋਲਣੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਢੰਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਂਝੇ ਦਿਆਂ ਸਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਆਰਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਰ ਤੀਮੀਆ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਅਰ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਰ ਰੀਤਾਂ ਅਰ ਗੀਤ ਅਰ ਖੇਲਾਂ ਆਦਿਕ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਅਰ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਖੇ ਇਸੀ ਤਰਾਂ ਦੁਆਬੇ ਦਿਆਂ ਸਹਰੀਆਂ ਗੁਆਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਖੇਲਾਂ ਅਰਰੀਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਦਿਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਰ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਅਲਾਕੇ ਦਿਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਰ ਮਾਲਬੇ ਦਿਆਂ ਜੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਰ ਕੁਛ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਸਾ ਪਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਣੇ ਵਾਸਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮਸਕਰੀਆਂ ਅਰ ਠੱਠੇ ਅਰ<noinclude></noinclude> mih73fu69dvmft7ilptzor48namnnnp 250 46572 230778 121003 2026-07-29T11:23:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਰਾਜਾ''' }} <poem>ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਨਾ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਹੋਰ ਅਗੈਰੇ ਲੈ ਚੱਲ ਤੂੰ, ਦੇਖਾਂ ਭੱਜਦਾ ਕਿ ਖੜਦਾ ਹੈ। {{right|(ਰਥਵਾਨ ਰਥ ਮੋੜਦਾ ਹੈ)}} ਰੱਥ ਮੁੜਨਾ ਹੀ ਸੀ, ਮੁੜ ਚੱਲਿਆ। ਉਹ ਮਿਰਗ ਅਡੋਲ, ਖੜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ, ਇਕ ਤੀਰ ਤੇਜ਼ ਜਿਹਾ। ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਕੁਦਰਤ ਮਾਲਕ ਦੀ, ਐਪਰ ਉਹ, ਨਾ ਮਿਰਗ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਤੀਰ ਦੇ ਫਣ ਤੋਂ ਉਹ, ਝੱਟ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵੱਲ ਨਸ ਚੱਲਿਆ। ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀ ਤੀਰ ਗਿਆ? ਹੈਂ! ਕੀ ਇਹ ਅੱਜ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਦੁੜਾ ਸਾਰਥੀ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਤੂੰ ਰਥ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮਗਰ ਦੁੜਾ। ਦੇਖਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ, ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਨੱਸ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਨੱਸ ਜਾਂਦਾ, ਬੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਜ਼ਰੂਰ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}(ਰੱਥ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਮਿਰਗ ਵੀ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ </poem><noinclude>{{center|ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ || 40 || }}</noinclude> lh6dybbin0k0s6x8tq2rs3renhqs9r5 250 46657 230777 121010 2026-07-29T11:22:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਹੇ ਅਰੁਣ, ਹੈ ਤੂੰ ਵੀ ਤੇਜਸਵੀ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਹੈ ਨਾਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਨਾਂ ਰਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਨਾ ਰਹਾਂ, ਪਰ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਚਿੱਲਾ ਚੜਾ ਦਿੱਤਾ, ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜਾ ਪੁੱਜਾ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਜੇ ਤੀਰ ਇਹ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮਿਰਗ ਦੀ ਅਲਖ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ। "ਨਾ ਮਾਰੋ" ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਨੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਨ ’ਚੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਇਹ ਕਹਿ, ਸਰੀਰ ਇਕ ਵੇਲ ਜਿਹਾ, ਉਸ ਮਿਰਗ ਉਦਾਲੇ ਲਿਪਟ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਹੈਂ! ਕਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ? ਉਸਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਿਰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਘੁਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਚਿੱਲਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਪੱਥਰ ਬਣ, ਤੱਕਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ ਕਮਾਣ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ, ਤੇ ਤੀਰ ਉਹਦੇ ਚੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਿਰਗ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੈਣੀ ਨੂੰ, ਉਹ ਇੱਕ ਟੱਕ ਲਾ ਵੇਂਹਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ। {{right|(ਰਾਜਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ) }} ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਵਿਚੋਂ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਹੈ! ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ? ਕਿਉਂ ਕਮਾਣ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ, ਕਿਉਂ ਤੀਰ ਇਹਦੇ ’ਚੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਹੈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਮਿਰਾ, </poem><noinclude>{{center|ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ॥44॥ }}</noinclude> 3yn1aszhp0ft7oi0kwqpvj7lln470nv 250 46670 230776 121023 2026-07-29T11:22:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'''{{center|ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ}} ''' <poem> ਚੱਲ ਅਰੁਣ ਵੀਰ, ਇਸ ਪਰਖ ਘੜੀ, ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਮਿਟਾ ਦੇਈਏ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਮਰੀਚ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਅੱਜ ਨਵਾਂ ਹੀ ਸਬਕ ਸਿਕਾ ਦੇਈਏ। {{right|(ਦੇਰ ਤੱਕ ਮਿਰਗ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} {{center|'''ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ''' }} ਮੈਂ ਹੰਬ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਫ਼ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਅੱਕ ਗਿਆ। ਚੂਰਾ ਹੋ ਗਈ ਏ ਦੇਹ ਮੇਰੀ, ਓ ਅਰੁਣ, ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਬੱਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ! ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ!! ਉਹ ਸੰਘਣੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਵੜ ਚੱਲਿਆ। {{right|(ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ) }} ਇਸ ਕਮਾਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਤੋਂ, ਕੰਬ ਗਏ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸਚਰ ਵੀ ਇਸ ਕਮਾਣ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰੇ, ਸੁਰਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਵੀ। ਅੱਜ ਕੀ ਕਾਰਣ? ਨਾ ਮਾਰ ਸਕੀ, ਇਹ ਇਕ ਮਮੂਲੀ ਬਨਚਰ ਵੀ। {{right|(ਫਿਰ ਹਠ ਕਰਕੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ)}}</poem> 1. ਨਿਸਚਰ - ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਵਲਾਲੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ। 2. ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਵੀ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। } 3. ਬਨਚਰ - ਵਣਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ।<noinclude>{{center|ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ॥43॥ }}</noinclude> cs8a9yxa3nben7gfkwktr0x9d9xsp2x 250 47890 230781 124457 2026-07-29T11:25:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫)}}</noinclude>ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਥਾਂ ਸਿਰ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀਆਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ ਬੀ ਲਿਖ ਦੇਣੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝੀਆਂ ਉਮੇਦ ਕਿ ਭਲੇ ਮਾਣਸ ਮਾਫ ਕਰਨਗੇ॥ {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਰਹਿਣੇਵਾਲ਼ਾ ਤਾਂ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਹਾਂ ਅਰ ਘਰ ਮੇਰਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਅਲਾਕੇ ਫੁਲੌਰ ਸਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਬੀ ਮੈਂ ਹੋਰਨਾਂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ - ਅਰ ਰੀਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਜਗਾ ਮੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨਵਾਲ਼ੇ ਮਾਫ ਕਰਨ॥ {{right|ਪੰਡਿਡ ਸਰ ਧਰਮ, ਫੁਲੋਰੀ॥}}<noinclude></noinclude> htgrxqx015ni0saxsrdxz1fdt051c6p 250 47891 230782 124458 2026-07-29T11:25:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮)}}</noinclude>ਲੜਕੇ ਦੇ ਸਿਰ ਚ ਫੁੱਲ ਦੇ ਸੇਹਰੇ ਚਾ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਅਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਏ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਦਹੇਜ ਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਿੱਤਾ ਸਾ ਨੇ ਉਹ ਬੀ ਸਭ ਕੁਛ ਚਾ ਲੀਤਾ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਇਹ ਗੁਰਦਿੱਤੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਤਾਂ ਇਸ ਥੀਂ ਛੋਟੇ ਜੁਆਹਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਝੌਤਰੇ ਖਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਟਾਲੇ ਸਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਨੇ। ਜੁਆਹਰ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਤੋਂ ਪਤਿਅਹੁਰੇ ਇਹ ਬੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਸਾ ਨੇ ਕਿ ਅਹਿ ਛੋਟਾ ਨੀਂਗਰ ਮਾਣਕ ਬੀ ਅਸਾਡਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਜੁਆਹਰ ਦਾ ਬਿਆਹੁ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਤਾਂ ਥੁਹੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਏਬਾਜਾਂ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਲੱਗ ਗਈ। ਭਾਵਾਂ ਸਹਿਰ ਮਹੱਲੇ ਤੇ ਗਲ਼ੀ ਕੂਚੇ ਦੇ ਸਭ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਮਰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਭੈੜਾ ਭੈੜਾ ਆਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਜੁਆਹਰ ਹਿੱਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸਾ। ਇੱਕ ਦਿਹਾੜੇ ਜੁਆਹਰ ਕਿਸੇ ਜੁਆੜੀ ਕੋਲੋਂ ਹਿੱਕ ਕਹੇਂ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆਇਆ। ਜੁਆਹਰ ਦੀ ਮਾਂ - ਆਖਿਆ ਪੁੱਤਰ ਅੱਜ ਤੇ ਕਟੋਰਾ ਲੈ ਆਇਓਂ ਈਂ ਪਰ ਭਲ਼ਕੇ ਦੇਗਚਾ ਹਾਰ ਆਮੇਂਗਾ॥ {{gap}}ਹਿੱਕ ਦਿਨ ਜੁਆਹਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੂਏਬਾਜ਼ ਅਖਿਆ ਸੁਣ ਓਏ ਬਚਾ ਅੱਜ ਛੁਆਰੇ ਸਾਹ ਸੁਥਰੇ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਜੋ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੱਡੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਆਏ ਹੋਏ ਹੈਨ ਚਲੁ ਅਸਾਂ ਬੀ ਵੇਖ ਆਇਯੇ। ਜੁਆਹਰ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਆ ਅਸਾਡੇ ਤਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁੱਝ ਪਾਹ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾਈ?,ਉਸ ਜੁਆਰਿਯੇ ਆਖਿਆ ਹੱਛਾ ਲੈ ਚਾਰ ਗੰਡੇ ਟਕੇ ਤਾ ਤੈ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਬੀ ਦੇ ਸਕਨੇ ਹਾਂ। ਜਾਂ ਜੁਆਹਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮਸਾਲਾ<noinclude></noinclude> dw566cwuo7gshljhm6dqwndfwqefbgi 250 47901 230783 124495 2026-07-29T11:25:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯)}}</noinclude>ਵਲ ਟੁਰਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲਾਲੇ ਮੂਲਰਾਜ ਆਕੇ ਆਖਿਆ ਪੁਤਰ ਇਨਾਂ ਜੂਏਬਾਜਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿਹ! ਵੇਖ ਕੱਲ ਤੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਵਟਾਲੇ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਖ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਛੋਟੇ ਨੀਂਗਰ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਗਨ ਭੇਜਿਆ ਸਾਈ ਏਹਿ ਗੱਲ ਵਿਚਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਜੁਆਹਰ ਲਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾਉ ਜੋ ਅਸਾਡਾ ਜੁਆਈ ਹੈ ਤਾਂ ਏਹਿ ਛੋਟੀ ਕਾਕੀ ਬੀ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਉ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮੰਗਣੀ ਹੱਛੀ ਹੈ ਕਿੰਉ ਜੋ ਦੋਨੋਂ ਭੈਣਾ ਹਿੱਕੇ ਜਗਾ ਕੱਠੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਜੋ ਅਸਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੁਆਹਰ ਜੂਏਬਾਜਾਂ ਅਤੇ ਚੜਸੀਆਂ ਭੰਗੀਆਂ ਤੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਕੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸੁਥਰਿਆਂ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਇਸ ਸਬਬ ਅਸਾਂ ਆਪਣਾ ਸਾਕ ਮੋੜ ਲਵਾਂਗੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਬੀ ਆਪਣਾ ਪਾਹੁ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੀ॥ {{gap}}ਜੁਆਹਰ ਆਖਿਆ ਲਾਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾ ਲੋਕ ਐਵੇਂ ਹੀ ਆਣ ਭਖਾਉਂਦੇ ਹੈਨ ਅਤੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋਂ ਕਿ ਜਣੇ ਖਣੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਪੱਲੇ ਬੰਨ ਖਲੋਂਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਨੂੰ ਓਸ ਦੀ ਕੰਨੀ ਫੜਾਓ ਖਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਣ ਪੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਅਤੇ ਪਤਿਆਹੁਰੇ ਐਡੀ ਦੂਰ ਵਟਾਲੇ ਤੇ ਕੀ ਆਖ ਭੇਜਣਾ ਸੀ ਏਹਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਹੈਨ। ਭਲਾ ਵੇਖੋ ਖਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਆਪਣਾ ਪੱਟ ਫੇਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਟਫੇਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਕਦੀ ਇੱਕ ਪਲ ਬੀ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ ਕੀ ਬਾਣ ਮਾਰ ਗਈਜੇ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਲਾਂਭੇ ਅਤੇ ਤਾਨੇ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈਗੇ ਓ॥ {{gap}}ਮੂਲਰਾਜ ਆਖਿਅ ਪੁੱਤਰ ਅਸਾਂ ਕੀ ਆfਖਿਆ ਹੈ ਅਸਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਰਾਜੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਨੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ<noinclude></noinclude> j639zpsw0h4lctggl6s702af5b0rae6 250 47902 230784 124549 2026-07-29T11:25:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨)}}</noinclude>ਪਿਉ ਜੋ ਕਿਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਪਿਆ ਕੀ ਕਰਦਾ ਸਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਬੋਲੇ ਕਿ ਵੇਖ ਓਏ ਮੱਕੜਾ ਤੇਰੇ ਪੋਤਰੇ ਅਸਾਡੇ ਬਾਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਘੱਤਿਆਸੁ ਸੱਦ ਖਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਇਸ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕੇਹਾ ਕੁ ਵਿਖਾਲਨੇ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਉਸ ਬੁਢੇ ਆਖਿਆ ਵਾਹਗੁਰੂ ਆਖ ਸਿੱਖਾ ਐਡਾ ਸਿਆਣਾ ਹੋਕੇ ਮੂਹੋਂ ਕੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਿਆ ਆਖਨਾ ਹੈਂ ਜਾਹ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਖਾਤਰ ਸਿਆਣੇ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ ਕਰਦੇ। ਇਨਾਂ ਅਯਾਣਿਆਂ ਮਸੂਮਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਏਹ ਚਜ ਜੇ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਭੇੜ ਕਰਾਉਣੇ ਉਤੇ ਕਿੰ ਉ ਲਕ ਬੱਧਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਜੁਆਹਰ ਆਖਿਆ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਦਾ ਹਾਲ ਵਿਖਾਲਨੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਹਾ ਮਾਰਿਆ ਹਈ ਤੇ ਇਹ ਲੱਕੜ ਹੱਟ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਅਗੋਂ ਗਿਆਨ ਪਿਆ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਜੇ। ਅਸਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਿਰਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾਈ। ਐਥੇ ਬੈਠਨੇ ਹਾਂ ਬੁਢੇ ਆਖਿਆ ਸਿੱਖੋ ਅਸਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਪਏ ਵੇਖਨੇ ਹਾਂ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਗੰਦ ਬਕਣੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। ਵੇਖੋ ਤੁਸਾਂ ਦੋ ਚਾਰ ਸੁਖਨ ਕੇਹੇ ਭੈੜੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਕੱਢੇ ਹੈਨ ਭਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਆਖੋ ਖਾਂ ਇਹ ਭਲੇ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਜੋ? ਸਗੋਂ ਅਸਾਂ ਟਲ਼ਦੇ ਜਾਨੇ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਸਾਂ ਦੋ ਤ੍ਰੈ ਵਾਰ ਅਸਾ ਨੂੰ ਖੋਟੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਸਿਆਣੇ ਬਣੋ ਹੱਟੀ ਪੁਰ ਬੈਠਿਆਂ ਬੇਗੁਨਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੇੜੀਦਾ। {{gap}} ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਦੋਨੋ ਭਿਰਾਉ ਕੜਕਕੇ ਪਏ ਤੇ ਫੱਗੂ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੁੱਟਣ ਡਹਿ ਪਏ। ਫੱਗੂ ਸਿੰਘ ਬੁੱਢੇ ਉਠਕੇ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸੱਦ ਲਿਆਓ। ਇਨਾਂ ਬੇਈਮਾਨਾਂ ਕਿਰਾੜਾਂ ਤਾਂ ਅਸਾਡੇ ਨੀਂਗਰ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਜਾਪਦੀ<noinclude></noinclude> e99hcdlx9ye6p2bjwv05a5atrn5f344 250 47903 230785 124559 2026-07-29T11:25:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩ )}}</noinclude>ਜੇ। ਝੱਟ ਪੰਜ ਸੱਤ ਆਦਮੀ ਭੰਨੇ ਗਏ ਤੇ ਭੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਏ। ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਿਰਾਉ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਤੀਜਾ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਕੇ ਦੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਭੰਨੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤੇ ਤੇ ਜੁਆਹਰ ਅਰ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਮਾਣਕ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟਕੇ ਮੁੰਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਨੇ। ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਇਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਪਿਉ ਬੀ ਆਪਣੇ ਭਿਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੜਾਕੇ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਓਹ ਡਾਂਗਾਂ ਫੜਕੇ ਸੇਰਾਂ ਵਾਂਙੂ ਗੱਜ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਫਗੂ ਸਿੰਘ ਬੁੱਢੇ ਨੈ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਵੱਡਾ ਚਿੰਡਾਲ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਅ ਤੇ ਏਹ ਕਮਲੇ ਲਾਠੀਆਂ ਫੜ ਟੂਰੇ ਨੇ ਮਤ ਲਹੂਲੁਹਾਣ ਹੋ ਜਾਵਣ। ਅਗੋਂ ਰਾਜ ਠਹਿਰਿਆ ਉਲਟਾ, ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਿਹਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾਰ ਜਾਣੇ ਜਰੀਮਾਨਾ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਕੇ ਕੈਦਖਾਨੇ ਸੁੱਟ ਦੇਣਗੇ। ਫੇਰ ਅਜਿਹੀ ਕੀ ਜੁਗਤ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾ ਜੁੜਨ। ਏਹ ਗੱਲ ਸੋਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੜਕਕੇ ਆ ਪਏ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਭੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਭਤੀਜੀ ਪੁਰ ਤਲਾਕ ਜੇ, ਜੇ ਹੁਣ ਅਸਾਡੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋਂ। ਕੰਜਰੋ ਪਰਾਇਆਂ ਪੁਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਘਰੀਂ ਵੜ ਜਾਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਸਿਖਾਇਆ ਜੇ। ਆਓ ਤੇ ਹੁਣ' ਅਪਣਿਆਂ ਜੁਆਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਖਾਓਨਾ! ਫੱਗੂ ਸਿੰਘ ਬੁੱਢਾ ਹੱਟੀ ਪੁਰ ਬੈਠਾ ਕੰਬਦਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਹ ਤ੍ਰਾਹ ਕਰਦਾ ਵਥੇਰਾ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਅਰ ਆਖ ਚੁੱਕਾ ਕਿ ਯਾਰੇ ਆਓ ਟਲ ਜਾਓ ਰਾਈ ਤੇ ਪਹਾੜ ਨਾ ਬਣਾਓ। ਲਓਖਾਂ ਤੁਸਾਂ ਦੋਨੋ ਧਿਰਾਂ ਜੋ ਆਖਣਾ ਹਈ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਵੇਖ ਲਓ। ਅਸਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੱਢ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਆਓ ਹੁਣ ਬੀ ਅਸਾਡਿਆਂ ਧੋਲ਼ਿਆਂ ਵਲ ਵੇਖੋ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਲ਼,<noinclude></noinclude> nh66joou1n5gda61hyebkxf3ey0q9u0 250 47905 230786 124573 2026-07-29T11:26:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>ਸੁਣਦਾ ਸਾ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਤੇ ਲਤ ਮੁੱਕਾ ਲਾਠੀ ਸੋਟਾ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਬੋਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੇਸ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ। ਕੋਈ ਡਾਂਗ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸਾ ਤੇ ਕੋਈ ਕੋਈ ਉਲਰ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਸਾ ਦੋਹਾਂ ਵਲਾਂ ਤੇ ਸਾਲਾ, ਸੌਹਰਾ, ਕੰਜਰ ਭੜੂਆ, ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਾਹੜੀ ਦਾ ਵਾਲ ਵਾਲ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਟਿਆਂ ਦਾ ਰੋਮ ਰੋਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਇ ਹਾਇ ਮਾਰ ਸਿੱਟੇ, ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਤਿਹਾਈ ਹੈ, ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਅੰਗਰੇਜ ਬਹਾਦਰ ਦੀ, ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ। ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਥਾਨੇਦਾਰ ਦੀ - ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਕਮੇਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇਨਾਂ ਕੰਜਰ ਅਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਘੱਤਿਆ ਜੇ। ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਵੇਖੋ ਲੋਕੋ ਤੁਸਾਂ ਉਗਾਹ ਰਹਿਣਾ ਅਸਾ ਨੂੰ ਬੇਗੁਨਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਂ ਖੱਤਰੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਛਾ ਦਿੱਤਾ ਜੇ। ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਵੇਖੋ ਇਨਾਂ ਅਰੋੜਿਆਂ ਬੇਈਮਾਨਾਂ, ਅਸਾਡੀ ਭਰੇ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤ ਗੁਆਈ ਜੇ। ਫੇਰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਉਂਜਾਂ ਲੱਗਣ ਲਗੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਆfਖਿਆ ਹਾਇ ਮੇਰਾ ਵੀਹਾਂ ਰੁਪੈਆਂ ਦਾ ਵਾਲਾ ਇਸ ਕੰਜਰ ਭੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਉਤਾਰ ਲੀਤਾਸੁ॥ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪੰਜਾਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਚੁਮਾਰ ਦੇ ਪੁਤਰ ਤੋੜ ਸੁੱਟੀ ਨੇ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰੀ ਸੁੱਚੇ ਥੇਵੇਵਾਲੀ ਛਾਪ ਮੂਲਰਾਜ ਲਾਹ ਲੀਤੀ ਅਰ ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਮੇਰਾ ਬ੍ਰਹਮਗੱਠ ਦਾ ਛੱਲਾ ਜੋ ਅਜੇ ਦਸ ਦਿਨ ਹੋਏ ਚਵੀਆਂ ਰੁਪੈਆਂ ਦਾ ਘੜਾਇਆ ਸੀ ਇਸ ਬੇਈਮਾਨ ਕੰਜਰ ਦੀ ਮਾਰ, ਗੁਰਾਂ ਦਿੱਤੇ ਉਤਾਰ ਲੀਤਾਸੁ। ਚਲੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਤਵਾਲੀ ਚਲਕੇ ਕੇਹਾ ਕੁ ਸੁਆਦ ਵਿਖਾਲਨੇ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਸਭੇ ਲਹੂਲੁਹਾਣ ਹੋ ਕੇ ਕੁਤਵਾਲੀ ਵਲ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਫੱਗੂ ਸਿੰਘ ਬੁੱਢੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਆਖਿਆ ਪੁੱਤਰ ਭੁੱਲਾ ਸਿੰਹਾਂ ਆਉ ਤੁਹੇਂ ਟਲ ਜਾਹ। ਇਨਾਂ ਖੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਸਾਂ ਦੋਵੱਹਾਂ ਅਸਾਡਾ<noinclude></noinclude> cecyw8u5t80rivb6aywazd4cf3yjk1m 250 47906 230787 212775 2026-07-29T11:26:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਆਖਿਆ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਵੇਖੋ ਹੁਣ ਕੀ ਨਫਾ ਬੈਠਾ ਮਾਰ ਵੱਖ ਖਾਧਾ ਤੇ ਇੱਜਤ ਵੱਖ ਗੁਆਈ। ਮੂਰਖੋ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦੇ ਛਿੱਜਣ ਦਾ ਗੁਰਾਂ ਕੇਡਾ ਪਾਪ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਲਿਹਾਜ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਰੁੱਗਾਂ ਦੇ ਰੁੱਗ ਪਟਾ ਘੱਤੇ। ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪੱਗ ਉੱਤਰ ਜਾਣੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਬੀ ਕੁਝ ਖਿਆਲ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਖਤਰੀ ਤੇ ਨਿਗੁਰੇ ਅਤੇ ਕੁਰਾਹੀ ਠਹਿਰੇ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰਾਂਵਾਲੇ ਹੋਕੇ ਬੀ ਸਮਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਅੱਛਾ ਹੁਣ ਵੀ ਅਜੋਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਨਾ ਖਿੰਜੋਂ। ਪੁੱਤਰ ਲੜਾਈ ਤੇ ਕੁਛ ਨਫਾ ਨਹੀਂ ਅੱਛਾ ਓਹ ਤਾਂ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਦਾ ਭਾ ਐਵੇਂ ਹੀ ਸਾ ਪਰ ਹੁਣ ਅਸਾਡੇ ਆਖੇ ਲਗੋ ਸਰਕਾਰ ਨ ਚੜ੍ਹੋ। ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਦੁਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਹੈ। {{gap}}ਭੁਲਾ ਸਿੰਘ ਆਖਿਆ ਬਾਪੂ ਜੀ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਕਰਤਾਰ ਕਰੇ ਸੋ ਹੋਊਗੁ। ਅੰਦਰ ਵੜਨਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਤੁਸਾਂ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ ਜੇ ਵਾਹਗੁਰੂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤੇ ਕੇਹੇਕੁ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਾੜਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਭਨਾ ਕੇ ਲਿਆਵਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਫੱਗੂਸਿੰਘ ਆਖਿਆ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਕੁਮੂਤ ਦੀ ਮਾਰ ਏ ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਜਾ ਪਉ ਖੂਹੇ ਅਸਾਂ ਤੇ ਬਥੇਰਾ ਝਖ ਮਾਰ ਚੁੱਕੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੈਦ ਹੀ ਪੌਣਾ ਹੋਊਗੁ ਤਾਂ ਕੌਣ ਬਣਾ ਸੱਕੇਗਾ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਹਾਇ ਓਏ ਮਾਰ ਘੱਤਿਆਈ ਹਾਇ ਓਏ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ ਨੇ ਅੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਕੁਤਵਾਲੀ ਜਾ ਖੜੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਕੁਤਵਾਲ ਨੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਰਪਟ ਰੋਜਨਾਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਲੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਾਓ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਵੋ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਮਿਆਨ ਨਹੀਂ ਪੌਂਦੀ ਸੀ ਦੋਹਾਂ ਜਣਿਆਂ ਅਰਜੀਆਂ ਚਾ ਲਿਖਾਈਆਂ। ਉੱਦਣ ਤਾ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ<noinclude></noinclude> 11b9b95p0wtepjmoojf87bq3ksa0tfo 250 49724 230202 131337 2026-07-28T14:03:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਉਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਬੇੜੀ ਤੈਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਇਕ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬੜਾ ਸਜੀਲਾ ਪਲੰਘ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੜਦੀ ਬੇੜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਸਜੀਲੇ ਪਲੰਘ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਉਹਦੇ ਉਥੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਅਪਣੇ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਤਾਣਕੇ ਸੌਂ ਗਿਆ। {{gap}}ਪੱਤਣ ਦਾ ਮਲਾਹ ਲੁੱਡਣ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਬੇੜੀ ਮੋੜ ਲਿਆਇਆ। ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸਜੀਲੇ ਪਲੰਘ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬੈਠਕੇ ਹੁੱਕਾ ਪੀਣ ਲਗ ਗਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਪਾਸ ਆਕੇ ਬੈਠ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਪਲੰਘ ਬਾਰੇ, ਸੋਚ ਵੀ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਜੀਹਦਾ ਉਹ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧ ਖਿਆਲ ਰਖਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਘੰਟਾ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਮੁਸਾਫਰ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਹਵਾ ਵਿਚੋਂ ਮਹਿਕ ਆਈ! ਲੁੱਡਣ ਉਠਕੇ ਵੇਖਿਆ-ਅਲ੍ਹੜ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਪੱਤਣ ਤੇ ਪੁਜ ਗਈ ਸੀ? ਉਹਨੇ ਬੇੜੀ ਵਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ! ਕਿਸੇ ਮੁਸਾਫਰ ਨੂੰ ਪਲੰਘ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖਕੇ ਉਹਦਾ ਤ੍ਰਾਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ! ਪਰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਦਾ? ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਹਾਂਸਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਤਣ ਦੀਆਂ ਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੰਧ ਖਿਲਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੁਜੇ ਚੁੱਕੀ ਸੀ! {{gap}}“ਵੇ ਲੁੱਡਣਾ! ਔਹ ਮੇਰੀ ਸੇਜ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸੁੱਤਾ ਪਿਐ?" ਟੋਲੀ ਦੀ ਸਰਦਾਰ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਤਿਉੜੀ ਪਈ। {{gap}}"ਬੀਬੀ, ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਹੜਾ ਆਣ ਸੁੱਤੇ! ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣੇ ਵੇਖਿਐ!" ਲੁੱਡਣ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਹਥ ਜੋੜਕੇ ਕੰਬਦਿਆਂ ਕੰਬਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਇਹ ਮੁਟਿਆਰ ਉਹਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਅਲਬੇਲੀ ਧੀ ਸੀ। {{gap}}"ਬੁਢਿਆ ਤੂੰ ਦਾਈਆਂ ਕੋਲੋਂ ਢਿਡ ਲਕੋਨਾ ਏਂ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਾਰਤੀ<noinclude>{{left|14}}</noinclude> etycvn4l5d1gmpfmn63awjagiokhh34 250 49726 230203 131354 2026-07-28T14:04:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਖਦੀ ਐ। ਤੂੰ ਉਹਤੋਂ ਮੇਰੀ ਸੇਜ ਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਪੈਸੇ ਬਟੋਰੇ ਹੋਣਗੇ! ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨੂੰ ਸੌਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚਖਾ ਲਵਾਂ ਫੇਰ ਲੈਨੀਆਂ ਤੇਰੀ ਖਬਰ।" ਉਹ ਕੜਕਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ। {{gap}}ਉਹ ਨੇ ਕੋਲ ਪਈਆਂ ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹਰੀ ਛਮਕੀ ਚੁੱਕ ਲਈ ਤੇ ਚਾਦਰ ਤਾਣੀ ਪਏ ਮੁਸਾਫਰ ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}“ਵੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜੈਂ ਏਥੇ ਲੰਮੀਆਂ ਤਾਣੀ ਪਿਆ," ਉਹ ਨੇ ਛਮਕੀ ਦੀ ਹੁਜ ਮਾਰੀ। ਪਰ ਉਹ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਮੁਟਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਖ ਉੱਠੀਆਂ। ਉਹ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਮੁਸਾਫਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਛਮਕਾਂ ਜੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰਾਂਝੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਪਰੇ ਸਰਕਾਇਆ- ਅਸਮਾਨੀ ਚੰਦ ਦੀ ਖੂਰਸੂਝਤ ਟੁਕੜੀ ਧਰਤ ਤੇ ਉਤਰ ਪਈ! ਮੁਟਿਆਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਛਮਕੀ ਉਹ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਮੁਸਾਫਰ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਬੋਲਿਆ, “ਮੁਟਿਆਰੇ ਕਿਉਂ ਰੁਕ ਗਈਂ ਏਂ! ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਛਮਕਾਂ ਤਾਂ ਰਬ ਨਿਤ ਮਰਵਾਵੇ!" {{gap}}ਮੁਟਿਆਰ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ! ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਬਾਂਕੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਧੀਦੋ ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਧੂੜ ਦਿੱਤਾ। ਧੀਦੋ ਦੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਲਹਿ ਗਈ! {{gap}}“ਵੇ ਤੂੰ ਹੈਂ ਕੌਣ ਤੇ ਤੋਂ ਜਾਣਾ ਕਿੱਥੇ ਐ?" ਮੁਟਿਆਰ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ। {{gap}}“ਮੈਂ ਰਾਹੀ ਆਂ ਮੁਟਿਆਰੇ, ਬੜੀ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆਂ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਤੋਂ! ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਧੀਧੋ ਰਾਂਝਾ ਏ! ਮੇਰਾ ਭਾਈਆ ਮੌਜੂ ਚੌਧਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਏ। ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਏ ਤੇ ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਆ ਗਿਆ! ਮੈਂ ਝੰਗ ਸਿਆਲੀ ਹੀਰ ਸਲੇਟੀ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਲਈ ਚਲਿਆਂ! ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਬੜੀ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਏ। ਮੁਟਿਆਰੇ ਤੂੰ ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਥਹੁ ਪਤਾ ਦਸ।" ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਲਕੋ ਦੇ ਸਾਰੀ ਗਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ!<noinclude>{{right|15}}</noinclude> f50sil7u51hu76rxs3j6hgcriolyc1i 250 49859 230204 131563 2026-07-28T14:04:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤਾੜੀ ਮਾਰਕੇ ਹੱਸ ਪਈਆਂ। ਵ੍ਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੇਸਰ ਘੁਲ ਗਏ! ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਉਹ ਇਹੋ ਜਹੀ ਕਿਹੜੀ ਗਲ ਆਖ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਹਸ ਹਸ ਦੂਹਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। {{gap}}“ਅੱਛਾ! ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀਰ ਵਾਸਤੇ ਐਡੀ ਦੂਰੋਂ ਆਇਐ! ਜੋੜ ਤਾਂ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਜੁੜਿਆ ਏ।" ਇਕ ਹੋਰ ਮੁਟਿਆਰ ਅੱਗੇ ਵਧੀ: ਛਮਕੀ ਵਾਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੁਣ ਦੂਜੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁਆਚ ਗਈ ਸੀ! {{gap}}“ਚਲ ਵੇ ਰਾਂਝਿਆ ਤੈਨੂੰ ਹੀਰ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚੱਲੀਏ!" ਇਕ ਹੋਰ ਜਵਾਨੀ ਨੇ ਚਸਕਾ ਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਂਝਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋ ਟੁਰਿਆ। {{gap}}ਲੁੱਡਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਬਿਟ ਬਿਟ ਤਕਦਾ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਝੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਚੂਚਕ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਮੁਗਧ ਹੋਈਆਂ ਅਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਰਾਂਝਾ ਚੂਚਕ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਅੱਗੇ ਰੰਗੀਲੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਚੌਧਰੀ ਹੁੱਕਾ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਕ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ! {{gap}}ਭਾਈਆ ਮੈਂ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ ਲਈ ਚਾਕ ਲਭ ਲਿਆਈ ਆਂ। ਇਹ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਰਾਂਝਾ ਏ- ਤੇ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਮੌਜੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਏ। ਇਹ ਘਰੋਂ ਭਾਈਆਂ ਨਾਲ ਲੜਕੇ ਏਧਰ ਚਾਕਰੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਏ।" ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਚੂਚਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੂਚਕ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦਾ ਉਤਰ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤਾ! {{gap}}ਚੂਚਕ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜੇ ਰਾਂਝੇ ਵਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਫਿਰਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਉਹ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸਦ ਲਿਆ,<noinclude>{{left|16}}</noinclude> cjrphxx2zlly1t0hstclhsw5y7cww2v 250 49860 230205 131564 2026-07-28T14:04:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਹ ਦੀ ਪਿਠ ਤੇ ਥਾਪੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਪਲੰਘ ਤੇ ਬਠਾ ਲਿਆ। ਅਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਾ ਹੀਰੇ ਇਹ ਨੂੰ ਕਾੜ੍ਹਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਧ ਦਾ ਛੰਨਾ ਕਢਕੇ ਪਲਾ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਭੁਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।" {{gap}}"ਹੀਰ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈ। ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਮੁਟਿਆਰ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਮੁਸਕੜੀਏ ਮੁਸਕਰਾ ਪਏ। ਦੋਨੋਂ ਮੂਸਕਾਨਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਰਾਝਾਂ ਹੀਰ ਦੇ ਘਰ ਮੱਝਾਂ ਤੇ ਚਾਕ ਰਹਿ ਪਿਆ। {{center|- ੩-}} {{gap}}ਰਾਂਝਾ ਸਾਜਰੇ ਹੀ ਵੱਗ ਨੂੰ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਵੰਝਲੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਖੇੜਦਾ, ਸਾਰਾ ਬੇਲਾ ਨਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਚਰਦੇ ਪਸ਼ੂ ਬੂਥੀਆਂ ਚੁੱਕਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਤਾਨਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਖੜੋ ਜਾਂਦੇ। ਹੀਰ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਰਾਂਝੇ ਲਈ ਚੂਰੀ ਕੁਟਦੀ ਤੇ ਆਪ ਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੁਜਦੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕੋਇਲ ਜੇਹੀ ਵਾਜ ਉਹ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈ। ਉਹ ਉਹਦੀ ਪਿਠ ਪਿੱਛੇ ਮਕ ਦੇਕੇ ਖੜੋ ਗਈ। ਰਾਂਝਾ ਵਜਦ ਵਿਚ ਆਕੇ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ: ਆਖੇਂ ਗਲ ਤਾਂ ਹੀਰੇ ਕਹਿਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿਆਂ ਨੀ ਦੇਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਢੀਏ ਸੋਹਣੇ ਨੀ ਹਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਖਾੜੇ ਦੇ ਵਿਚ ਪਰੀਆਂ' ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨੀ ਗਾਵਣ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਰਾਗ ਜੋ ਸੁਰਤਾਲੇ ਮੋਹ ਲਿਆ ਮੈਨੂੰ ਪਰੀਏ ਤੇਰਿਆਂ ਨੀ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾਂ ਇਹਨਾਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਚਾਲੇ ਜਾਲ ਫੈਲਾਇਆ ਹੀਰੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੇ<noinclude>{{right|17}}</noinclude> qao22kgwuavpk53qbl5h9kvtx2bnhip 250 49861 230206 131565 2026-07-28T14:04:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ਉਡਦੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਛੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਸਾਲੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਠ ਸਹੇਲੀ ਲੈਕੇ ਤੁਰਦੀ ਨਢੀਏ ਨੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜਿਊਂ ਸੋਹਣੀ ਸਭ ਦੇ ਤੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਬਲਣ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਵਾਂਗੂ ਅੱਖੀਆਂ ਹੀਰੇ ਤੇਰੀਆਂ ਆਸ਼ਕ ਘੇਰ ਤੋਂ ਭਮਕੱੜ ਵਿਚ ਫਸਾਲੇ ਮੁਖੜਾ ਤੇਰਾ ਹੀਰੇ ਸੋਹਣਾ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਨੀ ਆਸ਼ਕ ਭੌਰ ਜੀਹਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੀ ਉਦਾਲੇ ਸੇਹਲੀ ਤੇਰੀ ਨਢੀਏ ਵਾਂਗ ਨੀ ਕਮਾਣ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੇ ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾਲੇ ਵਿੰਨਿਆਂ ਕਾਲਜਾਂ ਨਾ ਹਿਲਿਆ ਜਾਵੇ ਰਾਂਝੇ ਤੋਂ ਇਹ ਜਿੰਦ ਕਰਤੀ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਨੀ ਹਵਾਲੇ</poem>}} {{gap}}ਹੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੇ ਨਸਕੇ ਰਾਂਝੇ ਦੁਆਲੇ ਅਪਣੀਆਂ ਮਖਮਲੀ ਬਾਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਬਕ ਪਿਆ। ਸੂਹੇ ਗੁਲਾਬ ਵਾਂਗ ਟਹਿਕਦਾ ਹੀਰ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮੁਖੜਾ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਆਣ ਪਿਆ। ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਭਾਉਣ ਦੇ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਕਰ ਲਏ। {{gap}}ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਚੂਰੀ ਖੁਆਉਣ ਜਾਂਦੀ। ਦੋਨੇ ਕੱਠੇ ਚੂਰੀ ਖਾਂਦੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਮਾਖਿਓਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘ ਗਏ। ਆਖਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਰਚਾ ਝੰਗ ਦੇ ਘਰ ਘਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਬਣ ਗਈ। ਹੀਰ ਦੇ ਮਾਪੇ ਏਸ ਗਲ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀਰ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦੀ। ਉਂਜ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਸ ਬਾਂਕੇ ਜੋੜੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਭੈੜੈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹੀਰ ਦਾ ਚਾਚਾ ਕੈਦੋ ਲੰਗਾ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਪੱਧਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਘ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਚੂਚਕ ਕੋਲ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗਲ ਤੋਰੀ। ਚੂਚਕ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਧੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਸੀ ਉਸ ਪਰਮਾਣ<noinclude>{{left|18}}</noinclude> 1q1ck34w1ipq3w3f6uei3kzehhezpgb 250 49862 230207 131568 2026-07-28T14:04:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੰਗ ਲਿਆ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਕੈਦੋ ਫਕੀਰ ਦੇ ਭੇਖ ਵਿਚ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪੁਜਿਆ। ਰਾਂਝਾ ਚੂਰੀ ਖਾਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਹੀਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੋੜਾ ਲਾਣ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੈਦੋ ਰਾਂਝੇ ਪਾਸ ਪੁਜਿਆ ਤੇ ਲੱਗਾ ਚੂਰੀ ਲਈ ਲੇਲੜੀਆਂ ਕਢਣ। ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਫਕੀਰ ਤੇ ਦਿਆ ਆ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਇਕ ਲਪ ਚੂਰੀ ਦੀ ਫਕੀਰ ਦੀ ਚਿੱਪੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਦੋ ਤੇਜ਼ ਕਦਮੀਂ ਉਥੋਂ ਖਿਸਕ ਪਿਆ। ਹੀਰ ਵਾਪਸ ਆਈ ਉਹ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਫਕੀਰ ਦੇ ਚੂਰੀ ਲਜਾਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਉਹ ਦਾ ਮਥਾ ਠਣਕਿਆ, ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਫਕੀਰ ਦੇ ਮਗਰ ਨ ਟੁਰੀ। ਉਸ ਨੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਕੈਦੋ ਨੂੰ ਜਾ ਫੜਿਆ ਤੇ ਲੱਗੀ ਮੁੱਕੀਆਂ ਘਸੁੰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ। ਚਿੱਪੀ ਫੁਟਕੇ ਚੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿਲਰ ਗਈ। ਮਿਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕਰਕੇ ਕੈਦੋ ਨੇ ਹੀਰ ਪਾਸੋਂ ਅਪਦੀ ਜਾਨ ਛੁਡਾ ਲਈ। ਹੀਰ ਵਾਪਸ ਰਾਂਝੇ ਕੋਲ ਪਰਤ ਆਈ ਤੇ ਕੈਦੋ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਰਲੇ ਹੋਏ ਚੂਰੀ ਦੇ ਭੋਰੇ ਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਤੇ ਪਿੰਡ ਆਕੇ ਚੂਚਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, “ਇਹ ਹੈ ਤੇਰੀ ਲਾਡਲੀ ਦੀ ਕਰਤੂਤ। ਉਹ ਰੋਜ਼ ਧਗੜੇ ਨੂੰ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਚੂਰੀ ਲਜਾਕੇ ਖਲਾਂਦੀ ਏ। ਉਹ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਨੱਕ ਵਢਕੇ ਰਖ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਚੂਚਕ ਦੇ ਸਿਰ ਸੌ ਘੜਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦੱਤਾ। ਰਾਂਝਾ ਮਸੀਤੇ ਜਾ ਸੁੱਤਾ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਮੱਝਾਂ ਗਾਈਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਂਝੇ ਤੋਂ ਇਕ ਵੀ ਕਦਮ ਅਗਾਂਹ ਪੁਟਣੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਰਕੇ ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਮੋੜ ਲਿਆਏ। ਰਾਂਝੇ ਵੰਝਲੀ ਵਿਚ ਫੂਕ ਮਾਰੀ, ਵਗ ਉਹ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਬੇਲੇ ਨੂੰ ਟੁਰ ਪਿਆ। {{gap}}ਹੀਰ ਦਾ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਮਿਲਦੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਹੋੜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛਡ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਹੀਰ ਨੇ ਉਹਦੀ ਇਕ ਨਾ ਮੰਨੀ:<noinclude>{{right|19}}</noinclude> kkw3bekj1rsqvkzqco2ryo12b78679g 250 49863 230208 131569 2026-07-28T14:04:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਮਾਏ ਨੀ ਮੈਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾ ਲਾ ਮਲ੍ਹਮਾਂ ਨਾ ਬੰਨ ਪੱਟੀਆਂ ਮਾਏਂ ਨੀ ਮੈਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਪੱਟੀਆਂ ਲਟ ਲਟ ਚੀਰਾ ਰਾਂਝਣ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀਰ ਗੁੰਦਾਈਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਜੇ ਮੁਖ ਮੋੜਾਂ ਰਾਂਝਣ ਕੋਲੋਂ ਦੋਜ਼ਖ ਜਾਵਾਂ ਸੱਟੀਆਂ ਰਾਂਝਣ ਮੇਰਾ, ਮੈਂ ਰਾਂਝਣ ਦੀ ਕੂੜ ਮਰੇਂਦੀਆਂ ਜੱਟੀਆਂ ਮਾਏਂ ਨੀ ਮੈਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾ ਲਾ ਮਲ੍ਹਮਾਂ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਪੱਟੀਆਂ। </poem> {{gap}}ਉਹ ਅਪਣੇ ਰਾਂਝਣ ਦੀ ਸੁਖ ਭਾਲਦੀ ਪਈ ਸੀ ਉਹ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ: <poem>ਛਣਕ ਡਣਕ ਦੇ ਛੱਲੇ ਕਰਾਲੇ ਛੱਲੇ ਭਨਾ ਕੇ ਵੰਗਾਂ ਬਾਹਰ ਗਈ ਨੂੰ ਬਾਬਲ ਭਿੜਕਦਾ ਘਰ ਆਈ ਨੂੰ ਅੰਮਾਂ ਵਿੜਕਣ ਚ ਕਚਿਹਰੀ ਹੀਰ ਝਗੜਦੀ ਮੁਨਸਫ ਕਰਦੇ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿੰਜਣਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਝਿੜਕਣ</poem><noinclude>{{left|20}}</noinclude> 8izget5ybqt9a01uktv4y3umq0wq332 250 49864 230209 131570 2026-07-28T14:04:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਵਿਚ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਰੰਨਾ ਏਹਨੀ ਓਹਨੀ ਦੋਹੀਂ ਜਹਾਨੀਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੈਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਮੰਗਾਂ ਜੇ ਜਾਣਾ ਦੁਖ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ ਪੈਣੇ ਮੈਂ ਨਿਜ ਨੂੰ ਸਿਆਲੀਂ ਜੰਮਾਂ!</poem> {{center|-੪-}} {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਰੰਗਪੁਰ ਖੇੜੇ ਦੇ ਚੋਧਰੀ ਅੱਜੂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਸੈਦੇ ਨਾਲ ਹੀਰ ਦਾ ਨਕਾਹ ਨੀਯਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੰਗ ਪੁਰੋਂ ਜੰਝ ਬੜੇ ਵਾਜਿਆਂ ਗਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬੜੀਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਜਾਞੀਂ ਸਜੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਭੁੱਬਾਂ ਭੁੱਬੀ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੀਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਤੜਪ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਹੀਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰੀਂ ਸੈਦੇ ਖੇੜੇ ਨਾਲ ਨਕਾਹੇ ਪੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਂਝਾ ਤੜਪਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੀਰ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਕ ਨਾ ਸੁਣੀ! ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਰਾਝਾਂ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿਚ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀਰ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾ। ਹੀਰ ਨੇ ਉਹ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਗਲਵਕੜੀਆਂ ਪਾ ਲਈਆਂ। ਦੋਨੋਂ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਖਰ ਹੀਰ ਦਿਲ ਤਕੜਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ, "ਰਾਂਝਿਆ ਵੇਲਾ ਈ, ਚਲ ਕਿਧਰੇ ਨਸ ਟੁਰੀਏ। ਮਗਰੋਂ ਵੇਲਾ ਬੀਤਿਆ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਜੇ ਆਉਣਾ! ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚਲੇ ਰਾਂਝਿਆ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ!" {{gap}}'ਨਹੀਂ ਹੀਰੇ ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜੇ ਕਰਨਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਧਾਲੀ ਹੋਈ ਚੈਨ ਅਖਵਾਉਂਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਲਜਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ। ਨਹੀਂ ਹੀਰੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ! ਮੇਰੀ ਤੇਰੀ ਖਾਤਰ ਜਿੰਦ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਨਸ ਟੁਰੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਰੁਲ ਜਾਵੇਗੀ ਹੀਰੇ। ਲੋਕੀਂ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਤਾਹਨੇ ਦੇਣਗੇ।" ਰਾਂਝਾ<noinclude>{{right|21}}</noinclude> 7dko6edrsoey8sxv8quuo0g301dcmvv 250 49865 230210 131571 2026-07-28T14:04:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਦਰਸ਼ਕ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਚੰਗਾ ਰਾਂਝਿਆ! ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ", ਹੀਰ ਹੌਕਾ ਭਰਕੇ ਬੋਲੀ, “ਕੀ ਹੋਇਆ ਰਾਂਝਿਆ ਮੇਰਾ ਨਕਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਸੈਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਐ, ਪਰ ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਖੁਦਾ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਆਂ। ਸਾਡਾ ਨਿਕਾਹ ਰਸੂਲ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਏ। ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਂਗੀ ਰਾਂਝਿਆ ਪਰ ਸੈਦੇ ਖੇੜੇ ਦੀ ਸੇਜ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਕੋਈ ਆਹੂਰ ਪਹੁਰ ਕਰਕੇ ਰੰਗਪੁਰ ਪੁਜ।" {{gap}}ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਖੇੜੇ ਕਰਲਾਉਂਦੀ ਹੀਰ ਦੀ ਡੋਲੀ ਲੈ ਟੁਰੇ! ਦੂਰ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ: <poem>ਬੀਨ ਬਜਾਈ ਰਾਂਝੇ ਚਾਕ ਲੱਗੀ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਿਆ ਮਾਲਕਾਂ ਕਿਥੇ ਲਾਏ ਨੀ ਡੇਰੇ ਕੰਨ ਵੇ ਬਣਾਇਆ ਲਾੜਾ ਜੰਜਾਂ ਦਾ ਕਿੰਨ ਬੱਧੇ ਸਿਹਰੇ ਮਾਂ ਬਣਾਇਆ ਲਾੜਾ ਜੰਜਾਂ ਦਾ ਭੈਣ ਬੱਧੇ ਸਿਹਰੇ ਕਢ ਖਾਂ ਪਾਂਧਿਆ ਪੁੱਤਰੀ ਲਿਖੀਂ ਲੇਖ ਮੇਰੇ ਲਿਖਨ ਵਾਲਾ ਲਿਖ ਗਿਆ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਆਖਿਓ ਰਾਂਝੇ ਚਾਕ ਨੂੰ ਮੱਝੀਆਂ ਛੇੜੇ </poem><noinclude>{{left|22}}</noinclude> chbpdrpd6qmmvsqogq2pvkdm5yvm146 250 49866 230211 131572 2026-07-28T14:04:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਮੱਝੀਆਂ ਛੇੜਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੀਰ ਲੈ ਗਏ ਖੇੜੇ!</poem> {{gap}}ਹੀਰ ਦੀ ਡੋਲੀ ਰੰਗਰ ਖੇੜੇ ਜਾ ਪੁਜੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਏਸ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਪਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਢੁਕਿਆ। ਹੁਸਨ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਹੀਰ ਦੀ ਨਣਦ ਸਹਿਤੀ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਨੂੰ ਬੁਝ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਹਮਦਰਦ ਦਿਲ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਦੇ ਖੇੜੇ ਨੇ ਵੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਰਝਾਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਹੀਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਢੁਕਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹੋਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਤੜਪਦੀ ਰਹੀ ਉਹਦਾ ਸੂਹਾ ਮੁਖੜਾ ਪੀਲਾ ਵਸਾਰ ਹੋ ਗਿਆ! {{center|-੫-}} {{gap}}ਰਾਂਝਾ ਝੰਗ ਸਿਆਲੇ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਭੇਖ ਧਾਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਲ ਨਾਥ ਨੇ ਉਹਦੇ ਗਠੀਲੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਖਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਪਸੀਜ ਗਿਆ। ਜੱਗੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹਦੀ ਉਮਰ ਜੋਗ ਧਾਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਪਰੰਤੂ ਰਾਂਝਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀਰ ਲਈ ਜੋਗੀ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਹੁਸਨੇ ਦੀ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸੀ। ਆਖਰੇ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਬਾਲ ਨਾਥ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਜੋਗ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਟਾਂ ਲਟਕਾਈ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ, ਲਾਲੀ ਦੀ ਭਾਅ ਮਾਰਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਬੂਤੀ ਮੇਲ ਰਾਂਝਾ ਜੋਗੀ ਬਣ ਤੁਰਿਆ। ਉਹਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਹੁਣ ਝਲ ਝਲੀ ਨਾ ਸੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਰੰਗਪੁਰ ਖੇੜੇ ਪੁੱਜਾ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਇਕ ਆਜੜੀ ਇਜੋੜੇ ਚਰਾਂਦਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਜੋਗੀ ਨੇ ਉਹਦੇ ਪਾਸੋਂ ਰੰਗਪੁਰ ਬਾਰੇ ਯੋਗ ਵਾਕਫੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਣ ਵੜਿਆ! ਕਈ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀਆਂ ਪਈਆਂ<noinclude>{{right|23}}</noinclude> b7cdkmj1i05ciabaoc25cucexnhlmel 250 49867 230212 131573 2026-07-28T14:04:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਨ। ਜੋਗੀ ਦਾ ਰੰਗ ਰੂਪ ਵੇਖ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ ਠੰਡੇ ਹੌਕੇ ਭਰੇ। ਲੁਗ ਲੁਗ ਕਰਦਾ ਜੋਗੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲਪਟਾਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਧਰੂਹੇ ਗਏ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖੀਆਂ ਵਿਚ ਚੂੰਢੀਆਂ ਭਰ ਲਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀਰ ਦੀ ਨਨਾਣ ਸਹਿਤੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਅਪਣੀ ਭਾਬੋ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਏ ਇਸ ਨਵੇਂ ਜੋਗੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਹੀਰ ਦਾ ਦਿਲ ਧੜਕਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਖੌਰੇ ਰਾਂਝਾ ਈ ਜੋਗੀ ਦਾ ਭੇਖ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸੋਚਿਆ। ਰਾਂਝੇ ਲਈ ਉਹਦਾ ਲੂੰ ਲੂੰ ਤੜਪਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਦਰਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਅਲਖ ਜਗਾਈ। ਸਹਿਤੀ ਉਹਨੂੰ ਲਗੀ ਟਿਚਰਾਂ ਕਰਨ। ਅੰਦਰ ਖੜੀ ਹੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਏਸ ਰੰਗੀਲੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮੁਖੜਾ ਵੇਖਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}"ਜੋਗੀਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਦਸ ਦੇਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਭਾਬੋ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਚਿੰਬੜਿਆ ਹੋਇਐ?" ਸਹਿਤੀ ਜੋਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਜੋਗੀ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੁਹਰਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਹਿਤੀ ਇਹ ਸੁਣ ਜੋਗੀ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਤੇ ਲੱਗੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਬਖਸ਼ਾਣ! ਜੋਗੀ ਨੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ, "ਸਹਿਤੀਏ ਮੁਰਾਦ ਪਾਵੇਂਗੀ!" ਮੁਰਾਦ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਜੋਗੀ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਸਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚੀਣੇ ਦਾ ਥਾਲ ਭਰ ਲਿਆਈ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੀਣਾ ਪਾਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਣ ਬੁਝਕੇ ਚਿੱਪੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਚੀਣਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿਲਰ ਗਿਆ। ਜੋਗੀ ਚੀਣਾ ਚੁਗਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਹਿਤੀ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਹੀਰ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਂਝਿਆਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਜ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹ ਪਿਐ।"<noinclude>{{left|24}}</noinclude> rbu1p48te7visw8a281e42qafmwma0o 250 49868 230213 131574 2026-07-28T14:04:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਪੀਲੇ ਮੁਖ ਵਲ ਤਕਿਆ। ‘ਹੀਰੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਐ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਈ ਨਿੱਬੜ ਗਈ ਏ।" ਰਾਂਝੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਰਾਂਝਿਆ ਆਪਾਂ ਰੱਜ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਫੇਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੀਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪਜ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾਂਗੀ। ਮੇਰੀ ਨਨਾਣ ਸਹਿਤੀ ਮੇਰੀ ਭੇਤਣ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਜਿਹਾ ਰੋਗ ਲਗਿਆ ਹੋਇਐ, ਚੰਗਾ ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾਹ, ਮੁੜਕੇ ਏਧਰ ਪੈਰ ਨਾ ਪਾਵੀਂ, ਕਿਧਰੇ ਖੇੜੇ ਸ਼ਕ ਨਾ ਕਰਨ ਲਗ ਜਾਣ।" ਇਹ ਆਖ ਹੀਰ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਭੇੜ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਰਾਂਝੇ ਜੋਗੀ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਧੂਣੀ ਤਾਪ ਦਿੱਤੇ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੀਵੀਆਂ ਉਹਦੇ ਆ ਦੁਆਲੇ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਮੰਗਣ। ਜੋਗੀ ਦੀ ਮੰਨਤਾ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਹੀਰ ਨੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੀਰ ਨੇ ਅਪਣਾ ਰਾਂਝਾ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਮੁਰਾਦ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਸੋਚ ਲਈ। ਇਸ ਤਰਕੀਬ ਬਾਰੇ ਸਹਿਤੀ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਆਈ। {{gap}}ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਹੀਰ, ਅਪਣੀ ਨਣਦ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖੂਹੇ ਤੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਹੀਰ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਲ੍ਹਕ ਦੇਕੇ ਅਪਣੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਕਿੱਕਰ ਦਾ ਕੰਡਾ ਚੋਭ ਲਿਆ ਤੇ ਲੱਗੀ ਕਲਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰਨ। ਸਹਿਤੀ ਅਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੀਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਪ ਲੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੀਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲਿਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਹ ਉਹਨੇ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਨੀਲੀ ਪੀਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਲੋਕੀ ਉਹਨੂੰ ਮੰਜੀ ਤੇ ਪਾਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਏ। ਕਈ ਹੱਥ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਦੇ ਗਏ ਪਰ ਹੀਰ ਤੜਪਦੀ ਰਹੀ, ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਮਾਂਦਰੀ<noinclude>{{right|25}}</noinclude> mf4kz3oppv076g23hoxb2lvkxfmm1x5 250 49869 230214 131575 2026-07-28T14:05:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾਗ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। {{gap}}“ਵੀਰਾ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਾਲੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਸਦ ਵੇਖ, ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਬੀ ਦਾ ਉਹ ਇਲਾਜ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਬੜਾ ਸਿਧ ਏ, ਲੋਕੀਂ ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਉਹਦੇ ਪਾਸ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।" {{gap}}ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਇਕ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਸੈਦੇ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਵਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਬਾਗ ਵਿਚ ਜੋਗੀ ਸਮਾਧੀ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸੈਦੇ ਨੇ ਉਹਦੇ ਪੈਰ ਜਾ ਫੜੇ ਤੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਚਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਪਰੰਤੂ ਅੱਗੋਂ ਜੋਗੀ ਸੈਦੇ ਨੂੰ ਫਹੁੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿਆ। ਉਹ ਖਾਲੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿਆਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਵਲ ਦੁਬਾਰਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜੂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾਏ, ਤਰਲੇ ਕੀਤੇ। ਅੰਤ ਜੋਗੀ ਉਹਦੀ ਨੂੰਹ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਹੀਰ ਪਾਸ ਲੈ ਆਏ। {{gap}}ਜੋਗੀ ਨੇ ਹੀਰ ਦੀ ਮੰਜੀ ਦੁਆਲੇ ਸਤ ਚੱਕਰ ਲਾਏ। ਤੜਪਦੀ ਹੀਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰੇ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਹੀਰ ਹੁੰਗਾਰਾਂ ਮਾਰਦੀ ਰਹੀ, ਦਰਸ਼ਕ ਜੋਗੀ ਵਲ ਆਸ਼ਾ ਜਨਕ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਜੋਗੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਲੜਕੀ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਜਤਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਇਹਨੂੰ ਇਕ ਅਤਿ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਡਸਿਆ ਏ। ਉਹ ਸੱਪ ਆਪ ਆਕੇ ਇਹਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਚੂਸੇਗਾ ਤਦ ਜਾਕੇ ਇਹਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।" {{gap}}"ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਹਦਾ ਉਪਾਓ ਕਰੋ, ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਆਂ, ਇਹਦੀ ਜਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾਓ, ਅੱਜੂ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਹੱਥ ਜੁੜੇ। {{gap}}"ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਇਹਦੇ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਵੋ। ਇਹਦੇ ਕੋਲ<noinclude>{{left|26}}</noinclude> 100ibqub4mfxm0gwo4jxloqm6l24op2 250 49870 230215 131576 2026-07-28T14:05:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੈਂ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕੁਆਰੀ ਲੜਕੀ ਰਹੇਗੀ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਮਾਧੀ ਲਾਵਾਂਗਾ ਤਦ ਸਪ ਆਵੇਗਾ ਤੇ ਲੜਕੀ ਨੌ ਬਰ ਨੌ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਜੋਗੀ ਨੇ ਉਪਾਓ ਦਸ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਡੂਮਾਂ ਦੇ ਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਉਹ ਹੀਰ ਦੀ ਮੰਜੀ ਲੈ ਗਏ। ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਹੀਰ ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਕੰਨਿਆ -- ਸਹਿਤੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੋਠੇ ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਮਰਵਾ ਲਿਆ। ਜੋਗੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਹੀਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਲੋਕੀ ਭੈ ਭੀਤ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣੇ ਅਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਏ। {{gap}}ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਮਘੋਰਾ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਵੇਖਿਆ ਬਾਹਰ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਬਲੋਚ ਮੁਰਾਦ ਸਾਂਢਣੀ ਲਈ ਨੀਯਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਸਹਿਤੀ, ਹੀਰ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਇਸ ਮਘੋਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਅਪਣੇ ਮੁਰਾਦ ਨਾਲ ਨਸ ਟੁਰੇ। {{gap}}ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਖੇੜੇ ਕੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ! ਜੋਗੀ ਨਣਦ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਹਰਾਂ ਬਣਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਨੱਸੇ। ਮੁਰਾਦ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਦੂਰ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾ ਲੱਗੇ ਪਰੰਤੂ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਨਾਹੜਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾ ਘੇਰਿਆ। ਨਾਹੜਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਕੋਟਕਬੂਲੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਖੇੜਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਜੋਗੀ ਸਾਡੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਉਧਾਲ ਲਿਆਇਆ ਏ। ਇਹ ਇਹਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਪਿਆ ਸੀ।" {{gap}}ਰਾਂਝੇ ਅਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਇਆ, "ਇਹ ਝੂਠ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਹੀਰ ਮੇਰੀ ਏ ਬੇਸ਼ਕ ਹੀਰ ਤੋਂ ਪੁਛ ਵੇਖੋ।" {{gap}}ਹੀਰ ਨੇ ਅਪਣੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਵਿਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਪਰੰਤੂ ਹਾਕਮ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ<noinclude>{{right|27}}</noinclude> ez4o1pokuhbmyijqu326cms6s6ubthw 250 49872 230216 131578 2026-07-28T14:05:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਭੁੱਬ ਮਾਰੀ ਤੇ ਹੀਰ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਜਾਂਞੀਆਂ ਨੇ ਕਬਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫੋਲਿਆ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਕਬਰ ਵਿਚ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ! {{gap}}ਜੰਵ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਈ। ਬੇਲਾ ਸੁੰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।<noinclude>{{right|29}}</noinclude> gvnupl4f6y4mmutdvikn2f05d0t07cu 250 49874 230217 131580 2026-07-28T14:05:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਦਸ ਵੇ ਥਲਾ ਕਿਤੇ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇ ਮੇਰੇ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਡਾਚੀ ਕਾਲੀ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪੁਨੂੰ ਮਿਲੇ ਉਹ ਧਰਤ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲੀ</poem>}} {{Float right|(ਲੋਕ-ਗੀਤ)}}<noinclude></noinclude> i1ppr9lei0pvr7v5lx6gwarf5f423y8 250 49875 230218 131581 2026-07-28T14:05:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਤ'ਕ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਿੰਧ ਆਦਮਖਾਨ ਨਾਮੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਬੜਾ ਦਾਨੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਗਲ ਦੀ ਉਹਦੇ ਘਰ ਤੋਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਜੇ ਤੋਟ ਸੀ ਤਾਂ ਇਕ ਔਲਾਦ ਦੀ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਸਖਣੀ ਗੋਦ ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਲਈ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਰਜਾ ਸਮੇਤ ਸੱਚੇ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਸੈਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੰਨਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਰੱਬ ਤਰੁਠਿਆ, ਰਾਣੀ ਦੀ ਗੋਦ ਹਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਪਿਆਰੀ ਬਾਲੜੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ। ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜਗਮਗਾ ਉਠਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸਮਾਨੀ ਤਾਰੇ ਧਰਤ ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ। {{gap}}ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨੰਨੀ ਬਾਲੜੀ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਜਾਨਣ ਲਈ ਨਜੂਮੀ ਸੱਦ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਣੀ ਜੋਤਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਅਖ ਖੋਹਲੀ! ਤਾਰਿਆਂ ਜੜੀ, ਰਾਤ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਲਖ ਧੂੜ ਦਿੱਤੀ {{gap}}ਨਜੂਮੀਆਂ ਦਸਿਆ, “ਹੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਇਹ ਲੜਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ ਕਾਲਖ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਵੇਗੀ! ਜਦੋਂ ਬਾਲੜੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਤਦ ਇਹਦਾ ਪਿਆਰ ਇਕ ਬਦੇਸ਼ੀ ਗੱਭਰੂ ਨਾਲ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਇਹ ਉਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਮੋਏਗੀ!"<noinclude>{{right|33}}</noinclude> 2n0ok26ow771knji0hynz95rbrb8u43 250 49876 230219 131582 2026-07-28T14:05:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਰਾਜੇ ਦਾ ਕੇਸੂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਟਹਿਕਦਾ ਮੁਖੜਾ ਕੁਮਲਾ ਗਿਆ। {{gap}}"ਇਹ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਕਾਲਖ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਹ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਬਿਲੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ," ਰਾਜੇ ਸੋਚਿਆ। ਅਮੀਰਾਂ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੋਟ ਨੂੰ ਮਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਦੀ ਮਮਤਾ ਜਾਗ ਪਈ। ਉਹ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਰਵਾਂਦਾ! ਆਹ! ਉਹ ਨੇ ਇਕ ਅਤੀ ਸੁੰਦਰ ਸੰਦੂਕ ਬਣਵਾਇਆ ਤੇ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਜਿੰਦ ਉਸ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰੋੜ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਮਲੂਕ ਜਿੰਦ ਦੀ ਅੰਮੜੀ ਤੜਪਦੀ ਰਹੀਂ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੰਦੂਕ, ਬਿਨਾਂ ਚੱਪੂਓ ਤੇ ਮਲਾਹੋਂ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ, ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਕਹਿਰ ਭਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਤੈਰਦਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਾਹਰ ਅੱਤਾ ਨ ਦਾ ਧੋਬੀ ਅਪਣੀ ਧੋਬਣ ਸਮੇਤ ਇਸੇ ਦਰਿਆ ਤੇ ਕਪੜੇ ਧੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਰੁੜੇ ਆਉਂਦੇ ਸੰਦੂਕ ਤੇ ਜਾ ਪਈ। ਉਹ ਨੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਸੰਦੂਕ ਦਾ ਢੱਕਣ ਚੁਕਿਆ ਇਕ ਪਿਆਰਾ ਬੱਚਾ ਅੰਗੂਠਾ ਚੁੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਅੱਤਾ ਅਹਿਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਇਕ ਪਲ ਮਗਰੋਂ ਬੁੱਢੇ ਧੋਬੀ ਦੇ ਝੁਰੜਾਏ ਬੁਲਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨੱਚੀ ਤੇ ਉਹਨੇ ਅਪਣੀ ਧੋਬਣ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਨਸਕੇ ਆਈਂ ਓਰੇ, ਆਹ ਵੇਖ ਰਬ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੇਹੀ ਅਮੁੱਲੀ ਦਾਤ ਘੱਲੀ ਏ! ਸਾਡੀਆਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖਣਾਂ ਅਜ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ।" {{gap}}ਧੋਬਣ ਨੇ ਬਾਲੜੀ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਮਤਾ ਦੇ ਅਥਰੂ ਵਗ ਟੁਰੇ। {{gap}}ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਧੋਬੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਹਦਾ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਸੀ ਪਾ ਲਿਆ!<noinclude>{{left|34}}</noinclude> 4u61pr76ublrc3ede7h0enflgf9r21t 250 49877 230220 131583 2026-07-28T14:05:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਿੰਧ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੇ ਜਵਾਨ ਸੱਸੀ ਤੇ ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਧੁੰਮਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਧੋਬੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਐਨਾ ਹੁਸਨ, ਲੋਕੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ! ਕਦੀ ਚੰਗਾ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਧੋਬੀਆਂ ਨੇ ਸੱਸੀ ਦੇ ਸਾਕ ਲਈ ਖੈਰਾਤ ਮੰਗੀ, ਪਰ ਅੱਤੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਸੱਸੀ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਕੋਈ ਗਭਰੂ ਜਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਰਸੀਏ ਸੁਦਾਗਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲ ਦੀ ਬੜੀ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਏਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸੱਸੀ ਵੀ ਅਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਮਹਿਲ ਵੇਖਣ ਗਈ। ਉਹ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਨੇ ਤਾਂ ਜਾਣੋ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕੀਲ ਹੀ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਅਪਣੀ ਨਿਗਾਹ ਪਰੇ ਨਾ ਹਟਾ ਸਕੀ। ਉਹ ਅਪਣਾ ਹੁਸੀਨ ਦਿਲ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਆਈ। {{gap}}ਕਿਸੇ ਦਿਸਿਆ, “ਇਹ ਕੀਚਮ ਦੇ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਏ। {{gap}}ਐਨਾ ਪਿਆਰਾ ਮੁਖੜਾ ਉਸ ਕਦੀ ਤੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਬ ਕਰੇ, ਪੁਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਸੱਸੀ ਨੇ ਦਿਲ ਫੜ ਕੇ ਠੰਡਾ ਹੌਕਾ ਭਰਿਆ। ਸੱਸੀ ਹੁਣ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। {{center|-੨-}} {{gap}}ਸੱਸੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਤੋਂ ਕੀਚਮ ਦੇ ਸੌਦਾਗਾਰ ਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੱਸੀ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਰਦੇ। ਓਥੋਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਪੁਨੂੰ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਲਾਇਆ ਤੇ ਇਕ ਕਾਫਲੇ ਨਾਲ ਭੰਬੋਰੋ ਪੁਜੇ ਗਿਆ। {{gap}}ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ ਜਿਵੇਂ ਔੜਾਂ ਮਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਾਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।<noinclude>{{right|35}}</noinclude> qqfkgfz62y5vul1jn9igk8fwx5w2jmn 250 49878 230221 131584 2026-07-28T14:05:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}'ਤੂੰ ਪੁਨੂੰ ਏਂ ਸੁਹਣਿਆ, ਕੀਚਮ ਦਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ?" ਸੱਸੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ। {{gap}}"ਹਾਂ ਮਨਮੋਹਣੀਏ ਸੱਸੀਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਆਇਆਂ।" {{gap}}ਦੋਨੋਂ ਪਿਆਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਆਮਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝੋਲ ਆਣ ਪਈਆਂ। {{gap}}ਪੁਨੂੰ ਹੁਣ ਸੱਸੀ ਜੋਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਲੀ ਹੋਤ ਨੂੰ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਜਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਹਨੇ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਭਰਾ, ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੀਚਮ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੰਬੋਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਉਹ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਮਾਰਕੇ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਸੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਪੁਨੂੰ ਹੁਣ ਸੱਸੀ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੱਸੀ ਨੇ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਖਾਤਰਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਭਰਾ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਜਾਮਾਂ ਦੇ ਜਾਮ ਭਰ ਭਰ ਪਿਆਂਦੇ ਰਹੇ। ਪੁਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਰਾਤ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਤਾਰਿਆਂ ਜੜੀ ਕਾਲੀ ਚਾਦਰ ਅਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਵਲ੍ਹੇਟ ਲਈ। ਸੱਸੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਗਲ ਅਪਣੀ ਬਾਂਹ ਵਲੋਂ ਘੂਕ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ। ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਭਰਾ ਉੱਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੌਲੇ ਜਹੇ ਸੱਸੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਪਰੇ ਹਟਾਈ ਤੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਇਕ ਊਂਠ ਉੱਤੇ ਲਦ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੁਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੌਖਿਆਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਸੀ ਬੇਖਬਰ ਸੁੱਤੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਲੈ ਟੁਰੇ। {{center|-੩-}} {{gap}}ਸੱਸੀ ਦੀ ਜਾਗ ਖੁੱਲੀ। ਪੁਨੂੰ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ! ਪਨੂੰ ਦੇ ਭਰਾ ਤੱਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਚੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ<noinclude>{{left|36}}</noinclude> m6j8iay2wl0s2a6zbf18yhp8aj7ih85 250 49879 230222 131588 2026-07-28T14:05:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਛਾਣ ਮਾਰਿਆ! ਪਰੰਤੂ ਪੁਨੂੰ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਜਾ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਸੱਸੀ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਪਈ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਪੁਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸਾਡਾ ਪਿਆ ਵਿਛੋੜਾ ਭਾਰਾ ਦਸ ਵੇ ਰੱਬਾ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ।</poem>}} ਉਹਦੀ ਧਰਮ ਮਾਂ ਨੇ ਉਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ! {{Block center|<poem>ਨਾ ਰੋ ਧੀਏ ਸੱਸੀਏ ਪੁਨੂੰ ਵਰਗੇ ਬਲੋਚ ਬਥੇਰੇ</poem>}} ਪਰ ਸੱਸੀ ਦੀ ਜਿੰਦ ਤਾਂ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਵਟ ਲਿਆਵਾਂ ਪੂਣੀਆਂ ਧੀਏ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਚਿਤ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਕੌਲੇ ਦੀ ਗਈ ਨੀ ਬਲਾ। ਅੱਗ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਪੂਣੀਆਂ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਨਦੀ ਨੀ ਹੜਾ ਜਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਲੈ ਗਿਆ ਕੋਈ ਚੀਰੇ ਦੇ ਲੜ ਲਾ ਨੀ ਜਾਂਦੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲੈ। ਸੂਟ ਸਮਾਵਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚੁੰਨੀਆਂ ਦੇਵਾਂ ਨੀ ਰੰਗਾ</poem>}}<noinclude>{{right|37}}</noinclude> gavxhnkvz0opo812g9pyj8yosfoonrh 250 49881 230223 131589 2026-07-28T14:06:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ਜਾਂਦੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਕੌਲੇ ਦੀ ਗਈ ਨੀ ਬਲਾ। ਅਗ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਸੂਟ ਨੂੰ ਚੁੰਨੀਆਂ ਦੇਵਾਂ ਨੀ ਮਚਾ ਜਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਲੈ ਗਿਆ ਕੋਈ ਚੀਰੇ ਦੇ ਲੜ ਲਾ ਨੀ ਜਾਂਦੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲੈ। ਬੂਰੀ ਮਝ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦਿਆਂ ਧੀਏ ਮੱਖਣਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਕੌਲੇ ਦੀ ਗਈ ਨੀ ਬਲਾ। ਅਗ ਲਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ਮਖਣੀ ਬੂਰੀ ਨੂੰ ਬਗ ਨੀ ਰਲਾ ਜਾਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲੈ ਗਿਆ ਕੋਈ ਚੀਰੇ ਦੇ ਲੜ ਲਾ ਨੀ ਜਾਂਦੇ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲੈ।</poem>}} {{gap}}ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ ਪੁਨੂੰ ਕੂਕਦੀ ਡਾਚੀ ਦੇ ਖੁਰੇ ਮਗਰ ਨਸ ਟੁਰੀ। ਸੂਰਜ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਅਗ ਵਰ੍ਹੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੱਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਜਹੇ ਪੈਰ ਤਪਦੇ ਰੇਤ ਤੇ ਭੁਜਦੇ ਪਏ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਪੁਨੂੰ ਪੁਨੂੰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇਂਦੀ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋਈ ਨੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ:- {{center|<poem>ਨਾਜ਼ਕ ਪੈਰ ਮਲੂਕ ਸੱਸੀ ਦੇ ਮਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਤਪੇ ਵਿਚ ਥਲ ਦੇ ਜਿਉਂ ਜੋਂ ਭੰਨਣ ਭਠਿਆਰੇ </poem>}}<noinclude>{{left|38}}</noinclude> l1bt4w6syilp8gz6wqa779z4nvq7259 250 49883 230224 131591 2026-07-28T14:06:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><poem>ਸੂਰਜ ਭਜ ਵੜਿਆ ਵਿਚ ਬਦਲੀਂ ਡਰਦਾ ਲਿਸ਼ਕ ਨਾ ਮਾਰੇ ਹਾਸ਼ਮ ਵੇਖ ਯਕੀਨ ਸੱਸੀ ਦਾ ਸਿਦਕੋਂ ਮੂਲ ਨਾ ਹਾਰੇ।</poem> {{gap}}ਸੱਸੀ ਅੱਗੋਂ ਆਉਂਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਅਪਣੇ ਪੁਨੂੰ ਦਾ ਪਤਾ ਪੁਛਦੀ ਪਰੰਤੂ ਸਾਰੇ ਨਾਂਹ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਲਾ ਦੇਦੇ। ਉਹ ਨੇ ਥਲ ਅੱਗੇ ਵੀ ਵਾਸਤੇ ਪਾਏ:- <poem>ਦਸ ਵੇ ਥਲਾ ਕਿਤੇ ਵੇਖੀ ਹੋਵੇ ਮੇਰੇ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਡਾਚੀ ਕਾਲੀ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪੁਨੂੰ ਮਿਲੇ ਉਹ ਧਰਤ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲੀ।</poem> {{gap}}ਕੋਹਾਂ ਦੇ ਕੋਹ ਸੱਸੀ ਭੁਜਦੇ ਥਲਾਂ ਤੇ ਡਾਚੀ ਦਾ ਖੁਰਾ ਲਭਦੀ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਮਾਰੂ ਥਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੁੱਖੀ ਭਾਣੀ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਡਿਗ ਪਈ ਤੇ ਪੁਨੂੰ ਪੁਨੂੰ ਕੂਕਦੀ ਨੇ ਪਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। {{center|-੪-}} {{gap}}ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ, ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਪਰਤੀ, ਉਹ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਸੱਸੀ-ਉਹਦੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾਹੀਂ ਕਿਧਰੇ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ--ਚਾਰੇ ਬੰਨੇ ਮਾਰੂ ਰੇਤ ਥਲ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਉਹ ਨੂੰ ਲਖ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਹ ਉਨੀ ਰਾਹੀਂ ਅਪਣੀ ਡਾਚੀ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਪਿਆ! ਸੱਸੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮੁਖੜਾ ਉਹ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਡਾਚੀ ਤੇਜ਼ ਤੇਜ਼ ਕਦਮੀਂ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਲ ਨਸੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਵਾਜ ਪਈ: {{gap}}"ਡਾਚੀ ਵਾਲਿਆ, ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ ਜਾਵੀਂ! ਆ ਆਪਾਂ ਰਲਕੇ ਇਕ<noinclude>{{right|39}}</noinclude> sbfbk06eo0v654d9z1lgmyslkwu448h 250 50079 230225 131826 2026-07-28T14:06:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰੱਬੀ ਜਿਊੜੇ ਦੀ ਕਬਰ ਪੁਟ ਦੇਵੀਏ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਏ।" ਪੁਨੂੰ ਨੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਇਕ ਅਯਾਲੀ ਕਬਰ ਪੁੱਟਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਪੁਨੂੰ ਦਾ ਦਿਲ ਧੜਕਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਡਾਚੀ ਖਲ੍ਹਿਆਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਕੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਸਿਦਕਣ ਮੁਟਿਆਰ?" {{gap}}ਅਯਾਲੀ ਨੂੰ ਨੂੰ ਦੱਰਖਤਾਂ ਦੇ ਇਕ ਝੰਡ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਅਯਾਲੀ ਨੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਕੁਮਲਾਏ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਸਰਕਾਇਆ, ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਉਡ ਆਏ। ਸੱਸੀ! ਪੁਨੂੰ ਨੇ ਧਾ ਮਾਰੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੇ ਉਲਰ ਪਿਆ। ਪੁਨੂੰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਦੇ ਕੋਸੇ ਹੰਝੂ ਕੁਮਲਾਏ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਧੋ ਰਹੇ ਸਨ। "ਸੱਸੀਏ ਵੇਖ ਤੇਰਾ ਪੁਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਏ! ਸੱਸੀਏ! ਬੋਲ ਤਾਂ ਸਹੀ ਤੇ ਪੁਨੂੰ ..... ਸੱਸੀਏ ..... ਹਾਏ ਸੱਸੀਏ ..... " ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਮੁੜਕੇ ਸਾਹ ਨਾ ਆਇਆ। {{gap}}ਅਯਾਲੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਗ ਟੁਰੇ। ਉਹਦੇ ਵੇਖਦੇ ਵੇਖਦੇ ਦੋ ਜਿੰਦਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਅਯਾਲੀ ਨੇ ਤਾਂ ਅਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਉਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਲੱਥਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਖੋਰੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਵੇ। {{gap}}ਅਯਾਲੀ ਨੇ ਕੱਲਿਆਂ ਕਬਰ ਖੋਦੀ। ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਪਲਟਾ ਖਾਧਾ ਕਿ ਉਹ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਫਕੀਰ ਬਣਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।<noinclude>{{left|40}}</noinclude> 8f0ndrapb7ro8pjmrfiou4ofpyvcrk7 250 50084 230227 131831 2026-07-28T14:06:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਸੋਹਣੀ ਜਹੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਤ ਕੀ ਕਰਨੀ ਉਹਦਾ ਤ ਵੀ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਵਿਚ ਝਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੀ ਆਪ ਡੁੱਬੀ ਰੂਹ ਤਰਦੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> m6rpljf7p6t193zg4xy0wnnf11x0ji6 250 50092 230228 131839 2026-07-28T14:06:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਮਾਲਕ ਐਡੇ ਹੁਸੀਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਤੱਕੇ! ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੇਖ ਚੁੱਕਿਆਂ...ਆਹ! ਕੇਡੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨੇ ਇਹ ਕੂਜੇ, ਇਹ ਬਾਦੀਏ!" {{gap}}ਬੁਢੇ ਨੌਕਰ ਨੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਾਦੀਆ ਬਿਜ਼ਤਬੇਗ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸੌਦਾਗਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਲੀ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਅਜੇ ਕਲ ਦੀ ਰਾਤ ਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਏਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਆਏ ਸਨ। {{gap}}“ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਏਡੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਮੈਂ ਤੱਕੀ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਇਹ, ਏਥੋਂ ਦੀ ਸੁਗਾਤ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਾਂਗੇ। ਅਸਾਂ ਏਸ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸਾਂ ਦੋ'ਕ ਦਿਨ ਠਹਿਰਨਾ ਹੈ ਕਲ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ!" {{gap}}"ਮਾਲਕ ਅਸੀਂ ਏਸ ਸੌਦੇ 'ਚ ਕਾਫੀ ਕਮਾ ਲਵਾਂਗੇ! ਏਸ ਸੌਦੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਲਕ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ।" ਬੁੱਢੇ ਨੌਕਰ ਦਾ ਮਨ ਨਫੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੌਦਾਗਰੀ ਲਈ ਤੁਰਿਆ ਹਾਂ, ਵੇਖਦੇ ਆਂ ਏਸ ਸੌਦੇ 'ਚ ਨਫਾ ਰਹਿੰਦੈ ਕਿ ਘਾਟਾ ਪੈਂਦੈ! ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।<noinclude>{{right|43}}</noinclude> cizj9ndb80vv7q9xj6vdngz5g3bzujf 250 50093 230229 131840 2026-07-28T14:06:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|੨}} {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਅਪਣੇ ਨੌਕਰ ਸਮੇਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਵੇਖ ਤੱਲੇ ਦੀ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਪੁਜ ਗਿਆ। ਭਾਂਡੇ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਭੀੜ ਸੀ! ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ਕੂਜੇ, ਬਾਦੀਏ, ਸੁਰਾਹੀਆਂ, ਘੜੇ, ਮਟਕੇ ਆਦਿ ਇਸ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਚਿਤਰਕਾਰ ਅਪਣੇ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਬਾਹਰ ਖੜਾ, ਸਜੀਲੀ ਦੁਕਾਨ ਵਲ ਪਰਸੰਸਾ ਭਰੀਆਂ ਤੱਕਣੀਆਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ! {{gap}}ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀੜ ਘਟੀ! ਤੁੱਲੇ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸੌਦਾਗਰ ਤੇ ਜਾ ਪਈ। ਨੌਜਵਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਤੱਕੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਦੀ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਡੁਲ੍ਹ ਡੁਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਸੀ! {{gap}}"ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਜਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਤੁੱਲੇ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੌਦਾਗਰ ਅੱਗੇ ਦੋਨੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਕਾਹੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਰਾਂਗਲਾ ਮੂਹੜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}"ਜਲ ਪਾਣੀ ਲਈ ਮਹਿਰਬਾਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਏ, ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਗਾਤ ਲਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ ਵਖਾਓ, ਮੂਹੜੇ ਤੇ ਬੈਠਦਿਆਂ ਇਜ਼ਟ ਬੇਗ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਤੁੱਲਾ ਘੁਮਿਆਰ ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰੋਂ ਭਾਂਡੇ ਲੈਣ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਸੋਚਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਏਡੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ। ਅੱਖਰ ਉਹਨੂੰ ਲਭਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਏ! {{gap}}ਤੁੱਲਾ ਅੰਦਰੋਂ ਕਈ ਨਮੂਨੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਨਮੂਨੇ ਕੀ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਕਰਾਮਾਤੀ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਕਮਾਲ ਸਨ। ਕੇਹੀ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਤੱਕਿਆਂ ਭੁਖ<noinclude>{{left|.:44}}</noinclude> fwohj27mheocl1rrh9d3gujrtau6nrx 250 50094 230230 131841 2026-07-28T14:06:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਹਿੰਦੀ ਸੀ। "ਆਹ! ਕਿੰਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਦਿਲ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਸ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ, ਜੀਹਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਸੋਚਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}“ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਅਤੀ ਸੁੰਦਰ! ਕੋਈ ਕਦਰਦਾਨ ਦਿਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਲ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਏਡੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਦੇ ਹੈ?" ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਦੀਆਂ ਪਰਸੰਸਾ ਭਰੀਆਂ ਤੱਕਣੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋੜਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਪਰਸੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁੱਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕ ਉੱਠੀਆਂ। ਉਹ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੱਕ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਕਲਪਣਾ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਅਪਣੀਆਂ ਕੋਮਲ ਉੱਗਲਾਂ ਨਾਲ, ਗੁੰਨੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜਾਦੂ ਭਰੀਆਂ ਛੂਹਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}"ਇਹ ਹੈ ਮੇਰੀ ਧੀ ਸੋਹਣੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ ਏਸੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ," ਤੁੱਲੇ ਨੇ ਅਪਣੀ ਧੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਘੁੰਮਦਾ ਚੱਕ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਟਿਆਰ ਚੱਕ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਵਿਚ ਮਗਨ ਸੀ, ਉਸ ਜ਼ਰਾ 'ਕ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਕੇ ਤੱਕਿਆ-ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਚੰਦ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਟੁਕੜੀ ਟਹਿਕ ਪਈ। {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਾਂਡੇ ਤੱਕੇ ਅਤੇ ਆਵੇ ਵਿਚ ਪਕਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਇਸ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੂਰਤ ਉਹਨੂੰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਂਦੀ ਰਾਹੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਾ ਭੇਤ ਸਮਝ ਪੈ ਗਿਆ, “ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਰੂਪ ਹੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਿਆਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਏਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਗਦੇ ਨੇ।<noinclude>{{right|-15}}</noinclude> fzjjnm62v4zqh8qenfvx7c86q3fx61b 250 50095 230231 131842 2026-07-28T14:06:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ ਖਰੀਦ ਲਏ, ਜੋ ਸੁਲ ਤੁੱਲੇ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਤੁੱਲੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਤੁੱਲੇ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰ ਧੀ, ਸੋਹਣੀ, ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਤੇ ਛਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ! {{center|੩}} {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਭਾਂਡੇ ਅਪਣੇ ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਸਜਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਸ ਭਾਂਡੇ ਵਲ ਉਹ ਤੱਕਦਾ, ਚੰਨ ਨਾਲੋਂ ਪਿਆਰੀ ਸੋਹਣੀ ਉਹਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਂਦੀ! ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੋਹਣੀ, ਜਿਧਰ ਵੀ ਤੱਕਦਾ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਸੋਹਣੀ ਵਖਾਈ ਦੇਦੀ! ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ 'ਚ ਖੋਇਆ ਰਿਹਾ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾਂ ਪਈ। ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਣਜ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੌਦਾਗਰ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਵਣਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਉਠਿਆ! {{gap}}ਉਹਨੇ ਅਪਣਾ ਨੌਕਰ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪਾ ਲਈ। ਉਹ ਭਾਂਡੇ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮੁਖੜਾ ਤੱਕ ਆਉਂਦਾ। ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਉਹ ਕਿਧਰੋਂ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ ਸੀ, ਹੁਸਨ ਦੀ ਹੱਟੀ ਤੋਂ ਸੌਦਾ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਾ। ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ਘਾਟੇ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੈਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹਨੇ ਅਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪੂੰਜੀ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਤੁੱਲੇ ਦਾ ਸੈਂਕੜੇ ਰੁਪੈ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਤ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਆਤੁਰ ਹੋ ਗਿਆ।<noinclude>{{left|46}}</noinclude> b89h9bbva05qyhesdpvzaiq3dnqenp6 250 50096 230232 131843 2026-07-28T14:06:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਨਾਲ ਦੋ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲੜੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਸੋਹਣੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾਕੇ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਹਾਰਕੇ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਤੁੱਲੇ ਦੇ ਪੈਰ ਜਾ ਫੜੇ। {{gap}}"ਮਾਪਿਆ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ! ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਫੁੱਟੀ ਕੌਡੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਰਜ਼ ਮੋੜ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨੇਕ ਦਿਲ ਬੰਦੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਤਰਸ ਕਰ! ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲੈ! ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਰੋਟੀ ਦੇ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚੋਂ ਅਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਕਟ ਲੈਣਾ।" ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਨੇ ਲੇਲੜੀਆਂ ਕਢਦਿਆਂ ਆਖਿਆ! ਉਹਦੇ ਨੈਣ ਭਰ ਆਏ। {{gap}}ਤੁੱਲਾ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਸੋਚਕੇ ਤੁੱਲੇ ਨੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ, "ਬੇਟਾ ਘਾਬਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਵਣਜਾਂ ਵਿਚ ਘਾਟੇ ਵਾਧੇ ਬਣੇ ਹੀ ਹੋਏ ਨੇ! ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਏਂ, ਏਥੇ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨੌਕਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਪਾਇਆ ਏ। ਮੈਂ ਸਵਾਲੀ ਕਦੇ ਦਰੋਂ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨੌਕਰ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇਕ ਏ ........." {{gap}}“ਹਾਂ ਦਸ ਬਾਬਾ......।" ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਆਸ ਦਾ ਟਹਿਟਹਾਣਾ ਜਗਮਗਾਂਦਾ ਵਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}“ਤੈਨੂੰ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ ਤੇ ਨੌਕਰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਸੋਚ ਲੈ। ਤੁੱਲੇ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਪੂਰਬਕ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਏ, ਮੈਂ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਖੁਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਅਪਣੇ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੱਧਰ ਉਹਨੂੰ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।<noinclude>{{right|47}}</noinclude> 2mjh3pnj6t504ptj5131hsl8xgmlrb7 250 50107 230233 131857 2026-07-28T14:07:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਮਹੀਂਵਾਲਾ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਐ, ਮੈਂ ਵਫਾ ਨਿਭਾਵਾਂਗੀ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲਗਣ ਦਿਆਂਗੀ......।" {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਹਰ ਰੋਜ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਮਿਲਣੀਆਂ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। {{gap}}ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਮਹੀਂਵਾਲ ਪਾਸ ਜਾਣਾ ਕਈ ਖਚਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁੜਕ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ: ਤੂੰ ਹਸਦੀ ਦਿਲ ਰਾਜ਼ੀ ਮੇਰਾ ਲਗਦੇ ਨੇ ਬੋਲ ਪਿਆਰੇ ਚਲ ਕਿਧਰੋ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ ਬਹਿ ਕੇ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਲੁਕ ਲੁਕ ਲਾਈਆਂ ਪਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਵਜ ਗਏ ਢੋਲ ਨਿਗਾਰੇ ਸੋਹਣੀਏਂ ਆ ਜਾ ਨੀਂ ਡੁੱਬਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਬ ਤਾਰੇ {{gap}}ਤੁੱਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਬਾਰੇ ਸੂਹ ਮਿਲ ਗਈ। ਦੋ ਜਵਾਨੀਆਂ ਦੀ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਚਾਕਰੀਓ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਘੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਲਈ ਤੜਪਦੀ ਰਹੀ, ਮਹੀਂਵਾਲ ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਾ ਰਿਹਾ! ਝੂਠੀ ਲੋਕ ਲਾਜ ਨੇ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਦੋ ਰੂਹਾਂ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ! {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗੋਂ ਮਹੀਂਵਾਲ ਬਣਿਆ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਮਹੀਂਵਾਲੋਂ ਫਕੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਵਜ਼ੀਰਾ ਬਾਦ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਝੁੱਗੀ ਜਾ ਪਾਈ।<noinclude>{{right|49}}</noinclude> fcu12vjx4h240au4nob2khcrgxrd7fx 250 50108 230234 131858 2026-07-28T14:07:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|੪}} {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਮੂੰਹ ਝਾਖਰੇ ਹੀ ਮੱਝਾਂ ਖੋਹਲਦਾ, ਅਪਣੇ ਚਰਵਾਹੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਝਨਾ ਦੇ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪੁਜ ਜਾਂਦਾ। ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਤੋਂ ਉਹ ਹੁਣ ਮਹੀਂਵਾਲ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਦਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਡੇਢ ਵਰ੍ਹਾ ਇਸੇ ਪਰਕਾਰ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਰਾਂਗਲੀ ਨੁਹਾਰ ਮਹੀਂਵਾਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਦਾ ਲਾਰਾ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਕਲਪਣਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਰੁਸਦਾ, ਹਸਦਾ ਅਤੇ ਮਨਮਨਾਈ ਕਰਦਾ। ਪਰੰਤੂ ਸੋਹਣੀ ਅਜੇ ਉਹਦੇ ਪਾਸੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ, ਅਸਮਾਨੀ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਸੋਹਣੀ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਲਾਜਵੇਤੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਹਥ ਲਾਇਆਂ ਕੁਮਲਾ ਜਾਂਦਾ ਏ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਸੋਹਣੀ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਮਹੀਂਵਾਲ ਲਈ ਭੱਤਾ ਲੈਕੇ ਆ ਗਈ। ਉਹਦਾ ਚੋ ਚੋ ਪੋਂਦਾ ਰੂਪ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਤੜਪਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਅਪਣਾ ਦਿਲ ਸੋਹਣੀ ਅੱਗੇ ਫੋਲ ਸੁਟਿਆ। {{ਫਾਪ}}"ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਪਣੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਅਤੇ ਅਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਛਡ ਦਿਤੈ! ਪਰ ਤੂੰ ਏਂ ਜੀਹਨੇ ਅਜ ਤਕ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰ ਰਿਹਾਂ। ਕੁਝ ਰਹਿਮ ਕਰ ਸੋਹਣੀਏਂ। ਕੁਝ ਤਰਸ ਕਰ ਹੁਸਨ ਪਰੀਏ।" {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਹੁਸ਼ਨਾਕ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਲਾਲੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਅਪਣੀ ਮਹੁੱਬਤ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}"ਸੋਹਣੀਏ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਅਜ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਏ! ਮੇਰੇ ਨਾਲੋ ਅਮੀਰ ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੁਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਉਨਾਬੀ ਬੁੱਲੀਆਂ ਤੇ ਚੁਮਣਾ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤਾ।<noinclude>{{left|48}}</noinclude> tn8jsgmf9i6bhxi4uds52n7x59qr3q7 250 50109 230235 132562 2026-07-28T14:07:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}"ਮਹੀਂਵਾਲਾ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਐ, ਮੈਂ ਵਫਾ ਨਿਭਾਵਾਂਗੀ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲਗਣ ਦਿਆਂਗੀ......।" {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਹਰ ਰੋਜ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਮਿਲਣੀਆਂ ਮਾਣਚੇ ਰਹੇ। {{gap}}ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਮਹੀਂਵਾਲ ਪਾਸ ਜਾਣਾ ਕਈ ਖਚਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁੜਕ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ: {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਹਸਦੀ ਦਿਲ ਰਾਜ਼ੀ ਮੇਰਾ ਲਗਦੇ ਨੇ ਬੋਲ ਪਿਆਰੇ ਚਲ ਕਿਧਰੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ ਬਹਿ ਕੇ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਲੁਕ ਲੁਕ ਲਾਈਆਂ ਪਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਵਜ ਗਏ ਢੋਲ ਨਿਗਾਰੇ ਸੋਹਣੀਏਂ ਆ ਜਾ ਨੀਂ ਡੁੱਬਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਬ ਤਾਰੇ</poem>}} {{gap}}ਤੁੱਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਬਾਰੇ ਸੂਹ ਮਿਲ ਗਈ। ਦੋ ਜਵਾਨੀਆਂ ਦੀ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਚਾਕਰੀਓ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਘੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਲਈ ਤੜਪਦੀ ਰਹੀ, ਮਹੀਂਵਾਲ ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦਾ ਰਿਹਾ! ਝੂਠੀ ਲੋਕ ਲਾਜ ਨੇ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਦੋ ਰੂਹਾਂ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ! {{gap}}ਇਜ਼ਤ ਬੇਗੋਂ ਮਹੀਂਵਾਲ ਬਣਿਆ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਮਹੀਂਵਾਲੋਂ ਫਕੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋ ਵਜ਼ੀਰਾ ਬਾਦ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਝੁੱਗੀ ਜਾ ਪਾਈ।<noinclude>{{right|49}}</noinclude> ksej9e0dwpo68qhdufjztqigl99ltaf 250 50111 230236 131861 2026-07-28T14:07:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧੀ ਰਾਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਮਗਰ ਟੁਰ ਪਈ। ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦੀ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਜਾਣਕੇ ਗਲ ਆਈ ਗਈ ਕਰ ਛੱਡੀ ਸੋਹਣੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਪੁੱਜੀ, ਸਰਕੜੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਘੜਾ ਚੁਕਿਆ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਠਲ ਪਈ। ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਦੂਰ ਖੜੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤਕਦੀ ਰਹੀ! ਸੋਹਣੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਤੇ ਘੜਾ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਛੋਪਲੇ ਛੋਪਲੇ ਕਦਮੀਂ ਸੋਹਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਘਰ ਪੁਜ ਗਈ। {{gap}}ਦਿਨੇ ਨਨਾਣ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹੀਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਜਾ ਸੁਣਾਈ। {{gap}}ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਸੋਹਣੀ ਉੱਠੀ! ਬਾਹਰ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ! ਸਾਰੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ! ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਧੱਕਾ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਹਣੀ ਨੇ ਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਪੈਰ ਰਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੜਾਈ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਮੋੜੇ। ਉਹਦਾ ਮਹੀਂਵਾਲ ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਦੂਰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉਹਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਤਕੜਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਰਾਹ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਡੇ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਖੰਡੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਡਿਗਦੀ ਜ਼ਿੰਹਦੀ, ਝਾੜੀਆ, ਝਾਫਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸਦੀ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋਈ ਝਨਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਈ। ਉਸ ਸਰਕੜੇ ਦੇ ਬਝੇ ਵਿੱਚੋਂ ਘੜਾ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਘੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਟੁਣਕਾਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਪਹਿਲੀ ਟੁਣਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਹ! ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕੱਚਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ! ਮੁਹਬੱਤ ਨਵੇਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਟਿਮਟਿਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਸੁਰੀਲੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀਆਂ ਤਾਨਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਗਾ ਦਾ ਪਿਆ ਸੀ।<noinclude>{{right|51}}</noinclude> az12fgvuxvpa7kjyxr28nemqr9wwtsa 250 50124 230237 131877 2026-07-28T14:07:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸੋਹਣੀ ਹੁਣ ਅਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ! ਇਕ ਦਿਨ ਫ਼ਕੀਰ ਬਣਿਆ ਮਹੀਂਵਾਲ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਮਰੋਂ ਝਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਿਲਣਾ ਨੀਯਤ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਰਦੀ, ਸੋਹਣੀ ਅਪਣੇ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਉਠਦੀ ਤੇ ਇਕ ਮੀਲ ਬੇਲੇ ਦੇ ਤਰਾਹ ਤਰਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸੁਨਸਾਨ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਅਪਣੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਦੀ। ਮਹੀਂਵਾਲ ਪਾਰੋਂ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਝਨਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ। {{gap}}ਸਤਾਰਿਆਂ ਜੜੇ ਚੰਦੋਏ ਦੀ ਛਾਂ ਥੱਲੇ ਦੋ ਘਾਇਲ ਰੂਹਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਪਿਆਰੀਆਂ, ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ। {{gap}}ਇਕ ਰਾਤ ਝਨਾਂ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੇ ਤੰਦੂਏ ਨੇ ਚੱਕ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਉਹਦਾ ਪਟ ਚੀਰ ਸੁਟਿਆ। ਹੁਣ ਮਹੀਂਵਾਲ ਲਈ ਤੈਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਸੋਹਣੀ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਘੜਾ ਲੈ ਗਈ। ਘੜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਝਨਾਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਜਾ ਪੁੱਜੀ। ਮਹੀਂਵਾਲ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਅਪਣੀ ਪੀੜ ਭੁਲ ਗਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੀਏਂ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਅੱਧਾ ਰਹਿ ਗਿਐ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਤਕੜੀ ਨਿਕਲੀ ਏਂ, ਐਡੀ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਐਡੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਇਕ ਔਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਏ......" {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਮਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਹੀਂਵਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਪੁੱਜਾਂਗੀ! ਇਹ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲ ਨਹੀਓਂ ........!" {{gap}}ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹੀਵਾਲ ਪਾਸ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਘੜਾ ਬਰਕੜੇ ਦੇ ਇਕ ਬੂਝੇ ਵਿਚ ਕੋ ਦੇਂਦੀ!<noinclude>{{right|50}}</noinclude> mxoui6laon2nhhpqfkj7s1851f4ros0 250 50125 230238 131878 2026-07-28T14:07:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧੀ ਰਾਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਮਗਰ ਟੁਰ ਪਈ। ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦੀ ਦਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਜਾਣਕੇ ਗਲ ਆਈ ਗਈ ਕਰ ਛੱਡੀ ਸੋਹਣੀ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪੁੱਜੀ, ਸਰਕੜੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵਿਚੋਂ ਘੜਾ ਚੁਕਿਆ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਠਲ ਪਈ। ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਦੂਰ ਖੜੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤਕਦੀ ਰਹੀ! ਸੋਹਣੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਤੇ ਘੜਾ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਲੁਕੋ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਦੀ ਨਨਾਣ ਛੋਪਲੇ ਛੋਪਲੇ ਕਦਮੀਂ ਸੋਹਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਘਰ ਪੁਜ ਗਈ। {{gap}}ਦਿਨੇ ਨਨਾਣ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਦੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹੀਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾ ਜਾ ਸੁਣਾਈ। {{gap}}ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਸੋਹਣੀ ਉੱਠੀ! ਬਾਹਰ ਘੁਪ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ! ਸਾਰੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ! ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਧੱਕਾ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਹਣੀ ਨੇ ਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਪੈਰ ਰਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੜਾਈ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਮੋੜੇ। ਉਹਦਾ ਮਹੀਂਵਾਲ ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਦੂਰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉਹਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਤਕੜਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰ ਪਈ। ਰਾਹ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਡੇ ਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਖੰਡੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਡਿਗਦੀ ਜ਼ਿੰਹਦੀ, ਝਾੜੀਆ, ਝਫਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸਦੀ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋਈ ਝਨਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਈ। ਉਸ ਸਰਕੜੇ ਦੇ ਬੂਝੇ ਵਿੱਚੋਂ ਘੜਾ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਘੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਟੁਣਕਾਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਪਹਿਲੀ ਟੁਣਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਹ! ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕੱਚਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ! ਮੁਹਬੱਤ ਨਵੇਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਟਿਮਟਿਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਸੁਰੀਲੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀਆਂ ਤਾਨਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਗਾਉਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ<noinclude>{{right|51}}</noinclude> f7agpy85fjeyvcmim56x9fstlkwlag5 250 50126 230239 131879 2026-07-28T14:07:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਰਲੇ ਕੰਢੇ ਸੋਹਣੀ ਕੱਚਾ ਘੜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਖੜੀ ਸੀ। ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਿਆ ਪੂਰੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ। ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੇ ਕਹਿਰਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}"ਕੀ ਹੋਇਆ ਘੜਿਆ ਤੂੰ ਪੱਕਿਓ ਕੱਚਾ ਬਣ ਗਿਓਂ! ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਪਰਤਾਂਗੀ, ਅਪਣਾ ਕੌਲ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਮਰਦ ਜ਼ਾਤ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਉਲਾਂਭਾ ਨਹੀਂ ਖੱਟਾਂਗੀ ਕਿ ਇਕ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੌਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾ ਨਿਭਾਵਾਂਗੀ, ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਵਾਰਨੀ ਪੈ ਜਾਵੇ...... {{gap}}ਸੋਹਣੀ ਨੇ ਸੱਚੇ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਅਪਣੇ ਦੋਨੋ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਤੇ ਕੱਚ ਘੜੇ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਠਿਲ੍ਹ ਪਈ: {{Block center|<poem>ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਲਿਸ਼ਕਣ ਤਾਰੇ ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਰਦੀ ਵੇਖੀਂ ਰੱਬਾ ਖੈਰ ਕਰੀਂ ਤੇਰੀ ਆਸ ਤੇ ਮੂਲ ਨਾਂ ਡਰਦੀ।</poem>}} {{gap}}ਮੂੰਹ ਜ਼ੋਰ ਪਾਣੀਆਂ ਅੱਗ ਕੱਚਿਆਂ ਨੇ ਕਿੱਥੋਂ ਠਹਿਰਨਾ ਹੋਇਆ। ਸੋਹਣੀ ਅਜੇ ਥੋਹੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਘੜਾ ਖੁਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੀ .. ਹੋਰ ਕੁਝ ਗਜ਼ ਵਧੀ... ਕਹਿਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ! ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਟੁਟਣ ਲੱਗਾ...। {{gap}}"ਮਹੀਂਵਾਲਾ, ਮਹੀਂਵਾਲਾ... ਆ ਮਿਲ ਲੈ ਮਹੀਂਵਾਲਾ..." ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੁਆਚ ਗਈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਲਹਿਰ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਹਾਕੇ ਲੈ ਗਈ। {{gap}}ਬੜੇ ਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੀ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਵਿਚ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘੋਲ ਕਰੇਂਦੀ ਸੋਹਣੀ ਵੱਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}"ਸੋਹਣੀਏ ਦਿਲ ਨਾ ਛੱਡੀ, ਮੈਂ ਆਇਆ।" ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।<noinclude>{{left|52}}</noinclude> qrumywfel8s5ibnbuloww59ml9n7fgb 250 50128 230240 131882 2026-07-28T14:07:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਝਨਾਂ ਦੇ ਅਧ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਜਿਆਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਤੋਂ ਚੰਦ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਰੂੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੋਹਣੀ ਤੱਕੀ। ਉਹਨੇ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਮਾਰੇ ਤੇ ਬੇਸੁਰਤ ਸੋਹਣੀ ਫੜੀ ਲਈ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਕੇ ਕੰਢੇ ਵਲ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਦਰਿਆ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਪੂਰਾ ਅੱਧਾ ਦਰਿਆ ਅਜੇ ਉਸ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਅਧ ਵਿਚਕਾਰ ਟੁਟ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਕਹਿਰਾਂ ਭਰੀ ਲਹਿਰ ਉਹਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਸਮੇਤ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। {{gap}}ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੀ ਝੁਗੀ ਵਿਚ ਟਿਮਟਮਾਂਦਾਂਦੀਵਾਂ ਚਰੋਕਣਾ ਬੁਝ ਚੁਕਾ ਸੀ।<noinclude>{{right|53}}</noinclude> fzwe53rhfpg2w16db6muo5cslcuv0ez 250 50130 230241 131884 2026-07-28T14:08:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਲੱਗੀ ਦੋਸਤੀ ਪੜਦਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਵੇ ਨੇਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਯਾਰ ਦੀਆਂ ਘਰ ਘਰ ਛਿੜੀਆਂ ਵਾਰਾਂ {{gap}}(ਲੋਕ-ਗੀਤ)</poem>}}<noinclude></noinclude> 6ix6ggewu2gdcbdx7obbwsoal5vfd7e 250 50138 230242 131915 2026-07-28T14:08:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਮਿਰਜ਼ਾ ਮਸੀਂ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਬਾਪ ਬਿੰਜਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਿੰਜਲ ਖਰਲਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ, ਦਾਨਾਂ ਬਾਦ ਦੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਸੀ। ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਕੁਵੇਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਸੋਗ ਬਣ ਗਈ। ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮਾਂ ਖੀਵੀ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ! ਉਸ ਨੂੰ ਗਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗਸ਼ਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇਆਣੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਬਰੀਆਂ ਦੇਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਢਾਰਸਾਂ ਬਨਾਂਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। {{gap}}ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਖੀਵੀ ਲਈ ਬਿਜਲ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਮਾਮਾ ਖੀਵਾ ਖਾਨ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਖੀਵੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਖੀਵੇ ਦੇ ਘਰ ਕਿਸੇ ਗਲ ਦੀ ਤੋਟ ਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਸੀ। ਅਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪਜ ਬਹਾਨੇ ਮਦਦ ਕਰਨੀ, ਉਹ ਅਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲੈ ਲਈ। {{gap}}ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਖੀਵੇ ਖਾਨ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇਕ ਧੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰ ਗਈ। ਤੇ ਹੁਣ ਉਹਨੇ ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ<noinclude>{{right|57}}</noinclude> q2vi4fa8ckgj94hg7av5g03tplvw6ws 250 50139 230243 131916 2026-07-28T14:08:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਤੀਵੀਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਹਾਨਣ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਜੀ ਪਰਚਾਣ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਬਾਲ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲ ਭੁਲਾਕੇ ਬਾਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਏ। {{gap}}ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸੀਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਪਾਸ ਪੜਨੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ! ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਰਹੇ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ। <poem>ਸਾਹਿਬਾਂ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਾਂ।</poem> {{gap}}ਜੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਸਦਦਾ ਤਾਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਆਖਦਾ। ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾ ਸੀ ਵਖਾਈ ਦੇਂਦੀ ਤੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਗਭਰੂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਦੋਨੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਦੱਕੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਦੋ ਜਵਾਨੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਣਾ, ਬੇਮੁਹਬਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਜ਼ੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਨਿੰਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}"ਮਿਰਜ਼ਿਆ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਇਹ ਲੋਕੀ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੜਦੇ ਨੇ। ਸਾਡੀ ਪਾਕ ਮੁਹਬੱਤ ਨੂੰ ਊਂਜਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ!" {{gap}}"ਸਾਹਿਬਾਂ ਇਹ ਲੋਕੀ ਕੀ ਜਾਨਣ! ਸਾਡੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ 'ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ- ਅਸੀਂ ਬਚਪਨ 'ਚ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ- ਉਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀ ਤੇ ਅਜ਼- "<noinclude>{{left|58}}</noinclude> fy8ang1vdj50jx253zca8w7r4we2nwc 250 50140 230244 131917 2026-07-28T14:08:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}"ਮਿਰਜ਼ਿਆ, ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਸਾਂ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਜਵਾਨ ਮੁਹਬੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੜਦੈ। ਮੁਟਿਆਰ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਕੰਡਿਆਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਕੋਟ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਫ਼ਖਰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੈ। ਮਿਰਜ਼ਿਆ ਇਹ ਕੀ ਕੁਝ ਵੀ ਪਏ ਆਖਣ। ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਏ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਾਨਣ ਏਂ।" {{gap}}"ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਏਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਤੂੰ ਹੀ ਏਂ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੂੰ ਹੀ ਏਂ! {{gap}}ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹਸਣਾ, ਮਿਲ ਬੈਠਣਾ ਚੰਗਾ ਨਾ ਸੀ ਲਗਦਾ। ਉਹਨੇ ਖੀਵੇ ਖਾਨ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਊਂਜਾਂ ਲਾਈਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਈਆਂ ਜਵਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਮੁਗਧ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਾਂਜੀ ਘੋਲ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਤੇ ਹੁਣ ਖੀਵੇ ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਹੱਸਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਉਠਣਾ ਬੈਠਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਿੱਘ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਂਦਾ। ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਲਾਡਾਂ ਮਲਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦਾਨਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾ ਲਈ ਤੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਣਾ ਮਿਰਜ਼ੇ ਲਈ ਸੁਖੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਸੱਕਾ ਮਾਮਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰੇਗਾ? ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਇਹਦਾ ਚਿਤ ਚੇਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੇ ਦਿਲ ਤੇ ਪਥਰ ਰਖ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨਾਬਾਦ ਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਨ, ਨੇਜਾਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਦਿ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਉਹਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾ ਮੋੜ ਸਕੇ। ਸਾਹਿਬਾਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਲਈ ਆਫਤਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਉਡ ਕੇ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਪੁਜ ਜਾਵੇ। ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਾ<noinclude>{{right|59}}</noinclude> scsxl6ulnjl1ecaa8c0klhqz029xse8 250 50549 230226 132558 2026-07-28T14:06:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|3em}} {{right|{{xx-larger|'''ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ'''}}}} {{dhr|10em}}<noinclude></noinclude> 4z5k9lj3nuvxhiliws2oz6mzww9x5sm 250 54376 230367 144823 2026-07-28T23:21:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} -ਜੇਹੜਾ ਟਾਲਸਟਾਇ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਚਿਠੀ ਪੜਨ ਪਿਛੋਂ ਨਫਰਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ ਜੇਹੜੀ ਅੰਤਮ ਚਿਠੀ ਵਿਛੜ ਕੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਟਾਲਸਟਾਇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀ, ਉਸ ਵਿਚਲਾ ਪਛਤਾਵਾ ਪੜ ਕੇ ਸਭ ਭੁਲਾਂ ਖਿਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਇਸ ਲਈ ਦਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਆਦਮੀ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਲੋਂ ਫ਼ੇਲ ਹੈ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟਾਲਸਟਾਇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ, ਆਪਣੇ ਪੁਤਰ ਵਲੋਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੈ ਪਰ ਟੈਗੋਰ ਚਾਰੇ ਕੰਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਮੀ ਬੰਗਾਲੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਪਰ ਸਾਥ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚੱਪੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਾਵੇਂ ਨ ਚਲ ਸਕੇ, ਪਹਿਲੋਂ ਪਤਨੀ, ਪਿਛੋਂ ਕੁੜੀ ਤੇ ਉਸਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਨਿਕ ਪੁਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਜੇਹੜਾ ਕਰਣਾ ਰਸ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਘਾਹ ਤੇ ਪਏ ਧੁੰਧ ਦੇ ਕਿਣਕਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਈ ਅਥਰੂ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਲਾਬ ਤੇ ਪਈ ਤ੍ਰੇਲ ਵਾਂਗ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਡਲਕੇ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਛਲਕ ਉਠੇ। {{gap}}ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬੰਗਾਲ ਵਲੋਂ ਮਾਨ-ਪੱਤ੍ਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਵੰਤਾ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਰਸਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਨੁਖ ਵਡੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਭੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਡੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਰਘਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ<noinclude>{{rh||੨੦.|}}</noinclude> chwqx9yv4xqcaylpuo3g24edwe11xel 250 54377 230368 144824 2026-07-28T23:23:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਸਮਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਕਲਕੱਤੇ ਸਾਰੇ ਬਜ਼ਾਰ ਸਜਾਏ ਗਏ, ਇਕ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਜਲਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਅਰਘਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਰੇ, ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫੁਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਰ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਵਲ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਉਤੇ ਉਕਰਿਆ ਮਾਨ-ਪੱਤਰ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਆਦਰ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਤੁਕ ਗਲਤ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਨ ਤੇ ਆਦਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪੋੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਟੈਗੋਰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਜੰਮ ਪਲ ਸੀ ਤੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਮੈਂ ਜਿੰਨੀ ਇਜ਼ਤ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ, ਉਨੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ਅੰਗਾਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। {{gap}}੧੯੧੨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਲਾਇਤ ਗਏ ਤੇ ਏਸੇ ਵਾਰ ਏਨਾਂ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਛਾਪੀ। ੧੯੧੩ ਨੂੰ-ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਸਨ-ਏਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ-ਨੋਬਲ ਪ੍ਰਾਈਜ਼-ਏਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਾਮ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਅਲਫੇਡ ਨੋਬਲ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ੧੯੦੧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਅਲਫੇਡ ਨੋਬਲ ਨੇ ਪੰਜ ਇਨਾਮ ਇਕ ਇਕ ਲਖ ਵੀਹ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਰਖੇ ਸਨ ਇਹ ਵਖ ਵਖ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਤੇ ਹਨ ਸਾਹਿੱਤ, ਰਸਾਇਣ, ਪਦਾਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ,ਵੈਦਕ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ,ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ। {{gap}}੧੯੧੪ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ 'ਸਰ' ਦਾ ਖਤਾਬ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ੧੯੧੯ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗੜ ਬੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਜੱਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਗੋਲੀ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੇ ਖਤਾਬ ਤਿਆਗਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀ ਅਪਮਾਨਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈ:<noinclude>{{rh||੨੧.}}</noinclude> 1ao1r9z4zobqbec8tk7y56br1nwscwa 250 54378 230369 144825 2026-07-28T23:23:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਆਦਰ ਲਵਾਂ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" {{gap}}੧੯੨੦ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਰ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਨਮਾਨ ਏਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਨੇ ਦਿਤਾ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਅਗਲੇ ਸਫਿਆਂ ਤੋਂ ਪਏਗੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰੀਕਾ ਗਏ, ਉਧਰੋਂ ਵਾਪਸ ਔਣ ਵੇਲੇ ਏਨਾਂ ਸਦੇ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ‘ਕੋਪਨ ਹੇਗਨ’ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਕੇ ਜਲੂਸ ਕਢਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਾਨਣ ਹੈ।" {{gap}}ਸਵੀਡਨ ਵਿਚ ਭੀ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਮਾਨ-ਪਤਰ ਦਿਤੇ ਗਏ, ਇਕ ਉਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਨੋਬਲ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਲੋਂ । ਏਥੇ ਭੀ ਇਕ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਜਲੂਸ ਕਢਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲਾਟ ਪਾਦਰੀ ਜੀ ਸਨ। {{gap}}ਬਰਲਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਨੇ ਇਕ ਖੁਲੇ ਹਾਲ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਇਕ ਚੰਗਾ ਚਬੂਤਰਾ ਸੀ ਪਰ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਰ ਚੜਨ ਵਾਲੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਇਕ ਇਕ ਡੰਡੇ ਤੇ ਕਈ ਕਈ ਆਦਮੀ ਬੈਠ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਤੇ ਪੁਜਣ ਲਈ ਨ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸੀ ਤੇ ਨ ਕੋਈ ਢੰਗ। ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਸੋਚਦਿਆਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਗ ਭਗ ਸਤ ਸੌ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੇ ਮ: ਟੈਗੋਰ ਸਟੇਜ ਤੇ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼ਬਦ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਇਹ ਕਹੇ, "ਮੈਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸਮਾਂ<noinclude>{{rh||੨੨.|}}</noinclude> goejxduch88e8zjsw0zdrekaq58zlkl 250 54379 230370 144826 2026-07-28T23:23:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਕਢਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਬਲਕ ਵਾਸਤੇ ਏਨਾਂ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।" {{gap}}ਜਦੋਂ ਮ: ਟੈਗੋਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਨੁਖਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਪਾਲਾਂ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਇਕ ਨਾਹਰਾ ਟੈਗੋਰ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵੱਡੀ ਦਾ ਇਕ ਪਾਸਿਉਂ ਲਗਦਾ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਗੂੰਜਦਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਗੁੰਮਦਾ। {{gap}}ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਸਟ੍ਰਾਸ ਵਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਨੇ ਬੜਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੋ: ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੈਕਚਰ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਖੀਆਂ ਦੀ ਉਤਮ ਜੋਤ ਟੈਗੋਰ ਵਿਚ ਜਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਏਨਾਂ ਅਸਰ ਪਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਰਨ ਧੂੜ ਮਥੇ ਤੇ ਲਾਈ। {{gap}}ਜੋ ਆਦਰ ਮਹਾਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਚੀਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਜ ਤਕ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਦੇ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਘਟੋ ਘਟ ਚੀਨ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਰੰਗੂਨ, ਮਲਾਇਆ, ਜਾਵਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਨ ਪੂਜੇ, ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਸਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਈ, ਤਾਕੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇਤਰਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨ ਹੋਵੇ। 'ਪੇਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪੂਜਣ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਉਤਾਰਾ ਦਿਤਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਮਾਨ-ਪੱਤਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਬੜਾ ਚਿਰ ਆ ਕੇ ਗਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੋਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਮਾਨ-ਪੱਤਰ ਦਿਤਾ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ ‘ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ` ਤੇ ‘ਭਾਰਤ ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ' ਤੇ ਇਕ ਕਮਾਲ ਦਾ ਲੈਕਚਰ ਦਿਤਾ। ਏਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ, ਬੜੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਚੀਨਿਆਂ ਨੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਰੰਗਦਾਰ ਕਪੜੇ ਦਿਤੇ ਗਏ ਤੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, “ਚੂੰ-ਚੇਨ-ਤਾਂ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ,<noinclude>{{rh||੨੩.|}}</noinclude> 8uv34xbqg9fgy38cikm60m3f97i5ih0 250 54380 230371 144827 2026-07-28T23:23:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} "ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ।" {{gap}}ਜਪਾਨ ਵਿਚ ਭੀ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਜਪਾਨੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਏਸੇ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਾਲੇ ਆਤਮਕ ਰਾਹ ਲਭਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।" {{gap}}ਜਿਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਕੇਤਨ ਦਾ ਚਰਚਾ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਉਹ ਸਚਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕੌਮ, ਦੇਸ਼, ਨਸਲ, ਮਜ਼ਹਬ ਤੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਪੁਛੇ ਗਿਛੇ ਇਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਥੇ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼, ਜਰਮਨ, ਆਮੈਕਨ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਦੀ ਸੁਪਨਾਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਜੋ ਇਕ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਏਥੇ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜਾ ਤੇ ਪਰਜਾ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਉਨਾਂ ਚਿਰ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਚਿਰ ਪਰਜਾ ਬੇ-ਸ਼ਰਮ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਜ਼ਾਲਮ। ਮਨੁਖ ਮਨੁਖ ਤੇ ਭਲਾ ਰਾਜ ਕਰ ਈ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ?" {{gap}}ਜਿਸ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਦਾ ਅਜ ਕਲ ਦੀ ਹਰ ਮਹਿਫਲ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਖਿਆਲ ਸਨ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਖਿਆਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਮਹਾਤਮਾਂ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਹਿਕੜੀਆਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅਮਿਟ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਭਰ ਦਿਤੇ? ਜਿਸ ਸੱਭਯ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕੀ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਨਹੀਂ ਰਖ ਛਡੀ? ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਇਕ ਭੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਥੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਅਸਬ ਦੀਆਂ ਚੰਗਿਆੜੀਆਂ ਮਘ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? {{gap}}ਇਕੱਲੇ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬੂਟਾ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਹਰਿਆ ਰਖਣ ਲਈ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦਿਤਾ, ਆਪਣੀ<noinclude>{{rh||੨੪.|}}</noinclude> 9iix2cfrhjiybzrgsde4py8ame13bq5 250 54381 230372 144828 2026-07-28T23:23:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਦੌਲਤ ਦਿਤੀ, ਆਪਣਾ ਹੁਨਰ ਤੱਕ (ਚਿੱਤ੍ਰਕਾਰੀ) ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਪਿਆ ਤੇ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਵਿਤ੍ਰੁ ਸੁੰਦ੍ਰਤਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਝਟ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਹੁਕਮ ਇਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੇਠ ਕੋਲੋਂ ਗੁੰਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੁਵਾ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਕਈ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਮ: ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਚਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਪਿਆ ਭੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਪਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੀ ਚਿਠੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿੱਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਨਕਿੰਗ ਦੀਆਂ ਬੇ-ਪੱਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਵਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਕੇਤਨ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਚੀਨੀ ਮੰਦਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਜਪਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਹੇ ਰਬ ਦਾ ਨਾਂ। {{gap}}ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾਂ ਟੈਗੋਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਂ ਹਨ, ਜੇ ਕਿਤੇ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਕੋਇਟੇ ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੈੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਿਟਾ ਆਖ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਭੁਚਾਲ ਜੇਡੇ ਝਟਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਡੇ ਮੋਟੇ ਤੋਂ ਸਾਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਖਲਾਕੀ ਦਲੇਰੀ। {{gap}}ਮਹਾਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜੇ ਕਿਤੇ ਲੋਕ ਨਾਹਰੇ ਘੱਟ ਲਾਇਆ ਕਰਨ, ਜਲੂਸਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ, ਹੜਤਾਲਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਲਾ ਪੜ੍ਹ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਾਮੇ ਮਿਲ ਸਕਣ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਥ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਪਰ ਸਾਡੇ ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਜ਼ਬਾਨ ਈ ਲੁਤਰ<noinclude>{{rh||੨੫.|}}</noinclude> 02lq2cf1nmqknbvtpw6tukumhxfzie5 250 54382 230373 144829 2026-07-28T23:24:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਲੁਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਡੌਲਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਨਹੀਂ।" {{gap}}ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਟੈਗੋਰ ਨੇ। ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤੋਲਣ ਵੇਲੇ ਇਕੱਲੇ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਤਕੜੀ ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਤੋਲਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਛੇ ਤਾਂ ਨਿਝੱਕ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, “ਕੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣ ਲਈ ਏਹੋ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਮਹਾਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਕਈ ਨਾਵਲ, ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਹਨ, ਗੀਤ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਭੀ ਬਹੁਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਚ ਹੈ, ਜੋ ਟੈਗੋਰ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਉਚਾ ਸੀ, ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਉਲਾਂਘਾਂ ਦੇ ਮਧਮ ਜਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਉਮਰ ਖਿਆਮ ਜੋ ਜੀਵਨ ਫਲਸਫਾ ਸਾਕੀ, ਪਿਆਲਾ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਰੂਪਕਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸੱਕਿਆ, ਸਾਡਾ ਟੈਗੋਰ ਬੰਸੀ ਵਿਚ ਅਧੂਰੀ ਫ਼ੂਕ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਾ ਸੁਣੋ ਕਿਥੋਂ ਖੜੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬੰਸਰੀ ਸੁਰ ਕਢਦੀ ਹੈ:— {{Block center|<poem>"ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਨ ਝਖੜਾਂ ਦੀ ਨ ਲੋੜ ਸ਼ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੌਕੇ ਜੇਡੀ ਫੂਕ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ" ਜਾਂ "ਛੇਕ ਥੋੜੇ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਥੋੜੀਆਂ ਅਸਰ ਵਧੇਰੇ" </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੬.|}}</noinclude> jtorvfez6pc86cwkqb6grq0xax5eg2d 250 54383 230374 144830 2026-07-28T23:24:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} {{Block center|<poem>"ਤੁਛ ਵਾਂਸ ਦੀ ਪੋਰੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬਾਂਸਰੀ ਕੀਤਾ"</poem>}} {{gap}}ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚ ਡਰਾਉਣਾ, ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਠੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੁਹਣਾ ਸੱਚ, ਕੋਮਲ ਸੱਚ ਤੇ ਸੁਰੀਲਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਤੇ ਬਚੇ ਦੀ ਮੁਸਕ੍ਰਾਹਟ ਵਾਂਗ ਭੋਲੇ, ਕੁਵਾਰੀ ਦੀ ਸੁੰਦ੍ਰਤਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਰ ਭਾਵ ਬਿਰਧਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਘੜ ਹਨ। ਟੈਗੋਰ ਮਨੁਖ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਧੜਕਨ ਸਾਂਝੀ ਆਪ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਈਆਂ ਚਿੱਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੀ ਬੜੀ ਬ੍ਰੇਕ ਸੋਝੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਖੜੋਣ ਜਾਂ ਬੈਠਣ-ਕਟਾਖਸ਼ ਦੀ। ਕਈ ਸਚ ਮੁਚ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਿਚ ਜਾਨ ਪਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਹਮਦਰਦੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੇ ਚੌਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਉਚਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਭੀ ਉਹ ਲਿਖਾਰੀ ਜਾਂ ਚਿੱਤਕਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕਲੋਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ—'ਪ੍ਰੇਰਣਾ'। ਜੇ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ, ਕੰਮਾਂ ਵਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਉਹ ਕਵੀ ਜਾਂ ਚਿੱਤ੍ਰਕਾਰ ਕੌਮਾਂ ਤੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਭਰੀਆਂ ਪਗ-ਡੰਡੀਆਂ ਤੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪਛਮ ਨੂੰ ਇਕਮਿਕ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ; ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਅਮੁਕ ਬਲ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; {{gap}}"ਹਥ ਨਵੇਂ ਝੋਲੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ" ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁਖੀ ਮੰਗਾਂ ਇਕੋ ਜਹੀਆਂ ਹਨ,<noinclude>{{rh||੨੭.|}</noinclude> lgf8y54ovzcpsxznbkm2mc8b2hkyz9e 250 54384 230375 144831 2026-07-28T23:24:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਕੇਵਲ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹਥ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਟੈਗੋਰ ਸਾਡੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਗਰਾਤੇ ਦਾ ਘੜਨਹਾਰਾ ਹੈ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਨੀਂਦਰਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖਿਲਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। {{gap}}ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ, ਕਈਆਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਇਕ ਲੀਡਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹੋ ਤੋੜ ਤੱਕ ਨਿਭਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਲੀਡਰ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜੇ ਜਦੋਂ ਮੁਲਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਡਾਵਾਂ-ਡੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਰੇ ਗੰਢ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਇਕ ਕੇਡੀ ਟੁੰਬਣੀ ਤੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਤਾਰ ਆਈ ਸੀ, "ਹੇ ਗੁਰਦੇਵ, ਜਿਵੇਂ ਵੀਹ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਡੰਡੇ ਚੜ ਚੁਕੇ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਡੰਡਾ ਹੋਰ ਭੀ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਬੜੀ ਲੋੜ ਹੈ।" {{gap}}ਮਹਾਤਮਾ ਤਿਲਕ, ਗੋਖਲੇ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਪੰਡਤ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਤੇ ਜਤੇਂਦਰ ਨਾਥ ਵਰਗਿਆਂ ਨੇ ਕੇਡੀ ਕਾਹਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਜ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਪਿਛੇ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਅਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਦੀ ਗਰਜਵੀਂ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ। ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਡਵੀਜਨਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਏਨਾਂ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਜਿਨਾਂ ਇਕ ਲੀਡਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ। ਲੀਡਰ ਤਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਪੁਛੋ-ਮਿਸਟਰ ਚਰਚਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਕੀਮਤ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਾਮੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਹੌਕੇ ਭਰ ਚੁਕੇ ਹਨ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਹੋਰ ਇਸਤਰਾਂ ਕਰਨਾ ਪਏ। ਹੌਸਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਢਹਿਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਬਾ, ਸਾਡੇ ਮੰਦਰ ਹੁਣ ਕਦੀ ਨ ਡਿਗਣ। {{gap}}ਕਲਕਤੇ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਵੱਡੇ ਜਲੂਸ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ<noinclude>{{rh||੨੮.|}}</noinclude> olwubq6jupbstir0shm52af2d2cdb14 250 54385 230376 144832 2026-07-28T23:24:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} ਵਿਚ ਡਿਠੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਫੈਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ-ਸਣੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਮੰਨਜ਼ਲੇ ਮਕਾਨਾਂ ਤੇ–ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਨੁਖ ਤੀਵੀਂਆਂ ਨੇ ਇਕਠੇ ਅਥਰੂ ਕੇਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਤਿੱਕੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਡੂੰਘੇ ਡੂੰਘੇ ਹੌਕੇ ਭਰੇ ਹੋਣ। ਪਹਿਲੀ ਅਰਥੀ ਸੀ ਮੌਤ ਜਿਤਣ ਵਾਲੇ ਜਤੇਂਦਰ ਦੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਮਹਾਤਮਾਂ ਟੈਗੋਰ ਦੀ। {{gap}}ਜਤੇਂਦਰ ਦੇ ਜਲੂਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਚਾਨਣ ਦੇ ਅਖਰਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪਾਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖ ਕੇ ਅਰਬੀ ਨਾਲ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਅਜ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖ ਕੇ।" ਉਹ ਤੁਕਾਂ ਹੂ-ਬਹੂ ਹੇਠ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ- {{Block center|<poem>"ਭਯ ਨਾਹੀਂ ਆਰੋ ਭਯ ਨਾਹੀਂ ਨ ਖੂਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਜੋ ਕਰਲ ਦਾਨ ਖੈ ਨਾਹੀਂ ਤਾਰੋ ਖੈ ਨਾਹੀਂ।" "ਟੈਗੋਰ"</poem>}} {{gap}}ਜਿਸਦਾ ਮੋਟਾ ਅਰਥ ਹੈ (ਓ ਜਤੇਂਦਰ) ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਵਿਚੋਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਕੋਈ ਕੀ ਦੇਵੇ, ਮਾਹਤਮਾ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪ ਲਗ ਭਗ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਕਢੇ ਇਹ ੧੦੩ ਗੀਤ ਹਨ। ਲਗ ਭਗ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਜੁਵਾਨੀ ਦੇ ਗਾਏ ਹਨ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<noinclude>{{rh||੨੯.|}}</noinclude> mf3ebckni5ot9vsor603p9jqg95vexs 250 54386 230377 144833 2026-07-28T23:24:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}} {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਲੇਖ ਲਭਣ ਦੀ ਗੁਸਤਾਖੀ ਕਰਨ ਲਗਾ ਸਾਂ ਪਰ ਹਰ ਗੀਤ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹੂਕ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੂੰਜ ਦੇ ਕਰਣ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਹਰ ਕੂੰਜ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿਸੇ ਦੂਰ--ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਉਤੇ ਹੈ, ਪੈਰ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤ ਦੀ ਵੱਟ ਉਤੇ ਹਨ। ਕੁੰਜ ਚਿਟੇ ਬਰਫ ਸੁਰਤੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਹੇਠਾਂ ਧਿਆਨੀ ਆਂਡੇ ਸਾਂਭ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਧ-ਕੱਚੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਸੁਪਨ ਵਾਂਗ, ਜਗਿਆਸੂ ਜੋਗੀ ਵਾਂਗ। {{gap}}੭ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਜੋ ਦੁਖ ਸਭਯ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਅਜ ਹਰ ਇਕ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰੋਣੇ ਨ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਚ ਮਾਤਮ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸਫਾਂ ਵਿਛਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਿਥੇ ਸਦੀਆਂ ਬਹਿ ਕੇ, ਰੋ ਰੋ ਅੱਖਾਂ ਗਾਲ ਲੈਂਦੀਆਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਲਾਗੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਤੇ ਦੂਰ ਅਮ੍ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬੰਦ-ਚਾਨਣੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਟਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਅਗੇ ਬਹਿ ਕੇ ਉਸੇ ਦੇ ਦਿਤੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮਾਂ ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਬਾਹਵਾਂ ਦੇ ਉਲਾਰ ਵਿਚੋਂ ਅਧ-ਕੋਹੀ ਕਰਣਾ ਝਾਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁਲ ਤੇ ਪਈ ਤ੍ਰੇਲ, ਕਿਸੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ਰੋ ਕੇ ਕੱਟੀ ਰਾਤ ਦਾ ਲਾਲ ਹੋਈ ਅੱਖ ਦਾ ਹੰਝੂ ਹੈ। {{gap}}ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਾਗ ਦਿਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਨ ਹਾਰੇ ਕੰਨ। ਗੀਤਾਂ ਬਿਨੋਂ ਰਾਤਾਂ ਸੁੰਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਗੀਤ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਭ ਪਈ। ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ ਗੀਤ ਉਲਟਦੇ ਗਏ ਤੇ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲਗਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਦੀ ਜਾਪੀ। ਰਬ ਕਰੇ ਸਾਡੀ ਗੀਤ ਗਾਂਦਿਆਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੀਤ ਟੈਗੋਰ<noinclude>{{rh||੩੦.|}}</noinclude> hdb6pf3jyp59zop4em3ul3qmth15blt 250 54387 230378 144834 2026-07-28T23:25:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|{{xx-larger|ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ}}}}</noinclude>ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ- {{Block center|<poem>"ਮੇਰੇ ਹਰਖ ਸੋਗ ਦੇ ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਡਿਗਣ ਉਠਣ ਦੇ ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੀਤ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।"</poem>}} ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਉਹ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਆਇਆ 'ਤੇ ਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਸੀ ਜਾਗਾਂਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਿਠੀ ਯਾਦ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੂਜ ਹੈਡ ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ: ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਐਮ. ॥, ਬੀ. ਟੀ. ਦਾ ਰਿਣ ਕਿਸੇਤਰਾਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਲਾਹ ਸਕਦਾ ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੀਆਂ ਵਿੰਗੀਆਂ ਤੇ ਉਲਝੀਆਂ ਸਾਹਿੱਤਕ-ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਉਨਾਂ ਦੀ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਘੜੀਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਹਿੱਤ-ਸਭਾ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੇ ਘਟ ਹਨ। {{gap}}ਸ: ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੰਮ ਸ: ਬ: ਸ: ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਇਟੇ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਰਾਮਾਤ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਈ ਉਰੇ ਹਨ', ਉਸੇ ਬਣੇ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜੇਹਾ ਢਿਲੜ ਭੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਚੀਚੋ ਚੀਚ ਘਚੋਲੀਆਂ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{left|<poem>ਕੋਇਟਾ, ੧੯੪੧ ੭ ਵਜੇ ਸ਼ਾਮ</poem>}} {{right|ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਸੋਚ"}}<noinclude>{{rh||੩੧.|}}</noinclude> s5jxa8qa950b9226e97fv59za91o5k4 250 54388 230379 144835 2026-07-28T23:25:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|੧ਲੀ ਕੂੰਜ}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ, ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਤੂੰ 'ਅੰਤਾ' ਚੋਂ ਅਨੰਤ ਬਣਾਇਆ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਤੋਂ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਤੋਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ। ਪਿਆਲੇ ਬਣੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਇਕੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਲੱਡ ਦੀਵੇ ਜਗੇ ਤੇ ਬੁਝੇ-ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਜੀਵਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਲੇ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ; ਚਾਨਣੀਆਂ ਤੇ ਅੰਧੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਕੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕਰ ਭਰਿਆ, ਭਰ ਭਰ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਤੁਛ ਵਾਂਸ ਦੀ ਪੋਰੀ ਤੂੰ ਬਾਂਸਰੀ ਕੀਤਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧|}}</noinclude> s74qijw6lpkstpvd6q9c1yztvyvg6yh 230507 230379 2026-07-28T23:54:33Z Harchand Bhinder 2624 230507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|10em}} {{c|੧ਲੀ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ, ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਤੂੰ 'ਅੰਤਾ' ਚੋਂ ਅਨੰਤ ਬਣਾਇਆ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਤੋਂ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਤੋਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ। ਪਿਆਲੇ ਬਣੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਇਕੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਲੱਡ ਦੀਵੇ ਜਗੇ ਤੇ ਬੁਝੇ-ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਜੀਵਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਲੇ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ; ਚਾਨਣੀਆਂ ਤੇ ਅੰਧੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਕੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕਰ ਭਰਿਆ, ਭਰ ਭਰ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਤੁਛ ਵਾਂਸ ਦੀ ਪੋਰੀ ਤੂੰ ਬਾਂਸਰੀ ਕੀਤਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧|}}</noinclude> a2b2i62oxadn0z68u1hlnnf1oncuvnl 230508 230507 2026-07-28T23:54:53Z Harchand Bhinder 2624 230508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|15em}} {{c|੧ਲੀ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ, ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਤੂੰ 'ਅੰਤਾ' ਚੋਂ ਅਨੰਤ ਬਣਾਇਆ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਤੋਂ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਤੋਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ। ਪਿਆਲੇ ਬਣੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਇਕੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਲੱਡ ਦੀਵੇ ਜਗੇ ਤੇ ਬੁਝੇ-ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਜੀਵਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਲੇ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ; ਚਾਨਣੀਆਂ ਤੇ ਅੰਧੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਕੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕਰ ਭਰਿਆ, ਭਰ ਭਰ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਤੁਛ ਵਾਂਸ ਦੀ ਪੋਰੀ ਤੂੰ ਬਾਂਸਰੀ ਕੀਤਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧|}}</noinclude> dphg0bdeq7jeye8y2gf01ob1qlnjyfm 230509 230508 2026-07-28T23:55:36Z Harchand Bhinder 2624 230509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|17em}} {{c|{{xx-larger|੧ਲੀ ਕੂੰਜ}}}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ, ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਤੂੰ 'ਅੰਤਾ' ਚੋਂ ਅਨੰਤ ਬਣਾਇਆ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਰੇ ਤੋਂ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਤੋਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ। ਪਿਆਲੇ ਬਣੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਇਕੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਲੱਡ ਦੀਵੇ ਜਗੇ ਤੇ ਬੁਝੇ-ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ। ਜੀਵਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਲੇ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ; ਚਾਨਣੀਆਂ ਤੇ ਅੰਧੇਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਕੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕਰ ਭਰਿਆ, ਭਰ ਭਰ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਤੁਛ ਵਾਂਸ ਦੀ ਪੋਰੀ ਤੂੰ ਬਾਂਸਰੀ ਕੀਤਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧|}}</noinclude> hyojmb1fet5ow8nuxdm2fb0qx4nu0my 250 54390 230380 144837 2026-07-28T23:26:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਘਾਟੀਆਂ ਤੇ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਬੇਲਿਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿਆਂ ਘਾਟਾਂ ਤੇ ਵੱਗਾਂ ਤੇ ਇਜੜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਿਉਂ ਚੁੰਮਦਾ ਵਜਾਂਦਾ ਛੇਕ ਥੋੜੇ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਥੋੜੀਆਂ ਅਸਰ ਵਧੇਰੇ ਨਵੇਂ ਸੰਦੇਸੇ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਥਾਈਂ ਘੁੰਮਣ ਸਭ ਲੈਣ ਹੁਲਾਰੇ। ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਦਿਲ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਕੰਵਲ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਛੁਹਿਆਂ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਚੁਗਿਰਦਾ ਤੇ ਹੋਣੀ; ਗਾਂਦਾ ਗੀਤ ਵੇਦਨਾਂ ਦੇ ਕਿਹੜੀ ਬੋਲੀ ਦੱਸੋ ਵੇਦਨਾ? ਤੇਰੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੱਤਾਂ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੱਤਾਂ ਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਂ ਤੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਤੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਜੁਗ ਬੀਤ ਗਏ ਦਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਜੁਗ ਬੀਤ ਗਏ ਝੋਲੀਆਂ ਅਡਦਿਆਂ ਹੱਥ ਨਵੇਂ ਝੋਲੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਦਾ ਬਾਰਸ਼ ਸਦਾ ਕਿਣਮਿਣ </poem>}}<noinclude>{{rh||੨|}}</noinclude> dihtowdxm3b0sq7chwe39x71dfak0q3 250 54391 230381 144839 2026-07-28T23:26:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨ਜੀ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮੈਥੋਂ ਗੀਤ ਗਵਾਂਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਕਣੀ ਤਕਣੀ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਹਿਕੜੀ ਵਿਚ ਧੜਕਣ, ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਖਾਬਾਂ। ਜਦ ਗੀਤ ਮੈਂ ਗਾਵਾਂ। ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਕਬੋਲ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਕਠੋਰ; ਮੇਰੀ ਧੱਕੇ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੇਰੀ ਸੀਨਾ ਜ਼ੋਰੀ, ਜਦ ਗਾਣ ਮੈਂ ਲਗਾਂ, ਸਭ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ। ਮੈਂ ਭੀ ਗੀਤ ਤੂੰ ਵੀ ਗੀਤ। ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ ਇਕ ਰਲਵਾਂ ਗੀਤ। ਮੈਂ ਹਾਂ ਉਸ ਪੰਛੀ ਹਾਰ ਜੋ ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾੜਾਂ ਨੂੰ ਭਰਵੀਂ ਉਡਾਰੀ ਨਾਲ ਉਡਦਾ ਤੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਹਰਖ ਸੋਗ ਦੇ ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਡਿਗਣ ਉਠਣ ਦੇ ਗੀਤ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਜਾਂਦੇ। ਓ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਥੋਂ ਗੀਤ ਗਵਾਈ ਜਾ ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਨਾ ਮੁਕਣ ਮੈਂ ਗਾਂਦਾ ਨਾ ਥੱਕਾਂ ਤੇਰੇ ਅਨੁਭਵ ਕੰਬਣ ਮੇਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਥੱਰਾਨ </poem>}}<noinclude>{{rh||੩|}}</noinclude> cw9jhvuktee0wgd1xm20s6rbjf59cb8 250 54392 230382 144843 2026-07-28T23:26:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਤੂੰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਟੇਢੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਂ, ਨਿੱਤ ਇਹੋ ਸੋਚਾਂ ਪਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਗਾਵਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਜੇਡੀਆਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਦ ਫੜ-ਫੜਾਣ ਤਦ ਅਖਾਂ ਚਮਕਣ ਖੰਭ ਭੀ ਲਿਸ਼ਕਣ। ਹੁਣ ਨਸ ਗਏ ਮੌਸਮ ਸਭ ਮਨਜ਼ਲਾਂ ਮੁਕੀਆਂ। ਸਵਾਮੀ ਖਿੱਮਾਂ ਕਰੀਂ, ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਅਦਬਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਂ ਮਿੱਤ੍ਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਘੁੱਟਾਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ੋਖ ਇਸ਼ਾਰੇ {{c|{{larger|੩ਜੀ ਕੂੰਜ}}}} ਓ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆ ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਨਿਰਾਲੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਗਾਵੇਂ ਬਾਹਰ ਭੀ ਗਾਵੇਂ ਤੇ ਮਧ ਵਿਚ ਗਾਵੇਂ ਤੂੰ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਮੈਂ ਉਰਲੇ ਪਾਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ</poem>}}<noinclude>{{rh||੪|}}</noinclude> rz220izd6nwmdvubg9249poemzcgqov 250 54394 230383 144845 2026-07-28T23:26:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਆਵਾਂ ਜਾਵਾਂ, ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ। ਓ ਤੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਗੜਾਂ! ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਿਘ ਪਹੁੰਚਾਵਣ ਜੋਤਿ ਓਹਨਾ ਕਰਮ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਨੱਚਣ ਸਿਆਰਿਆਂ ਹਾਰ ਜਦ ਉਚੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਗਾਵੇ ਮੇਰਾ ਭੀ ਦਿਲ ਕਰ ਆਵੇ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਨੂੰ, ਗਲ ਸਾਥ ਨ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਗਾਵਾਂ? ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘੀਆਂ ਹੋਊ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਿਵੇਂ? ਮੈਂ ਡੱਕੀ ਮਰ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ। {{c|{{larger|੪ਥੀ ਕੂੰਜ}}}} ਤੇਰੀ ਜੀਵਨ ਰੌਂ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਅੰਗ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਨਾੜ ਨਾੜ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿਚ ਜਿਉਂ ਦਰਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਇਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁਲਾਂ ਵਿੱਚ। ਮੈਂ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਮਟੱਕੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ </poem>}}<noinclude>{{rh||੫|}}</noinclude> c9sgkmqfpq15s5so35ogk2jal3o00pp 250 54397 230384 144848 2026-07-28T23:26:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਹੁਣ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿਸਾਂ ਏਹੋ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਓ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਲਿਆ! ਤੇਰੇ ਲਟ ਲਟ ਕਰਦੇ ਦੀਵੇ, ਸਭ ਥਾਈਂ ਜਗਦੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਗਦੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਦੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਧਮ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਝਖੜਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਬਚ ਕੇ, ਚਾਨਣ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਕੇ ਕੁਝ ਤੱਕਾਂਗੀ ਸਮਝਾਂਗੀ, ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ ਹੇ ਮਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਇਹ ਮੰਦਰ ਤੇਰਾ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ, ਆਦਤ ਦੇ ਝਖੜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੇ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਖੜੀ ਦਰਬਾਨਾਂ ਦੀ ਬਰਦੀ ਪਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨ ਅੰਦਰ ਜਾਵੇ, ਰੋਕਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ ਤੁੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਏ ਇਸ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਵਾਂਗੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਗੜਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਥਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿਗ ਜਾਸਾਂ ਘੜਿਆਲ ਸੁਣੀਵਸਨ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਸ ਚਮਕਣਗੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਮ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੋਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੬|}}</noinclude> 6f3n7k0zpl4pi0du7a7e1a3dujf1fwe 250 54399 230385 144855 2026-07-28T23:26:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਫਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹਥ ਭਰੇ ਜੰਜਾਲਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਲੰਮਕਣ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਾਗੇ ਬਹਿਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਫੇਰ ਕਰਾਂਗਾ ਜੇ ਤੂੰ ਨ ਦਿਸੇਂ ਮੇਰਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨ ਝਗੜਨ ਨੂੰ, ਨ ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਸਹੀ ਜੇ ਉਂਗਲੀ ਫੜਾ ਦੇਵੇਂ ਭੀੜਾਂ ਦਾ ਖੌਫ ਨਹੀਂ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਗੁਵਾਚਣ ਦਾ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਖੇੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਈ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਭਰਦੀ ਭਰਦੀ ਮਟਕਾਂਦੀ ਅਕੜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਭੌਰ ਗੂੰਜਦੇ ਫੁਲਾਂ ਤੇ, ਬਸੰਤ ਗਾਂਵਦੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਫਰਕਣ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦਿਓ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰਖ ਕੇ ਜੀਵਣ ਅਰਪਣ ਦਾ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾਣ ਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਭੀ ਉਗਦੇ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ! </poem>}}<noinclude>{{rh||੭|}}</noinclude> 4o42k703wqf1n08yge30w84x7zgpa4p 250 54402 230386 144859 2026-07-28T23:27:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਤੋੜ ਫੁਲੇਰੇ ਛੇਤੀ, ਨਿੱਕੇ ਫੁਲ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਖਿੜਿਆ ਹੈ ਇਹ ਕਲ ਤਾਈਂ ਮੁਰਝਾਏਗਾ ਢਿਲ ਨ ਕਰ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋੜ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਜੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਨਾ ਪ੍ਰਈ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਸੇਜਾਂ ਤੇ ਜੇ ਫਬਦਾ ਨਹੀਂ ਨਾ ਖਿੰਡਾਈਂ ਸੇਜਾਂ ਤੇ ਨਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾ ਰੁਮਕ ਰਹੀ ਡਿਗਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰੇਲ ਏਦੇ ਤੋਂ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਰੰਗ ਏਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਬੁਲਬੁਲ ਦੇ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਮੁਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਤੋੜ ਫੁਲੇਰੇ ਤੋੜ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਟੁਟਣ ਵਿਚ ਭੀ ਜੁੜਨਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਈ ਕੀ ਹੋਇਆ ਰੰਗ ਸ਼ੋਖ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਮਹਿਕ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਟਹਿਣੀ ਕੰਡਿਆਲੀ ਕੀ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਕੱਲਰਾਲੀ ਨਾਮ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਫੁਲ ਹੈ ਤੋੜ ਫੁਲੇਰੇ ਤੋੜ, ਮੁਰਝਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋੜ </poem>}}<noinclude>{{rh||੮|}}</noinclude> lvhtnaaq57v9ukeh310yuxpp47vwyo4 250 54405 230387 144863 2026-07-28T23:27:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਨੰਗੇ ਨੰਗੇ ਗੀਤ ਨ ਕੋਈ ਕਪੜਾ ਨਾ ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ ਨ ਕੋਈ ਸਰ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਤਾਲ ਨ ਕੋਈ ਵੇਲਾ ਨਾ ਮਲ੍ਹਾਰ। ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਝਾਂਜਰ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਿਲਣ ਨਾ ਦੇਂਦੇ ਗਹਿਣੇ ਕਪੜੇ ਹਾਰ ਗਲੇ ਪੈ ਕੇ ਵਿਥ ਪਾਂਦੇ। ਧੜਕਣ ਦਿਲ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਾਂ ਮੈਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਬਾਂਕਾਂ ਦੀ ਛਣ ਛਣ ਜੋੜੀ ਦੀ ਧਾ ਧਾ ਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਂਡਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਛ ਬਾਂਸਰੀ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਨਾ ਝਖੜਾਂ ਦੀ ਨਾ ਲੋੜ ਸਮੀਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਉਕੇ ਜੇਡੀ ਫੂਕ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਬਸ ਲਾਗੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਣ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਹਿਣੀਂ ਵਹਿਣ ਦੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||੯|}}</noinclude> 1ajdl3sc0yw9ezmzbha1vc4zg1ahrjk 250 54407 230388 144866 2026-07-28T23:27:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਨ ਫੁਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਟੇ ਪਾ ਸੁਰਖ਼ੀ ਅਤੇ ਨ ਬਿੰਦੀ ਲਾ ਬਾਲਕ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੇ ਰੌਲੇ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਤੇਰੇ ਇਹ ਕਪੜੇ ਗਹਿਣੇ ਪਿੰਜਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਪੰਛੀ ਫੜਫੜਾਹਟ ਕੇ ਸਕਜੇਗਾ ਮਰਜੇਗਾ। ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਮੋਤੀ ਭਵਿਖ ਲਈ ਠੰਡੇ ਹਨ ਰੰਗਦਾਰ ਰੁਮਾਲ ਰੇਸ਼ਮੀ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਹਨ ਬਾਲਕ ਦੇ ਬੰਨਣ ਲਈ। ਰੋਂਦਾ ਹੈ ਪਲੰਘਾਂ ਤੇ ਬਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨੁਵਾਰ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਵਿਚ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਉਡਣ ਦੇ ਉਡ ਉਡ ਖੰਭ ਵਧਦੇ ਨੇ ਵਧਦੇ ਖੰਭ ਸੈਰਾਂ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ ਹੇ ਮਾਂ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਉਗਣ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਣ ਦੇ ਸੰਵਰਨ ਦੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੦|}}</noinclude> oijosaz3bogdph44twev1xzt2ha20b7 250 54408 230389 144868 2026-07-28T23:27:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਐ ਯਾਚਕ ਤੂੰ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦੈਂ ਲੀਰਾਂ ਵਿਖਾਂਦੈਂ ਚੋਟਾਂ ਤਕਾਂਦੈਂ ਮੰਨਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੈਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜੇ ਵਿਚ ਆ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ ਵੇਖ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅੰਦਰ ਚਲ ਅੰਦਰ ਚਲ ਉਥੇ ਤੇਰੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਤੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਚਿੱਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱੜ੍ਹੀਆਂ ਵੇਖ ਵੇਖ ਇਹ ਤੇਰਾ ਘਰ ਈ ਓ ਭਿਖਾਰੀ! ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਭਾਰੀ ਨੇ ਓ ਦੂਰ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੁਟ ਦੇ, ਚੁਕਾ ਦੇ ਉਸਨੂੰ; ਜਿਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਮਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰ ਚੁਕਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਦੀ। ਜਗ ਲੈਣ ਦੇ ਦੀਵੇ ਟਿਮ ਟਿਮਾਉਣ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰੀਂ ਨਾ ਪਲੇ ਮਾਰੀਂ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾ ਚੁੰਮਣ ਲੈਣੇ ਕੀ ਕਰੇਗਾ ਕਤਲ ਗਾਹ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ ਕੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੧|}}</noinclude> r9sulnltbbu3ox20kvxcc803eje3tag 250 54410 230390 144870 2026-07-28T23:27:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਢਠੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ; ਉਜੜੀਆਂ ਛਨਾਂ ਵਿਚ; ਰਬਾ ਤੂੰ ਦਿਸਦੈਂ। ਮੈਂ ਤੜਕੇ ਉਠ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਜਾ ਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ, ਡੰਡੌਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਨ ਉਥੇ ਪੁਜਿਆ; ਜਿਥੇ ਹਲ ਵਾਂਹਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਬੋਰੀਆਂ ਚੁਕਦੇ ਪਾਂਡੀ, ਵੱਡਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਸਿਟੇ ਚੁਕਦੇ ਚੰਗੜ, ਪੰਛੀਆਂ ਹਾਰ, ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ; ਠੁਲੀ ਜਹੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ, ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਲਿਬੜੇ ਹੋਏ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਦੇ ਹਨ। ਹੰਕਾਰ ਕੇਵਲ ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਨੀਵੇਂ ਥਾਂ ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਹ ਦੂਰ ਹੈ—ਤਹਿਜ਼ੀਬਾਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਉਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਇਖ਼ਲਾਕ ਦੇ ਪੈਰ ਤੁਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਗ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਹੈ ਧੁੰਦਾਂ ਦੇ ਪਿਛੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੨|}}</noinclude> nthggujn0jmf3rxdrc1a5c0dj1wzr6i 250 54411 230391 144871 2026-07-28T23:27:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਤੇਰਾ ਡੰਡਾਉਤ ਬੰਦਨਾ ਨੱਕਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਨ ਉਂਹੂੰ-ਸਭ ਛਡਦੇ ਤੇ ਤਕ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਰਾ ਰਬ ਨਹੀਂ ਇੱਥੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਥਾਈਂ। ਰਬ ਜੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੰਟੇ ਜੋ ਪੱਥਰ ਕੁਟਦੇ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਉਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟਾਂ,ਘੜਿਆਲ ਵਜਾਵਣ-ਜੋ ਰਬ ਜੀ ਸੁਣਦੈ। ਜਿਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦਿਨੇ ਵੀ ਚਾਨਣ ਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਚਾਨਣ, ਜਗਮਗਦੇ ਦੀਵੇ ਰਬ ਉਥੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਥਾਈਂ ਉਹ ਤੇਲੀ ਤੇ ਕੋਲੂ ਤੇਲ ਕਢਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਘੁਮਿਆਰ ਤੇ ਚੱਕ ਦੀਵਾ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਕਿਰਸਾਨ ਖੇਤੀ ਬੀਜਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਬੈਠੇ ਰਬ ਹੈ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ। ਤੁੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਗੇਂ ਹੋ ਰਬ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣੇ ਰਬ ਜੀ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ! ਉਹ ਚਾਦਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੋਢੇ ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੀਵੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਘੁੰਮਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਤਕਦਾ ਤਕਦਾ ਦਿਨ ਭਰ ਥੱਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਮੀ ਬਹਿੰਦਾ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਾਤੀ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਬਹਿੰਦਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੩|}}</noinclude> 7wzphagchog7kcili0v7dgylkw5sgkh 250 54413 230392 144873 2026-07-28T23:27:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਤੂੰ ਬਣ ਕੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਮੰਗੇ ਅਰਾਮ ਲੋੜਵੇਂ, ਨਹੀਂ ਹਥ ਵਟਾਂਦੈਂ ਤੱਕ ਕਪੜੇ ਚਿੱਟੇ ਉਹ ਰੀਝੇਗਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਹੋਰ ਤੱਕੇਗਾ ਉਸ ਧੋਬੀ ਤਾਈਂ; ਜਿਸ ਤੜਕੇ ਉਠ ਕੇ ਜਾ ਘਾਟ ਨਦੀ ਤੇ; ਇਹ ਕਪੜੇ ਧੋਤੇ ਹਾਇ ਸੇਕ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਾਗ਼ੀ ਕਹਿ ਕਹਿ ਮੇਹਨਤ ਨਾ ਦਿਤੀ ਉਹ ਕੁੜ੍ਹਦਾ ਕੁੜਦਾ ਝੁਗੀ ਵਲ ਚਲਿਆ ਮਾਸੂਮ ਬਾਲਾਂ ਨੇ ਚੀਜੀ ਮੰਗੀ ਉਹ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਰਬ ਉਸਦੇ ਕੋਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਚਾਂਦਾ ਤੇ ਬਾਲ ਖਿਡਾਂਦਾ। {{c|੧੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} ਮੈਂ ਰਾਹੀ ਚਰੋਕਾ, ਜਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਾਂਵਾਂ। ਮੈਂ ਓਦੋਂ ਤੁਰਿਆ, ਮੈਂ ਓਦੋਂ ਚਲਿਆ ਜਦ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਨਣ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਵਖੀਓਂ ਸੀ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥ ਤੇ, ਬੈਠੇ ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੈਂ ਤਾਰੇ ਗਾਹੇ, ਮੈਂ ਸਿਆਰੇ ਗਾਹੇ ਪਰਬਤ ਤੇ ਫਿਰਿਆ, ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਲੰਘਿਆ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੪|}}</noinclude> 5ytckz2vlokcej3h9okucpmp6t8xlzx 250 54414 230393 144874 2026-07-28T23:27:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ, ਬਰਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ, ਆਕਾਸ਼ੀਂ ਚਮਕਣ। ਸਭ ਦੂਰੀਆਂ ਤੁਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਅੱਖ ਪੁਤਲੀਆਂ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਘੁੰਮੇ। ਬੀਤ ਕਿਰਨਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣ, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਚਮਕਾਵਣ। ਸ਼ਾਮੀ, ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲ ਕੇ; ਮੇਰੇ ਓਢਣ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ। ਰਬ ਦੂਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਨੂੰ ਗਾਂਦਾ ਸਾਂ ਹੁਣ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਬੰਸੀ ਬਲਾਂ ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਜਾਵਾਂ ਮੈਂ। ਬੂਹੇ ਖੜਕਾਂਦਾ ਜਾਹ, ਕੁੰਡੇ ਖੜਕਾਂਦਾ ਜਾਹ ਡੰਡੀਆਂ ਬਦਲਾਂਦਾ ਜਾਹ, ਮੋੜਾਂ ਤੋਂ ਰੁਕ ਰੁਕ ਪੁਛ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਠੋਕਰ ਤੇ ਠੇਡੇ ਖਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਦੂਰ ਵੇਖਿਆ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੇ ਨੇੜੇ ਤੱਕਿਆ, ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਮੀਟ ਲਈਆਂ ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ-- ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਹੈਂ? </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੫|}}</noinclude> p1et1m1ezemq2zcpnc2yw06zjd8llpu 250 54415 230394 144875 2026-07-28T23:27:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਜਿਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧੜਕੇ ਬੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਮੈਂ ਗਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਨ ਸਮਾਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਨ ਸਾਜ ਹੀ ਲਭੇ ਨ ਥਾਂ ਹੀ ਲਭਾ ਨਾ ਸੁਣਨੇ-ਹਾਰੇ ਮਹਿਫਲ ਲਗੀ ਮੈਨੁੰ ਕਿਹਾ ਗਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਤਾਰ ਸਤਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿੱਚੇ ਤੇ ਸੁਰ ਕੀਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਭਰੀ ਰਾਤ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਬੀਤ ਗਈ ਮੇਰੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਰਾਗ ਨਾਲ ਨਚਣ ਲਗੀਆਂ ਪਰ ਮਹਿਫਲ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਆਦਮੀ ਸੌਂ ਚੁਕੇ ਸਨ ਤੇ ਕੁਝ ਚਲੇ ਗਏ ਲੋਕ, ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਸੰਜੋਗੀ ਘੜੀਆਂ ਨ ਲਭੀਆਂ ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਵਾਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਤੇਲਾਂ ਵਰੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਲੀ ਨਹੀਂ ਖਿੜੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਵੀ ਹੌਕੇ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਕ ਨਹੀਂ ਤੱਕਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਉਹ ਮਿਠਬੋਲੜਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਅਗੋਂ ਦੀ ਵਲ ਖਾਂਦੀ ਲੰਮੀ ਸੜਕ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਨਾਚ ਵਾਂਗ ਲੈ ਤਰੀ ਹੀ ਸੁਣ ਸਕਿਆ ਹਾਂ, ਕਦੀ ਕਦੀ </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੬|}}</noinclude> etq3cgn4xhwmuxqf7vqfy9cvou7xx85 250 54416 230395 144876 2026-07-28T23:28:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਸੂਰਜ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਚੜੀ ਤੇ ਛਿਪ ਗਈ ਮੈਂ ਆਸਣ ਝਾੜੇ ਤੇ ਵਿਛਾਏ ਅੰਨੇਰਾ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਭੀ ਛੇਤੀ ਪਸਰਿਆ ਨ ਦੀਵਾ ਹੈ, ਨ ਤੀਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਤੇਲ ਉਸ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬਲਾਊਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰ ਭੇਟਾ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਗ ਦੇ ਘੁੰਗਰ ਬਣ ਕੇ ਅਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ। {{c|੧੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} ਮੇਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਗਿਆ। ਫੁਲ ਖਿੜੇ ਤੇ ਸੜ ਗਏ--ਵੇਲਾਂ ਖਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਕੀਰਨੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਵੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੀਆਂ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬੜੇ ਹਿਸਾਨ ਹਨ। ਚੰਗਾ ਹੈ! ਮੇਰੀਆਂ ਇਛਾਂ ਦੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਅਡੀਆਂ ਅਡੀਆਂ ਫੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਨ; ਖੁਲ੍ਹਾ ਆਕਾਸ਼, ਪਸਰਿਆ ਚਾਨਣ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਲ ਤੇ ਉਡਾਰੂ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇਂ। ਥੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਲਸੀ ਸਮਝ ਲੈ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੭|}}</noinclude> mf15isf8a96m463l1u5b9s24ikkqi13 250 54417 230396 144877 2026-07-28T23:28:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਉਠ ਖੜੋਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਦੂਰ ਤਕਦਾ ਹਾਂ। ਕਿੰਨੀਆਂ ਨੀਂਦਾਂ ਤਬਕ ਕੇ ਉਠਿਆ ਹਾਂ ਪਰ ਤੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਝੌਲੇ ਦੋਵੇਂ ਜਾਗਦਿਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਦੇਂ ਤੇ ਦੌੜਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਗੇ ਦੌੜ ਸਤਾਂਦੈਂ ਤੂੰ ਪਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨਾਂਦੈਂ ਤੇ ਦੂਜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮਨਾਂਦੈਂ ਬਾਬਾ! ਅਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਖਿਮਾਂ ਕਰ। {{c|੧੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} ਮੈਂ ਰਾਗੀ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਇਸ ਕਲਸਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਹੇ ਮੇਰੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਜਾਂ ਖੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਤੇ ਵੀਣਾ ਰਖਣ ਲਈ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਥਾਂ ਦੇ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਤਾਨ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਾਂਸ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਕਈ ਕੁਝ ਗਾਂਦੀ ਹੈ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਪੂਜਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਘੰਟਾ ਵਜੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੮|}}</noinclude> paqb4yjr85ysh36ualyp8awcv8cnduj 250 54418 230397 144878 2026-07-28T23:28:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਗਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਿਆਂ ਪਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਚਲਣ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਆਖੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। {{c|੧੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਸ਼ਵ ਵੇਲੇ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਸਭ ਸਦੇ, ਸਾਰੇ ਆਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚ ਜਲਚਰ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਪੰਛੀ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ; ਗੀਤ ਮੈਂ ਕਢਾਂ, ਜਜ਼ਬੇ ਨਚਾਵਾਂ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕਿਆ; ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਕੀਤਾ। ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਵੇਖ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬੋਲਾਵਾ ਹੋਸੀ ਝੁਰੜੀਆਂ ਭਰਿਆ ਮਥਾ ਮੇਰਾ ਮੈਂ ਭੀ ਉਸਨੂੰ ਟੇਕ ਸਕਾਂ-ਗਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੧੯|}</noinclude> se5wcxdj0f0x8leokckig0y57iy45fp 250 54420 230398 144880 2026-07-28T23:28:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਭੇਟਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹਵਾਂ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤਨ ਮਨ ਦੇਸਾਂ ਜਿੰਦੜੀ ਤੇ ਲੋੜਾਂ ਦੇਸਾਂ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਭਾਵ ਦੇਸਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਘਾਟੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਘਾਟਿਆਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਤ੍ਰਟੀਆਂ ਹਨ, ਤ੍ਰਟੀਆਂ ਸਚਾ ਇਤਹਾਸ ਘੜਦੀਆਂ ਹਨ ਮੇਰੇ ਹਥ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਥਾਲ ਹੈ ---ਮੈਂ ਭੇਟਾ ਲਈ ਉਡੀਕਾਂ ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਚ ਖੜੀਆਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲ ਗਏ ਚੂਥੀਆਂ ਘਸ ਗਈਆਂ, ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਫੁਟੀਆਂ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਭੇਟ ਅਜੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ੀ ਹੈ। ਲੋਕੀ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਗੋਰਖਧੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਆਵਣ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ, ਉਪਜਾਵਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਓ ਭੋਲਿਓ! ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਗਦਾ ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਵਰਦਾ! ਧੁਰੋਂ ਕੂਕਦਾ!! ਦਿਨ, ਰੁਤਾਂ ਤੇ ਜੋਬਨ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਗਲੇ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੜ ਗਏ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਮਾਰੀਆਂ ਮੁਕੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ-- ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕੰਨਾਂ ਦਿਆਂ ਪਰਦਿਆਂ ਤੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿਕਾਂ ਚੁਕੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਨੀਂਦਰਾਂ ਬਰਬਾਦ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬੰਦ ਹੋਊ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਗਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੦|}}</noinclude> hav7qudd1sbxefaj4t1efklqkl6nli5 250 54421 230399 144881 2026-07-28T23:28:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਮੈਂ ਉਡੀਕਦੀ ਹਾਂ। ਰੌਣਕਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਗਣ ਦੇ। ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਕਦੀ ਹਾਂ; ਚਾਲਾਂ ਤੇ ਕੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਕਈ ਮਿਲਦੀਆਂ-- ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਭੇਟਾ ਲੈਣੀ ਹੈ ਕਬੂਲਣੀ ਹੈ, ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਹੈ ਇਹ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਕਦਮ ਅਗੇ ਵਧਾਈ ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹਾਂ। {{c|੧੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} ਘਟਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੇ; ਹੋਇਆ ਅੰਧੇਰਾ ਸ਼ਾਮਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀਆਂ ਪੰਛੀ ਉਡ ਕੇ ਚਲੇ ਆਲਣੀ ਚੁੰਜਾਂ ਵਿਚ ਚੋਗਾ ਭਰੀ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰੀ ਨਿੱਘ ਦੇਣ ਲਈ ਆਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਖਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਵਣ ਲਈ ਮੈਂ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਮੇਰਾ ਨਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ, ਨਾ ਚੋਗਾ ਲਭਾ, ਲਭਦਾ ਕਿਸ ਲਈ? ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਰੌਣਕਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕੱਲੇ ਰਖਣ ਵਾਲਿਆ! ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਤਕਦਿਆਂ ਤੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਹੁਣ ਰਾਤ ਆ ਗਈ ਮੇਰੇ ਸਾਂਝੇ ਪਿੜ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੧|}}</noinclude> 5196j4p4v5zlxdqjchpsqzt6l8nwmcf 250 54422 230400 144883 2026-07-28T23:28:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਜੋੜੀਆਂ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਮੈਂ ਇਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੱਸਾਂ? ਕੌਣ ਵਿਅੰਗ ਕਰੇ? ਕੇਹੜਾ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰੇ? ਕੌਣ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹਸੇ ਮੁਸਕਾਵੇ? ਫੁਲਾਂ ਲਈ ਹਵਾ ਬਣਾਈ ਤਾਰਿਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਲਿਆਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਕਲਾਪਨ ਆਂਦਾ ਈ ਜੇ ਤੂੰ ਵੀ ਨਾ ਆਇਆ ਅੰਧੇਰੇ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਘੰਟੇ ਲੰਮੇ ਵਧ ਜਾਣਗੇ ਮੈਂ ਤੱਕਿਆ ‘ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ' ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜਾ ਲਗਦੇ ਤੇ ‘ਪੈਰ’ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਤਾਲੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਪਤਾਲ ਪੁਰੀ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸੱਪ, ਡੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਚੜ੍ਹੇ, ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਤਕ ਜ਼ਹਿਰ ਫੈਲਦਾ ਡੰਗਾਂ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਿਓਂ ਠੰਡ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਹੈ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ। ਮੈਂ ਟੱਕ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਧੁੰਦਾਂ ਤੇ ਸਭੇ ਆਸਾਂ ਧੁੰਦਾਂ ਚੋਂ ਢੱਕੀਆਂ ਔਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਅਖਾਂ ਚੁਰਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਕਦੀ ਇਧਰੋਂ ਲੰਘੇ ਕਦੀ ਔਧਰੋਂ ਆਵੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕਪੜੇ ਉਡਾਵਣ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਫੈਲਾਵਣ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੨|}}</noinclude> m2d9pmbyc6m1t5klbd7yf0d23d0e4cn 250 54423 230401 144885 2026-07-28T23:28:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮਰਜ਼ੀ ਤੇਰੀ ਨ ਬੋਲ, ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਨ ਸਾਡਾ ਕੀ ਵਸ ਹੈ ਵੀਣਾਂ ਦੇ? ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਸ ਕੀ? ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਾਂ, ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਢੋਲਾ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ ਤਾਰਾਂ ਨੇ ਹਿਲਣ ਹੱਥਾਂ ਬਿਨ, ਹਥ ਨ ਹਿਲਣ ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਹਥਾਂ ਤੇ ਤਾਰਾਂ ਬਿਨਾਂ ਗੀਤ ਨੇ ਗੁੰਗੇ ਮੇਰੇ। ਮੇਰਾ ਰਾਗ ਨਿਖਰਦਾ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਖਿਰਨ ਚਲੇ ਨਿਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਦਿਨ ਵੀ ਰਾਤ ਢੋਲਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਉਤਰ ਰਹੀ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗੀਤ ਉਮਡ ਰਹੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਔਣਗੀਆਂ--ਅੰਧੇਰਾ ਮੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਸਹਿਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆ ਸਕਦਾ, ਜੇ ਰਾਹ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦਾ, ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਾ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਕਦਮ ਭੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਨ ਅੰਗ ਮੇਰੇ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਫਰਕ ਰਹੇ, ਉਹ ਆਵੇਗਾ। ਗਹਿਮਾਂ ਗਹਿਮ ਆਲ੍ਹਣੇ ਅੰਦਰ, ਚੁੰਝਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪਕੜੇ ਗੀਤ ਬਨ-ਰਾਹਾਂ ਪਗ-ਡੰਡੀਆਂ ਉਤੇ, ਝਾੜ ਝੂਲ ਰਹੇ ਬੜੇ ਚਿਰਾਕੇ ਫੁਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿੜਸਨਗੇ ਹੁਣ, ਬੋਟਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰਝਾਂ ਹਾਰ ਗੀਤ ਉਡਣ, ਰਾਹ ਭਰਨ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੩|}}</noinclude> sl7pma1j7a6yscwj997vpldaa4rhl3i 250 54425 230402 144887 2026-07-28T23:28:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੁਲ ਖਿੜੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਮੇਰੀ ਟੋਕਰੀ ਚਰੋਕੀ ਖਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਪਰ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨ ਦਿਤਾ ਇਸ ਪਾਣੀ ਚੋਂ ਇਸ ਚਿਕੜ ਚੋਂ ਕੋਈ ਕਾਮਲ ਉਗੇਗਾ ਤੇਲਾਂ ਲਟਕ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਚੁੜੇਰਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਉਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜਦੈ ਭਾਵੇਂ ਚੰਦ ਵੀ ਘੁੰਮਦੇ ਭਾਵੇਂ ਤਾਰੇ ਚਮਕਣ ਭਾਵੇਂ ਚੇਹਰੇ ਲਿਸ਼ਕਣ ਪਰ ਕੋਈ ਕੋਈ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਨਾ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਅੰਧੇਰ ਅੰਧੇਰਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਗਗਨਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਬਦਲ ਘੁੰਮਦੇ। ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਮੀਰਾਂ ਚਲੀਆਂ ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਈਸ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਲ ਖਿੜੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮਹਿਕ ਉਠਿਆ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਨਾਲ ਥਲ ਡੂੰਗਰ ਸਭ ਗਾਹੇ ਜਿਥੋਂ ਤੁਰਿਆ ਓਥੋਂ ਲਭਿਆ ਭੁਲ ਭੁਲੱਈਆਂ ਵਾਲਾ ਲੁਕਣ ਮੀਟੀਆਂ ਵਾਲਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੪|}}</noinclude> 93xh7voapm3b5kb3cc6m17zpwlct1mi 250 54426 230403 144888 2026-07-28T23:28:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਸਾਗਰ ਵੱਡਾ ਹੈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਤੂਫਾਨੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਹੈ-ਬਦਲ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਵਾਂਗ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਚੱਪੇ ਹਨ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਲਾਂ ਨੇ ਕਦ ਪੰਧ ਤੁਰੇ ਹਨ, ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਕੀ? ਕੰਢੇ ਤੇ ਮੈਂ ਬੈਠ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਣ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੁਟੀ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਚੁਕੀ ਬਸੰਤ ਪਿਆਰੀ ਚਲੇ ਗਏ ਉਹ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਹਾਰ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਹਥ ਫੜੇ ਰਹੇ ਮੁਰਝਾਏ ਤੇ ਜੋਬਨ ਮੁੱਕਾ ਲੰਮੀ ਇਸ ਸੜਕ ਉਤੇ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ, ਪਤ ਝੜੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਚਲਣ ਜਿਉਂ ਪੈਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੂੰ ਗੱਡੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਉਤੇ ਤਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਵਾ ਦੀ ਮਸਤੀ ਉਸ ਦੂਰ ਦੇ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗੂ ਸਾਗਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਡਿੱਗਦਾ ਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੈ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੫|}}</noinclude> reovi4bywmkzsq6vqj32i3zhlcm0vyx 250 54427 230404 144889 2026-07-28T23:29:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕਣ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਲਾਟੂ ਅਕਾਸ਼ੀ ਤਾਰੇ ਚੌਂਕਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਕੁਤੇ ਉਲੂ ਚਮਗਿਦੜ ਤੂੰ ਲੁਕ ਲੁਕ ਚਲਦੇ ਜਗਾਂ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਧੰਦਾਂ ਦਾ ਘੁੰਡ ਕਢਦੀ ਬੱਦਲ ਦੀ ਕੰਬਲੀ ਲੈ ਕੇ ਲੁਕਦੀ, ਛਿਪਾਂਦੀ ਜੋਬਨ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ, ਗਾਣਾ ਵਜਾਣਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸਭ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜੇ ਕੁੰਡੇ ਤੇ ਜਿੰਦੇ ਮੇਰਾ ਘਰ ਬਾਰ ਨਾ ਕੋਈ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤਿਰੇ ਲਈ ਉਜਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ-ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪਾਂਧੀ ਹੈ ਅੱਜ ਖੜਕ ਦੜਕ ਕੇ ਆ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਾਂਗੂ ਹੁਣ, ਫਿਰ ਨਾ ਲੰਘ ਜਾਵੀਂ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੬|}}</noinclude> jky0hmpbvs2yp7lr07x30a9t6arv10w 250 54428 230405 144890 2026-07-28T23:29:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਰਾਤ ਦੇ ਪਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਯਾਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਚਲਿਐਂ ਮਿੱਤ੍ਰ? ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕਦ ਸੁਤਾ ਸੀ; ਜਿਸ ਓਓ ਕਿ ਤੁਹਾ ਬਚਪਨ ਦੇ ਜਗਰਾਤੇ ਹਾਰ। ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਦੂਰ ਤਕ ਤੱਕਦਾ ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਕਿੱਧਰ ਹੈ ਮਿੱਤ੍ਰ? ਅੰਧੇਰੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਸ ਕਾਲੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਦੀ, ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕੇਹੜੀ ਦੂਰਲੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਦੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਕਿਸ ਡੂੰਘੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਦੀ, ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਧੀ ਮਿੱਤ੍ਰ ਟੋਹ ਟੋਹ ਕੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਏਂ? ਨਾਲ ਲਾਭ ਓਸਮੀ ਇਨਾਮ ਨਹੁ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲ ਤੇਰੇ ਨਾਕਿ ਨੂੰ ਲੜ ਬਾਲ </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੭|}}</noinclude> 1zq7457zv4953r5v6p4v30p01snxl24 250 54429 230406 144891 2026-07-28T23:29:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ ਪੰਛੀ ਜੇ ਗਾਣੋਂ ਰੁਕ ਗਏ ਵਾਯੂ ਭੀ ਚੁਪ ਹੋ ਗਈ ਮੇਰੇ ਤੇ ਭੀ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਾ ਦੇ ਜਿਓਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸੁਲਾਇਆ ਜੁਗੜੇ ਲੰਘੇ ਕਦੇ ਪਾਸਾ ਨਾ ਮੋੜਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਕੰਵਲ ਹਾਰ ਉਸ ਪਾਂਧੀ ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰ ਜਿਦਾ ਪ੍ਰਾਲਬਧ ਦਾ ਝੋਲਾ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਿਆ ਜਿਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾਟੇ ਤੇ ਪੈਰ ਵੀ ਫੁਟੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਧੂੜ ਪਈ ਤਨ ਨਿਰਬਲਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦੀ 'ਚ ਲੈ ਦਿਆਲੂ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਲਜਾ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰ ਤੇ ਖਿਡ਼ਾ ਦੇ ਫੁਲ ਹਾਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੁਲਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਵੇ ਤੂੰ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ, ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ, ਪਾਂਧੀ ਤੇ ਥਕਿਆਂ ਨੂੰ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੨੮|}}</noinclude> 1x9dstunde42sptni0r4b5gue9qchmr 250 54430 230407 144892 2026-07-28T23:29:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਚਲ ਚਲ ਕੇ ਮੈਂ ਥਕ ਗਿਆ ਹਾਂ ਉਡ ਉਡ ਕੇ ਮੈਂ ਹੰਭ ਗਿਆ ਹਾਂ ਹੇ ਨੀਂਦਰ ਤੂੰ ਡੂੰਘੀ ਝੋਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਪਾ ਝੋਲੀ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਬੰਦੇ ਤੇ ਪੰਛੀ ਤੱਤ ਤੇ ਬਿੱਛ ਸੱਭੇ ਰੋਜ਼ ਸਵਾਵੇਂ ਥਾਪੜ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਚਲ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਧੋ, ਉਘਾੜ ਤੇ ਵੇਖ, ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਲਾਂ ਭਰ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੇ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਤਾਣ ਤਾਣ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤਾਣ ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਨੀਂਦਰ। </poem>}}<noinclude>{{rh||2੯|}}</noinclude> cikokdqgrgys0d1w8mkh5okpe4t9wpe 250 54431 230408 144893 2026-07-28T23:29:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਉਹ ਉਹਦੇ ਕਦਮੀ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਮਰਾ 'ਚ ਕੁਵਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਆਏ ਸਿਰਹਾਣੇ ਬੈਠੇ ਮੈਂ ਜਾਗ ਨ ਸਕਾਂ, ਡਿਗਾ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਤੀ ਆਇਆ ਹਥ ਵੀਣਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਧੁੰਦਾਂ ਬਣ ਉਡੀਆਂ ਲਭ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਹਾਰ ਲਈ ਲ ਮੇਰੇ ਮੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈਆਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਧੜਕਣ ਮੇਰੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। {{c|੨੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} ਹੇ ਮੱਧਮ ਦੂਰਲੀ ਜੋਤੀ ਭਾਂਬੜ ਬਣ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੀਪਕ ਹੈ, ਨਾਂ ਦਾ ਦੀਪਕ </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੦|}}</noinclude> fhmcec0v73jc6hvp1mhjhmudtubszdr 250 54434 230409 144896 2026-07-28T23:29:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਬਿਨ ਤੇਲ ਤੋਂ ਸੜੀ ਬੱਤੀ ਵਾਲਾ ਗਾਹੜੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆੜੀ ਚਮਕੇ ਜਗਦਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਜਗਦਾ, ਲੰਮੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਚ ਜਗਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਚੰਗੇਰੀ, ਤੇ ਬੁਝਣਾ ਚੰਗਾ। ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਤ ਤੇਰਾ ਦਰ ਖਟਕਾਂਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਜਗਾਂਦੇ ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਂਦੇ ਤੇਰਾ ਢੋਲਾ ਜਾਗੇ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇ; ਸੁਹਾਗ ਰਾਤ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ। ਆਕਾਸ਼ ਘੇਰਿਆ ਬਦਲਾਂ ਨੇ ਬਦਲਾਂ ਨੇ ਕਿਣਮਿਣ ਲਾਈ ਮੈਨੂੰ ਕਿਨ ਘੇਰਿਆ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲਗੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨ ਲਗੇ। ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾਂ ਮਕਸਦ ਉਸਦਾ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਾਹਲੀ ਚਮਕਣ; ਅੰਨੇਰ ਪਸਾਰੇ ਪਤਲੀ ਵਿਚ। ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ; ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਜਿਸ ਰਾਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਿਧਰ ਗਈ ਮੇਰੀ ਮੱਧਮ ਜੋਤੀ, ਦੂਰ ਦੀ ਜੋਤੀ, ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਜੋਤੀ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੇ, ਹਵਾ ਵੀ ਸਰਕੇ ਰਾਤ ਹੈ ਪੱਥਰ ਕਾਲੇ ਵਾਂਗ ਸਮਾਂ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਦੇ ਛੇਤੀ ਤੁਰਦਾ, ਕਦੇ ਸਹਿਜੇ ਤੁਰਦਾ ਦੀਪਕ ਜਗਾ ਲੈ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਆਵੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੧|}}</noinclude> h8ew1qcuxkwux8f7i3igkktp6nfho17 250 54438 230410 144900 2026-07-28T23:29:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਬੇੜੀਆਂ ਤੇ ਹਥ ਕੜੀਆਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੋੜਨ ਲਗਾਂ ਜਦ ਕਟਣ ਲਗਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਦੁਖ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਲੋੜਾਂ ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਮੰਗਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਲਜਾ ਆਵੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੈ, ਤੂੰ ਇਕੋ ਇਕ ਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਪਰ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਸੁਖ, ਮੈਂ ਛਡ ਨ ਸਕਾਂ ਜਿਸ ਵੱਡੀ ਚਾਦਰ ਦੀ ਮੈਂ ਬਕਲ ਮਾਰੀ ਇਸਦਾ ਤੰਦ ਤੰਦ ਦਾਗ਼ੀ, ਇਹ ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਦਰ ਮੈਂ ਸੁਟ ਨ ਸਕਾਂ ਮੈਂ ਛਡ ਨ ਸਕਾਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪਲ ਪਲ ਵਧਦੈ ਲੁਕਵੀਂ ਲਜਾ ਮੇਰੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦਬਾਵੇ ਮੈਂ ਝੋਲੀ ਅੱਡ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਜਦ ਮੰਗਣ ਆਵਾਂ ਕੰਬਦਾ ਹਾਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਮੰਨੀ ਨ ਜਾਵੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੨|}}</noinclude> hrar1mp22v7po9t1523pgpv5xbyowes 250 54439 230411 144901 2026-07-28T23:29:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੨੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਕੈਦੀ ਚਰੋਕਾ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਨਿੱਤ ਰੋਂਦਾ ਸੁਣੀਂਦਾ ਧੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੱਕੀਆਂ ਪੀਂਹਦਾ ਜੇਹਲ ਦੀਆਂ ਉਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਬਣਾਈਆਂ ਜਗਰਾਤੇ ਕੱਟ ਕੱਟ ਰੋਵਾਂ ਤੇ ਉਸਾਰਾਂ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਜਾਵਾਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਬੱਤੀ ਨੂੰ ਮੈਥੋਂ ਦੂਰ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੈਂ ਰੋਵਾਂ ਤੇ ਗ਼ਮ ਨੂੰ ਖਾਵਾਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਮੈਂ ਮਾਣ ਕਰਾਂ ਇਹਨਾਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਪੋਚਾ ਫੇਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਕੋਈ ਮੋਰੀ ਨ ਰਹਿ ਜਹਿ; ਬਾਹਰੋਂ ਹਵਾ ਔਣ ਲਈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਲਈ। ਰੂਹ ਦਾ ਦੀਪਕ ਧੁੰਦਲਾਂਦਾ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਲੁਕਦਾ ਜਾਂਦੈ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੩|}}</noinclude> s5t0ki5zc0i31rsmrkb4anjedtjeqt3 250 54440 230412 144902 2026-07-28T23:29:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਇਕੱਲਾ ਚੱਲਿਆ ਸਾਂ ਲੁਕ ਲੁਕ ਕੇ ਛਿਪ ਛਿਪ ਕੇ ਕੋਈ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ ਕਾਲੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਆਂਵਦੀ। ਮੇਰੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਬਹਿੰਦਾ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ। ਮੈਂ ਕਈ ਕਝਾਨੀਆਂ ਦਿਤੀਆਂ ਓਹ ਸਾਥ ਨ ਛਡੇ ਅਨ੍ਹੇਰੀ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਉਡਾਂਦਾ ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਆਵੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਿਰਬਲ ਆਤਮ ਹੈ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਂਵਦੀ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੪|}}</noinclude> ns6fp1ypuac86pg1ez9g0p5kuoykm71 250 54441 230413 144903 2026-07-28T23:30:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਹੋ ਬੰਦੀ! ਹੇ ਕੈਦੀ! ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਬਧੈ? ਕੈਦੀ ਤੁਬਕ ਉਠਿਆ ਬੇੜੀ ਖੜਕਾ ਕੇ ਝਟ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਮੈਨੂੰ ਬੱਧਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹਵਾਂ ਮੈਂ ਭਰੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਮੈਂ ਜੇਬਾਂ ਭਰੀਆਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦੱਬੇ, ਤੇ ਗੁੱਠਾਂ ਭਰੀਆਂ ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਿਆ; ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਸੇਜਾਂ ਤੇ; ਅਦਬਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਸੁਤਾ। ਹੁਣ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬਿਟ ਬਿਟ ਤੱਕਾਂ; ਮੈਂ ਕੈਦੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ, ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਦਾ ਮੈਂ ਇਕ; ਅਨੇਕਾਂ ਬੰਧਨ ਨੇ। ਕੈਦੀ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਬੇੜੀਆਂ ਕਿਨ੍ਹ ਘੜੀਆਂ? ਮੈਂ ਸੱਭੇ ਘੰਡੀਆਂ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਘੜੀਆਂ ਮੈਂ ਇਕ ਇਕ ਤਾਲਾ, ਹੈ ਆਪ ਬਣਾਇਆ, ਆਪੇ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਇਕ ਇਟ, ਮੈਂ ਆਪ ਟਿਕਾਈ ਪਿੰਜਰੇ ਦੀ ਇਕ ਇਕ ਸੀਖ਼, ਮੈਂ ਆਪ ਬਣਾਈ ਇਹ ਤਪਦੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਭੁਖਾਈਆਂ ਇਹ ਵਡੇ ਹਥੌੜੇ, ਮੈਂ ਆਪੇ ਮਾਰੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੫|}}</noinclude> bdznr6puq2mv71w1us27pw8xgz8hzs0 250 54442 230414 144904 2026-07-28T23:30:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਤੀਰ ਕਮਾਨਾਂ ਦੇ, ਮੈਂ ਆਪ ਚਲਾਏ ਦਿਨ ਰਾਤ ਲਗਾ ਕੇ ਮੈਂ ਭੁਖਣ ਭਾਣੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਘੜਿਆ ਸੂਰਜ ਜਦ ਛਿਪਣ ਲਗਾ, ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਇ ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮੇਰੇ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੇ, ਪਿੰਜਰੇ ਤੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੬|}}</noinclude> hfv7z4pie5mz1o8lb0x6ximfy3ga54b 250 54443 230415 144905 2026-07-28T23:30:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੩੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਬੰਧਨ ਪਾਉਂਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਖੋਂਹਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਾੜਦਾ ਪਰ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਚੰਨਾ, ਮੇਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜੇ ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੇਵੇ ਇਹ ਰੌਲਿਆਂ ਭਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਢੁਕ ਝੁਕ ਕੇ ਲਾਗੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਨਾ ਜਾਵੀਂ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਤਿਲਾਂ ਜਿਡੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੈਂ ਮੁੱਠਾਂ ਭਰੀਆਂ ਸਭ ਡੁਲ ਡੁਲ ਪਈਆਂ ਹੁਣ ਰਾਤਾਂ ਪਈਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨ ਦਿਸੇ ਮੇਰਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਦਿਲ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਦੀ ਨ ਡਿਠਾ ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜੋਤਾ ਮੇਰੇ ਵਲ ਬਾਹਵਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਅਜੇ ਭੀ ਖੜਾ ਏਂ ਤੇਰੇ ਵਲ ਮੇਰੀ ਕੰਡ ਰਹੀ ਉਸ ਨੇ 16 ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਛਿਪ ਗਿਆ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੭|}}</noinclude> oupzzejseg5eweja5nng24burd32egd 250 54444 230416 144906 2026-07-28T23:30:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਸੂਰਜ ਜਦ ਸਿਖਰ ਆ ਗਿਆ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਚ ਇੱਕ ਟੋਲਾ ਖੜਾ ਸੀ ਉਹ ਆਖਣ ਲਗੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁੱਠ ਦਿਉ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖਾਣਾ ਦਿਉ, ਜੀਉਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਸਮੇਂ ਤੇਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਨਿਮਾਣੇ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਪਾਂਧੀਆਂ ਹਾਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਓਹ ਊਧਮ ਮਚਾਂਦੇ ਤੇ ਅੱਗਾਂ ਲਾਂਦੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਸਭੇ ਮੰਦਰ ਚੋਂ ਚੁਕ ਕੇ ਲੈ ਗਏ ਮੇਰੀ ਮੂਰਤ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਨ ਪਛਾਤਾ ਜਾਏ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੮|}}</noinclude> lcddqhmeifrkdtp7i4tdz6yw4133q3u 250 54445 230417 144907 2026-07-28T23:30:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੩੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਮਮਤਾ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇਨਾਂ ਕਹਿ ਸਕਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਕਾਮਨਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਾਂ ਸਭ ਵਸਤਾਂ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖ ਸਕਾਂ ਹਰ ਘੜੀ ਤੇ ਥਾਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਸਕਾਂ ਥੋੜਾ ਹੰਕਾਰ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਛਪਾ ਨ ਸਕਾਂ ਅੰਧੇਰਲੇ ਪਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਜ਼ੰਜੀਰ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਹੁਕਮਾਂ ਵਿਚ ਬੁੱਧਾ ਰਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਭੀ ਹੱਥ ਵਟਾਵਾਂ, ਬੇਸ਼ਕ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਗਲ ਪਾ ਦੇ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੩੯|}}</noinclude> 7sltoz7x04qbuhoz61qvn3343epdiry 250 54446 230418 144908 2026-07-28T23:30:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੩੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਡਰਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫੈਲਣ ਬੇ-ਡਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇ-ਡਰ ਚੇਹਰੇ ਚੌੜੀਆਂ ਹਿਕਾਂ ਤੇ ਸਿਧੀ ਗਰਦਨ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਵ ਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਦੇਹ ਜਿਥੇ ਗਿਆਨ ਕਟੇਂਦਾ ਰਸਮਾਂ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਨ ਹੋਈਆਂ ਕੌਮਾਂ ਜਿਥੇ ਦਿਲ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਇਕੋ ਬੋਲੀ ਡੂੰਘਾ ਸੱਚ ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਦਮ ਆਪਣੇ ਡੌਲੇ ਸੂਤ ਕੇ ਪੂਰਣਤਾ ਵਲ ਦੌੜਾਂ ਲਾਵੇ ਤਰਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਾ ਮੁਕਦੀ ਨਹੀਂ ਰਸਮ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਡੰਡੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਹਾਰ; ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲਣ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਹਵਣ। ਅਟੱਲ ਸਚਿਆਈਆਂ ਤੇ ਅਟਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਮਨ ਸੋਮੇਂ ਵਿਚੋਂ ਫੁਟਣ ਤੇ ਫੈਲਣ ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਜਗਾ ਦੇ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ ਉਠਾ ਦੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੦|}}</noinclude> nxb8ks2khhh1htuf5gogee05tnb7p3m 250 54447 230419 144909 2026-07-28T23:30:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੩੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ! ਇਕ ਬੋਹੜ ਨੀਚਤਾ ਦਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ 'ਚੋਂ ਉਗ ਕੇ ਅੰਗਾਂ ਤਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਤੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੁਹਾੜਾ ਕੱਟ ਜੜ੍ਹਾਂ ਏਹਦੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਹ:- ਦੁਖਾਂ ਤੇ ਭੁਖਾਂ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਦਾਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੋਗਾਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਰਖ ਸਕਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵੀ ਦੇਵੀ:- ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਗਰਾਤੇ ਕਰ ਮੈਂ, ਮਲਮਾਂ ਲਾ ਸਕਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਲ ਵੀ ਦੇਵੀਂ:- ਚਟਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਜ ਸਕਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਅਟੁਟ ਯਾਰ ਬਣਾਂ </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੧|}}</noinclude> muotr8es4uq3cxsqolsz7bhhjlqt74o 250 54448 230420 144910 2026-07-28T23:31:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਖੰਭ ਦਈਂ:- ਜਦ ਚਿੱਕੜ ਹੋਵੇ, ਬਦਬੂਆਂ ਆਵਣ, ਤੇ ਭਾਂਬੜ ਮੱਚਣ, ਮੈਂ ਨਿਕੀ ਉਡਾਰੀ ਨਾਲ ਉੱਡਾਂ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੋਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਹ:- ਇਸ ਨਿਕੀ ਜੋਤੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਮਹਾ ਜੋੜ ਦੇ ਵਿਚ ਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਪਾਂਵਾਂ! ਤੇ ਮਿਟਾਵਾਂ ਤੇ ਇਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੨|}}</noinclude> 7tq9r0xjdpa221plht9u780lp969xjr 250 54449 230421 144911 2026-07-28T23:31:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਤਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੁਕਣ ਤੇ ਆਈ ਟੁਟਣ ਤੇ ਆਈ ਸੁਕਣ ਤੇ ਆਈ ਰਸਤੇ ਸਭ ਧੁੰਦਲੇ ਹੋਏ ਵੇਖਣ ਤੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਚਖਣ ਤੇ ਮਾਣਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਸਣ; ਕਬਰਾਂ ਤੇ ਚਿਖਾਵਾਂ; ਮੇਰੇ ਅਰਾਮ ਲਈ ਮੇਰੇ ਲੁਕਣ ਲਈ ਇਕਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਵਸਣ ਲਈ। ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਅੰਤ ਵੀ ਨਾਂਹ ਮੇਰਾ ਮੁਕਣ ਮੁਕਣ ਵੀ ਨਾਂਹ ਮੇਰਾ ਸੁਕਣ ਸੁਕਣ ਵੀ ਨਾਂਹ ਜਦ ਤੇਰੀ ਇਛਾ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਚਲਾਵਣ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਉਡਾਵਣ ਦੀ </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੩|}}</noinclude> qyrrqgii5hjnbpx6mpeye34w8lhdefx 250 54450 230422 144912 2026-07-28T23:31:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਫੈਲਾਵਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਣਾ ਅਨੇਕਾਂ ਟੋਲੇ ਮਸਤ ਬਣਾ ਟੂਟੀਆਂ ਤੇ ਭੁਲ ਗਈਆਂ ਨੇ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਣਾ ਨਵੇਂ ਠਾਠਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਣਾ ਨਵੀਆਂ ਮੀਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਣਾ ਵੀਣਾ ਦਾ ਹੜ ਵਗ ਰਿਹਾ ਵੀਣਾ ਨੇ ਮਕਣਾ ਕੀ? ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਪਈਆਂ ਤੇ ਮਿਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਮੁੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਥੇਹ ਬਣੇ ਥੇਹਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਸੇ ਉਸਰੇ ਢਾਹੇ ਤੇ ਢਾਹੇ ਉਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਜੁਗਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਨਿਤ ਰਾਹ ਬਦਲਾਵੇ ਤੇ ਭੇਸ ਵਟਾਵੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੪|}}</noinclude> mtmcqdhv8lr272217gdzm58h7de2yqo 250 54451 230423 144913 2026-07-28T23:31:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੩੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਤੇਰੀ ਲੋੜ ਪ੍ਰਭੂ ਇਕ ਤੇਰੀ ਟੋਲ ਪ੍ਰਭੂ 'ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਅੰਦਰ ਭੀ ਤਾਰੇ ਚਮਕਣ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਅੰਦਰ ਭੀ ਤਾਰੇ ਲਿਸ਼ਕਣ ਜੀਵਣ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਇਛਾਂ ਦੇ ਝਖੜਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਨ ਬੁਝੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੀ ਰਹਾਂ; ਇਕੋ ਤੇਰੀ ਲੋਡ਼ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਕੋ ਤੇਰੀ ਟੋਲ ਪ੍ਰਭੂ ਝੱਖੜ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਆਰਾਮ ਲੈਣ ਲਈ ਰੌਲਾ ਮੈਂ ਪੌਂਦਾ ਹਾਂ; ਚੁੱਪਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ। ਦੂਰੋਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਵਣ; ਤੇਰੀ ਇਕ ਲੋਡ਼ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਇਕ ਟੋਲ ਪ੍ਰਭੂ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੫|}}</noinclude> 0oqndsgng7ym5c20icpquw43fz7xu86 250 54452 230424 144914 2026-07-28T23:31:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਫੁਲੈਰੀ ਬਾਗ ਮੇਰਾ ਸੁਕਾ ਤੇ ਢੀਂਗਰ ਹੋਇਆ ਆ ਜਾ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਾਲਿਆ ਰਹਿਮਤ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲਚਕਾਂ ਸਭੇ ਕੁਝ ਸੜੀਆਂ ਕੁਝ ਪੱਥਰ ਹੋਈਆਂ ਓ ਰਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀਣਾ ਲੈ ਕੇ ਪਥਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਮ ਬਣਾ ਦੇ ਅਗਾਂ ਦੇ ਮੇਘ ਵਰ੍ਹਾ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਝੰਬੇਲੇ ਹਕਾਂ ਦੇ ਰੌਲੇ ਸੂਟ ਕੁਟੀਆ 'ਚ ਮੈਂ ਪਲ ਭਰ ਬੈਠਾ ਪ੍ਰਭਾਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪਲ ਭਰ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਬਹਿ ਜਾ ਤਾਹਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਖਾ ਕੇ ਬੰਦ ਬਹੇ ਕੀਤੇ ਧੰਧਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਜਾ ਹੰਗਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆ ਜਾ ਉਮਰਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸੂਰਮੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੬|}}</noinclude> tqst2v2sz33dglzfe092p2h4gyh2ds8 250 54453 230425 144915 2026-07-28T23:31:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਸੁਰਮੇ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਤੇ ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਵੇ ਚਾਨਣ ਜੀ ਅੰਦਰ ਆ ਚਾਦਰ ਬਚਾ ਤੇ ਰਾਹ ਵਖਾ ਕਾਲਖ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆਂ ਨੂੰ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੭|}}</noinclude> 9dtg80v2oi04gfxwvstzgnnnz76jo5c 250 54454 230426 144916 2026-07-28T23:31:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੇਘਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਧਰਤੀ ਸਭ ਤਾਂਬਾ ਹੋਈ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਚਾਦਰ ਤਾਰ ਤਾਰ ਹੋਈ ਤੇ ਉਲਝੀ ਨੰਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਸਾਰਾ ਬੱਦਲ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਨਹੀਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਗਾ ਦੇ ਝਖੜਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨੇਰੀਆਂ ਚਲਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੇ ਬ੍ਰਿਛ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁਟੇ ਜਾਣ ਡਿੱਗਣ ਆਂਡੇ, ਢਹਿਣ ਆਲ੍ਹਣੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨਜ਼ੂਰ ਅਸਾਨੂੰ ਇਕੱਲਾਪਣ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਘੂਰੀ ਨਾਲ ਬਾਲ ਅਞਾਣੇ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬਣ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਡਲ੍ਹਕਣ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਂ ਬਣਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲਟਕਾ ਦੇ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਕਿਣਮਿਣ ਲਾ ਦੇ, ਮੇਘਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੮|}}</noinclude> ornxun5gqyjzk7p914zzvri228grrap 250 54455 230429 144917 2026-07-28T23:32:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਉਠ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦੀਆਂ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਪੰਧ ਕਰਾਂਗੇ, ਚੱਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੰਢਾ ਕੋਈ ਨ ਬਣਿਆਂ; ਸਾਡੇ ਲਗਣ ਨੂੰ ਪੱਤਣ ਕੋਈ ਨ ਬਣਿਆਂ ਸਾਡੇ ਠਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਨੁਖ ਕੋਈ ਨ ਬਣਿਆਂ ਸਾਡੇ ਸਮਝਣ ਨੂੰ ਲਾ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕੋ ਤਲ ਗੁਵਾਹ ਤੋਂ ਫੁਲ ਗੁਵਾਹ ਲੁਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਤਾਰੇ ਗੁਵਾਹ ਖੜਕਣ ਵਾਲੇ ਟੱਲ ਗੁਵਾਹ ਗੂੰਜਣ ਵਾਲੀ ਬਾਂਗ ਗੁਵਾਹ ਸੁਪਨੇ ਗੁਵਾਹ, ਸੀਨੇ ਗੁਵਾਹ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪਿਆਸ ਗੁਵਾਹ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਪੰਧ ਕਰਾਂਗੇ ਚੱਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਗਰ ਚੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਛਲ ਪਈਆਂ ਤਾਰਾਂ ਚੋਂ ਤਰੰਗ ਉਮਲ ਪਏ ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਫੁਹਾਰ ਵਿਚ </poem>}}<noinclude>{{rh||੫੧|}}</noinclude> r8tteg3jkwnb40ajbrt9tbb5aiprcqr 250 54456 230430 144918 2026-07-28T23:32:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੀ ਹਰ ਅਵਾਜ਼ ਰਾਗ ਬਣ ਗੂੰਜ ਉਠੀ ਮੇਰੀ ਹਰ ਹਰਕਤ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ ਨੱਚ ਉਠੀ ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਕੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹੈ? ਅੰਧੇਰੇ ਦਾ ਬਦਲ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਸਾਗਰ ਤੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਕੋਈ ਨ ਜਾਣੇ ਸੰਗਲ ਮੇਰੇ ਕਦ ਟੁਟਣਗੇ-ਖੜਕਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਨ ਜਾਣੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਮੇਰੀ ਕਦ ਡੁੱਬੇਗੀ, ਅੰਧੇਰੇ ਤੇ ਸਾਗਰ ਦੀ ਕਾਲੀ ਬੁਕਲ ਵਿਚ ਉਸ ਛੇਕੜਲੀ ਕਿਰਨ ਵਾਂਗ ਜੋ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਿਚ ਮਿਲਨਾ ਲੋਚੇ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੫੨|}}</noinclude> ahcgjl46itjmy5blv8k5f5ruzmkveok 250 54457 230431 144919 2026-07-28T23:32:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਉਹ ਭੀ ਦਿਨ ਸਨ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਪਰ ਤਿਖੇ ਕਦਮੀਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਉਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤੁਛ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਤੋਂ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਟਟਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਏ ਉਹ ਰੰਗੀਲਿਆ ਲਿਖਾਰੀਆ ਤੇਰੇ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਤੁਛ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਰਖ ਸੋਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਖਿਲਲਰੇ ਤੇ ਭੁਲੇ ਪਏ-ਟੁੱਟੇ ਹਾਰ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਛਡੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਝੰਡਾ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਵੇ ਠੋਡੀ ਤੇ ਝੂਲੇ </poem>}}<noinclude>{{rh||੫੩|}}</noinclude> j712wpsaz34bxj00hdg1po2ssq38knd 250 54458 230432 144920 2026-07-28T23:32:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਤੇ ਲੀਰਾਂ ਇਸਦੀਆਂ ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਤੰਦ ਪਏ ਤੂੰ ਮਥੇ ਤੇ ਵੱਟ ਨ ਪਾਇਆ-ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਮੈਂ ਰੰਗ ਰਲੀਆਂ ਮਾਣਦੇ ਸੁਣੀ ਸੀ ਅਜ ਉਹੋ ਮਧਮ ਅਵਾਜ਼ ਸਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਖੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੫੪|}}</noinclude> dj2cukznbpzj21or0lvzc5h94u11i29 250 54459 230433 144921 2026-07-28T23:32:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਇਸ ਲੰਮੀ ਸੜਕ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਿਥੇ ਚਾਨਣ ਪਿਛੇ ਅੰਧੇਰਾ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪਿਛੇ ਬਾਰਸ਼ ਹੈ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੱਕ ਗਈਆਂ ਬਹਾਰਾਂ ਤੇ ਪਤ ਝੜਾਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਲੰਘ ਗਈਆਂ; ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੁਬਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਲੰਮੀ ਸੜਕ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਵਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਅਨੰਦ ਹਵਾ ਭੀ ਸੁਹਣੀ ਲਗੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂ ਦਰਵਾਜੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਤੱਕਾਂ ਛੇਕੜਲੀ ਕਿਰਨ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਪਛਵਾੜੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਧਦੇ ਗਏ-ਅੰਧੇਰਾ ਬਣਨ ਲਈ ਮਿਲਾਪ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੪|}}</noinclude> 7am6ifhmy3vnk3kb671dypqilfoz5j7 250 54460 230434 144922 2026-07-28T23:32:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਦੀ ਬਾਣ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਸਦਾ ਹਾਂ, ਗਾਂਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਾਵੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੱਸੇ-ਮਧਮ ਜੇਹਾ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੫੬|}}</noinclude> n8exn4ljnxozebcxrljc5a0lqssmkpr 250 54461 230435 144924 2026-07-28T23:32:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮਧਮ ਪੈਛੜ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਅਜੇ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ? ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਚੋਂ ਵਾਯੂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਚੋਂ ਸਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਘੁੰਮਰ ਚੋਂ ਉਹ ਦੀ ਪੈਛੜ ਸੁਣਦੀ। ਆਹਾ ਜੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹਰ ਘੜੀ ਹਰ ਪਲ ਹਰ ਦਿਨ ਹਰ ਰਾਤ ਹਰ ਝੱਗੀ ਹਰ ਛੱਨ ਵਿਚ ਉਹ ਔਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੀਵੇ ਦੇ ਥਾਂ ਆਪ ਜਗਦਾ ਹੈ—ਨਿੱਤ ਮੈ ਮਨ ਦੀ ਤਾਰ ਹਲਾਈ ਹੈ ਮੈਂ ਰਾਗ ਦੀ ਹਰ ਤਾਰ ਤੇ ਹਰ ਲੈਅ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਸੰਧਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਤੱਕ ਗਾਵਿਆ ਹੈ, ਸੁਣਿਆ ਹੈ-ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਇਕੋ ਅਵਾਜ਼ ਔਂਦੀ ਹੈ </poem>}}<noinclude>{{rh||੫੭|}}</noinclude> h2dnaj247ec5z272m4fnnit3acyg4g5 250 54462 230436 144925 2026-07-28T23:32:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਹਨ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਠੰਢ ਪੌਂਦੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਿੜਾਉਂਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੮|}}</noinclude> olsqc2td5ygst76qzh1fkcaaju00je1 250 54463 230437 144926 2026-07-28T23:32:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਆਵੇਂ, ਜਾਵੇਂ ਜਵਾਨ ਜੁਲਾਹੀ ਦੇ ਤਾਣੇ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਚੋਲੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਬਦਲੀ ਤੇ ਘਰ ਵੀ ਬਦਲੇ ਪਰ ਨ ਬਦਲੇ ਤੂੰ ਰਾਹ ਆਪਣੇ ਤੈਨੂੰ ਛਿਪਣ ਨ ਦੇਂਦੇ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੀਵੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਤੇਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸਾਫ ਸੁਣੀਵਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰੈਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸੁਨੇਹੇ ਆਵਣ ਮੇਰੀ ਕੋਠੀ ਧੜਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕਿਉਂ ਫਰਕਣ ਅਖਾਂ ਕਿਉਂ ਲਿਸ਼ਕਣ ਸੁਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਕਿਉਂ ਜਾਗਣ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਰਾਂ ਹਾਰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ ਪਿਆ ਦਿਸੈ </poem>}}<noinclude>{{rh||੪੯|}}</noinclude> 2vko1jcs4f4e774u9nj22iwgpe1s3s2 250 54464 230438 144927 2026-07-28T23:33:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਤਾਣੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਾਂ ਨਲੀ ਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤੰਦ ਨਿਕਲਨ ਬੁਝਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੰਞੀ ਖੱਡੀ ਕਬਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੬੦|}}</noinclude> qg80qkjw6uy8oekaa49dgcbtatygid2 250 54465 230439 144928 2026-07-28T23:33:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਖਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਥਕ ਟੁਟ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਵਾਂ ਜੇ ਅਖਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿਣ ਦਿਓ ਬਹੇ ਮੇਰੇ ਬੰਦ ਨ ਕਰਨੇ ਉਸਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪਤਾ ਨ ਪੁਛਿਉ ਜੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਖੜਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਨ ਖੁਲੀ ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਣਾ ਨਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਧਮ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸੁਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਬੇਸ਼ਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਨੀਂਦਰ ਉਹ ਕੁਵਾਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਤੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਾਵੀਂ ਜਦ ਉਹ ਜਾਦੂਗਰ-ਹਥ ਤੈਨੂੰ ਛੁਹਾਵੇ ਮੇਰੇ ਉਡੀਕਦੇ ਨੈਣੋ ਉਦੋਂ ਪਲਕਾਂ ਦੀ ਚਿੱਕ ਚੁਕਿਓ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮੁਸਫ਼ਾਹਟ ਦੀ ਜੋਤ ਛਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਪਏ </poem>}}<noinclude>{{rh||੬੧|}}</noinclude> el2t027qcfthfkl4ecnnhxmwlud4vxm 250 54466 230440 144929 2026-07-28T23:33:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੋਤਾ ਹੋਵੇ ਅਧ ਢੱਕੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਸਭ ਜੋਤਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੋਂ ਉਠ ਕੇ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂ ਮੇਰੀ ਜਾਗਰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਚੇਤਨਤਾ ਉਸਦੀ ਤਕਣੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੈਂ ਸੌ ਜਾਵਾਂ ਭੁਲਣ ਲਈ ਮੈਂ ਜਾਗਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤਕਣ ਲਈ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੬੨|}}</noinclude> rklrll35famtod32txxmqspj548rua1 250 54467 230445 144932 2026-07-28T23:33:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਗਲੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੇ ਝੋਲਾ ਲਟਕਾਈ ਫਿਰਿਆ ਮੰਗਦੇ ਵਰ ਦੇਂਦੇ ਦਾ ਗਲਾ ਭੀ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਇਆ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੜਕ ਤੇ ਰਥ ਉਡਦਾ ਆਵੇ ਬਚੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਨਚਣ ਲਗਾ ਮੈਂ ਗਾਉਣ ਲਗਾ ਕੰਬਣ ਲਗੀ ਗਰੀਬੀ ਮੇਰੀ ਹਉਕੇ ਭਰੇ ਕੰਗਾਲੀ ਮੇਰੀ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਣ ਮੰਗੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਥਾਂ ਵੱਲ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਥ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਸੀ ਤੁੰ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਓਂ ਮੇਰੇ ਵਲ ਤਕਦਾ ਤੇਰਾ ਸਜਾ ਹੱਥ ਅਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਤੂੰ ਕਿਹਾ : </poem>}}<noinclude>{{rh||੬੭|}}</noinclude> she1k6y0fzvaj7qsa5i3br7srdda5rn 250 54468 230446 144933 2026-07-28T23:33:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{gap}}“ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀ ਹੈ?" {{gap}}"ਹਾਇ ਇਹ ਕੀ ਰਾਜਸੀ ਮਖੌਲ ਹੈ ਮੰਗਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਣਾ ਹੈਰਾਨੀ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਝੋਲੀ ਤੱਕੀ ਤੇ ਇਕ ਦਾਣਾ-ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕਾਂ ਦਾਣਾ-ਉਸ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਝੋਲੀ ਉਲਟਾਈ ਤਾਂ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜੇਹਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਣਾ ਛੇਕੜਲੀ ਕਿਰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਝੱਮਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੇ ਗਏ ਚਿਟੇ ਚਿ ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੁਪਕੇ। {{gap}}ਹਾਇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨ ਦੇ ਦਿਤਾ ।<noinclude>{{rh||੬੮|}}</noinclude> fpbmqkooxuofedlub33nhm4vj04spux 250 54469 230453 144934 2026-07-28T23:35:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਰਖਦੋਂ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਕੇ ਤੇਰੀ ਪਿਆਸ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਹ ਯਾਦ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਖਿੜਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਕਲੀ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਪਾ ਕੇ ਖਿੜਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੭੫|}}</noinclude> tr67lesywq6epocjzoelrb3edrrjs97 250 54470 230457 144935 2026-07-28T23:35:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਉਸ ਅਨੰਦ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਣ—ਜਿਸ ਦੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਸੰਘਣੀ ਘਾਹ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਤਿਅੰਤ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਦੇ ਜੌੜੇ ਜੰਮੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤਕ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੁਵਾਰ ਭਾਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖਿਲੀ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਝੂਣਦਾ ਅਤੇ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਲਾਲ ਕਮਲ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਅਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਘੱਟੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਭਾਸਰਦਾ ਹੈ ਤੱਕ ਨਹੀਂ।<noinclude>{{rh||੭੯|}}</noinclude> 2xuawlcmht7d1x7dlaoahomuu555r9o 250 54471 230458 144936 2026-07-28T23:35:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਾਨਣ ਜੋ ਪਤੀ ਪਤੀ ਤੇ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਲਦਰੀ ਬਦਲ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਧਰ ਉਧਰ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਮਥੇ ਨੂੰ ਠੰਢਿਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ-ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ। {{gap}}ਸਵੇਰ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨੈਣ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੜਾ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਲਈ ਏਹੋ ਤੇਰਾ ਕਾਫੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ, ਉਪਰੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਮੇਰੀ ਵਲ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਏਂ, ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਤੱਕਣੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੮੦|}}</noinclude> 1es084269dcsorhue2gkd2xuid9pgx9 250 54472 230460 144938 2026-07-28T23:35:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} ਝਈਆਂ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਲਕ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ । ਉਰਲੇ ਪਾਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਆਦ ਜੁਗਾਦ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੮੨|}}</noinclude> 69nooogy5utduc616t38qmwf46bwi7b 250 54473 230465 144939 2026-07-28T23:36:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} ਤੇ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਲਗੀ, ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਜਾ- ਉਣ ਲਈ ਆਈ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਖੜਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਕੰਮਾ ਜਗਦਾ ਵੇਖਿਆ।<noinclude>{{rh||੮੭|}}</noinclude> fon04ghkw7a40xgsl7za4smraxg9juj 250 54474 230466 144940 2026-07-28T23:36:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਮੇਰੇ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਛਲਦੇ ਪਿਆਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਦਿੱਵ ਰਸ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? {{gap}}ਹੇ ਮੇਰੇ ਕਵੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਅਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣੇ ਹੀ ਅਮਰ ਗੀਤਾਂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਤੇਰੇ ਜਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਗੀਤ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੂਰਨ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਏਂ।<noinclude>{{rh||੮੮|}}</noinclude> kksmbvmit1qv3u4066trw9me3ykb9j0 250 54475 230485 144941 2026-07-28T23:38:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਇਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਦਰਦ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਅਨਗਿਣਤ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਵਿਜੋਗ ਦਾ ਹੀ ਦੁਖ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਲ ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਾ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਵਣ ਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਪ-ਪੁੱਤ, ਤ੍ਰਿਪ-ਪੱਤ ਕਰਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀਣਾ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਸੁਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪਿਆਪਕ ਦਰਦ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁਖੀ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਵਾਸ਼ਨਾ, ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਏਹੋ ਮੇਰੇ ਕਵੀ ਦਿਲ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਵਾਂਗ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੦੭|}}</noinclude> fdvcs48aoh1hltjw52hsf4n3pealnid 250 54476 230486 144942 2026-07-28T23:38:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਬੀਰ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰੋਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਲ ਕਿਥੇ ਲੁਕਾ ਦਿਤਾ ਸੀ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਜੋਆਂ ਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਕਿਥੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਿਥੇ ਸਨ ਕਪੜੇ? {{gap}}ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਨਿਆਸਰੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਉਨਾਂ ਉਤੇ ਵਰ੍ਹਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਬਹਾਦਰ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਲ ਕਿਥੇ ਲੁਕਾ ਦਿਤਾ? {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਰਖ ਦਿਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਧਨਖ ਬਾਣ ਸੂਟ ਦਿਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਥੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ, ਉਨਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਰਹਿਣ ਦਿਤਾ-ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।<noinclude>{{rh||੧੦੯|}}</noinclude> 08c21duottfa8vojmcct1uiv73w01ql 250 54477 230487 144943 2026-07-28T23:38:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਯਮ, ਅਜ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਅਣਡਿਠੇ ਅਣ ਜਾਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਤੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਦੇ ਆਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਤ ਅਨ੍ਹੇਰੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਭੀ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੀ ਮੈਂ ਹਥ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸੁਵਾਗਤ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰਾ ਦੂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਅਗੇ ਖੜੋਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੋ ਕੋਹਨੂਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਭੇਟਾ ਰਖ ਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੀ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। {{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂੰ ਅੰਨੇਰੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਸੁੰਞੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਨਿਆਸਰੀ ਆਤਮਾਂ ਤੇਰੀ ਅੰਤਮ ਭੇਟਾ ਲਈ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ।<noinclude>{{rh||੧੦੯|}}</noinclude> k7kvctaik7o0nqzmkkel83ux28xhyh9 250 54478 230490 144944 2026-07-28T23:39:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੁਣ ਨ ਮੈਂ ਰੌਲਾ ਪਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਨ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਸੁਵਾਮੀ, ਇਹੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਫ਼ਰਕਦੀਆਂ ਬੁਲੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਤਿਖੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਗੁਣ ਗੁਣਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ। {{gap}}ਲੋਕੀ ਸ਼ਾਹੀ ਬਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਭ ਖ੍ਰੀਦਣ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਭੀੜਾਂ ਵਿਚ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ-ਕੁਵੇਲੇ-ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਤਾਂਤੇ ਇਸ ਕਵੇਲੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚੋਂ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੜਨ ਦੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਮਾਖਿਉ ਉਤੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨ ਮਿਠੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗੂੰਜਣ ਦੇ। {{gap}}ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੰਜੋਗਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੰਟੇ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਹਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਲ ਖਿਚਣ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼-ਹੀਣ ਨਤੀਜੇ ਵਾਸਤੇ ਸੱਦ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।<noinclude>{{rh||੧੧੨|}}</noinclude> syab771ra8g8anb9mji8vr0h8efkh91 250 54479 230491 144945 2026-07-28T23:39:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜਦ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨੂੰ ਖੜਕਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? {{gap}}ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਦੇ ਅਗੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਭਾਂਡਾ ਸੌਂਪ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹਥੀਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਮੋੜਾਂਗਾ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੜਕਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਠੰਢਕ ਭਰੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ, ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਫੁਲ, ਆਪਣੇ ਕੰਮੀਂ ਰੁਝੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਰਖ ਦੇਵਾਂਗਾ।<noinclude>{{rh||੧੧੩|}}</noinclude> jwh0n3vpxwe9fuo54eq7hhy664ymae5 250 54480 230492 144946 2026-07-28T23:39:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੌਤ, ਹੇ ਮੌਤ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੰਤਮ ਪੂਰਣਤਾ, ਆ ਸਜਨੀ, ਤੂੰ ਆ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਠੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸੁਣਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਖ ਸਹਾਰੇ ਹਨ। {{gap}}ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਲ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਦਾ ਲਈ ਤੇਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਫੁਲ ਪ੍ਰੋ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਲਾੜੇ ਲਈ ਮਾਲਾ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਪਿਛੋਂ ਲਾੜੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸੁੰਞੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਵੇਕਲੇ ਥਾਂ ਇਕੱਲੀ ਮਿਲੇਗੀ।<noinclude>{{rh||੧੧੪|}}</noinclude> jimkvxiur60dylx8vwhmhor2zwrrjew 250 54481 230494 144947 2026-07-28T23:39:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਛੁਟੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵੋ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਆਹ ਲਵੋ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੰਜੀਆਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕੇਵਲ ਅੰਤਮ ਮਿਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਅਸੀ ਬੜਾ ਚਿਰ ਗੁਵਾਂਢੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਿੰਨਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਨਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸੱਕਿਆ। ਹੁਣ ਦਿਨ ਚੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੀਪਕ ਬੁਝ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਅੰਨੇਰੀਆਂ ਗੁੱਠਾਂ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਦਰਗਾਹੀ ਸੱਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।<noinclude>{{rh||੧੧੬|}}</noinclude> fyeko6fdc06kcy140q9ttcgyl245bbb 250 54482 230495 144948 2026-07-28T23:39:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਭ ਇੱਛਾਂ ਦਿਉ, ਅਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਕੁਵਾਰੀ ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਰਾਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੇਡਾ ਸੁਹਣਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਨ ਪਛੋ ਜੋ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ, ਖਾਲੀ ਹਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਵਾਂਗਾ, ਪਾਂਧੀਆਂ ਵਰਗੇ ਮੇਰੇ ਭਗਵੇਂ ਕਪੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਬੜੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਪੰਧ ਮੁਕਣ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤਾਰਾ ਨਿਕਲੇਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਰਾਜ ਦੁਵਾਰ ਤੇ ਵਜਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।<noinclude>{{rh||੧੧੭|}}</noinclude> h86gvccko8e8szbfubep0vtvivf2nmk 250 54483 230497 144950 2026-07-28T23:40:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਏਥੋਂ ਵਿਦਿਆ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਬਦ ਇਹ ਹੋਣ ਕਿ “ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" {{gap}}"ਮੈਂ ਇਸ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਮਾਖਿਓ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਗਰ ਤੇ ਪਸਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਧੰਨ ਹੈ" ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਬਦ ਹੋਣ। {{gap}}“ਅਸੰਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਸ ਰੰਗਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਖੇਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਖੇਲ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਭੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ।” {{gap}}“ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗ ਉਸਦੇ ਛਹਣ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਏ ਹਨ—ਜੋ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਏਥੇ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।<noinclude>{{rh||੧੧੯|}}</noinclude> 98emml7infa7s1zpiliqa2wqg6o67l0 250 54484 230498 144951 2026-07-28T23:40:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਸਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨ ਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਨ ਸੰਕੋਚ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਮਿਠੀਆਂ ਲੀਲਾਂ ਸਨ। {{gap}}ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਜਣਾਂ ਵਾਂਗ ਨੀਂਦਰ ਵਿਚੋਂ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਤਕ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਦੁੜਾਉਂਦਾ ਫਿਰਿਓਂ। {{gap}}ਉਨ੍ਹੀ ਦਿਨੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਗਾ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸੁਰ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾ ਚੜਾ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਜਦ ਖੇਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਉਦਾਸ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨੈਣ ਝੁਕਾ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਚੁਪ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੨੦|}}</noinclude> chwdqx18qj0xphxcfe48q3g8pt8y2cr 250 54485 230499 144952 2026-07-28T23:40:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂਗਾ ਅਜਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਭਜ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੰਕਾਰ ਟੁਟੇਗਾ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਭਿਆਨਕ ਔਕੜਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੁੰਞਾ ਹਿਰਦਾ ਪੋਲੇ ਵਾਂਸ ਵਾਂਗ ਗਾ ਗਾ ਕੇ ਉਭੇ ਸਾਹ ਲਵੇਗਾ, ਪਥਰਾਂ ਤੇ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਟਪਕ ਪੈਣਗੇ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮਲ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੱਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਸਦੇ ਮਾਖਿਉ ਦਾ ਲੁਕਿਆ ਕੋਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੀਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅੱਖ ਮੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਚੁਪ ਚਾਪ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਬੁਲਾਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਨ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੌਤ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ।<noinclude>{{rh||੧੨੧|}}</noinclude> kt2llq8gocn2o678q0sc9fzyomx3vu5 250 54486 230500 144953 2026-07-28T23:40:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜੀਵਨ-ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਪਤਵਾਰ ਛਡਣ ਵੇਲੇ, ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਏਂਗਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੁਣ ਭਜੋ ਨਠੋ ਕਰਨੀ ਵਾਧੂ ਹੈ। {{gap}}ਹੇ ਮਨ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਹਥ ਨੂੰ ਖਿਚ ਲੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸਹਾਰ ਲੈ, ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਜਾਣ। {{gap}}ਹਵਾ ਦੇ ਥੋੜੇ ਥੋੜੇ ਹਿਲੋਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੀਵੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਸਿਆਣਪ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਆਸਣ ਵਿਛਾ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰੇ, ਚੁਪ ਚੁਪੀਤਾ ਏਧਰ ਆ ਜਾਵੀਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਾਗੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ।<noinclude>{{rh||੧੨੨|}}</noinclude> 07o06p2u49rh4e4ebgxo8pbky30brtm 250 54487 230501 144954 2026-07-28T23:40:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੦੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਅਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਇਸ ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਚੁੱਭੀ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਨਿਰ ਅਕਾਰ ਦਾ ਪੂਰਨ ਮੋਤੀ ਮੇਰੇ ਹਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜਰਜਰਾ ਹੋਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪੱਤਣ ਪੱਤਣ ਨਹੀਂ ਫਿਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਮੇਂ ਲੱਦ ਗਏ ਜਦੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਪੇੜਾਂ ਖਾਣੀਆਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਖੇਡ ਸੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਾਹਲਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਜੋ ਮਰ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਮੈਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਵੀਣਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿਥੇ ਅਥਾਹ ਡੁੰਘਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਗ ਦੀ ਮਹਿਫਲ ਵਿਚ ਤਾਲੀ ਮਾਰਨ ਤੇ ਨਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਟੱਲਤਾ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅੰਤਮ ਸੁਰ ਨਿਕਲਨ ਪਿਛੋਂ ਮੇਰੀ ਵੀਣਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁਕੇਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਠੰਢੇ ਸਾਈਂ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਰਖ ਦੇਵਾਂਗਾ।<noinclude>{{rh||੧੨੩|}}</noinclude> c6jg1fvspfw6ergyisg7qcm9nh34pix 250 54488 230502 144955 2026-07-28T23:40:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੦੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਗੀਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੁਵਾਰ ਦੁਵਾਰ ਲਈ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਏਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਵਿਖਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਦੋ ਮੇਲ ਤੇ–ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਿਲਨ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ-ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਦਿਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਦੁਖਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵਖਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪੰਧ ਦੇ ਅੰਤ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਨ ਜਾਣੇ ਕਿਸ ਨ ਰਾਜ ਭਵਨ ਦੇ ਸਿੰਘ ਦੁਵਾਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਜਾ ਕੇ ਖੜਿਆਂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੨੪|}}</noinclude> 3i06fcw8r6juqh0vepxbijxoaw34qlk 250 54489 230503 144956 2026-07-28T23:40:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੦੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਲਾਗੇ ਆ ਕੇ ਪੁਛਦੇ ਹਨ-ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ? ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਰ ਦੇਣਾ ਹੈ । ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਲਾਗੇ ਬੈਠਾ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਦਸਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਭੇਤ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਲਾਗੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਪੁਛਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਉਤਰ ਦੇਵਾਂ। ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, “ਉ ਅਜੇਹਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ?' ਉਹ ਹਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੁੰ ਹਸਦਾ ਹੋਇਆ ਲਾਗੇ ਬੈਠ ਰਹਿੰਦਾ ਏਂ।<noinclude>{{rh||੧੨੫|}}</noinclude> sdj2zujlmb7guhlauxq44xrokvjklds 250 54490 230504 144957 2026-07-28T23:40:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੧੦੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਐ ਮੇਰੇ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਇਕ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰੁਝ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਾਦੂਗਰ ਛੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਣ। {{gap}}ਜਿਸਤਰਾਂ ਸਾਵਣ ਦਾ ਬਦਲ ਬਿਨਾਂ ਵਰੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਮਨ ਇਕ ਹੀ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਅਤਿ ਨਿਮੂ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅਡਰੇ ਅਡਰੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਇਕਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਅਤੇ ਇਕ ਹੀ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਲ ਰੋੜੇ ਪੈ ਜਾਣ ਦੇ। {{gap}}ਜਿਸਤਰਾਂ ਘਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਵਿਆਕਲ ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਇਕਠ ਰਾਤ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜ ਵਿਚਲੇ ਆਲਣਿਆਂ ਵੱਲ ਉਡਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੇ।<noinclude>{{rh||੧੨੬|}}</noinclude> pp5wmj3fgnff4rdkhp258whsw9ym8va 250 54491 230505 144958 2026-07-28T23:50:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 230505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਇਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ}}}} {{center|{{xxx-larger|ਪੁਸਤਕਾਂ}}}} {{center|{{xx-larger|ਕੈਦੀ}}}} {{Block center|<poem>ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ A TALE OF TWO CITIES ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨੇਹੀਆਂ ਨੇ ਬੜਾ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਕਹਾਣੀ ਇਤਨੀ ਸਵਾਦਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਲਾਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਾਗਜ ਛਪਵਾਈ ਜਿਲਦ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ੧॥) {{xx-larger|ਮਾਂ:-}} ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿਕਟਰ ਹੀਊਗੋ, ਮੁਰਦਾ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਣ ਵਾਲੇ, ਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾਵਲ NINETY THREE ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਿਸਨੂੰ ਉਲਥਾਕਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਵਾਦਲਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{xx-larger|ਮਾਂ}} ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲਵੋਗੇ । ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਨਹੀਂ ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਪੜ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਥਕੋਗੇ । ਕਾਗਜ਼ ਵਧੀਆ ਐਂਟੀਕ,ਛਪਵਾਈ ਸੁਥਰੀ, ਜਿਲਦ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੀਮਤ ੨) {{center|ਮੰਗਵਾਣ ਦਾ ਪਤਾ-}} {{xx-larger|ਮੈਨੇਜਰ ਪ੍ਰੀਤ ਬੁਕ ਏਜੰਸੀ}} (ਰਜਿਸਟਰਡ) ਚੌਂਕ ਘੰਟਾਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ</poem>}}<noinclude>{{rh|127||}}</noinclude> ocn8l6rl30pxna3pax79m0tpqg7w20k 230506 230505 2026-07-28T23:52:13Z Harchand Bhinder 2624 230506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਇਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ}}}} {{center|{{xxx-larger|ਪੁਸਤਕਾਂ}}}} {{center|{{xx-larger|ਕੈਦੀ}}}} {{Block center|<poem>ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ A TALE OF TWO CITIES ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨੇਹੀਆਂ ਨੇ ਬੜਾ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਕਹਾਣੀ ਇਤਨੀ ਸਵਾਦਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਲਾਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਾਗਜ ਛਪਵਾਈ ਜਿਲਦ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ੧॥) {{xx-larger|ਮਾਂ:-}} ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਾਰੀ ਵਿਕਟਰ ਹੀਊਗੋ, ਮੁਰਦਾ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਣ ਵਾਲੇ, ਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾਵਲ NINETY THREE ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਿਸਨੂੰ ਉਲਥਾਕਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਵਾਦਲਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{xx-larger|ਮਾਂ}} ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲਵੋਗੇ । ਇਕ ਵੇਰਾਂ ਨਹੀਂ ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਪੜ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਥਕੋਗੇ । ਕਾਗਜ਼ ਵਧੀਆ ਐਂਟੀਕ,ਛਪਵਾਈ ਸੁਥਰੀ, ਜਿਲਦ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੀਮਤ ੨) {{center|ਮੰਗਵਾਣ ਦਾ ਪਤਾ-}} {{xx-larger|ਮੈਨੇਜਰ ਪ੍ਰੀਤ ਬੁਕ ਏਜੰਸੀ}} (ਰਜਿਸਟਰਡ) ਚੌਂਕ ਘੰਟਾਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ</poem>}}<noinclude>{{rh||੧੨੭|}}</noinclude> 1uowe1hr6e5ss1nrmctd36zefw5z2rk 250 54493 230493 144960 2026-07-28T23:39:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੯੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਫਿਰ ਤੱਕਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਤਦ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਜਗਮਗ ਜਗਮਗ ਕਰਨਗੇ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੈਲੇਗੀ ਅਤੇ ਘੜੀਆਂ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਖ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਲੰਘ ਜਾਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਅੰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਲ ਦੀ ਪਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ ਟੁਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਤਨ ਖਿਲਰੇ ਪਏ ਹਨ-ਤ੍ਰੇਲ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਦਾ ਭੈੜੇ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਥਾਂ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨੀਚ ਤੋਂ ਨੀਚ ਜੀਵਨ ਭੀ ਬੜਾ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਭੀ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਉ। ਬਸ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਦਿਉ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।<noinclude>{{rh||੧੧੫|}}</noinclude> h12u7a9u5wqv5r217wdodgwtglw26tm 250 54494 230496 144961 2026-07-28T23:39:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਪਹਿਲੋ ਪਹਿਲ ਮੈਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਹੜੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਅਧੀ ਰਾਤੀਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਲੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਸੂਖਮ ਭੇਤ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਖਿੜਾਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸੇ ਪਲ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਉਸ ਬੇ-ਨਾਵੇਂ ਤੇ ਬੇ-ਰੂਪੇ ਨੇ, ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਨ ਲਭੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਭੀ ਉਹੋ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮੁਢ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਲਗੇਗੀ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਬਚੇ ਤੋਂ ਸਜਾ ਸਮਾ ਛੁਡਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੱਬਾ ਥਣ ਦੁਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦੇ ਕੇ ਪਿਆਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮਾਂ ਸਦਾ ਪਿਆਰਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੧੮|}}</noinclude> 4zl0tu9gy4d1w38k0mjuts3i1jptym5 250 54495 230427 144997 2026-07-28T23:31:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਐ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਵਿਚ ਢਕ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਪਛੋਕੜ ਖੜਾ ਏਂ, ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਕਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਘੱਟੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੜਕ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਦਬ ਕੇ ਲਾਗ ਦੀ ਅਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਸਜਾ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਤਕਦੀ ਹਾਂ, ਪਾਂਧੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਫੁਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕਰੀ ਖਾਲੀ ਲਗ ਭਗ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਸਵੇਰ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛੇ ਪਿਛੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖਦੇ ਅਤੇ ਮੁਸਲ਼ਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਭਿਖਾਰਨ ਲੜਕੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੁੰਹ ਤੇ ਪੱਲਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਊਂਧੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਤਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਹਾਇ, ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਹਾਂ, ਉਨਾਂ ਨੇ ਆਉਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਮਾਰੀ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ ਜੋ ਇਹ ਗਰੀਬੀ ਹੀ ਮੈਂ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਲਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਘਾਹ ਤੇ ਬੈਠੀ ਆਸ਼ਾ ਭਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਅਚਾਨਕ ਆਗਮਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੀਪਕ ਜਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਝੰਡੇ ਝੂਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੂੰ ਇਸ ਲੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਿਖਾਰਨ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਘੱਟੇ ਵਿਚੋਂ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ<noinclude>{{rh||੪੯|}}</noinclude> ftrzwr1bfv2gck1nrcq7624jsn2z4v1 250 54496 230428 144998 2026-07-28T23:31:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} ਉਤਰਦਾ ਏਂ, ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠਾਉਂਦਾ ਏਂ ਜੋ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਕੇ ਲੂਅ ਦੇ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ, ਵੇਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਲੂਸ ਬੜੀ ਧੂੰਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਤੇ ਚੜਤ ਫੜਤ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਈ ਸਭ ਦੇ ਪਿਛੇ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਖੜੋਤਾ ਰਹੇਂਗਾ? ਕੀ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਅਫੁੱਲ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਘੁਣ-ਖਾਧਾ ਕਰਾਂਗੀ?<noinclude>{{rh||੫੦|}}</noinclude> 6k8wioab4chjh5ai2y9p3k77dz7dbnl 250 54497 230441 144999 2026-07-28T23:33:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਾਗਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਛਲ ਪਿਆ। ਰਾਹ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਲਾਂਭੀ ਫੁਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਠੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰ ਫਿਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀਂ ਕੰਮੀਂ ਰੁਝੇ ਰਾਹੇ ਆਹ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ ਅਸੀਂ ਨ ਸੁਖ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਤੇ ਨ ਖੇਲਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਰੌਣਕ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਨ ਹੱਸੇ, ਨ ਬੋਲੇ ਤੇ ਨਾ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਰੁਕੇ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤਿਖੇ ਪੁਟਦੇ ਗਏ। {{gap}}ਸੂਰਜ ਸਿਖਰ ਆ ਗਿਆ, ਪੰਛੀ ਛਾਂ ਢੂੰਡਣ ਲਗੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਸੜਦੀ ਲੋਅ ਨਾਲ ਕੁਮਲਾਈਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੜਫਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸਕ ਟੀਆਂ ਉਡ ਕੇ ਨਿੱਕੀ ਚਿੜੀ ਵਾਂਗ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਇਜੜ ਵਾਲੇ ਦਾ ਲੜਕਾ ਬੋਹੜ ਹੇਠਾਂ ਬੇ-ਸੁਰਤ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਲੇਟ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੂਰ ਚੂਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਦੇ ਉਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਇਆ ਤੇ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਧੌਣ ਅਕੜਾ ਕੇ ਅਗੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛੇ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਨ ਆਦਰ ਦਿਤਾ ਲਿਆ। ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨੀਲੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਏ । ਬਹਾਦਰ ਪਾਂਧੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ। ਮਖੌਲ ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਨੇ ਉੱਠਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਇਕ ਨ ਮੰਨੀ।<noinclude>{{rh||੬੩|}}</noinclude> 2hmztz4r6s95iymkxpcrwynxoygr6qm 250 54498 230442 145000 2026-07-28T23:33:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਮਣੀਕ ਤੇ ਸੰਘਣੀ ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਤਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦ੍ਰ ਚਿੱਤਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹਰਿਆਵਲੀ ਛਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪੌਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਇਹ ਭੁਲ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਘਰੋਂ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੁਰਿਆ ਸੀ, ਮਨ ਮੋਹਣੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਅਰ ਮਿਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੇ-ਸੁਰਤ ਜੇਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਅੰਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦਰ ਖੁਲ੍ਹੀ, ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਪੁਟੀਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜੋਤਾ ਏਂ ਆਪਣੀ ਹਲਕੀ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦਰ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਏਂ। ਕਿਥੇ ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੰਮਾਈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਔਖਿਆਈ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਕਿਥੇ ਇਹ ਅਰਾਮ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮੇਲ।<noinclude>{{rh||੬੪|}}</noinclude> 1d3ua3ziezoogh5x1g6mc0f1v4v71ob 250 54499 230443 145001 2026-07-28T23:33:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{Block center|<poem>ਸਿੰਘਾਸਣ ਤਜ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਆਇਉਂ ਸਭ ਵੇਲਾਂ ਕੰਬਣ ਤੇ ਫਲ ਤੱਕਣ ਮੈਂ ਗਾਂਦਾ ਸਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਅਕਾਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇਰੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈਆਂ ਤੂੰ ਹੇਠ ਆਇਉਂ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਭੀੜੇ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੱਬਾ ਤੂੰ ਖੜਾ ਚਰੋਕਾ ਸਭ ਚਤਰ ਗਵੱਈਏ ਤੇਰੀ ਮਹਿਫਲ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਗਾਵਣ ਮੈਂ ਸਿਖਾਂਦਰੂ, ਮੇਰੇ ਸਾਜ਼ ਬੇ-ਸੁਰੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਅਮਿਣਵੇਂ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤਾਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਗਾਈ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਵਜਾਈ ਜਾਵਾਂ ਦਰਦਾਂ ਵਿਚ ਭਿੱਜਾ, ਚੀਸਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਥਾ ਦਰਦਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹਿਣ ਨ ਦਿੱਤਾ ਹਾਰ ਗਲੇ ਪਾਂ ਫੁਲ ਰਾਗਨੀਆਂ ਦਾ ਮਿਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦਾ ਆਇਉਂ </poem>}}<noinclude>{{rh||੬੫|}}</noinclude> di4tgb6gbtac0mmlumu0fh25fvy48xh 250 54500 230444 145002 2026-07-28T23:33:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੀਆਂ ਬੇ-ਸੁਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ। </poem>}}<noinclude>{{rh||੬੬|}}</noinclude> 9hgmqquxizb7za9pub0tjywyh1x59q5 250 54501 230447 145003 2026-07-28T23:34:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਆਦਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾ ਗਿਆ, ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਕੰਮ ਸਾਰੇ ਠੱਪੇ ਗਏ, ਸਾਡਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਆ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ, ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਮਨੁਖ ਬੋਲੇ, “ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।’ {{gap}}ਅਸਾਂ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, “ਭਲਾ ਇਹ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਪਰ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦਰਵਾਜਾ ਖੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਫਿਰ ਭੀ ਸਾਡਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਦਤ ਹੈ ਬਾਰੀਆਂ ਬੂਹੇ ਤੇ ਪਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਦੀ। ਦੀਵੇ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਕੁਝ ਬੋਲ ਉਠੇ, “ਉਸ ਦੇ ਦੂਤ ਆ ਗਏ! {{gap}}ਅਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਕੋਈ ਸਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਸਭ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖਟਖਟਾਉਂਦਾ।" {{gap}}ਸੁੰਨ ਮੁੰਨ ਰਾਤ ਵਿਚ ਫਿਰ ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, ਅਸਾਂ ਸਮਝਿਆ ਇਹ ਦੂਰੋਂ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਗਰਜਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਹਿਲੀਆਂ, ਸਾਡੀ ਨੀਂਦਰ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਲਗੇ, “ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ, ਕੰਧਾਂ ਧਮਕ ਨਾਲ ਕੰਬੀਆਂ ਹਨ।” {{gap}}ਅਸਾਂ ਅਧ ਨੀਂਦਰ ਵਿਚ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬਾ ਬੜਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਜੇ, ਇਹ ਬਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਹੈ।” {{gap}}ਅਜੇ ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕਦਮ ਵਾਜੇ ਵੱਜ ਉਠੇ ਤੇ<noinclude>{{rh||੬੯|}}</noinclude> 7p118kotuhocw8s0hi56d0ifpp0f3fs 250 54502 230448 145004 2026-07-28T23:34:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, “ਜਾਗੋ, ਢਿਲ ਨ ਕਰੋ।" {{gap}}ਅਸਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲਜੇ ਘੁਟ ਲਏ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲਗ ਪਏ। ਕੁਝਕੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਜੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਖੜਾਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।” {{gap}}ਅਸੀਂ ਕਪੜੇ ਲਾਹ ਕੇ ਔਹ ਮਾਰੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਢਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਆਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਕਿਥੇ ਹੈ? ਕਿਥੇ ਹੈ ਸਾਰੀ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਸਮਾਨ?' {{gap}}ਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਰੋਣਾ ਧੋਣਾ ਵਾਧੂ ਹੈ ਖਾਲੀ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਠ ਕੇ ਸੁਵਾਗਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆ-ਸਜੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਤਾਰਾ ਦਿਉ, ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ ਦਿਉ ਅਤੇ ਸੰਖ ਵਜਣ ਦਿਉ, ਅੰਧੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਅੰਧੇਰਾ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੜਕਵੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਫਟੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸਣ ਨੂੰ ਲੈ ਆਵੋ ਭੀੜੇ, ਅਣਧੋਤੇ ਤੇ ਅਣਸੁਵਾਰੇ ਵੇਹੜੇ ਵਿਚ ਵਿਛਾ ਦਿਉ।”<noinclude>{{rh||੭੦|}}</noinclude> i4pmhwj8md8dgz20x17iw1k8paax1uz 250 54503 230449 145005 2026-07-28T23:34:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਲਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਮੈਂ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਇਸ ਆਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤੇਰੀ ਸੇਜਾ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਫੁਲ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਇਕ ਭਿਖਾਰੀ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਢੂੰਡਿਆ ਤਾਂ ਮੁਰਝਾਈਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨ ਲਭਾ। {{gap}}ਉਇ ਰਬਾ, ਇਹ ਮੈਂ ਕੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਛਡ ਗਿਆ ਏਂ! ਉਥੇ ਨ ਕੋਈ ਟਹਿਕਦਾ ਫੁਲ ਹੈ ਤੇ ਨ ਫੂਲ ਦਾਨ; ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਭਿਆਨਕ ਤਲਵਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਜੁਵਾਲਾ ਮੁਖੀ ਵਾਂਗ ਮਘ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਧਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਨਿਸਲ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਪੰਛੀ ਕਲੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਪੁਛਦੇ ਹਨ, “ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਿਆ ਏ, ਨ ਇਹ ਫਲ ਹੈ, ਨ ਫੂਲਦਾਨ, ਇਹ ਤਾਂ ਡਰਾਉਣੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਕਿਸਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਹੈ ? ਮੈਨੂੰ ਅਜੇਹੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲਭਦੀ ਜਿਥੇ ਤੇਰੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਸੱਕਾਂ। ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਮਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜੇ ਨਾਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕਲੇਜੇ ਵਿਚ ਕਰਕ ਵਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੀ ਤੇਰੇ ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਦਿਤੇ ਮਾਣ ਨੂੰ—ਤੇਰੇ ਦਾਨ ਨੂੰ-ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਖਾਂਗਾ।<noinclude>{{rh||੭੧|}}</noinclude> q4zyqm7i62wlol2lelvj67tdgbcgdio 250 54504 230450 145006 2026-07-28T23:34:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{gap}}ਅਜ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ‘ਡਰ` ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਜੁਧਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਜਨੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਾਜ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਤੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਤਲਵਾਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੰਸਾਰਕ ਡਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। {{gap}}ਅਜ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹੋਛੇ ਤੇ ਤੁੱਛ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਜ ਤੋਂ ਇਕੱਲਾ ਬਹਿ ਕੇ ਨ ਰੋਵਾਂਗਾ ਤੇ ਨ ਉਡੀਕਾਂਗਾ, ਅਜ ਤੋਂ ਲੱਜਾ ਤੇ ਸੰਕੋਚ ਦਾ ਭੀ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਲਾ ਪੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਮੈਂ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗਾ।<noinclude>{{rh||੭੨|}}</noinclude> mo6vbaoayaczx6e798pkckviowdzy7k 250 54505 230451 145007 2026-07-28T23:34:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੇਰੀ ਚੂੜੀ ਕੇਡੀ ਸੁਹਣੀ ਹੈ, ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਚਤਰਾਈ ਭਰੀ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤਿਤਲੀ ਦੇ ਪਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦੀ ਖੜਗ ਚੂੜੀ ਨਾਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਣੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਗਰੜ ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਖੰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਭਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਅਤਿਅੰਤ ਤੀਬਰ ਵੇਦਨਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਛੇਕੜਲੇ ਸਵਾਸ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਲਵਾਰ, ਉਸ ਆਤਮਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਨਾਲ ਪਥਰ ਹੋਏ ਭਾਵਾਂ ਸਵਾਹ ਦੀ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਰੀ ਚੂੜੀ ਕੇਡੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਤੇਰੀ ਖੜਗ, ਹੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦ੍ਰਤਾ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਜਿਸ ਸਬੰਧੀ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੭੩|}}</noinclude> 9m8hk6b3ijloisqdrjqr8y13nn54nk8 250 54506 230452 145009 2026-07-28T23:35:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਭੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਹੋਇਉਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਮੈਂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਖੜੋਤਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਬੋਹੜ ਵਾਲੇ ਖੂਹ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕੱਲਾ ਖੜੋਤਾ ਸਾਂ, ਜਿਥੇ ਪੇਂਡੂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਛਲਕਦੇ ਘੜੇ ਭਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲੈਅ ਤੇ ਨਾਚ ਭਰੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਆਵੋ, ਪ੍ਰਭਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਸਿਰ ਤੇ ਆ ਚਲੀ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਆਲਸ ਕਰ ਕੇ ਝਿਝਕ ਗਿਆ ਤੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਉਧੇੜ ਬੁਣਤ ਵਿਚ ਇਸਤਰਾਂ ਡੁਬ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਘੜਾ ਬੋਹੜ ਵਾਲੇ ਖੂਹ ਵਿਚ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਇਉਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਖੜਾਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਪਈ, ਮੈਂ ਤੱ ਕਿਆ, ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮਧਮ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਉ ਜਵਾਨਾ, ਮੈਂ ਤਿਹਾਇਆ ਪਾਂਧੀ ਹਾਂ" ਤਦ ਤੇਰਾ ਗਲਾ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਸੀ-ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਤੇ ਘੱਟੇ ਕਰਕੇ। ਮੈਂ ਤੁਬਕ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਘੜੇ ਵਿਚੋਂ ਤੇਰੀ ਓਕ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਪਾਇਆ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਿਪਲ ਪੱਤੀਆਂ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪਤੇ ਖੜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਇਲ ਗਾਉਣ ਲਗ ਪਈ ਕੁਹ ਕੂ, ਕੁਹ ਕੂ। ਸੜਕ ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰਿਆ ਬੁਲਾ ਆਇਆ ਤੇ ਮਹਿਕਾਂਦਾ ਲੰਘ ਗਿਆ-ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ। {{gap}}ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪੁਛਿਆ, ਮੈਂ ਲਜਿਆਂਦਾ ਚੁਪ ਦਾ ਚੁਪ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੈਂ ਏਡੀ ਕੀ ਗੱਲ ਮਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ<noinclude>{{rh||੭੪|}}</noinclude> hd75on031ab0siebj695icrwns7xrkk 250 54507 230454 145010 2026-07-28T23:35:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਆਲਸ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦਰ ਖੁਸ਼ਕ ਚਿੱਟਾ ਬਿਸਤਰਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਸੌਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਕੀ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਫੂਲ ਮੌਜਾਂ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆ, ਜਾਗ! ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਿਸਫਲ ਨ ਜਾਣ ਦੇਹ! {{gap}}ਪਥਰੀਲੇ ਰਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਅਣਡਿਠੇ ਅਣ ਸੋਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨ ਦੇਹ, ਉਹ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆ, ਜਾਗ! {{gap}}ਜੇ ਤਿਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਕੰਬੇ, ਜਾਂ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਜ਼ਬਾਨ ਕਢ ਕੇ ਹੌਂਕੇ, ਕੇਹੜੀ ਗਲ ਹੈ? ਜੇ ਤਪੀ ਹੋਈ ਥਲਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਆਪਣੇ ਪਿਆਸ ਦੇ ਪਲੇ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲਾ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ? {{gap}}ਕੀ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਇਕ ਇਕ ਪੈਰ ਪੁਟਣ ਤੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਵੀਣਾ, ਪੀੜਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਗੂੰਜ ਨ ਉਠੇਗੀ?<noinclude>{{rh||੭੬|}}</noinclude> avdz5qq11tn4g64ajrpe6qb5oyi2roz 250 54508 230455 145011 2026-07-28T23:35:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਏਸੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨੀ ਆਸਣ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੇ ਸਾਈਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਨ ਹੁੰਦਾ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਥੇ ਹੁੰਦਾ? {{gap}}ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਐਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਅਨੰਦ ਅਨੰਤ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਸਦਾ ਸੁੰਦ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਸੁੰਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਾਂਈਏ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੰਦਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ, ਤਾਂਈਏ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰੀ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੭੭|}}</noinclude> mbxala6ui9lwppoop15cspgglq7oddy 250 54509 230456 145012 2026-07-28T23:35:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੫੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਚਾਨਣ, ਮੇਰੇ ਚਾਨਣ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਚਾਨਣ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਮਿਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਉ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨੋਂ, ਐ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਨਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਵੀਣਾ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਰੌਂਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਹਵਾ ਮਸਤੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਹਸਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਤਿਤਲੀਆਂ ਖੰਭ ਖਿਲਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉਤੇ ਸੰਦੂਤਾ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਝੂੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬਦਲਾਂ ਤੇ ਪੈ ਕੇ ਸੋਨਾ ਬਣ ਚਮਕ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੋਤੀ ਮਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਿੰਡਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਪੱਤੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਅਨੰਤ ਉਮੰਗਾਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵ-ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਬੁਲਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਨੰਦ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੭੮|}}</noinclude> i1nd13f26gnocla1hbwwr0w36vim3yc 250 54510 230459 145013 2026-07-28T23:35:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਅਨੰਤ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ, ਚੰਚਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਖੜੋਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਭਿੜ ਭਿੜ ਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਅਪਾਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਉਹ ਰੇਤ ਨਾਲ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਘੋਗਿਆਂ ਦੇ ਨ ਵਜਣ ਵਾਲੇ ਸੰਖ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਗੰਭੀਰ ਪਾਣੀ ਉਤੇ ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਸ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਉਤੇ ਬੱਚੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸਤਰਾਂ ਤਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਮਰਜੀਵੜੇ ਕਿਵੇਂ ਮੋਤੀਆਂ ਲਈ ਚੁੱਭੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਬਿਉਪਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਾਲਕ ਕੇਵਲ ਕੰਕਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਖਿੰਡਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਮੋਤੀ ਨਹੀਂ ਢੂੰਡਦੇ ਤੇ ਨ ਜਾਲ ਲਾਉਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸਾਗਰ ਹਸਦਾ ਹਸਦਾ ਉਛਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਢਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਪੰਘੂੜਾ ਝੁਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਰੌਲਾ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤਿਵੇਂ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਮੌਤ ਦੇ ਰੋੜ ਵਾਂਗ ਰੋੜੂ ਲਹਿਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਕੇਵੇਂ ਦਾ ਹਾਸਾ ਠੱਠਾ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਡਰਾਉਣੀ ਅੰਨੇਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਰਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਡੁਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਈ<noinclude>{{rh||੮੧|}}</noinclude> s66oh66exubca2r1jwal8on7uvscd33 250 54511 230461 145014 2026-07-28T23:36:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਕੀ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਨੀਂਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਥੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਟਟਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਮਧਮ ਮਧਮ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੋ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਕੁਵਾਰੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਟਹਿਣ ਦੀ ਪੀਂਘ ਤੇ ਝੂਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਸ, ਏਸੇ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਮਣ ਲਈ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਕੀ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੁਲਾਂ ਤੇ ਜੋ ਮੁਸਕ਼ਾਹਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਕੇਹੜੀ ਹੈ? ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਕ ਚੰਦ ਦੀ ਇਕ ਪੀਲੀ ਕਿਰਨ ਕਿਸੇ ਠੰਢੇ ਬਦਲ ਦੀ ਕੰਨੀ ਨਾਲ ਛੁਹ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਉਥੇ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਧੋਤੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸਜ਼ਾਹਟ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਕੀ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਠਾਸ ਕੋਮਲਤਾ ਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਖਿੜਦੀ ਹੈ, ਏਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਥੇ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਸੀ? ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਏਹੋ ਮਿਠਾਸ ਤਾਜ਼ਗੀ ਤੇ ਭੇਤ ਭਰੀ ਕੋਮਲਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਧੜਕਦੀ ਸੀ-ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਉਲਾਘਾਂ ਵਾਂਗ।<noinclude>{{rh||੮੩|}}</noinclude> 0p7plap3lnup9nw4upd4eiai0bquwv0 250 54514 230462 145017 2026-07-28T23:36:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਬਾਲਕ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਬਦਲ ਇੰਨੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੁਲ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਇਤਨੀ ਚਿਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? {{gap}}ਹੇ ਬਾਲਕ, ਜਦੋਂ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਠੀਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਬਨ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ ਏਨਾਂ ਰਾਗ ਕਿਉਂ ਹੈ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਏਨਾਂ ਗਿੱਧਾ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਕ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਠੀਆਂ ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਭਰੇ ਗੀਤ ਕਿਉਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਹੇ ਬੱਚੇ ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚੰਚਲ ਤੇ ਵਧੇ ਹਥ ਵਿਚ ਮਿਠਿਆਈ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਵਿਚ ਮਾਖਿਉਂ ਕਿਉਂ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਮਿਠਾ ਰਸ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬਾਲਕ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਲਈ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅਛੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੇਹੜਾ ਮੂੰਹ ਹੈ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਹੜਾ ਅਨੰਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦੀ ਸੀਤਲ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੮੪|}}</noinclude> b6b0zdbo7gvdug5a24ifwnhomszdj2o 250 54515 230463 145018 2026-07-28T23:36:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਕਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਤੂੰ ਦੂਰੀਆਂ ਨੇੜੇ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਬਗਾਨੇ ਅੰਗ ਸਾਕ ਬਣਾ ਦਿਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛਡਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਬੜਾ ਬੇ-ਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਵੀਨਤਾ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਫੁਟ ਫੁਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਤੂੰ ਭੀ ਦਿਸਦਾ ਏਂ। {{gap}}ਹੇ ਮੇਰੇ ਅਨੰਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸਾਥੀ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਏਂ, ਉਥੇ ਤੂੰ ਅਨੰਦ ਦੇ ਮਿਠੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਅਣ ਡਿਠੇ ਤੇ ਅਣ ਜਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਹਨ ਕੇ ਇਕ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਏ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਮਨੁਖ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਤੇ ਬਿਗਾਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਦ ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਮੋਕਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦੇਹ ਜੋ ਮੈਂ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਏਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵ-ਅਨੰਦ ਤੋਂ ਵਾਂਜਿਆ ਨ ਰਵਾਂ।<noinclude>{{rh||੮੫|}}</noinclude> as9exi9cak9w1k0jwtt0bj1w8pdsmn5 250 54516 230464 145020 2026-07-28T23:36:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਨਿਰਜਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਘਾਹ ਦੇ ਬਨ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, “ਹੇ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਅੰਚਲ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਏਂ? ਤੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁੰਞਾ ਮਸਾਨ ਹੈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਹ” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਨੈਣਾਂ ਖਿਨ ਭਰ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਲ ਤਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁਬਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਆਈ ਹਾਂ' ਘਾਹ ਦੇ ਬਨ ਵਿਚ ਖੜੇ ਖੜੇ ਮੈਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਤੁਬਕਦੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਜਲ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਐਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਰੁੜਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। {{gap}}ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਫੈਲਦਿਆਂ ਫੈਲਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਜਦ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੀਪਕ ਜਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਸ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਏਂ ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣ ਮੇਰੇ ਵਲ ਫੇਰੇ ਤੇ ਖਿਨ ਭਰ ਸ਼ੱਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਖੜੋਤੀ ਰਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕਰਾਂਗੀ'' ਮੈਂ ਖੜੇ ਖੜੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੰਵੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਨਿਕੰਮਾ ਜਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਚੰਦ ਦੀ ਵਹੀਣੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ, “ਹੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀਵੇਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਕਿਸ ਦੀ ਢੂੰਡ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਏਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਧੇਰਾ ਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਹ।” ਉਹ ਖਿਨ ਭਰ ਰੁਕੀ<noinclude>{{rh||੮੬}}</noinclude> 8of1ih3xusqmlw56lv7jz856o7263rh 250 54517 230467 145021 2026-07-28T23:36:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਉਹ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾਂ ਦੇ ਦੂਰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ, ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਘੁੰਡ ਨਹੀਂ ਚੁਕਿਆ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਗੀਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਭੇਟ ਕਰਾਂਗਾ। {{gap}}ਬੋਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਉਹ ਵਸ ਨ ਕਰ ਸਕੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਕਤਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਅਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਜੱਕੜ ਕੇ ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਫਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਨਤੀ ਅਵਨਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀਂ ਰਹੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਕੰਮਾਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਨੀਂਦਰਾਂ ਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰ ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਅਤੇ ਅੱਡਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖਟ ਖਟਾਇਆ, ਉਸਦੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਪੁੱਛ ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਚੁਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹਿ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੮੯|}}</noinclude> h372wh8z4tn3fjwpwtlwlj1gvw876wq 250 54518 230468 145022 2026-07-28T23:37:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੂੰ ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਆਲਣਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਏਥੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਸੀਤਲ ਪਾਣੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਫੁਹਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਬੇ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਹਾਂ ਥਾਈਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਗਾਈਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸੰਧਿਆ ਏਥੇ ਆ ਬਿਰਾਜਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਆਤਮਾਂ ਦੀ ਉਡਾਰੀ ਲਈ, ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਿਰਮਲ ਉਜਲ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਉਥੇ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਰੰਗ ਹੋ, ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੯੦}}</noinclude> t9gv1nlxqw7nbrpmkww20q6vzbmctey 250 54519 230469 145023 2026-07-28T23:37:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੇਰੀ ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਹਉਕੇ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਤੁੰ ਆਪਣੀ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਧੁੰਦ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਪਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਅਨੇਕ ਨੂੰ ਰੁਪਾਂ ਅਤੇ ਤੈਹਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਏਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗਦਾ ਏਂ। {{gap}}ਹੇ ਨਿਰ-ਜਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਹ ਬੜੇ ਹਲਕੇ, ਚੰਚਲ, ਕੋਮਲ ਤੇ ਦਰਦੀ ਸ਼ਾਮ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਏਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਨਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਏਂ ਅਤੇ ਏਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਭੀ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਉਜਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਭਰੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਢਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||੯੧|}}</noinclude> fum5bu5izn5udmqrvjue65ntrisntcj 250 54520 230470 145024 2026-07-28T23:37:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੬੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੋ ਧਾਰਾ ਮੇਰੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਵਿਚ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਹੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਉਹੋ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਅਸੰਖ ਕੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਸਹਟ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਉਹੋ ਜੀਵਨ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਸਾਗਰ ਦੇ ਜੁਵਾਰ ਭਾਟੇ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿਚ ਝੂਟੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਧੜਕਨ ਨਾਲ ਇਕ ਸੁਰ ਹੋਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜੁਗਾਂ ਜੁਗਾਂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭੀ ਮੇਰੇ ਲਹੂ ਵਿਚ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ।<noinclude>{{rh||੯੨|}}</noinclude> 45k4iv235trbi31261cv2stsh159a3v 250 54521 230471 145025 2026-07-28T23:37:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਕੀ ਇਸ ਅਨੰਦ ਦੇ ਹੜ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ ਵਿਚ ਝੂਟੇ ਲੈਣੇ ਅਤੇ ਸਮਾ ਜਾਣਾ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ? {{gap}}ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਅਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਉਸ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਵੇਗਵਾਨ ਹੜ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਤਾਂ ਨਾਚ ਕਰਦੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਗ ਰੰਗ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਝਰਨੇ ਉਸ ਪੂਰਣ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਡਿਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਪਲ ਫੈਲਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੯੩|}}</noinclude> pe9h1i96j0cs3ai2ywdp5a1jlzc9014 250 54522 230472 145026 2026-07-28T23:37:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੪੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਲਈ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ ਇਸਤਰਾਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਤੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ ਛਾਂ ਸੁਟਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਤੂੰ ਪਹਿਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕਿਣਕੇ ਕਿਣਕੇ ਕਰਦਾ ਏਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਵਿਛੜੀ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਅਸੰਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਏਂ, ਤੇਰੀ ਅੱਡਰੀ ਆਤਮਾ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ । ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਲਗਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਮੁਸਕਾਨਾਂ, ਡਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ ਲਹਿਰਾਂ ਉਪਰ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਪਨੇ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਠਦੇ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰੂਪੀ ਪਰਦੇ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਏ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਨਾਲ ਅਸੰਖ ਚਿੱਤ੍ਰ ਚਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਤੇਰਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਬਾਂਕੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਦੇ ਅਸਚਰਜ ਭੇਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਧੀ ਜਾਂ ਸਧਾਰਣ ਲੀਕ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਅਕਾਸ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਅਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਯੁਗ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਲੁਕਣ ਮੀਟੀ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਲੰਘਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।<noinclude>{{rh||੯੪|}}</noinclude> bmo6z373k5fumly6o2af165w56i09ww 250 54523 230473 145027 2026-07-28T23:37:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਉਹੋ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵ ਆਤਮਾਂ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰ ਅਣਡਿਠੀ ਛੁਹ ਨਾਲ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ । {{gap}}ਇਹ ਉਹੋ ਹੈ ਜੋ ਏਨਾਂ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਸੁਖ ਦੁਖ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਉਹੋ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੇ ਅਤੇ ਰੁਪਹਿਰੇ, ਹਰੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਖਿਨ ਵਿਚ ਉਡ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਛੂਹ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਦਿਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਜੁਗ ਲੰਘਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕੇਵਲ ਉਹੋ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਵਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਗ਼ਮੀਆਂ ਦੇ ਉਛਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਾਂਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੯੫|}}</noinclude> mn7hu8ojex56ul7556j1fyryt0iscl2 250 54524 230474 145028 2026-07-28T23:37:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਤਿਆਗ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਏਂ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕੰਢਿਆਂ ਤਕ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਏਂ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵੇਦੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੜਾਵੇਗਾ। ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਕਦੀ ਨ ਬੰਦ ਕਰਾਂਗਾ, ਸ਼ਬਦ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਰਸ, ਸੁਗੰਧੀ ਦਾ ਸੁਖ ਤੇਰੇ ਮਹਾ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ। {{gap}}ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ ਤੇ ਸ਼ੰਕੇ ਤੇਰੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਜੋਤੀ ਵਿਚ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਣਗੀਆਂ।<noinclude>{{rh||੯੬|}}</noinclude> i031q4w2xjie2rijah1qqunllcm9sul 250 54526 230475 145030 2026-07-28T23:37:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੪ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਦਿਨ ਛਿਪ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੰਧੇਰਾ ਫੈਲਣ ਲਗਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਲਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਗਾਗਰ ਭਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾਵਾਂ। {{gap}}ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿਆਕਲ ਹੈ, ਉਇ ਰਬਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਵੱਗਾਂ ਦੀ ਉਡਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਬੁਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੁੰਞੇ ਮਸੁੰਞੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਹੁਲਾਰੇ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜੋ ਮੁੜ ਕੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਨਾ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਉਥੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਜੋਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਘਾਟ ਤੇ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਅਣ ਪਛਾਤਾ ਅਣ ਜਾਤਾ ਆਦਮੀ ਵੀਣਾ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੯੭|}}</noinclude> l9eq7dwovjow63mrrwu5iipv1k4bzca 250 54527 230476 145031 2026-07-28T23:37:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੫ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਸਭ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਮੁੜ ਕੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਦੀ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਵਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ ਵਗਦੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਵਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਫੁਲ ਆਪਣੀ ਮਕਰੰਦ ਨਾਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਸੇਵਾ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਭੇਟਾ ਕਰ ਦੇਣ। {{gap}}ਤੇਰੀ ਇਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। {{nop}}ਕਵੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੂੰਈਂ ਏਂ।<noinclude>{{rh||੯੮|}}</noinclude> sgr0gvzzt1uh41zlvwqb5j4srg72hh3 250 54528 230477 145032 2026-07-28T23:37:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੬ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਸੁਵਾਮੀ, ਕੀ ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਔਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗਾ! ਹੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਰ, ਕੀ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਦਾ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗਾ! {{gap}}ਕੀ ਤੇਰੇ ਮਹਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਨਿਰਜਨ ਚੁਪ ਚੁਪੀਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਿਰਮਾਣ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਹਾਂਗਾ! {{gap}}ਕੀ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਗ੍ਰਸਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਸਖਤ ਮੇਹਨਤ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰੌਲੇ ਵਿਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੈ ਭਜੋ ਨਠੋਂ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗਾ ! ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਦ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗਾ!!<noinclude>{{rh||੯੯|}}</noinclude> hl08fl5hxshvoh92ajidok4ik7hgzyh 250 54529 230478 145033 2026-07-28T23:37:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਈਸ਼ਰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਏਸੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੜਾ ਰਹਿਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਏਸੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਲਾਗੇ ਆਉਣ ਦਾ ਹੀਆ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ' ਤੇ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਹਥ ਫੜ ਕੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਜਿਥੇ ਤੂੰ ਨੀਵਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਏਂ, ਉਥੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮੈਂ ਖੜੋਂਦਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਤੈਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਸੁਖ ਦੁਖ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਸਤਰਾਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਭੀ ਨਹੀਂ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦੇਣੋਂ ਝਕਦਾ ਹਾਂ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹਾ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਚੱਬੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ।<noinclude>{{rh||੧੦੦|}}</noinclude> pvlbmw9pf7hcxhtyc515d0top5j0emm 250 54530 230479 145034 2026-07-28T23:38:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਬਹਮਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਨੀਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲ ਆਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਵੀਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿਚ ਆਣ ਬਿਰਾਜੇ ਤੇ ਗਾਉਣ ਲਗ ਪਏ, "ਵਾਹਵਾ ਕੈਸਾ ਨਿਰੋਲ ਅਨੰਦ ਹੈ, ਕੈਸੀ ਸੁੰਦਤਾ ਹੈ।" {{gap}}ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਸਭਾ ਵਿਚੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ, "ਉਇ, ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮਾਲਾ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਾਰਾ ਟੁਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਕ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।" {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀਣਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਾਰ ਟੁਟ ਗਿਆ, ਗਾਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ ਤੇ ਬੋਲੇ, “ਟੁਟਿਆ ਤਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸੁੰਦ੍ਰਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਸ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਢੂੰਡ ਰਹੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਬੇ-ਚੈਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੁਜੇ ਲਾਗੇ ਬਹਿ ਕੇ ਗਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤਾਰੇ ਦੇ ਗਵਾਚ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਕ ਵਡਾ ਅਨੰਦ ਗੁਵਾਚ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਕਾਲੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਰਾਤ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਤਾਰੇ ਹਸਦੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਥਾਉਂ ਥਾਈਂ ਲਟਕੇ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਵਾਧੂ ਹੈ, ਸਭ ਉਹੋ ਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।”<noinclude>{{rh||੧੦੧|}}</noinclude> jm28th64z3omue975ur304kzpsfglxp 250 54531 230480 145035 2026-07-28T23:38:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੭੯ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਜੇ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਾ ਭੁਲਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸੌਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਦਰਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਹੇਗੀ। {{gap}}ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੌਣਕੀਲੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਜਾਣਗੇ ਨਿੱਤ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹਥ ਤੇ ਝੋਲੀਆਂ ਭਰਦੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਮੈਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।ਮੈਂ ਪਲ ਭਰ ਭੀ ਨ ਭੁਲਾਂਗਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੌਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਸਦਾ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ। {{gap}}ਜਦ ਥਕ ਕੇ ਹਫਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਰਾਹ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਘਟੇ ਤੇ ਵਿਛਾਉਣਾ ਵਿਛਾ ਲਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਭੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਅਜੇ ਲੰਮਾ ਪੰਧ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ! {{gap}}ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਖੂਬ ਗਾਣਾ ਵਜਾਣਾ ਤੇ ਦਿਲ ਲਗੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਮੈਂ ਪਲ ਭਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਂਗਾ, ਸੌਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਦਰਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ।<noinclude>{{rh||੧੦੨|}}</noinclude> oh9jluha0tl9677ztgjfwqst8zxv6uz 250 54532 230481 145036 2026-07-28T23:38:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੦ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਸ਼ਨ ਸੂਰਜ, ਮੈਂ ਠੰਢੇ ਬਦਲ ਦੇ ਉਸ ਬਚੇ ਖੁਚੇ ਟੁਕੜੇ ਵਾਂਗ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਨਿਕੰਮਾ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਤੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਇਸਤਰਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੈਂ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਵਰੇ ਘੜੀਆਂ ਗਿਣ ਗਿਣ ਕੇ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਜੇ ਏਹੋਂ ਤੇਰੀ ਇਛਾ ਹੈ, ਤੇ ਏਹੋ ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਤੁਛ ਪਲ ਭਰ ਵਿਚ ਟੁਟ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਰ ਦੇ, ਚੰਚਲ ਹਵਾ ਉਤੇ ਇਸ ਛਡ ਦੇਹ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਣ ਦੇਹ। {{gap}}ਜਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਹ ਖੇਲ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਮੁਸਜ਼ਾਹਟ ਵਿਚ, ਨਿਰਮਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸੀਤਲਤਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਲੁਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।<noinclude>{{rh||੧੦੩|}}</noinclude> 9tsiisrmz8y4y2c65f3xrsu19nzlkpo 250 54534 230482 145038 2026-07-28T23:38:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੧ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮੈਂ ਗੁਵਾਚੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਕ ਕੀਤਾ ਸਮਾਂ ਕਦੀ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਏਂ। {{gap}}ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਤੂੰ ਵਸਨੀਕ ਹੈਂ, ਬੀ ਵਿਚ ਅੰਕੁਰ, ਕਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫੁਲ, ਤੇ ਫੂਲਾਂ ਵਿਚ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਏਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਥਕ ਟੁਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲਸੀ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਸਭ ਕੰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਗ਼ੀਚੀ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੦੪|}}</noinclude> 1x60ux8c5s69v9oisiop9fm4e960qo6 250 54535 230483 145039 2026-07-28T23:38:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੨ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਹਥ ਵਿਚ ਅਨੰਤ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਰਾਤ ਦਿਨ ਮਾਲਾ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਯੁਗ ਫੁਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜਦੇ ਅਤੇ ਕੁਮਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦਾ ਏਂ ਕਿ ਉਡੀਕ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਕ ਨਿਕੇ ਜਹੇ ਜੰਗਲੀ ਫੁਲ ਨੂੰ ਪੂਰਣਤਾ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਪਲ ਗਵਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖੋਹਾਮਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਏਨੇ ਗਰੀਬ ਹਾਂ ਜੋ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। {{gap}}ਪਰ ਝਗੜਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਬਲੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਸੁੰਞਾ ਪਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਤੇ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਝਪਟ ਮਾਰ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਬਥੇਰਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੦੫|}}</noinclude> cpv5wyjnh8c6rtbxd73rcezjwiinw55 250 54536 230484 145040 2026-07-28T23:38:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੩ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੌਕ ਤੇ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਮੋਤੀ ਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਲਈ ਜੋਤੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜੇਬਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਹਾਰ ਤੇਰੇ ਸੀਨੇ ਤੇ ਧੜਕੇਗਾ-ਜਿਥੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਮਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਧਨ ਤੇ ਕੀਰਤ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਨ ਦੇਣਾ ਤੇਰੇ ਹਥ ਵਿਚ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੋਂਕ ਤੇ ਦੁਖ ਮੇਰੀ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭੇਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿੰਦੀ ਏਂ।<noinclude>{{rh||੧੦੬|}}</noinclude> hoj55q62uk26wllxwhrapgeox4ckee7 250 54537 230488 145041 2026-07-28T23:38:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੭ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਠਾਂ ਵਿਚ ਢੂੰਡਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਭਾ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਘਰ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਾਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਕੁਝ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲਭਦਾ। {{gap}}ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਆਦਿ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਢੂੰਡਦਾ ਢੂੰਡਦਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਗੇ ਆ ਖੜੋਤਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੰਦੋਏ ਹੇਠ ਖੜੋਤਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭੁੱਖੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਟਲਤਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਥੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਥੋਂ ਕੋਈ ਆਸ਼ਾ, ਕੋਈ ਅਨੰਦ ਜਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ, ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨ ਮਧਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਸਮੇਂ ਨਾਲ। {{gap}}ਓ, ਮੇਰੇ ਸੁੰਞੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸ ਅਨੰਤ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਚੁੱਬਾ ਦੇਹ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਵਞੀ ਹਾਥ ਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਡੋਬ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਵਾਚੀ ਕੋਮਲ ਛੋਹ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੇ।<noinclude>{{rh||੧੧੦|}}</noinclude> d24jlwvylgmydgic22kt3jx59lfxbtr 250 54538 230489 145042 2026-07-28T23:39:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|{{larger|ਗੀਤਾਂਜਲੀ}}}} {{c|੮੮ਵੀਂ ਕੂੰਜ}} {{gap}}ਹੇ ਖੰਡਰਾਤ ਹੋਏ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ! ਵੀਣਾ ਦੇ ਟੁਟੇ ਤਾਰ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਉਪਮਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਹੁਣ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਦੇ ਘੜਿਆਲ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਗਜ ਵਜ ਕੇ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਤੇਰੇ ਚੁਫੇਰੇ ਦੀ ਵਾਯੂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}ਬਸੰਤ ਦੀ ਠੁਮਕ ਠੁਮਕ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਿਰ ਜਨ ਤੇ ਸੁੰਞੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤੇਰੀ ਭੇਟਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਜਾਰੀ ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਫੂਡ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਧੂੜ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਅੰਨੇਰਾ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਥੱਕਾ ਟੁੱਟਾ ਤੇ ਭੁਖਾ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋਏ ਮੰਦਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਆ ਕੇ ਖੜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਬੇਅ ਹੋਏ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਤਸ਼ਵਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਲਾਗੇ ਆ ਕੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇਰੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਦੀਵਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਗਦਾ। {{gap}}ਸੁਜਾਨ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬੁਤ ਘਾੜੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਵੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਘੜਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਭੁਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਰੋੜ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਕੇਵਲ ਖੁਰ ਖੁਰ ਕੇ ਢੱਠੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਦੇਵਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਾ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵਾਂਜਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||੧੧੧|}}</noinclude> ruqv1w9k42pa1gbedod036bc4j4vvcb 250 58308 230788 212781 2026-07-29T11:26:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸਾਈ ਇਸ ਸਬੱਬ ਅਰਜੀਆਂ ਪਾਸ ਹੀ ਪਈਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਂ ਸੱਤਾਂ ਭਲਿਆਂ ਮਾਣਸਾਂ ਉਠਕੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਲਿਓ ਮਾਣਸੋ ਆਓ ਟਲ ਜਾਓ ਬਥੇਰਾ ਸੁਆਦ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋਂ। ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਕੀ ਖੱਟਣਾ ਈ। ਸਉ ਸਉ ਪਜਾਹ ਪਜਾਹ ਰੁਪੈਯੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਸੋ ਵੱਖ ਰਹਿਣਗੇ ਅਰ ਜਿਹੜਾ ਦਸ ਦਿਨ ਹੱਟਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਵਿਗੜੇਗਾ ਸੋ ਅੱਡ ਰਹੇਗਾ। ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਲੜਨ ਦੇਂਦੇ ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਸੀਂ ਜਾਤਾ ਜੇ ਕੁਝ ਕੂੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਮਤ ਕੁਝ ਅਸਾ ਨੂੰ ਆਖ ਬੈਠਣ। ਆਓ ਰਾਜ ਬੁਰਾ ਜਾਂਦਾ ਨੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਵਾਲੀ ਭਾਬੜੀ ਨਾ ਭਾਲੋ ਹੁਣ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਜੇ ਸੀਂਹ ਬੱਕਰੀ ਇੱਕ ਜਗਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਨੇ। {{gap}}ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਝੌਤੀਆਂ ਸੁਣਕੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਂਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਪਰ ਚੈਨ ਨਾਲ਼ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਜੋ ਅਰਜੀਆਂ ਲਿਖਾਈਆਂ ਸਨ ਸੋ ਲੋਕਾਂ ਖੋਹਕੇ ਫੂਕ ਸੁੱਟੀਆਂ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਮੂਲਰਾਜ ਆਪਣੇ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖਿਆ ਜੇ ਤਦੋਂ ਹੀ ਮਾਣਕ ਨੂੰ ਅੰਬਰਸਰ ਭੇਜ ਦੇਂਦੇ ਤਾਂ ਐਡੀ ਵਡੀ ਖਰਾਬੀ ਕੀਕੁਣ ਨਿੱਕਲਦੀ! ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਅਸਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਏ ਜੋ ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਕ ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾਸੁ। ਫੇਰ ਉਸ ਘਰ ਜਾਕੇ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਗੁਰਾਂਦਿਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਾਣਕ ਕੀ ਕਰਤੂਤ ਫਲਾਈ ਸਾਸੁ ਅਸਾਂ ਇਸੀ ਸਬੱਬ ਤੈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹੈਂਗੇ ਸਾਂ ਭਈ<noinclude></noinclude> pp037q8386z7wo1tf37gqabqnoqpjne 250 58309 230789 212783 2026-07-29T11:26:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਸ ਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅੰਬਰਸਰ ਲੈ ਜਾਹ। ਤੁੱਧ ਉਸ ਦਿਨ ਰੰਨਾਵਾਲਾ ਹਠ ਕੀਤਾ ਤਾ ਅਸਾਡੀ ਅਰੋੜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਡਾਂਗ ਚੱਲੀ॥ {{gap}}ਮਾਣਕ ਦੀ ਮਾਂ ਆਖਿਆ ਹੱਛਾ ਲੈ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ਪਰ ਜੇ ਏਹਿ ਨਾਨਕੀਂ ਜਾਕੇ ਬੀ ਅਜਿਹਾ ਸਤਾਨਪਣਾ ਕਰ ਬੈਠੇਗਾ ਤਾਂ ਮਤ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਭਿਰਾਮਾਂ ਦੀ ਅਬਰੋ ਬੀ ਉਤਾਰ ਦੇਂਦਾ ਹੋਵੇ ਮੈਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੌਲ ਜੇ॥ {{gap}}ਮੂਲਰਾਜ ਆਖਿਆ ਓਹ ਆਪੇ ਕਿਸੀ ਮੀਏਂ ਯਾ ਪਾਂਧੇ ਮੁੰਢ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਹਾਲ ਦੇਣਗੇ ਫੇਰ ਇਸ ਕਿੱਧਰ ਹਿੱਲਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬੀ ਨਾ ਬਹਾਲਣ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਹੱਟ ਉੱਤੇ ਬੀ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਨੇ ਕਿ ਜਿਸ ਥੀਂ ਆਦਮੀ ਦਾ ਸਿਰ ਖੁਰਕਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ॥ {{gap}}ਮਾਣਕ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਤੜਕੇ ਹੀ ਅੰਬਰਸਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣਕ ਸਮੇਤ ਰੇਲ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਆਇਆ। ਉਸ ਆਪਣੇ ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੜਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮਸੱਤ ਆਖੀ। ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਬੀ ਅੱਗੋਂ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਭਾਉ ਨਾਲ਼ ਰਾਮਸਂਤ ਆਖਕੇ ਬਹਾਲ ਲੀਤੀ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰ ਪਰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖਬਰ ਪੰਛੀ। ਜਾਂ ਘੜੀ ਕੁ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀਤੀ ਤਾਂ ਹੱਟੀਂ ਅਖਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਬੀਬੀ ਮੂਲੋ ਲਹੌਰ ਤੇ ਆਈ ਹੈ ਤੁਸਾਂ ਬੀ ਘਰ ਆਕੇ ਮਿਲ ਜਾਓ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਮਾਣਕ ਦਾ ਨਾਨਾ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੂਲੋਂ ਰਾਮਸੱਤ ਭਾਈਆ ਆਖੀ ਅਤੇ ਮਾਣਕ ਬੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰੀ ਪੈਣਾ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਦੁਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਪਿਆਰ ਦੇਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣੇ ਦੀ ਖਬਰ ਹੱਟੀ ਪਹੁੰਚੀ ਮੈਂ ਤਦੋਂ ਪਿਆ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੁਝ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਹੱਟੀ ਬਹਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ ਸੋ ਚੱਲ ਮਾਣਕ<noinclude></noinclude> dyxsd8tq6omljkpdd8gjmihpyrxu9tq 250 58310 230790 212785 2026-07-29T11:26:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਸਾਂ ਤੇ ਹੱਟ ਪਰ ਚਲਨੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਮਾਮਾ ਘਰ ਆਕੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਈਗਾ। ਇਨੀਂ ਦੋਹੀਂ ਹੱਥੀਂ ਪਹੁੰਚਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਘਰ ਘੱਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪੈਰੀ ਪੈ ਬੀਬੀ ਆਣ ਆਖਿਆਸੁ। ਮੂਲੋ ਜੀਂਦਾ ਰਹੁ ਬੀਰਾ ਆਖਕੇ ਮੁੱਢ ਬਹਾਲ ਲੀਤਾ ਤੇ ਖਬਰਾਂ ਸਾਰਾਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ। ਫੇਰ ਆਖਿਆਸੁ ਤੇਰਾ ਭਣੇਵਾ ਓਥੇ ਵੱਡਾ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਸਬੱਬ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁੱਢ ਛੱਡਣ ਲੈ ਆਈ ਹਾਂ ਜੇ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੱਤ ਇਸ ਦੇ ਢਿੱਡ ਪਾ ਦੇਓਂ॥ {{gap}}ਭਿਰਾ ਆਖਿਆ ਬੀਬੀ ਮਾਣਕ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ਜਮਜਮ ਰਹੇ। ਖਾਣ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਕੁਝ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਗੁਰਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਛੱਡਿਆ ਈ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਬੀ ਸਿੱਖ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਾਰ ਦਾ ਬੀ ਮਹਿਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮਾਣਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਾਮਾ ਹੱਟੀ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਹਿੱਕ ਛਾਬੜੀਵਾਲੇ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਨਾਲ਼ ਏਹਿ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ (ਤਾਜ਼ੇ ਸਲੂਣੇ ਸੇਮੀਆਂ ਪਾਪੜ ਕਚੌਰੀਆਂ ਦਾਲ ਮਸਾਲੇਦਾਰ)॥ {{gap}}ਅਹਿ ਸੁਣਕੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਆਣ ਘੇਰੀ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਮੈਂਨੂੰ ਛੱਕੜ ਦੇ ਸਲੂਣੇ ਦੇਹ, ਤੇ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦਮੜੀ ਦੀਆਂ ਸੇਮੀਆਂ ਦਾ ਤੋਲ, ਕਿਸੇ ਚਹੁੰ ਕੋਡਾਂ ਦਾ ਪਾਪੜ ਚਾ ਲੀਤਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅੱਧੀ ਦੀ ਦਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪਰ ਚਾ ਪਵਾਈ। ਫੇਰ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਕੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨੀਂ ਬਸੰਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਆ ਸਲੂਣੇ ਲੈ ਲੈ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਨੀ ਬੇਬੇ ਮਣਸਾ ਦੇਈ ਆ ਪਾਪੜ ਵਿਕਦੇ ਹੈਨੋ। ਏਹਿ ਸੁਣਕੇ<noinclude></noinclude> hnt557zm2fsf1e6epqx7q3ujqc32dey 250 58311 230791 212786 2026-07-29T11:26:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੋਈ ਅੱਧੜਵੰਜ਼ੇ ਤੇ ਕੋਈ ਘੱਗਰੀ ਸੁੱਥਣ ਪਹਿਨਕੇ ਆਣ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਾਂ ਛਾਬੜੀਵਾਲੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਮੂਲੇ ਮਣਸੀ ਅਤੇ ਉੱਡੀ ਵਹੁਕੜ ਬੈਠੀਆਂ ਹੈਨ ਅਤੇ ਕਿਧਰੇ ਗੁਜਰੀ ਮਾਲਣ ਤੇ ਨੰਦੋ ਰੂੜੀ ਖਲੋਤੀਆਂ ਹੈਂਨ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਹੁਣ ਤਾ ਮੇਰੀ ਛਾਬੜੀ ਵਿੱਚ ਥੁਹੜਾ ਹੀ ਸੌਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਏ ਏਹਿ ਬੀ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਯੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਗਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੁਣ ਹੋਰ ਗਲੀ ਜਾਣਾ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢਣ ਨੂੰ ਵਾਜ ਮਾਰੋ ਖਾਂ ਜੋ ਏਹਿ ਸੌਦਾ ਬੀ ਇਥੇ ਹੀ ਵੇਚ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚੀਂ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ ਭੈਣੇ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਜੇ ਦਮੜੀ ਦਮੜੀ ਹੋਰ ਖਰਚੋ। ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਖਲੋ ਬੇ ਭਾਈ ਮੈਂ ਉਪਰ ਜਾਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਖਬਰ ਕਰਨੀ ਹਾਂ। ਜਾਂ ਉਸ ਉਪਰ ਜਾਕੇ ਛਾਬੜੀਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਈਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਬੀ ਕੁਝ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਕਿਸੇ ਭਾ ਛਿਕੂ ਵਿਚ ਪੈਸਾ ਪਾਕੇ ਹੇਠਾਂ ਛਾਬੜੀਵਾਲੇ ਵਲ ਲਮਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਧੇਲੇ ਦਮੜੀ ਦੀਆਂ ਕੌਡੀਆਂ ਪਾਕੇ ਛਿੱਕੂ ਲਮਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਬੜੀਵਾਲੇ ਪੈਸਾ ਕੋਡਾਂ ਕੱਢਕੇ ਜਾਂ ਛਿੱਕੂ ਵਿੱਚ ਸਲੂਣੇ ਪਕੌੜੇ ਚਾ ਪਾਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹੀਂ ਮੋਘੇ ਵਿਚਦੋਂ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਭਲਕੇ ਘੁੰਙਣੀਆਂ ਲੈਕੇ ਅਸਾਡੀ ਗਲੀ ਜਰੂਰ ਆਮੀਂ॥ {{gap}}ਵੱਡੇ ਵੇਲੇ ਮੂਲੋ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਜਾਂ ਘਾਰੋਂ ਨਿੱਕਲਕੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਬ ਵਲ ਟੁਰੀਆਂ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਹਿੱਕ ਖੋਤਾ ਹਿਣਕਿਆ ਉਸ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣਕੇ ਸਭਨਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਥੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ (ਮੌਰ ਔਤੜਿਆਂ ਦਾ ਸਵੇਰੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਣ ਮਰਿਆ ਏ)॥ {{gap}}ਜਾਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੋਣੇ ਅਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਤਾਂ<noinclude></noinclude> tr791v2rq9aempnj2qpvnyhz8opfoir 250 58312 230792 212791 2026-07-29T11:26:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੋਲੀਆਂ ਭੈਣੇ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਆਗਿਆ ਈ ਤੇ ਅਸਾਂ ਅਜੇ ਅੱਜ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਬੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਕਦ ਬੇਹਲੀਆਂ ਹੋਮਾਂਗੀਆਂ ਤੇ ਕਦ ਚਲਕੇ ਰੋਟੀ ਚੜਵਾਂਗੀਆਂ? ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮਿਸਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਥੁਹੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਇੱਕ ਤ੍ਰੀਮਤ ਬੋਲੀ ਮਿਸਰਾਣੀ ਅਸਾਂ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਭਾਣੀ ਤੇ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਸਾਈਂ ਉਸ ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਿਵੇਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਤੂੰ ਵਡੀ ਜਿਲਮਿਲ ਕਰਨੀ ਏਂ। ਬੇਬੇ ਸੁਖਾਲੀ ਏਂ ਨਾ ਜਜਮਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਾਮ ਰੱਖੇ ਬਥੇਰੇ ਹੈਨ ਹੰਤਕਾਰੀਆਂ ਆ ਜਾਣਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀ ਹੀ ਖਾ ਲਮੇਂਗੀ ਔਖੀ ਤੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਬਣੇਗੀ ਨਾ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਜਾਕੇ ਪਕਾਉਣੀਆਂ ਹੈਨ। {{gap}}ਜਾਂ ਮਿਸਰਾਣੀ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਦੇ ਤ੍ਰੈ ਟਪੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਸਭੇ ਘਰ ਆਈਆਂ ਰਸੋਈ ਕਰ ਖਾਕੇ ਵੇਹਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਹਿੱਕ ਵਣਜਾਰਾ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਆਣ ਬੈਠਾ। ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਿਆ ਭਾਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦਦਾਸਾ ਹਈ ਵਿਖਾਖਾਂ ਕੇਹਾਕੁ ਰੰਗਲਾ ਜੇ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਮੁਲੰਮੇ ਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਮੁੱਲ ਜੇ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਵਿਖਾਖਾਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਬਿੰਦੀਆਂ ਕੇਹੀਆਂ ਕੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਕਿਸੇ ਛੱਲੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਛਾਪਾਂ ਦਾ ਭਾਉ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਾਂ ਵਣਜਾਰਾ ਕਿਸੇ ਵਲ ਵੇਖਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਲ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਉਂਦਾ ਜਾਪਿਆ ਤਾਂ ਹਿੱਕ ਬੋਲੀ ਵੇਖ ਕੁੜੇ ਗੰਗੀ ਮੋਇਆ ਵਣਜਾਰਾ ਕੇਹਾ ਖਚਰਾ ਹਈ। ਔਤੜਿਆਂ ਦਾ ਕੁੜੀਆਂ ਵਲ ਅਖ ਮਟਕੇ ਮਾਰਦਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਗੰਗੀ ਆਖਿਆ ਹੋਊ ਭੈਣ ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕੀ ਵਿਖਾਲਨੀ ਏਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਚੰਗਾ ਹੋਊ ਤੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਮਨ ਚੰਗਾ ਤੇ ਕਠੋਤੀ ਗੰਗਾ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਹਿੱਕ ਬੁੱਢੀ ਆਕੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਆਹਿ<noinclude></noinclude> s0va4i9qn6ce2gqzjd3a49qmr8sqlxj 250 58313 230793 212792 2026-07-29T11:26:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੇਹਾ ਚੁਟਾਹਲਾ ਪਾ ਛੱਡਿਆ ਈ ਚੱਕ ਕਿਸੀ ਹੋਰਸੀ ਗਲੀ ਹੁਣ ਸੌਦਾ ਜਾ ਵੇਚ ਅਜਿਹਾ ਤਾ ਕਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਡ੍ਰੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਰਹੇ। ਅਰ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਏਹ ਮੋਈਆਂ ਹੈਨ ਕਿ ਆਪਣਾ ਬਿਗਾਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਦੁੰਹ ਪਹਿਰਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਖਲੋਤੀਆਂ ਗੁਆਰਾਂ ਵਾਂਙੂ ਖਿੜ ਖਿੜ ਲਾ ਛੱਡੀ ਨੇ॥ {{gap}}ਵਣਜਾਰੇ ਆਖਿਆ ਭਲਾ ਮਾਈ ਚਲੇ ਜਾਨੇ ਹਾਂ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮਗਰ ਕਿੰਉ ਪੈ ਗਈ ਏਂ ਅਸਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਚੁਕ ਖੜਿਆ ਜੇ? ਬੁਢੀ ਆਖਿਆ ਚੁੱਕ ਖੜਿਆਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਅਸਾਂ ਮੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਔਤੜਿਆਂ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਗੱਲਾਂ ਮੜਾਕਦਾ ਏ ਚਲ ਦੂਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਮਝੀਟੀਆਂ ਪੁਟਾ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਫੇਰ ਬੋਲੀ ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਬਹੁਤ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ਨਾ ਬਣੋ ਇਸ ਲੁਚੇ ਦਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਏ ਪੱਤ ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਮਾਂ ਭਿਰਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਗੜੇਗੀ॥ {{gap}}ਵਣਜਾਰਾ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਪਰ ਹਿੱਕ ਪਾਂਡਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਪੱਤਰੀ ਜੇਹੀ ਫੜਕੇ ਹਿੱਕ ਦੇ ਬੂਹੇ ਆ ਖਲੋਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ (ਏਹਿ ਘਰ ਤੇ ਵਡਾ ਭਾਗਵਾਨ ਜਾਪਦਾ ਈ ਅਤੇ ਏਹਿ ਜੋ ਪੌੜੀ ਪਰ ਬੈਠਾ ਚੜਦੀਵਖਾਂ ਮੂੰਹ ਕਰੀ ਭਾਗ ਬੋਲਦਾ ਜੇ ਇਹ ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਸੁਖ ਮਨਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਨੇ)। ਉਸ ਘਰਵਾਲੀ ਝੱਟ ਉੱਤਰਕੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆਸੁ ਪਾਂਡਾ ਵੇਖਖਾਂ ਮੇਰਾ ਲੇਖ ਕੇਹਾਕੁ ਜੇ। {{gap}}ਪਾਂਡੇ ਤਾ ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਬੈਠਕੇ ਇਸ ਘਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁੱਛ ਹੀ ਲੀਤੇ ਸਾਨ ਹੱਥ ਫੜਦਾ ਹੀ ਬੋਲਿਆ ਮੂਲੇ ਦੀ ਮਾ ਲੇਖ ਤੇ ਤੇਰਾ ਬਹੁਤ ਹੱਛਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਬੀ ਭੈੜਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਆਹਿ ਜੋ ਬਸੰਤੀ ਨਾਮੇ ਤੇਰੀ ਦਰਾਨੀ ਤੇਰੇ<noinclude></noinclude> p1gq9zpc7sdlwfmjj9feinfcvfrzetp 250 58329 230794 212793 2026-07-29T11:26:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੨)}}</noinclude>ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਜੇ ਇਸ ਤੈਂ ਨੂੰ ਦਗਾ ਦੇਣਾਈ। ਅਰ ਹਿੱਕ ਗੁਆਢਣ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਵਿਚ ਜਾਪਦੀ ਏ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮੂਲੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਿਆਹੇ ਜਾਣਾ ਏ। ਤੁਧ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੇਕੀ ਕੀਤੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਪਤਰੀ ਆਖਦੀ ਜੇ ਕਿ ਥੁਹੜਾ ਜੇਹਾ ਤੇਲ ਤੇ ਤਨ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਾਂਦੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਛੁਆਕੇ ਐਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਦਿਹ ਤਾਂ ਸਭੋ ਦਲਿਦਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਉਸ ਤ੍ਰੀਮਤ ਝੱਟ ਸਭ ਕੁਛ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਆਖਿਆ ਅੜੀਓ ਪਾਂਡਾ ਵਡਾ ਸੱਚਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੱਤਰੀ ਬਹੁਤ ਸੱਚੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇਂਦੀ ਜੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਪਤੇ ਇਸ ਤੁਰਤ ਫੁਰਤ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਤੁਸਾਂ ਬੀ ਕੁਝ ਪੁੱਛ ਲਓ॥ ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਵੇਖਖਾਂ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਏ? ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਿਆ ਮੇਰੇ ਭਿਰਾਉ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਦੋਂ ਹੋਏਗੀ? ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਪਾਂਡਾ ਮੇਰੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਧਨ ਬੀ ਹੈਂ ਕੇ ਨਹੀਂ? ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭਲਾ ਵੇਖਖਾਂ ਮੇਰੇ ਛੱਬੂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਦੀ ਹੋਰ ਭਿਰਾਉ ਬੀ ਰਲੂਗੁ ਕੇ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਪਾਂਡੇ ਐਧਰ ਉੱਧਰ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਬਣਾਕੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਛੱਲਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਛਾਪ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ ਦੀ ਕੁੜਤੀ ਉਤਾਰਕੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਫੜਿਆ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਪਾਂਧੇ ਦਾ ਨੀਂਗਰ ਮਾਤਾ ਤੁੱਸਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਤੜਕੇ ਉਠਕੇ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੁਲੇ ਅੱਗ ਨਾ ਪਾਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਪਾਂਧੇ ਦੇ ਘਰ ਸਿਆਪੇ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਖਲਿਆਂ ਹੋਕੇ ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਿੱਟਕੇ ਖੜਾ ਸਿਆਪਾ ਕੀਤਾ ਫੇਰ<noinclude></noinclude> fh6ncj810yabgl9ug045tfi4sj7ozjs 250 58330 230795 212819 2026-07-29T11:26:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੩)}}</noinclude>ਬੈਠਕੇ ਮੂੰਹ ਢੱਕਿਆ। ਸਭਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਕੱਪੜੇ ਲੈਕੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਉਚੇ ਚੁੱਕ ਰੰਭੇ (ਜੇਹਾਕੁ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਵਾਲਿਆ ਤੈ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਬੇ ਤੇਰੇ ਰੋਂਦੇ ਮਾਪੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ ਨੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਵਾਰਾਂ ਮੌਤੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ।) ਉਸ ਬਾਲ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਕੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਜੇਹਾਕੁ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰੀ ਹੋਈ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੈ ਧੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਏ। (ਨੀ ਤੇਰੀ ਭਰੀ ਜੁਆਨੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਨੀ ਰੋਂਦੇ ਗੱਭਰੂ ਵਾਲੀਏ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਪੱਖਰ ਤੇਰੇ ਨੈਨ ਗੁਲਾਬੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਹਾਇ ਧੀਏ ਤੇਰੇ ਖਾਣੇ ਪਹਿਨਣੇ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਨ ਧੀਏ ਤੇਰੇ ਊਈ॥) {{gap}}ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਅਤੇ ਭਿਰਾਉ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਏ। ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਬਾਲ ਅਤੇ ਜੁਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੱਬਣ ਲੈ ਟੁਰੇ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਘਰ ਹਟਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਆਲ਼ੂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਟੜੇ ਹਜਾਰੀਸਾਹ ਸਰਾਫ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਹੁਣੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲਿਆਇਆ ਸਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨੇੜ ਸਾ ਉਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਲੈਣ ਆਕੇ ਖੜਾ ਸਿਆਪਾ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗੀ ਜਿਹਾਕੁ (ਹੈ ਚੰਨਣ ਵਰਗੀ ਦੇਹੀ ਸ਼ੇਰ ਜੁਆਨ ਨੂੰ ਹੈ ਹੈ) ਜਾਂ ਨੈਣ ਤੁਕ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁਕਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ੇਰ ਜੁਆਨ ਨੂੰ ਹੈ ਹੈ ਇਤਨਾ ਟੱਪਾ ਸੱਭੋ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੋਲ ਉਠਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਰ ਉਸ ਕਾਹੀਯੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਿਆਪਾ ਵੇਖਕੇ ਕੰਧਾਂ ਬੀ ਰੋਂਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਾਂ ਉਸ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਅਰਥੀ ਉੱਤੇ ਪਾਕੇ ਬਾਹਰ ਫੂਕਣ ਲਈ ਲੈ ਚਲੇ ਤਾਂ ਚਹੁੰ ਕਾਹਨੀਆਂ ਭੁੰਗੀ ਬਨਕੇ ਅਰਥੀ ਚੁੱਕ ਲਈ ਅਤੇ (ਬੇਲੋਰਾਮ ਬੇਲੋਰਾਮ) ਅਹਿ ਸਬਦ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸਹਿਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਨਿੱਕਲੇ। ਉਸ<noinclude></noinclude> kf5sd0614m2g2vj03b6rx8g8himesqr 250 58331 230796 212873 2026-07-29T11:27:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਜੇ ਇਸ ਤੈਂ ਨੂੰ ਦਗਾ ਦੇਣਾਈ। ਅਰ ਹਿੱਕ ਗੁਆਢਣ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਵਿਚ ਜਾਪਦੀ ਏ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮੂਲੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਿਆਹੇ ਜਾਣਾ ਏ। ਤੁਧ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੇਕੀ ਕੀਤੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਪਤਰੀ ਆਖਦੀ ਜੇ ਕਿ ਥੁਹੜਾ ਜੇਹਾ ਤੇਲ ਤੇ ਤਨ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਾਂਦੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਛੁਆਕੇ ਐਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਦਿਹ ਤਾਂ ਸਭੋ ਦਲਿਦਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਉਸ ਤ੍ਰੀਮਤ ਝੱਟ ਸਭ ਕੁਛ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਆਖਿਆ ਅੜੀਓ ਪਾਂਡਾ ਵਡਾ ਸੱਚਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੱਤਰੀ ਬਹੁਤ ਸੱਚੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੇਂਦੀ ਜੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਪਤੇ ਇਸ ਤੁਰਤ ਫੁਰਤ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਤੁਸਾਂ ਬੀ ਕੁਝ ਪੁੱਛ ਲਓ॥ ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਵੇਖਖਾਂ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਏ? ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਿਆ ਮੇਰੇ ਭਿਰਾਉ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਦੋਂ ਹੋਏਗੀ? ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਪਾਂਡਾ ਮੇਰੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਧਨ ਬੀ ਹੈਂ ਕੇ ਨਹੀਂ? ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭਲਾ ਵੇਖਖਾਂ ਮੇਰੇ ਛੱਬੂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਦੀ ਹੋਰ ਭਿਰਾਉ ਬੀ ਰਲੂਗੁ ਕੇ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਪਾਂਡੇ ਐਧਰ ਉੱਧਰ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਬਣਾਕੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਛੱਲਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਛਾਪ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ ਦੀ ਕੁੜਤੀ ਉਤਾਰਕੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਫੜਿਆ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਪਾਂਧੇ ਦਾ ਨੀਂਗਰ ਮਾਤਾ ਤੁੱਸਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਤੜਕੇ ਉਠਕੇ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੁਲੇ ਅੱਗ ਨਾ ਪਾਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਪਾਂਧੇ ਦੇ ਘਰ ਸਿਆਪੇ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਖਲਿਆਂ ਹੋਕੇ ਪੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਿੱਟਕੇ ਖੜਾ ਸਿਆਪਾ ਕੀਤਾ ਫੇਰ<noinclude></noinclude> 4lyg7a4bxvcvtzos0fzqysz3wkcz1g4 250 58332 230797 212874 2026-07-29T11:27:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੩)}}</noinclude>ਬੈਠਕੇ ਮੂੰਹ ਢੱਕਿਆ। ਸਭਨਾਂ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਕੱਪੜੇ ਲੈਕੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਉਣੇ ਚੁੱਕ ਰੰਭੇ (ਜੇਹਾਕੁ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤਵਾਲਿਆ ਤੈ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਬੇ ਤੇਰੇ ਰੋਂਦੇ ਮਾਪੇ ਤੈ ਨੂੰ ਹਾਇ ਨੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਵਾਰਾਂ ਮੌਤੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ।) {{gap}}ਉਸ ਬਾਲ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਕੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਜੇਹਾਕੁ ਕਿਸੇ ਨੈ ਆਪਣੀ ਮਰੀ ਹੋਈ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੈ ਧੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਏ। (ਨੀ ਤੇਰੀ ਭਰੀ ਜੁਆਨੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਨੀ ਰੋਂਦੇ ਗੱਭਰੂ ਵਾਲੀਏ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਪੱਥਰ ਤੇਰੇ ਨੈਨ ਗੁਲਾਬੀ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹਾਇ। ਹਾਇ ਧੀਏ ਤੇਰੇ ਖਾਣੇ ਪਹਿਨਣੇ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਨ ਧੀਏ ਤੇਰੇ ਊਈ॥) {{gap}}ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਅਤੇ ਭਿਰਾਉ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਏ। ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਬਾਲ ਅਤੇ ਜੁਆਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਪਾਕੇ ਦੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੱਬਣ ਲੈ ਟੁਰੇ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਘਰ ਹਟਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਆਲ਼ੂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਟੜੇ ਹਜਾਰੀਸਾਹ ਸਰਾਫ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਹੁਣੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲਿਆਇਆ ਸਾ ਮਰ ਗਿਆ। ਜਿਨਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨੇੜ ਸਾ ਉਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਨੈਣ ਆਕੇ ਖੜਾ ਸਿਆਪਾ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗੀ ਜਿਹਾਕੁ (ਹੈ ਚੰਨਣ ਵਰਗੀ ਦੇਹੀ ਸ਼ੇਰ ਜੁਆਨ ਨੂੰ ਹੈ ਹੈ) ਜਾਂ ਨੈਣ ਤੁਕ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁਕਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ੇਰ ਜੁਆਨ ਨੂੰ ਹੈ ਹੈ ਇਤਨਾ ਟੱਪਾ ਸਭੋ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੋਲ ਉਠਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਰ ਉਸ ਕਾਹੀਯੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਿਆਪਾ ਵੇਖਕੇ ਕੰਧਾਂ ਬੀ ਰੋਂਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਾਂ ਉਸ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਅਰਥੀ ਉਤੇ ਪਾਕੇ ਬਾਹਰ ਫੂਕਣ ਲਈ ਲੈ ਚਲੇ ਤਾਂ ਚਹੁੰ ਕਾਹਨੀਆਂ ਭੁੰਗੀ ਬਨਕੇ ਅਰਥੀ ਚੁੱਕ ਲਈ ਅਤੇ (ਬੇਲੋਰਾਮ ਬੇਲੋਰਾਮ) ਅਹਿ ਸਬਦ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਨਿੱਕਲੇ। ਉਸ<noinclude></noinclude> jc0p20iqoljs1jd8zp6nyyrto74f66u 250 58333 230798 212820 2026-07-29T11:27:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪)}}</noinclude>ਵੇਲੇ ਚੌਹਾਂ ਕਾਹਨੀਆਂ ਤਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਭੇ ਉਪੇਤਾਣੇ ਸਨ। ਅਧਮਾਰਗ ਜਾਗਾ ਪਰ ਪਹੁੰਚਕੇ ਲੋਕੀਂ ਹਿੱਕ ਹਿੱਕ ਇਟਰੋੜਾ ਜੋ ਰਾਹ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਏ ਸਨ ਉਥੇ ਰੱਖਕੇ ਪਿੰਡ ਭਰਾਉਣੇ ਤੇ ਬਾਦ ਕਰਮੀ ਧਰਮੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੀ ਹੱਥੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੱਘਾ ਉਨਾਂ ਇਟਰੋੜਿਆਂ ਉਪਰ ਚਾ ਪਟਕਾਇਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕਾਹਨੀ ਪਿਛਲੀ ਵੱਲ ਲੱਗਕੇ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਪਰ ਲਜਾ ਰੱਖਿਆਸੁ। ਫੇਰ ਜਾਂ ਲਾਂਬੂ ਦਿੱਤਾਨੇ ਤਾਂ ਅਧ ਜਲਿਆ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬਾਹੀ ਨਾਲ਼ ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਕਪਾਲ-ਕਿਰਿਆ ਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਨ੍ਹਾ ਧੋਕੇ ਘਰ ਆਏ ਅਤੇ (ਵਧੋ ਮਹਾਰਾਜ) ਨਾਈ ਤੇ ਅਖਾ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਘਰੀਂ ਵੜੇ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਸਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਮੁਕਾਣੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਤ੍ਰੀਮਤ ਉਸ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਭੂਆ ਥੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਬੀਬੀ ਤੇਰਾ ਭਤੀਜਾ ਮਰਿਆ ਅਤੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਕਦੀ ਸਿਆਪੇ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠਾ। ਭਲੀਯੇ ਮਾਂਣਸੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਆਖਿਆ ਹਈ ਕਿ ਸਾਦੀਓਂ ਰਹਿਯੇ ਪਰ ਗਮੀਓ ਕਦੀ ਨਾ ਹਟਕੇ ਬੈਠਿਯੇ॥ {{gap}}ਭੂਆ ਆਖਿਆ ਬੇਬੇ ਅਸਾਡਾ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ ਲੋੜਿਯੇ ਕਿ ਮੱਟੂਮਲ ਦੇ ਮਰਨੇ ਅਸਾਂ ਕੇਹੇਕੁ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਕਰਿਯੇ ਸਿਆਣੇ ਆਖ ਗਏ ਹੈਨ ਕਿ (ਬਾਝੁ ਪਿਆਰਿਆਂ ਜੀਵਿਯੇ ਬਿਨ ਖਾਧੇ ਮਰਿਯੇ) ਓਹ ਗੱਲ ਅਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਮਰ ਸੱਕਦੇ। ਬੇਬੇ ਵੇਖੋ ਮਰਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਬੀ ਕਈ ਲੋਕ ਹੇਨ ਅਤੇ ਏਹਿ ਜੰਮਣਾ ਮਰਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਦਾ ਰਾਹੁ ਈ ਹੈ ਪਰ ਜੇਹੀਕ ਮੌਤ ਇਸ ਮੱਟੂ ਦੀ ਹੋਈ ਜੇ ਅਜਿਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਘੱਟ ਵੇਖੀ ਨੇ। ਕਿੰਉ ਜੋ ਹਿੱਕ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜੁਆਨੀ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀ ਸੂਰਤ ਜਾਦ ਆਉਂਦੀ ਏ ਤਾਂ ਹੱਥ ਕਾਲਜਾ ਖੜਾ<noinclude></noinclude> hxt5tel4tec4szo7ff2s7cp1kbfdmi1 250 58334 230799 212822 2026-07-29T11:27:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫)}}</noinclude>ਹੁੰਦਾ ਨੇ। ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਵਖਾਂ ਵੇਖਨੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਾਲ਼ਜੇ ਅੱਗ ਬਲ਼ ਪੌਂਦੀ ਨੇ। ਹੈ ਹੈ ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇਹੀ ਦ੍ਰਿਬਜੋਤ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਲਟੱਕਦੀ ਜੁਆਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸਾਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਨੰਗਾ ਨਸੈ ਕਰਨਾ। ਬੇਬੇ ਉਹ ਚਿਖਾ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬੈਠੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰਾ ਅਸਾਡੀ ਛਾਤੀ ਸਾੜੇਗੀ। ਹੱਛਾ ਡਾਢੇ ਨਾਲ ਕੀ ਜੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਕੀਤਾ ਝਲਣਾ ਪਿਆ। ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਜਾਂਦਾ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਈ ਪਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਦੀ ਸਿਆਪੇ ਖਲੋਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਸਾਂ ਪਰ ਪਰਸੋਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਰੀਤਾਂ ਚਾਹੜੀਆਂ ਸਨ ਸੋ ਗਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਆਖਿਆ ਮਰਨੇਵਾਲਾ ਤੇ ਹੁਣ ਮੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਜੇ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਸਗਨ ਠਹਿਰਿਆ ਚਾਰ ਦਿਨ ਸਿਆਪੇ ਨਾ ਜਾਹ। ਉਸ ਤ੍ਰੀਮਤ ਅਖਿਆ ਸੱਚੋ ਹੈ ਬੇਬੇ ਜੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਉਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਗਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਆਪੇ ਜਾਣਾ ਤਾ ਹੱਛਾ ਜਰੂਰ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਜੋ ਹਿੱਕ ਤ੍ਰੀਮਤ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਖਲੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਪੁੱਛਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰੀਤਾਂ ਚੜ੍ਹਨੀਆਂ ਕੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ? {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਦੋਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਢਿੱਡ ਪੇਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤਾਂ ਅਸਾਡੇ ਹਿੰਦੂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਂਦੇ ਨੇ। ਉਸ ਸਗਨ ਦਾ ਨਾਮ ਰੀਤ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭੋੜੇ ਚੜ੍ਹਣਾ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਤੇ ਪੂੜੇ ਅਤੇ ਕੜੀ ਅਰ ਪੂਰੀਆਂ ਕਚੌਰੀਆਂ ਪਕਾਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਂਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉੱਘਾ ਕਰਾਂਦੇ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰੀਂਦੇ ਨੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਤ੍ਰੀਮਤ ਆਖਿਆ ਜੇ ਬੁਰਾ ਨਾ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਹਿੱਕ ਗੱਲ ਆਖਾਂ॥ {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਆਖ ਬੁਰਾ ਕਿੰਉ ਮਨਾਉਣਾ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> tdtexnr2zq7flbvx0xapdvy0exrhnv7 250 58335 230800 212823 2026-07-29T11:28:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬)}}</noinclude>{{gap}}ਉਸ ਆਖਿਆ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੀਤ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਗਧੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਆਖਣਾ ਚਾਹਿਯੇ। ਡੁੱਬੀ ਹੋਈਓ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਵਹੁਟੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਨੱਕ ਲੈਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਅਸਾਡੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਡੀ ਹਿਆ ਦੀ ਗਲ ਗਿਣੀ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}ਉਨਾਂ ਆਖਿਆ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਰੀਤ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਨੇ ਭੈਣੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਚਲਣਾ ਚਾਹਿਯੇ। ਵੇਖਖਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੇਹੀਆਂ ਹੀ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਅਤੇ ਅਸਾਡੀਆਂ ਹਿੰਦਵਾਣੀਆਂ ਚਾਹੇ ਕੇਡੀਆਂ ਹੀ ਧਨਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਉਪੇਤਾਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਜੇਹਾਕੁ ਕਹਾਉਤ ਬੀ ਹੈ ਕਿ (ਇੱਕ ਟਕੇ ਦੀ ਤੁਰਕਣੀ ਪੈਰੀਂ ਜੁੱਤੀ ਮੁੜਕਣੀ। ਲਾਖ ਟਕੇ ਦੀ ਖਤਰਾਣੀ ਪੈਰੋਂ ਉਪੇਤਾਣੀ) ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਸਭ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਥੁਹੜੇ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਬਾਦ ਹੋਈ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਭਨੀਂ ਘਰੀਂ ਕੰਧਾਂ ਪੁਰ ਹੋਈ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਮੂਲੋ ਬੀ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਭਿਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਹੋਈ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਏ ਤੁਸਾਂ ਬੀ ਸੰਝ ਨੂੰ ਘਰ ਆਕੇ ਹੋਈ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਜਾਣਾ। ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਮੂਲੋ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਭੂਆ ਏਹਿ ਹੋਈ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਨੇ ਅਤੇ ਕਦੋਂਕੁ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਚਲੀ ਆਂਦੀ ਨੇ। {{gap}}ਮੂਲੋ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਤੇ ਜਿੱਕੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਨਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪੱਟਣੇ ਦੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬਾਣ ਪਈ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਨਮਾ ਸਮਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਪਾਂਧੇ ਪੰਡਤ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> j8uda9ay4oj9e0u7aojql334t6z2nrf 250 58336 230801 212868 2026-07-29T11:28:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭)}}</noinclude>ਆਕੇ ਪੁੱਛ ਲਓ ਕਿ ਹੋਈ ਕੌਣ ਸਾਈਂ। ਅਸਾਂ ਤੇ ਏਹਾ ਵੇਖਦੀਆਂ ਤੇ ਸੁਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਕਿ ਹੋਈ ਦੇ ਦਿਨ ਕਾਲਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂਦੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਾਲਸ ਅਰ ਕੋਈ ਰੰਗਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਧਾਂ ਪਰ ਹੋਈ ਲਿਖਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਅਸਾਂ ਦਿਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵੇ ਬਾਲਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਕੇ ਮਿਠਿਆਈ ਨਾਲ਼ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਲੋਕ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂਦੇ ਹੈਨ। {{gap}}ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਭੂਆ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੂਆ ਨਾ ਖੇਲੇ ਉਹ ਖੋਤੇ ਦੇ ਉਤਾਰ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੱਸ ਖਾਂ ਏਹਿ ਗੱਲ ਸੱਚ ਏ? {{gap}}ਭੂਆ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਤੇ ਸਿਆਣਿਆ ਪਾਸੋਂ ਏਹਿ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਤਜਾਗਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ਸੋ ਲੋਕਾਂ ਥੀਂ ਐਮੇ ਤਾ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੌਂਦੇ ਹੈਨ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਮੱਤੇ ਕੋਈ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਜੂਆ ਖੇਡਣਾ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਭੂਆ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਤੇ ਸੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਕਰਨ ਪਰ ਦੁਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਕਈ ਭੈੜੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬੀ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਉੱਤੇ ਲੱਕ ਬੰਨ ਖਲੋਂਦੀਆਂ ਹੈਨ॥ {{gap}}ਇਥੇ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਲ ਆਕੇ ਮੂਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਣਕ ਨੂੰ ਵਾਜ ਮਾਰਕੇ ਆਖਿਆ ਆ ਓਏ ਮਾਣਕੂ ਖੇਡਿਯੇ। ਮਾਣਕ ਝੱਟ ਖੁੱਦੋਪਟੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਖਲੋਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਮੋਹਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੇਂਦਾ ਅਤੇ ਜਗਤੇ ਦਾ ਮੂਲਣ ਤੇ ਨਾਈਆਂ ਦਾ ਗੋਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਿਰਾਉ ਖੇਮਾ ਕਿਥੇ ਹੈਨ। ਕਲ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਅਸਾਂ ਤ੍ਰੈ ਬਾਜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਸਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਢਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਸ<noinclude></noinclude> 55cpjdkxjha5nfsp89tcov6xk7pvte9 250 58337 230802 212870 2026-07-29T11:28:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ ਜਦ ਤਾਈਂ ਓਹ ਨਾ ਆਮਣ ਤਦ ਤੋੜੀ ਆਓ ਅਸਾਂ ਬੀਟੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਨੱਕੀਪੂਰ ਖੇਡਿਯੇ। ਉਸ ਆਖਿਆ ਨਾ ਭਿਰਾ ਅਸਾਡੇ ਲਾਲੇ ਆਖਿਆ ਹੋਇਆ ਜੇ ਉੱਘੜ ਮੁੱਠੀ ਅਤੇ ਨੱਕੀਪੂਰ ਤੇ ਟੌਂਕ ਜਿਸਤ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡਣੀ ਹੱਛੀ ਨਹੀਂ ਕਿੰਉ ਜੋ ਇਸ ਥੀਂ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਦਾ ਭੁਸ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਨੇ। ਸੋ ਆਓ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖੇਡ ਖੇਡਿਯੇ। ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ ਵੇਹਖਾਂ ਕੇਡਾ ਸਿਆਣਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜੇ ਟਾਣਾ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣੇ ਤੇ ਜੂਆ ਕਿੱਕੁਰ ਹੋ ਜਾਊ? ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਲਾਲਾ ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਬੈਠਾ ਵੇਖਦਾ ਜੇ? ਉਸ ਆਖਿਆ ਚੱਲ ਝੋਕਾ ਜਾਂ ਜੂਆ ਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਤਾਂ ਟਾਣਾ ਅਤੇ ਕੌਡੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਰਵਾ ਜੇ? ਭਾਈਆ ਲਾਲੇ ਹੋਰਾਂ ਤੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਬੀ ਗੁੱਝੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਹੱਟ ਉਤੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਈ ਪਰ ਗੱਲੀ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੈਨ। ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ ਡੇਰਾ ਲਾਲਾ ਤੇ ਲਹੌਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੁਣੀਂਦੇ ਹਾਂ ਫੇਰ ਤੈ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਐਡਾ ਡਰ ਮਾਰ ਗਿਆ ਹਈ। ਤੂੰ ਅਸਾਡੇ ਲਾਲੇ ਹੋਰਾਂ ਵਖੀਂ ਵੇਖ, ਜੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹੈਨ ਤਾ ਕਦੀ ਕੁੰਹ ਨਹੀਂ ਕੂੰਦੇ॥ {{gap}}ਮਾਣਕੂ ਆਖਿਆ ਤਦੇ ਪਰਸੋਂ ਭਗਤੇ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਹੱਟੀ ਬੈਠਾ ਲੱਡੂ ਖਾਂਦਾ ਸਾਈਂ ਨਾ, ਜੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਹੱਟ ਪਰ ਖਲੋਤੇ ਨਾਨੇ ਹੋਰੀਂ ਯਾ ਮਾਮੇ ਹੋਰੀਂ ਵੇਖ ਲੈਣ ਤਾਂ ਸੀਰਮੇ ਪੀ ਸੁੱਟਣ। ਭਾਈਆ ਹਲਵਾਈਆਂ ਦੀ ਹਟ ਪੁਰ ਬੈਠਕੇ ਗੁੰਡੇ ਅਤੇ ਲੁੱਚੇ ਕੁਝ ਖਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ ਵੇਖ ਓਏ ਮਾਣਕੂ ਕੇਹਾ ਹੱਛਾ ਕਬੂਤਰ ਉਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨੇ॥ {{gap}}ਮਾਣਕੁ ਆਖਿਆ ਏਹਿ ਕੀ ਏ ਜੇਹੜੇ ਅਸਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਜਾਰ<noinclude></noinclude> qyt0whlxih7gswa7ut7yyvrek2j90mr 250 58338 230803 212871 2026-07-29T11:28:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਸਨ ਓਹ ਅਜਿਹੇ ਸੁਹਣੇ ਸਨ ਕਿ ਕਦੀ ਤੇਰੇ ਵਡਾਰੂਆਂ ਬੀ ਨਾ ਵੇਖੇ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਅੰਬਰ ਵਖੀਂ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਥੁਹੜੀ ਜੇਹੀ ਜਾਗਾ ਵਿਚ ਦਸ ਯਾਰਾਂ ਬਾਜੀਆਂ ਚਾ ਵਿਖਾਈਆਂ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਆਖਦਾ ਸਾ ਕਿ ਏਹਿ ਜੋੜਾ ਅਸਾਂ ਪੰਜਾਂ ਰੁਪੈਯਾਂ ਥੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਜੇ। {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ ਕਿੰਉ ਓਏ ਕੰਜਰ ਦੀਏ ਮਾਰੇ ਵਡਾਰੂਆਂ ਤਾਈਂ ਜਾਣਾ ਤੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਭੜੂਏ ਸਿਖਾਇਆ ਈ ਕਿਤੇ ਮੂੰਹ ਭਨਾਕੇ ਨਾ ਜਾਮੀਂ? ਫੇਰ ਅੰਮਾ ਨਾਲੇ ਨਾਨੀ ਰੋਂਦੀਆਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਮਾਣਕੂ ਆਖਿਆ ਕੰਜਰ ਦੀ ਮਾਰ ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਕੰਜਰ ਜਿਨ ਤੂੰ ਜਣਕੇ ਐਡੋਕੇਡ ਕੀਤਾ ਨੇ। ਪੁੱਛ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ। ਚਪੇੜ ਮਾਰਕੇ ਸਾਲੇ ਦੇ ਦੰਦ ਭੰਨ ਸੁੱਟਾਂਗਾ ਵਡਾ ਲਾਡ ਵਿਖਾਲਦਾ ਹੋਮੇਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਕੇ ਪਿਉ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤੁਹਿੰ ਕਿਹ ਦਾ ਪਾਣੀਹਾਰ॥ {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਝੱਟ ਦੋ ਤ੍ਰੈ ਹੂਰੇ ਵੱਖੀ ਵਿਚ ਜੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਕੇ ਆਖਿਆ ਅਸੀਂ ਮੂੰਹ ਵਖੀਂ ਵੇਖ ਨੇ ਹਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਜੇ॥ ਬਿਨ। {{gap}}ਮਾਣਕੂ ਬੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਾ ਝੱਟ ਉਸ ਦੇ ਪਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਅਤੇ ਸੰਘੀਓ ਖੜਕੇ ਭੋਇ ਨਾਲ ਚਾ ਪਟਕਾਇਆ। ਜਾਂ ਮਾਣਕੂ ਫੇਰ ਬੀ ਦੋ ਤ੍ਰੈ ਹੂਰੇ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਉਸ ਹੇਠ ਪਏ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਰੀਆਂ ਤਾਂ ਓਸ ਆਖਿਆ ਹੋਰ ਮਾਰ। ਜਾਂ ਮਾਣਕੂ ਇਕ ਹੋਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਆਖਿਆ ਆ ਤਾਂ ਐਤਕੀ ਹੋਰ ਮਾਰ। ਉਸ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਾ ਜੜਿਆ॥ {{gap}}ਐਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਣਕੂ ਨੂੰ ਉਪਰੋਂ ਆਣ ਉਠਾਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿੰਉ ਓਏ ਸਾਲਿਆ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਘੱਤਣਾ ਈ ਜੇ ਇਹ ਦੇ ਪਿਉ ਭਿਰਾ ਸੁਣਨਗੇ ਤਾਂ ਕਿਥੇ ਟੰਗਾਂ<noinclude></noinclude> hp0t7go4emowvhuhxol0dujbpzy5jw7 250 58339 230804 212872 2026-07-29T11:28:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਡਾਹੇਂਗਾ? ਫੇਰ ਉਸ ਹੇਠ ਪਏ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਚੰਦਰਿਆ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਮਾਰ ਖਾਂਦਾ ਏਂ ਹੋਰ ਮਾਰ ਹੋਰ ਮਾਰ ਆਖਕੇ ਪਿਆ ਹੂਰੇ ਖਾਨਾ ਏ ਹਿਯਾਉ ਨਹੀਂ ਆਂਦਾ। ਏਹਿ ਤੈਂ ਥੀਂ ਅੱਧਾ ਤੈ ਨੂੰ ਬੁਰਛੇ ਜਿਹੇ ਨੂੰ ਸੁੰਹ ਘੜੀਆਂ ਤੇ ਲਤਾੜਦਾ ਈ ਉਠਕੇ ਘਰ ਜਾਹ॥ {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਉਠਕੇ ਮਾਣਕੂ ਦੇ ਪਟੇ ਫੇਰ ਚਾ ਫੜੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਚੱਲ ਖਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਕੋਲ ਹੁਣ ਮਾਰਕੇ ਸੁੱਕਾ ਕੀਕਣ ਜਾਏਂਗਾ? {{gap}}ਮਾਣਕੂ ਝੱਟਕਾ ਮਾਰਕੇ ਪਟੇ ਛੁਡਾ ਲੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੁਮੇਟਣੀ ਖਾਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਐਡ ਨੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਸਤਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਆਣਕੇ ਮਾਣਕੂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੜਨੇ ਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਪੰਜ ਛੀ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬੋਲੀਆਂ ਆਓ ਭੈਰੇ ਖੇਡੀਏ, ਇੱਕ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਤੇ ਖੇਡਣਾ ਨਹੀਂ ਅਸਾਡਾ ਪੈਰ ਦੁਖਦਾ ਜੇ ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੈਠਕੇ ਪਹੇਲੀਆਂ ਪਾਓ। ਏਹਿ ਸੁਣਕੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚਿੜੀ ਚਿੜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਪਾਈ। ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨੇਉਲ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਪਾਕੇ ਬੋਲੀ- ਆ ਬੱਸ ਭੈਣ ਨੰਦੀ ਅਸਾਨੂੰ ਤੇ ਏਹਿ ਇੱਕ ਹੀ ਆਂਦੀ ਸਾਂਈ ਸੋ ਅਸਾਂ ਸੁਣਾ ਛੱਡੀ ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣਾਉ। ਉਸ ਆਖਿਆ ਅੜਿਯੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਂ ਥੀਂ ਅਸਾ ਨੂੰ ਨੀਂਦਰ ਆਂਦੀ ਨੇ ਕੋਈ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪਾਓ॥ {{gap}}ਉਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਭਲਾ ਬੁਝੋ ਖਾਂ (ਇਤਨੀਕੁ ਰਾਈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਖਿੰਡਾਈ) ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਕੁਝ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਪਰ ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਭੈਣ ਏਹਿ ਤਾ ਅੱਗ ਜਾਪਦੀ ਜੇ। ਉਸ ਆਖਿਆ ਅ ਨੀ ਅਹਾਂ ਏਹ ਅੱਗ ਹੀ ਜੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਲਓ ਮੇਰੀ ਫੜੇਲੀ ਬੁੱਝੋ। (ਥੜੇ ਉੱਤੇ ਥੜਾ ਉੱਪਰ ਲਾਲ ਕਬੂਤਰ ਖੜਾ।) ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਏਹਿ ਬੀ ਬੁੱਝ ਲੀਤੀ ਕਿ ਭੈਣੇ ਆਹਿ ਦੀਵਾ ਹਈ॥<noinclude></noinclude> po8aihawyvbz9kl65kaeguazbv4bw5i 250 58340 230805 212875 2026-07-29T11:28:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੧)}}</noinclude>{{gap}}ਫੇਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਹੱਛਾ ਭੈਣੋ ਇੱਕ ਬਾਤ ਮੇਰੀ ਬੀ ਬੁੱਝੋ ਖਾਂ ਤਦ ਤੁਹਾਡੀ ਚਤਰਾਈ ਮੰਨਾਂਗੀ (ਕਥ ਪਾਵਾਂ ਕਥੋਲੀ ਪਾਮਾਂ ਸੁਣ ਖਾਂ ਭਾਈ ਹਕੀਮਾਂ, ਲਕੜੀਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀਓਂ ਕੀਤੀਆਂ ਢੀਮਾਂ) ਏਹਿ ਫੜੇਲੀ ਸੁਣਕੇ ਸਭੋ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਭੈਣੇ ਏਹ ਤਾ ਕੋਈ ਔਖੀ ਫੜੋਲੀ ਪਾਈ ਨੇ ਜੋ ਅਸਾਝੋਂ ਬੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕੇ ਵਰਤਣੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਆਖਿਆ ਵਰਤਣੇ ਵਿੱਚ ਬੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ ਵਿੱਚ ਬੀ ਆਂਦੀ ਜੇ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਫੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਬੀ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਭੈਣੇ ਏਹਿ ਤੇ ਅਸਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੁੱਝ ਹੁੰਦੀ ਤੁਹੇਂ ਦੱਸ ਖਾਂ ਕੀ ਜੇ? {{gap}}ਉਸ ਆਖਿਆ ਸੱਤ ਵਾਰੀਂ ਆਖ ਦੇਓ ਹਾਰੀਆਂ। {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਸਭਨੀ ਜਾਂ ਸੱਤ ਵਾਰੀਂ ਹਾਰੀਆਂ ਹਾਰੀਆਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਹੱਸਕੇ ਆਖਿਆ ਬੱਸ ਇਸੇ ਗੱਲ ਪਰ ਫੜੇਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਚਾਉੜ ਕਰਦੀਆਂ ਸਾਓ ਏਹਿ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਾਲੀ ਗੱਲ ਸਾਈ। ਸੁਣੋ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦੇਨੀ ਹਾਂ। ਏਹਿ ਕ਼ਮਾਦੀ ਦਾ ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਗੁੜ ਦੀਆਂ ਭੇਲਆਂ ਨੇ। ਏਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭੋ ਹੱਸ ਪਈਆਂ। {{gap}}ਫੇਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਖਿਆ ਭੈਣੇ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਜੇ ਆਓ ਚੁਟਾਹਲਾ ਪਾਈਯੇ। ਏਹ ਗੱਲ ਆਖਕੇ ਸਭੋ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਫਸਾਕੇ ਘੇਰਾ ਮਾਰ ਖਲੋਤੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕੋਈ ਗੀਤ ਗਾਇਆ) ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮ ਕੇ ਫਾਮੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਆਵੋ ਹੁਣ ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਯੇ। ਅਜੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਜ ਮਾਰੀ ਨੀ ਗੰਗੀ ਘਰ ਆਉ। ਕੋਈ ਬੁੱਢੀ ਬੋਲੀ ਨੀ ਵੀਰੋ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਗੁੱਸੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਘਰ ਆਉ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਆਖਿਆ ਕੁੜੇ ਪਾਰਬਤੀ ਆਖਾਂ ਤੇਰੇ ਜਿਸ ਕਿਸੇ<noinclude></noinclude> o24pks1r1qkho3s9w6r8qsfl8sguvr2 250 58341 230806 212817 2026-07-29T11:28:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੂੰ ਪਿੱਟਿਆ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬਾਹਰ ਹੀ ਵਿਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜੇ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਭੂਆ ਬੋਲੀ ਕੁੜੇ ਚੰਦੀਏ ਕਿੱਥੇ ਖਲੀ ਏਂ ਟੁਰ ਰੋਟੀ ਟੁਕਰ ਖਾਹ॥ {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਆਂਦੀ ਨੇ ਹਿੱਕ ਬੋਲੀ ਪੂਰੀ ਕਰਿ ਆਮਾਂ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਮੈਂ ਨਹੀਓਂ ਆਂਦੀ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਂਦੀ ਤੁਹੇਂ ਸਭ ਤੇ ਅਗੇਤਰੀ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਅਸਾਡੇ ਮਗਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਏਂ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਕਿਉ ਕੈਂ ਕੈਂ ਲਾਈ ਜੇ ਅਸਾਂ ਖੇਲਕੇ ਆਮਾਂਗੀਆਂ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਤੂੰ ਕੇਹੀ ਭੈੜੀ ਏ ਅਸਾ ਨੂੰ ਖੇਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ ਜਾਖਾਂ ਮੈਂ ਆਪੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਆਖਿਆ ਹਛਾ ਤੂੰ ਜਾਣ ਖਲੋਤੀ ਰਹ ਤੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਘੱਲਨੀ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਹੈ ਹੈ ਨੀ ਮਰੀਏ ਅਜੋਂ ਹੀ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਤਰ ਭੇੜਨ ਲਗੀ ਤੇ ਸਿਆਣੀ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਨਾ ਆਖੇਂਗੀ? ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਵੱਢੀਏ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਨੀਏਂ ਤੇਰਾ ਭਿਰਾ ਪਿਆ ਬੁਲਾਂਦਾ ਨੀ ਹੱਛਾ ਮੈਂ ਆਖ ਦੇਵਾਂਗੀ ਕਿ ਬੀਬਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਂਦੀ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਖਾਣੀਏ ਘਰ ਕਿਸ ਦੇ ਵੜੇਂਗੀ? ਹੱਛਾ ਮੈਂ ਬੂਹਾ ਭੇੜ ਲੈਨੀ ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣ ਮਾਰ ਝਖ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਨੀ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੀਏ ਸੁਣਕੇ ਕੰਨਾ ਮੁਢ ਮਾਰਨੀ ਏਂ ਰਾਤ ਵੱਡੀ ਗਈ ਜੇ ਘਰ ਆਉ॥ {{gap}}ਏਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭੋ ਕੁੜੀਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਈਆਂ। ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਜ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਸੀ। ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਭਲਕੇ ਕਰੂਏ ਚੌਥ ਜੇ ਅਸਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਸਭੇ ਵਰਤਣਾਂ ਹੋਮਾਂਗੀਆਂ ਕੁਝ ਮਿੱਠਾ ਥਿੰਧਾ ਅੱਜ ਢਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਘਰੀਂ ਘੱਲ ਦੇਣਾ ਕਿੰਉ ਜੋ ਤੜਕੇ ਉਠਕੇ ਸਰਘੀ ਖਾਣੀ ਹੋਊਗੁ॥{{nop}}<noinclude></noinclude> dbwdtpvl5v043h62c7b9lw30dj6n1ow 250 58342 230807 212818 2026-07-29T11:28:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਹਿੱਕ ਬਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਬੇਬੇ ਕਰੂਏ ਚੌਥ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਜੇ? {{gap}}ਮਾਂ ਆਖਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਵਰਸ ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਏਹ ਕਰੂਏ ਚੌਥ ਆਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੂਹਾਗਣਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਨ ਜਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਾਂ ਪੰਜ ਛੀ ਘੜੀ ਰਾਤ ਗਈ ਥੀਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇਉਤਾ ਚੜ੍ਹ ਖਲੋਂਦਾ ਏ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ ਮੂੰਹ ਜੁਠਾਲੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ। ਪੁੱਤਰ ਏਹ ਵਰਤ ਅਯਾਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਏ ਇਸੀ ਸਬਬ ਉਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਚਣ ਲਈ ਸਿਆਣਿਆਂ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਦੀ ਚਾਲ ਤੋਰ ਛੱਡੀ ਜੇ॥ {{gap}}ਪੁੱਤਰ ਪੁੱਛਿਆ ਮਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਨੇ? ਮਾਂ ਆਖਿਆ ਤਕਾਲਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਭੇ ਵਰਤਣਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਰੂਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰਕੇ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀਆਂ ਯਾਰਾਂ ਮੱਠੀਆਂ ਮਣਸਕੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਯਾ ਪਤੀਹਸ ਯਾ ਨਣਾਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਅਤੇ ਨਮੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਥਾਂ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜੇਹਾਕੁ ਭਲਕੇ ਅਸਾਡੀ ਗੁਰਾਂਦੇਈ ਨੂੰ ਬੀ ਤਿਹਾਰ ਆਵੇਗਾ॥ {{gap}}ਪੁੱਤਰ ਆਖਿਆ ਗੁਰਾਂਦੇਈ ਤੇ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਅਯਾਣੀਏ ਏਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰਖਾਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਈ? {{gap}} ਮਾਂ ਆਖਿਆ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਞੁ ਨਹੀਓਂ ਆਖੀਦਾ, ਏਹ ਵਰਤ ਸਭਨਾਂ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਨੇ। ਸਗੋਂ ਤੂੰ ਭਲਕੇ ਗੁਰਾਂਦੇਈ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨ ਪਰਚਾਂਦਾ ਰਹੀ। ਏਹ ਵਰਤ ਨਿਰਾ ਅਸਾਡੇ ਸੈਹਰ ਹੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਖੀਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> p5pz3g92o7hdrk8mk6l278xr9727kwu 250 58343 230808 212876 2026-07-29T11:28:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੈਹਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਸਰਘੀ ਖਾਕੇ ਤੇ ਭਲਕੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਗੀਆਂ॥ {{gap}}ਥੁਹੜੇ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਪਿਛੋਂ ਮੂਲੋ ਆਪਣੇ ਮਾਣਕੂ ਨੂੰ ਅੰਬਰਸਰ ਛੱਡਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਗਈ ਤੇ ਵਟਾਲੇ ਥੀਂ ਜੁ ਆਹਰ ਦੇ ਮੁਕਲਾਵੇ ਦੀ ਖਬਰ ਪੁੱਜੀ। ਜੁਆਹਰ ਹਿੱਕ ਪਾਧੇ ਤੇ ਪਰੋਹਤ ਅਤ ਹਿੱਕ ਨਾਈ ਅਰ ਝੀਉਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹੁਰਿਆਂ ਵੇ ਘਰ ਵਟਾਲੇ ਜਾ ਪਹੁਤਾ। ਜਾਂ ਸਾਹੁਰੇ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਪੁਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਸੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਤੇਲ ਦੀ ਪਲ਼ੀ ਲਿਆਕੇ ਦੋਹੀਂ ਮੁੱਖੀਂ ਚੋਈ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦਾ ਲੰਘਾਇਆ। ਮੁੰਡੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਸਾਹੁਰੇ ਨੂੰ ਪੈਰੀ ਪੈਣਾ ਆਖਿਆ ਉਨ੍ਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੁ ਕਾਕਾ ਆਖਕੇ ਬਹਾਲ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਿਠਿਆਈ ਕੱਢਕੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ। ਐਂਤਨੇ ਨੂੰ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰਾ ਆਣ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂਝੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਹੌਰ ਅੰਬਰਸਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਏ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਠੱਠੇ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ॥ {{gap}}ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਜੀਜਾ ਰਾਮਸੱਤ, ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਜੀਜਾ ਰਾਜੀ ਏਂ? ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਜੀਜਾ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਰਾਜੀ ਸਾਈ ਅਸਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸਾ ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੋਨੋ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸੁਪਾਹੀ ਨਾਲ਼ ਉਧਲ ਗਈਆਂ। ਅਸਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਵਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ ਸੀ ਦੱਸ ਖਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਝੂਠ ਹੀ ਆਖਦੇ ਸਨ? ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਕੁੜੇ ਜੇ ਝੂਠ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਹੱਸਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਕੇਹਾ ਉਦਾਸ ਜੇਹਾ ਵਿਖਾਲੀ ਦਿੰਦਾ ਜੇ। ਕਿਸੇ ਨਾਈ ਤੇ ਝੀਉਰ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ ਆਖਿਆ ਜੀਜਾ ਏਹ ਦੋਨੋ ਤੇਰੇ ਕੀ ਲਗਦੇ ਹੈਨ? ਕੋਈ ਬੋਲੀ<noinclude></noinclude> 7vb87905nawqstjy4izdi8wuwwyzfok 250 62156 229921 187786 2026-07-28T12:22:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੦੨'''}}</noinclude>ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਉੱਨਾ ਲਾਭ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਹਟਾਕੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਉਪਰ ਕਹੀਆਂ ਛੁਟੀਆਂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। {{dhr|5em}} {{xxxx-larger|{{center|'''**'''}}}}<noinclude></noinclude> 8nx5anou4bic433nsz0mpfc1slogqep 250 62367 229920 187785 2026-07-28T12:22:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੦੧'''}}</noinclude>ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜਮਾਤ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਢੰਗ ਦਾ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਦੋਸ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। {{gap}}ਜਮਾਤ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਕਈ ਬੱਚੇ, ਇਕੱਠਿਆਂ, ਉਸਤਾਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਇਕੱਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਉਸਤਾਦ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਜਮਾਤ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਢੰਗ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਸਕਧੇ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਹੀ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਢੰਗ ਦਾ ਪਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹਾਲੀ ਤਕ ਇਹ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਦੇ ਸਿਖਿਆ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ-ਪਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛਡਣ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਵਿਚ ਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਰਚਾਰ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਬੱਚੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਦਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਰੁਚੀ ਰਖਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉਨਤੀ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਵੀ ਜਿਸ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਨਤੀ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਵੀ ਜਿਸ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉਸਤਾਦ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੱਚਾ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਆਦਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵੀ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਠ ਵਿਚ ਉਨਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। {{gap}}ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਲਿਖ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਨਾ ਇਸ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਕਾਗਜ ਦਾ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬੱਚਾ ਜਿੱਨਾ ਬੋਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉੱਨਾ ਉਹ ਲਿਖਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਦੂਜੇ ਜਿੱਨਾ ਉਸਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਲਾਭ<noinclude></noinclude> kahk7agewbhsoy6hst80ryse6snw6p3 250 62368 229919 187783 2026-07-28T12:21:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੦੦'''}}</noinclude>ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਜਿੱਨਾ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਹੈ ਉੱਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। {{gap}}'''ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ:-''' ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਹਾਕਮ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ ਜ਼ਬਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾਤ ਦੀ ਮੱਹਤਾ ਘਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਾਫੀ ਅਵਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦਾ ਪਰਭਾਵ ਜੋ ਬਚਿਆਂ ਤੇ ਵਧੇ, ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਰੋਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬੱਚਾ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਸਵੈ ਆਸਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ:-'''ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਵਿਚ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਭੂਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਦਾ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਨਿਸਚਿਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਅਗਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਵਿਚ ਚੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੋ ਕੰਮ ਦਾ ਲੇਖਾ ਠੀਕ ਠੀਕ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਅਗਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਾ ਸਾਲ ਭਰ ਇਕਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਪਰੀਖਿਆ ਸਿਰ ਤੇ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਗੇ ਪਿਛੇ ਉੱਨੀ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{center|{{larger|'''ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੀ ਪੜਚੋਲ'''}}}} {{gap}}ਅਸਾਂ ਉਪਰ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਨਾਲੋਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਥੋਂ ਕੁ ਤਕ ਵਧੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਥੋਂ ਕੁ ਤਕ ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਸ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦਾ ਭਾਵ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਵਧ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਸਵਾਰਥੀਪਣ ਆ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਅਭਿਮਾਨ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਰੋਕ ਪੈ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਰਤਮਾਨ ਜਮਾਤ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਇਕ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਇਕ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਜ਼ਬਤ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ<noinclude></noinclude> stvpduu08vx5q13g7l7qh32njee0ka9 250 64791 229922 187787 2026-07-28T12:23:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{x-larger|{{center|'''ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਪਰਕਰਨ'''}}}}</noinclude>{{center|'''ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ'''}} {{center|'''ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਆਰੰਭ'''}} {{gap}}ਭਾਰਚ ਵਰਸ਼ ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਰਚਲਤ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੂਰੀ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦੀ ਕਾਢ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਾਜਿਕ ਆਗੂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ ਹਨ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ {{gap}}ਜਦ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਪਾਂਤਿਕ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਵਾਗ ਡੋਰ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈ ਤਾਂ ਸਿਖਿਆ ਦੋ ਪਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ-ਇੱਛਾ ਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਰਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਡਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਰਜਾ-ਤੰਤਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰਜਾ-ਤੰਤਰ ਰਾਜ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰਾਏ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਚਤਰ ਲੋਕ ਇਕ ਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਪਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫਾ ਹੀ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਮਨਚਾਹਿਆ ਅਯੋਗ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਪਰਚਾਰ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਰਖੀ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਤਾਨਾ-ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਜਾ ਤੰਤਰ ਵਾਦ ਨੂੰ ਪਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ? ਜਨਤਾ ਦਾ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਬਗਾਵਤਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਹੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰਾਏ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ।<noinclude>{{center|'''੨੦੩'''}}</noinclude> nucnqedqhoqzwmbo9fegx3un9rwbyhp 250 64952 229913 187781 2026-07-28T12:20:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੧੯੪'''}}</noinclude>{{gap}}'''ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਢੰਗ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ-ਕਰਮ:-'''ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ-ਕਰਮ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਡ ਅੱਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਾਹੀਂ ਪੜਾਉਨ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵੰਡਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਖਿਆ-ਕਰਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਚ ਇਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ। ਇਕ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਧਾਰਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦਾ ਇਕ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਪੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇਕ ਨੁਕਰੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਸਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੁਕਰੇ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ-ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਧਾਰਨ ਸਿਖਿਆ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਾਠ-ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਬੱਚਾ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਦਾਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਦ ਬੱਚਾ ਆਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾਕੇ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਗੱਲ ਦਾ ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਪਛਾਣਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜੇ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਸਾਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਕਰਮ ਰਹਿ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਖ ਵਖ ਜਮਾਤਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਹ, ਸੌ ਜਾਂ ਦੋ ਸੌ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}'''ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ:-'''ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਪਰੀ-ਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੈ। ਬਚਾ ਜਿੱਨਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉੱਨਾ ਵਧੇਰੇ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਉਤਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਨਾ ਸਕੇ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਸਚੱਜੇ ਉਸਤਾਦ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਲਿਖਕੇ<noinclude></noinclude> skarfvu0c9qgou9shd7uyosa4ar2jb4 250 64953 229914 184704 2026-07-28T12:20:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੧੯੫'''}}</noinclude>ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਿਖਾਈ ਦੀ ਕਲਾ ਉਤੇ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਲੇਖ ਜਾਂ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਸੁਖ ਸਾਂਦ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਦੋ ਵਖ ਵਖ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਇੱਨਾ ਨਹੀਂ ਸਖਾਉਂਦੀ। {{gap}}ਸਾਡੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਇੱਨੀ ਪਰੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿੱਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ। ਸ਼ਬਦੀ ਗਆਨ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਘੋਟਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਗਿਆਨ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਕਰਕੇ ਕਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀ-ਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਨਿਕੱਮੇ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਸ਼ਬਦੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਸ਼ਕਦੀ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਣਾ ਮਨੁਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਰਥਾਤ ਵਸਤੂ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ੌਂਕ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਉੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਚੀ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਧਾਉਂਣ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਜਾਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਪਾਜੈਕਟ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ'''}}}} {{gap}}ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁਖ ਦਾ ਸੁਭਾ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਗੋਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੇ ਪਾਠ-ਵਿਸ਼ੇ ਹੀ ਪੜਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੜਨ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਵਿਹਾਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਪਰਤੀਤ ਕਰਨਗੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਈ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਹਲ ਕਰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਵਿਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢੁਕਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ। {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਕੜਾਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਉਸਤਾਦ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਹਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ। ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਬਚੇ ਦੀ ਬੁਧੀ ਉਤੇ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਪਵੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਉਹ ਬੇਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਹੋ ਬੈਠੇ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਇਸ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਪਾਠ-ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਏ<noinclude></noinclude> s8wwxo3nchcw5mrqmv4jtilfo9dc9hk 250 64954 229915 184705 2026-07-28T12:20:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੧੯੬'''}}</noinclude>ਜਾ ਸਕਦੇ। ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਉਸ ਪੱਖ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਨਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਜਿੱਨਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਡੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਸਤ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਿਥੋਂ ਕਿਤੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਇਸ ਢੰਗ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਰੇ ਇਸੇ ਢੰਗ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਰਮ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਾਏ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਬਚੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਏ ਗਿਆਨ ਦਾ ਲਾਭ ਸਮਝ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕਿਆਂ ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਣਗੇ। {{larger|{{center|'''ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ'''}}}} {{gap}}ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਤੇ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਉਤੇ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਾਦ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇੱਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੁ ਕਲ੍ਹ ਕੀ ਪੜਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ- ਅਜਿਹੀ ਜਿਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਬੜੇ ਥੋੜੇ ਬਚੇ ਪਰਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਉਸਤਾਦ ਹੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚੁਕਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਔਖੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਵਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਨਾਂ ਲੈ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਬਸ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਹੀ ਬਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਵੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤਾ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੰਥਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਘੋਟਾ ਲਾਉਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਬਚਿਆਂ ਕੋਲ ਪੁਛਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਸੁਆਲ ਉਸਤਾਦ ਘਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਭਾਰ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। {{gap}}ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਚੇ ਨੂੰ ਫ਼ਲਾਣਾ ਪਾਠ ਕਿਸੇ ਨਾ<noinclude></noinclude> 5cilqmmidpgtlfwtzmrxwy7c88zdgjm 250 64955 229916 184706 2026-07-28T12:20:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੧੯੭'''}}</noinclude>ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਨੂੰ ਬਚਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਜ਼ਬਤ ਦੀ ਪਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕਵਾਰੀ ਇਕ ਹੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤਕ ਟਾਈਮ-ਟੇਬਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੰਟੀ ਵਜਣ ਨਾਲ ਇਕ ਦੱਮ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੰਮ ਅਰਥਾਤ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਂਠ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਾਠ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤੀ ਸਮਝਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਆ ਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ ਪੈਰ ਉਤੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪ ਪਰਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਲਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮੱਰਥ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਅਤੇ ਸੈਵਅਧੀਨਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਆਕਤੀ ਵਾਂਗ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ'''}}}} {{gap}}ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੇ ਉਪਰ ਦਸੇ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਚਲਤ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਸਾਡੇ ਪਰਚਲਤ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਨਾਲੋਂ ਇੰਨਾ ਵਖਰਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਦਮ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। {{gap}}੧. ਜਮਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਰਧਾਨਤਾ। {{gap}}੨. ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪਰਧਾਨਤਾ। {{gap}}੩. ਬਝਵੇਂ ਟਾਈਮ ਟੇਬਲ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰਧਾਨਤਾ। {{gap}}੪. ਜਮਾਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਬਾਰੇਟਰੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}੫. ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਅਸਾਂਈਨਮੈਂਟ' ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਣਾ। {{gap}}੬. ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਚਾਲ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਵਖ ਵਖ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ। {{gap}}੭. ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਪਰਬੰਧਕ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ। {{gap}}੮. ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਗ੍ਰਾਫ ਰਾਹੀਂ ਰੇਖਾ ਅੰਕਿਤ<noinclude></noinclude> d51pvgyxx5hqaas5oqbzjyebwewa543 250 64956 229917 187782 2026-07-28T12:21:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੧੯੮'''}}</noinclude>ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ। {{gap}}ਡਾਲਟਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉਤੇ ਹੀ ਉਪਰਲੇ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਢੰਗ ਪਰਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦੀ ਕਾਢ ਕਢਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸ ਪਾਰਖੁਰਸਟ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡਮ ਮਾਂਟਸੋਰੀ ਦੇ ਪੈਂਤੜਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮਾਂਟਸੋਰੀ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਛੋਟੇ ਬਚਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਡਿਆਂ ਲਈ। ਇਥੇ ਉਪਰ ਕਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। {{gap}}'''ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਰਧਾਨਤਾ:-'''ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪਿਛਲੇ ਪਰਕਰਨ ਵਿਚ ਕਹਿ ਆਏ ਹਾਂ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਘੋਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਾਲਟਨ-ਢੰਗ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਰੂਸ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਸ੍ਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪਰਧਾਨਤਾ:-'''ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਟਸੋਰੀ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਸ੍ਵੈ-ਆਸਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪਕਿਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਸ੍ਵੈ-ਆਸਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਇਕ ਹਫਤੇ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਇਕ ਪਰਚੇ ਉਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲੋਂ ਕਰੇ ਜਾਂ ਪਿਛੋਂ। ਉਹ ਜਿੱਨਾ ਚਿਰ ਚਾਹੇ ਇਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਕ ਕੰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਦ ਤਕ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆਂ ਰਹਿਣ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਬੱਚਾ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}'''ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਅਭਾਵ:—'''ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਘੰਟੇ ਵਜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਕ ਬੱਚਾ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਚਾਹੇ ਇਕ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਲੈਬਾਰੇਟਰੀ ਦਾ ਪਰਬੰਧ:—'''ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ-ਢੰਗ ਵਿਚ ਜਮਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਬਾਰੇਟਰੀ ਦਾ ਪਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੈਬਾਰੇਟਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਕ ਉਸਤਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਵਿਹਲਿਆਂ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਖਰਚ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਉਸਤਾਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਪਵੇ, ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 921jjxgt5v2o94a3yevhj3q0t87f6zs 250 64957 229918 184709 2026-07-28T12:21:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੧੯੯'''}}</noinclude>{{gap}}'''ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਦਾ ਪਰਬੰਧ:-''' ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਕੰਮ ਦੇ ਲੇਖੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੁਝਾ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਇਕ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਉਸਤਾਦ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਜਮਾਤ ਲਈ ਸਾਤੋ ਭਰ ਦੀ ਇਕ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤੀ ਸੌਖੀ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਹੌਂਸਲਾ ਛਡ ਜਾਣਗੇ ਜਾਂ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਜੋ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸੌਖੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਛੇਤੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਧੂ ਵਕਤ ਵਿਅਰਥ ਗੁਆਉਣਗੇ। ਸੌਖੀ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਨਾਲ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਬੌਧਿਕ ਸਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਪਕਿਆਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਜਦ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਪੁਛਕੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਬੱਚੇ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾਲਟਨ ਸਿਖਿਆ ਢੰਗ ਵਿਚ ਜਮਾਤ ਦੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਉਸਤਾਦ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਉਸਤਾਦ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗਰਾਫ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਉੱਨਤੀ ਜਾਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸਤਾਦ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬੈਠਕਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਉਸਨੂੰ ਘਟ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਪਿਛੇ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਦੇ ਕਦੇ ਬੱਚੇ ਜਮਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆਂ ਹੀ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਹੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਕ ਥਾਂ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁਛਦੇ ਹਨ। {{gap}}'''ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਾਲ:-''' ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਘਟ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਉੱਨਤੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਘੱਟ। ਉਸਤਾਦ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> fl2ejxb3nc24dl9egf6emrs50i7s76u 250 64958 229985 187788 2026-07-28T13:00:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੦੪'''}}</noinclude>ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸੰਨ ੧੯੩੮ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਲੇਖ ਹਰੀਜਨ ਵਿਚ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ੧੯੩੬ ਵਿਚ ਵਰਧਾ ਵਿਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸਭਾ ਸਦੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸਿਖਿਆ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਘਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਸਿਖਿਆ ਵਿਦਿਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਿਆ ਗਿਆਂ। ਇਸ ਸਭਾ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਾਮਿਆ ਮਿਲਿਆ ਦੋ ਸੰਚਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਜ਼ਾਕਰ ਹਸਨ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਇਸ ਪਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਸਿਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਝਾਓ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਕਲੇ। ਬੇਸਿਕ ਯੋਜਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਖ ਵਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਦਲ ਬਦਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣ ਦਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਸਿਧਾਂਤ'''}}}} {{gap}} ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੌਲਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ:— {{gap}}(੧) ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ੭ ਤੋਂ ੧੪ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। {{gap}}(੨) ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ, ਆਰਥਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਹਾਰੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}(੩) ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਦਿਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੋਵੇ। {{gap}}(੪) ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਅਧਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। {{gap}}(੫) ਸਿਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬਚਿਆ ਦੇ ਕੌਮੀ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}(੬) ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}(੭) ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚੋਂ ਦ੍ਰੇਸ਼-ਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਸਯੋਗ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਮਾਪ'''}}}} {{gap}}ਉਪਰ ਦੱਸੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਰਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰਖਣਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਦਰਸ਼ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}(੧) ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}(੨) ਇਸ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦ ਹੈ; ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਿਰੀ ਦਿਮਾਂਗੀ ਸਿਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਹੱਥ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> 2zu1mkrkb0afjtadm289b31oqfx0d1r 250 64959 229986 184716 2026-07-28T13:00:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੦੫'''}}</noinclude>ਮਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}(੩) ਇਸ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼'''}}}} {{gap}}ਉਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਕੌਮ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਗਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਜੇ ਅਸੀਂ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੌਮ ਦੇ ਬੜੇ ਘਟ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਵੇਖਾਂਗੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਉਤੇ ੧੫੦ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿਚ ੧੦ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਂਕੜਾ ਲੋਕ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਸਕਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਨਾ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਕਹਿਕੇ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਪੈ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੋਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਵਿਚ ਰੋਕ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੋਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਲਗਣ ਨਾਲ ਅਧੀਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਜਿਸ ਲਗਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਦੇਸੀ ਸਰਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਪਸਾਰ ਵਿਦੇਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਿਉਂਜੁ ਜਦ ਜਨਤਾ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸੀ ਸਰਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਚਿਰ ਤਕ ਠਹਿਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸਵਦੇਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਹਿਤ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਜਿੱਨੀ ਸੁਸਿਖਿਅਤ ਹੋਵੇਗੀ ਉੱਨੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸੁਦੇਸੀ ਸਰਕਾਰ ਬਾਹਰਲੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅਤਕਥਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਨ ਬੁਝਕੇ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਢਲੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਟਾਲਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਉੱਚ ਸਿਖਿਆ ਪਰਚਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹੀ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕੇ। {{gap}}ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਖੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਬਿਦੇਸ਼ੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਅਧੂਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾਂ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਲਚਾਏ ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਸਿਖ ਲੈਣ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੁਝ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾ ਸਕੇ। ਉਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਿਹੜੀ ਬੌਧਿਕ ਸਿਖਿਆ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਕੰਮ ਦੇ ਲਾਭ<noinclude></noinclude> fxradk8bu61j0bysxskjbkqtj0gxbaw 250 64960 229987 187789 2026-07-28T13:00:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /> {{center|'''੨੦੬'''}}</noinclude>ਨਾਲ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬੱਚੇ ਸਿਖਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨਿਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਿਅਰਥ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਨਿਰਾ ਪੋਥੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜੇ ਚਤਰ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਿਕੱਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਬੌਧਿਕ ਤੇ ਅਮਲੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਰੁਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤਰੁਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਸਾਨੂੰ ਖੂਹ ਤੇ ਡੱਡੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਪਰਬੰਧ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉੱਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਪਰਬੰਧ ਗਿਆਨ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ। ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਕਰਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘਿਰਣਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਘਟੀਅਲ ਪਰਤੀਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਕੌਮੀਅਤ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਦਾ ਇਕ ਖਾਸ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਆਸਰੇ ਉਤੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਭ-ਭਾਵਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਲਰਕਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਪ ਇੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਆਪ ਕਰ ਸਕਣ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਿਖਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਚੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ<noinclude></noinclude> 6mi0gzsgl9t2xb0urz5cte1y15mefcu 250 64961 229988 184742 2026-07-28T13:00:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੦੭'''}}</noinclude>ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਮੰਤਵ ਪੱਛਮੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਿਵਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਲੇਛ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਵਿਦਿਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਦਸੇ ਵਿਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਬੋਦਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਲੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੌਮੀਅਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਲਾਭ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹੀ ਉਠਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। {{larger|{{center|'''ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ'''}}}} {{gap}}ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉਤੇ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਅਰਥਾਤ ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਾਂਗੇ। ਇਥੇ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਦੇ ਉਪਰ ਦੱਸੇ ਸੱਤ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}'''ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ:-'''ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਇਕ ਮੁਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਿਆ ੭ ਤੋਂ ੧੪ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੀ ਔਖ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਤੋਰ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਕੂਲ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਉੱਨਾ ਲਾਭ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਠਾਉਂਦੇ ਜਿੱਨਾ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਵੰਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਲਾਭਵੰਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮੱਹਤਾ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀ ਬਚਿਆ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਤਕ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲੇ ਆਉਣਾ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂਟਸੋਰੀ ਜਾਂ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਸਕੂਲਾਂ ਜਾਂ ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਰਖਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਭਵੰਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਮੱਹਤਾ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਕਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਬੜੀ ਮਹੱਤਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜੀਵਨ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਸੇ ਵਲ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ।<noinclude></noinclude> n6217onpgeqxx5ll9p7ibxhjzby8pty 250 64962 229989 184748 2026-07-28T13:00:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੦'''}}</noinclude>{{gap}}ਹੱਥ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਮਹੱਤਾ ਦੇਣੇ ਦਾ ਇਕ ਅਰਥ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਦਕਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਘੋਲ ਇਸੇ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤਾਂ ਊਚ ਨੀਚ ਦਾ ਭਾਵ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਜਾਵੇ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਊਚ ਨੀਚ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਜਦ ਹੱਥ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਚ ਸ੍ਵੈ-ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਿਆ ਵਿਚ ਹੱਥ ਦੇ ਕੰਮ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਵੀ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਰਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਪਯੋਗੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਹੋਣ ਜਿਹੜੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਤਕਲੀ ਕੱਤਣ ਉਤੇ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਕਲੀ ਦੀ ਸਿਖਾਈ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਬੜੀ ਹੀ ਥੋੜੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਤਕਲੀ ਕੱਤਣ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਅੱਕ ਜਾਏਗਾ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਰੁੱਖੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੁਧੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਰੋਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਉਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਲਗ ਲੋਕ ਆਦਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ ਆਪ ਨੇਮ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਚਰਖਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਬਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਦੀ ਆਸ ਰਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪ ਚਰਖਾ ਜਾਂ ਤਕਲੀ ਨਹੀਂ ਕੱਤਦੇ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਸ ਰਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਤਕਲੀ ਤੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣਗੇ? ਚੰਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਧੰਧੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਆਮ ਬੁਧੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਹੱਥ ਦੇ ਲਾਭਵੰਦੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਿਆ ਬਾਰੇ ਦੂਜੀ ਗਲ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਇਹ ਰਖਣੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਠ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਬੰਧ ਬਣਾਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮੰਨੇ ਪਰਮੰਨੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੱਨਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ<noinclude></noinclude> q60qunukx6vt53vaw8t2azmjs93pdb8 250 64963 229990 184751 2026-07-28T13:00:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੧'''}}</noinclude>ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਉਸਦੀ ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ ਤੰਗ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਆਪਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਂਦਰੀ ਕਰਣ ਮੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਿਆ:-''' ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਦਾ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਥਵਾ ਮਾਤ-ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਤ-ਬੋਲੀ ਇਕ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸਾਰੀ ਸਿਖਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਜਿਥੇ ਮਾਤ-ਬੋਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਖਰੀ ਹੈ ਉਥੇ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਮਾਤ-ਬੋਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਹਰ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਦੂਸਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹੁਣ ਸੁਆਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਵੇਂ ਨਾਗਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਅਰਬੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ। ਜਿਥੇ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੱਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਜਨਤਾ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਫਿਰਕੂ ਭਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ। ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਉਹ ਨਿਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}'''ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਵਾਧਾ:-'''ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇਕ ਪਰਧਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੌਮੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਬੇਲੋੜਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਫੁਟ ਵਧੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਵਧੇ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲਿਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਧਾਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਸੇਵਾ ਕਰਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੌਮੀ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਫਿਰਕੂ ਸਿਖਿਆ-ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬੇਸਿਕ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}'''ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ:-'''ਵਰਤਮਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤੇ ਕਾਫੀ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਚੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਇੱਛਕ ਵਿਸ਼ਾ ਰਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ<noinclude></noinclude> p6848jk462ftlb2az9rksmhwyu9vttb 250 64964 229991 184752 2026-07-28T13:00:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੨'''}}</noinclude>ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਵਿਚ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਨਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਹੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਨਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਦਸ ਸਾਲ ਵਿਚ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}'''ਸਿਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ-ਭਾਵ ਵਿਚ ਵਾਧਾ:-''' ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਸਿਖਿਆ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਫੋਲਣ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿੱਖਿਆ-ਪਰਨਾਲੀ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਧਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰੇਣੀ ਘੋਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇ ਜੁਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਾਮਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਤੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਿਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁਖ-ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਮਿਟੇ ਤਾਂ ਮਨੁਖ-ਸਮਾਜ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਬੇਸਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਢਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਉੱਚਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਕਿਤਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੰਸਾਰ-ਜੁਧ ਵਿਚ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਣ। {{dhr|3em}} {{xxxx-larger|{{center|'''**'''}}}}<noinclude></noinclude> qkuawpqzo5hf2uwvh8wr3ch5r6aq2pn 250 64965 229992 184754 2026-07-28T13:00:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{x-larger|{{center|'''ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਪਰਕਰਨ'''}}}}</noinclude>{{larger|{{center|'''ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਪਰੀਖਿਆ'''}}}} {{center|'''ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ'''}} {{gap}}ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਇਕ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ-ਢੰਗ ਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਧਾਰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਨਾ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤ੍ਰਿਮਾਸਿਕ ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫਿਕਰ ਕਰਕੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਜਿਹੜੇ ਉਂਜ ਪੜਾਈ ਵਿਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ, ਮਨ ਲਾਕੇ ਸੰਥਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸ੍ਵੈ-ਭਰੋਸਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਜਦ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਬਣਾਈ ਰਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਹੋਣਾ ਆਪ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਵਰਤਮਾਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼'''}}}} {{gap}}'''ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਰੋਕ ਬਣਨਾ:-'''ਜਦ ਅਸੀਂ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਪਰੀਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਪਰੀਖਿਆ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਪਰੀਖਿਆ-ਢੰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮੁਚੀ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਕ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਇੱਨੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨਿਰਾ ਪਾਸ ਹੋਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਕਾਫੀ<noinclude>{{center|'''੨੧੩'''}}</noinclude> 5byu2vu089d1mllvfhrgic0mn9g3wh2 250 64966 229993 184755 2026-07-28T13:00:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੪'''}}</noinclude>ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬਚੇ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਗਏ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਘਟ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਵਧ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}'''ਘੋਟੇ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਵਧਾਉਣਾ:—'''ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਅਭਿਆਸ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੀਖਿਆ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਕੇ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਰਖਦਿਆਂ ਵੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਅਧੁਨਿਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਬੱਚਾ ਜਿੱਨਾ ਆਪਣੀ ਸੰਥਾ ਨੂੰ ਘੋਟਾ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉੱਨ ਹੀ ਉਹ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਵਧ ਸਫਲਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਥਵਾ ਸਮਝ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਥਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਗਏ ਹੁੰਦੇ, ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਕੇ ਸੰਥਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਉੱਨੀ ਚੰਗੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਸਲਾਨਾ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੱਥ ਦਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥ ਦੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਨਾ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘਟ ਨੰਬਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਥਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ, ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੋਈ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਰਨਾਲੀ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੀ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਠੁੱਕ ਨਾ ਹੋਣਾ'''}}}} {{gap}}ਵਰਤਮਾਨ ਪਰੀਖਿਆ-ਢੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਇਕ ਟੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪਰੀਖਿਆ ਸਿਰ ਤੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੋ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ<noinclude></noinclude> ta1wwkikswd625jz499580g3i8f8mk7 250 64967 229994 184832 2026-07-28T13:00:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੫'''}}</noinclude>ਜਿਹੜਾ ਲਾਭ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਭ ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਾਲ ਭਰ ਇਕ ਚਾਲ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੋ ਵਕਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਭਾਵੇਂ ਹੋ ਜਾਣ ਪਰ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਸੰਥਾ ਨੂੰ ਪਰੀਖਿਆ ਤਕ ਲਈ ਘੋਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਭਲਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਯੋਗੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ:-'''ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਾੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਘੰਟੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਿਕੱਮੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਕਿਹੜੇ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਘੰਟੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਪਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਅਰਥ ਗੁਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਭੂਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਰਾ ਭਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਭਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਖਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਪਰੀਖਿਆ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕਿਸੇ ਗਲ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਘਿਰਣਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਘਿਰਣਾ ਅਥਵਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}'''ਪੱਖਪਾਤ ਲਈ ਥਾਂ:-'''ਸਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਖਸ਼ੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਰੀਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਿਵਕਤਿਤਵ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨੰਬਰ ਘਟ ਆਉਂਦੇ। ਸਧਾਰਨ ਜਨ<noinclude></noinclude> horpe9bhtcnw2meabk4x42wf4bddl9j 250 64968 229995 184834 2026-07-28T13:01:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੬'''}}</noinclude>ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਪਰੀਖਿਅਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਤਰ-ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਖਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨੰਬਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਘਾਬਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨੰਬਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੀ ਉਤਰ-ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਪਰੀਖਿਅਕ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿੱਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਉਤੇ ਬੜਾ ਅਸਚਰਜ ਹੋਵੇ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ, ਹੁਣ ਜੇ ਇੱਕ ਹੀ ਉਤਰ-ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਧੁਨਿਕ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਾ ਭਰੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰ ਦੱਸ ਬਾਰਾਂ ਵਖ ਵਖ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਜਦੋਂ ਮੇਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਬੜਾ ਫਰਕ ਦਿੱਸ ਆਇਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਰੀਖਿਅਕ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਟ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਕ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਰਖਿਆ, ਦੂਜੇ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਤੇ ਤੀਜੇ ਨੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਰਖਿਆ। ਇਥੇ ਇਕ ਸੁਆਦਲੀ ਘਟਨਾ ਲਿਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਬੇਲਾਰਡ ਦੀ ਪੁਸਤਕ “ਨਿਯੂ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨਰ" ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਛੇ ਪਰੀਖਿਅਕ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਉਤਰ-ਕਾਪੀ ਵੇਖਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਔਸਤ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਉੱਤਰ-ਕਾਪੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ-ਕਾਪੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਦੂਜੀਆਂ ਉੱਤਰ-ਕਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਪਰੀਖਿਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸਮਝ ਨੰਬਰ ਲਾਏ। ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਇਹ ਕਾਪੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸੰਚਾਲਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਉਤੇ ਸੌ ਵਿਚੋਂ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਅੱਸੀ ਤਕ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਰੀਖਿਅਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਉਤਰ-ਕਾਪੀ ਉਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰੀਖਿਅਕ ਕੋਲੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨੰਬਰ ਨਾ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਆਸ ਰਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਪਰੀਖਿਅਕ ਤੋਂ ਠੀਕ ਨੰਬਰ ਲੈ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਕ ਬਣਦੀ ਹੈ। {{larger|{{center|'''ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ'''}}}} {{gap}}ਵਰਤਮਾਨ ਪਰੀਖਿਆ-ਢੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਸਿਖਿਆ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬਾਲਕ ਦੀ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇਕ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ<noinclude></noinclude> 2g2a26rah3wck0iu7urz7cmjnrcqdch 250 64969 229996 184835 2026-07-28T13:01:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੭'''}}</noinclude>ਅਲਫਰੈਡ ਬਿਨੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ-ਜਾਤ ਦੀ ਬੁਧੀ ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬੱਚੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਦੂਜਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬੁਧੀ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੋਟਾ ਲਾਕੇ ਸੰਥਾ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ-ਜਾਤ ਦੀ ਬੁਧੀ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਪਰਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਨੇ ਹੀ ਤਿੱਖੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਘਟ ਨੰਬਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਬਚਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਤੇਜ਼ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਜੀਅ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉਸਤਾਦ ਖਾਸ ਨਜ਼ਰ ਰਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। {{gap}}ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਖਸੀ ਅਥਵਾ ਸਮੂਹਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਕਸ਼ੀ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕਲੇ ਇੱਕਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਖ ਵਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਇੱਕਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹਕ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{larger|{{center|'''ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ'''}}}} {{gap}}ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:— {{gap}}'''ਸਮਝ ਦੀ ਜਾਂਚ:-'''ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਿਰੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਝ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੋ ਅੱਡ ਅੱਡ ਵਸਤਾਂ ਹਨ। ਕਿੱਨਿਆਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਝ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। {{gap}}'''ਉਤਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ:-'''ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਤਰ ਬੜੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੀ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ 'ਹਾਂ' ਜਾਂ ‘ਨਾ' ਥੱਲੇ ਨਿਰੀ ਲਕੀਰ ਹੀ ਮਾਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅੰਕ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਸਮਝ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਤੋ ਨਾ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਰੂਚੀ ਜਾਂ ਝੁਕਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਸ਼<noinclude></noinclude> bpjhjph1jfg4j0gi4n2h6zbpvans5pu 250 64970 229997 184836 2026-07-28T13:01:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੮'''}}</noinclude>ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਉੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਰ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸਧਾਰਨ ਕਲਰਕ ਵੀ ਬਾਲਕ ਦੋ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}'''ਉਮਰ ਦੀ ਮਹੱਤਾ:-'''ਬੁੱਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਾਸ ਮੱਹਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਵਖ ਵਖ ਉਮਰ ਦੇ ਇਕੋ ਜਿੱਨੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ੧੨ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਉੱਨੇ ਨੰਬਰ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਨੇ ਇਕ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਤਾਂ ੧੨ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵਧੇਰੇ ਬੁਧਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨੰਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਨਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਿੱਨਾਂ ਉਸਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨੰਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨੰਬਰ ਕਿਸੇ ਉਮਰ ਦੇ ਔਸਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉਮਰ ਦੇ ਨੰਬਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲੌ ੧੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਦੇ “ਔਸਤ ਨੰਬਰ ੬੦ ਹਨ ਤਾਂ ੬੦ ਨੰਬਰ ੧੫ ਸਾਲ ਦੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਜੇ ਕੋਈ ੧੫ ਸਾਲ ਦਾ ਬਾਲਕ ੬੦ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਉਸ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੇ ੬੦ ਤੋਂ ਘਟ ਨੰਬਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਬੁਧੀ ਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ੧੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ੬੦ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤਿੱਖੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੇ ੧੬ ਸਾਲ ਦਾ ਬਾਲਕ ੬੦ ਨੰਬਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਘਟੀਆ ਬੁਧੀ ਦਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}'''ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ:-''' ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰੀਖਿਅਕ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਮਾਪਣ ਦੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਵਖ ਵਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਕੇ ਮਾਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲੌ ਇਕ ਪਰੀਖਿਅ-ਪੱਤਰ ਬੋਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਅਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਉੱਨੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਨੇ ਇਕ ਔਸਤ ਅਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਬੱਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਯੋਗ ਮੰਨਾਂਗੇ। ਇਹ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰ ਆਮ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਹੁੰਦੇ ਬੜਾ ਘਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਕਤ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬੱਚੇ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਘਟ ਨੰਬਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਖਾਸ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਰਤੋਂ<noinclude></noinclude> 3df71miqn9tnm9qrjegstm3nggew97f 250 64971 229998 184837 2026-07-28T13:01:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੧੯'''}}</noinclude>ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਤਿੱਖੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਧਾਰਨ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਮਿਹਨਤ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਧ ਨੰਬਰ ਲਵੇਗਾ। {{larger|{{center|'''ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਮਹੱਤਾ'''}}}} {{gap}}ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ-ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਚਤੁਰਤਾ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਘਟ ਯੋਗਤਾ ਰਖਦਿਆਂ ਵੀ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧ ਨੰਬਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਘਟ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਕਿ ਉਹ ਬੁਧੀ ਵਿਚ ਘਟੀਆ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਘਟ ਨੰਬਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਛੇਤੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ। ਜਿਹੜਾ ਬਾਲਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਧੀ ਦਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਬੁਧੀ ਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੋ ਤੇਜ਼ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿੱਨੇ ਹੀ ਬਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਬੁਧੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦੇਰ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਸਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭੁਲਾਂ ਬੜੀਆਂ ਘਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਏ ਉਸਤਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਧੁਨਿਕ ਸਿਖਿਆ-ਵਿਦਿਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਮਹੱਤਾ ਦਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਹੱਤਾ ਦਾ ਥਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਉਸਤਾਦ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਲੇਖਾ ਰਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਾਲਕ ਜੋ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟ ਉਸਤਾਦ ਕੋਲ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੀਪੋਰਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਹੀ ਬਾਲਕ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਸਲਾਨਾ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<noinclude></noinclude> 20mbmu4sq487fa9ulwul7t3rq2mbo3m 250 64972 229999 184839 2026-07-28T13:01:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|'''੨੨੦'''}}</noinclude>{{larger|{{center|'''ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਵਰਤੋਂ'''}}}} {{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਚਲ ਸਕਣਗੇ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਬੁਧੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਉਹ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਲਾਨਾ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਫੈਲ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰਾ ਵਧ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਚਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲੇਖੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਯੋਗਤਾ ਜਾਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਬੁਧੀ ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਧਾਰਨ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਪਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੁਧੀ-ਮਾਪਕ ਪਰੀਖਿਆ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਰੇਸ਼ਠ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗ ਬੱਚਾ ਉਚਿਤ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਕੌਮ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕੇਗੀ।<noinclude>{{center|'''-----'''}}</noinclude> fga3u31ep43o70rph6e898q096kmc6h 250 64973 230000 184847 2026-07-28T13:01:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{larger|{{center|'''ਅੰਤਕਾ—(ੳ)'''}}}}</noinclude>{{center|'''ਬੋਲੀ ਦਾ ਪਾਠ'''}} {{center|'''ਪਾਠ ਦੀ ਕਵਿਤਾ-ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ'''}} {{center|੧.}} {{Block center|<poem>ਕੱਕਰੀ ਰਾਤ ਸਿਆਲ ਦੀ, ਵਰਤੀ ਸੁੰਞ ਮਸਾਣ। ਖਲਕਤ ਸੁੱਤੀ ਅੰਦਰੀਂ, ਨਿੱਘੀਆਂ ਬੁਕਲਾਂ ਤਾਣ। ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਤਰੇਲ ਦੇ, ਮੋਤੀ ਜੰਮਦੇ ਜਾਣ, ਬੁਕਲੋਂ ਮੂੰਹ ਜੇ ਕਢੀਏ, ਪਾਲਾ ਪੈਂਦਾ ਖਾਣ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ, ਤਾਰੇ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਭਗਤ ਜਨ ਖੂਹ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ। ਜਾਂ ਇਕ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਬਲੀ,ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਕਿਰਸਾਣ। ਪਾਣੀ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਪੈਰ ਹੱਥ ਨੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣ।</poem>}} {{center|੨.}} {{Block center|<poem>ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜੇਠ ਦੀ, ਵਰ੍ਹਣ ਪਏ ਅੰਗਿਆਰ, ਲੋਆਂ ਵਾਉ-ਵਿਰੋਲਿਆਂ, ਰਾਹੀ ਲਏ ਖੁਲ੍ਹਾਰ। ਲੋਹ ਤਪੇ ਜਿਉਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਭੱਖ ਲਵਣ ਅਸਮਾਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਜੀਭਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਭੁਜਦੇ ਜਾਣ। ਲੁਕੀ ਲੁਕਾਈ ਅੰਦਰੀਂ, ਨਿਕਲੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਸਾਹ, ਪਰ ਪਿੜ ਵਿਚ ਕਿਰਸਾਣ ਇਕ, ਫਲ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਾਹ। ਸਿਰ ਪੈਰਾਂ ਤਕ ਨੁਚੜੇ, ਮੁੜਕਾਂ ਵਾਹੋ ਦਾਹ, ਪਰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੈ ਦੂਲਿਆ ਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰਵਾਹ।</poem>}} {{center|੩.}} {{Block center|<poem>ਪੱਕੀ, ਵੱਢੀ, ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ, ਆਣ ਧਰੀ ਖਲਵਾਰ, ਤਦ ਵੀ ਧੜਕੇ ਕਾਲਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਨ ਕਰੇ ਨਾ ਵਾਰ। ਬਤੀਓਂ ਦੰਦੋਂ ਜੀਭ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੱਬ ਲਏ ਬਚਾਇ, ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਗਾਹਕੇ, ਧੜ ਦੋਵੇਂ ਤਦ ਲਾਇ। ਅਜੇ ਵਸਾਏ ਨਾ ਚੁੱਕਿਓਂ ਲਾਗੂ ਬੈਠੇ ਆਇ ਲਾਗੀ, ਚੋਗੀ, ਸੋਪੀਆਂ, ਝੁਰਮਟ ਦਿੱਤਾ ਪਾਇ। ਰਹਿੰਦਾ ਬੋਹਲ ਹੁੰਝਾ ਲਿਆ, ਆਕੇ ਲਹਿਣੇਦਾਰ ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਤੂੜੀ ਪੰਡਾਂ ਚਾਰ</poem>}}<noinclude>{{center|'''੨੨੧'''}}</noinclude> fot84xzz3pjmaynz52lmc95h34ehrrx 250 64974 230001 184904 2026-07-28T13:01:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{larger|{{center|'''ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠ-ਸੂਤਰ'''}}}} {{gap}}ਤਾਰੀਖ......... {{right|ਜਮਾਤ-੬}} {{gap}}ਵਿਸ਼ਾ-ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ {{right|ਘੰਟੀ—੨}} {{gap}}ਹਥਲਾ ਪਾਠ—ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ {{right|ਸਮਾਂ—੪੦ ਮਿੰਟ}} ਉਦੇਸ਼-ਸਾਧਾਰਨ—(੧) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ। {{gap}}(੨) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਕਿਸਾਨ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਕਿਸਾਨ ਦੀਆਂ ਕਸ਼ਟਾਂ, ਔਖਿਆਈਆਂ ਬਾਰੇ ਸਹਿਣ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਦੀ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਬੇਬਸੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਕੇ ਉਸਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲਭਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ। ਪਰਸਤਾਵਨਾ—ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਖਾਕੇ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}(੧) ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਿਤਰ ਵਿਚ ਕੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ? {{gap}}(ਦੋ ਕਿਸਾਨ ਨੰਗੇ ਪਿੰਡੋ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਗੱਡਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ।) {{gap}}(੨) ਇਹ ਅਨਾਜ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ? {{gap}}(ਅਨੇਕ ਕਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਝਾਗ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।) ਉਦੇਸ਼ ਕਬਨ—ਅਜ ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਉਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦੀ ‘ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ' ਨਾਮੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਾਂਗੇ। ਪਾਠ-ਕਰਮ—(੧) ਪਾਠਕ ਰਾਹੀਂ ਆਦਰਸ਼ ਪਾਠ। {{gap}}{{gap}}(੨) ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਰੀਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪਾਠ (ਸੱਦ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ)। {{gap}}{{gap}}(੩) ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਵਿਆਖਿਆ। {{gap}}{{gap}}(੪) ਦੁਹਰਾਈ। {{gap}}{{gap}}(੫) ਅਭਿਆਸ।<noinclude>{{center|'''२२२'''}}</noinclude> lt85rvkad24yec3ve8t27dge9m8vgbv 250 65563 229972 189056 2026-07-28T12:57:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 229972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'''{{center|{{x-larger|ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ}}}}''' {{Block center|<poem>{| |- |ਬੇਨਾਗਾ-ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਲਗਾਤਾਰ।||ਪਰਉਪਕਾਰੀ-ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। |- |ਅਵਾੜੇ-ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ; ਖਬਰਾਂ।||ਬਦਖੋਈ-ਨਿੰਦਿਆ। |- |ਵਰਤਮਾਨ-ਅਜੋਕੀ।||ਸ਼ੰਕੇ-ਸ਼ਕ ਸ਼ੁਭੇ। |- |ਸਭਯ-ਉੱਨਤ; ਤਰੱਕੀ ਯਾਫ਼ਤਾ।||ਮਰਿਆਦਾ--ਰਸਮ ਰਵਾਜ। |- |ਈਰਖਾ--ਖਾਰ; ਹਸਦ।||ਸ਼ਰਧਾ-ਵਿਸਵਾਸ। |- |ਘ੍ਰਿਣਾ--ਨਫ਼ਰਤ।|| ਰੁਝੇਵੇਂ--ਕੰਮ ਕਾਜ। |- |ਪੂਰਨਤਾ--ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ।||ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ--ਵਿਰੋਧਤਾ। |- |ਭਾਗ--ਹਿੱਸਾ।||ਸਨੇਹੀ-ਪ੍ਰੇਮੀ। |- |ਉਪਰਾਮ--ਵਿਆਕੁਲ; ਉਦਾਸ।||ਤੀਬਰ--ਸਖ਼ਤ; ਤੇਜ਼। |- |ਨਿਰਛਲ--ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਲ ਛਲ ਦੇ।|| ਧੂ-ਖਿਚ। |- |ਪਸ਼ੇਮਾਨ-ਪਛਤਾਵਾ।||ਵਰਜਦਾ--ਰੋਕਦਾ, ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ। |- |ਉਭੇ ਸਾਹ-ਹੌਕੇ:||ਪੀੜਤ-ਦਰਦ ਭਰੇ। |- |ਖਿਮਾ--ਮਾਫ਼ੀ। |- |ਮਨੋਰਥ-ਮੰਤਵ; ਆਸ਼ਾ! |- |ਅਰਪਨ--ਕੁਰਬਾਨ; ਭੇਟ। |- | ਫ਼ਿਟ--ਦੌਰਾ। |- |} </poem>}}<noinclude>{{right|੬੭ }}</noinclude> 7p22all0dd47jq9bvlnl32dg21afqy5 250 66743 230809 212888 2026-07-29T11:29:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੬)}}</noinclude>ਜੀਜਾ ਮੈਂ ਤੇ ਡੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸਾਲੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਆਖੇ ਤੇ ਇੱਕ ਛੰਦ ਜਰੂਰ ਪਾ ਦੇਹ॥ {{gap}}ਜੀਜੇ ਆਖਿਆ ਹਛਾ ਸੁਣ (ਛੰਦ ਪਰੱਖਣ ਆਈਆਂ ਛੰਦ ਪਰਖਣ ਚੰਦ। ਕਾਨ ਗੋਪੀਆਂ ਰਾਧਕੇ ਰਲ ਮਿਲ ਕਰਨ ਅਨੰਦ।) {{gap}}ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਜੀਜਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਸਾਲੀ ਏਂ ਮੇਰੇ ਆਖੇ ਤੇ ਕੋਈ ਛੰਦ ਨਹੀਓਂ ਪਾਉਣਾ? {{gap}}ਜੀਜੇ ਆਖਿਆ ਤੂੰ ਬੀ ਪੁਆ ਲੈ ਆਓ ਸੱਭੇ ਪੁਆ ਲਓ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸੱਭੇ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਭੈਣੋ ਜੀਜਾ ਵਡਾ ਕੋਈਦਾ ਜੇ ਵੇਖਿਆ ਕੇਹੀ ਗੁੱਝੀ ਮਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜੇ। ਫੇਰ ਬੋਲੀਆਂ ਪੁਆਵੇ ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਭਤੀਜੀ। ਪੁਆਵੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ। ਅਸਾਂ ਕਿੰਉ ਪਆਈ ਏ? {{gap}}ਜੀਜੇ ਆਖਿਆ ਅਸੀਂ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਓ। {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਆਖਿਆ ਵੇਖੋ ਨੀ ਵੇਖੋ ਸਤਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫੇਰ ਮਸਕਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਜੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਜੇ ਉਲਟੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਓਂ। ਉਲਟੀ ਪਵੇ ਤੇਰੀ ਅੰਮਾਂ। ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਦਾਦੀ॥ {{gap}}ਉਸ ਆਖਿਆ ਹੱਛਾ ਸੁਣੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੰਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ (ਛੰਦ ਪਰੱਖਣ ਆਈਆਂ ਛੰਦ ਪਰੱਖਣ ਚੱਕੀਆਂ। ਮਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਡਾਢੀ ਖਚਰੀ ਤੁਸਾਂ ਛਿਨਾਰਾਂ ਪੱਕੀਆਂ।) ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਜੁੜ ਗਏ ਕਿਸੇ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ॥ {{gap}}ਮੁੰਡਾ ਉੱਠਕੇ ਹੱਟੀ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਪਾਧੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਸੂਤ ਕਰਾਏ। ਜਾਂ ਅੰਜੜੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਤਾਂ ਰਸੋਈ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕੁੜੀਆਂ ਜੀਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਈ ਪਰੋਹਤ ਨੂੰ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਜੁਆਹਰ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਵਿੱਛੁੜਨਾ ਸੋਚਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਉਸ<noinclude></noinclude> 3rkj6048wkswt1hul2oot0hxxw0rhbz 250 66744 230810 196607 2026-07-29T11:29:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੭ )}}</noinclude>ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਖਿਆ ਵੇਖਾਂ ਅਣੋਖੀ ਤੂਹੇਂ ਜੋ ਸਾਹੁਰੇ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਏਂ। ਅੜੀਏ ਉਪਰੋਂ ਭਾਵੇਂ ਰੋ ਕੇ ਵਿਖਾਲ ਪਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨੋਂ ਤੇ ਲੱਡੂ ਫੁੱਟਦੇ ਹੋਣੇ ਈ ਕਿੰਉ ਜੋ ਜੇਹੀ ਤੂੰ ਮੁਟਿਆਰ ਜਹਾਨ ਏ ਤੇਹਾ ਹੀ ਗਭਰੂ ਜੁਆਨੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਸੁਹਣਾ ਸਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਲੱਭਾ ਏ। ਭੈਣੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਤਰੀ ਏਂ। ਸਗੋਂ ਰਾਜੀ ਹੋਕੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਫੁੱਲ ਕੇ ਬੈਠ। ਚੰਦਰੀਏ ਰੋਨੀਂ ਕਿੰਉਂ ਏਂ? {{gap}}ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਆਖਿਆ ਅਡੀਓ ਮਾਪੇ ਛੱਡਣੇ ਬੀ ਸੁਖਾਲੇ ਨਹੀਓ ਹੁੰਦੇ। ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਲ ਪਲੋਸ ਕੇ ਐਡੀ ਕੀਤੀ ਉਨਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਨਖੇ ਵਾਂਙੂ ਕਦ ਛੱਡ ਹੁੰਦਾ ਜੇ। {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਆਹੋ ਨੀ ਦਾਦੀ ਆਹੋ ਤੈਂਨੂੰ ਕੀ ਖਬਰ ਹੈ ਮੁਕਲਾਵੇ ਦਾ ਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਚਾਉਂ ਹੁੰਦਾ ਜੇ। ਅਸਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਲੱਭੀ ਹੋਈ ਜੇ ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨੋਂ ਤੇ ਰਾਜੀ ਏ ਪਰ ਉੱਪਰਲੇ ਮਨ ਤੇ ਜਗ ਰਖਣੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਰੋ ਰੋ ਵਿਖਾਲਦੀ ਜੇ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੀ ਆਖਿਆ ਅੱਛਾ ਬੱਚੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ ਤੁਸਾਂ ਇਸ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਇਕੋ ਜੇਹੀਆਂ ਹੋ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਆਖੋ ਪਰ ਅਸਾਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਤੇ ਏਹੋ ਆਖਣਾ ਹੋਇਆ ਭਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਵਛੋੜੇ ਥੀਂ ਰੋਂਦੀ ਜੇ॥ {{gap}}ਅੰਜੜੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਿਹਾੜੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਖੱਟ ਵਿਛਾਈ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸੱਦ ਭੇਜਿਆ। ਉਧਰ ਭਾਈਚਾਚਾ ਤਾ ਖੱਟ ਵੇਖ ਵੇਖ ਜਾਂਦਾ ਸਾ ਇੱਧਰ ਜੁਆਹਰ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਪੰਜਾਂ ਸੱਤਾਂ ਆਨਿਆਂ ਦੇ ਛੱਲੇ ਛਾਪਾਂ ਮੰਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲੱਗੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਲੇਰੀ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦਾ ਛੱਲਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੋਤਾਂਵਾਲੀ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੋਈ ਜੌ<noinclude></noinclude> iwvn60945rjr5d4d30boa3e9gn8stkc 250 66745 230811 196631 2026-07-29T11:29:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੮ )}}</noinclude>ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਸਹੇਲੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੁੰਦ੍ਰੀ ਦੇਕੇ ਆਖਿਆ ਭੈਣ ਇਹ ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸਾਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾ ਨੂੰ ਆਖੀਂ ਭਈ ਮੈਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਮੰਗਾ ਲਵੇ॥ {{gap}}ਖੱਟ ਵੇਖ ਵਿਖਾਲਕੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗਡ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸਭੋ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਕਰਨ ਟੁਰੇ। ਜਾਂ ਗੱਡ ਹੱਕੀ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਉੱਚੀਆਂ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗੀ। ਅਤੇ ਵਾਹਾਂ ਖਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆਖਦੀ ਸੀ ਹੈ ਬੇ ਮੇਰਿਆ ਲਾਲਾ ਮੈਂ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜੀਂ ਨਾ! ਹੈ ਬੇ ਮੇਰਿਆ ਵੀਰਾ! ਅਤੇ ਹੈ ਬੇ ਮੇਰਿਆ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਚਾਚਾ! ਫੇਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਵਲ ਵੇਖਕੇ ਵਾਹਾਂ ਖਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ ( ਹੈ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਬੇਬੇ ਅਤੇ ਹੈ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਦਾਦੀ ਮੈਂ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜਿਓ ਨਾ! ਹੈ ਨੀ ਮੇਰੀਓ ਭੈਣੋ ਮੈਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਈਓ ਨਾ!) {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਬਾਬੇ ਅਤੇ ਲਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਾਕੇ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਚੁੱਪ ਕਰ ਬੱਚੂ ਤੈ ਨੂੰ ਛੇਤੀਂ ਹੀ ਮੰਗਾ ਲਮਾਂਗੇ। ਅਤੇ ਭਿਰਾਮਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਪਰ ਹਥ ਰਖਕੇ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਸਾਹੁਰੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਬੀਬੀ ਰੋ ਨਾ! ਫੇਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੜੀ ਪਾਕੇ ਅਜਿਹਾ ਚੀਹਾਵੱਟ ਮਚਾਇਆ ਕਿ ਪਾਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਾਫਰ ਬੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ॥ {{gap}}ਓੜਕ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਗੱਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਤੇ ਵਹੁਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦੋ ਮੁਠੀਆਂ ਟਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੁਟਾਕੇ ਗੱਡ ਟੋਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਾਂ ਟੁਰਦੇ ਟੁਰਦੇ ਲਹੌਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਪੁੱਛ ਕੇ ਵਹੁਟੀ ਵੇਹੜੇ ਵਾੜੀ। ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਹੱਥ ਪੰਜ ਸੱਤ<noinclude></noinclude> ntvgy8c3ihokx1khdrz4clmxwool72w 250 66751 230812 212892 2026-07-29T11:29:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੯)}}</noinclude>ਬਦਾਮ ਛੁਆਰੇ ਅਤੇ ਗਰੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਦੇਕੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਆਖਿਆ ਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਪੁੜੀ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਪਾਕੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰੀਂ। ਅਜੁ ਪੁੜੀ ਪਾਉਣੇ ਦਾ ਸਗੁਨ ਹੁੰਦਾ ਨੇ। {{gap}}ਜਾਂ ਜੁਆਹਰ ਪੁੜੀ ਲੈਕੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵਹੁਟੀ ਕੱਲੀ ਹੀ ਪਲੰਘ ਪਰ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਜਗਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਪੁੜੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਚੀਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਵਹੁਟੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੜੀ ਪਾਉਨੇ ਦਾ ਅਰਥ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਊਂਆਂ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਗੱਭਰੂ ਨਾਲ਼ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ॥ {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਹਾੜੇ ਓਹ ਪੁੜੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਕੇ ਏਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਤੀਂ ਅਸਾਡੇ ਮੁੰਡੇ ਆਪਣੀ ਵਹੁਣੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪੁੜੀ ਪਾਈ ਜੇ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬੀਛਿਆ ਤਾਂ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਜੁਆਹਰ ਨੂੰ ਬੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਘਰ ਜੁਆਈ ਰੱਖਕੇ ਹੱਟੀ ਪੁਆ ਦਿਤੀ। ਜੁਆਹਰ ਹੁਣ ਵਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਗਾ ਤੇ ਆੜਤ ਦੀ ਹੱਟੀ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ। ਭਾਵੇਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵੈਰੋਵਾਲ ਫਤਿਆਵਾਦ ਮਾਂਝੇ ਪੱਟੀ ਨੁਸੈਹਰਾ ਇਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਾਂਝੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਹੱਥੀਂ ਸੌਦਾ ਸੂਤ ਲੈਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂਝੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਹੌਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾ ਛੱਡੀ ਸਦਾ ਇਸੀ ਢਬ ਬੋਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾ ਜਿਹਾਕੁ (ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਅਤੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਦੀ ਜਾਗਾਂ ਤੁਆ ਨੂੰ ਅਰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੇਖਨੇ ਹਾਂ ਖੜੋਖਾਂ ਦੀ ਜਾਗਾ ਖਲੋਖਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਾਗਾ ਪੁੱਤੜ) ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਬੇਲੀ ਸੁਣਕੇ ਵਟਾਲੇ ਦੇ ਲੋਕੀਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੱਤਰ ਜੁਆਹਰ ਰੱਖ ਲਿਆ) ਇੱਕ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਅੱਲ ਬਲੱਲੀ ਜੇਹੀ ਸੀ ਦੂਜਾ ਉਸ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> f7vs5j1ocxiokkw60r40dace1jiokf4 250 66752 230813 212894 2026-07-29T11:30:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੦)}}</noinclude>ਵਟਾਲੇ ਦਾ ਜੁਆਤਰਾ ਸਮਝਕੇ ਠੱਠੇ ਨਾਲ਼ ਸਭ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰ ਜੁਆਹਰ ਸੱਦਣ ਲੱਗ ਪਏ) ਅਤੇ ਜਿਸ ਗਲੀ ਜਾਂਦਾ ਲੋਕੀਂ ਠੱਠੇ ਨਾਲ਼ ਆਖਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੀ ਰਾਮਰਾਮ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੁਆਹਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਿਲਕੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਮੇਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਾਂਝੇ ਦੇ ਜੱਟ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੁਆਰ ਬਹੁਤ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੇ ਕਨਾਰੇ ਇੱਕ ਵੱਖ ਪੁਰ ਡੇਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਾਂ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਨਿੱਕਲ਼ੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹੀਂ ਤੇ ਸੈਹਰੀ ਵਾਂਙੂ ਸੂਹੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਅਤੇ ਛਿਟੀਆਂਦਾਰ ਚੀਰੇ ਸਿਰੀਂ ਬੱਧੇ ਅਤੇ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਕੁੜਤੇ ਪਾਏ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਗੁਆਰ ਅਰ ਜੱਟ ਮੇਲਾ ਵੇਖਦੇ ਸੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਕਿਰਮਚੀ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਹੀ ਮਲਮਲ ਦਾ ਥਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਦਰੇਸ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਕੁੜਤਾ ਪਹਿਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਕੇ ਜੁਆਹਰ ਇੱਕ ਜੱਟ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਥੀਂ ਪੁਛਿਆ, ਸੁਣਖਾਂ ਗਭਰੂਆ ਤੈਂ ਜੋ ਇਹ ਸਬੂਤ ਥਾਨ ਲਾਲ ਮਲਮਲ ਦਾ ਸਿਰ ਪੁਰ ਬੱਧਾ ਈ ਇਸ ਤੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਮੁੜਕਾ ਨਹੀਓਂ ਆਂਦਾ? {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਆਖਿਆ ਵੇਹਖਾਂ ਕਿਰਾੜ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕੇਡੀਆਂ ਆ ਉਂਦੀਆਂ ਈ ਅਸਾਨੂੰ ਮੁੜਕਾ ਦੱਸਦਾ ਏ ਤੇ ਆਪ ਸਾਰਾ ਦਿਹੁੰ ਦਾਣਾ ਦਲਦੇ ਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਣਾ ਈ। ਵੇਖ ਓਏ ਬਘੇਲਿਆ ਕਿਸੇ ਮੁਲਖਦਾ ਵਿਚੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖੱਤਰੀ ਅਸਾ ਨੂੰ ਠੱਠੇ ਕਰਦਾ ਈ॥ {{gap}}ਬਘੇਲੇ ਆਖਿਆ ਹੋਊ ਭਾਈਆ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਠੱਠੇ ਹੀ ਕਰੇ ਪਰ ਅਸਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸੁੱਖ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਵਰਹੇ ਨੂੰ ਦੋ ਥਾਨ ਸਿਰ ਪੁਰ ਵਲੇਟਣੇ ਹੈਨ। ਇੱਕ ਤੇ ਅਸਾਂ ਸੂਹਾ ਕਰਾਮਾਂਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਖੱਟਾ ਦੋਨੋਂ ਬਨਕੇ ਅਗਲਾ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣਾ ਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਾੜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁੜਕਾ ਆਉਂਦਾ ਈ ਅਸਾਂ ਤੇ ਵੇਖ ਲੈ ਦੋ ਕੁੜਤੇ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੋਂ<noinclude></noinclude> div5e9hlp87duzp96tqn03x09jr4b6m 250 66753 230814 212895 2026-07-29T11:32:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੧)}}</noinclude>ਪਾ ਛਡੇ ਹੈਂਨ ਅਤੇ ਦੋ ਉੱਪਰ ਦੋਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਡੂਢ ਥਾਨ ਦੀ ਸੂਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਜੇ ਠੀਕ ਦੁਪੈਹਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਭੰਨੇ ਫਿਰ ਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬੀ ਮੁੜਕੇ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਂ ਮੁੜਕਾ ਆਇਆ ਬੀ ਸਾ ਉਸ ਅਜੇਹੇ ਠੰਢੇ ਬਣਾ ਛੱਡੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਈ॥ {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੋਵੇਂ ਖੜੋਤੇ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਐਤਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੱਟ ਆਕੇ ਆਖਿਆ ਚਲੋ ਓਏ ਗੱਭਰੂਓ ਹੈਥੇ ਖੜੋਤੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਓਂ ਔਹੁ ਸਾਮਣੇ ਲੋਕ ਸੌਂਚੀ ਪੱਕੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਤੁਸਾਂ ਬੀ ਚਲਕੇ ਹਥ ਵਿਖਾਲੋ ਖਾਂ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਦੇਏ ਭੰਨੇ ਗਏ ਤੇ ਛਲਾਂਘ ਮਾਰਕੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਜਾ ਖੜੋਤੇ। ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਭਾਈਆ ਅਸਾਨੂੰ ਬੀ ਖਡਾ ਲਓ॥ {{gap}}ਉਹੋ ਜੇਹੇ ਦੋ ਗੱਭਰੂ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਉਠਕੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਬੀ ਤੇੜਾਂ ਦੇ ਸਾਫੇ ਕੱਸ ਲਏ। ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਵਜਣ ਲਗੀਆਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਉਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜਾ ਟਪਾ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੀ ਓ ਦੋਨੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਥੀਂ ਪਿੜ ਛੁਡਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜੱਟ ਵੇਖ ਵੇਖ ਅਜੇਹੇ ਰਾਜੀ ਹੁੰਦੇ ਸੇ ਕਿ ਕੁਝ ਨਾ ਪੁੱਛ॥ {{gap}}ਐਤਨੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਇੱਕ ਮੁਧਕਰ ਚਾ ਲਿਆਂਦਾ। ਅਤੇ ਪਿੜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁਟਕੇ ਬੇਲਿਆ ਭਈ ਗੱਭਰੂਓ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਖਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਗਭਰੇਡਾ ਵੇਖਿਯੇ। ਲੋਕੀਂ ਆਖਿਆ ਭਾਈ ਆ ਏਹ ਤਾ ਲੋਹੇ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਤਾਂ ਅੱਠਾਂ ਮਣਾਂ ਦਾ ਜਾਪਦਾ ਜੇ ਫੇਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਘੇਲਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਚੁਕਣ ਤਾ ਚੁੱਕਣ ਹੋਰਸ ਦੀ ਕੀ ਪਾਇਆਂ ਏ॥ {{gap}}ਪਿੜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭਰੂ ਨਿੱਕਲ਼ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿੰਉ ਓਏ ਸਿੱਖਾ ਬਘੇਲਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਥੀਂ ਬਿਨਾ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸੱਭੋ ਲੋਕ<noinclude></noinclude> bv6zvlogg98dcyhga707mvo4l5dexlk 250 66754 230815 212896 2026-07-29T11:32:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੨)}}</noinclude>ਮੁਰਦੇ ਹੀ ਖੜੋਤੇ ਹੈਨ ਛੱਡਖਾਂ ਵਾਹ ਗੁਰੂ ਆਖਕੇ ਅਸਾਂ ਚੁੱਕਨੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਗੱਭਰੂ ਉਹ ਸੱਤਾਂ ਮਣਾਂ ਦਾ ਮੁਧਕਰ ਅਜੇਹਾ ਫੇਰਿਆ ਕਿ ਸੱਭੋ ਲੋਕ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਏ॥ {{gap}}ਅਜੋਂ ਪਿੜ ਲੱਗਾ ਈ ਹੋਇਆ ਖੜੋਤਾ ਸਾ ਕਿ ਦਸ ਵੀਹ ਗੱਭਰੂ ਨਗੋਜੇ ਵਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਆਣ ਧਸੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੱਚਣਾ ਟੱਪਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰਾ ਮੇਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਮੁੱਢ ਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੌਂਚੀਪੱਕੀ ਵਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਹੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਿਹਾਕੁ (ਕੋਠੇ ਉੱਪਰ ਕੋਠੜੀ ਭਈ ਕੋਠੇ ਉੱਪਰ ਕੋਠੜੀ ਭਈ ਖੜੀ ਸੁਕਾਮਾਂ ਕੇਸ) ਯਾਰ ਵਿਖਾਲੀ ਦੇ ਗਿਆ ਮੈਂ ਨੂੰ ਕਰ ਜੋਗੀ ਦਾ ਭੇਸ। ਨੀ ਮੈਂ ਚੁਗ ਚੁਗ ਛੇਜ ਵਿਛਾਮਾਂ ਅੱਜੁ ਆਉਣਾ ਰੇਲੂ ਚੌਧਰੀ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਸਾਰੀ ਧੁੰਬਲ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਗੋਜਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅਜੇਹੀ ਜਾਗਾ ਆ ਖੜੋਤੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜੇਹੀਆਂ ਜੱਟੀਆਂ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਨਗੋਜਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੈ ਉਥੇ ਆਕੇ ਐਹਾ ਖੌਰੂ ਪਾਇਆ ਕਿ ਧਰਤ ਪੱਟਣੀ ਲਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸਰਮ ਪਾਈਆਂ ਕਿ ਕੀ ਆਖਿਯੇ॥ {{gap}}ਉਥੇ ਖੜੋਕੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਬੁੱਢੇ ਬੀ ਟੋਟੇ ਹੋ ਹੋ ਨੱਚਣ ਤੇ ਉਰੂਦ ਵਕਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਧੰਨ ਸਨ ਓਹ ਰੰਨਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਰੂਦ ਵਕਣੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤਾ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਸੱਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਨੀ ਫਕੜਕੇ ਆਖਦੀਆਂ ਸਨ ਹੋਰਸ ਜਾਗਾ ਜਾਕੇ ਤੁਸਾਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਜੇ ਐਥੇ ਈ ਮੌਜ ਵਿਖਾਲ਼ੌ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਮੁੰਡੇ ਹੋਰ ਬੀ ਭੂਹੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ ਤਾ ਨਿਰੇ ਨੱਚਦੇ ਟੱਪਦੇ ਹੀ ਸਨ ਪਰ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਈਆਂ ਕੁਝ ਹਥਬਲਾਸਾ<noinclude></noinclude> nkhn7jnlbrz6d9iuq4b3l95nsxo97q7 250 66755 230816 212898 2026-07-29T11:32:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੩)}}</noinclude>ਬੀ ਚਾ ਕੀਤਾ। ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੂੰਹ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜਤੀਆਂ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਾੜ ਘੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦਿਆਂ ਘਰ ਦਿਆਂ ਆਣ ਨਾਰਾ ਮਾਰਿਆ ਖੜੋਖਾਂ ਸਾਲਿਓ ਭਲੇ ਮਾਣਸਾਂ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਠੇ ਕਰਦੇ ਓ ਅਤੇ ਤੁਸਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦੀ ਆਬਰੋ ਉਤਾਰੀਏ ਵੇਖੋਖਾਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਕੇਹਾਕੁ ਸੁਆਦ ਵਿਖਾਲਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਖਕੇ ਡਾਂਗੀਂ ਢਹਿ ਪਏ ਅਤੇ ਜੋ ਹੱਥ ਲੱਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਘਾਣ ਉੱਭਰੇ ਅਤੇ ਰੱਤ ਚੱਲਣ ਲਗੀ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇ ਪੁਲਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਭੰਨੇ ਆਏ ਅਤੇ ਹੱਥੋ ਹੱਥੀ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਆਖਿਆ ਨਾ ਜੀ ਮੈਂ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਸਹੁੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੈਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਲਗਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਮੀਆਂ ਜੀ ਮੈਂ ਨੂੰ ਤੇ ਤੁਸਾਂ ਧਿਗਾਣੇ ਫੜਦੇ ਹੋਂ ਲੜਨਵਾਲੇ ਤੇ ਹੋਰ ਹੈਨ। ਕੋਈ ਬੇਲਿਆ ਜਮਾਦਾਰ ਜੀ ਅਸਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਸੁਗੰਦ ਦੇ ਲਵੋ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹੁੰ ਕੂਏ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਆਖਿਆ ਤੁਹਾਡੀ ਖਚਰਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਤੁਸਾਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਾਓ। ਵੇਖੋਖਾਂ ਹੁਣ ਕੇਹਾ ਲੱਜਤ ਵਿਖਾਲਦੇ ਹਾਂ ਚਲੋ ਥਾਣੇਦਾਰ ਸਾਹਬ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਜੇ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਪਾਹ ਗਏ ਤਾਂ ਥਾਣੇਦਾਰ ਆਖਿਆ (ਕਿੰਉ ਬੇ ਬਦਮਾਸੋ ਤੁਮ ਨੇ ਇਸ ਕਦਰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਿੰਉ ਕੀਈ?) ਜੱਟ ਬੋਲੇ ਹਜੂਰ ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਗੋਜ਼ੇ ਵਜਾਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਕੇ ਅਸਾਡੇ ਚਾਣਚਕ ਡਾਂਗਾਂ ਚਾ ਮਾਰੀਆਂ ਕੋਈ ਖਸਮ ਗੁਸਾਈਂ ਨਹੀਓਂ ਜੋ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਧਨੇਸੜੀ ਦੇਵੇ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਉਨਾਂ ਮਾਰਨ- ਵਾਲਿਆਂ ਥੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਗਰੀਬਨੁਆਜ ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਤਾ ਸੋਚੋ ਕਦੀ ਕੋਈ ਧਿਗਾਣੇ ਕਿਸੀ ਨਾਲ਼ ਲੜਾਈ ਆਣ ਕਰਦਾ ਏ? ਇਨਾਂ ਲੁੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਹਦਿਆਂ ਕਠੇ ਹੋਕੇ<noinclude></noinclude> 4efqe8idzs65j436vznv509whoxnluo 250 66756 230817 212902 2026-07-29T11:32:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੪)}}</noinclude>ਅਸਾਡੀਆਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਦੀ ਅਬਰੇ ਲਾਹੀ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਤੁਸਾਂ ਤਾਂ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਉਤੇ ਵਹਾਲਿਆ ਈ ਭਲਾ ਵੇਖੋਖਾਂ ਮੇਲਾ ਤਾ ਸਾਰੀ ਲੁਕਾਈ ਵੇਖਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ ਅਸਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਿਉ ਨਾ ਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੁੰਡਿਆਂ ਇਹ ਨਾ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਮਾਂਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੇ ਫੇਰ ਅਸਾਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਵਲ ਕਿੰਉ ਝਾਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਐਡੀ ਅੱਡ ਚੁੱਕੀ ਸਾਈ ਕੀ ਨਮੇ ਏਹੀ ਗੱਭਰੂ ਉਠੇ ਹੈਨ? {{gap}}ਥਾਣੇਦਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਥੀਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਏਹ ਜਰੂਰ ਸੱਚ ਆਖਦੇ ਹੈਨ ਪਰ ਮੇਲੇ ਦਾ ਇਹੀ ਸੁਭਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹਈ। ਸੋ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਚਲਾਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਐਮੇਂ ਏਹ ਮੁੰਡੇ ਪੰਜ ਪੰਜ ਸੱਤ ਸੱਤ ਰੁਪੈਯੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰ ਆਮਣੀਗੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚਕੇ ਆਖਿਆ (ਅਬੇ ਓ ਲੌਂਡੋ ਤੁਮ मे ਕਸੂਰ ਤੋਂ ਦਰ ਹਕੀਕਤ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਹੂਆ ਲੇਕਿਨ ਅੱਛਾ ਹਮ ਦਰਗੁਜ਼ਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਸੋ ਅਬ ਤੁਮ ਇਸ ਭਲੇਮਾਨਸੋਂ ਕੋ ਕਿਸੀ ਤਰੇ ਰਜਾਮੰਦ ਕਰਕੇ ਮਾਫੀ ਮਾਂਗ ਲੋ।) {{gap}}ਉਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਆਖਿਆ ਜੀ ਫੇਰ ਅਸਾਂ ਕੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ਹੱਛਾ ਅਸਾਡੇ ਹੀ ਵਧੀਕੀ ਹੋ ਗਈ ਸਹੀ। ਏਹ ਸਿਆਣੇ ਹੈਨ ਅਸਾਡੇ ਕਸੂਰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਣੁ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਆਖਿਆ (ਲੋ ਬੇ ਜਾਟੋ ਅਬ ਤੋ ਯੇ ਅਪਨਾ ਕਸੂਰ ਮਾਨਕੇ ਤੁਮ ਸੇ ਮਾਫੀ ਕੀ ਦਰਖ੍ਵਾਸਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਅਬ ਤੁਮ ਕੋ ਭੀ ਲਾਜ਼ਿਮ ਹੈ ਕਿ ਮਾਫ ਕਰ ਦੋ ਯੇ ਨਾਦਾਨ ਥੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹੋ ਨੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਔਰਾਤ ਕੋ ਕੁਛ ਕਹਾ॥) {{gap}}ਜੱਟੀਂ ਆਖਿਆ ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਸੀਂ ਹਾਕਮ ਹੋ ਭਾਵੇਂ ਕੁਛ ਕਰ ਦੇਓ ਪਰ ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਜਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲੈਣਾ<noinclude></noinclude> b3fseq5chx7yookimac7xehy2pl90ct 250 66757 230818 212903 2026-07-29T11:32:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੫)}}</noinclude>ਈ। ਇਨਾਂ ਭੜੂਆਂ ਇਹ ਬੀ ਨਾ ਜਾਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖਸਮ ਮੇਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਂ ਜੇ ਕੋਈ ਫਰਿਆਦੀ ਦਰਿਆਦੀ ਜਾ ਹੋਊ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਊਗੁ। ਹੱਛਾ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ ਭਾਵੇਂ ਛੱਡ ਦੇਵੋਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੀ ਅੱਗੇ ਪੁਜਾਓ ਅਸਾਡਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਤੁਸਾਂ ਮੁੰਢ ਹੀ ਸਾ॥ {{gap}}ਥਾਨੇਦਾਰ ਆਖਿਆ (ਨਹੀਂ ਯਹ ਤੁਮਾਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਪਰ ਮੁਨ- ਹੱਸਰ ਹੈ ਅਗਰ ਤੁਮ ਮਾਫ ਕਰੋ ਤੋ ਬਿਹਤਰ ਵਰਨਾ ਹਮ ਤੋਂ ਜਰੂਰ ਇਨ ਕਾ ਚਾਲਾਨ ਕਰ ਦੇਂਗੇ॥) {{gap}}ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਦੋ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਪਾਸ ਭਲੇਮਾਣਸ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹੀਂ ਕੋਲ਼ੋਂ ਆਖਿਆ ਸੁਣੋ ਓਏ ਭਲਿਓ ਮਾਣਸੋ ਬਹੁਤ ਹਠ ਨਹੀਓ ਕਰੀਦਾ ਵੇਖੋ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਹਾਕਮ ਆਖਦਾ ਜੇ ਹੁਣ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਲੇ ਜੇਤ ਰਹਿੰਦੀ ਏ ਅੱਗੇ ਜਾਕੇ ਨੇ ਜਾਣਿਯੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕੀ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ। ਨਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਬੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹਿਯੇ ਕਿ ਜੇ ਐਡੀ ਹੀ ਅਬਰੌ ਵਾਲੇ ਸਾਓ ਤੇ ਬੁਢੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਕਿੰਉ ਆਏ ਸਾਓ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀ ਕੁਰਾਫਾਤਾਂ ਗੱਭਰੂ ਬੋਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨ। ਜਾਓ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਜੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਚਲਾਨ ਕਰਾਓਂਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਏਹ ਬੁੱਢੀਆਂ ਅਗੇਤੀਆਂ ਕਚੈਹਰੀ ਚੜਨਗੀਆਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਸਾਂ ਹਮੈਤੀ ਉਠੇ ਸਾਓ॥ {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਜਾਂ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚੀਂ ਤੱਕਕੇ ਬੋਲੇ ਅੜਿਆ ਆਖਦੇ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੇਠ ਕਚੈਹਰੀ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਝੱਟ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫਤੇ ਬੁਲਾਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਲੱਗੇ। ਫੇਰ ਇੱਕ ਜਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲਕੇ ਸਮਝੌਤੀਆਂ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਸੁਣੋਖਾਂ ਨੀ ਤੁਸਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਫੜ ਖੜੋਦੀਆਂ ਸਾਓ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੋਤੇ ਖੜਨ ਐਸੋ ਕਰਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ ਸਾਓ? ਇੱਕ<noinclude></noinclude> la3i37mbxbji70o2nuuefdwg7o9v8c5 250 66758 230819 212923 2026-07-29T11:32:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੬)}}</noinclude>ਤ੍ਰੀਮਤ ਆਖਿਆ ਵਡਨਾਮਿਆ ਮੈਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਥੇਰਾ ਉਠਾਲ਼ ਚੁਕੀ ਪਰ ਇਹ ਉਥੋਂ ਨਾ ਉਠੀਆਂ॥ {{gap}}ਸੱਭੇ ਉਸ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨੂੰ ਕੜਕ ਕੇ ਪਈਆਂ ਬੱਸ ਨੀ ਬੱਸ ਚਾਚੀ ਝੂਠ ਕਿਉ ਬਕਨੀ ਏ ਤੈਂ ਕਦੋਂ ਅਸਾਨੂੰ ਉਠਾਲ਼ਿਆ ਸਾਈ। ਫੇਰ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਕਿੰਉ ਕੁੜੇ ਮਾਨੋ ਮੈਂ ਤੈ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਦੀ ਸਾਂ? ਮਾਨੋ ਅਖਿਆ ਮੈਂ ਤੇ ਚਿਰੋਕਣੀ ਉਠਦੀ ਸਾਂ ਪਰ ਕੋੜੀ ਆਖਦੀ ਸਾਈ ਅੜਿਯੇ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੋਰ ਸੁਣ ਲੈਣ ਦੇਵੋ। ਕੋੜੀ ਆਖਿਆ ਹਾਂ ਨੀ ਹਾਂ (ਆਪ ਕੁਚੱਜੀ ਤੇ ਵੇਹੜੇ ਨੂੰ ਦੋਸ।) ਤੁਹੇਂ ਤੇ ਆਖਦੀ ਸੀ ਮੈਂ ਨੂੰ ਨਥਾਸਿੰਹ ਤੇ ਰੇਲੂ ਦੇ ਗੀਤ ਹੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਮਾਨੋਂ ਆਖਿਆ ਚੱਲ ਨੀ ਘਰਦਿਆਂ ਪਿੱਟੀਏ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਮਤਾਂ ਨਾ ਲਾਉ ਮੇਰੇ ਤੇ ਛਿੱਤਰ ਨੂੰ ਬੀ ਮਲੂਮ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨੱਥਾਸਿੰਹ ਅਤੇ ਰੇਲੂ ਦੇ ਗੀਤ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨ। ਉਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਜੱਟੀ ਆਖਿਆ ਨੀ ਤੁਸਾਂ ਮੁੱਕਰਨੇ ਉਤੇ ਲੱਕ ਕਿੰਉਂ ਬੰਨ ਖੜੇੜੀਆਂ ਓ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਫਾਹੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਲਵੋ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੇ ਫੜਾ ਦੇਓ ਤੁਸਾਂ ਕੋਈ ਬੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਸਾਓ ਮੈਂ ਏ ਕੱਲੀ ਸੁਣਦੀ ਸੀ। ਅੜੀਓ ਅਸਾਂ ਤੇ ਮੁੱਕਰਨਾ ਨਹੀਓਂ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਕੋਈ ਕੰਨ ਤੇ ਅੱਖੀ ਨਹੀਂ ਬੰਨ ਬਹਿੰਦਾ ਸੁਣਨੇ ਵੇਖਣੇ ਦਾ ਕੀ ਡਰ ਜੇ। ਡਰ ਤਾ ਹੋਰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਇਹ ਦੀਆਂ ਨਿਡਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਮਰਦ ਸਭੋ ਹੱਕੇ ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਭਾਈਆ ਸਮਾਂ ਬੁਰਾ ਬੀਤਦਾ ਈ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੇਲਾ ਵਜਦਾ ਜੇ (ਵੇਖਿਆ ਕੂਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨੂੰਹ ਕੇਹੀ ਨਿੱਡਰ ਹੋਕੇ ਬੋਲੀ ਜੇ ਸਹੁਰੀ ਆਖਦੀ ਜੇ ਮੈਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੇ ਫੜਾ ਵੇਖੋ) ਭਾਈਆ ਅਜੇਹੀਆਂ ਰੰਨਾਂ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਹ ਦਾ ਰਾਜ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਈ ਨਾ॥<noinclude></noinclude> htfe0y3wyjnq0jjk9f74c0pi4gyb8z9 250 66759 230820 212924 2026-07-29T11:33:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭)}}</noinclude>{{gap}} ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਮੁੱਢੋਂ ਆਖਿਆ ਬਾਪੂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਪੁਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭਨੀਂ ਗੱਲੀਂ ਸੁਚੇਤ ਜੇ ਇਸ ਤੇ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਮੱਤਾਂ ਦੇਕੇ ਕਈਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦਾ ਮਨ ਦਲੇਰ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਈ॥ {{gap}}ਪਿਉ ਆਖਿਆ ਫੇਰ ਇਸ ਗਦੂਤ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਕਿੰਉ ਖੜਿਆ ਸਾਈ। ਇਹ ਤਾ ਹੁਣੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਪਵਾਉਂਦੀ ਜੇ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਜਾ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬੁਢੇ ਜੱਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ ਅਤੇ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਭਈ ਚੌਧਰੀਓ ਆਖਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੰਢ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਭਈ ਚੌਧਰੀਓ ਤੁਸਾਂ ਕਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਹੋਂ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਆਖਿਆ ਸਿਰੀ ਹਰ ਗੁਵਿੰਦ ਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਓਂ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਪੁਛਿਆ ਦੇਓ ਖਬਰਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬੰਨੀ ਮੀਂਹ ਪਾਣੀ ਕੇਹੇਕੁ ਨੀ ਅਤੇ ਸਮੇ ਦਾ ਰੰਗ ਕੇਹਾਕੁ ਜਾਪਦਾ ਜੇ? ਉਨ੍ਹੀਂ ਆਖਿਆ ਮੀਹੁੰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੱਛੇ ਅਤੇ ਸਮਾ ਬੀ ਕਰਤਾਰ ਹੱਛਾ ਹੀ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਈ ਪਰ ਅਸਾਡੀ ਵਲ ਮਾਮਲਾ ਬਹੁਤ ਕਰੜਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਇਨ੍ਹੀਂ ਆਖਿਆ ਭਾਈਆ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਨਾ ਪੁੱਛ ਅਸਾਡੀ ਵਲ ਬੀ ਅਜੇਹੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਨੇ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਮਾਮਲਾ ਬਹੁਤ ਕਰੜਾ ਲਾ ਛੱਡਿਆਈ ॥ {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਆਖਿਆ ਨਾ ਓਏ ਭਿਰਾਓ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਕੁੰਹ ਦੇਸ ਨਹੀਓ। ਇਹ ਤਾ ਮੁਣਸੀਆਂ ਮੁਸੱਦੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਉਲੋ ਪਾਉਲੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨ੍ਹਾਤਾ ਈ। ਕਿੰਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇਈਮਾਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਕੁਝ ਵੱਢੀ ਚੱਢੀ ਦੇ ਘੱਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਮਾਮਲਾ ਥੋੜਾ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਮੁਣਸੀਆਂ ਰੱਜਕੇ ਮਾਮਲਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਭਿਰਾਓ ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਹੱਥ ਜੋੜਨੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਾਹਗੁਰੂ<noinclude></noinclude> izmgtqlkge9sdm0jl6dq0fzyc3g886d 250 66760 230821 212928 2026-07-29T11:33:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮)}}</noinclude>ਅਗਲੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਂ ਜੀਮੀਂਦਾਰਾਂ ਪਰ ਅਜੇਹੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਕਿ ਇਨਾਂ ਮੁਣਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸੱਦੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਨਾ ਪਾਵੇ ਕੋਈ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਆਪ ਗੋਰਾ ਲੋਕ ਆਵੇ॥ {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਆਖਿਆ ਸੱਚ ਏ ਭਾਈਆ ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਆਖਿਆ ਇਹ ਜਿਤਨਾ ਕਸੂਰ ਈ ਅਸਾਂ ਕਾਲ਼ਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੇ ਇਹ ਫਰੰਗੀ ਤੇ ਬੇਨਿਆਂਈ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਨਾਂ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਤੇ ਇਹ ਚਾਲ ਜੋ ਕਿ ਜਿਥੋਂ ਤਾਈਂ ਹੋ ਸੱਕੇ ਰਈਅਤ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਰੱਖਣਾ। ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਇਨਾਂ ਰਈਅਤ ਦੇ ਸੁਖ ਵਾਸਤੇ ਕੀ ਕੀ ਸੁਹਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਮਦਰਸੇ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਚਾ ਬਹਾਲੇ ਨੇ। ਫੇਡ ਹੋਰ ਕੋਡੀ ਗੱਲ ਜੇ ਕਿ ਰੇਲਗੱਡੀ ਉੱਪਰ ਵਹਾਲਕੇ ਜਿਥੇ ਚਾਹੇ ਸੈਲ ਕਰਾ ਦੇਂਦੇ ਨੀ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਬੋਲਿਆ ਚੌਧਰੀਓ ਤੁਸਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੇਹੜੀਆਂ ਕੇਹੜੀਆਂ ਗਿਣੋਂਗੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਲਟਣ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰ ਸਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਾਡੇ ਸਾਹਬ ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖਬਰ ਭੇਜਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਲਹੌਰ ਦੀ ਖਬਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਾ ਲੀਤੀ ਸਾਈ। ਅਸਾਂ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਹੱਕੇਵੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਹੀਓਂ ਮੰਨਦੇ ਸਾਂ ਪਰ ਫੇਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਅਸਾਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਭਿਰਾ ਦੀ ਖਬਰ ਮੰਗਾਈ ਤਾ ਅਮੰਨਾ ਕੀਤਾ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਪੁਛਿਆ ਬਾਪੂ ਸੱਚੀਂ ਤਾਰ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਖਬਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਏ? ਸਹੁੰ ਖਾਹ ਖਾਂ॥ {{gap}}ਉਸ ਦੇ ਬਾਪੂ ਆਖਿਆ ਫਿੱਟ ਭੜੂਆ ਅਸਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਕੇ ਤੈਥੋਂ ਧਾਰਾਂ ਜੋ ਲੈਣੀਆਂ ਸਨ। ਸਹੁੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜਰੂਰ ਖਬਰ ਮੰਗਾ ਲਈਦੀ ਏ। ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਬੋਲਿਆ ਆਹੋ ਓਏ ਕੇਹ ਨੂੰ ਚਾਰਦਾ ਈ ਅਸਾਂ ਸਭੋ ਕੁੰਹ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਖਬਰ<noinclude></noinclude> q0s4tx12yj9jqglj1kp6atunqbre060 250 66761 230822 212929 2026-07-29T11:33:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯)}}</noinclude>ਨਾ ਮੰਗਾ ਲਈਦੀ ਏ ਮੁੰਨਾ ਮੁੰਗਾ ਲਈਦਾ ਜੇ ਸਿੱਖਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀਦਾ। ਧੌਲ਼ੀ ਦਾਹੜੀ ਮੂੰਹ ਆਈ ਏ॥ {{gap}}ਉਸ ਆਖਿਆ ਵੇਖੋ ਓਏ ਇਹ ਤੇ ਓਹੀ ਹੋਈ ਜੇਹਾਕੁ ਕਿਨੇ ਆਖਿਆ ਸਾ (ਘਰੋਂ ਆਮਾਂ ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਨੇਹੇਂ ਦੇਮੇਂ ਤੂੰ) ਭਲਾ ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਇਹ ਕਦੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਤਾ ਨਿਕਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰਾ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰੰਗੀ ਦੀ ਪੜਤਲ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਵਰਹੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਆਪ ਚਤੁਰਾ ਬਣਦਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਜਿਮੀਦਾਰ ਆਖਿਆ ਭਾਈਆ ਅਸਾਂ ਹੋਰ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕੁੰਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬੀ ਦਿੱਸਦਾ ਈ ਕਿ ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖਬਰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੋਣੀ। ਭਲਾ ਐਤਨਾ ਤਾ ਵੇਖੋ ਕਿ ਖਬਰ ਕੀਕਣ ਆਉਂਦੀ ਹੋਊ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਅਸਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਇਸ ਪੁਰ ਪੂਤਲੀ ਦੌੜੇਗੀ ਸੋ ਓਹ ਅੱਜ ਤੀਕ ਕਿਤੇ ਨਾ ਵੇਖੀ ਫੇਰ ਇਹ ਅਸਾਂ ਕੀਕਣ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤਾਰ ਵਿਚ ਖਬਰ ਆਉਂਦੀ ਜੇ। ਭਾਈਆ ਫਿਰੰਗੀ ਅਬਜੁ ਖਿਆਲੀ ਜੇ ਇਹ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਈ ਕਿ ਉਸ ਵਲਿਆਂ ਉਤੇ ਭਾਰ ਕਿਸ ਮੁਤਾਲਬ ਖਾਤਰ ਤਾਣ ਛੱਡੀ ਜੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹੋ ਜਾਣੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਆਖਿਆ ਭਲਾ ਭਾਈਆ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਸੱਚਾ ਸਹੀ ਅਸਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹ ਆਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਦਾਂ ਖਾਨੇ ਹਾਂ ਫੇਰ ਤੂੰ ਤਦ ਬੀ ਖਬਰ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਅਸਾਂ ਮਨਾਕੇ ਤੈ ਥੋਂ ਪਿੰਨੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ ਈ? ਅਹੀਤਹੀ ਮਰਾਵੇ ਤਾਰ ਅਤੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਿਯੇ। ਅਸਾਂ ਤੇ ਮੂਰਖ ਸਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੰਨਣੀ ਹੀ ਨਾ ਠਹਿਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਣਾ॥<noinclude></noinclude> 05mjikedreesxitgr9betc5zocy5wcx 250 66762 230823 196717 2026-07-29T11:33:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੦)}}</noinclude>{{gap}}ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਪਾਸ ਬੈਂਠਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲੇ ਚਾਚਾ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਕੀ ਕੱਢਣਾ ਈ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਤੇ ਓਈ ਜਾਨਣ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਾਕੁ ਕਹਾਉਤ ਬੀ ਹੈ (ਕਿ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਘੋਲ਼ ਕਲੰਦਰ ਜਾਣੇ!) {{gap}}ਫੇਰ ਸਭੋ ਜਣੇ ਬੋਲੇ ਸਿੱਖੋ ਚਲੋਂ ਫਿਰਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਿਯੇ ਐਥੋਂ ਬੈਠੇ ਹੀ ਦਿਹਾੜਾ ਬੀਤ ਜਾਊ ਤੇ ਘਰਾਂ ਥੋਂ ਆਉਣੇ ਦਾ ਕੀ ਨਫਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਆਖਕੇ ਕੋਈ ਕਿਧਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਕਿਧਰੇ ਤਿਤਰ ਬਿਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਾਂ ਮੇਲਾ ਹੋ ਮੁੱਕਾ ਤੇ ਸਭੋ ਲੋਕ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਗਏ। {{gap}}ਇੱਕ ਜੱਟ ਦਾ ਘਰ ਜੋ ਅੰਬ੍ਰਸਰ ਦੀ ਸੜਕ ਪਰ ਸਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੁੱਢ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਏ ਕਿ ਕੋਈ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਲ ਪੜਾਉ ਪੁਰ ਉਤਰੀ ਹੋਈ ਏ। ਜਾਂ ਥੁਹੜਾ ਜੇਹਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੇਮ ਸਾਹਬ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਆਉਂਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਬ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸਲਾਮ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਉਸ ਸਾਹਬ ਸਲਾਮ ਦਾ ਜੁਵਾਬ ਦੇਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੁਨੋ ਤੁਮ ਕੌਣ ਔਰ ਕਹਾਂ ਰਹਿਤਾ ਹੈ? {{gap}}ਉਸ ਜਿਮੀਦਾਰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਹਜੂਰ ਮੈਂ ਜਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਐਸ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ ਲੰਬੜ ਕਿਆ ਚੀਜ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਹਜੂਰ ਲੰਬੜ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਹੁੰਦਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਚੌਧਰੀ ਹਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਤਾ ਅੱਛੀ ਤਰੇ ਬਤਾਓ॥ {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਕਿਸ ਬਲਾਈ ਨੇ ਘੇਰ ਲਏ ਧਿਗਾਣੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਚੌਧਰੀ ਉਹ<noinclude></noinclude> 2qpxy77pshbcjbngwc84qzkng67f5e2 250 66763 230824 196718 2026-07-29T11:33:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧)}}</noinclude>ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਉਗਰਾਹ ਕੇ ਸਰਕਾਰੇ ਦੇਂਦਾ ਏ ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਮੋਹਰ ਜੋ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਓ ਖਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਜੋ ਕੁਛ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਹਰਫ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਥੁਹੜੀ ਜੇਹੀ ਉਰਦੂ ਬੋਲੀ ਬੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਛਾਪ ਲੈਕੇ ਪੜੀ ਤਾ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ (ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਲੰਬਰਦਾਰ ਮੋਜੇ ਵਛੋਵਾਲ॥) {{gap}}ਫੇਰ ਸਾਹਬ ਪੱਛਿਆ ਹਮ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਤੁਮ ਲੰਬਰਦਾਰ ਹੈ ਅਬ ਹਮ ਯਿਹ ਪੁਛਨਾ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ ਇਸ ਗਾਮ ਮੇਂ ਕੋਨ ਲੋਗ ਰਹਿਤੇ ਹੈਂ? {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾ ਪਰ ਉਪਰਲੇ ਮਨੋਂ ਜੁਵਾਬ ਦਿਤਾ ਜੀ ਹਜੂਰ ਜਿਮੀਦਾਰ ਲੋਕ ਅਸਾਡੇ ਭਾਈ ਭਿਰਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਨ ਤੋਂਰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ ਵਾਹੀ ਹਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਤਾ॥ {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਸਾਹਬ ਅਸਾਂ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਵਾਹੀ ਸਦਦੇ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਪੈਲੀ ਕਿਆ ਚੀਜ ਹੋਤੀ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਕੀ ਦੱਸਿਏ ਤੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਬੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇਗਾ ਅਸਾਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਕਿਥੇ ਤਾਈਂ ਪੜ੍ਹਾਮਾਂਗੇ? ਪਰ ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਪੈਲੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਖੀਦਾ ਈ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ। ਤੁਮਾਰੇ ਗਾਮ ਮੇਂ ਕਯਾ ਕਯਾ ਖੇਤੀ ਹੋਤੀ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਜੀ ਇੱਖ ਮੱਕੀ ਜੁਆਰ ਕਣਕ ਛੋਲੇ ਮਾਂਹ ਮੋਠ ਕੁਪਾਹ ਸਭੋ ਕੁੰਹ ਹੁੰਦਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਪਾਨੀ ਕਾ ਕਯਾ ਹਾਲ ਹੈ ਕਯਾ ਬਾਰਿਸ ਸੇ ਮਿਲਤਾ ਯਾ ਤੁਮ ਲੋਕ ਕੂਏ ਖੋਦ ਛੋੜਤਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਜੀ ਕਿਤੇ ਤਾ ਹੰਸਲੀ ਅਤੇ ਕਿਨੀਂ ਪਿੰਡੀ ਖੂਹੇ<noinclude></noinclude> f3py8l1cjmei8yd2nlyaqql1wfyc7e8 250 66764 230825 196721 2026-07-29T11:33:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨)}}</noinclude>ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਪਾਸ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਬੇਲੇ ਚਾਚਾ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਕੀ ਕੱਢਣਾ ਈ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਤੇ ਓਈ ਜਾਨਣ ਜੋ ਇਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੈਨ ਜਿਹਾਕੁ ਕਹਾਉਤ ਬੀ ਹੈ (ਕਿ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਘੋਲ ਕਲੰਦਰ ਜਾਣੇ।) gap}}ਫੇਰ ਸਭੋ ਜਹੇ ਬੋਲੇ ਸਿੱਖੋਂ ਚਲੋ ਫਿਰ ਕੇ ਮੇਲਾ ਵੇਖਿਯੇ ਐਥੇ ਬੈਠੇ ਹੀ ਦਿਹਾੜਾ ਬੀਤ ਜਾਊ ਤੇ ਘਰਾਂ ਥੋਂ ਆਉਣੇ ਦਾ ਕੀ ਨਫਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਆਖਕੇ ਕੋਈ ਕਿਧਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਕਿਧਰੇ ਤਿਤਰ ਬਿਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਾਂ ਮੇਲਾ ਹੋ ਮੁੱਕਾ ਤੇ ਸਭੋ ਲੋਕ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਗਏ। {{gap}}ਇੱਕ ਜੱਟ ਦਾ ਘਰ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੜਕ ਪਰ ਸਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੁੱਢ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਏ ਕਿ ਕੋਈ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਲ ਪੜਾਉ ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਹੋਈ ਏ। ਜਾਂ ਥੁਹੜਾ ਜੇਹਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੇਮ ਸਾਹਬ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਆਉਂਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਬ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸਲਾਮ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਉਸ ਸਾਹਬ ਸਲਾਮ ਦਾ ਜੁਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੁਨੋ ਤੁਮ ਕੋਣ ਔਰ ਕਹਾਂ ਰਹਿਤਾ ਹੈ? {{gap}}ਉਸ ਜਿਮੀਦਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂ ਹਜੂਰ ਮੈਂ ਜਿਮੀਦਾਰ ਅਤੇ ਐਸ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੰਬੜ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ ਲੰਬੜ ਕਿਆ ਚੀਜ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਹਜੂਰ ਲੰਬੜ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਹੁੰਦਾ ਜੇ॥ ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਚੌਧਰੀ ਹਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਤਾ ਅੱਛੀ ਤਰੇ ਬਤਾਓ॥ {{gap}}ਜੱਟ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਕਿਸ ਬਲਾਈ ਨੇ ਘੇਰ ਲਏ ਧਿਗਾਣੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਚੌਧਰੀ ਉਹ<noinclude></noinclude> 43ysc7n8gnlgvib8wuhc1rxml5480oc 250 66765 230826 196722 2026-07-29T11:33:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧)}}</noinclude>ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਉਗਰਾਹਕੇ ਸਰਕਾਰੇ ਦੇਂਦਾ ਏ ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਮੋਹਰ ਜੋ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਓ ਖਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਜੋ ਕੁਛ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਹਰਫ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਥੁਹੜੀ ਜੇਹੀ ਉਰਦੂ ਬੋਲੀ ਬੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਛਾਪ ਲੈਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਤਾ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ (ਬਘੇਲਸਿੰਘ ਲੰਬਰਦਾਰ ਮੌਜੇ ਵੱਛੋਵਾਲ॥) {{gap}}ਫੇਰ ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ ਹਮ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਤੁਮ ਲੰਬਰਦਾਰ ਹੈਅਬ ਹਮ ਯਿਹ ਪੂਛਨਾ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ ਇਸ ਗਾਮ ਮੇਂ ਕੋਨ ਲੋਗ ਰਹਿਤੇ ਹੈਂ? {{gap}}ਬਘੇਲਸਿੰਘ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਪਰਲੇ ਮਨੋਂ ਜੁਵਾਬ ਦਿਤਾ ਜੀ ਹਜੂਰ ਜਿਮੀਦਾਰ ਲੋਕ ਅਸਾਡੇ ਭਾਈ ਭਿਰਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਨ ਤੋਰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}} ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਛਿਆ ਵਾਹੀ ਹਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਤਾ॥ {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਸਾਹਬ ਅਸਾਂ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਵਾਹੀ ਸਦਦੇ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਪੈਲੀ ਕਿਆ ਚੀਜ ਹੋਤੀ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਕੀ ਦੱਸਿਏ ਤੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਬੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇਗਾ ਅਸਾਂ ਤੈਂਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਤਾਈਂ ਪੜ੍ਹਾਮਾਂਗੇ। ਪਰ ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਪੈਲੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਖੀਦਾ ਈ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ। ਤੁਮਾਰੇ ਗਾਮ ਮੇਂ ਕਯਾ ਕਯਾ ਖੇਤੀ ਹੋਤੀ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਜੀ ਇੱਖ ਮੱਕੀ ਜੁਆਰ ਕਣਕ ਛੋਲੇ ਮਾਂਹ ਮੋਠ ਕਪਾਹ ਸਭੋ ਕੁੰਹ ਹੁੰਦਾ ਜੇ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਪਾਨੀ ਕਾ ਕਯਾ ਹਾਲ ਹੈ ਕਯਾ ਬਾਰਿਸ ਸੇਂ ਮਿਲਤਾ ਯਾ ਤੁਮ ਲੋਕ ਕੂਏ ਖੋਂਦ ਛੋੜਤਾ ਹੈ {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਜੀ ਕਿਤੇ ਤਾ ਹੰਸਲੀ ਅਤੇ ਕਿਨੀਂ ਪਿੰਡੀ ਖੂਹੇ<noinclude></noinclude> h4l4n2m6w2bhqwfy2tar9vpnw1807k8 250 66766 230827 196724 2026-07-29T11:33:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨)}}</noinclude> ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹਲਟ ਅਤੇ ਕੋਈ ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਬੇਟ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਈ ਢੀਂਗੁਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਪੈਲੀ ਸਿੰਜ ਲੈਂਦੇ ਹੈਨ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ ਢੀਂਗੁਲੀ ਕਯਾ? {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਜੀ ਇੱਕ ਵਿੰਗੀ ਜੇਹੀ ਲੱਕੜ ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਕਾਸੇ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਜੇ ਅਤੇ ਮੁਹਰੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਬੋਕਾ ਯਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਟਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖੂਹੇ ਥੀਂ ਪਾਣੀ ਖਿੰਜ ਲਈਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਢੀਂਗੁਲੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬੱਸ ਹਜੂਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਨੂੰ ਅਵੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਏ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦਿਹੋਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਮਾਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਹਮ ਕੋ ਤੁਮਾਰੇ ਮਿਲਨੇ ਸੇ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦਾ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਬਾਨ ਕੇ ਕਈ ਲਫਜ਼ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਏ ਹਮ ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਔਰ ਠਹਿਰੋ॥ {{gap}}ਜੱਟ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਓਹੇ ਬੁਰਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਤਾ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਉਡਦਾ ਛਾਪਾ ਮਗਰ ਪਿਆ ਏ ਮਨਾ ਇਸ ਥੀਂ ਕਿੱਕਣ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਵਾਂਗੇ? ਅਹੀ ਤਹੀ ਕਰਾਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਅਸਾਂ ਤੇ ਧਿਗਾਣੇ ਇਸ ਬਲਾ ਨੂੰ ਛੇੜ ਬੈਠੇ। ਇਹ ਤਾ ਅਗਲਾ ਸੱਚਾ ਠਹਿਰਿਆ ਰੰਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਸੁਖਾਲਾ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਏ ਅਸਾਂ ਤੇ ਭੜੂਆਂ ਕਈ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਘਰ ਵੜਨਾ ਠਹਿਰਿਆ ਨਾ। ਕੀ ਜਾਣਿਏ ਘਰ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਜੇ ਅਤੇ ਡੰਗਰ ਪਸੂ ਕੀਕੁਣ ਨੀ। ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਈ ਵਿਹਲਾ ਗੱਲਾਂ ਪਿਆ ਮੜਾਕਦਾ ਅਤੇ ਮੁਖਤ ਦੀ ਟੁਮ ਟੁਮ ਲਾ ਛੱਡੀ ਹਈ। ਅੜਿਆ ਅਸਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਿੰਦ ਨਹੀਂਓ ਠਹਿਰਨਾ। ਪਹਿਲੇ ਤਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਿ ਕੁਝ ਬੁੱਤਾ ਮਾਰਕੇ ਅਤੇ ਪੱਜ ਬਣਾ ਕੇ ਭੱਜ ਚੱਲਾਂ ਪਰ ਫੇਰ ਸੋਚਿਆ ਨਾ ਓਏ ਅੜਿਆ ਭੱਜਣਾ ਕਿੰਉ<noinclude></noinclude> l6lnvjglsgvi4ykerzsgujr0kxk88tg 250 66767 230828 196725 2026-07-29T11:33:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩)}}</noinclude>ਏ ਇਸ ਦੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਾ ਈ ਹੱਛਾ ਜੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚਕੇ ਆਖਿਆ ਹੱਛਾ ਸਾਹਬ ਜੀ ਖੜੋਤੇ ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਂ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ (ਹਮ ਯਹ ਪੂਛਨਾ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਮੁਲਕ ਕੋ ਮਾਂਝਾ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਬੇਲਤੇ ਹੈਂ?) {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਕੁੰਹ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਪਰ ਅਸਾਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਥੀਂ ਇਤਨਾ ਸੁਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਈ ਕਿ ਵਿਆਸਾ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਮਾਂਝਾ ਆਖਦੇ ਹੈਂਨ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ਸੱਚ ਹੈ ਪਰ ਅਬ ਤੁਮ ਯਹ ਬਤਾਓ ਕਿ ਕਯਾ ਸਾਰੇ ਮਾਂਝੇ ਮੇਂ ਬੇਲੀ ਸਭ ਜਗਾ ਏਕ ਹੀ ਬੋਲੀ ਜਾਤੀ ਯਾ ਅਲੈਹਿਦਾ ਅਲੈਹਿਦਾ? {{gap}}ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਨਾ ਹਜੂਰ ਬੇਲੀ ਤੇ ਸਭ ਵਖੋ ਵੱਖ ਬੇਲਦੇ ਹੈਂਨ ਜਿਹਾਕੁ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੋਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜੇ। ਅਸਾਂ ਇਹ ਬੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਥੀਂ ਸੁਣਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੋਲੀ ਬਾਰਾਂ ਕੋਹਾਂ ਉਤੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਜਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਗੁਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਾਫਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਸੱਕੇ॥ {{gap}}ਸਾਹਬ ਪੁੱਛਿਆ ਭਲਾ ਯਹ ਬਤਾਓ ਕਿ ਮਰਨੇ ਔਰ ਪੈਦਾ ਹੋਨੇ ਔਰ ਸਾਦੀ ਗਮੀ ਕੀ ਰੀਤ ਰਸਮ ਮੇਂ ਕੁਛ ਫਰਕ ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਜੱਟ ਬੇਲਿਆ ਨਾ ਜੀ ਕੁਛ ਵਡਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਸਗਮਾ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਦੁਆਬੇ ਅਰ ਮਾਂਝੇ ਦੀਆਂ ਬੀ ਇੱਕੋ ਹੈਨ। ਹਾਂ ਕਿਸੀ ਟਾਮੀ ਟਾਮੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਕੁੰਹ ਗੁਆਰੂ ਸਰਾਫੂ ਚਾਲ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਰਤਾਰ ਜਾਣੇ। ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਡਾ ਵੇਰਵਾ ਵਿਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਕਿ ਜੋ ਆਖਣ ਵਿੱਚ ਆਵੇ॥<noinclude></noinclude> 7p2dfrq6kk6swyc658i2v8p9dbtvd14 250 66768 230829 196726 2026-07-29T11:33:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪)}}</noinclude>{{gap}}ਸਾਹਬ ਆਖਿਆ ( ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਹਮ ਤੁਮ ਸੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ ਹੂਆ ਅੱਛਾ ਸਲਾਮ।) {{gap}}ਜੱਟ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਮ ਆਖਕੇ ਟੁਰ ਪਿਆ ਅਰ ਮਨ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਭਲੀ ਖੁੱਭਣ ਵਿੱਚ ਫਾਥੇ ਸਾਂ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਬਘੇਲਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੋਇਰੇ ਪਹੁੰਤਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸੱਤਾਂ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੂਹੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਲਓ ਓਏ ਇਹ ਤਾ ਲੰਬਰਦਾਰ ਲਗਾ ਆਉਂਦਾ ਈ। ਉਸ ਪਾਸ ਜਾਕੇ ਆਖਿਆ ਬੋਲ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਸਿਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ॥ {{gap}}ਲੋਕੀਂ ਫਤੇ ਦਾ ਜੁਵਾਬ ਦੇਕੇ ਆਖਿਆ ਆਓ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਂ ਪਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਭਲਾ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਤੁਸਾਂ ਰਾਜੂ ਵਾਜੂ ਆਏ। ਦੇ ਹੋ ਖਬਰਾਂ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਐਤਕੀ ਮੇਲਾ ਕੇਡਾਕੁ ਹੋਇਆ। ਬਘੇਲਸਿੰਘ ਆਖਿਆ ਕੁਝ ਨਾ ਪੁੱਛੋ ਮੇਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਓੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ? ਓਹ ਤੇ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਸੱਚਾ ਖੰਡ ਜੇ ਉੱਥੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਕੀ ਟੋਟ? {{gap}}ਲੋਕੀਂ ਆਖਿਆ ਚੌਧਰੀ ਕੋਈ ਨਮੀ ਅਤੇ ਅਣੋਖੀ ਗੱਲ ਵੀ ਵੇਖੀ ਸਾਈ? {{gap}}ਬਘੇਲਸਿੰਹ ਆਖਿਆ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਅਣੋਖੀਆਂ ਸਨ ਹੁਣ ਤੇ ਘਰ ਬੰਨੀ ਲਗੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਮੁੜਕੇ ਆਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਪਰ ਪਹੁੰਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਯਾਣੇ ਦੂਰ ਹੀ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਭੰਨੇ। ਕਿਨੇ ਆਖਿਆ ਇਹ ਬਾਪੂ ਆਇਆ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਤਾਇਆ ਲਗਾ ਆਉਂਦਾ ਈ। ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਨੀ ਬੇਬੇ ਵੇਖ ਖਾਂ ਅਹੁ ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਲਗਾ ਆਉਂਦਾ ਈ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੇ? ਤੋਰ ਤੇ ਓਹੋ ਜਾਪਦੀ ਏ ਅਤੇ ਡਾਂਗ ਬੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਉਸੇ ਦੀ ਵੇਖਾਲੀ ਦੇਂਦੀ ਏ। ਜਾਂ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਮੁੰਢ ਗਿਆ<noinclude></noinclude> r2p8aezg3bcuad41tsb5mmathh7tzc1 250 66769 230830 196733 2026-07-29T11:34:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|੫੫}}</noinclude>ਤੇ ਕਿਨੇ ਆਖਿਆ ਬਾਪੂ ਪੈਰੀ ਪੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬੇਲਿਆ ਤਾਇਆ ਪੈਰੀ ਪੈਨਾਂ ਈ। ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਬਾਪੂ ਰਾਮਸੱਤ ਰਾਜੀ ਆਇਓ ਈ ਅਸਾਂ ਤੇ ਉਡੀਕ ਉਡੀਕ ਕਮਲੇ ਬੀ ਹੋ ਗਏ ਸਾਂ। ਤੇ ਹੁਣੇ ਔਂਸੀ ਪਾਉਂਦੀ ਸਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਅੜਿਆ ਔਂਸੀ ਮਾਤਾ ਵੱਡੀ ਸੱਚੀ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੇ ਮੈਂਨੂੰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸਾਈ ਪਰ ਅੱਜ ਰਾਹੁ ਦਿੱਤਾ ਸੋ ਤਦੇ ਤੂੰ ਅੱਜੁ ਆ ਨਿਕਲਿਓਂ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਮੁੰਢ ਪਹੁੰਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਮੂੰਹੋਂ ਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੂਇਆ ਪਰ ਪੀਹੜੇ ਤੇ ਉੱਤਰਕੇ ਹੇਠ ਹੋ ਬੈਠੀ। {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਤੇ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਤ੍ਰੀਮਤ ਨਾਲ਼ ਗੱਲੀਂ ਨਾ ਛਿੜਦਾ ਓੜਕ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਪਰਤਾਪੇ ਦੀ ਮਾਂ ਰਾਜੂ ਤੇ ਰਹੀ ਏਂ? {{gap}}ਉਸ ਆਖਿਆ ਆਹੋ ਜੀ ਆਪ ਤੇ ਜਾਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਚ ਰਿਹੋਂ ਤੇ ਅਸਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਬਾਜੀ ਪੁੱਛਦਾ ਏਂ। ਸਭੋ ਲੁਕਾਈ ਚਰੋਕਣੀ ਘਰੀਂ ਆ ਪਹੁੰਤੀ ਭਲਾ ਮੈਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਸਾਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਕਿਆਂ ਵਲ ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਸਾ ਭਈ ਕੇਹੇਕੁ ਹੇਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਇਨਾਂ ਸਾਹੁ ਨਹੀਂ ਲੈਣ ਦਿਤਾ। ਬੇਬੇ ਬਾਪੂ ਕਦੋਂ ਆਊ ਬੇਬੇ ਬਾਪੂ ਕਦੋਂ ਆਊ ਅੰਞੂ ਆਖ ਆਖਕੇ ਅਸਾਡੀ ਰੱਤ ਪੀ ਛੱਡੀ ਸੂ। ਗੋਲਾ ਤੂੰ ਜਾਣ ਜੇ ਅੰਞੂ ਕਈ ਦਿਹਾੜੇ ਬਾਹਰ ਉਜੜੇ ਰਹਿਣਾ ਹੋਇਆ ਕਰੇ ਤੇ ਇਸ ਚੀਂਗਰ ਪੋਟ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈਕੇ ਕਿਧਰੇ ਜਾਇਆ ਕਰ॥ {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਹੱਸਕੇ ਆਖਿਆ ਹੱਛਾ ਸਰਕਾਰ ਅੱਜ ਤੇ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ ਕਰੋ ਫੇਰ ਕਦੀ ਨਾ ਜਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਉੱਠੋ ਕੋਈ ਪਰਸਾਦੀ ਹਈ ਤੇ ਲਿਆਓ॥ {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਕੇ ਹੱਸ ਪਈ<noinclude></noinclude> 1kqv0nmno6engz9zds5gnygzoy0mz8g 250 66770 230831 197081 2026-07-29T11:34:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬)}}</noinclude>ਅਤੇ ਬੇਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਖੌਲਾਂ ਦਾ ਜਾਰ ਜੇਂਂ। ਸਹੁੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਹੀ ਆਉਂਦੀ ਸਾਈ ਕਿ ਇੱਕ ਬਾਰ ਬੂਹੇ ਵਜੋਂ ਸਹੀ ਕਦੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਹਸਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਖਿਆ ਨਾ ਜੀ ਐਡੀ ਖਫਕੀ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਨਹੀਓਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਠੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਓ॥ {{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ ਝੱਟ ਦੁਇ ਪ੍ਰਸਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਥੁਹੜਾ ਜੇਹਾ ਮੱਖਣ ਰੱਖ ਲਿਆਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਲਵੋ ਹਾਲ ਤੇ ਤੁਸਾ ਪਾਣੀ ਧਾਣੀ ਪੀਓ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਨ ਪਰਚਾਓ ਐਤਨੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੱਤੀਆਂ ਪਰਸਾਦੀਆਂ ਲਾਹ ਦੇਨੀ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਪਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੂਜੀ ਬਾਰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਟੁੱਕਰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਮੂਜਬ (ਤਵ ਪਰਸਾਦ ਭਰਮ ਕਾ ਨਾਸ) ਆਖਕੇ ਬੁਰਕੀ ਮੂੰਹ ਪਾਈ॥ {{gap}}ਰਾਤੇ ਨੂੰ ਤਾ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਸਬੱਬ ਮੰਜੀ ਡਾਹਕੇ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਤੜਕੇ ਅੰਬਰਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠਕੇ ਸੁਚੇਤ ਪਾਣੀ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੂਹੇ ਆਣ ਬੈਠਾ। ਜੋ ਜੋ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਫਤੇ ਬੁਲਾਕੇ ਪਾਸ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਜੇਹੇ ਜੱਟ ਨੇ ਬੈਠਕੇ ਆਖਿਆ ਚੌਧਰੀ ਤੁਸਾਂ ਤੇ ਦਸਾਂ ਯਾਰਾਂ ਵਰਹਾਂ ਥੀਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਲਗੇਓ ਜਿਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਅਸਾਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰਾਂ ਪੁਰ ਸਾਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਵੇਖੇ ਨੇ। ਭਾਈਆ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਥੇ ਸਰਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਹੁ ਆਇਆ। ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮੈਂ ਅਜੋਂ ਮੁੱਛਭੇਉ ਸਾਂ ਆਹਾਂ ਐਸ ਨੀਂਗੁਰ ਵਰਗਾ ਹੋਊਂ। ਭਾਈਆ ਉਸ ਉਥੇ ਆਕੇ ਜੋ ਗਰੀਬ-ਗੁਰਬੀ ਨੂੰ ਰੁਪੈਯੇ ਲੁਟਾਏ ਨੇ ਆਸਕੇ ਓਏ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਹਾਂ! ਇੱਕ ਕੋਠੇ ਬੰਨੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਧੁੰਬਲਾ ਬੰਨ੍ਹੀਂ ਖੜੋਤੀਆਂ ਸਨ ਸਰਕਾਰ ਵੇਖਕੇ ਤੇ ਇਕ ਦੇ ਉਂਜਲ ਰੁਪੈਯਾਂ ਦੇ ਓਧਰ ਬੀ ਚਾ ਸੁੱਟੇ। ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਸਹੁਰੀਆਂ ਤੇ ਕੀ ਚੁਣਨੇ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ<noinclude></noinclude> ls84wrdldh6ybq1y38e0zhra7k9mxzq 250 66771 230832 197082 2026-07-29T11:34:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੭)}}</noinclude>ਪਰਿਹਾ ਬੈਠੇ ਓਂ ਕਰਤਾਰ ਝੂਠ ਨਾ ਬੁਲਾਵੇ ਓਹ ਸਭ ਰੁਪੈਯੇ ਅਸਾਂ ਬੁਰਛਿਆਂ ਹੀ ਜਾ ਸੁਮ੍ਹਾਲੇ। ਸਹੁੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਚੱਵੀ ਰੁਪੈਯੇ ਤੇ ਅਕੱਲੇ ਮੈਂ ਲੁੱਟੇ ਸਨ॥ {{gap}}ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਟ ਆਖਿਆ ਭਈ ਬਾਬਾ ਕੂਮ ਸਿੰਹਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚਾਂਦੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤੇ ਬੱਦਲ ਵਰਸਦਾ ਸਾ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਜਿਤਨਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਸਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸਾਈ। ਕਿੰਉ ਜੋ ਵੇਖਖਾਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਰੁਪੈਯੇ ਲੁਟਾਏ ਹੋਣਗੇ ਕਈ ਕੰਗਾਲਵਾਧਾ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਦਲ਼ੀਮਲ਼ੀ ਬੀ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ਕੇਹੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਜੇ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁਪੈਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਇੱਕ ਜਾਗਾ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਗਰੀਬ ਗੁਰਬੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰੁਪੈਯਾ ਫੜਾ ਦੇਂਦਾ। ਨਾਲੇ ਕੋਈ ਮਰਦਾ ਬੀ ਨਾ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਖਣਾ ਹੀ ਰਹਿ ਸੱਕਦਾ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਬਾਰ ਬੋਲੇ ਹਾਂ ਭਈ ਇਹ ਤਾ ਤੂੰ ਸੱਚ ਆਖਨਾ ਏ ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਬੇਸਰਤੰਤਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਿਆ ਅਸਾਂ ਇੱਕ ਬਾਰ ਅੰਬਰਸਰ ਜੀ ਦਿਵਾ ਲੀ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵੇਖੀ ਸਾਈ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਸਬੱਬ ਕਈਆਂ ਦੇ ਤਾਂ ਪੈਰ ਟੁੱਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਧੱਕਿਆਂ ਦੇ ਚੀਥਲ਼ ਮੀਥਲ਼ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਕਈ ਭੀੜ ਦੇ ਹੇਠ ਆਕੇ ਜਾਨਾਂ ਥੀਂ ਮਰ ਗਏ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਪੱਤਾ ਇੱਕ ਤੇ ਬੁਰਛਿਆਂ ਲੁੱਟ ਘੱਤਿਆ ਦੂਜਾ ਚਿਕੜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਕੇ ਖਰਾਬ ਖਿਚੜੀ ਹੋ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਚੌਧਰੀ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਖਿਆ ਨਾ ਓਏ ਭਿਰਾਓ ਓਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਣਕੇ ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਆਖ ਲਵੋ ਪਰ ਜੇ ਸੱਚ ਪਛਾਉਨੇਓਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਾ। ਭਾਈਆ ਰਾਜ ਹੈ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਸਭੋ ਨਕਲ। ਵੇਖੋਖਾਂ ਸੁੱਤੀ ਕੰਨ ਨਹੀਓਂ ਉਘਾੜਦੀ।<noinclude></noinclude> ah922q4y4en05ogrmdizoazas50z4wl 250 66772 230833 196737 2026-07-29T11:34:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੮)}}</noinclude>ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਭੀੜ ਭਿੜੱੱਕੇ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਬਲੱਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਾ ਜਾਗਾ ਸਿਪਾਹੀ ਘੜਿਆਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੈਹਰੇ ਬਹਾਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਭਈ ਭੀੜ ਕਿਤੇ ਨਾ ਹੋਣੀ ਪਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਚੋਰ ਉਚੱਕਾ ਕਿਸੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਮਾਰੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਜੇਹੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਭਈ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘਾਂ ਤੂੰ ਲੰਬੜਦਾਰ ਏਂ ਭਾਂਵੇਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਕੁਹੁੰ ਆਖ ਛੱਡੀ ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਫਿਰੰਗੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਬੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਏ। ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇਹੜੀ। ਭਿਰਾਵਾ ਜਦੋਂ ਦਾ ਇਸ ਦਾ ਰਾਜ ਆਇਆ ਤਦੋਂ ਤੇ ਲੋਕ ਵੱਢੀਆਂ ਬਹੁਤ ਲੈਣ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਉਗਾਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ {{gap}}ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਤਾਇਆ ਮਾਨ ਸਿਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨੇ ਦੀ ਕੇਹੜੀ ਗੱਲ ਏ ਇਹ ਤੇ ਤੂੰ ਸਭੋ ਸੱਚ ਪਿਆ ਆਖਨਾ ਏ। ਪਰ ਐਨੀ ਗੱਲ ਏ ਕਿ ਇਹ ਕਸੂਰ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਨਹੀਓਂ ਕਿੰੰਉਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਰਈਅਤ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਏ ਓਹ ਉਗਾਹ ਦੇ ਹੱਥ ਪੁਰ ਨੇਮ ਦੇਕੇ ਉਗਾਹੀ ਭਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹੈਨ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਮੂਜਬ ਡੁੱਬੇ ਚਾਹੇ ਤਰੈ। ਵੱਢੀ ਦੀ ਇਹ ਬਾਤ ਹੈ ਝੂਠ ਕਿੰੰਉਂ ਬੋਲੀਏ ਅਸਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਰੁਪੈਯੇ ਖਾਨੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜੇ ਸਰਕਾਰੇ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੁਰਕਾਬ ਦੇ ਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਚਾ ਦੇਵੇ। ਸਿੱਖੋ ਰਈਅਤ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹਣੇ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਜੇਹਾ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਦੱਸੋ ਖਾਂ ਜੇਹੇਕੁ ਚੂੜੇ ਅਤੇ ਬੀੜੇ ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੱਟੀਆਂ ਛਣਕਾਂਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹੈਨ ਇਹ ਨੂਰ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਬਰਸਦਾ ਅੱਗੇ ਕਿਨ ਵੇਖਿਆ ਸਾ? ਭਿਰਾਵੇਂ ਅਸਾਂ ਤੇ ਇਹ ਆਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਰੰਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਲਾਮਤ ਰੱਖੇ॥<noinclude></noinclude> ju5j5ktvsa37oic1bnz36pivh1cy9ul 250 66773 230834 197083 2026-07-29T11:34:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੯)}}</noinclude>{{center|'''{{larger|ਦੂਜਾ ਭਾਗ॥}}'''}} {{gap}}{{smaller|ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਰ ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਗੁਆਰਾਂ ਸਰਾਫਾਂ ਅਰ ਨਿਆਣਿਆਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਅਰ ਤੀਮੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲਣੇ ਦਾ ਢਬ ਅਰ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।}} {{gap}}ਸ਼ਹਿਰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨਾਮੇ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਮਦਿੱਤਾ ਅਰ ਭਾਨ ਅਰ ਰੁਲਦੂ ਏਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤ ਸੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੈਠਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਰਾਮਦਿੱਤਾ ਅਰ ਰੁਲਦੂ ਤਾ ਨੂਰਮਹਿਲ ਅਰ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਥਾਵੀਂ ਮੰਗ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਭਾਨ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਕੁੜਮਾਈ ਉਠਦੀ ਹੈ ਉਹ ਰਭਾ ਪਿੰਡ ਜਿਹੇ ਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਦੋ ਨਾਮੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਤਾ ਓਥੇ ਚੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਰ ਉਨਾਂ ਦਾ ਬੁਹਾਰ ਕਾਰ ਬੀ ਅੱਜੁ ਖਰਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਓੜਕ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਉਂ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ॥ {{gap}}ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜੀ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੀ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਵਾਂ? {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੀਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲ ਦੱਸਣੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਚਦੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਅਜੇ ਕਿਵੇਂ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿੰਉ ਜੋ ਤੇਰੇ ਸੁਭਾਉ ਤੇ ਰਤੀ ਡਰੀਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚੰਦਕੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਪਰ ਕੁਛ ਉਤਬਾਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਭਾ ਨਾ ਦਸੇ ਮੈਂ ਪੱਛਕੇ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਛ ਤੁਸੀਂ ਕਰੇਂਗੇ ਸੋ ਆਪੇ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਉ॥ {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉਪਰ ਐਡੀ ਬੇਵਸਾਹੀ ਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਤੀਮੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਉ ਦੀ ਗੱਲ ਤੈ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਾਣਨੀ ਹੈਂ ਕਿ ਏਹ ਕੁੜਮਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬੁਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> pum9vdukdt8b9yfiowja57qccc54fuy 250 66774 230835 197084 2026-07-29T11:34:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੦)}}</noinclude>ਸਿਆਣੇ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਭਾਈਂ ਕੋਈ ਬਾਤ ਪੱਕੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾ ਕੱਢਣੀ ਚਾਹਿਯੇ। ਸੋ ਲੈ ਤੇ ਤੇ ਕੀ ਲੁਕੋ ਹੈ। ਪਰਸੋਂ ਇਕ ਲਾਗੀ ਬੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸਾਡੀ ਹੱਟੀ ਪੁੱਛਦਾ ਪੁੱਛਦਾ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਤੀਸੁਰ ਸਮਝਕੇ ਆਦਰ ਭਾਉ ਨਾਲ ਬਠਾਲ਼ ਲਿਆ ਅਰ ਕਲੀ ਪੱਤ ਪੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਂ ਉਹ ਕਲੀ ਪੀਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਭਈ ਰਾਜਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਕੇਹੜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਂ ਅਰ ਕਿੱਕੁਰ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਈ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੀ ਮੈਂ ਬੰਗਿਆਂ ਤੇ ਹਾਂ ਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਇੱਕ ਮਤਾਲਬ ਨੂੰ ਆਇਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਫੇਰ ਉਹ ਕੇਹੜਾ ਮਤਾਲਬ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਡੇ ਗੋਚਰਾ ਹੋਊ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਰ ਗੁਜਰਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਨੀਂਗਰ ਨੂੰ ਜਰਾ ਮੇਰੀ ਨਜਰੇ ਪੁਆ ਦੇਵੋ ਅਰ ਨਾਲ਼ੇੇ ਆਪਣਾ ਰਤਾ ਅੰਗ ਲਿਖ ਦੇਵੋ ਅਸੀਂ ਰੁਲ਼ਦੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ ਲਓ ਰਾਜਾ ਜੀ ਇਹ ਨੀਂਗੁਰ ਹੈ ਦੇਖ ਲਓ। ਉਸ ਨਾਈ ਨੇ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ ਬੱਸ ਕਾਕਾ ਕਰ ਕੰਮ, ਲਾਲ ਗੋਦੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੁਛਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਨਾਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਪਰਖਣਾ ਹੈ? ਲਓ ਹੁਣ ਜਰਾ ਅੰਗ ਲਿਖ ਦੇਵੋ। ਅਸੀਂ ਝੱਟ ਕਲਮ ਦੁਐਤ ਮੰਗਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਲ਼ਦੂ ਦੀ ਹਥੀਂ ਹੀ ਅੰਗ ਲਿਖਾ ਦਿੱਤੇ। ਅਰ ਲਾਗੀ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਝੱਟ ਝੱਟ ਲਿਖਣਾ ਦੇਖਕੇ ਹੋਰ ਬੀ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਸਾਡਾ ਰੁਲ਼ਦੂ ਔਂਤਾ ਸਭਨੀਂ ਗੱਲੀਂ ਚੰਗਾ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਪਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਖੁਡਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿਣੇ ਦੇ ਸਬੱਬ ਇਸ ਦਾ ਝੱਗਾ ਛੇਤੀਂ ਹੀ ਮੈਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਤਾ ਨਾਈ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸਾ। ਕਿੰੰਉਂਕਿ ਨਾਈ ਕਿਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਖੇ ਕਿ ਨਾਉਂ ਤਾ ਰੁਲਦੂ<noinclude></noinclude> 5g0s9i2w8m83cnqnol00fhozbwbphhc 250 66775 230836 197085 2026-07-29T11:34:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੧)}}</noinclude>ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸਾ ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਔਂ ਬੀ ਰੁਲ਼ਦ ਖੁਲ਼ਦ ਹੀ ਬਣਾ ਛੱਡਿਆ ਹੈ॥ {{gap}}ਗੋਂਂਦਾਮਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਭਲਾ ਅਸੀਂ ਐਹੇ ਜਿਹੇ ਕਮਲ਼ੇੇ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਏ ਸੇ ਜੋ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਨਾਈ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੁਆਕੇ ਨੈਣੂ ਦਾ ਨਮਾ ਝੱਗਾ ਗਲ਼ ਪੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸਾ ਅਰ ਸਿਰ ਗੋਟਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਟੋਪੀ ਦੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੇਹੜੀ ਤੂੰ ਪੇਉਕਿਆਂ ਤੇ ਲਿਆਈ ਸੀ॥ {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੱਸ ਫੇਰ ਹੋਰ ਨਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਵਡੀ ਦੌੜ ਕੋਈ ਟੁੰਬ ਟੱਲੀ ਦੁਆਲ਼ੇੇ ਪੁਆ ਦਿੰਦੇ। ਭਲਾ ਸੱਗਾਰੱਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਦੇਖਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਕੀ ਹੁਣ ਉਸ ਨਾਈ ਨੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਕੁਛ ਕਹਿ ਬੀ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਗਨ ਕਰਾਂਗੇ ਕੇ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਗੋਂਂਦਾਮਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹੋ ਤਾ ਮੈਂ ਸੋਚ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਭਈ ਕੀ ਜੁਗਤ ਕਰਿਯੇ ਕਿਉ ਜੋ ਅੱਜ ਉਹ ਨਾਈ ਅੱਗੇ ਗਿਆ ਅਰ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਭਈ ਲਾਲਾ ਜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਾਡਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਦੀ ਦਸੀਂ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਹ ਸਗਨ ਲੈਕੇ ਆਵਾਂਗਾ ਰਾਮਦਿਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਛ ਵਹਿਮ ਨਹੀਂ ਓਹ ਖਤਰੀ ਬੀ ਖਰੇ ਦੱਸੀਦੇ ਹਨ ਪਰ ਐਹੋ ਗਿਣਤੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬੰਗੇ ਮਕਾਨ ਕੁਛ ਸੈਹਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹੀ ਸਦਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਵਲ ਦੇਖਿਯੇ ਤਾਂ ਤਾ ਸਗਨ ਪੁਆ ਲਇਯੇ ਅਰ ਜੇ ਪਿੰਡ ਥਾਂ ਵਲ ਦੇਖਿਯੇ ਤਾਂ ਮਨ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਵਾ ਤੂੰ ਬੀ ਦੱਸ ਛੱਡ ਭਈ ਤੇਰੀ ਕੀ ਮਰਜੀ ਹੈ? {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਭਈ ਘਰ ਆਈ ਲੱਛਮੀ ਦਾ ਨਿਆਦਰ ਨਾ ਕਰੋ ਜਦ ਨਾਈ ਆਵੇ ਤਾਂ ਭਗਵਤੀ<noinclude></noinclude> kg00etxn6drlqen93e79hlul9k8gc3w 250 66776 230837 197086 2026-07-29T11:34:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੨)}}</noinclude>ਲੱਗੀਆਂ। ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਬੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਦਰੀਆਂ ਕੰਬਲੀਆਂ ਬਿਛਾਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ ਅਰ ਸਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਰੀਤ ਮੂਜਬ ਜਾਂ ਪਾਧੇ ਤੇ ਚੌਂਕ ਪਰਾਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਸਗਨ ਪੁਆਇਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਗਨ ਦਾ ਲਾਗੁ ਬੁਹਾਰ ਦੇਕੇ ਨਾਈ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਘਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਾਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਐਤਕੀ ਦੀ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਜੀ ਬਡੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਹਨ ਜੇ ਕਹੇਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਇਯੇ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਹਿੰਦੂ ਦਾ ਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਤਰਨਤਾਰਨ ਠਹਿਰੀ ਚਲੋ ਸਗੋਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਾਜ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨ੍ਹਾ ਆਇਯੇ। ਰਾਮਦਿਤੇ ਦਾ ਪਿਉ ਮੈਂ ਤਾ ਕਿਤਨੇ ਹੀ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਸੀ ਪਰ ਤੁਹਾ ਤੇ ਡਰਦੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀ ਸੀ ਸੋ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤਾ ਅੱਜੁ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਬੀ ਤੀਰਥ ਬਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜੰਮਦੇ ਹੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾਲ਼ ਸਿਰ ਪੈ ਗਿਆ ਨਾ ਕੋਈ ਨੇਮ ਸਰਿਆ ਨਾ ਧਰਮ, ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ ਭਗਵਾਨ ਕੇਹੜੀ ਜੂਨੇ ਪਾਊ? ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਲੁੱਬੀ ਹੀ ਅੱਛੀ ਜੇਹੜੀ ਸਾਡੇ ਬੇਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਾਕੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨ੍ਹਾ ਆਈ ਹੈ॥ {{gap}}ਗੋਂਦਾਮਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਬੀ ਕਦੀ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਗਈ? {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਾ। ਸਹੁੰ ਦੇਬੀ ਦੀ ਮੇਰਾ ਤਾ ਅੱਜੁ ਤੋਂੜੀ ਸੂਤਕ ਬੀ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ। ਤਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਤਾਂਘੜਦੀ ਹਾਂ ਭਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਮਾਈ ਦਾ ਚੁੱਭਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਸੋ ਚਲੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਬੀ ਪਿੰਡੇ ਪਾਣੀ ਪੈ ਜਾਊ। ਕਾਕੇ ਦਾ ਪਿਉ ਜੇ ਮੇਰੇ ਆਖੇ ਲਗੋਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਅਰ ਇੱਕ<noinclude></noinclude> hm7gq4b33hwslywelxlhk5p9pl5spnm 250 66777 230838 197087 2026-07-29T11:34:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੫)}}</noinclude>ਵਾਰ ਲਾਟਾਂਵਾਲ਼ੀ ਸਾ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਲੈ ਚੱਲੋ ਫੇਰ ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਚਾਹੰਦੀ॥ {{gap}}ਗੋਂਂਦਾਮਲ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹਾਂ ਜੀ ਫੇਰ ਤਾਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਰੱਜ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੋ ਕੁਛ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਕਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਤਕਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂਂ। ਅਰ ਜਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਊ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀ ਕਹੇਂਗੀ ਕਿ ਇੱਕ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦੇਓ ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗੀ। ਅਸੀਂ ਤੀਮੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਉ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਾ ਹੋਇਯੇ ਤਦ ਤਾ ਤੂੰ ਕਹੇਂ ਬੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਤਾ ਉਹੋ ਸੁਭਾਉ ਹੈ ਜਿਹਾਕੁ ਲੋਕ ਕਹਾਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਭੂੰਡਾ ਭੂੰਡਾ ਕਿਤਨਾ ਕੁ ਭਾਰ, ਇਕ ਮੁਕੀ ਚੱਕ ਲੈ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ)॥ {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਹਾਹੁਕਾ ਲੈਕੇ ਆਖਿਆ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹੀਂ ਤਿਲੀਂ ਤੇਲ ਕਿੱਥੇ? ਮੈਂ ਤਾ ਸੱਚੋਂ ਮੰਨ ਗਈ ਸੀ ਭਈ ਲਾਲਾ ਹੋਰੀਂ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੀ ਟੋਹੰਦੇ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਕਿਨੇ ਸੱਚੁ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ (ਜੱਟੀ ਦਾ ਖਸਮ ਕਰਨਾ ਸੱਚੁ ਅਰ ਖੂਹਾ ਲੁਆਉਣਾ ਝੂਠ) ਅੱਛਾ ਜੀ ਜਾਓ ਹੱਟੀ ਜਾਕੇ ਬੈਠੋ ਐਮੈ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਉ ਨਾ ਜਾਲਿਆ ਕਰੋ॥ {{gap}}ਗੋਂਂਦਾਮਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈਂ ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਲੈ ਉੱਠੀ ਨਾ ਕਿਆ ਹੁਣ ਮੈਂ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਗੱਲ ਮੂੰਹੋਂ ਕੱਢ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਉਸ ਪਰ ਪਹਿਰਾ ਨਾ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਭੋਲ਼ੀਏ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦ ਆਖੀ ਹੈ ਭਈ ਗੰਗਾ ਜੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਮੈਂ ਤਾ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਸਾ ਜੇਹੜੀ ਤੈਂ ਆਖੀ ਸੀ ਭਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਾਟਾਂਵਾਲ਼ੀ ਅਰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸਨ ਪੁਆ ਦੇਓ ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਕਮਲ਼ੀ, ਕੁਛ ਕਿੰੰਉਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਸਾ ਰੱਖ ਕਿ ਜੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਬਰਕਤ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਜਗਨਨਾਥ ਅਰ ਗਯਾ ਜੀ ਬੀ ਚੱਲਿਯੇ॥ {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਹੋ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਜਗਨਨਾਥ ਵਲ ਬੀ ਜਰੂਰ<noinclude></noinclude> nbau8qnio6428pjyggwl8uq3crxvraj 250 66778 230839 197088 2026-07-29T11:34:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੬)}}</noinclude>ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹੋਂ। ਕਿੰਉ ਬਰਕਤ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਰਾਮਰੱਖੋ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਤਾ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਰੇਲ ਪਰ ਚੜ੍ਹ ਚੱਲੋ। ਐਉਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਕਹਿਯੇ ਬਰਕਤ ਦੀ ਤਾ ਕੁਛ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੱਧ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਅਜੇ ਓਹੋ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ (ਉਠ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਬਾਂਸ ਦਾ ਘਾਟਾ ਹੈ)। {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਹੱਸਕੇ ਬਜਾਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਅਰ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਮੁੰਡਿਆ ਜਾਹ ਬਜ਼ਾਰ ਜਾਕੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਨਾਮੇ ਨਿਵੇੜ ਲਿਆਉ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਕੇ ਕਹਿ ਦੇਹ ਭਈ ਭਾਯਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਨਾਮਾ ਹੱਥੋਂਹੱਥੀਂ ਚੁਕਾ ਦੇਵੋ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਰ ਹੱਟ ਕਈ ਦਿਨ ਬੰਦ ਰਹੇਗੀ॥ {{gap}}ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਯਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਬੀ ਭੋਲ਼ੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਂ ਸਾਡੀ ਆੜਤ ਦੀ ਹੱਟ ਠਹਿਰੀ ਜੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬੀ ਬੰਦ ਰਹੇ ਤਾਂ ਬੁਪਾਰੀ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੱਥੀਂ ਮਾਲ ਬੇਚਣ ਲਗ ਜਾਣ ਅਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪੈਂਠ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅੱਜੋ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੀ ਧਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਗੰਗਾ ਜੀ ਤਾ ਨਿੱਤ ਨਮੀ ਹੈ ਜਦ ਕਦੀ ਬਿਹਲ ਹੋਊ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਊ॥ {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਫੇਰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਬੀ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡੇ ਉਹ ਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਨਾਲ਼ੇੇ ਸਾ ਨੂੰ ਏਹੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮਝੌਤੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਭਈ ਤੀਰਥ ਵਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੂੰਹੋਂ ਕੱਢਕੇ ਫੇਰ ਪਿੱਛੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੀਦਾ। {{gap}}ਕੋਈ ਬੁਪਾਰੀ ਜੋ ਸੌਦਾ ਬੇਚਣ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਸ ਬੈਠਾ ਸਾ ਬੋਲਿਆ ਨਾ ਭਈ ਰਾਮਦਿੱਤਿਆ ਜੇ ਭਲੇ ਕੰਮ ਵਾਸਤੇ ਮਨ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਭਾਨੀ ਮਾਰਨੀ ਅੱਛੀ ਨਹੀਂ। ਏਹ ਘਰਾਂ ਦੇ<noinclude></noinclude> 2t0vwtfp04hg1eliyjs71hutmtckrqx 250 66780 230840 197090 2026-07-29T11:35:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੮)}}</noinclude>{{gap}}ਬੁਪਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਐਸ ਹਾੜ ਦਾ ਸੁਣਦੇ ਹੈਂ ਭਈ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨੂਰਮਹਿਲ ਹੈ। {{gap}}ਬੁਪਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਓਹ ਕੌਣ ਖੱਤਰੀ ਹਨ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੜੂਆਂ ਨੇ ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਬਿਆਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ? {{gap}}ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਓਹ ਖੱਤਰੀ ਤਾ ਕੋਹਲੀ ਹਨ ਪਰ ਬਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਰਕੇ ਡੇਰ ਹੋਈ ਕਿ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪੇਉ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਨੌਕਰੀ ਪਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਣੀਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਸੀਆਂ ਕਿ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਨੇ ਆਕੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਭਾਯਾ ਜੀ ਘਰ ਬੋਬੋ ਤਾ ਸਰਪਰ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਤਨੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕੋ ਹੱਠ ਰੱਖਿਆ ਭਈ ਬੀਬਾ ਮੈਂ ਤਾ ਜਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਸੋ ਅੱਛਾ ਉਹ ਜਾਣੋ ਤੁਸੀਂ ਬੋਬੋ ਅਰ ਭਾਨ ਅਰ ਰੁਲ਼ੇਦੂ ਨੂੰ ਲਜਾਕੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੁਹਾਲ਼ੇ ਲਿਆਵੋ ਮੈਂ ਹੱਟੀ ਰਹਾਂਗਾ॥ ਗੋਂਦਾਮਲ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਕਰਕੇ ਝੱਟ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਅਰ ਗੱਡੀ ਭਾੜੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਿਨ ਫੁਗਵਾੜੇ ਆ ਰਹੇ। ਸੰਗ ਜੋ ਫੁਗਵਾੜੇ ਦਾ ਬੀ ਬਹੁਤ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾ ਜਲੰਧਰਿਯੇ ਅਰ ਫੁਗਵਾੜਿਯੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਕੱਠੇ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਜਾਂ ਫਲੌਰ ਦੇ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾ ਨ੍ਹਾ ਧੋਕੇ ਕੁਛ ਕਸਾਰ ਪਿੱਨੀ ਕੱਢਿਆ ਅਰ ਕਈ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂਵਾਲੇ ਸੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਕੇ ਪਿੰਡ ਭਰਾਉਣ ਲੱਗੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਹੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਬੋਦੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਚਾਉਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਪੇੜੇ ਲਈ ਬੈਠੇ ਦੇਖਕੇ ਇੱਕ ਭਲੇਮਾਣਸ ਜੇਹੇ ਸਾਂਗੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿੰੰਉ<noinclude></noinclude> hpd60eq5s7hii1tkqiuxdrflgb4qvrs 250 66781 230841 197093 2026-07-29T11:35:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੯)}}</noinclude>ਜੀ ਜੇ ਬੁਰਾ ਨਾ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨੰਗੇ ਸਿਰੀਂਂ ਬੈਠੇ ਹਨ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ? {{gap}}ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਮੀਆਂ ਏਹ ਆਪਣਿਆਂ ਵਡਿਆਂ ਦੇ ਸਰਾਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਖੇਂ ਨਾ ਇਹ ਜੇਹੜੀਆਂ ਗੁਥਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੋ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਫੁੱਲ ਹੋਣਗੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਜੀ ਤਾਈਂ ਹਰੇਕ ਨਦੀ ਪਰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਿੰਡ ਭਰਾਉਂਦਾ ਜਾਊਗਾ॥ {{gap}}ਉਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਉਂ ਜੀ ਮੈਂ ਫੁੱਲ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਭਈ ਕਾਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ? {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਮੀਆਂ ਅਸਤਾਂ ਨੂੰ॥ {{gap}}ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਡਰਿਆ ਭਈ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਪੁੱਛਕੇ ਤੇ ਕਿਤੇ ਗੁੱਸੇ ਬੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਲਾਮਾਣਸ ਜਾਣਕੇ ਬੋਲਿਆ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੇਰਾ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ ਮੈਂ ਤਾ ਅਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਭਈ ਤੁਸੀਂ ਅਸਤ ਕਾਸ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹੋਂ? {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਮੀਆਂ ਫੇਰ ਤੋਂ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਕੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਜਾਹ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰਿਆ ਜਾਹ (ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਨਾ ਜਾਣਾ ਉਹ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਣਾ?) {{gap}}ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਲਾ ਤਾਂ ਬੀ ਦੱਸ ਤਾ ਛੱਡੋ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਸਾਡੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੀਏ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਸਿਵੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲ਼ੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਲੈਕੇ ਰੱਖ ਛੱਡੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਬਰਕਤ ਵਾਲ਼ੇੇ ਤਾ ਉਸੀ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਈ ਅਮਾਤੜ ਗਰੀਬ ਜਦ ਕਦੀ ਆਪ ਗੰਗਾ ਜੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਦ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਲਜਾ ਕੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ<noinclude></noinclude> k4z1abz879iqrunxthnnwl7404ui79c 250 66782 230842 197095 2026-07-29T11:35:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੦)}}</noinclude>ਹਨ। ਸੋ ਉਨਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਤ ਅਰ ਫੁੱਲ ਸੱਦੀਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬਰ ਜ਼ਰੂਰ, ਅੱਛਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਸਾਹਬ ਸਲਾਮ ਆਖਦੇ ਹੈਂ। ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਰੱਖਣੀ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਸਭ ਲੋਕ ਅਸ਼ਨਾਨ ਧਿਆਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਆਪੋ ਆਖਣੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਬਨ੍ਹਕੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਉਚੀ ਉਵਾਜ ਨਾਲ਼ ਬੋਲੇ (ਬੇਲੇਗਾ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਹੋਏਗਾ ਓ ਬੋਲ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੀ ਜੈ! ਹੇ ਮਾਤ ਗੰਗੇ ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਈ ਜੈ।) ਜਾਂ ਥੋੜਾ ਅਗੇ ਨੰਘੇ ਤਾਂ ਕੁਛ ਸੰਗ ਗੰਗਾ ਜੀ ਜਾਣਵਾਲਾ ਫਲੌਰ ਦਾ ਮਿਲ ਪਿਆ। ਜਲੰਧਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਇੱਕ ਭੂਪਾ ਨਾਮੇ ਨਾਈ ਸਾ ਉਸ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਭਈ ਫਲੌਰ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਲਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੁੜਮ ਬੀ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸਾਡੇ ਚੰਬੀਰੇ ਨੂੰ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਚੱਲ ਲੈਣ ਦਿਓ ਅੱਜ ਜਿਥੇ ਡੇਰਾ ਹੋਊ ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁਲੌਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਹੈ ਭਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੁੜਮ ਬੀ ਜਲੰਧਰ ਵਾਲ਼ੇੇ ਆਏ ਹੋਏ ਅਰ ਨਾਲ਼ੇੇ ਮੁੰਡਾ ਹੰਬੀਰ ਚੰਦ ਬੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਲੁਦੇਹਾਣੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭੂਪੇ ਨਾਈ ਨੇ ਡੌਲ ਨਾਲ਼ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਭਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੁੜਮ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। {{gap}}ਫੁਲੌਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾ ਕੁਛ ਚਿੰਤਾ ਜੇਹੀ ਹੋਈ ਪਰ ਫੇਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਭਈ ਹੁਣ ਮੂੰਹ ਲੁਕੋਣਾ ਅੱਛਾ ਨਹੀਂ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖਬਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਚਲੋ ਔਖੇ ਸੌਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਆਇਯੇ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਆਣਾ ਸਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤਾਇਆ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾਡੀ ਭਾਨੀ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਓਹ ਸਾਡੇ ਕੁੜਮ ਅਹੁ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਤਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਸਾਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਲਾਹ ਦੇਵੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਯੇ?<noinclude></noinclude> 5aqcjf2vjlqdn940orsb0vpkb6m875m 250 66783 230843 197096 2026-07-29T11:35:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਤਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਬੀਬਾ ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਣੇ ਹੀ ਹੋਂ ਨਾ ਕੁਛ ਫੁੱਲ ਪੱਤਰ ਜਰੂਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਹੀ ਪਊ ਕਿੰਉ ਜੋ ਸਿਆਣੇ ਆਖ ਗਏ ਹਨ (ਹਾਰੋਂ ਘਟਿਆ ਸੋ ਮੋਇਆ ਬਹਾਰੋਂ ਘੰਟਿਆ ਸੋ ਮੋਇਆ) ਸੋ ਅੱਛਾ ਜਿੱਥੇ ਸਉ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪੈ ਯਾ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਵਾਸਤੇ ਬਨ੍ਹਿਆ ਹੈ ਉਥੇ ਚਾਰ ਰੁਪੈਯੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਬੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਛੱਡੋ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਭਈ ਏਹ ਤਾ ਭੜੂਏ ਕੋਈ ਬਡੇ ਕੰਜਰ ਹਨ ਜੋ ਮਿਲਣੀ ਲੈਕੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਣ ਉੱਤਰੇ ਹਨ। ਬਾਵਾ ਇਹ ਬਿਧਰਮੀ ਤਾ ਕਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਭਈ ਕੋਈ ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਮੌਰੀਂ ਆ ਚੜ੍ਹੇ। ਭਲਾ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਜੀ ਸਰਦੇ ਵਰਦੇ ਠਹਿਰੇ ਚਾਰ ਰੁਪੈਯੇ ਖਰਚ ਲੈਣੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਕੁਛ ਔਖੇ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਅਮ੍ਹਾਤੜ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਖੂਹ ਪੈਂਦਾ? {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਆਖਿਆ ਤਾਇਆ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਂ ਕਿ ਏਹ ਜਲੰਧਰੀਏ ਬਡੇ ਬਿਸਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸੋ ਅੱਛਾ ਸਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਹਾਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹਿਯੇ ਨਾ? ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾ ਨੂੰ ਇਹ ਦਸੋ ਭਈ ਕੀ ਕੁਛ ਲੈ ਚਲਿਯੇ? {{gap}}ਤਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਜੈਰਾਮਾ ਭਲਾ ਤੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬੁਹਾਰ ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਜੋ ਕੁਛ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਹੈ ਸੋ ਲੈ ਚਲੋ॥ {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੱਟ ਇੱਕੀ ਰੁਪੈਯੇ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਪੰਜ ਦਸ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ੈਹਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ੇ ਲੈਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁੜਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਜਾ ਕੀਤੀ। ਅਰ ਪੰਜ ਰੁਪੈਯੇ ਜੁਦੇ ਕੱਢ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਹੱਥ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਲੰਧਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧੰਨ ਧੰਨ ਹੋਣ ਲਗੀ ਅਰ ਫੁਲੌਰੀਏ ਰਾਮਰਾਮ ਕਹਿਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਚਲੇ ਆਏ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਲੁਦੇਹਾਣੇ ਤੇ ਜੈਕਾਰੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਜਗਾ ਕੋਈ ਜਲੰਧਰੀਆ ਕਿਸੇ ਫੁਲੌਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ<noinclude></noinclude> 5utfgplbxtxxy7l46yeajgbkxnwxv0u 250 66784 230844 197097 2026-07-29T11:35:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਪਸ ਵਿੱਚੀਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਜਲੰਧਰੀਏ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਏਹ ਜੋ ਕਲ੍ਹ ਸਾਡੇ ਲਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਕਰ ਗਏ ਹਨ ਕੌਣ ਖਤਰੀ ਸੇ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੀ ਭੰਡਾਰੀ ਖੱਤਰੀ॥ {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੰਡਾਰੀ ਤਾ ਬਟਾਲ਼ੇੇ ਵਿਚ ਬਡੇ ਆਦਮੀ ਦੱਸੀਦੇ ਹਨ ਕੀ ਏਹ ਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹਨ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂੰਹੀ ਹੋਰ ਅਰ ਏਹ ਸਾਡੇ ਫੁੱਲੌਰ ਵਾਲ਼ੇੇ ਹੋਰ ਮੂੰਹੀਂ ਦੇ ਹਨ ਓਹ ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ ਪਾਟਣੀ ਕੇ ਭੋਰੀ ਭੰਡਾਰੀ ਹਨ ਪਰ ਏਹ ਸਾਡੇ ਸੈਹਰ ਵਾਲ਼ੇੇ ਬੀਰਪਾਲੀ ਭੰਡਾਰੀ ਸਦਾਉਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਬੀ ਕੁਛ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਨਿਤ ਨਮੀਆਂ ਹੀ ਸੁਣੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਹਾਕੁ ਦੇਖੋ ਹੱਡ ਚੰਮ ਧੰਦਲ, ਏਹ ਜਾਤਾਂ ਬੀ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਲਾ ਜੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਹੋਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਪਰੂੰ ਜੋ ਅਸੀਂ ਫੁਲੌਰ ਦੇ ਭੰਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਬੁਰੀ ਜੇਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਸੀ ਉਹ ਸਚ ਹੈ ਕੇ ਝੂਠ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿਹੜੀ? {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਸੁਣਿਆ ਸਾ ਭਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਰੰਡੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਕੱਢਿਆ। {{gap}}ਫੁਲੌਰੀਏ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਾ ਜੀ ਮੁੱਕਰਿਯੇ ਕਿੰਉ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਸੱਚੀ ਹੈ। ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਲ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਤੀਮੀ ਦੇ ਸਕੇ ਜੇਠ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਖਿਡਾਉਂਦੇ ਅਰ ਬਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਨੇੜੀ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਅਰ ਜੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ<noinclude></noinclude> du9ebfbgksy04x8sgavlripqfcpb3kr 250 66785 230845 197098 2026-07-29T11:35:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੩)}}</noinclude>ਰਤਾਕੁ ਸਿਰ ਤੱਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੌ ਸੌ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਅਰ ਸੁੱਖਾਂ ਸੀਰਨੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਏ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੋਟੋ ਸਹੁਰਿਓਂ ਨੱਕਵੱਢਿਓ। ਭਲਾ ਜੀ ਹੋਰ ਸਰੀਕੇ ਦੀ ਦਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੁੱਕਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀਂ? ਅਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਰਤ ਬੁਹਾਰ ਹੈ? {{gap}} ਫੁਲੌਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੱਛਾ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾ ਦੱਸਣਾ ਪਿਆ। ਸਾਰਾ ਸਰੀਕਾ ਅਰ ਸੈਹਰ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁੱਕਾ ਪੀਂਦਾ ਅਰ ਬਰਤਦਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਿਨ ਸਰੀਕੇ ਨੇ ਇਹ ਪਖੰਡ ਬਣਾਇਆ ਸਾ ਭਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੁੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਅਰ ਉਸ ਤੀਮੀਂ ਨੂੰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਬੜਨ ਦੇਣਾ ਪਰ ਹੁਣ ਕੁਛ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਜੇਠ ਹੁਕਾ ਬੀ ਸਾਰੇ ਪੀਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਉਹ ਤੀਮੀਂ ਬੀ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂਂ ਉਚੀ ਬਣੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਸੰਗ ਸਿਆਪੇ ਜਿਥੇ ਸ਼ੈਹਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੈ ਜਰਾ ਚਤੁਰ, ਸਭ ਤੇ ਅੱਗੇ ਬਧਕੇ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹਾਕੁ ਕਿਸੇ ਗੁਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ (ਚੋਰ ਉਚੱਕਾ ਚੌਧਰੀ ਗੁੰਡੀ ਰੰਨ ਪਰਧਾਨ॥) {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਨਾ ਓਏ ਲਾਲਿਆ ਸਾਡੇ ਸੈਹਰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਅਹੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੇਕ ਹੈ। ਭਾਈਆ ਜੇ ਸਾਡੇ ਸੈਹਰ ਇਹ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਨਾਲ਼ੇੇ ਤਾਂ ਉਸ ਰੰਨ ਦਾ ਨੱਕ ਬੱਢਕੇ ਸੈਹਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਅਰ ਨਾਲ਼ੇੇ ਉਸ ਦੇ ਜੇਠਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਬਰਤਣਾ ਨਾ ਮਿਲ਼ਦਾ॥ {{gap}}ਫੁਲੌਰਿਯੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਨੱਕ ਬੱਢਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਂ ਸਾਡੇ ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਦਣ ਦਾ ਉਸ ਰੰਨ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮ ਪਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਰਮ ਹਿਯਾ ਦੀ ਲੋਈ ਲਾਹਕੇ ਉਹ ਐਹੀ ਨਿਰਿੱਛ ਲਾਡਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲਿਹਾਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖ<noinclude>{{center|J}}</noinclude> bihxwm05tgsogn2j7gag0bxlw563lwc 250 66786 230846 197127 2026-07-29T11:35:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੪)}}</noinclude>ਦੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੰਘੀ ਪੱਟੀ ਅਰ ਦਦਾਸਾ ਸੁਰਮਾ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕੁੱਛੜ ਲਈ ਸਰੀਕੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਲ਼ੀ ਕੂਚੇ ਪਈ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਰ ਜੇਹੇ ਹੀ ਭੜੂਏ ਉਸ ਦੇ ਜੇਠ ਹਨ ਕਿ ਜੇਹਾ ਗਹਿਣਾ ਕੱਪੜਾ ਉਹ ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਉਸ ਭਾਗਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਮੁਣਸੀ ਮੁਸੱਦੀ ਆਪਣਾ ਬਗਾਨਾ ਇੱਕ ਬਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਟੰਗ ਹੇਠ ਦੀ ਲੰਘਾ ਛੱਡਿਆ ਹੋਣਾ ਅਰ ਕੋਈ ਸੁੱਕਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਜੇਠਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਜਾਲ ਹੈ ਜੇ ਚਾਉਲ਼ ਗੈਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਸਗੋਂ ਗਲੀ ਕੂਚੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਗੱਭਰੂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦੀ ਦੇਖ ਲੈਣ ਤਾ ਚੁੱਪ ਕੀਤੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰ ਨਾ ਕੁਛ ਸ਼ਰੀਕਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਬਠਾਲ਼ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੁਰੀਏ ਪਿੱਛੇ ਤਾ ਜੋ ਕੁਛ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਬਰ ਕਰਕੇ ਬੈਠ॥ {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾ ਨੂੰ ਕੁਛ ਆਖ ਛੱਡੀਂਂ ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਰ ਐਸ ਗੱਲੋਂ ਤਾਂ ਬਡਾ ਬਿਸਰਮ ਦੇਖਿਆ। ਭਲਾ ਇਹ ਤਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂਹਾਂ ਅਰ ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇ ਪਾਸ ਤਾ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦੇ ਕਿੰੰਉਕਿ ਉਹ ਦੀ ਬੈਠਕ ਬੈਠਕੇ ਤਾ ਸਭ ਦੀ ਮੱਤ ਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ? {{gap}}ਫੁਲੌਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਤਾ ਤੀਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਰ ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਜਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬਿਹੁਲ ਪਾਕੇ ਆਪਣੇ ਬੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਚਰਖਾ ਡਾਹਕੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬੇਹੜੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੀਮੀਆਂ ਆਪ ਆਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਚਰਖਾ ਡਾਹੁੰਦੀਆਂ ਅਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਾਂ ਏਹ ਦੋਨੋਂ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸੇ ਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਧੁੰਬਲ਼ੀੀ ਨੇ ਆਕੇ ਜਕਾਰਾ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ (ਜਕਾਰਾ ਓਏ ਗੰਗਾ ਮਾਈ<noinclude></noinclude> et9kvbe8qurqymthw40c1h7mu8pf5so 250 66787 230847 197099 2026-07-29T11:35:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੫)}}</noinclude>ਦੇ ਸੰਤੋ! ਬੋਲ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੀ ਜੈ! ਕੋਈ ਬੇਲਿਆ ਜੇਹੜਾ ਜਕਾਰਾ ਨਾ ਬੁਲਾਊ ਸੋ ਮਾਤਾ ਦਾ ਚੋਰ! ਬੋਲ ਗੰਗਾ ਮਾਈ ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਈ ਜੈ! ਕਿਸੇ ਨੈ ਕਿਹਾ ਜਕਾਰਾ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ! ਬੋਲ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੀ ਜੈ!) {{gap}}ਜਾਂ ਜਕਾਰੇ ਬੁਲਾ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੋਈ ਜਾਤਰੂ ਅਹੇ ਜਿਹੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਿਹੇਕੁ (ਰੰਗੁ ਬਣਿਆ ਹਰਿਦੁਆਰੇ ਗੰਗਾ ਮਾਈ ਰੰਗੁ ਬਣਿਆ। ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ ਦੋਨੋ ਭੈਣਾ ਮਾਰਖੰਡਾ ਤੇਰਾ ਬਡਾ ਭਰਾਉ, ਚਲੁ ਸੰਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨਾਉ। ਰੰਗੁ ਬਣਿਆ ਹਰਿਦੁਆਰੇ ਗੰਗਾਮਾਈ ਰੰਗੁ ਬਣਿਆ) ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਿੱਤ ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਜਾਂ ਜਮਨਾ ਪਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕਈ ਲੋਕ ਤਾ ਅਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਭਰਾਉਣ ਲੱਗ ਗਏ ਅਰ ਕਈ ਆਪਣੀ ਸੰਧਿਆ ਗਾਤਰੀ ਅਰ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜਕੇ ਅਹੇ ਜਿਹੇ ਮਨ ਕਥੀ ਸਲੋਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਹਾਕੁ। (ਜੈ ਜੈ ਜਮਨਾ ਮਾਈ। ਜੈ ਜੈ ਗੰਗਾ। ਜੈ ਨੀਲਧਾਰਾ ਜੀ ਕੀ।) ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਹਰ ਹਰ ਹਰ ਹਰ ਜਲ ਮਿਲਿਆ ਪਰਮੇਸੁਰ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਕਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤਨ ਕੀ ਗਈ ਬਲਾ) ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਗੰਗਾ ਗਯਾ ਗੁਦਾਵਰੀ ਤੀਰਥ ਬਡੇ ਪਰਾਗ, ਛਾਲੀ ਬਡੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕੀ ਪਾਪ ਕਟੇ ਹਰਦੁਆਰ)॥ {{gap}}ਜਾਂ ਸਭੋ ਨ੍ਹਾ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ ਹਾਇ ਮੇਰੀ ਗਠੜੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ। ਮੈਂ ਐਥੇ ਰੱਖਕੇ ਅਜੇ ਹੁਣ ਨ੍ਹਾਉਣ ਬੜਿਆ ਸਾ ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਤਿਆਰਾ ਹੂੰਝਾ ਫੇਰ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਪਾਸੋਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਅੱਛਾ ਹੋਇਆ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਗਠੜੀ ਗੁਆਚੀ ਜਿੱਦਣ ਦਾ ਘਰੋਂ ਤੁਰਿਆ ਹੈ ਨ ਕਿਸੇ ਸਾਧ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਅਰ ਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁੰਠੀ ਕਸਾਰ ਦੀ। ਸਹੁਰਾ ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਧੋਣ ਲੱਗੇ ਲਗੋਟੀ ਨਚੋੜ ਕੇ ਗਪਲ਼ ਗਪਲ਼ ਖਾਣ<noinclude></noinclude> sifbo2lq11e3i0giu2a3cxut4mda9nd 250 66788 230848 197100 2026-07-29T11:35:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੪)}}</noinclude>ਦੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੰਘੀ ਪੱਟੀ ਅਰ ਦਦਾਸਾ ਸੂਰਮਾ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕੁੱਛੜ ਲਈ ਸਰੀਕੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਲ਼ੀ ਕੂਚੇ ਪਈ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਰ ਜੇਹੇ ਹੀ ਭੜੂਏ ਉਸ ਦੇ ਜੇਠ ਹਨ ਕਿ ਜੇਹਾ ਗਹਿਣਾ ਕੱਪੜਾ ਉਹ ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਉਸ ਭਾਗਵਾਨ ਨੇ ਸਹਿਰ ਅਰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਮੁਣਸੀ ਮੁਸੱਦੀ ਆਪਣਾ ਬਗਾਨਾ ਇੱਕ ਬਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਟੰਗ ਹੇਠ ਦੀ ਲੰਘਾ ਛੱਡਿਆ ਹੋਣਾ ਅਰ ਕੋਈ ਸੁੱਕਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਜੇਠਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਜਾਲ ਹੈ ਜੋ ਚਾਉਲ਼ ਗੈਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਸਗੋਂ ਗਲ਼ੀ ਕੂਚੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਗੱਭਰੂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦੀ ਦੇਖ ਲੈਣ ਤਾ ਚੁੱਪ ਕੀਤੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰ ਨਾ ਕੁਛ ਸਰੀਕਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਬਠਾਲ਼ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੁਰੀਏ ਪਿੱਛੇ ਤਾ ਜੋ ਕੁਛ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਬਰ ਕਰਕੇ ਬੈਠ॥ {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾ ਨੂੰ ਕੁਛ ਆਖ ਛੱਡੀਂਂ ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸੈਹਰ ਐਸ ਗੱਲੋਂ ਤਾਂ ਬਡਾ ਬਿਸਰਮ ਦੇਖਿਆ। ਭਲਾ ਇਹ ਤਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂਹਾਂ ਅਰ ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇ ਪਾਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦੇ ਕਿੰੰਉਕਿ ਉਹ ਦੀ ਬੈਠਕ ਬੈਠਕੇ ਤਾ ਸਭ ਦੀ ਮੱਤ ਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ? {{gap}}ਫੁਲੌਰੀਆ ਬੋਲਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਤਾ ਤੀਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਰ ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਜਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬਿਹੁਲ ਪਾਕੇ ਆਪਣੇ ਬੇਹੜੇ ਵਿੱਚ ਚਰਖਾ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬੇਹੜੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੀਮੀਆਂ ਆਪ ਆਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਚਰਖਾ ਡਾਹੁੰਦੀਆਂ ਅਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਾਂ ਏਹ ਦੋਨੋਂ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸੇ ਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਧੁੰਬਲ਼ੀ ਨੇ ਆਕੇ ਜਕਾਰਾ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ (ਜਕਾਰਾ ਓਏ ਗੰਗਾ ਮਾਈ<noinclude></noinclude> lcxaivtjtzj9wd02t9pxeybejp6tftk 250 66790 230849 197103 2026-07-29T11:36:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੬)}}</noinclude>ਬੈਠ ਜਾਵੇ। ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਸਾਲੇ ਨੂੰ ਧਨੇਸੜੀ ਮਿਲ਼ੀ। ਡੂਮਾਂ ਦਾ ਖੱਟਿਆ ਕੁੱਤੇ ਗਏ ਗੁਆਇ॥ {{gap}}ਉਸ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ੇੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਸਚੋ ਹੈਨਾ ਤੀਰਥ ਵਰਤ ਆਉਣੇ ਦਾ ਤਾ ਇਹੋ ਫਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਛ ਹੱਥੋਂ ਸਰਿ ਆਵੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਘਰੇ ਬੈਠਾ ਰਹੇ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਨਿੱਕਲ਼ੇੇ। ਪਰ ਐਹੇ ਜਿਹੇ ਸੂਮਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਚੱਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਕੇ ਬੀ ਦਯਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣੀ ਪਰ ਅੱਛਾ ਸਿਆਣੇ ਇਹ ਬੀ ਤਾਂ ਆਖ ਹੀ ਗਏ ਹੈ ਨਾ ਕਿ (ਸੂਮ ਜੋੜੇ ਪਲ਼ੀ ਪਲ਼ੀ ਤਾ ਰੱਬ ਹੜ੍ਹਾਵੇ ਕੁੱਪਾ।) {{gap}}ਫੇਰ ਸਭੋ ਤੁਰ ਪਏ ਤਾਂ ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਕਈਆਂ ਦੁਆਬੇ ਦਿਆਂ ਸੈਹਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ ਮਿਲਿਆ ਅਰ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਕਈਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਸੋ ਪਾਸ ਬਰੇਤੀ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਕਰ ਲਏ। ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਭੇ ਹਰਦੁਆਰ ਅਸਨਾਨ ਕਰਨੇ ਨੂੰ ਚੱਲੇ ਤਾਂ ਤੀਮੀਆਂ ਬੀ ਸਭੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਈਆਂ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਚਲ ਭਾਬੋ ਨ੍ਹਾਉਣ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਚੱਲ ਬੇਬੇ ਜੀਆਂ ਨ੍ਹਾ ਆਇਯੇ। ਕਿਨੇ ਪਾਨੋ ਅਤੇ ਠਾਕੁਰੀ ਅਰ ਭੱਪੀ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਅਰ ਕਿਨੇ ਖੇਮੀ ਅਰ ਬੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰੀ। ਇੱਕ ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਬੋਬੋ ਜਟੋ ਅਰ ਮਾਲਣ ਅਰ ਗੁਜ਼ਰੀ ਪਾਰੋ ਸਿੱਬੀ ਦ੍ਰੋਪਤੀ ਸੋਧਾਂ ਨਰੈਣੀ ਰਾਜਾਦੇਈ ਕਰਮੋ ਬੰਨੋ ਬਿਸੋ ਕਿਸਨੀ ਸਾਡੇ ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਏਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਹੁਟੀਆਂ ਅਰ ਤੀਮੀਆਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਚੱਲੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਤੂੰ ਕਹੇਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ੇੇ ਮੈਂ ਬੀ ਨ੍ਹਾ ਆਵਾਂ? {{gap}}ਸੱਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬਹੁਟੀਏ ਤੇਰੀ ਸੱਸ ਦਦੇਹਸ ਅਰ ਪਤੀਹਸ ਅਰ ਹੋਰ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਅਰ ਫਫੇਹਸ ਸੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਸਭੇ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਹਨ ਜਦ ਏਹ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤਾਂ<noinclude></noinclude> 1q9lm3qqen754ixsmfbbshr9kbwx9fu 250 66791 230850 197104 2026-07-29T11:36:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੭)}}</noinclude>ਤੂੰ ਬੀ ਨਾ ਆਵੀਂ ਸੁਖੀ ਸਾਂਦੀ ਤੈਂ ਬਗਾਨੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕਿਉਂ ਜਾਣਾ ਸਾ? ਦੇਖੁ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਦਦਿਅਹੁਰਾ ਸਹੁਰਾ ਅਰ ਪਤਿਆਹੁਰਾ ਸਭੋ ਧੋਤੀਆਂ ਫੜੀ ਤਿਆਰ ਬੈਠੇ ਹਨ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਗਾਨਿਆਂ ਮਰਦਾਂ ਅਰ ਤੀਮੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੀ ਜੁੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਹੋ ਜੀ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਿਆਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਕੇ ਨ ਤਾ ਉਚੀ ਤੇ ਕੁਛ ਗੱਲ ਹੀ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ ਅਰ ਨ ਕਿਤੇ ਮੇਲਾ ਹੀ ਦੇਖ ਸਕਾਂਗੇ ਏਹ ਤਾ ਸਭ ਸਾਡੀਆਂ ਹਾਨਣਾਂ ਹਨ। ਸਗੋਂ ਜੇ ਤੂੰ ਕਹੇਂ ਤਾ ਇਨਾਂ ਇੱਕੋ ਜੇਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਕੇ ਮੈਂ ਬੀ ਨਾ ਆਵਾਂ। ਅਰ ਜੇ ਤੂੰ ਕਹੇਂਗੀ ਤਾਂ ਘਰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼਼ ਜਾਕੇ ਫੇਰ ਚੁੱਭੀ ਲਾ ਆਵਾਂਗੀ॥ {{gap}}ਸੱਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੀਬੀ ਦਾਦੇ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਗਾਉਣ ਤੇਰੀਆਂ ਹਾਨਣਾਂ ਮੈਂ ਤਾ ਤੈ ਨੂੰ ਪਚਾਈਆਂ ਰੰਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਭੇਜਣਾ! ਕੇਡੀ ਅਲੋਕਾਰੀ ਆਈ ਹੈ ਜਹਾਨ ਦੀਆਂ ਰੰਨਾ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਓਪਰਿਆਂ ਨਾਲ਼਼ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ? ਚੱਲ ਹੱਟਕੇ ਬੈਠ ਕੋਈ ਰਾਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੋਬੋ ਹਾਹੜੇ ਹਾਹੜੇ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਕਾਇਆਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਪਿਛਲੀ ਪੈਰੀਂ ਆ ਜਾਊਂਗੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਨੂੰ ਜਾਇ ਆਉਣ ਦਿਹ। ਇੱਧਰ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਸੀਆਂ ਕਿ ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਓਹ ਸਭੋ ਤੀਮੀਆਂ ਜੋ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਸੀਆਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਕੇ ਉਸ ਬਹੁਟੀ ਕੋਲ਼ ਆਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ ਕੁੜੇ ਕਿਰਪੀਏ ਚੱਲ ਨ੍ਹਾ ਆਇਯੇ? {{gap}}ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੋਂ ਸਾਡੀ ਸੱਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੀ ਜਾਓ ਤੁਸੀਂ ਨ੍ਹਾਇ ਆਓ॥ {{gap}}ਓਹ ਸਭ ਆਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਕਿ ਬੋਬੋ ਕਿਰਪੀ<noinclude></noinclude> 37pwh2kmrp1oxke0x7bbxmhvzi7i57p 250 66792 230851 197105 2026-07-29T11:36:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੮)}}</noinclude>ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨ੍ਹਾਉਣ ਭੇਜ ਦਿਹ ਅਸੀਂ ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੱਗੋਂ ਜਾਕੇ ਨ੍ਹਾਇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸੱਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਬੇਬੇ ਸਾਡੇ ਮਰਦ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣਗੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਬਗਾਨੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਭੇਜਣਾ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਸਭ ਤਿਆਰ ਹਨ ਪਰ ਕਿਰਪੀ ਨੂੰ ਖਬਰ ਹੈ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਕਿਹ ਦੀ ਮੱਤ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ (ਚੋਲ਼ੇ ਸੀਉਂਦਿਆਂ ਉੱਧਲ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) {{gap}}ਉਨੀਂ ਆਖਿਆ ਬੇਬੇ ਤੂੰ ਕੇਹੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ ਭਲਾ ਨਿਆਣੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਨਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੇ ਦਾ ਚਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈਨਾ। ਤੂੰ ਤਾ ਕੋਈ ਜੱਗੋਂ ਮੁਲਖੋਂ ਬਾਹਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਨੀ ਹੈਂ। ਭਲਾ ਦੇਖ ਤਾ ਤੈ ਨੂੰ ਚੋਲ਼ੇ ਸੀਤੀ ਉਧਲ਼ਨੇ ਦਾ ਕਹਾਣਾ ਪਾਉਣਾ ਬਣਦਾ ਸਾ? {{gap}}ਸੱਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੇਬੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉਤੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਾਣਾ ਪਾਇਆ ਅਸੀਂ ਤਾ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਵਾਸਤਾ ਜੋ ਧਿਗਾਣੇ ਚਪੜ ਚਪੜ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਾਓ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਰਾਜ ਹੈ? {{gap}}ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲੀ ਨੀ ਚੱਲੋ ਭੈਣੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਰਪੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਜੀਉ ਤਾ ਨਹੀਂ ਥੋੜਾ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲਜਾਕੇ ਕੀ ਕੱਢਣਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਬਿਨਾ ਰਾਹੁ ਤਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਚੱਲਿਆ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਅਛਾ ਬੇਬੇ ਸਾ ਨੂੰ ਕਾਹ ਨੂੰ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ ਹੈ ਜਮਜਮ ਤੂੰ ਉਹ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇਹ ਭਾਵਾਂ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਹ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਸਭੇ ਹਰਦੁਆਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਈਆਂ। ਜਾਂ ਸਭ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਤਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਆਓ ਭੈਣੋਂ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲਇਯੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਜੋ ਉਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਭਾਬੀ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਕੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?<noinclude></noinclude> dz6tar4b5kv8f51nj9qfbtui86h1ewj 250 66793 230852 196810 2026-07-29T11:36:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੭੯)}}</noinclude>{{gap}}ਭਾਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੀਬੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਇਥੋਂ ਗੰਗਾ ਉਤੇ ਬੈਠਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਭੈਣ ਬਣਾ ਲਈਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਗੰਗਾਜਲ ਦੀ ਚੁਲ਼ੀ ਭਰਕੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪਰ ਪਾ ਦੇਈਦੀ ਹੈ ਅਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਕੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਫੇਰ ਉਸ ਦੂਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪਰ ਚੁਲ਼ੀ ਦੇ ਕੇ ਪਲ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਬੱਸ ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲਈਦੀਆਂ ਹਨ ਫੇਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਭੈਣ ਜਾਣਕੇ ਪਿਆਰ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ। ਅਰ ਦੁਖ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋ ਮੱਦਤ ਲਈਦੀ ਅਰ ਆਪ ਉਸ ਦੀ ਮੱਦਤ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਨਾਲੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰੀਦੀ। {{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਭਾਬੀ ਮਰਦ ਬੀ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤੀਮੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਭਾਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਮਰਦ ਬੀ ਵਥੇਰੇ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰ ਫੇਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਰਨੀ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਮਰਦ ਚੁਲੀਆਂ ਬੀ ਬਥੇਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਬਣਾਕੇ ਬੀ ਧਰਮ ਭਰਾਉ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਮੈਂ ਬੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਜਰੂਰ ਲਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਜਾਂ ਸਭੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲੈਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਕਲਵਾਲ਼ੀ ਬੋਲੀ ਭੈਣੋਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੀ ਓਪਰੀ ਨਾਲ਼ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਲਮਾਂਗੇ ਕਿੰਉ ਜੋ ਸੈਹਰ ਵਿੱਚਲੀ ਨਾਲ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਲੜਾਈ ਭਿੜਾਈ ਅਰ ਗੁੱਸਾ ਗਿਲਾ ਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਬੀ ਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਚੁਲ਼ੀਆਂ ਕਿਸੀ ਦੂਰ ਰਹਿਣੇ ਵਾਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੋਂ ਕੁਧਰਮੀ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪਵੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਛਾ ਭੈਣੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸੇ ਮਾਰੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> 5vrrs6scjcxrqx3a85fbnu7wdnbshzo 250 66794 230853 197106 2026-07-29T11:36:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੦)}}</noinclude>ਹੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਬਣਾ ਚੱਲੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਚੁਲ਼ੀ ਇਸ ਤੇ ਲੈਕੇ ਪੀ ਲਈ ਅਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਚੱਲੇ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭੈਣ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਆਊ ਸਾ ਨੂੰ ਘਰ ਤੇ ਸੱਦ ਲਊ। ਬਲਾ ਲੈ ਇਸ ਡੌਲ ਨਾਲ਼ ਸਾਨੂੰ ਅਸਨਾਨ ਤਾ ਫੇਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਯਾ ਕਰੂਗਾ॥ {{gap}}ਉਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਭੈਣੋਂ ਐਥੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਬੈਠੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਚੀਜਾਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਹਨ ਆਓ ਅਸੀਂ ਬੀ ਕੁਛ ਛੱਡ ਦੇਇਯੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੁਲ਼ੀ ਭਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇ ਬਤਾਊਂ ਖਾਣੇ ਛੱਡੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਮੈਂ ਤਾ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਖਾਣੀ ਛੱਡੀ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭੈਣੋਂ ਅਸੀਂ ਤਾ ਕੋਈ ਐਹੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ ਛੱਡਾਂਗੇ ਜਿਹੜੀ ਸਾਨੂੰ ਕਦੀ ਲੱਭ ਨਾ ਸਕੇ ਜਿਹਾਕੁ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸੋ ਮੈਂ ਤਾ ਓਹ ਛੱਡੇ ਕਿੰਉਕਿ ਨਾ ਓਹ ਦਿੱਸਣ ਨਾ ਸੁਰਤ ਚੱਲੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਨੇ ਪਾਸੋਂ ਕਿਹਾ ਬੀਬੀਓ ਇਹ ਜੋ ਕੁਛ ਛੱਡਣੇ ਛੁਡਾਉਣੇ ਦੀ ਰੀਤ ਤੁਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਇਹ ਨਿਰੀ ਏਹੋ ਨਹੀਂ ਜੇਹੀ ਕੁ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੀ। ਇਹ ਤਾ ਇਹ ਗੱਲ ਸੀ ਭਈ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਰਕੀਂਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੀਰਥ ਪੁਰ ਆਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਚੁਲ਼ੀ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹਿਯੇ। ਜਿਹਾਕੁ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਅਥਵਾ ਹੰਕਾਰ ਛੱਡਿਆ। ਸੋ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾ ਕੋਈ ਚੀਜ ਬੀ ਨਾ ਛੱਡੀ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਛੱਡਣੇ ਉੱਤੇ ਲੱਕ ਬਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਬਾਵਾ ਜੀ ਇਹ ਤਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ ਸਾਡੇ ਕਬੀਲਦਾਰਾਂ ਤੇ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਕਦ ਛੁੱਟ ਸੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਡੀ ਦੌੜ ਅਸੀਂ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਤੇ ਕੀ ਛੁਟ ਜਾਣਾ ਹੈ? {{gap}}ਜਾਂ ਨ੍ਹਾ ਧੋਕੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਮੁੜਨ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ ਹੈ<noinclude></noinclude> ck1e756cjeh9z9bmxknzjai94u1wydk 250 66795 230854 197107 2026-07-29T11:36:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੧)}}</noinclude>ਲੁਹੜਾ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਖੂਹ ਪਵਾਂ ਮੇਰੀ ਸੁੱਥਣ ਨਾਲੋਂ ਤਾ ਕਿਨੇ ਬਟੂਆ ਤੋੜ ਲਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੁਪੈਯੇ ਤਾ ਇੱਕ ਪਾਉਲੀ ਅਰ ਦੋਹੁੰ ਆਨਿਆਂ ਦੇ ਡੱਬਲੀ ਟਕੇ ਸੇ। ਦੂਜੀ ਬੋਲੀ ਧਾੜ ਨੀ ਧਾੜ ਮੇਰੀ ਤਾ ਚਾਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਲੜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੌਂਚੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਤੀਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਹੈ ਮੈਂ ਡੁੱਬੀ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦੀ ਕੜੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਰੱਖਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣੇ ਵੜੀ ਸੀ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਜਿਹੀ ਪਾਸੋਂ ਬੋਲੀ ਨੀ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੀਓਂ ਔਤ ਨਪੁੱਤਿਆਂ ਦੀਓ ਬਛੇਰੀਓ ਤੁਸੀਂ ਉਡ ਪੁਡ ਜਾਮੋਂ ਐਡੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਏਹ ਚੀਜਾਂ ਸੁਮ੍ਹਾਲੀਆਂ ਕਿਹ ਨੂੰ ਸੀਆਂ। ਜਾਓ ਤੁਸੀਂ ਐਡੀਆਂ ਹੀ ਉੱਖੜਿਆਂ ਦੀਓ ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੂੰਡਾ ਮੁਨਾਉਣੀ ਬੁੱਢੀ ਤਾ ਧਿਗਾਣੇ ਉਲਾਂਭੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਨਾ ਜੇਹੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗਦੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਠ ਤੁਰੀ ਬੱਢੀਓ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਤਾ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੁੱਤ ਮੁੰਨਣਗੇ ਨਾ ਕਿ ਤੂੰ ਐਡੀ ਸਿਆਣੀ ਹੋਕੇ ਇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਕਿੰੰਉ ਨਾ ਸੁਮ੍ਹਾਲੀਆਂ? ਭਲਾ ਮੈਂ ਝੁੰਗਾ ਖਾਣੀ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਜਿੰੰਉ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੜੀਆਂ ਨਿੱਕਲ਼ੋਂ ਹੀ ਨਾਹੀ॥ {{gap}}ਕਿਨੇ ਪਾਸੋਂ ਆਖਿਆ ਬੁੱਢੀਏ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਰਿਆਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖੀਦਾ। ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੀ ਨੇ ਬੁਰਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ ਕਿਹਾ ਬੇ ਹੋਊ ਭਾਈ ਪਾਪ ਲਗਦਾ ਮੈਂ ਖਸਮ ਮਿੱਟੀ ਇਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦਰਿਆਉ ਨਾ ਕਹਾਂ ਤਾ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ ਜਿਸ ਝੁੰਗੀ ਬਸੀ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਕੱਪੜੇ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮਾਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਅੱਛੀ ਤਰਾਂ ਨਜਰ ਮਾਰਕੇ ਦੇਖੋ ਲੱਭ ਪੈਂਣਗੇ ਕਿਤੇ ਵਿੱਚੇ ਹੀ ਹੋਣੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੀ ਬੋਲੀ ਬੇ ਰਾਮ ਭਾਈ ਕਦੀ ਗਈ ਚੀਜ ਬੀ ਲੱਭਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? (ਗਏ ਊਂਠ ਅਯੜ ਰਲ਼ੇ॥)<noinclude>{{center|K}}</noinclude> e2hs5dd0gq9vtqa8vydbzow7tc45znp 250 66796 230855 197108 2026-07-29T11:36:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੨)}}</noinclude>{{gap}}ਜਾਂ ਸੱਭੇ ਤੀਮੀਆਂ ਉਥੋਂ ਤੁਰੀਆਂ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਆਈਆਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਐਹਾ ਜਿਹਾ ਧੱਕਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੁਛ ਕਹਿਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਹੈ ਜਾਂਦੂ ਤੈਂ ਤਾ ਮੇਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਸਿੱਟਿਆ ਸਾ ਉੱੱਖੜਿਆਂ ਦਾ ਅੱਗਾ ਦੇਖਕੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ। ਐਹੀ ਜੇਹੀ ਜੁਆਨੀ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਥਾਂਉ ਹੈ? ਆਂਹਾਂ ਨੀ ਕਾਹਨੋ ਦੇਖ ਤਾ ਜਾਣੀਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗਸੀ ਪੈ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਹਨੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਇ ਲੁਹੜਾ ਬੇਬੇ ਮੈਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਤਾ ਉਹ ਕੇਹੜਾ ਪੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਐਹਾ ਜਿਹਾ ਕਾਹਲ਼ਾ ਸਾ? ਹੈ ਹੈ ਉਹ ਨੂੰ ਨਿਘਾਰ ਪੈ ਜਾਏ ਓਨ ਇਹ ਨਾ ਜਾਤਾ ਭਈ ਕੁੜੀ ਨਿਆਣੀ ਹੈ। ਚਲ ਤਾ ਮੈਂ ਉਹ ਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਮਰਦਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੇਹੀਕੁ ਧਨੇਸੜੀ ਦੁਆਉਂਨੀ ਹਾਂ। ਨੀ ਉਹ ਨੂੰ ਨਿੱਘਰ ਸਿਘਿਰੀ ਆ ਜਾਏ ਦਾਦੇ ਮੁਗਾਉਣੇ ਨੇ ਸਾਡੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਧਰਤ ਪਰ ਪਟਕਣਾ ਲਿਆ ਸਾ॥ {{gap}}ਪਾਸੋਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚੁੱਪ ਕਰ ਮਾਈ ਮੇਲੇ ਗੇਲੇ ਦਾ ਇਹੋ ਸੁਭਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਈਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦਰੜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਬਜਦੇ ਹਨ ਸੋ ਹੋਊ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦਿਓ ਤੀਰਥ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੋਟਾ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਤੀਮੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਲਾ ਬੇ ਭਾਈ ਭਲਾ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੁਮਾਇਤ ਕਰਨੀ ਸੀ ਨਾ ਸਾਡਾ ਤੀਮੀਆਂ ਮਾਨੀਆਂ ਦਾ ਹੁਮੈਤੀ ਕੌਣ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਥੇ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਦਿਖਾਲ਼ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਜਿਨ ਸਾਡੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਮਾਰਿਆ ਸਾ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਬਾਦ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਆਈਆਂ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਜੀ ਪਰ ਬੀਤ ਗਏ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਲਓ ਭਈ ਹੁਣ ਅਸਨਾਨ ਧਿਆਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਚਲੋ ਘਰਾਂ ਦੀ<noinclude></noinclude> nfxskon3qj2zdblbq6snpl9pg9ibho9 250 66797 230856 197109 2026-07-29T11:36:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੩)}}</noinclude>ਤਿਆਰੀ ਕਰੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉੱਠ ਤੁਰੇ ਅਰ ਕਈ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਆਕੇ ਰੇਲ ਪੁਰ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ। ਦੇਹੁੰ ਚਹੁੰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੰਗ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਆ ਪਹੁੰਚਾ। ਅਰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਗੰਗਾਜਲ ਅਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲੀਆਂ ਬੰਡੀਆਂ॥ {{gap}}ਲਾਲਾ ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਦੀ ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੱਭਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਦਾ ਪਿਉ ਸਾ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਤੀਰਥ ਜਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਸਬੱਬ ਭੁੰਨੇ ਸੌਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਤਕਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੁਛ ਮਿੱਠਾ ਥਿੰਧਾ ਅਰ ਥੋਹੜੇ ਜਿਹੇ ਚਾਉਲ਼ ਘਰ ਭੇਜ ਦੇਇਯੋ ਕਿੰਉ ਜੋ ਭਲ਼ਕੇ ਛਿੱਦੁ ਲੈਕੇ ਮੰਜੇ ਸੌਣਾ ਬਖਸਾ ਲਇਯੇ । ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਨੇ ਚਾਉਲ਼ ਭੇਜੇ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਬਾਹਮਣ ਨੇਂਉਦ ਦਿਤੇ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਪਰਤਾਣੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਚਾਉਲ਼ ਅਰ ਮਾਂਹ ਰਿਨਾਕੇ ਫੁਲ਼ਕੇ ਪਕਵਾਏ ਅਰ ਬਾਹਮਣ ਜੁਮਾਲ਼ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੰਜੇ ਸੌਣੇ ਦੀ ਪਰਵਾਨਗੀ ਲੈ ਲਈ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਪੰਜ ਸੱਤ ਤੀਮੀਆਂ ਜੋ ਮਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਗੋਂਦਾਮੱਲ ਦੀ ਬਹੁਟੀ ਪਾਸ ਕੋਈ ਅਟੇਰਨ ਫੜਕੇ ਅਰ ਕੋਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧੁਣਖੀ ਲੈਕੇ ਅਰ ਕੋਈ ਦੋ ਤਿੰਨ ਚੂਹਟੀਆਂ ਰੂੰ ਦੀਆਂ ਫੜਕੇ ਆਪੋ- ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਆ ਬੈਠੀਆਂ ਤਾਂ ਕੁਛ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਕਿਨੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਅਰ ਕਿਨੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀ ਕੱਤਦੀ ਬੋਲੀ ਬੇਬੇ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਛਿੱਦ ਲਿਆ ਸਾ। ਕੀ ਹੋਇਆ ਕੁਛ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤਾ ਛਿੱਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਘੱਲਨਾ ਸਾ। ਦੇਖ ਤਾਂ ਜਦ ਅਸੀਂ ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ ਤੇ ਗੋਕਲ ਨੂੰ ਭੱਦ ਕੇ ਆਏ ਸੇ ਤਾ ਪਹਿਲੋਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਛਿੱਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਘੱਲ ਲਿਆ ਸਾ ਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸਾਹੁ ਆਇਆ ਸਾ। ਬੇਬੇ ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਹੁਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਰਤੋਂ ਛੱਡਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ<noinclude></noinclude> 1usqlraaqjdomlmo9qnrhvgbs5h63h4 250 66798 230857 197111 2026-07-29T11:37:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੪)}}</noinclude>ਜਾਂ ਭਲ਼ਕੇ ਰੁਲਦੂ ਦਾ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਬਿਆਹ ਕਰੋਂਗੇ ਤਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਜੀ ਜਾਜੀ ਬੀ ਨਹੀਂ ਦੇਮੋਂਗੇ॥ {{gap}}ਗੋਂਂਦਾਮੱਲ ਦੀ ਬਹੂ ਨੇ ਅਚੰਭਾ ਜੇਹਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਅੜਿਯੇ ਰਾਮੀਏਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਜੇਹੜੇ ਅਸੀਂ ਬਾਹਮਣ ਜੁਮਾਲ਼ੇ ਸੇ ਸਹੁੰ ਤੇਰੀ ਉਨ੍ਹੀਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਅਰ ਚਾਉਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾ ਛੱਡੀ। ਭੈਣੇ ਮੈਂ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ! ਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਇਆਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਕਾਹਦੇ ਸੇ ਕੋਈ ਟੋਏ ਹੋਣਗੇ! ਨੀ ਤੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਬੰਦੀ ਹੈਂ ਰੱਬ ਝੂਠ ਨਾ ਬੁਲਾਵੇ ਓਹ ਤਾ ਕੋਈ ਐਹੈ ਨਦੀਦੇ ਸੇ ਕਿ ਅੰਨ ਨੂੰ ਹਾਬੜੇ ਹੋਏ ਪਏ! ਬੇਬੇ ਕੀ ਜਾਣੀਯੇ ਉਨ੍ਹੀਂ ਕਦੀ ਅੰਨ ਡਿੱਠਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾ। ਤੂੰ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਂ ਮੈਂ ਅਣਤੋਲੀ ਮਿੱਟੀ ਪੁਰ ਬੈਠੀ ਹੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਹੂੰਗੀ ਓਹ ਤਿੰਨੋਂ ਜਣੇ ਬਲਟੋਹੀ ਮਾਂਹਾਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗਰ ਪੀ ਗਏ! ਮੈਂ ਨੂੰ ਭਰਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਅਸੀਂ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਟਾ ਗੁਨ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਟੱਬਰ ਟੀਹਰ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਲ਼ਾਈ। ਫੇਰ ਦੱਸ ਤਾ ਪਰਸਾਦ ਤੈਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਘੱਲਦੇ॥ {{gap}}ਰਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਹੈ ਨੀਂ ਤੁਸੀਂ ਕੇਹੜੇ ਕੇਹੜੇ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੁਮਾਲਿਆ ਸਾ ਓਹ ਚੰਦਰੇ ਬਾਹਮਣ ਕਾਹਦੇ ਸੇ ਕੋਈ ਛਨਿੱਛਰ ਸੇ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੇਬੇ ਇੱਕ ਤਾ ਸਾਡਾ ਪਾਂਧਾ ਜਗਨਾ ਸਾ ਅਰ ਦੂਜਾ ਮਿੱਸਰ ਰਾਮਜਸ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਰ ਤੀਜੇ ਦਾ ਮੈਂ ਨਾਉਂ ਤਾ ਜਾਣਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿੱਸੂ ਦੇ ਕੋਟ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕੇ ਜੇਹੇ ਰੰਗ ਲੰਮਾ ਜੇਹਾ ਸਾ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਨੀ ਆਹੋ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਉਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਰ ਸੈਂਕਰ ਦਾ ਲਾਲਾ ਬੀ ਸਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਉਂਦਾ ਕਹਿ ਆਇਆ ਸੀ। ਭੈਣੇ ਸਾਰੇ ਬਾਹਮਣ ਜੇਉਂ ਚੁਕੇ ਉਸ ਪੱਟੇ ਜਾਣੇ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨੇ ਵਿਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਕੀ ਜਾਣੀ ਉਹ ਦਾ ਨਾਉਂ ਗੋਪੀ ਹੈ। {{gap}}ਗੋਂਂਦਾਮੱਲ ਦੀ ਬਹੁਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਹਾਂ ਸੱਚੁ ਉਸ ਉਖੜੇ ਦਾ<noinclude></noinclude> 9n5ycklcsdey7jf3rf5d2ifzo9u0dyx 250 66799 230858 197112 2026-07-29T11:37:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੫)}}</noinclude>ਨਾਉਂ ਗੋਪੀ, ਗੋਪੀ ਹੀ ਸੱਦਦੇ ਸੇ। ਪੁੱਛ ਪਰਤਾਣੀ ਨੂੰ ਜੇਹੜੀ ਬਚਾਰੀ ਪਕਾਉਂਦੀ ਪਕਾਉਂਦੀ ਨੂੰ ਦੁਪੈਹਿਰਾ ਆਇਆ ਸਾ। {{gap}}ਰਾਮੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅੜੀਯੇ ਤੂੰ ਆਪ ਰਸੋਈ ਨ ਸੋ ਲੱਗੀ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਮੈਂ ਤਾ ਅੱਜੁ ਤੀਆ ਦਿਨ ਹੈ ਅੱਛੀ ਨ ਸੋ? {{gap}}ਰਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਲਾ। ਤੈ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨੀ ਹਾਂ ਭੈਣੇ ਤੀਮੀ ਵਾਸਤੇ ਆਏ ਮਹੀਨੇ ਚੰਦਰਾ ਇਹ ਬਡਾ ਜੰਜਾਲ ਹੈ। ਏਹ ਤਾ ਤੀਮੀ ਵਾਸਤੇ ਨਿੱਜੁ ਹੀ ਹੁੰਦੇ! {{gap}}ਰਾਮੀ ਬੋਲੀ ਭੈਣੇ ਨਿੱਜੁ ਕਿੱਕੁਰ ਹੁੰਦੇ ਏਹ ਤਾਂ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਆਏ। ਜੇ ਏਹ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾ ਜਹਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ਹੁੰਦਾ? {{gap}}ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਰਾਮੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਚਾਚੀ ਕੱਪੜੇ ਕੀ? {{gap}}ਰਾਮੀ ਨੇ ਹੱਸਕੇ ਕਿਹਾ ਬੀਬੀ ਪੰਜਾਂ ਸੱਤਾਂ ਬਰਸਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬੀ ਜਾਣ ਜਾਮੇਂਗੀ ਅੱਜੋ ਕੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਨੀ ਹਾਹੜੇ ਹਾਹੜੇ ਚਾਚੀ ਦੱਸ ਬੀ ਕੀ ਹੋਇਆ? {{gap}}ਰਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਲਾ ਤੈਂ ਨੂੰ ਨਿਆਣੀ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਿਗਾਣੇ ਅੜੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਭਲਾ ਜੇ ਮੈਂ ਦਸ ਬੀ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੀ ਸਮਝ ਲਮੇਂਗੀ? ਅੱਛਾ ਲੈ ਪੁੱਛ ਲੈ ਤੀਮੀ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲਹੂ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੱਪੜੇ ਸੱਦੀਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਕੱਪੜੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸੋ ਚਾਰੋ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਈਦਾ। ਜੇਹੀ ਚੂਹੜੀ ਤੇਹੀ ਉਹ ਤੀਮੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹੋਣ। {{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਹੈ ਮੈਂ ਨੂੰ ਨੀ ਚਾਚੀ ਏਹ ਸਭਨਾਂ ਤੀਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ! ਹਾਹੜੇ ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾ ਨਾ ਆਉਣ! {{gap}}ਚਾਚੀ ਬੋਲੀ ਅਜੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬਰਹੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਡਰ ਡਰ ਨਾ ਮਰ। ਜਦ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਮੇਂਗੀ ਤਦ ਆਉਣ ਲੱਗਣਗੇ॥<noinclude></noinclude> f6qj1ss4kcsj2h75fqjprzkjp08rzo6 250 66800 230859 197113 2026-07-29T11:37:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੬)}}</noinclude>{{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਹ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਮੁਟਿਆਰ ਬੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ! {{gap}}ਏਹ ਸੁਣਕੇ ਸੱਭੇ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਅਰ ਬੋਲੀਆਂ। ਬੱਢੀਏ ਸੁੱਖੀਸਾਂਦੀ ਐਉਂ ਨਹੀਂ ਕਹੀਦਾ। ਮੁਟਿਆਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਬਿਆਹ ਕਰਾਂਗੇ ਫੇਰ ਤੇਰਾ ਮੁਕਲਾਵਾ ਆਊ ਫੇਰ ਤੂੰ ਮੁਟਿਆਰ ਹੋਕੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰੇਂਗੀ ਫੇਰ ਤੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਹੋਣਗੇ॥ {{gap}}ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਆਂ ਆਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਬਿਆਹੁ ਕਰਾਉਣਾ, ਜਾਹ ਤੂੰ ਹੀ ਬਿਆਹੁ ਬਿਊਹ ਕਰਾਉਂਦੀ ਫਿਰ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭੋ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਅਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਾਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਬੀਤਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਤੀਮੀ ਨੇ ਆਕੇ ਕਿਹਾ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਣ ਤਾ ਤੈਂ ਰਾਮਦੇਈ ਦਾ ਕੀ ਬਿਗਾੜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਪਾਹ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਿਆ ਚੁਗਲੀ ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਚੰਦਕੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਮੈਂ ਬਿਗਾੜਨਾ ਕੀ ਸਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਤਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾ ਨਿਕਲੀ। ਉਥੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀ ਨ੍ਹਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਤੀਮੀ ਬੋਲੀ ਬੇਬੇ ਰਾਮਦੇਇਯੇ ਹੈ ਹੈ ਤੈਂ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕਿਉਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਕੀ ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨ ਸੋ? {{gap}}ਰਾਮਦੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੇਹੜੀ ਬੱਚਾਪਿੱਟੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰੇਂ ਨਾ! {{gap}}ਉਹ ਤੀਮੀ ਬੋਲੀ ਅੜੀਏ ਬੱਚਾਪਿੱਟੀ ਹੋ ਤੂੰ ਲੋਕ ਧਿਗਾਣੇ ਬੱਚਾਪਿਟੇ ਹੋਏ? ਕੇਡੀ ਜਬਾ ਖੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਬੱਸ ਜੁਬਾਨ ਸਮਾਲਕੇ ਬੋਲਿਆ ਕਰ ਐਮੇਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਤ ਪਟਾਕੇ ਰਹੇਂਗੀ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸਾਨੂੰ ਬੱਚਾਪਿੱਟੀ ਸੱਦਣ ਵਾਲ਼ੀ। ਲੈ ਭੈਣੇ ਓਹ ਦੋਨੋ ਉਥੇ ਝਾਟਮਝੂਟੀ ਹੋ ਪਈਆਂ। ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਤੀਮੀ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> bfem6ibyf1r5ehbk3csj6g61i18d264 250 66801 230860 197114 2026-07-29T11:37:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੭)}}</noinclude>ਐਂਤਨਾ ਨਿੱਕਲ਼ ਗਿਆ ਕਿ ਏਸੇ ਜਬਾ ਦੀ ਸੀਰੀ ਨਾਲ਼ ਏਨ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨਾਲ਼ ਵੈਰ ਪਾਲਿਆ ਹੈ ਨਾ! ਬੱਸ ਭੈਣੇ ਮੇਰਾ ਐਂਤਨਾ ਕਹਿਣਾ, ਉਧਰੋਂ ਹਟਕੇ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਗਲ਼ ਆ ਪਈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਬੇਬੇ ਮੈਂ ਤਾ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਬਨ੍ਹਦੀ ਹੈਂ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਨਾ ਪਉ ਕਿੰੰਉਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਜਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤਾ ਮੇਤੇ ਬੀ ਨਾ ਰਹਿ ਹੋਇਆ। ਓਧਰੋਂ ਉਹ ਗਾਲਾਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਉਧਰੋਂ ਮੈਂ ਬਕਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਖਬਰ ਹੈ ਉਨ ਕੀ ਬੰਡਣਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿੱਤ ਸਾਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸ ਖੋਟੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਛਾ ਓਹ ਜਾਣੇ ਅਸੀਂ ਤਾ ਹੁਣ ਲੜਨਾ ਨਹੀਂ ਭਾਵੇਂ ਕੁਛ ਬਕਦੀ ਫਿਰੋ। ਭਲਾ ਦੱਸ ਤਾ ਬੋਬੋ ਲੜਿਯੇ ਤਾ ਕਿਸੇ ਬਰੋਬਰ ਦੀ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਪੈਰ ਦੀ ਪਜਾਰ ਨਾਲ਼ ਲੜਦੀ ਮੈਂ ਅੱਛੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ? ਉਸ ਨੇ ਤਾ ਕਲ ਪੰਜ ਸਉ ਰੁਪੈਯਾ ਕੁੜੀ ਬੇਚਕੇ ਪਿੜੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਗਰੀਬਾਂ ਨੇ ਉਹ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਿੱਕੁਰ ਕਰਨੀ ਹੈ? {{gap}}ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਬੇਚਣੇ ਦੇ ਉਲ਼ਾਂਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਰਾਮਦੇਈ ਨੇ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਝੱਟ ਆਪਣੇ ਕੋਠੇ ਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਕਣ ਲੱਗੀ। ਕਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿਉਂ ਨੀ ਬੱਚਾਪਿਟੀਏ ਚੰਦੋ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਕੁੜੀ ਬੇਚ ਆਖਕੇ ਆਪ ਅਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਘਰੇ ਬੜੀ ਰਹੇਂਗੀ? ਆਉ ਤਾ ਤੇਰੇ ਖਸਮੜੇ ਨੂੰ ਪਿੱਟਿਆ ਸਾ ਨੂੰ ਛੇੜਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਲੁਕੀ ਹੈ? ਕਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਨੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਹੇਠ ਤਾ ਸੋਟਾ ਫੇਰ! ਪੁੱਤਾਂ ਪਿਟਿਯੇ ਬੋਲਣੇ ਨੂੰ ਮਰਦੀ ਹੈ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਚੰਦਕੋਰ ਬੀ ਕੋਠੇ ਪਰ ਚੜ੍ਹੀ ਅਰ ਬੋਲੀ ਦੇਖੋ ਭਈ ਆਂਢੀਓ ਗੁਆਂਢੀਓ ਭਈਆ ਪਿੱਟੀ ਸਾ ਨੂੰ ਨਹੱਕ ਗਾਲ਼ੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬੋਲਦੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਵੇਰ ਦੇ ਚੁੱਪ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੈਂ ਪਰ ਇਹ ਜੁਆਈਆਂ ਖਾਣੀ ਕਲਹਿਣੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> mo2bxuyd4ewmy3ry015uys5qk4cipe6 250 66802 230861 197116 2026-07-29T11:37:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੮੮)}}</noinclude>ਬਹਿੰਦੀ। ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਮੈਂ ਬੀ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਖਸਮ ਦਾ ਸਿਬਾ ਹੀ ਬਣਾਕੇ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਆਉ ਤੇਰੇ ਖਸਮ ਨੂੰ ਖਾੱੱਧਾ। ਆਉ ਤੇਰੇ ਭਈਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਟਿਆ। ਆਉ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਉਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੇਮਾਂ ਚੰਡੀਏ ਕਮਜਾਤੇ ਬੋਲਣੇ ਨੂੰ ਮਰਦੀ ਹੈਂ? ਬਦਕਾਰੇ ਪਰ ਡੁੱਬਕੇ ਮਰ॥ {{gap}}ਰਾਮਦੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬਦਕਾਰ ਤੂੰ ਤੇਰੀ ਧੀ ਅਰ ਬਦਕਾਰ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ। ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਬਦਕਾਰ ਬਦਕਾਰ ਤੇਰੀ ਦੋਹਤੀ। ਨਕਬਢੀਏ ਹਿਆਉ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਜੇ ਤਾਂ ਕਲ ਧੀ ਨੇ ਕੱਚਾ ਕਢਾਇਆ ਸਾ? ਹੈ ਬਿਸਰਮੈ ਹੈ ਔਂਤ ਨਿਪੁਤੀਏ ਹੈ ਚੁਮਾਰਾਂ ਦੀਏ ਰੰਨੇ ਹੈਂ ਗੋਲੀਏ ਔਂਤੜ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਲਓ ਭਈ ਲੋਕੋ ਸੈਂਕੜੇ ਔਗੁਣ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ (ਨੌ ਸੌ ਚੂਹਾ ਖਾਕੇ ਬਿੱਲੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੀ)॥ {{gap}}ਚੰਦਕੋਰ ਬੇਲੀ ਚੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਰੰਨ ਅਰ ਔਂਤੜ ਤੂੰ ਅਰ ਤੇਰੀ ਅੰਮਾ ਅਰ ਤੇਰੀ ਸੱਸ ਅਗੇ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ ਚੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਰੰਨ ਬਣੇ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕਦੀਮ ਬਣਦੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਸੌਕਣੇ ਭੂਹੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ? ਅੱਛਾ ਖੜੀ ਰਹੁ ਜਾਈਂ ਬੇ ਮੁੰਡਿਆ ਹੱਟੀ ਤੇ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰ ਲਿਆਉ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰ ਲਿਆ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨੌ ਸੌ ਚੂਹੜੇ ਦੀ ਰੰਨ ਬਣਾਕੇ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਖਤਰੀ ਦੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਕੰਜਰੀ ਦੀ ਘਗਰੀ ਠਾਣੇ ਨਾ ਪੁਚਾਮਾ। ਹੈ ਹੈ ਨਘਾਰ ਪੈ ਜਾਏ ਏਸ ਨੈ ਤਾ ਸਾ ਨੂੰ ਬਿੱਲ ਬਾੜਨਾ ਲਿਆ ਹੈ॥ {{gap}}ਰਾਮਦੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਹ ਬੇ ਬਾਈ ਬੁਲਾ ਲਿਆਓ ਇਹ ਦੇ ਰਾਮਦਿੱਤੇ ਜੁਆਈ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜਮਾਰਖਾਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਕਿੱਕੁਰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੌਕਣੇ ਤੈ ਨੂੰ ਬੀ ਸੌਹੂੰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਦੇ ਪਿਉ ਕੰਜਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸੱਦੇਂ। ਆਵੇ ਤਾਂ ਦਾਦੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਗਾਉਂਦਾ ਜੇ ਉਹ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾ ਫੂਕ ਸਿੱਟਾਂ। ਨਾਲੇ ਦੇਖਾਂਗੀ ਨਾ ਰਾਮਦਿੱਤਾ ਇਹ ਦਾ ਖਸਮ ਮੈਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਵੇ ਤਾ ਸਹੀ ਮੈਂ ਕੇਹੇਕੁ<noinclude></noinclude> 2173avdpmblbhmj6fh0gkjdthgtyftr 250 66805 230862 197119 2026-07-29T11:38:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੧)}}</noinclude>{{gap}}ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਭਲਾ ਜੇ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ ਦੇ ਬੇਲੇ ਕੋਈ ਆਖਣਵਾਲ਼ਾ ਪਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ? {{gap}}ਤਾਈ ਬੋਲੀ ਜਦ ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਤਦ ਹੀ ਚੀਜ ਮੂੰਹ ਪਾਈਦੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾ ਮੂੰਹ ਬਨ੍ਹਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਐਹੀ ਜਾਗਾ ਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਉਥੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਂਸੀ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਰਾਧਾਕਿਸਨ ਗੰਗਾ ਬਿਸਨ ਕਹਿਕੇ ਛਿਟੀ ਨਾਲ਼ ਬਜਾ ਲਈਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਤੇ ਅੱਤ ਲਚਾਰੀ ਬਣੇ ਤਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਜੀਵੀਏ ਬੈਏ ਕਾਹਦੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਛ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਾਉਣੇ ਲਈ ਗਿਰਿਸਤੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਉ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਐਮੇਂ ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਕੁਛ ਬਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ॥ {{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਤਾਈ ਸੱਚੋਂ ਹੈ ਨਾ। ਭਲਾ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਜੇ ਬੈਏ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾ ਅਜੁ ਮੈਂ ਬੀ ਆਪਣੀ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਜਾਕੇ ਕਹਾਂ ਭਈ ਉਹ ਬੀ ਕੋਈ ਬੈਆ ਲਿਆ ਕਰੇ॥ {{gap}}ਤਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੁੜੀਯੇ ਤੇਰੀ ਬੇਬੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬਏ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਓਨ ਤਾ ਕਈਆਂ ਬਰਤਾਂ ਦੇ ਉਜਾਪਣ ਸਾਰਖੇ ਬੀ ਕਰ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੈ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਰੂੰ ਦੇ ਮੱਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਸਉ ਰੁਪੈਯਾ ਲਾਕੇ ਕਾਦਸੀ ਦਾ ਉਜਾਪਣ ਕੀਤਾ ਸਾ। {{gap}}ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨੀ ਆਹੋ ਨੀ ਤਾਈ ਉੱੱਦਣ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਭੁੱਖੀ ਮੋਈ ਸੀ। ਆਂਹਾਂ ਇੱਕ ਪਾਧੇ ਨੇ ਬੇਹੜੇ ਵਿਚ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਪਿੜੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਪਾਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸਾਹਮਣੇ ਬਠਾਲ਼ ਛੱਡਿਆ ਅਰ ਆਪ ਕੁਛ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਅਰ ਪੈਸੇ ਧਰਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾ। ਫੇਰ ਤਕਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭਾਇਯੇ ਨੇ ਬਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹੁ ਅਰ ਪੂਰੀਆਂ ਖੁਲ਼ਾਈਆਂ ਸੀਆਂ॥<noinclude></noinclude> mprxvjrrzbacn00ovvev0t71pxhxdx5 250 66806 230863 197121 2026-07-29T11:38:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੨)}}</noinclude>{{gap}}ਭਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਓਹ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਪਿੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚੌਂਕ ਪੂਰਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਅਰ ਮੰਤਰ ਪੜਕੇ ਨੌਆਂ ਗ੍ਰੈੈਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪੈਸੇ ਬੀ ਜਰੂਰ ਧਰਾਏ ਹੋਣੇ ਹਨ। ਅਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕੜਾਹੁ ਪੂਰੀਆਂ ਸਮਝੀ ਉਹ ਕੋਈ ਫਲੋਹਾਰ ਹੋਣੀ ਹੈ ਕਿੰੰਉਂ ਜੋ ਕਾਦਸੀ ਦੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਅੰਨ ਦੀ ਚੀਜ ਬਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖੁਲ਼ਾਈਦੀ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਸੁਣੇ ਨਾ ਬੀਬੀ ਹੁਣ ਪੱਟੇ ਜਾਣੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਕੈਂ ਕੈਂ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਕੁਛ ਸੁਣਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਦੀ ਫੇਰ ਮੈਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਕਾਦਸੀ ਦੇ ਬਰਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਊਂਗੀ ਹਾਲ ਜਾਹ ਤੂੰ ਬੀ ਬਾਹਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਲਦੇ ਜਾਕੇ ਦੇਖ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀਂ ਹੀ ਮੁੰਡੀਰਬਾੱੱਧਾ ਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਮਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰੂਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲਿਆ ਓਏ ਸਾਲਿਓ ਐਮੇਂ ਕਿੰੰਉ ਖੌਰੂ ਪਾਉਨੇ ਹੋਂ ਆਓ ਕੁਛ ਖੇਲ ਖੇਡਿਯੇ। ਸਭਨੀਂ ਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਕਿਹਾ ਆਓ ਡੀਕਡੀਕੋ ਫੀਟਫੀਟੋ ਖੇਡਿਯੇ। ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਨਾ ਭਈ ਅਸੀਂ ਤਾ ਘੋੜੀਟਾਪਾ ਖੇਡਣਾ ਹੈ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹ ਘੋੜੀਟਾਪੇ ਦਾ ਸਾਲ਼ਾ ਪਰੇ ਆਉ ਹੀਚੋਪਟੜਾ ਖੇਡਿਯੇ। ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਭਾਈ ਅਸੀਂ ਤਾ ਕੋਈ ਬੈਠਮੀਂ ਖੇਲ ਖੇਡਾਂਗੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਅਰ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਤੁਗਿੱਤ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੁੱਤੀਪਤਾਣ ਬੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਖੁੱਤੀਪਤਾਣ ਖੇਡਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਮੁੰਡੇ ਚਿੱਤੜ ਝਾੜਕੇ ਉਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਰ ਬੋਲੇ ਸਾਲ਼ਿਓ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਤਾ ਥੱਕ ਬੀ ਗਏ ਆਓ ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖੇਲ ਖੇਡਿਯੇ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਚ ਟੰਗਾਂ ਬਾਹਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ ਅੱਛਾ ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਪਾਂਡੂ ਲਿਆਉਨਾ ਹਾਂ ਫੇਰ ਬਿੱਲੀ ਬਿੱਲੀ ਘੁਆਂਗੜੇਂਂ ਖੇਡਾਂਗੇ। ਜਾਂ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਘਰੋਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਡਲ਼ੇ ਗੋਲ਼ੂ ਦੇ ਲੈ<noinclude></noinclude> e4liqz959iafv3qrc1junvx210rhzcj 250 66807 230864 197123 2026-07-29T11:38:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੩)}}</noinclude>ਆਇਆ ਤਾਂ ਭੰਨਕੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਡਲ਼ੀ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਈ ਅਰ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਬਣਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਜਾ ਬੜੇ। ਕਿਨੇ ਤਾਂ ਕਿਸੀ ਦੀ ਖੁਰਲੀ ਅਰ ਕਿਨੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਆਲ਼ੇ ਅਰ ਕਿਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੁਆਂਗੜੇ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਸਭ ਘੁਆਂਗੜੇ ਕੱਢ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਧਿਰ ਨੇ ਆਕੇ ਉਚੀ ਅਵਾਜ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ (ਬਿੱਲੀਬਿੱਲੀ ਘੁਆਂਗੜੇ ਹੁਣ ਦੇ ਕੱਢੇ ਬਿੱਦਣੇ ਨਹੀਂ) ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਕਢਣੇ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਰ ਇਕ ਧਿਰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੇਟਣੇ ਲਈ ਉਧਰ ਤੇ ਨਿੱਕਲ਼ ਕੇ ਉਧਰ ਜਾ ਬੜੀ। ਜਾਂ ਘੜੀਕੁ ਬੀਤੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਇੱਕ ਧਿਰ ਨੇ ਨਿੱਕਲ਼ ਕੇ ਉਚੀ ਤੇ ਕਿਹਾ (ਬਿੱਲੀਬਿੱਲੀ ਘੁਆਂਗੜੇ ਹੁਣ ਦੇ ਮੇਟੇ ਬਿੱਦਣੇ ਨਹੀਂ) ਹੁਣ ਸਭ ਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੁਆਂਗੜੇ ਮੇਟਾਉਣੇ ਵਿੱਚ ਬਚ ਰਹੇ ਓਹ ਜਿੱਤ ਗਏ॥ {{gap}}ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾ ਸਭ ਖੇਲ ਮਲ੍ਹ ਕੇ ਘਰੀਂ ਜਾ ਬੜੇ ਪਰ ਜਦ ਤਕਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੇਹੁੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਆਕੇ ਮਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਤੇ ਕਿਹਾ (ਪਟੀਹਲੋ ਪਟੀਹਲੋ ਪਹਾੜਿਓ) ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਕਈ ਮੁੰਡੇ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ਼ਿ ਆਏ ਅਰ ਬੋਲੇ ਆਓ ਭਈ ਟਿਲਵਾ ਟਿਲਵੀ ਖੇਡਿਯੇ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਰ ਇੱਕ ਧਿਰ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਟਿਲ ਵੇ ਲੰਡ ਬਲੰਡੇ ਭਾਂਡੇ ਫੁੱਟੇ ਛੀਂਬਿਆਂ ਦੇ ਚੌਂਕ ਦਸੋ ਭਈ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਛਿੱਟਾਂ ਕੇਹੜੀ ਗਲ਼ੀ ਬੜੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਭਈ ਛਿੱਟਾਂ ਤਖਾਣਾਂ ਦੀ ਗਲ਼ੀ ਬੜੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਝ ਲਿਆ ਭਈ ਨਿੱਕੇ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤ ਹਨ। {{gap}}ਫੇਰ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਛਾ ਸਾਡੀ ਬੁੱਝੋ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਟਿਲ ਵੇ ਦੋ ਟਿਲਵੀਆਂ ਭਾਂਡੇ ਫੁੱਟੇ ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਅਰ<noinclude></noinclude> hebbc4ecmy11phf8mmm6yfk5a7ti5fz 250 66808 230865 197124 2026-07-29T11:38:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੪)}}</noinclude>ਛਿੱਟਾਂ ਗਈਆਂ ਭਾਬੜਿਆਂ ਦੀ ਗਲ਼ੀ ਬੁੱਝੋ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੁੰਬੀਰ ਭਾਬੜੇ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਟਿਲਵੇ ਅਰ ਟਿਲਵੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਲਾ ਭਈ ਇਹ ਦੱਸੋ ਤਾ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਟਿੱਲਵੀ ਲੰਡ ਬਲੰਡੀ ਭਾਂਡੇ ਫੁੱਟੇ ਕਾਨੂੰਗੋਆਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਅਰ ਛਿੱਟਾਂ ਬੀ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚੀਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਭਈ ਸਾਲ਼ਿਓ ਉਸ ਮਹੱਲੇ ਇੱਕ ਟਿੱਲਵੀ ਤਾ ਕਈਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੈ ਕੇਹ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲਇਯੇ। ਜਾਂ ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੂੜਾਮੱਲ ਦੇ ਘਰ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕਹਿਣ ਲਗੇ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਆਓ ਤਾਂ ਸਾਲ਼ਿਓ ਹੁਣ ਤਾ ਜਾਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਸੀਆਂ ਦੇਓ। ਝੱਟ ਉਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਹਾਰ ਗਏ ਸੇ ਘੋੜੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਏਹ ਸਭੇ ਆੜੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ ਅਰ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਲੈ ਗਏ ਕਿ ਜਿਸ ਘਰ ਦੀ ਟਿਲਵੀ ਪੁੱਛੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਬੋਲਿਆ ਘਰਵਾਲ਼ਿਓ ਹੇਠਲੇ ਉੱਪਰ ਕਿ ਉਪਰਲੇ ਉੱਪਰ? ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉੱਪਰਲੇ ਉੱਪਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਓਹ ਹੇਠਵਾਲ਼ੇ ਫੇਰ ਦਬਾਏ ਹੋਏ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਕੇ ਖੇਲ ਦੀ ਜਾਗਾ ਤਕ ਲਜਾਣਗੇ ਅਰ ਔਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹੀਂ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਹਾ ਭਈ ਹੇਠਲੇ ਉਪਰ। ਝੱਟ ਹੇਠ ਵਾਲ਼ੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸੀ ਜਗਾ ਲੈ ਆਏ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਬੈਠੇ ਖੇਡਦੇ ਸੇ॥ {{gap}}ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਜੋ ਓਪਰਾ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਦਾ ਉਥੇ ਖੜਾ ਦੇਖਦਾ ਸਾ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਭਈ ਸਾਡੇ ਸੈਹਰ ਤਾ ਇਹ ਖੇਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤੁਸੀਂ ਟਿਲਵਾ ਟਿਲਵੀ ਅਰ ਲੰਡ ਬਲੰਡੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ? {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਬੋਲੇ ਟਿਲਵੇ ਟਿਲਵੀਆਂ ਹੋਏ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਡ ਬਲੰਡੇ ਓਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹਾਕੁ ਇੱਕ ਟਿਲਵਾ ਲੰਡ ਬਲੰਡਾ ਕਹਿਯੇ ਤਾਂ ਕੱਲਾ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਸਮਝੀਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਭੈਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।<noinclude></noinclude> g69gmhnq1oulkk34aqqampslpzp218b 250 66810 230866 197128 2026-07-29T11:39:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੬)}}</noinclude>ਉਹ ਝੱਟ ਲੜ ਛੁਡਾ ਕੇ ਨੱਠ ਗਿਆ ਅਰ ਓਹ ਸਭ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਐਉਂ ਕਹਿਕੇ ਤਾਉੜੀ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਗਏ। (ਕੇ! ਇਤਨੇਕੁ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਹਾਰਕੇ ਨੱਠ ਗਿਆ ਈ ਓਏ॥) {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੇ ਡਰਦਾ ਜਾਂ ਉਹ ਖੁਰੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸਾ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਢਾਣੀ ਖੇਡਦੀ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਭਈ ਤੂੰ ਨੱਠਾ ਕਿੰਉ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਆਉ ਕੁਛ ਖੇਡਿਯੇ? ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸੈਹਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਬਡੇ ਸਤਾਨ ਹਨ ਮੈਂ ਔਥੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ ਸਾਲ਼ਾ ਗਾਲ਼ਾਂ ਕਢਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੋ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦੇ॥ {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਤੂੰ ਐਂਡਾ ਬੁੱਢ ਬਲੇਦ ਹੋਕੇ ਉਸ ਚੀਂਗੁਰ ਪੋਟ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਜਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਸਾ ਆਉ ਤਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਭ ਰਲ਼ ਕੇ ਕੁਵੱਡੀ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਫੇਰ ਪਰੇ ਤੇ ਜਾਂ ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਆਈ ਤਾਂ ਬੋਲੇ ਆਓ ਓਏ ਝੋਕਿਓ ਐਥੋਂ ਖੜੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਂ ਚਲੇ ਬਜਾਰ ਚੱਲਕੇ ਬੈਂਤੀ ਜਿਦਦੇ ਦੇਖਿਯੇ। ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ ਅਹੋ ਹੋਏ ਬੈਂਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੀਆਂ ਬੈਂਤਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਗਾਉਂ ਲੈਂਦੇ ਹੈਂ। ਏਹ ਆਖਕੇ ਕੋਈ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਅਰ ਕੋਈ ਸੋਹਣੀ ਮੇਹੀਵਾਲ਼ ਦੀਆਂ ਅਰ ਕੋਈ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਪੂਰਣ ਭਗਤ ਦੀਆਂ ਬੈਂਤਾਂ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਾਂ ਰਾਤ ਬਡੀ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਸਭ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ॥ {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਕਈ ਮੁੰਡੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਦੇਵੀਤਾਲ ਨਾਉਣ ਗਏ ਉਥੇ ਜਾਕੇ ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੰਡੇ ਨੂਰਮਹਿਲਿਯੇ ਅਤੇ ਰਾਹੋਂਵਾਲ਼ਿਯੇ ਜੇ ਜਲੰਧਰ ਸੌਦੇਪੱਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸੇ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹੀਂ ਜਲੰਧਰੀਆਂ ਥੀ ਜਾ ਬਾਂਹ ਅੜਾਈ। ਇੱਕ ਦੇਹੁੰ ਨੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾ ਮਾਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹੂਰਾਮੁੱਕੀ ਹੋ ਪਏ॥<noinclude></noinclude> lq66da0izfklf25kd8nts28nj6hrgtu 250 66811 230867 197129 2026-07-29T11:39:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੭)}}</noinclude>{{gap}}ਪਾਸੋਂ ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਜੇਹੇ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਜੋ ਬੈਠਾ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਸਾ ਆਕੇ ਕਿਹਾ ਓਏ ਬਿੜਚੋਦੋ ਤੁਸੀਂ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਲੜਨ ਕਿੰਉਂ ਲਗ ਪਏ ਭੜੂਓ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੁੱਝਦਾ? {{gap}}ਕਿਨੇ ਪਾਸੋਂ ਕਿਹਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਾਉਤ ਨਹੀਂ ਸੁਨੀ ਭਈ (ਰੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਖਾਂਸੀ ਅਰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੂਲ਼ ਹਾਂਸੀ) ਇਹ ਹੁਬਾਨ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਆਪੇ ਝਖ ਮਾਰਕੇ ਹਟ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਜਲੰਧਰੀਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤਾਇਆ ਜੀ ਹਟ ਤਾ ਜਰੂਰ ਜਾਮਾਂਗੇ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂਰਮਹਿਲੀਆਂ ਨੇ ਐਮੇਂ ਝੂਠ ਹੀ ਕਿੰਉ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਭਈ ਅਸੀਂ ਜਲੰਧਰੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾ ਮਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਏਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋਮਿੱਕੀ ਹੋ ਲੈਣ ਅਰ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾ ਫੇਰ ਲੈ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਹੋਉ ਸੋ ਹੋਊ। ਚਲੋ ਜੀ ਕਯਾ ਡਰ ਹੈ ਬੜੀ ਦੌੜ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਜੇਲਖਾਨਾ ਭੋਗ ਆਮਾਂਗੇ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲ਼ਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਂ ਦੇ ਮੁੰਮੇ ਪਾਕੇ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣਗੇ ਕਿ ਕਿਸੀ ਜਲੰਧਰੀਏ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾ ਲਿਆ ਸਾ? . {{gap}}ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੱਚਾ ਜਾਣ ਦਿਓ ਹੋਊ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਜਲੰਧਰੀਏ ਕੁਛ ਹਰੂਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਚਲੇ ਏਥੇ ਕਈ ਆਏ ਅਰ ਕਈ ਚਲੇ ਗਏ ਏਹ ਕੇਹਦੇ ਪਾਣੀਹਾਰ! {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਬੋਲੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਅੱਛਾ ਸਾ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਮੋੜਨਾ ਭਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਅੱਛਾ ਇਨਾਂ ਨੇ ਬਜਾਰ ਤਾ ਸਾਡੇ ਚੱਲਣਾ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਭਰੇ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੱਕ ਨਾ ਭੰਨਿਆ ਤਾਂ ਸਾ ਨੂੰ ਦੁੜੂ ਕਹਿਣਾ। ਐਉਂ ਕਹਿਕੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ। ਇੱਕ ਬੋਲਿਆ ਦੇਖ ਓਇ ਗੋਕਲਾ ਐਥੇ ਪਾਣੀ ਕੇਡਾ ਹੈ! ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਦੇਖ ਓਇ ਭਾਨ ਐਥੇ ਪੈਰ ਬੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ! ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਜੇਹੜਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਹੱਥ ਲਾਕੇ ਨਾ<noinclude>{{center|M}}</noinclude> 7t7m3w63qmh8jjjzsyhgaptk01w89ql 250 66812 230868 196861 2026-07-29T11:39:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੮)}}</noinclude>ਆਵੇ ਸੋ ਲੰਡੀ ਦਾ। ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਜੇਹੜਾ ਤਾਲ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਲਿਆਊ ਸੋ ਬੁੱਚੀ ਦਾ। ਕੋਈ ਪੁੱਠੀ ਡਾਰੀ ਅਰ ਕੋਈ ਕੁੱਤੇ ਤਾਰੀ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਿਨੇ ਆਖਿਆ ਦੇਖੋ ਅਸੀਂ ਚੌਂਕੜੀ ਮਾਰਕੇ ਤਰਦੇ ਹੈਂ॥ {{gap}}ਏਹ ਇਸ ਭਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੌਰੂ ਪਾ ਰਹੇ ਸੇ ਕਿ ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਕੰਢੇ ਉਪਰੋਂ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਂਪਿਉ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਹੋਕੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਰ ਜਾਇ ਆਓ ਪਰ ਹੱਥ ਉਪਰ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਛੱਡੋ ਜੇ ਹੱਥ ਹਿਲਾਓਂਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਬਿਦਦੇ॥ {{gap}}ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਇਹ ਤਾ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸੱਕਦੀ ਭਈ ਹੱਥ ਹਿਲਾਏ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਤਰ ਸਕੇ। ਭਲਾ ਜੇ ਐਡਾ ਹੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਤਰਕੇ ਦਿਖਾਲ ਤਾਂ॥ {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੱਚਾ ਅਸੀਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੈਂ ਡਰਕੇ ਜਰੂਰ ਦਿਖਾਲ਼ ਦੇਮਾਂਗੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਮਿੱਤਰਾ ਤੇਰੇ ਘਰ ਕਿਥੇ ਹਨ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੁਲੌਰ॥ {{gap}}ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾਨਾ ਓਏ ਏਹ ਫੁਲੌਰਿਯੇ ਤਾਂ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਸਰਤ ਨਾ ਲਾਓ। ਫੇਰ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ ਭਈ ਮਿੱਤਰਾ ਸਰਤਾਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਤਾਂ ਲੁੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਸੀਂ ਖੱਤਰੀ ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਸਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਰਕੇ ਦਿਖਾਲ਼ੇਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਅਸਾਨ ਮੰਨਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਫਲੌਰੀਆ ਲੰਗੋਟ ਕੱਸਦਾ ਹੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ। ਅਰ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਐਹਾ ਤਰਿਆ ਕਿ ਓਹ ਹੱਕੇ ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਾਂ ਉਹ ਪਾਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬੋਲੇ ਆਸਕੇ ਭਈ ਆਸਕੇ ਫੁਲੌਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਹੇ ਸੁਣਦੇ ਸੇ ਤੇਹੇ ਹੀ ਦੇਖੇ॥<noinclude></noinclude> rp4drkyuinrxr26tvobgt6bf91aui3u 250 66813 230870 196864 2026-07-29T11:39:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੯੯)}}</noinclude>{{gap}}ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਸਾਲ਼ਿਓ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੀਆਂ ਬਡਿਆਈਆਂ ਕਰਨ ਕਿਉ ਡਹੇ ਹੋ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਰਿ ਆਇਆ। ਬਹਾਦਰੀ ਤਾਂ ਤਦ ਹੈਨਾ ਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਜਿਤਨਾ ਭਾਰ ਚੁਕ ਕੇ ਦਿਖਾਲੇ। ਜੇਹੜੀ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਕੁੱਪੀ ਤੇਲ ਦੀ ਚੱਕ ਕੇ ਲਿਆਏ ਹੈਂ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਕੋਹ ਬੀ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਜਾਣੀਏ ਨਾਂ॥ {{gap}}ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਸ਼ਕੇ ਭਈ ਆਸ਼ਕੇ ਆਦਮਪੁਰੀਏ ਕਿਥੋਂ ਗੁੱਝੇ ਰਹਿਣ ਇਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਗਭਰੇਡਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣੇ ਉਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਸਾਲ਼ੇ ਦੇ ਮੌਰਾਂ ਉਪਰ ਬਲ਼ਧ ਵਾਙੂੰ ਪੁੜੇ ਪਏ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਛਿੱਥਾ ਜੇਹਾ ਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਭਈ ਠੀਕ ਹੈ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਹੈਂ ਫੇਰੇ ਫਿਰ ਕੇ ਅਰ ਕੁੱਪੀ ਚੱਕ ਕੇ ਗੁਜਾਰਾ ਤੋਰਦੇ ਹੈਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਂਗੁਰ ਸਾਡੇ ਇਹ ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸੱਕਦਾ ਭਈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਂਦੇ ਅਰ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਸੁਰਖ ਲੜਾਉਂਦੇ ਬਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਯੇ। ਲਓ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਾਂਹਾਂ ਭਨਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਰ ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤਰਦਿਆਂ ਨੇ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤਾ ਭਈ ਅਸੀਂ ਤਾ ਐਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਟਕੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਕਰ ਲਇਯੇ ਤਾ ਸਾ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਨਾ ਆਵੇ। ਬੁਰਾ ਨਾ ਮੰਨਿਓ ਭਾਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਐਹੇ ਜੇਹੇ ਹੋਂ ਤਦੇ ਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੁਥਰੇ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈਨਾ॥ {{gap}}ਐਉਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਬੜੇ ਅਰ ਇੱਕ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਸੁਹਣੇ ਸੁਹਣੇ ਪਤੰਗ ਦੇਖਕੇ ਬੋਲੇ ਆਹ ਆ ਕਯਾ ਖਰੇ ਪਤੰਤ ਬਿਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਓਏ ਇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਾਣੀਆਂ ਭਾਰੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਚੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੇ। ਨਾਲ਼ੇ ਠੇਡੇ ਅੱਛੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਚੰਗੇ ਤਾ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਭਲਕੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਲ਼ਾਂਗੇ ਸਾਡੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਪਤੰਗ ਕੇਹੇਕੁ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ॥<noinclude></noinclude> 47dhcdfpaqdog97un55t3g07nkrivkc 250 66814 230869 197130 2026-07-29T11:39:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੦)}}</noinclude>ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੁੰਡੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਘਰੀਂ ਜਾ ਬੜੇ ਪਰ ਦੁਪੈਹਰ ਦੇ ਬੇਲੇ ਬਜਾਰ ਆਕੇ ਕੋਈ ਚੌਂਪੜ ਬਛਾ ਬੈਠਾ ਅਰ ਕਿਨੇ ਗੰਜਫਾ ਅਰ ਤਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਕੱਢ ਲਏ। ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਸਾ ਨੂੰ ਚੌਂਪੜ ਗੰਜਫਾ ਤਾ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੂਆਬਾਹੀ ਦੀ ਖੇਲ ਖੇਡ ਲਵੋ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਖੇਮਿਆ ਮੈਂ ਪਾਂਧੇ ਦੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਤੈ ਨੂੰ ਸੂਆਬਾਹੀ ਵਿੱਚ ਬੀ ਹਦੀਸ ਮਨਾਕੇ ਜਾਂਦਾ॥ {{gap}}ਖੇਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਓਏ ਫਿੱਟ ਝੋਕਾ ਦੇਖੋ ਤਾ ਕੇਡਾ ਪੜਾਕੁੜ ਬਿਚਲ਼ਿਆ ਹੈ। ਚੰਦਰੀ ਦਿਆ ਐਹੇ ਜਿਹੇ ਦੁਪੈਹਰੇ ਪਾਂਧੇ ਦੇ ਜਾਕੇ ਮਰਨਾ ਹੈ! ਪਰੇ ਢਲ਼ੇ ਦਿਨ ਤੇ ਜਾਮੀਂ ਆਓ ਦੋ ਘੜੀ ਮਨ ਪਰਚਾਇਯੇ॥ {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਹੋ ਓਏ ਆਹੋ ਕਿਨੇ ਪਾਂਧੇ ਤੇ ਮਾਰ ਖਾਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਲੱਗੇ ਨਾ। ਬੱਚਾ ਐਥੇ ਤਾ ਸਾਡਾ ਲਾਲਾ ਹੀ ਹੁਣ ਆ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਧਾ ਤਾ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਕੁਛ ਕਹੇ ਕੇ ਨਾ ਬੀ ਕਹੇ ਪਰ ਮੇਰਾ ਲਾਲਾ ਤਾ ਹੁਣੇ ਕੰਨ ਫੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਖੇਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਜਾਹ ਕੰਜਰ ਦੀਏ ਮਾਰੇ ਐਥੇ ਕਿੰੰਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ। {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੱਸ ਓਏ ਮੁੰਨੀ ਦਿਆ ਗਾਲ਼ਾਂ ਨਾ ਕੱਢਦਾ ਜਾਹ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਮੂੰਹ ਵਲ ਹੀ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਾਂ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਪਾਂਧੇ ਦੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਾਂਧੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਉ ਓਏ ਨੱਥੂ ਐਡੀ ਡੇਰ ਕਿੱਥੇ ਲਾਈ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਸੱਭੇ ਮੁੰਡੇ ਦੁਹੁੰ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਉਠ ਕੰਨ ਫੜ॥ {{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਜੀ ਨਾ ਜੀ ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਡੇਰ ਲਾਉਂਦਾ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬਠਾਲਕੇ ਸਰੀਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਿਆਪੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਂਧਾ ਜੀ ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ<noinclude></noinclude> 911orllth2dv7wpj8347elvhsdeni7z 250 66823 230871 197131 2026-07-29T11:39:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੧)}}</noinclude>ਹਾਹੜੇ ਹਾਹੜੇ ਅੱਜੁ ਮੈਂ ਨੂੰ ਬਸਕੋ ਭਗਵਤੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਫੇਰ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਾਂਧਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਘੱਲਕੇ ਪੱਛ ਮੁੰਗਾਓ ਭਈ ਨੱਥੂ ਘਰ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਪਾਸੋਂ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਬੋਲੇ ਪਾਂਧਾ ਜੀ ਇਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਬਜਾਜਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਖੇਮੇ ਨਾਲ਼ ਲੜਦਾ ਦੇਖਕੇ ਆਏ ਹੈਂ ਜੀ॥ {{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਹੋਂ ਓਏ ਆਹੋ ਲੜਦਾ ਨਾ ਲੜਦਾ! ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋਂ ਅਸੀਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਲੜਨ ਵਾਲ਼ੇ ਖਾਓ ਤਾ ਸੌਂਹ ਤੁਸੀਂ ਕਦ ਮੈਂ ਨੂੰ ਲੜਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸਾ॥ {{gap}}ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਸਾਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸੌਂਹੁ ਅਸੀਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਨੂੰ ਪੇ ਦੀ ਸੁਗੰਦ ਤੂੰ ਜਰੂਰ ਖੇਮੇ ਨਾਲ਼ ਲੜਦਾ ਸਾ। ਕੋਈ ਬੇਲਿਆ ਮਾਤਾਰਾਣੀ ਦੀ ਸੌਂਹੁ ਤੂੰ ਲੜਦਾ ਜਰੂਰ ਸਾ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਨੂੰ ਤਾ ਪਾਂਧੇ ਦੀ ਹੀ ਸੌਂਹੁ ਲੱਗੇ ਜੇ ਤੂੰ ਲੜਦਾ ਨਹੀਂ ਸਾ॥ {{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੱਸ ਓਏ ਬੱਸ ਬਹੁਤੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਸੁਗੰਦਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਈਦੀਆਂ। ਜਾਓ ਫੇਰ ਲੜਦਾ ਹੀ ਸਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾ ਲਓ। ਅਛਾ ਕੀ ਹੋਇਆ ਰੱਬ ਸੁੱਖ ਰੱਖੇ ਬੱਚਾ ਤੁਸੀਂ ਬੀ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਰਾਂ ਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਆਓਗੇ। ਸਾ ਨੂੰ ਬੀ ਸੌਂਹੁ ਹੈ ਜਿੱਦਣ ਕਦੀ ਤੁਸੀਂ ਡਾਣੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸਭਨਾਂ ਤੇ ਬਦਲਾ ਲਮਾਂਗੇ। {{gap}}ਜਾਂ ਪਾਂਧੇ ਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈਕੇ ਮੁੰਡੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਇਕ ਜਗਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਧੁੰਬਲੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਓਹ ਬੈਠੀਆਂ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸੀਆਂ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਲਈ ਕਿਹਾ (ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੱਕੜਾ, ਮੁੰਡੀ ਬੱਢਾ ਬੱਕਰਾ) ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮੁੰਡਾ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।{{nop}}<noinclude></noinclude> 8m8kayqen8gfaz4d72vjs3sj51coi7z 250 66824 230872 197132 2026-07-29T11:39:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੨)}}</noinclude>ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਮਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਖੇਲਣ ਆ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਉੱਠਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਦਿਨ ਜੋ ਸਿਆਲ਼ ਦੇ ਸੇ ਧੁੱਪ ਰੋਕ ਲੈਣੇ ਦੇ ਸਬੱਬ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਛਾਉਂ ਪਰ ਹੱਥ ਮਾਰਕੇ ਉਸ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ (ਛਾਉਂ ਛਾਉਂ ਲੋੜੀ ਮਾਂ ਪੇਉ ਕੋਹੜੀ) ਐਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉਸ ਛਾਉਂ ਕਰਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ (ਅੱਧੀ ਛਾਉਂ ਬੱਢਾਂਗੇ ਬਢ ਕੜਾਹੇ ਪਾਵਾਂਗੇ। ਕਾਲ਼ੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਖੁਲ਼ਾਮਾਂਗੇ) ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਛਾਉਂ ਛਡਕੇ ਪਰੇ ਜਾ ਖੜੀ ਹੋਈ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਸਭ ਮਿਲਕੇ ਬਾਲੀ ਖੇਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੋਈ ਬੇਲੀ ਆਓ ਕੁੜੀਓ ਬਾਰਗੁਟਾ ਖੇਡਿਯੇ ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਭੈਣੇ ਅਸੀਂ ਤਾ ਬੂਆਰਾਈ ਖੇਡਾਂਗੇ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣਾ ਤੁਸੀਂ ਰੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋ। ਇੱਕ ਉਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਲੀ ਰੋਲਣ ਦਾ ਪੇਉ ਮਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ ਅਸੀਂ ਤਾ ਕਦੀ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤੀ ਰੋਲਣ ਤਾ ਪਾਧਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਕੌੜੀ ਹੈ। ਕੌੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਨੀ ਜਣਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੀਏਂ ਮੇਰਾ ਨਾਉਂ ਲਏਂਗੀ ਤਾਂ ਦੂਆ ਹਾਲ ਕਰਕੇ ਛੱਡੂੰ! ਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਾਈਆਂ ਦੀ ਅੱਕੀ ਤਾ ਨਾਉਂ ਮੇਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਨੀ ਕੌੜੀਏ ਪਕੌੜੀਏ ਆਂਹਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਉਂ ਲਏਂਗੀ ਤਾਂ ਜਾਣਦੀ ਰਹੇਂਗੀ ਪੁੱਛ ਲਈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਖੁੱਥੀ ਨੂੰ ਜਿਹ ਦੀ ਹੁਮੈਤ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ। ਕੌੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਕੀਏ ਪੱਟਕੀਏ ਬਡੀ ਚਾਉੜ ਨਾ ਕਰੀਂ ਮੈਂ ਤਾ ਹੁਣੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਗੁੱਤ ਪਟਾਕੇ ਹੱਥ ਦੇਆਂਗੀ ਭਲਾ ਬਡਾ ਲਾਡ ਨਾ ਚਾਂਬਲ਼ਦੀ ਜਾਮੀਂ? {{gap}}ਇੱਧਰ ਇਉਂ ਜਿਦ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਸੀਆਂ ਕਿ ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਘਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕਲ਼ਿ ਆਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ<noinclude></noinclude> ge4ehk587si4izasj20vp6tzpi2ah41 250 66825 230873 197133 2026-07-29T11:39:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੩)}}</noinclude>ਦੇਖਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰੀ ਅਰ ਕਿਹਾ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਆ ਜਾਓ ਧੁੱਪੇ ਖੇਡਿਯੇ। ਜਾਂ ਓਹ ਸੱਭੇ ਉਥੇ ਆਣ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਅਰ ਕੋਈ ਕੁਛ ਖੇਡਣ ਬੈਠ ਗਈ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜੇਹੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਸੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਲਾਹ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਰੋਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਆਂ ਆਂ ਪੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਤੇਰਾ ਪੇਉ ਮਰ ਜਾਵੇ ਸਾਡੀ ਚੁੰਨੀ ਦੇਹ ਤਾ ਫੇਰ! {{gap}}ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਭੈਣ ਜੋ ਖੜੀ ਸੁਣਦੀ ਸੀ ਉਨ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਨੀ ਗੰਗੀਏ ਪਟੰਗੀਏ ਤੂੰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਾਲ਼ਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ ਤੇਰਾ ਨਾ ਪੇਉ ਮਰ ਜਾਵੇ! {{gap}}ਗੰਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਰੰਡੀ ਛੱਡਣਾ ਉੱਖੜਿਆਂ ਦਾ ਮੇਰੀ ਚੁੰਨੀ ਕਿੰਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੇ ਹੈਂ? {{gap}}ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਦੇਦੇ ਬੇ ਕਿਰਪਿਆ ਇਹਦੀ ਚੁੰਨੀ ਤੈਂ ਕਿੱਉਂ ਲਈ ਹੈ? {{gap}}ਕਿਰਪੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੈ ਨੂੰ ਕੀ ਫੇਰ ਜਾਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਦੇ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਦੇ ਕੇਡੀ ਹੁਮਰਾਹ ਆਈ ਹੈ॥ {{gap}}ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਹੈ ਬੇ ਜਾਂਦੂ ਤੈਂ ਉਸ ਤੇ ਗਾਲ਼ਾਂ ਖਾਣੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}ਕਿਰਪਾ ਬੋਲਿਆ ਆਹੋ ਫੇਰ ਖਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਾਹ ਤੈ ਨੂੰ ਕੀ? {{gap}}ਓਹ ਦੋਨੋ ਭੈਣ ਭਰਾਉ ਤਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਕਿਰਪੇ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਕੁੜੇ ਕਿਰਪੋ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਭਡਾਰ ਜੋੜਨਾ ਹੈ ਤੂੰ ਬੀ ਚਰਖਾ ਦੇਮੇਂਗੀ? {{gap}}ਕਿਰਪੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਦੇਮਾਂ ਤਾ ਸਹੀ ਪਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਪੂਣੀਆਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਦੀ ਫੇਰ ਭਡਾਰ ਜੋੜੇਂਗੀ ਤਾਂ ਦੇਊਂਗੀ॥ {{gap}}ਉਨ ਆਖਿਆ ਅੱਛਾ ਅਸੀਂ ਪਰਸੋਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਗੁਜਰਾਤਾ ਲੈਣਾ ਹੈ ਤਦ ਤਾਈਂ ਪੂਣੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਾ ਛੱਡੀ॥<noinclude></noinclude> fjrt2c1cyqyyq1hb1dezguamihsgczt 250 66826 230874 197134 2026-07-29T11:39:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੪)}}</noinclude>{{gap}}ਕਿਰਪੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਤਾਂ ਨੀ ਤੂੰ ਐਂਡੀ ਸਾਰੀ ਨਿਆਣੀ ਹੈਂ? ਹੋਰ ਸਭ ਲੋਕ ਜਗਰਾਤਾ ਸੱਦਦੇ ਹਨ ਅਰ ਤੂੰ ਗੁਜਰਾਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? {{gap}}ਉਨ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਸਾਨੂੰ ਜਗਰਾਤਾ ਜਗਰੂਤਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਆਉਂਦਾ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਗੁਜਰਾਤਾ ਕਹਿਣ ਜਾਣਦੇ ਹੈਂ। ਜਿੱਕੁਰ ਸਾਡੀ ਬੋਬੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਕਿਰਪੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਡੁੱਬੀ ਤੇਰੀ ਬੋਬੋ ਜੇਹੜੀ ਜਗਰਾਤੇ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤਾ ਸੱਦਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਉਨ ਕਿਹਾ ਨੀ ਹੋਊ ਭੈਣੇ ਕੁਛ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਸਿੱਧੀ ਇਹ ਦੱਸ ਭਈ ਆਮੇਂਗੀ ਕੇ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਕਿਰਪੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਅੱਜ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੂੰਗੀ ਜੇ ਉਹ ਕਹੂਗੀ ਤਾਂ ਆਮਾਂਗੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਝੁੰਗੇ ਨੂੰ ਖਾਓ ਤੇਰਾ ਜਗਰਾਤਾ ਅਸੀਂ ਘਰ ਦਿਆਂ ਕੋਲ਼ੇਂ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਨਾ ਖਾਣੀ! {{gap}}ਗੁਜਰਾਤੇ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਕਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਚਰਖੇ ਦਿੱਤੇ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭੈੜੇ ਮੈਂ ਤਾ ਜੀਬੀ ਨਾਲ਼ ਰੀਸ ਲੈਣੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਤਾ ਛੱਜ ਵਿੱਚ ਪਿੜ ਪਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਤਾ ਉਣੀਂਦੇ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਪਿੜ ਪਾ ਛੱਡਦੇ ਹਾਂ ਤੜਕੇ ਉੱਠਕੇ ਕੱਤਾਂਗੇ? {{gap}}ਐਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਚਰਖਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋਂ ਲੰਘੀ ਉਸ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਦਾ ਤੱਕੁਲ਼ਾ ਬਿੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੱਕੁਲ਼ੇ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਫੜਕੇ ਕਿਹਾ ਭੈਈਆਂ ਪਿਟਿਯੇ ਮੇਰਾ ਤੱਕੁਲ਼ਾ ਸਿੱਧਾ ਕਰਕੇ ਜਾਹ। ਕਿਨੇ ਪਾਸੋਂ ਕਿਹਾ ਨੀ ਇਸ ਰੰਡੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਚਰਖੇ ਦੀ ਕੱਸਣ ਤੋੜ ਸਿੱਟੀ ਸੀ ਨਾਲ਼ੇ ਪਾੱਲੀ ਦਾ ਦਮਕੜਾ ਲਾਹਕੇ ਤੋੜ ਸਿੱਟਿਆ ਸਾ॥ {{gap}}ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿੰਉ ਫੇਰ ਪਾੱਲੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਚਰਮੁਖ ਨਾ ਸੋ ਤੋੜ ਸਿੱਟੀ, ਨਾਲ਼ੇ ਮੇਰੇ ਚਰਖੇ ਦੀ ਮਾਹਲ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਿੱਟੀ ਸੀ?<noinclude></noinclude> 6y1dfyhr161xe9mbpky8vjgiw9zyi2j 250 66827 230875 197135 2026-07-29T11:40:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੫)}}</noinclude>ਘਰ ਦੀਆਂ ਪਿੱਟੀਆਂ ਕਿੱਡੀਆਂ ਊਜਾਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਚਰਖਾ ਚੱਕ ਲਜਾਂਦੇ ਹੈਂ ਸਾਡੇ ਜਾਣੀਦਾ ਥਾਉਂ ਹੈ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਹ ਫੇਰ ਚੁੱਕ ਲਜਾਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿਹ ਨੂੰ ਗੌਂ ਹੋਵੇ ਏਥੇ ਕੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਤੇ ਸਾਨ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੱਕੁਲ਼ੇ ਨਹੀਂ ਤੁੜਾਉਣੇ! {{gap}}ਜਾਂ ਉਹ ਚਰਖਾ ਚੁੱਕਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨੇ ਉੱਠਕੇ ਕਿਹਾ ਫਿਟ ਨੀ ਤੁਹਾਡੀ ਅਕਲ ਜੋ ਇਹ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕੱਤਣ ਨਹੀਂ ਸਾ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਇਹ ਦਾ ਚਰਖਾ ਕਿੰਉਂ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਚਲੋ ਅੜੀਓ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਚੰਗੀ। ਜੇ ਇਹ ਚਲੀ ਜਾਊਗੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੀ ਚਲੇ ਜਾਮਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਨੀ ਹੋਊ ਨੀ ਚੰਦਰੀਓ ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਬਹਿ ਗਈਆਂ ਪਰੇ ਆਓ ਕੋਈ ਗੀਤ ਗਾਮੀਏ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਨ ਬੀ ਲੱਗੇ ਨਾਲ਼ੇ ਘੁੰ ਘੂੰ ਕੱਤਦੀਆਂ ਰਹਿਯੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਸਾਡੇ ਤਾ ਹੱਥ ਤੇ ਅੱਜੁ ਚਰਖੇ ਦੀ ਲੱਠ ਛੁੱਟ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਭਲ਼ਕੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੋਈ ਪਰਾਹੁਣਾ ਆਉਣਾ ਹੈ? ਹਾੜੇ ਭੈਣੋ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਤਾ ਕੋਈ ਨਾ ਆਵੇ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਹਨ ਪਕਾਕੇ ਕੌਣ ਖੁਲਾਊ? {{gap}}ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਹੋ ਨੀ ਆਹੋ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਤਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਲੱਠ ਛੁੱਟ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾ ਕੋਈ ਸੱਚੀਂ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ! {{gap}}ਪਾਸੋਂ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਨਾ ਭੈਣੇ ਹੀਰੋ ਜਿੱਦਣ ਲੱਠ ਛੁੱਟੇ ਅਰ ਕਾਉਂ ਬੇਲੇ ਉੱਦਣ ਪਰਾਹੁਣਾ ਤਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਆਹਟਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਸੌ ਵਾਰ ਪਰਤਾਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਹੁਣ ਸੱਭੇ ਮਿਲ਼ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਕਿਨੇ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਮਿਆ<noinclude>{{center|N}}</noinclude> kjoeik632yu2t4owhncc0ai7f83hfzs 250 66828 230876 197136 2026-07-29T11:40:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੬)}}</noinclude>ਕਿ (ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਖੜੋਤੀਏ, ਝੜ ਝੜ ਪੈਂਦਾ ਅੰਬਾਂ ਬੂਰ ਹੈ। ਅੰਬ ਪੱਕੇ ਰਸ ਚੋ ਪਿਆ ਚੂਪਣਵਾਲ਼ਾ ਪਿਆਰਾ ਦੂਰ ਹੈ।) {{gap}}ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਆਓ ਝੰਜੋਟੀਆਂ ਗਾਈਯੇ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਇਹ ਝੰਜੋਟੀ ਗਾਮੀ ਕਿ (ਖੂਹੇ ਪਾਣੀ ਭਰੇਂਦੀਏ ਸੁਣ ਨੀ ਗੇਂਦੋਂ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਲਾਉ ਹੇ। ਆਪਣਾ ਭਰਿਆ ਬੇ ਮੈਂ ਨਾ ਦੇਮਾਂ ਸੁਣ ਵੇ ਛੈਲਾ ਭਰ ਪੀਓ ਜੇਕਰ ਚਾਉ ਹੈ॥) {{gap}}ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਭੈਣੋ ਮੇਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਹੇਕ ਨਹੀਂ ਰਲਦੀ ਨਾਲ਼ੇ ਜੇਹੜੇ ਗੀਤ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹੋਂ ਓਹ ਸਾਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਹੋਰਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਛਾ ਜੇਹੜਾ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਉਹਦਾ ਮੁੱਢ ਫੜ ਅਸੀਂ ਆਪੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਜਾਮਾਂਗੀਆਂ। {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਨੰਦੜੇ ਨਦਾਨ ਦਾ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਗਾਮਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਸੱਭੇ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜੀ ਹੋਈਆਂ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਗਾਮਿਆ ਅਰ ਇੱਕ ਨੇ ਕਾਨ੍ਹਗੁਜਰੀ ਦਾ ਝੇੜਾ ਗਾਕੇ ਸੁਣਾਇਆ। {{gap}}ਜਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸੁਵੇਰ ਹੋਈ ਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਜੇਹੀ ਕੁੜੀ ਮਿਲ਼ਕੇ ਬੋਲੀ ਕੁੜੇ ਠਾਕੁਰੀਏ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਰਾਤੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਜਗਰਾਤਾ ਜੁੜਿਆ ਸਾ ਚੰਦਰਿਯੇ ਸਾਡਾ ਚਰਖਾ ਕਿੰਉ ਨਾ ਲੈ ਗਈ? {{gap}}ਠਾਕੁਰੀ ਬੋਲੀ ਭੈਣ ਤਾਬਿਯੇ ਮੈਂ ਤਾ ਨਹੀਂ ਸਾਡੀ ਮੁੰਨੀ ਨੇ ਜੋੜਿਆ ਸਾ। ਭਲਾ ਇਹ ਤਾ ਸੋਚ ਜੇ ਮੈਂ ਜੋੜਦੀ ਤਾ ਤੈਂ ਨੂੰ ਸੱਦੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿੰਦੀ? {{gap}}ਭਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਉਸ ਛੁਕਰੀਟ ਵਾੱਧੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਸਾ ਜਦ ਕਦੀ ਤੂੰ ਜੋੜੇਂਗੀ ਤਾਂ ਆਮਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਠਾਕੁਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਚਾਉ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਜੋ ਸਹੀ ਮੈਂ ਹੋਰਨਾਂ<noinclude></noinclude> 2umm2epxk0rd1phqzsqo9llp97ga8b1 250 66829 230877 196977 2026-07-29T11:40:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੭)}}</noinclude>ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਚਰਖੇ ਅੱਜ ਦੁਪੈਹਰੇ ਕੱਠੇ ਕਰ ਲਮਾਂਗੀ। ਅਰ ਸਾਰਾ ਦੁਪੈਹਰਾ ਕੱਤਦੀਆਂ ਰਹਾਂਗੀਆਂ। {{gap}}ਠਾਕੁਰੀ ਨੇ ਕਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਚਰਖੇ ਲਿਆਕੇ ਆਪਣੀ ਡੇਉਢੀ ਵਿੱਚ ਭਡਾਰ ਜੋੜਿਆ ਅਰ ਤਾਬੀ ਦਾ ਚਰਖਾ ਬੀ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਪੰਜ ਸੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਠਾਕੁਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਭੈਣੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਾ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਸੱਦ ਲਮੇਂ ਪਰ ਇਹ ਜੇਹੜੀ ਤਾਬੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਪਾਹ ਸਾ ਨੂੰ ਚਰਖਾ ਡਾਹੁਣਾ ਅੱਛਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਠਹਿਰੀ ਅਗਲੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਡੁਲ੍ਹੀ ਨਾਲ਼ੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਸੰਗ ਨਹੀਂ। ਭੈਣੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਨਿਆਰੀ ਦੇ ਬੇਹੜੇ ਭਡਾਰ ਜੋੜਿਆ ਸਾ ਉੱਥੇ ਇਹ ਦਾ ਚਰਖਾ ਬੀ ਕੁੜੀਆਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈਆਂ। ਨੀ ਇਸ ਚੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕੁਛ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੱਜ ਕੇ ਦੀਦੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹਿਆਉ। ਆਂਹਾਂ ਸੁਰਮਾ ਕੰਘੀ ਕਰਕੇ ਦਦਾਸਾ ਮਲ਼ਕੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਆ ਬੈਠੀ। ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉ ਪਾਉ ਸਬਜ਼ੇ ਅਰ ਗੁੱਛੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਰ ਮੱਥੇ ਬਿੰਦੀ। ਨੀ ਅਸੀਂ ਦੇਖਕੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ਼ ਮਰਦੀਆਂ ਜਾਇਯੇ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਜ ਨਾ ਆਈ। ਭੈਣੇ ਜੁਆਨੀ ਤਾਂ ਸਭਨਾਂ ਪਰ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠ। ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਉੱਚੀ ਹੇਕ ਨਾਲ਼ ਐਹੇ ਗੀਤ ਗਾਮੇਂ ਕਿ ਤੈ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਿਯੇ। ਸਹੁੰ ਭਰਾ ਦੀ ਜਿਨ ਜਿਨ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਦਣ ਦੇਖਿਆ ਹੋਊ ਜਰੂਰ ਕੰਜਰੀ ਸਮਝਿਆ ਹੋਊ। ਨੀ ਇਹ ਤਾ ਫੁਲੌਰਵਾਲ਼ੇ ਭੰਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਹਾਲੀ ਤੇ ਬੀ ਨੰਘ ਗਈ ਕਿ ਜਿਨ ਹਰਾਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਰੀਕਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪਰ ਖੇਡਾਇਆ ਸਾ॥ {{gap}}ਠਾਕੁਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੋਊ ਭੈਣੋ ਅਜੁ ਤਾ ਮੈਂ ਸੱਦ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ ਕਰੋ ਫੇਰ ਐਹੀ ਜੇਹੀ ਗੁੰਡੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿਞਣ ਵਿੱਚ ਕਾਹ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਭੈਣੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਬੁਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਬੈਠਕੇ ਭਲਿਆਂ ਦੀ ਪਤ ਜਾਇ।)<noinclude></noinclude> f2zt9cg67moa52tu1o7244yl5xxgfd9 250 66830 230878 197137 2026-07-29T11:40:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੮)}}</noinclude>ਹੁਣ ਏਹ ਸੱਭੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਜੋਬਨ ਦੀਆਂ ਮੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭਡਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਜੋ ਜੋ ਕੁਰਾਫਾਤਾਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸੋ ਲਿਖਣੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹਨ। {{gap}}ਕਿਨੇ ਕੰਜਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਮੇਂ। ਅਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਇਸ਼ਕ ਮੁਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਗਾਮੀਆਂ (ਜਿਹਾਕੁ ਮੇਰਾ ਕੰਤ ਗਿਆ ਪਰਦੇਸ। ਫਿਰਾਂ ਬਰਾਗਣ ਖੁਲੇ ਕੇਸ। ਮੇਰਾ ਜੋਬਨ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰੇ। ਨੀ ਮੈਂ ਰੋਮਾਂ ਗਿਣ ਗਿਣ ਤਾਰੇ)॥ {{gap}}(ਬਿਰਹੋਂ ਨੇ ਮਾਰ ਸੁਕਾਈ। ਮੇਰੀ ਨਿੱਜ ਜਣੇਂਦੀ ਮਾਈ। ਮੈਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਕਹਿਰ ਦੀ ਆਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?) {{gap}}(ਸੁਫਨਿਆਂ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਹੈਂ ਉੱਤਮ ਤੇਰੀ ਜਾਤ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਿੱਛੜੇ ਆਣ ਮਿਲਾਏ ਰਾਤ)॥ {{gap}}(ਔਸੀਆਂ ਪਾਮਾਂ ਕਾਗ ਉਡਾਮਾਂ ਅੱਜੇ ਨਾ ਸਜਣੁ ਆਇਆ। ਨੀ ਉਹ ਦੇ ਚੀਰੇ ਨੇ ਮੈਂ ਘਾਇਲ ਕੀਤੀ ਖੂੰਨੀ ਪੇਚ ਜਮਾਇਆ)। {{gap}}ਫੇਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚੀਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭੈਣੇ ਬਸੰਤੀਯੇ ਜੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੈਂ ਤਾਂ ਦੱਸ ਤਾ ਗਭਰੂ ਦੇ ਮਿਲਣੇ ਦਾ ਕੇਡਾ ਕੁ ਸੁਖ ਅਰ ਬਿੱਛੁੜਨੇ ਦਾ ਕੇਡਾਕੁ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਬਸੰਤੀ ਨੇ ਹਾਹੁਕਾ ਭਰਕੇ ਕਿਹਾ ਭੈਣੇ ਨਾ ਪੁੱਛ! ਇਹ ਦੁੱਖ ਰੱਬ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨ ਦਿਖਾਲ਼ੇ। ਪਿਆਰਿਯੇ ਜਿੱਦਣ ਤੇ ਉਹ ਘਰੋਂ ਗਿਆ ਹੈ ਸੌ ਸੌ ਬਰਹੇ ਦੀ ਰਾਤ ਬੀਤਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭੈਣੇ ਨੀ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੁਛ ਆਖ ਛੱਡਿਓ ਪਰ ਦਿਲ ਪੁਰ ਆਈ ਰੱਖਣੀ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਰੱਬ ਸਾ ਨੂੰ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾ ਕਰਦਾ ਅਜੇ ਹੁਣ ਮੁਟਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਲਾਵਾ ਦੇਣੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਪਾ ਦੇਵੇ। ਭੈਣੋ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪਹਿਧਾ ਰੁੱਧਾ ਹੋਇਆ—ਅਰ ਬਣਿਆ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਗੱਭਰੂ ਮਹੱਲੇ ਵਿਚੀਂ ਲੰਘਦਾ ਨਜਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ<noinclude></noinclude> cwd2x9r237nzeqgwew3luxsa7i9obzz 250 66831 230879 197138 2026-07-29T11:40:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੦੯)}}</noinclude>ਵੱਡੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਛਾ ਭੈਣੋ ਤੁਹਾਡੇ ਇਕੋ ਜੇਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ ਦਾ ਲੁਕੋ ਹੈ (ਜਿਸ ਤਨ ਲੱਗੀ ਸੋਈ ਤਨ ਜਾਣੇ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਪੀੜ ਪਰਾਈ॥) {{gap}}ਐਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਅਰ ਮਨ ਪਰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਸੀਆਂ ਕਿ ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਛਿੱਕੂ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਟਕੇ ਦੀਆਂ ਰੇਉੜੀਆਂ ਅਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਧ ਸੇਰ ਕੁ ਖਸਖਸਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਬੱਕਲ਼ੀਆਂ ਅਰ ਕਿਨੇ ਭੁੱਜੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ ਅਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਛਮਕੇ ਹੋਏ ਛੋਲੇ ਭੇਜੇ। ਅਰ ਇਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚੋਂ ਬੰਡ ਚੁੰਡ ਕੇ ਖਾਧੇ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁਕਲਾਵਾ ਅਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਰਾਉਜਾ ਆ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਤਾ ਨੂਰਮਹਿਲ ਅਰ ਕੋਈ ਨਕੋਦਰ ਅਰ ਕੋਈ ਰਾਹੋਂ ਨਮੇਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹੁਰੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸੇ ਉਹ ਉਥੇ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗੱਭਰੂ ਆਕੇ ਅਲਾਲਪੁਰ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਜੇਹੜੀਆਂ ਰਾਹੋਂ ਗਈਆਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਧੀਕ ਤੀਆਂ ਖੇਡਣੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਲੱਭਾ। ਤੀਆਂ ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਰਾਹੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਅਰ ਬਹੁਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਜਿਤਨੀ ਕੁ ਖੁਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਹਾਕੁ ਜਾਂ ਤੀਆਂ ਦਾ ਦਿਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਗਹਿਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਾਕੇ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਡਣੇ ਮਲ੍ਹਣੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਲੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਆ ਅਰ ਕਈ ਨੀਹਲ਼ਲੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਉਚੀ ਰਾਹੋਂ ਵਲ ਜਾ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਦੋਹੁੰ ਤਿਹੁੰ ਨੇ ਤਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਜਾਉਣੇ ਲਈ ਕਟੋਰੇ ਫੜ ਲਏ ਅਰ ਪੰਜ ਸੱਤ ਪਿੜ ਮੱਲ ਕੇ ਨੱਚਣ ਟੱਪਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਕਿਨੇ ਇਹ ਬੋਲੀ<noinclude></noinclude> qhvcxh2zeh4zrnotbljvch3bfdii8zj 250 66832 230880 197139 2026-07-29T11:40:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੦)}}</noinclude>ਪਾਈ। ਕਿ (ਮੈਂ ਮੂਈ ਮੁਕਲਾਵੇ ਤੋਰ ਦੇ ਨੀ ਮੈਂ ਮੂਈ ਮੁਕਲਾਵੇ ਤੋਰ ਦੇ) ਕਿਨੇ ਇਹ ਬੋਲੀ ਛੇੜੀ ਕਿ (ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਿਆਰੀ ਨੀ ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਿਆਰੀ) ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਭੈਣੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਚੰਦਰੇ ਢਿੱਲੇ ਢਿੱਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਕੋਈ ਐਹੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਓ ਕਿ ਜਿਹੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈਹੈ ਨਾ ਤੈਂ ਨੂੰ ਨਿੱਘਰ ਸਿਘਰੀ ਆ ਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਸਾਨੂੰ ਲੁਕਾਈ ਕੀ ਆਖੂਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੋਟ ਨੀ ਫੋਟ ਖਾਣੀ ਜਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦਰੀਯੇ ਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੁਛ ਗਾਮਿਯੇ ਕੋਈ ਮੇਹਣਾ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਹੋਰੀ ਦਾ ਭੜੂਆ ਅਰ ਦੁਬਾਲ਼ੀ ਦਾ ਜੁਹਾਰੀਆ ਜਿੱਕੁਰ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀਂ ਭੜੂਆ ਅਰ ਜੁਹਾਰੀਆ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਕਰ ਤੀਮੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬੀ ਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਲੁੱਚੀਆਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। {{gap}}ਇੱਕ ਪਾਸੋਂ ਬੋਲੀ ਹਾਂ ਭੈਣੋ ਸੱਚੋ ਹੈ ਨਾ ਇਹ ਤਾਂ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਜਾਂ ਆਪ ਕਿਸਨ ਭਗਵਾਨ ਹੋਰੀ ਤੀਆਂ ਖੇਡੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾ ਨੂੰ ਕੀ ਡਰ ਹੈ? ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭੋ ਭੂਹੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਜਿਹਾਂ ਈ ਢੋਲ ਬੱਜਿਆ ਅਰ ਜਿਹੀ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਅਰ ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਅਬਾਜ ਅਰ ਜਿਹੀ ਹੀ ਅੱਡੀ ਦੀ ਧਮਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਐਹਾ ਊਧਮ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਜਿੱਧਰ ਦੇ ਮੈਂ ਡਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਅਰ ਗੋਟਾ ਕਨਾਰੀ ਚਮਕਦਾ ਸਾ। ਸੂਹਾ ਸੋਸਨੀ ਗੁਲਾਨਾਰੀ ਕਿਰਮਚੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁਲਾਬੀ ਪਿਆਜੀ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਨਿਰੰਜੀ ਜੰਗਾਲੀ ਜਮਰੂਤੀ ਊਦਾ ਕਾਸਨੀ ਹੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਸਾ। ਕੋਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਬਰਕਾਂ ਦੀ ਪੱਖੀ ਲੈਕੇ ਨੱਚਦੀ ਅਰ ਕੋਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਛਿਟੀ ਫੜਕੇ ਨਾਚ ਦਿਖਾਲ਼ਦੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਕਾਨ<noinclude></noinclude> cw39pad5noido73wcmcphdfvwz6gvco 250 66833 230881 197140 2026-07-29T11:40:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੧)}}</noinclude>ਗੁਜਰੀ ਦਾ ਸਾਂਗ ਬਣਕੇ ਆਈ ਘਰ ਕੋਈ ਕੰਜਰੀਆਂ ਵਰਗਾ ਫਰਾਬਾ ਪਹਿਨਕੇ ਕਈ ਭਾਂਤ ਦੇ ਨਖਰੇ ਲਿਆਈ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲੀ ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਪਿਪਲ਼ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬੇਹੜੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਜੁਆਈ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਠੱਠੇ ਕਰਿਯੇ। ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਨਾਨੀ ਭੈਣੇ ਉਹ ਪੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਫੜਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੋ ਚਲੋ ਕਾਨੂੰਗੋਆਂ ਦੇ ਬੇਹੜੇ ਥੰਮ੍ਹ ਝੂਟਿਯੇ। ਇੱਕ ਬੇਲੀ ਨੀ ਹੇਂਹ ਕੇਡੀ ਸੀਲਾਵੰਤੀ ਆਈ ਹੈ (ਨੇ ਸੌ ਚੂਹਾ ਖਾਕੇ ਬਿੱਲੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੀ) ਜੇ ਛਾਤੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਅਲੋਕਾਰੀ ਹੋਈ ਭਲਾ ਦੱਸੋ ਤਾ ਅਗੇ ਜੀਜੇ ਸਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ? {{gap}}ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲੀ ਨੀ ਫਿੱਟ ਨੀ ਫਿੱਟ ਕਮਲੀਏ ਕੋਈ ਐਹੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੀ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੋਊ ਅੜਿਯੇ ਸਾ ਨੂੰ ਤਾ ਲੁਕੋ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਨਾਲੇ ਇਕੋ ਜੇਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪੜਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਇਕ ਬੋਲੀ ਭਲਾ ਵੱਢੀਯੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਸੂੰਗੀ ਨਾ ਭਈ ਤਾਈ ਤੇਰੀ ਪੂਰਨਦੇਈ ਏਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨਦੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਹ ਦੱਸ ਦੇਹ ਫੇਰ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਡਰੀ ਅਰ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਨੀ ਪੂਰਨਦੇਇਯੇ ਹਾਹੜੇ ਹਾਹੜੇ ਭੈਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ ਅੜਿਯੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਸਹੇਲੀ ਜਾਣਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਭਲਾ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੇ ਬੁਰੇ ਬਾਬ ਕਰਾ ਲਵੇਂਗੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹੱਥ ਆ ਜਾਊ? {{gap}}ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਪਾਸੋਂ ਕਿਹਾ ਨੀ ਚੰਦਰਿਯੇ ਐਨਾ ਕਿੰਉਂ ਡਰਦੀ ਹੈਂ ਕਮਲ਼ਿਯੇ ਕੀ ਇਹ ਸੱਚੀਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਤਾ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦੀ ਅਰ ਖਿਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਰਖੇ ਤੂੰ ਲੇਹ-<noinclude></noinclude> 9i8o47ibecc7aa9zftzd9lldl5og24w 250 66834 230882 197141 2026-07-29T11:40:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੨)}}</noinclude>ਲੜੀਆਂ ਕੱਢ ਕੱਢ ਕਿੰਉ ਫਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਚਲ ਨੀ ਪੂਰਨਦੇਇਯੇ ਆੜਿਯੇ ਐਨਾ ਨਹੀਂ ਖਿਝਾਈਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਦੀ ਸੌ ਗਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਕੇਹੀ ਬੁਰੀ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਚਦੀ। ਤੈਂ ਨੂੰ ਕੀ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੂੰ ਤਾਂ ਐਥੇ ਦੀ ਦੋਹਤੀ ਠਹਿਰੀ ਸਗੋਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਐਥੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਤ ਪਿਆਰ ਪਾਕੇ ਜਾਮੇਂ ਤੂੰ ਚੰਦਰੀਯੇ ਬੈਰ ਖਰੀਦਣ ਲਗੀ ਹੈਂ। ਭੈਣੇ ਫਗਵਾੜੇ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਬੁਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਨਾਨਕੀ ਆਕੇ ਬੀ ਲੜਨੇ ਲੜਾਉਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਲ਼ਦੀਆਂ। ਕਿਨੇ ਸੱਚੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ (ਬਹੂ ਆਈ ਫਗਵਾੜੇ ਦੀ ਤਾਂ ਢੂਹੀ ਭੰਨੇ ਲਾੜੇ ਦੀ)॥ {{gap}}ਪੂਰਨਦੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਚਲ ਨੀ ਚਲ ਤੂੰ ਕੇਹੜੀ ਭਈ ਇੱਥੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ ਤੂੰ ਬੀ ਤਾ ਦੋਹਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਜਾਹ ਤਾ ਤੂੰ ਬੀ ਆਪਣੇ ਨਕੋਦਰ ਜਾਕੇ ਗੁਮਾਨ ਕਰ। ਕੇਡੇ ਕਹਾਣੇ ਪਾਉਣ ਸਿੱਖੀ ਹੈ! ਕੀ ਸਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਐਹੇ ਜਿਹੇ ਪਾਉਣੇ ਆਉਂਦੇ? ਜੇ ਤੂੰ ਸਾ ਨੂੰ ਫਗਵਾੜੇਂ ਦਾ ਮੇਹਣਾ ਮਾਰੇਂਗੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੀ ਤੇਰੇ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਕਹਾਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹੈਂ ਭਈ (ਬਹੂ ਆਈ ਨਕੋਦਰ ਦੀ ਤਾਂ ਖਾਂਦੀ ਪੀਂਦੀ ਓਦਰ ਦੀ) ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭੋ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਅਰ ਬੋਲੀਆਂ ਲਓ ਭੈਣੋੋ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੋਨੋ ਬਰੋਬਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸੋ ਚਲੋ ਹੁਣ ਚੱਲਕੇ ਕਿਤੇ ਪੀਂਘ ਝੂਟਿਯੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਨੀ ਆਓ ਸਾਡੀ ਗਲ਼ੀ ਪੀਂਘ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ ਉੱਥੇ ਝੂਟਾਂਗੇ। ਪਾਸੋਂ ਇਕ ਤੀਮੀ ਬੋਲੀ ਨਾ ਨੀ ਬਾੱੱਜੀਓ ਉਥੋਂ ਠਾਣਾ ਨੇੜੇ ਅਰ ਸੁਪਾਹੀ ਕੋਲ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੀਂਘ ਝੂਟਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚੋਪੜਿਆਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਜਾਓ ਉਥੇ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਪੀਂਘ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਲ਼ੇੇ ਉੱਥੋਂ ਬਜਾਰ ਬਡੀ ਦੂਰ ਹੈ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਮਿਓ।<noinclude></noinclude> aylp5zsj8gflnhjhltn3ialaxyd8auh 250 66835 230883 197142 2026-07-29T11:56:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੩)}}</noinclude>{{gap}}ਜਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਚੋਪੜਿਆਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਨੂੰ ਤੁਰੀਆਂ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇੱਕ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਧੁਮੀੜ ਆਉਂਦੀ ਦੇਖਕੇ ਇੱਕ ਕੰਧ ਨਾਲ਼ ਬਗਲ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੱਟਾਂ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਬੇ ਭਾਈ ਤੁਸੀਂ ਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਹੋਂ? {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਜੇਹਾ ਬੇਲਿਆ ਬੇਬੇ ਤੈਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਿਯੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਚਿੱਤੜੀਂ ਡਾਂਗ ਦਿੱਤੀ ਉੱਠ ਤੁਰੇ ਕੁੰਹ ਆਖਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਖਿਯੇ ਨਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਓਪਰਾ ਜੇਹਾ ਜੱਟ ਬਜਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੌਦਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾ ਉਨ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸਿੱਖਾ ਬੁਰਿਓਂ ਔਖਾ ਬੇਲਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਬੀ ਸੁਣਾਉ ਤਾਂ ਸਹੀ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਕੀ ਬਿਪਤਾ ਬਣੀ ਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਕੇਹੜੇ ਪਿੰਡ ਹਨ? {{gap}}ਉਨ੍ਹੀਂ ਜੱਟੀਂਂ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਆਖਿਆ ਭਰਾਵਾ ਨਾ ਪੁੱਛ ਕੱਲ੍ਹ ਪਰਸੋਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਫਰੰਗੜਾ ਜੇਹਾ ਆਣ ਉੱਤਰਿਆ ਹੈ ਓਨ ਪਿੰਡ ਐਹਾ ਜਿਚ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਪੁੱਛ। ਅਹਾਂ ਅੱਜੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਓਨ ਇੱਕ ਮੋਰ ਨੂੰ ਬਦੂਕ ਮਾਰਕੇ ਮਾਰ ਸਿੱਟਿਆ ਸਾ। ਐਸ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿੱਕਲਿਆ ਭਈ ਹਜੂਰ ਤੁਸੀਂ ਏਹ ਮੋਰ ਕਿੱਦਾਂ ਮਾਰ ਸਿੱਟਿਆ ਏਹ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾ ਉਸ ਫਰੰਗੀ ਨੇ ਭਾਈ ਏਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਘੜ ਕੱਢਿਆ ਅਰ ਫੇਰ ਸੱਚਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅੱਗਲ਼ਬਾਂਢੀ ਠਾਣੇ ਲਿਖ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਮੈਹਰਮ ਪੁਰੇ ਦਿਆਂ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਅਬਰੋ ਲਾਹੀ ਹੈ। ਭਾਈਆ ਅੱਜੁ ਛਾਹ ਵੇਲੇ ਸੁਪਾਹੀ ਜਾਕੇ ਸਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆਇਆ ਹੈ ਹੁਣ ਠਾਣੇ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਈ ਏਹੁ ਕਿੱਦਾਂ ਮੰਨ ਲਇਯੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕੁੰਹ ਵਧੀਕੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾ ਰੀਣਕੁ ਗੱਲ ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਠਾਣੇ ਨਾ ਲਿਖਦਾ॥ {{gap}}ਜੱਟੀਂਂ ਕਿਹਾ ਭਈਆ ਤੂੰ ਜੱਟ ਭਿਰਾਉ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ ਤੈਥੋਂ ਕੀ<noinclude>{{center|o}}</noinclude> nceeksra2um4esvws8lvwmvsu1msmp3 250 66836 230884 197143 2026-07-29T11:56:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੪)}}</noinclude>ਲੁਕੋ ਹੈ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਬਡੀ ਗਦੂਤ ਹੈ ਸੁਣਦੇ ਹੈਂ ਭਈ ਸਹੁਰੇ ਦਾ ਉਸ ਸਾਹਬ ਦੇ ਚੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾ ਪਿਆ ਅਰ ਭੁਇ ਪਰ ਸਿੱਟਕੇ ਕੋਈ ਘੜੀ ਸਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਣ ਵਿੱਚ ਗੋਥਲ਼ਦਾ ਰਿਹਾ। ਭਈਆ ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ ਹੁਣ ਕੀ ਪੇਸ਼ ਆਊ? {{gap}}ਉਸ ਜੱਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਹੋਰ ਐਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੱਭੋ ਪਕੜੇ ਜਾਂਦੇ? ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਤੁਸੀਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਇਹ ਲੜੀ ਤਾ ਫੜਾਬੋ ਭਈ ਓਹ ਕੋਈ ਕਰਾਨੀ ਸਾ ਕੇ ਕੋਈ ਸਾਹਬ ਲੋਕ ਸਾ? {{gap}}ਜੱਟੀਂ ਕਿਹਾ ਭਈ ਦਿੱਸਦਾ ਤਾ ਕੋਈ ਕਰਾਨੀ ਜੇਹਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਹੂਤ ਹੂਤ ਬਡੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਖਦੇ ਹੈਨ ਕਿ ਕੋਈ ਫਲੌਰ ਦੇ ਰੇਲ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਓਏ ਸਿੱਖਾ ਭਾਮਾਂ ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸਾ ਨੂੰ ਤਾ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਹਾਲ ਖਸਮਾਂ ਦੇ ਬੁਲਾ ਭੇਜਿਆ ਨਾ! {{gap}}ਉਸ ਜੱਟ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਫੇਰ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿੱਦਾਂ ਸਲਾਹ ਹੈ? {{gap}}ਜੱਟੀਂ ਕਿਹਾ ਚੌਧਰੀ ਕਿੱਕੂੰ ਦੱਸਿਯੇ ਜੇਹੜੀ ਬਾਹਗੁਰੂ ਕਰੇ। ਹੱਛਾ ਜਾਨੇ ਹਾਂ ਜਿੱਦਾਂ ਹੋਊ ਦੇਖ ਲਮਾਂਗੇ। ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਭਈ ਠਾਣੇਦਾਰ ਭਲਾਮਾਣਸ ਅਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਬਰੋਂ ਤੀਕੁ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕੁੰਹ ਪੈਸਾ ਪਾਉਲਾ ਮੂੰਹ ਮਲ਼ਕੇ ਦੇਖਾਂਗੇ ਹੋਰ ਕੀ ਵੱਸ ਹੈ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਭਰਾਵਾ ਬਾਬੇ ਜੁਆਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਵਾ ਰੁਪੈਯੇ ਦਾ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬੀ ਸੁੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ਼ੇ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਦਾਤੇ ਦੀ ਛਿੰਝ ਭੀ ਘੁਲ਼ਾਉਣੀ ਮੰਨੀ ਹੈ ਸੋ ਕੋਈ ਤਾ ਬਹੁੜੇ ਹੀਗਾ॥ {{gap}}ਉਸ ਜਿਮੀਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਿੱਖੋਂ ਬਾਹੜੂ ਤਾ ਜਰੂਰ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜੇਹੜੀਆਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਟੰਗਾਂ ਅੜਾਉਂਦੇ ਹੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੱਛੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਦਿਖਾਲ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਫੇਰ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਦਾਤੇ ਭੜੂਏ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਘਸੋੜਨਾ ਤਾ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ ਨਾ। ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਤਾ ਏਕ ਨਰੰਕਾਰ ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹਿਯੇ॥ {{gap}}ਜੱਟੀਂ ਆਖਿਆ ਓ ਭਈ ਚੌਧਰੀ ਹੈ ਤਾ ਸੱਚੁ ਪਰ ਦੇਖੇਂ ਨਾ<noinclude></noinclude> hhz00rp3mdi5x6nroxgmf0p42f4dt3r 250 66837 230885 197144 2026-07-29T11:56:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੫)}}</noinclude>ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪਰ ਬੈਹਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਸੀਆਂ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੇ ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੇ ਆਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਚੱਲੋ ਤਾਇਆ ਮੁੜ ਚਲੋ ਗੁਰੂ ਭਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੱਚੀ ਰੁਪੈਯੇ ਦੇ ਕੇ ਗੱਲ ਰਫੂੰ ਦਫੂੰ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਚਲੋ ਹੁਣ ਕੁੰਹ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਰਾਜੂ ਹੋਏ ਅਰ ਬੋਲੇ ਛਿਆਬਸੇ ਓਏ ਮੁੰਡਿਓ ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਰੱਖ ਦਿਖਾਲ਼ੀ ਹੈ ਭਈਆ ਸਾਡਾ ਸਾਹੁ ਸੁੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾ। ਹੋਊ ਪੱਚੀ ਰੁਪੈਯੇ ਸਹੁਰੇ ਕੀ ਝਾਂਠ ਦਾ ਬਾਲ਼ ਹਨ ਲੱਖ ਗਨੀਮਤ ਐਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝੋ ਜੋ ਕੁਛ ਜਰੀਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਭਈਆ ਜੇ ਇੱਕ ਰੁਪੈਯਾ ਬੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰਾ ਨੂੰ ਦਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਘਰ ਆਕੇ ਆਪਣੇ ਪੇਉ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਬਾਪੂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੁਆਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੜਾਹ ਪਰਸਾਦ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਖਿਆ ਸੀ ਉਹ ਕੌਣ ਦਿਨ ਹੋਏ ਤੁਸਾਂ ਦਿੱਤਾ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਹਨ ਜੇ ਆਖੋਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੀ ਜਾ ਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ੇ ਸੁੱਖ ਉਤਾਰ ਆਊਂਗਾ॥ {{gap}}ਬਾਪੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਂਹਦਾ ਤਾ ਸੱਚ ਹੈਂ ਲੈ ਸਵਾ ਰੁਪੈਯੇ ਦਾ ਕੜਾਹ ਕਰਾਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾ ਦੇਖੀਂ। ਹੁਣ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਕਈਆਂ ਗਭਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਖਟਕੜਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਗਿਆ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਭੂਤਨਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਜੱਟੀਆਂ ਦੇਖਦੇ ਖੌਰੂ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ। ਕੋਈ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਤੰਦਵਾਲਾ ਤੂੰਬਾ ਲੈਕੇ ਬਜਾਉਣ ਡਿਹਾ ਅਰ ਕਿਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਢੱਡ ਅਰ ਖੰਜਰੀ ਲੈਕੇ ਲਗੋਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ੇ ਮਿਲਾਈ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਜੱਟੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਬਜਾਉਂਦੇ ਡਿੱਠਾ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਟੋਟੇ ਹੋਣ ਲਗੇ॥ {{gap}}ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਘੁੰਮਕੇ ਥੱਕ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬੁੱਢੇ ਇੱਕ<noinclude></noinclude> s9lxbd6iixc9wicdd8sns8h12rnc80t 250 66838 230886 197145 2026-07-29T11:57:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੬)}}</noinclude>ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠ ਬੈਠਕੇ ਆਪਣੇ ਬਰਤਵਾਰੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਚੌਧਰੀ ਤੇਰਾ ਨਾਉਂ ਕੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੀ ਚੜਤੂ? {{gap}}ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸਾ ਭਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਿੱਖ ਸਮਝਦਾ ਸਾ ਪਰ ਤੇਰਾ ਨਾਉਂ ਤਾਂ ਮੋਨਿਆਂ ਵਰਗਾ ਨਿਕਲਿਆ! {{gap}}ਚੜਤੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸਭ ਲੋਕ ਸੁਲਤਾਨੀਏ ਸਿੱਖ ਹਨ॥ {{gap}}ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਾਹੁਕਾ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਵਾਹਗੁਰੂ। ਅੜਿਆ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਅਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਭਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਾਉਂਦੇ ਹੋਮੋਂਗੇ? {{gap}}ਚੜਤੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਹੋਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੇਉਕ ਜੋ ਠਹਿਰੇ! {{gap}}ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ ਮਰੋ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਓ ਤਾਂ ਤਾ ਤੁਸੀਂ ਛੁਰੀ ਦਾ ਬੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਕਰਾ ਬੀ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਮੋਂਗੇ ਕਿ ਜਿਹਦੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਆਣ ਹੈ? {{gap}}ਚੜਤੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਕੇਹਾ ਜੇਹਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋ? ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਆ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਕਲਮੇ ਨਾਲ਼ ਹਲਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਬੱਕਰਾ ਖਾਣੇ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕੇ ਤੁਰਕ ਸਮਝਦੇ ਹੈਂ।ਅਸੀਂ ਠਹਿਰੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿਖ ਖੰਡੇ ਦਾ ਝੱਟਕਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮਹਾਂ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈਂ। ਹਾਇ ਲੋਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਬਡੇ ਮਨਮੁਖ ਹੋਂ ਜੇਹੜੇ ਹਿੰਦੂ ਹੋਕੇ ਛੁਰੀ ਦਾ ਕੁੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਂਸ ਛਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋਂ ਨਾ ਭਈਆ ਤੁਹਾਡਾ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਬੁੱਢਾ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਵਾ ਰੁਪੈਯੇ ਦਾ ਕੜਾਹ ਕਰਾਕੇ ਝੰਡੇ ਜੀ ਦੇ<noinclude></noinclude> s9y6tpp5nuxdm3uajshghaulsuzd62e 250 66839 230887 197146 2026-07-29T11:57:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੭)}}</noinclude>ਥੜੇ ਉੱਤੇ ਆਣ ਰਖਿਆ ਅਰ ਉੱਥੇ ਦੇ ਮਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਮਸੰਦ ਜੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ। {{gap}}ਇੱਕ ਮਸੰਦ ਨੇ ਆਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾ ਐਉਂ ਆਖਕੇ ਅਰਦਾਸ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿ (ਬੋਲੋਜੀ ਵਾਹਗੁਰੂ ਬੋਲੋਜੀ ਵਾਹਗੁਰੂ ਸਿੱਖ ਕੜਾਹ ਪਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਲੇਖੇ ਲਾਮੀਂ ਭਾਉਣੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੀਂ) ਫੇਰ ਅੱਧਾ ਕੜਾਹ ਆਪ ਕੱਢਕੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਮੋੜਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਹ ਓਏ ਸਿੱਖਾ ਬਰਤਾ ਦਿਹ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਜੱਟ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਉ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਬਾਪ ਅਰਦਾਸ ਤਾ ਏਥੇ ਬੀ ਓਦਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰਸਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਉਸ ਦੇ ਪੇਊ ਨੇ ਕਿਹਾ ਆਹੋ ਅਰਦਾਸ ਸਭਨੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰੀਂ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੂੰਹ ਬੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮੁੰਡੇ ਥਿਆਏ ਹੋਕੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਚਲਦੇ ਖੂਹੇ ਉੱਤੇ ਆਣ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਤਾਂ ਖੂਹ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਭਈ ਗਭਰੂਓ ਆਓ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਰੇ ਤਾ ਲੁਆ ਜਾਓ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਜੁੜ ਪਏ ਕੋਈ ਮੋਢੀਂ ਅਰ ਕੋਈ ਖਾਂਭੀ ਅਰ ਕੋਈ ਨਾਕੀ ਬਣ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਆਣਕੇ ਜੋ ਮੋਢੀਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਬਾਰੇ ਲਾਏ ਹਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਦੰਗ ਹੋ ਗਏ। ਕਦੀ ਚੜਸ ਫੜਨ ਲੱਗਾ ਉਹ ਉਚੀ ਹੇਕ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲੀ ਲਾਉਂਦਾ ਸਾ। ਬਾਰਾ ਆ ਗਿਆ ਓਏ ਬੀਰਾ ਬੇਲੀਰਾਮ ਓ ਬੂ) ਕਦੀ ਕਹਿੰਦਾ (ਜੋੜੀ ਤੇਰੀ ਬੰਨੇ ਓਏ ਖਾਂਭੀ ਰਾਮ) ਕਦੀ ਕਹਿੰਦਾ (ਬੈਲਾਂ ਵਾਲ਼ਿਆ ਕੀਲੀ ਛੱਡਦੇ ਓਏ ਬੇਲੀ ਰਾਮ ਬੂ)। {{gap}}ਖੂਹਵਾਲ਼ੇ ਜੱਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਆਛਕੇ ਓਏ ਛੇਰੋ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਜੂੱਨ ਦੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸੇ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> rus2mku9k6nlqiprmgiyz4h8zb6px0m 250 66840 230888 197012 2026-07-29T11:57:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੮)}}</noinclude>ਦੋ ਕਿਆਰੇ ਸਿੰਜ ਦਿੱਤੇ। ਭਈਆ ਕਿੰਉ ਨਾ ਹੋਵੇ ਗਭਰੂਆਂ ਦੀ ਦੂਰ ਬਲਾਈਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗਭਰੂ ਹੁੰਦੇ ਸੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੀ ਹੱਥ ਦਿਖਾਲ਼ ਬਹਿੰਦੇ ਸੇ॥ {{gap}}ਇੱਕ ਜੱਟ ਨੇ ਪਾਸੋਂ ਕਿਹਾ ਭਈਆ ਗਭਰੇਡਾ ਏਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਚਾਹੇ ਸੋ ਕਰੇ ਜੋਰ ਬਡਾ ਬਸ਼ਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੈਂ। ਇੱਕ ਬਾਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਹੁਰੀ ਗਿਆ ਤਾਂ ਓਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੋਇਰੇ ਜਿਮੀਦਾਰ ਖੂਹ ਚਲਾਉਂਦੇ ਥੇ। ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਆਖਣ ਲਗੇ ਲੈ ਭਈ ਆਹ ਗਭਰੂ ਜੁਰਾਣਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਦੇਖਿਯੇ ਕੈਂ ਚੜਸ ਫਕੜਕੇ ਦਿਖਾਲ਼ੇ। ਲੈ ਬੀਰਾ ਉਨਾਂ ਦਾ ਐਉਂ ਆਖਣਾ ਅਰ ਮੈਂ ਨੂੰ ਰੋਹ ਚੜ੍ਹਨਾ। ਚੜਸ ਬੀ ਅਜੇ ਨਮਾਂ ਹੀ ਸਾ। ਅਰ ਰੱਬ ਝੂਠ ਨਾ ਬੁਲਾਵੇ ਪੂਰਾ ਨੋਆਂ ਮੁੱਠਾਂ ਦਾ ਬਾਰਾਂ ਮਣ ਪਾਣੀ ਪੈਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੋਊ। ਆਣਕੇ ਜੋ ਮੈਂ ਬਾਰੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਇੱਕ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਖੂਹ ਕੁੰਲ਼ਜ ਸਿੱਟਿਆ। ਭਈ ਗਭਰੂਓ ਹੋਰ ਤਾ ਬਡੀ ਬਾਹਵਾ ਬਾਹਵਾ ਹੋਈ ਪਰ ਜਾਂ ਓੜਕ ਦਾ ਬਾਰਾ ਮੈਂ ਲੈਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਲੰਗੋਟਾ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਜਾਹ ਜਾਂਦੀਏ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ! ਭਈਆ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਥੋਂ ਅਹੀ ਸਰਾਈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਤਾ ਲੰਗੋਟਾ ਸੁਮ੍ਹਾਲ਼ਿਆ ਅਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਚੜਸ ਖਿਚਿਆ। ਸਹੁੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੇਹੜੀ ਛਿਆਬਸੀ ਬੀ ਮਿਲ਼ੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੁੱਛ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਇੱਕ ਅਧਖੜ ਜੇਹਾ ਬੁੱਢਾ ਬੋਲਿਆ ਚਾਚਾ ਨੋਧ ਸਿੰਹਾ ਤੂੰ ਤਾ ਓਤ ਵੇਲੇ ਗਭਰੂ ਜੁਆਨ ਹੋਮੇਂਗਾ ਅਸੀਂ ਤੈਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੁਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੋਕ ਹੈਂ ਤਾ ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਂ। {{gap}}ਨੋਧ ਸਿੰਹ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਓਏ ਗਭਰੂ ਜੁਆਨ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸਾ ਆਂਹਾਂ ਅਹੁ ਜੇਹੜਾ ਨੀਂਗਰ ਖੜਾ ਹੈ ਓਸ ਸਾਨ ਅਜੇ ਲੈਰਾ ਹੀ ਸਾ<noinclude></noinclude> 6ik5uvprojwaxliz9gaqk3qwk1haow9 250 66841 230889 197147 2026-07-29T11:57:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੧੯)}}</noinclude>ਬਡੀ ਦੌੜ ਮੁਛ ਭੇਉਂ ਜੇਹਾ ਹੋਊਂਗਾ। ਭਲਾ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਣਾਉ ਤੂੰ ਕੀ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਸਾ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਚਾਚਾ ਪਰੂੰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਮੈਂ ਕਮਾਦਾਂ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਮੰਜੁਕੀ ਦੇ ਜੰਡਿਆਲ਼ੇ ਆਪਣੀ ਨਾਨਕੀਂ ਗਿਆ। ਉਦਣ ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਫੇਰ ਸਾ। ਜਾਂ ਮੈਂ ਬੇਲਣੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਭਾਈ ਕਰਕੇ ਬੇਲਣੇ ਦਾ ਧਰੋਈ ਬਠਾਲ਼ ਦਿੱਤਾ। ਭਈ ਚਾਚਾ ਸਾ ਤਾ ਫਸੋਹੜਾ ਬੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੁੱਸੇਵਾਲ਼ਾ ਪਰ ਮੈਂ ਚਾਂਬਲ਼ ਕੇ ਐਹੇ ਹੱਥ ਦਿਖਾਲ਼ੇ ਕਿ ਓਹ ਫਸੋਹੜਾ ਅਰ ਸਾਹਮਣਾ ਮੋੜਾ ਅਰ ਗਾਂਧੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਲ਼ੇਦੀ ਅਰ ਗੁਡੋਈ ਅਰ ਝੋਕਾ ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਛੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਰਾਂ ਹੀ ਬੇਲਣਿਆਂ ਦੇ ਕਾਮੇਂ ਦੇਖ ਸੁਣਕੇ ਹੱਕੇ ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਚਾਚਾ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈਂ ਤਾਂ ਸੱਚ ਜਾਣੇਗਾ ਮੈਂ ਉੱਦਣ ਦੋਹੁੰ ਪਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ ਘਾਣ ਲਾਏ ਹੋਣਗੇ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਓਹ ਖੂਹੇਵਾਲ਼ੇ ਬੇਲੇ ਭਈ ਗਭਰੂਓ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? {{gap}}ਮੋਢੀ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਅਰ ਖਾਂਭੀ ਤਾਂ ਫੁਲੌਰ ਦੇ ਮੁੰਢੋਂ ਬਕਾਪਰ ਤੇ ਹੈਂ ਅਰ ਅਹੁ ਜੇਹੜਾ ਨਕੇ ਛੱਡਣ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਾਕ ਰੁੜਕੇ ਤੇ ਹੈ॥ {{gap}}ਖੂਹੇਵਾਲ਼ੇ ਬੋਲੇ ਭਲਾ ਭਈ ਛੇਰੋ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੋ ਸਾਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਚੇਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰੋਂਗੇ॥ {{gap}}ਓਹ ਮੁੰਡੇ ਖੂਹ ਛੱਡਕੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਭਈ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਪਾਹੀ ਠਾਣੇਦਾਰ ਪਾਹ ਫੜਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਚਲੋ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਓ ਦੇਖਿਯੇ ਤਾਂ ਸਹੀ ਭਈ ਚੂਹੜਸਿੰਘ 'ਤੇ ਕੇਹੜੀ ਖੋਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਓਏ ਓਥੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣਾ ਉਹ ਸਾਲ਼ਾ ਸਤਾਨ ਦੀ ਮਾਰ ਹੈ ਕਿਸੀ ਜੱਟੀ ਜੁੱਟੀ ਨੂੰ ਕੁੰਹ ਆਖ ਬੈਠਾ ਹੋਣਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾ<noinclude></noinclude> djk76baz4szwwjhkkj5rhwmz76hn4ia 250 66842 230890 197149 2026-07-29T11:57:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੦)}}</noinclude>ਸੁਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਊਂ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਜਾਂਦੇ। ਸਾਲ਼ਿਓ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਓਥੇ ਕੀ ਟੰਗਾਂ ਡਾਹੋਂਗੇ। ਖਸਮਾਂ ਦਿਆਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੁੰਹ ਬੱਟੀਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਜਿਹਾ ਪਾਸੋਂ ਬੋਲਿਆ ਦੁੜੂ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਸਹੁਰੀ ਦਿਓ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕ੍ਯਾ ਐਥੇ ਛੱਡ ਜਾਮੋਂਗੇ? ਕਮਲਿਓ ਉਹ ਦੇ ਮਾਪੇ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਿਆਂ ਲਗਦਿਆਂ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਤੋਰਿਆ ਸਾ? ਐਹਮਕੋ ਐਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰੀਦਾ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਭਈ ਜੇ ਲਾਇਯੇ ਤਾਂ ਓੜ ਨਿਭਾਇਯੇ॥ {{gap}}ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤਾਇਆ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ਚੱਲਗਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਸਿਆਣਾ ਨਾਲ਼ ਹੋਮੇਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਡਰੀ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਕੇਡੇ ਓਦਰੇ ਹਨ ਸਾਲ਼ਿਓ ਠਾਣੇਦਾਰ ਹੀ ਹੈ ਤਾ ਕੋਈ ਸੀਹੁੰ ਸੱਪ ਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰੂ ਸਾਲ਼ਿਓ ਜੰਮਣੇ ਨੂੰ ਕਿੰਉ ਮਰੇ ਸੇ। ਗਾਹਾਂ ਸਿੱਧੇ ਹੋਕੇ ਤੁਰੋ ਪਰੇ ਜਿੱਦਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆਇਯੇ। ਭਾਈਆ ਓਏ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਜੇ ਛੱਡਕੇ ਜਾਮਾਂਗੇ ਤਾਂ ਬੋਬੋ ਕੋਲ਼ੋਂ ਪਿੰਡ ਕਿੱਦਾਂ ਬੜਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਏਹ ਸੁਣਕੇ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਭ ਮਿਲ਼ਕੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਪਾਹ ਗਏ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਉਰਿਓਂ ਹੀ ਬੋਲੇ ਕਿੰਉਂ ਓਏ ਕਮੂਤ ਦੀ ਮਾਰੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਰ ਛੇੜ ਆਪਣੀਆਂ ਮਤੇਈਆਂ ਜੱਟੀਆਂ ਨੂੰ। ਸਾਲ਼ਾ ਪਗੁੜ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਐਉਂ ਐਉਂ ਮੋਢੇ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸਾ ਚੈਨ ਆਈ। ਕਿੰਉ ਹੁਣ ਦੱਸ ਠਾਣੇਦਾਰ ਪਤੰਦਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਕੇ ਛੁੱਟੇਂਂਗਾ? ਫੇਰ ਠਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਕੇ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਝੁਕਕੇ ਸਲਾਮ ਆਖੀ॥<noinclude></noinclude> 5yayt4iufq9q5rrgvxrulhmo9b6o3nq 250 66843 230891 197150 2026-07-29T11:57:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੧)}}</noinclude>ਇੱਕ ਸੁਪਾਹੀ ਨੇ ਕੋਲੋਂ ਆਖਿਆ ਅਨ੍ਹਾ ਹੈਂ ਓਏ ਬੁੱਢਿਆ ਠਾਣੇਦਾਰ ਸਾਹਬ ਤਾ ਹਿੰਦੂ ਨਾਲ਼ੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਿੱਖ ਹੈ ਤੂੰ ਸਲਾਮ ਕਿਦਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਭਲਾ ਜਮਾਦਾਰ ਜੀ ਮੈਂ ਪੁਛਾਤੇ ਨਹੀਂ ਤਖਸੀਰ ਮਾਫ ਕਰੈ ਸਗੋਂ ਏਹੁ ਤਾ ਬਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਈ ਜੋ ਠਾਣੇਦਾਰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਿੱਖ ਹੈ ਕੁਛ ਤਾ ਸਾਡੀ ਭਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸੁਣੂੰ ਹੀ। ਸਿਆਣੇ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਰਥਮੇ ਤਾ ਆਪਣਾ ਮਾਰੂ ਨਾ। ਅਰ ਜੋ ਮਾਰੂ ਬੀ ਤਾ ਮਾਰਕੇ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਬਠਾਲ਼ੂ॥ {{gap}}ਠਾਣੇਦਾਰ ਬੀ ਜੋ ਇਨਾਂ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਜਿਮੀਦਾਰ ਹੀ ਸਾ ਬੋਲਿਆ ਬੁੱਢਿਆ ਕਯਾ ਆਖਦਾ ਹੈਂ? {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਹੋਰ ਕਯਾ ਆਖਣਾ ਸਾ ਐਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਏ ਹੈਂ ਭਈ ਤੁਸੀਂ ਛੱਡ ਦੇਓ॥ {{gap}}ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਬਡਾ ਹਰਾਮਜਾਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜੱਟੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮਰੋੜ ਦਿਤਾ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੀ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਭਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਪੋਤੇ ਹੋਂ ਆਪ ਦਰਾਫਤ ਕਰੋ ਸਮੇਂ ਕੇਹੜੀ ਬੀਤਦੀ ਹੈ। ਜੀ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਅਸੀਂ ਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹੁਰੀ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਮੱਤੀਂ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਮਖਾਂ ਆਓ ਸਮਝ ਜਾਓ ਅਹਿਮਕੋਂ ਕਿਸੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਨਾ ਛੇੜ ਬੈਠਿਓ ਪਰ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਤ ਵੇਲੇ ਗਭਰੇਡੇ ਦੀ ਗਮਰੂਰੀ ਅਰ ਖੁਮਾਰੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਏਹ ਤਾ ਅਗਲੇ ਕੌਣ ਖੁਦਾ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਠਹਿਰੇ ਅਸੀਂ ਭੜੂਏ ਕਿੱਥੇ ਤੋੜੀ ਸਮਝਾਇਯੇ? ਅੱਛਾ ਜੀ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਬੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰਬਾਨਗੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿਓ ਫੇਰ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਕਦੀ ਕੁਬੱਲੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੂ। ਫੇਰ ਚੂਹੜਸਿੰਘ ਵਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ ਸੁਣ ਓਏ ਧੀ ਕਿਆ ਬਾਪਾ ਹੁਣ ਤਾ ਠਾਣੇਦਾਰ ਹੋਰੀਂ ਤੇਰੀ ਤਖਸੀਰ ਮਾਫ ਕੀਤੀ ਜੇ ਫੇਰ ਕਦੀ<noinclude>{{center|P}}</noinclude> 4t8f5mqfwcvu5k0xm00vrw8tiwjomi2 250 66846 230892 197151 2026-07-29T11:57:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੨)}}</noinclude>ਬੁਰੇ ਰਾਹ ਚੱਲੇਂਗਾ ਤਾ ਗੋਲਾ ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਪਾਮੇਂਗਾ ਸਾਡੀ ਕੁੰਹ ਬਾਹ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤਾਇਆ ਮੈਂ ਤਾ ਆਂਹਾਂ ਚੁੱਪ ਕਰੀਤਾ ਖੜਾ ਸਾ ਔਹ ਸੁਪਾਹੀ ਮੈਂ ਨੂੰ ਧਿਗਾਣੇ ਫੜਕੇ ਲੈ ਆਇਆ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ਼ ਆਖਿਆ ਓਏ ਫਿਟ ਕੰਜਰੁ, ਸਹੁਰੀ ਦਿਆ ਇਹੁ ਸੁਪਾਹੀ ਕੀ ਤੇਰਾ ਕੁੰਹ ਬੈਰੀ ਸਾ ਜੋ ਚਾਣਚੱਕ ਫੜਕੇ ਲੈ ਆਇਆ? ਸਗੋਂ ਆਖੁ ਜੀ ਭਈ ਮੈਂ ਥੋਂ ਹੋ ਗਈ ਹੁਣ ਗੁਨਾਹ ਮਾਫ ਕਰੋ। ਸੱਗੋਂ ਅੱਗੇ ਤੇ ਚਉੜਾਂ ਕਰਦਾ ਅਰ ਸੱਚਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਮਰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਆ ਅੱਛਾ ਫੇਰ ਆਖਦੇ ਤਾ ਹੈਂ ਭਈ ਹੋ ਗਈ ਹੁਣ ਮਾਫ ਕਰੋ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਲਵੋ ਜੀ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਹੁਣ ਤਾ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਆਪਣੀ ਮਿਹਰਬਾਨਗੀ ਕਰੋ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਸਭੋ ਮੇਲੇ ਤੇ ਪਿਛੋਂ ਆਪਣਿਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜੇ॥ {{gap}}ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਭਈ ਤਾਇਆ ਕੋਈ ਬਾਤ ਪਾਉ ਜੋ ਬਾਟ ਕੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਓਏ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਾਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਦੀਆਂ ਸਹੁਰੀ ਦਿਓ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਓ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਾਲ਼ਦੇ ਹੈਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਕਦੀ ਖਤਾ ਨਾ ਖਾਵੇ॥ {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਬੋਲੇ ਹਾਹੜੇ ਭਈ ਤਾਇਆ ਓਹ ਤਾ ਸਾਨੂੰ ਜਰੂਰ ਸੁਣਾਉ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਾਡੇ ਘਰ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾ ਉਨ ਵਡੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਲਾਏ ਹੋਏ ਥੇ ਉਹ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਸੁੱਖਾ ਸਰਦਾਈ ਛਕ ਕੇ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸਾ, ਸਾ ਨੂੰ ਐਹੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੇਹੇ ਕੁ (ਤਿੰਨੇ ਕੰਮ ਵਡੇ ਕਸੂਤੇ। ਨੀਮੇਂ ਬੈਠੇ<noinclude></noinclude> jp6bbcdrywintvrw9lvu0ln4dp6zh5a 250 66847 230893 197152 2026-07-29T11:57:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੩)}}</noinclude>ਉੱਚੇ ਮੂਤੇ। ਤੱਤਾ ਖਾਵੇ ਮਰੇ ਦੁਖਣੂਤੇ। ਰਾਹ ਜਾਂਦਾ ਸਰਕੜਾ ਸੂਤੇ॥) {{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਭਈ ਭਾਇਆ ਸਹੁੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਤਾ ਸੱਚੋ ਹਨ। ਆਹਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਾਹੜ ਦੇ ਪੱਠੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਬੈਠਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਠੀਕ ਚੀਰਾ ਆਗਿਆ ਸਾ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਾ ਫੇਰ ਆਉਣਾ ਨ ਸੋ ਚੀਰਾ। ਸੁਣ ਤੈਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਣਾਇਯੇ। (ਤਿੰਨੋ ਬੰਨ ਕੁਬੰਨ। ਮੈਂਹ ਡੱਬੀ ਭੇਡ ਭੂਸਲੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲ਼ੀ ਰੰਨ।) {{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਬੇਲਿਆ ਠੀਕ ਹੈ ਭਈ ਮਾਹਨ ਸਿੰਹ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਤੀਮੀ ਦੀ ਠੋਡੀ ਪਰ ਬਾਲ਼ ਹਨ ਤਦੇ ਓਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਾਰੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੰਦੀ॥ {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਾ ਹੋਰ ਐਮੈਂ ਤਾ ਨਹੀਂ ਭਈਆ ਸਿਆਣੇ ਸਭ ਸੱਚੀਆਂ ਆਖ ਗਏ ਹਨ। ਸੁਣੋ ਹੋਰ ਸੁਣੋ (ਤਿੰਨੇ ਕੰਮ ਪੈਣ ਅਬੱਲੇ। ਨੰਗੀ ਪੈਰੀਂ ਗਾਹੇ ਸੱਲੇ। ਜੁਆਨ ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਇਲ ਘੱਲੇ। ਦੌਲਤ ਬਾਝੁ ਕਚੈਹਿਰੀ ਮੱਲੇ॥) {{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਭਾਇਆ ਗੋਇਲ ਕੀ? ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਓਪਰੇ ਥਹਿੰ ਨੂੰ ਗੋਇਲ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ ਹੋਰ ਸੁਣੋਂ (ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਨਾ ਚੱਲੀਯੇ ਪੈ ਟੋਏ ਮਰਿਯੇ। ਵੱਡਾ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਿਯੋਂ ਕਰਤਾਰੋਂ ਡਰਿਯੇ) ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਇਹ ਬੀ ਠੀਕ ਹੈ। {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੋਰ ਸੁਣਾਇਯੇ ਕੇ ਬਸ? ਮੁੰਡੇ ਬੋਲੇ ਬੱਸ ਕਿੰਉਂ ਸਗੋਂ ਬਾਟ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਲਓ ਹੋਰ ਬੀ ਲਓ ਅਸੀਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਪੁਲ਼ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਇਯੇ (ਖੇਤੇ ਜੱਟ ਨਾ ਛੇੜਿਯੇ ਹੱਟ ਉੱਤੇ ਕਿਰਾੜ। ਪੱਤਣ ਮੇਉਂ ਨਾ ਛੇੜਿਯੇ ਭੰਨ ਸਿੱਟੇ ਬੁਥਾੜ।) {{gap}}ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਤਾਇਆ ਓਹ ਭਾਈ ਜੀ ਤਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀਂ ਮੈਂ ਬੀ ਦੇਖਿਆ ਸਾ। ਆਂਹਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਪੂ<noinclude></noinclude> i0fibox59x7rp9ws076noino18u5uv6 250 66848 230894 197153 2026-07-29T11:57:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੪)}}</noinclude>ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਿਕਾਉਣ ਘਰ ਲਿਆਇਆ ਸਾ। ਤਾਇਆ ਉਹ ਓਹੋ ਸਾ ਨਾ ਜੇਹੜਾ ਹਰ ਗੱਲੇ ਮਰਾਮਰਾ ਆਖਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾ? ਆਂਹਾਂ ਤਾਇਆ ਉਨ ਮੈਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਭਈ ਮਰਿਆ ਬਸੰਤ ਸਿੰਹਾਂ ਔਹ ਮਰਾ ਛੰਨਾ ਫੜਾਈਂ। ਤਾਇਆ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾ ਮੈਂ ਜੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਭਈ ਇਹ ਮਰਾ ਮਰਾ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਓਦਾਂ ਹੀ ਮਰੀ ਥਾਲੀ ਮਰਾ ਤਬਾ ਮਰਾ ਚੁੱਲਾ ਅਰ ਮਰਾ ਮੰਜਾ ਮਰੀ ਪੀਹੜੀ ਜਾਂ ਮਰੀ ਲਾਠੀ ਮਰਾ ਸੋਟਾ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣ ਗਿਆ ਭਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਣ ਪਈ ਹੋਈ ਹੋਣੀ ਹੈ। {{gap}}ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ ਕੰਢੀ ਵਿੱਚ ਸਭੋ ਲੋਕ ਓਦਾਂ ਹੀ ਮਰਾ ਮਰਾ ਹਰ ਗੱਲ ਬੋਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਣ ਪਈ ਹੋਈ ਤਾ ਓਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਦਾਂ ਤੇਰਾ ਪੇਉ ਹਰ ਗੱਲੇ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਤੇਰਾ ਨਾਉਂ ਕੀ)॥ {{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਆਹੋ ਓਏ ਐਦਾਂ ਤਾਂ ਕਈਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਐਦਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਹਰ ਗੱਲੇ ਐਦਾਂ ਆਖ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਈ (ਖਾਹ ਸੌਂਹ) ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਅਗਲੇ ਆਖਿਆ) ਕੋਈ ਐਉਂ ਆਖ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਤੈਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇਕੀ ਦੇਵੇ)। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਕਹੁ ਤਾ ਰਾਮ) ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫਟਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਤੇਰਾ ਰਾਮ ਭਲਾ ਕਰੇ) ਕਈ ਆਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜੌਣਸਾ ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਿਹਾ) ਕਈ ਐਉਂ ਬੀ ਆਖ ਲੈਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਕਿ (ਬਾਕੀਮਾਨ) ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਟਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਹਾਂ ਭਈ ਠੀਕ ਹੈ ਇਹ ਫਿਟਕਾਂ ਨਿਰੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਪਾਧਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬੀ ਏਦਾਂ ਹੀ<noinclude></noinclude> gj7o65kcf21b8bg4ywxjdgy4gwlfbmo 250 66849 230895 197154 2026-07-29T11:57:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੫)}}</noinclude>ਬੋਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗਊ ਸਕਲੌਂਪ ਕਰਾਉਣ ਆਇਆ ਸਾ ਭਈਆ ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਉਹ ਹਰ ਗੰਲੇ (ਨਾਨਾ ਪਰਕਾਰ ਨਾਨਾ ਪਰਕਾਰ) ਕਹਿ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਦਣ ਐਦਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਗਊ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪਾਧਾ ਮੈਂ ਨੂੰ ਆਹਦਾ ਹੈ ਲਈਂ ਮੁੰਡਿਆ ਨਾਨਾ ਪਰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਜਲ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਪਾਉ। ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਛੰਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਫੇਰ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਪਾਧਾ ਮੈਂ ਨਾਨਾ ਪਰਕਾਰ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਭਈ ਉਹ ਕਿੱਦਾਂ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਹੱਸ ਪਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ ਭਈ ਇਉਂ ਆਖਣੇ ਦੀ ਪਾਧੇ ਨੂੰ ਬਾਣ ਪਈ ਹੋਈ ਹੋਣੀ ਹੈ। {{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਜੇਂ ਪਾਧੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਮੱਤ ਦੇਊਂਗਾ ਇਹ ਤਾ ਠੀਕ ਉਹੋ ਹੋਈ ਜਿਹਾਕੁ ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ (ਪਾਂਧਾ ਅਰ ਮਸਾਲਚੀ ਦੁਨੋਂ ਬੇਈਮਾਨ। ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਨ ਆਪ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਜਾਣ।) {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਅਹੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕਰਦੇ ਘਰੀਂ ਆ ਬੜੇ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹਿਕੇ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਜੇਹਾ ਜੱਟ ਬੋਲਿਆ ਭਈ ਝੰਡਾ ਜੀ ਬੱਡਾ ਸੱਚਾ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗੀਦਾ ਹੈ ਸੋ ਪਾਈਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਬਡੀ ਜਾਹਰੀ ਕਰਾਮਾਤ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਅਰ ਬਾਪੂ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਉਥੇ ਪਰਹਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੁਪੈਹਰਾ ਕੱਟਣ ਬੈਠ ਗਏ। ਭਈਆ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਕਲੋਂਪ ਉਠਿਆ ਕਿ ਹੇ ਬਾਬਾ ਜੁਆਹਰ ਸਿੰਹਾਂ ਜੇ ਐਸ ਵੇਲੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਫੱਕਾ ਛਾਹ ਦਾ ਹੱਥ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੱਡੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਭਈ ਤੁਸੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਪਰਿਹਾ ਬੈਠੇ ਹੋਂ ਬੇਈਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਝੂਠ ਆਖੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇ ਇੱਕ ਜੱਟੀ ਨਿਕਲੀ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਦਹੀਂ ਦੀ ਚਾਟੀ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਉਹ<noinclude></noinclude> 80szohbaatuyf5ea8ytay8xw74if84k 250 66850 230896 197155 2026-07-29T11:57:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੬)}}</noinclude>ਦਹੀਂ ਝੰਡੇਜੀ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਆਖਿਆ ਲਓ ਸਿੱਖੋ ਦਹੀਂ ਪੀ ਲਓ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਲੈ ਬਾਪੂ ਬਾਬੇ ਨੇ ਸਾਡੀ ਫਰਿਆਦ ਸੁਣਕੇ ਝਬੇ ਹੀ ਦਹੀਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਜਣਿਆਂ ਨੇ ਰੱਜ ਕੇ ਦਹੀਂ ਪੀਤਾ ਅਰ ਕੁਛ ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਛਾਹ ਬਣਾਈ॥ {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਹੇਂਹ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾ ਓਥੇ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਇਹ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜੁੱਟੀਆਂ ਖਤਰਾਣੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸਰੀਣੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜੱਟੀ ਕੋਈ ਨਮੀਂ ਤਾ ਨਹੀਂ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਤੁਹਾ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਪਿਆ ਤਾ ਕੇਹੜੀ ਨਮੀਂ ਗਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਵਿਦ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸੋ ਨਿੱਤ ਨਮੇਂ ਸੂਰਜ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੈ? {{gap}}ਏਹ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਬੋਲੇ ਲਓ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਓ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਰਸੀ ਭੜਾਓ ਦੇਖਿਆ ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਗੁਰਾਂ ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਛਾ ਹੋਊ ਭਈ ਸਿੱਖੋ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਘਟਦੀ ਦੀ ਹੀ ਸਮੋਂ ਆਉਂਦੀ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਸੀਆਂ ਕਿ ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਭਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਚਲੋ ਓਏ ਮੁੰਡਿਓ ਛਾਹਵੇਲਾ ਆਇਆ ਉੱਠਕੇ ਡੰਗਰ ਛੱਡੋ। ਨਾਲ਼ੇ ਆਂਹਾਂ ਜੋ ਖੋਲੀ ਦੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰ ਕੱਢਕੇ ਢੱਗੀ ਨੂੰ ਕੱਖ ਪਾ ਦੇਈਓ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਸੁਣ ਓਏ ਲਾਭ ਸਿੰਹਾਂ ਭਈਆ ਢਾਂਡਿਆਂ ਨੇ ਰਾਤ ਦਾ ਮੋਠਾਂ ਦਾ ਭੋ ਖਾਹਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸੋ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਬਲੀ ਹੋਈ ਹੋਣੀ ਹੈ ਦੇਖੇਂ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋੜੀ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਲਜਾਕੇ ਪਾਣੀ ਧਾਣੀ ਪਲਾ ਛੱਡੀਂ। ਮੈਂ ਚੱਲਿਆ ਹਾਂ ਪਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਈ ਜਾਣੇ ਅੱਜ ਆਮਾਂ ਕੇ ਭਲ਼ਕੇ ਮਖਾਂ ਝੱਬੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਓ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਾ ਨਿੱਘਰੇ ਰਹਿਓ॥<noinclude></noinclude> 92e69ys112o8v0fk4iwgtjecnok2rwm 250 66851 230897 197156 2026-07-29T11:57:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 230897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੨੭)}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਤੀਜਾ ਭਾਗ॥'''}}}} {{gap}}{{smaller|ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਰ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਦਿਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਰ ਮਾਲਵੇ ਦਿਆਂ ਜੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਰ ਕੁਛ ਰੀਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ॥}} {{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰ ਐਹਾ ਅਤਫਾਕੁ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਦੇ ਕਰਮ ਖਾਂ ਮੀਹੇਂ ਖਾਂ ਸਮੁੰਦ ਖਾਂ ਅਰ ਬੱਸਣ ਖਾਂ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਪਠਾਣ, ਅਰ ਰਾਹੋਂ ਦੇ ਲਾਕੇ ਦੇ ਬਰਾੜਾ ਨੱਥਲ਼ ਨਈਮ ਮਾਨਾ ਹੱਸਣ ਬਗੈਰੇ ਰੰਘੜ, ਅਰ ਫਲੌਰ ਦੇ ਲਾਕੇ ਦੇ ਖੈਰੂ ਪੀਰੂ ਚੂਹੜ ਢੇਰਾ ਬਖਸੂ ਤੇ ਲਗਾ ਗੁੱਜਰ, ਅਰ ਲੁਦੇਹਾਣੇ ਦੇ ਲਾਂਭ ਛਾਂਭ ਦੇ ਅਲੀਆ ਗੁਲਾਮੀ ਲੈਹਣਾ ਗਹਿਣਾ ਝੰਡਾ ਕਾਇਮ ਬਗੈਰੇ ਰਾਈਂ, ਅਰ ਸਿਆਰਪੁਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸਕ ਪੀਰ ਬਸਕ ਦਾਰਾ ਸਮਸਦੀਨ ਅਰ ਗੌਂਸ ਮੁਹੰਮਦ ਬਗੈਰੇ ਸੇਖ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਦੇ ਮੂਜਬ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਲਹੌਰ ਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਈਦ ਦਾ ਦਿਨ ਬੀ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉੱਦਣ ਇਨ੍ਹੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚੀਂ ਆਖਿਆ ਚੱਲੇ ਓਏ ਮੁਸਲਮਾਨੋਂ ਈਦ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੋ। ਰਾਈਆਂ ਨੇ ਰਜਪੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਖੜੋ ਜੀ ਚੌਧਰੀ ਔਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਵਾਜ ਮਾਰ ਲਈਯੇ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਓਏ ਆਓ ਭਈ ਮੈਹਰ ਜੇ ਈਦ ਨੂੰ ਚੱਲਣਾ ਹੈ। ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੇ ਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖੁਦਾ ਭਲਾ ਕਰੋ ਮੀਆਂ ਸਾ ਨੂੰ ਲਏ ਬਾਝੋਂ ਨਾ ਜਾਇਓ। ਨਾਲ਼ੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਿਆਂ ਗੁਆਢੀਆਂ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਵਾਜ ਮਾਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਗੁੱਜਰਾਂ<noinclude></noinclude> 98evglty7rr5yp3vge0y20nxe4i7zoz 250 71498 230644 229911 2026-07-29T06:59:31Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 230644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਕੁਲੰਜਨ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ {{gap}}ਕੁਲੰਜਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 6-7 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਤਣਾ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ 1-2 ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ 4-6 ਇੰਚ, ਤਿੱਖੇ, ਹਰੇ ਅਤੇ ਚੀਕਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਤਹਿ ਰੂੰ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਹਰੇਪਨ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਇੱਕ-ਡੇਢ ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਡੰਡੀ 'ਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਗੋਲ, ਨਿੰਬੂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ, ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਚਪਟੇ, 3-6 ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਫਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ, ਆਲੂ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ, ਜਿਹੜੇ ਬਾਹਰੋਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੀ ਵਿਕਦੇ ਹਨ। ਕੰਦਰੂਪੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮਲਯਵਚਾ। ਹਿੰਦੀ-ਕੁਲੰਜਨ। ਮਰਾਠੀ-ਕੋਛਠ ਕੋਲਿੰਜਨ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕੁਲਿੰਜਨ। ਬੰਗਾਲੀ-ਕੁਲੀਂਜਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ- ਗ੍ਰੇਟਰ ਗੈਲੰਜਨ (Greater Galangal)। ਲੈਟਿਨ-ਐਲਿਪਨਿਆ ਗਲੰਗਾ (Alpinia Galanga) ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲੰਜਨ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਰੱਖਿਅਕ, ਤੇਜ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਸਾਹ, ਹਕਲਾਹਟ, ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਵਾਤ ਬੀਮਾਰੀ, ਉਦਰਸ਼ੂਲ, ਅਰੂਚੀ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਦਬੂ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ (ਬਹੁਮੂਤਰ), ਨਾਮਰਦਗੀ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲੰਜਨ ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਮੰਦਾਗਨੀ ਅਤੇ ਨਮਰਦਗੀ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਫ, ਅਗਨੀਵਰਧਕ, ਕਾਮੋਦੀਪਕ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਠ ਦਰਦ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਛਾਤੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਗਲ ਦਾ ਦਰਦ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲੰਜਨ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਕੰਦ ਵਿਚ ਐਲਪਿਨਿਨ, ਗੇਲੰਗਿਨ ਅਤੇ ਕੈਫੇਰਾਇਡ ਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਣੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਵਿਚ ਕਪੂਰ, ਸਿਨਿਓਲ, ਡੀ-ਪਾਇਨਿਨ ਅਤੇ ਮੇਥਿਨ ਸਿਨੇਮੇਂਟ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਕੁਲੰਜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 74<noinclude></noinclude> 96z9363k87uzvu5px3kjb35m6612dgt 250 71499 230645 215727 2026-07-29T07:01:30Z Amritpal Aman 2020 230645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਖਸ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਖਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜਮੀਨ, ਤਲਾਬ, ਨਹਿਰ, ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਈ ਸਾਲ ਦੇ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖਸ ਗਾਂਡਰ (ਵੀਰਨ, ਸੀਂਕ) ਨਾਂ ਦੀ ਘਾਹ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਘਾਹ ਦਾ ਬੂਟਾ 5-6 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸਰਕੰਡੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗਾ ਪੱਤੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ 1 ਤੋਂ 2 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਅਤੇ 3 ਇੰਚ ਤੱਕ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਣਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ 2 ਤੋਂ 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਹਰੇ, ਪੀਲੇ-ਲਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਰੰਗ ਵਿਚ 4 ਤੋਂ 12 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪਤਲੀ-ਪਤਲੀ ਮੋਟੇ ਧਾਗੇ ਵਰਗੀ ਜਮੀਨ ਵਿਚ 2 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾਪਨ ਲਏ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਲੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਦਕਿ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਖਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਉਪਯੋਗ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਢਕਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਟ, ਤੇਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਗੁਣ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਉਸ਼ੀਰ। ਹਿੰਦੀ-ਖਸ। ਮਰਾਠੀ-ਕਾਲਾਵਾਲਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਕਾਲਾਬਾਲੋ। ਬੰਗਾਲੀ- ਬੇਨਾ ਘਾਹ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਖਸਖਸ ਗ੍ਰਾਸ (Khas-khas Grass)। ਲੈਟਿਨ-ਵੇਟੀਵੇਰੀਆ ਜੀਜਾਨੀਆਇਡਿਸ (Vetiveria Zizanicides) ਗੁਣ ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਖਸ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਿਕਤ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤਾਸੀਰ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 75<noinclude></noinclude> 4n2g23btrokh3pr7idc0vz34p0x36j5 250 73420 230366 229774 2026-07-28T16:58:11Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 230366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੇਰੀ ਦਾਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾਂ ਨੱਚਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਮੈਥੋਂ ਡਰਨਾ, ਮੰਨ ਕੇ ਰੁਸਣਾ ਤੇ ਰੁਸ ਕੇ ਮੰਨਣਾ, ਅੱਖਾ ਅਗੇ ਫਿਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਹਾਸਾ ਇਕ ਗੀਤ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੋਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਮਨ-ਮੋਹਣਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇ।' {{gap}}“ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਚੰਗਾ'। ਤੇ ਔਰਤ ਫਿਰ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਤੀਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, 'ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਬੜਾ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਖ਼ੀਰ ਮੈਂ ਇਸੇ ਸਿਟੇ ਤੇ ਪੁਜਾ ਹਾਂ ਕਿ ਔਰਤ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਘਟ ਤੋਂ ਦੁਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਹੀ ਲੈ ਲੈ।' {{gap}}"ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਐ ਪੁਰਸ਼! ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਕਰ।' {{gap}}"ਪੁਰਸ਼ ਬੋਲਿਆ, 'ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।' {{gap}}"ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ!' {{gap}}"ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਿਆ। ਪੁਰਸ਼ ਮੂੰਹ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੀ ਕਰਾਂ ਤੇ ਕੀ ਨਾ ਕਰਾਂ—ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ!" {{gap}}ਭਗੀਰਥ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਵਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਚੁਪ ਚਾਪ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ ਪੜਾ ਕਰਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ, ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ ਕੋਲ ਪੁਜ ਗਏ। {{right|੧੯}}<noinclude></noinclude> iiiqbmvhfuwb9wemaamsk46p63wao85 1728 73421 230357 2026-07-28T15:17:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 "test1" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 230357 wikitext text/x-wiki test1 l22bdbr9as53i4vo7ughrxcb1a1d5m4 250 73422 230360 2026-07-28T15:55:03Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੯ ) ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮਿ੍ਤ ਛਕ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ) ਦਾ ਸਦਾ ਸਰਜੀਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਕੇਵਲ ਇਸੇ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਸਮੇਂ ਦਿੜਾਏ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਉਪਰ ਤਤਪਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 230360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ( ੯ ) ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮਿ੍ਤ ਛਕ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ) ਦਾ ਸਦਾ ਸਰਜੀਤ ਤੇ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਕੇਵਲ ਇਸੇ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਸਮੇਂ ਦਿੜਾਏ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਉਪਰ ਤਤਪਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖਿਨ ਖਿਨ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਦਾ ਰਹੇ। ਜੇਕਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਸਾਰ ਹਰ ਇਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿਖ (ਸਿੰਘ) ਪੂਰਨ ਅਮਰ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਸਮਗਰ ਬਾਣੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਚਨ ਸੰਗਰਹਿਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਮਹਾਨਤਾ ਅਜੇਹੀ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਾਰਸ ਰਸਾਇਣੀ ਕਲਾ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਸਾਰ ਹੀ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤ੍ਰੀ ਕਮਾਤੇ ਪਾਪ ਇਕ ਦੰਮ ਸਾਰੇ ਦੁਘਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਚਮੁਚ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਹਾਰੇ ਸਿਖ ਦਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਸਤਿਗੁਰ ਕ ਜਨਮੈ ਗਵਨ ਮਿਟਾਇਆ” ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਅਵਗੁਣ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਗਲੇ ਬਖਸ਼ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਮਾਰਗੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗੀ ਸੁਰੇਸ਼ਟ ਕਰਮਚਾਰੀ ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖਾਲਸ<noinclude></noinclude> lvp5nl1zt5ctm1fhtg2zluskug2426w 250 73423 230648 2026-07-29T09:08:42Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 230648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> {{right|'''{{larger|ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ}}'''}}<noinclude></noinclude> ib9r1aosqyk2t43yvpx6gvl79btqtgv 250 73424 230649 2026-07-29T09:09:18Z Aman Arora PTL 1841 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "________________ ਨਾਸਤਕ ਮੂੰਹ ਝਾਖਰੇ ਹੀ ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮਹੱਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਨਾਰੇ, ਰੁਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚੋਂ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਂਦੇ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ!” “..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 230649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude>________________ ਨਾਸਤਕ ਮੂੰਹ ਝਾਖਰੇ ਹੀ ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮਹੱਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੁਨਾਰੇ, ਰੁਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚੋਂ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਂਦੇ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ!” “ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ?' ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਰਾਹ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੌਂਦਿਆਂ ਜਾਗ- ਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਸਫ਼ਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਦੁਖ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀ ਸਵਾਲ ਕਰਾਂਗਾ? ਨਾਲੇ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਤਨਾ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਪਤਾ ਇਸ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਲੋਚ ਨੈਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕੀ ਗੁਜ਼ਰੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖਿਚੋਤਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕਿਥੋਂ ਆਵੇਗੀ?? “ਮਹਾਰਾਜ! ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।ਜਦ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰੋਗੇ। ਮੈਂ ਸਭ ਵੇਖ ਲਵਾਂਗਾ।” ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ २१<noinclude></noinclude> q6trool9kwdf6slgsxnqjip4ryaq5ck