ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/142

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/142</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12670</id>
    <revision>
      <id>231502</id>
      <parentid>41273</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="gg4vc15sidep4zc64etv86u9sgpsgzt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|(੧੩੦)}}
{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;(੫) ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ&lt;/big&gt;&lt;/poem&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪ੍ਯਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ! ਆਪ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ 
ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ 
ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕੀਤਾ ਗਯਾ ਹੈ:-
&lt;small&gt;ਹਿੰਦੂ ਮੂਲੇ ਭੂਲੇ ਅਖੁਟੀ ਜਾਹੀਂ, 
ਨਾਰਦ ਕਹਿਆ ਸਿ ਪੂਜ ਕਰਾਹੀਂ.
ਅੰਧੇ ਗੁੰਗੇ ਅੰਧ ਅੰਧਾਰ, 
ਪਾਥਰਲੇ ਪੂਜਹਿ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ. 
ਓਇ ਜਾ ਆਪਿ ਡੁਬੇ, ਤੁਮ ਕਹਾਂ ਤਾਰਣਹਾਰ ?
(ਰਾਗ ਬਿਹਾਗੜਾ ਮ: ੧)&lt;/small&gt;
ਘਰ ਮਹਿ ਠਾਕੁਰ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵੈ, 
ਗਲ ਮਹਿ ਪਾਹਣਲੈ ਲਟਕਾਵੈ. 
ਭਰਮੇਭੂਲਾ ਸਾਕਤ ਫਿਰਤਾ, 
ਨੀਰ ਬਿਰੋਲੈ ਖਪਿ ਖਪਿ ਮਰਤਾ. 
ਜਿਸ ਪਾਹਨ ਕਉ ਠਾਕੁਰ ਕਹਿਤਾ, 
ਓਹ ਪਾਹਨ ਲੈ ਉਸ ਕਉ ਡੁਬਤਾ. 
ਗੁਨਹਗਾਰ ਲੂਣਹਰਾਮੀ ! 
ਪਾਹਣਨਾਵ ਨ ਪਾਰਗਿਰਾਮੀ ! 
ਗੁਰੁ ਮਿਲ ਨਾਨਕ ਠਾਕੁਰ ਜਾਤਾ, 
ਜਲ ਥਲ ਮਹੀਅਲ ਪੂਰਨ ਬਿਧਾਤਾ. (ਸੂਹੀ ਮ: ੫) 
ਜੋ ਪਾਥਰ ਕਉ ਕਹਤੇ ਦੇਵ, 
ਤਾਕੀ ਬਿਰਥਾ ਹੋਵੈ ਸੇਵ. 
ਜੋ ਪਾਥਰ ਕੀ ਪਾਈਂ ਪਾਇ, 
ਤਿਸ ਕੀ ਘਾਲ ਅਜਾਈ ਜਾਇ.
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gg4vc15sidep4zc64etv86u9sgpsgzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/143</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12674</id>
    <revision>
      <id>231503</id>
      <parentid>41434</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="9l3dd5g0n3l5b9sx30bgvowjkjg98wn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੧ )}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਠਾਕੁਰ ਹਮਰਾ ਸਦ ਬੋਲੰਤਾ, 
{{gap}}ਸਰਬ ਜੀਆਂ ਕਉ ਪ੍ਰਭੁ ਦਾਨੁ ਦੇਤਾ. 
{{gap}}ਨ ਪਾਥਰੁ ਬੋਲੈ ਨਾ ਕਿਛੁ ਦੇਇ, 
{{gap}}ਫੋਕਟ ਕਰਮ ਨਿਹਫਲ ਹੈ ਸੇਵ. &lt;sup&gt;(ਭੈਰਉ ਮ: ੫)&lt;/sup&gt;
{{gap}}ਘਰ ਨਾਰਾਇਣ ਸਭਾ ਨਾਲ, 
{{gap}}ਪੂਜ ਕਰੈ ਰਖੈ ਨਾਵਾਲ. 
{{gap}}ਕੁੰਗੂ ਚੰਨਣ ਫੁਲ ਚੜ੍ਹਾਏ, 
{{gap}}ਪੈਰੀਂ ਪੈਪੈ ਬਹੁਤ ਮਨਾਏ. 
{{gap}}ਮਾਣੂਆ ਮੰਗ ਮੰਗ ਪੈਨੈ ਖਾਇ,
{{gap}}ਅੰਧੀ ਕੰਮੀ ਅੰਧ ਸਜਾਇ. &lt;sup&gt;(ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਮ : ੧)&lt;/sup&gt; 
ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਜੋ ਅਤਿ ਹਿਤ ਚਿਤ ਕਰ,
{{gap}}ਬਹੁਬਿਧਿ ਸਿਲਾ ਪੁਜਾਈ ? 
ਪਾਨ ਥਕਯੋ ਪਾਹਨ ਕਹ ਪਰਸਤ, 
{{gap}}ਕਛੁਕਰ ਸਿੱਧਿ ਨ ਆਈ. 
ਅੱਛਤ ਧੂਪ ਦੀਪ ਅਰਪਤ ਹੈ,  
{{gap}}ਪਾਹਨ ਕਛੂ ਨ ਖੇਹੈ. 
ਤਾਮੈ ਕਹਾਂ ਸਿੱਧਿ ਹੈ, ਰੇ ਜੜ !
{{gap}}ਤੋਹਿ ਕਹਾਂ ਬਰ ਦੈਹੈ ? 
ਜੌ ਜੀਅ ਹੋਤ ਦੇਤ ਕਛੁ ਤੁਹਿਕਰ
{{gap}}ਮਨ ਬਚ ਕਰਮ ਬਿਚਾਰ, 
ਕੇਵਲ ਏਕਸਰਣ ਸ੍ਵਾਮੀ ਬਿਨ .
{{gap}}ਯੋਂ ਨਹਿ ਕਤਹਿ ਉਧਾਰ. &lt;sup&gt;(ਸਬਦ ਹਜ਼ਾਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)&lt;/sup&gt;
ਕਾਹੂੂੰਲੈ ਪਾਹਨ ਪੂਜ ਧਰ੍ਯੋ ਸਿਰ
{{gap}}ਕਾਹੂੰਲੈ ਲਿੰਗ ਗਰੇ ਲਟਕਾਯੋ, 
ਕਾਹੂੰ ਲਖ੍ਯੋ ਹਰਿ&lt;ref&gt;ਪੂਰਬ.&lt;/ref&gt; ਅਵਾਚੀ ਦਿਸਾ ਮਹਿ
{{gap}}ਕਾਹੂੰ&lt;ref&gt;ਪੱਛਮ.&lt;/ref&gt;  ਪਛਾਹ ਕੋ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯੋ.&lt;/poem&gt;}}                          

{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l3dd5g0n3l5b9sx30bgvowjkjg98wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/144</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12675</id>
    <revision>
      <id>231504</id>
      <parentid>41311</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="4mk47niy13aracz1ox0u2vlfu99ea6p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੨ )}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੋਊ ਬੁਤਾਨ ਕੋ ਪੂਜਤ ਹੈ ਪਸੁ
{{gap}}ਕੋਊ ਮ੍ਰਿਤਾਨ ਕੋ ਪੂਜਨ ਧਾਯੋ, 
ਕੂਰਿ ਕ੍ਰਿਆ ਉਰਝ੍ਯੋ ਸਭ ਹੀ ਜਗ .
{{gap}}ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕੋ ਭੇਦ ਨ ਪਾਯੋ &lt;sup&gt;(ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)&lt;/sup&gt;
ਤਾਂਹਿੰ ਪਛਾਨਤ ਹੈ ਨ ਮਹਾਂਪਸੁ!
{{gap}}ਜਾਂਕੋ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤਿਹੂੰਪੁਰ ਮਾਹੀਂ, 
ਪੂਜਤ ਹੈ ਪ੍ਰਮੇਸ੍ਵਰ ਕੈ
{{gap}}ਜਿੰਹ ਕੇ ਪਰਸੇ ਪਰਲੋਕ&lt;ref&gt;ਤੂੰ ਉਸ ਜੜ੍ਹ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸੁਰ ਮੰਨਕੇ ਪੂਜਦਾਹੈਂ ਜਿਸ ਦੇ ਪੂਜਣ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.&lt;/ref&gt;ਪਰਾਹੀਂ, 
ਪਾਪ ਕਰੋ ਪਰਮਾਰਥ ਕੈ
{{gap}}ਜਿਹ ਪਾਪਨ ਤੇ ਅਤਿ&lt;ref&gt;ਧਰਮਰੂਪ ਸਮਝਕੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਂ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਅੱਗੇ ਮਹਾਂਪਾਪ ਭੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.&lt;/ref&gt; ਪਾਪ ਲਜਾਹੀਂ, 
ਪਾਂਯ ਪਰੋ ਪਰਮੇਸੁਰ ਕੇ, ਜੜ੍ਹ!
{{gap}}ਪਾਹਨ ਮੇ ਪਰਮੇਸਰ ਨਾਹੀਂ &lt;sup&gt;(ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)&lt;/sup&gt;
ਕਾਹੇਕੋ ਪੂਜਤ ਪਾਹਨ ਕੋ ?
{{gap}}ਕਛੁ ਪਾਹਨ ਮੇਂ ਪਰਮੇਸੁਰ ਨਾਹੀਂ, 
ਤਾਂਹੀਕੋ ਪੂਜ ਪ੍ਰਭੂ ਕਰਕੈ
{{gap}}ਜਿੰਹ ਪੂਜਤ ਹੀ ਅਘਓਘ ਮਿਟਾਹੀਂ, 
ਆਧਿ ਬਿਆਧਿ ਕੇ ਬੰਧਨ ਜੇਤਕ
{{gap}}ਨਾਮ ਕੇ ਲੇਤ ਸਭੈ ਛੁਟਜਾਹੀਂ, 
ਤਾਂਹੀਕੋ ਧ੍ਯਾਨ ਪ੍ਰਮਾਨ ਸਦਾ
{{gap}}ਯਹਿ ਫੋਕਟਧਰਮ ਕਰੇ ਫਲ ਨਾਹੀਂ, 
ਫੋਕਟਧਰਮ ਭਯੋ ਫਲਹੀਨ  
{{gap}}ਜੁ ਪੂਜ ਸਿਲਾ ਯੁਗਕੋਟਿ ਗਵਾਈ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mk47niy13aracz1ox0u2vlfu99ea6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/145</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12676</id>
    <revision>
      <id>231505</id>
      <parentid>41465</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2410" sha1="opitvzxaoqhhc1glc3pt06gxe0251v8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|(੧੩੩)}}&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਿੱਧਿ ਕਹਾਂ ਸਿਲ ਕੇ ਪਰਸੇ ?  
{{gap}}ਬਲ ਬ੍ਰਿੱਧਿ ਘਟੀ ਨਵਨਿੱਧਿ ਨ ਪਾਈ, 
ਆਜਹੀ ਆਜ ਸਮੋ ਜੁ ਬਿਤਯੋ
{{gap}}ਨਹਿ ਕਾਜ ਸਰਯੋ ਕਛੁ ਲਾਜ ਨ ਆਈ, 
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵੰਤ ਭਜ੍ਯੋ ਨ, ਅਰੇ ਜੜ !
{{gap}}ਐਸੇ ਹੀ ਐਸ ਸੁ ਬੈਸ ਗਵਾਈ.&lt;sup&gt;(੩੩ ਸਵੈਯੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦)&lt;/sup&gt;&lt;/poem&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ 
ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜ਼ਫਰਨਾਮਹ ਵਿੱਚ 
ਦਸਦੇ ਹਨ:-&lt;/big&gt;&lt;/poem&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਮਨਮ ਕੁਸ਼ਤਨੇ ਕੋਹੀਆਂ ਪੁਰਫਿਤਨ,
{{gap}}ਕਿ ਆਂ ਬੁਤ ਪਰਸਤੰਦ ਮਨ&lt;ref&gt;ਮੈਂ ਉਪਦ੍ਰਵੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ 
ਓਹ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੂਰਤੀ ਭੰਜਕ ਹਾਂ. ਇਤਿਹਾਸ 
ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਹਾਥੀ, ਤੰਬੂ ਆਦਿਕ ਸਮਾਨ ਨਾ ਦੇਣ 
ਕਰਕੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਰੋਧ ਲਿਖਿਆ 
ਹੈ, ਸੋ ਗੌਣ ਕਾਰਣ ਹੈ,ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਣ ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ 
ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੂਰਤੀਪੂਜਕ ਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ.&lt;/ref&gt; ਬੁਤਸ਼ਿਕਨ (੯੫)&lt;/poem&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;ਦਬਿਸਤਾਨ ਮਜ਼ਾਹਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-&lt;/big&gt;:&lt;/poem&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}&quot;ਨਾਨਕ ਪੰਥੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੈਨ, ਓਹ ਬੁਤ ਔਰ 
ਬੁਤਖਾਨਿਆਂ ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ&quot;&lt;/poem&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਪਾਸ ਬੁਤਪਰਸਤ ਨਾ 
ਹੋਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਦਸਾਂ ਸਤਗੁਰਾਂ 
ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਮੰਦਿਰ ਨਹੀਂ&lt;/big&gt;&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>opitvzxaoqhhc1glc3pt06gxe0251v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/146</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12684</id>
    <revision>
      <id>231506</id>
      <parentid>41464</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="dxz5o5hkikixodk3c6ly4xot37tkx6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੪ )}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਣਵਾਯਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨ ਕਰੀਗਈ
ਹੋਵੇ.
&lt;big&gt;ਹਿੰਦੂ&lt;/big&gt;-ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ 
ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ ਨਹੀਂ 
ਪਰ ਕੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ 
ਨਹੀਂ ? ਆਪ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਰੂਪ 
ਜਾਣਦੇ ਹੋਂ,ਅਰ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਖਕੇ 
ਭੋਗ ਲਵਾਉਂਦੇ ਹੋੋਂ 
&lt;big&gt;ਸਿੱਖ&lt;/big&gt;--ਗੁਰੂਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਹੁਕਮ ਮੰਨ 
ਕੇ ਸਿੱਖ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਰਮਾਰ-  
ਥਿਕ ਅਰ ਬਿਵਹਾਰਿਕ ਸਤ੍ਯਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, 
ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਕਾਂ ਵਾਂਙ ਪੂਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ. ਕਟੋਰੇ 
ਵਿੱਚ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ 
ਹੈ, ਗੁਰੂਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਾਉਣ ਲਈਂ ਨਹੀਂ.
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸਤਰਾਂ &quot;ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਰਮਾਨ&quot; ਨੂੰ 
ਤਾਜ਼ੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਸਿਰ  
ਝੁਕਾਯਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਓਹੀ ਬਾਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 
ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਹੈ. ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਓਹ ਪਰਮਪਿਤਾ ਸ਼ਹਨ-
ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੈ.ਜੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਯਥਾਰਥ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxz5o5hkikixodk3c6ly4xot37tkx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/147</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12685</id>
    <revision>
      <id>231507</id>
      <parentid>41469</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1927" sha1="0eg7d0caw2wrkessptunwzfln9ku8uq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੫)}}&lt;/noinclude&gt;


{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਹਿੰਦੂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ 
ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਿੱਖਨਿਯਮਾਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਆ
ਸਕਦਾ. 
&lt;big&gt;ਹਿੰਦੂ&lt;/big&gt;--ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਧੰਨੇ ਨੂੰ ਪੱਥਰ 
ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਮਿਲਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ,ਅਰ ਨਾਮਦੇਵ 
ਦਾ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਨ ਤੋਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਪਾਉਣਾ 
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਧੰਨੇ ਅਰ 
ਨਾਮਦੇਵ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ 
ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. 
&lt;big&gt;ਸਿੱਖ&lt;/big&gt;--ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ:--
&quot;ਇਹ ਬਿਧ ਸੁਨਕੈ ਜਾਟਰੋ ਉਠ ਭਗਤੀ ਲਾਗਾ,
ਮਿਲੇ ਪਰਤਖਿ ਗੁਸਾਈਆਂ, ਧੰਨਾ ਬਡਭਾਗਾ&quot; 
ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧੰਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਹੀਂ ਅਰ 
ਨਾ ਪੱਥਰ ਪੂਜਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ.ਭਗਤਮਾਲ ਵਿੱਚ 
(ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ) ਜ਼ਰੂਰ ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ 
ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ,ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਭਾਈ ਗੁਰੁਦਾਸ 
ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ.
ਪਰ ਏਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਚੇਹਨ ਅਰ ਨਾ ਓਹ 
ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ.
{{gap}}ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਾਮਦੇਵ ਆਦਿਕ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0eg7d0caw2wrkessptunwzfln9ku8uq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/148</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12686</id>
    <revision>
      <id>231508</id>
      <parentid>41531</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="bp2wse2m3tsztd32i751wxivozdlitd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੬)}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;ਕਈ ਭਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਰਤੀਪੂਜਕ ਸੇ, ਪਰ ਜਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਗ੍ਯਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਪਰਮਾਤਮਾ 
ਨੂੰ ਸਰਵਵ੍ਯਾਪੀ ਮੰਨਕੇ ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ ਦੇ ਪੂਰਣ
ਤ੍ਯਾਗੀ ਹੋਗਏ,ਜੇਹਾ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ 
ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ; ਯਥਾ:--&lt;/big&gt;
&quot;ਸਤਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤ ਸਹਿਸਾ ਜਾਈ,
ਕਿਸੁ ਹਉ ਪੂਜਉ? ਦੂਜਾ ਨਦਰਿ ਨ ਆਈ,
ਏਕੈ ਪਾਥਰ ਕੀਜੈ ਭਾਉ,
ਦੂਜੈ ਪਾਥਰ ਧਰੀਐ ਪਾਉ!
ਜੇ ਓਹ ਦੇਉ, ਤ ਓਹ ਭੀ ਦੇਵਾ,
ਕਹਿ ਨਾਮ ਦੇਉ ਹਮ ਹਰਿ ਕੀ ਸੇਵਾ.&quot; &lt;sup&gt;(ਗੂਜਰੀ ਨਾਮਦੇਵ)&lt;/sup&gt;
&quot;ਜਹਿ ਜਾਈਐ ਤਹਿ ਜਲ ਪਖਾ ਨ,
ਤੂੰ ਪੂਰਰਹਿਓ ਹੈ ਸਭ ਸਮਾਨ, 
ਸਤਗੁਰੁ ਮੈ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤੋਰ,
ਜਿਨ ਸਕਲ ਬਿਕਲ ਭ੍ਰਮ ਕਾਟੇ ਮੋਰ&quot; &lt;sup&gt;(ਬਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ)&lt;/sup&gt;
&lt;big&gt;ਜੇ ਕੋਈ ਚਾਲਾਕ ਆਦਮੀ ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ
ਗੁਰੁਸ਼ਰਣ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ
ਜੀ ਦਾ ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਅਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ
ਦਾ ਗੰਗਾਪੂਜਨ ਦੱਸਕੇ ਏਹ ਸਿੱਧ ਕਰੇ ਕਿ ਸਿੱਖ
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਪੂਜਨ ਵਿਧਾਨ ਹੈ,
ਤਦ ਕਿਤਨਾ ਅਨ੍ਯਾਯ ਅਰ ਅਯੋਗ ਹੈ!
{{gap}}ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਿੰਦੂ ਜੀ! ਆਪ ਨਾਮਦੇਵ
ਆਦਿਕ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਸਮਝ ਲਓਂ
&lt;/big&gt;
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp2wse2m3tsztd32i751wxivozdlitd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/149</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12687</id>
    <revision>
      <id>231509</id>
      <parentid>41492</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2425" sha1="cfmguqc5j1yr7rtv3xmuqkyjcs4iuzj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੭ )}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;(੬) ਸੰਧਯਾ ਤਰਪਣ&lt;/big&gt;
ਆਪ&lt;ref&gt;&quot;ਤਤ ਸਵਿਤੁ: ਵਰੇਨ੍ਯੰ ਭਰਗੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀ ਮਹਿ,ਧਿਯੋ 
ਯੋਨ: ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ.&quot; ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਏਹ 
ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ. ਏਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂਨੇ &quot;ਓਅੰ 
ਭੂ: ਭੁਵ: ਸ੍ਵ: ਏਨਾਂ ਵਾਧੂ ਪਾਠ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਲਾਦਿੱਤਾ ਹੈ. 
ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਏਹ ਹੈ:-
&quot;ਜੋ ਸੂਰਯਦੇਵਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ 
ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪ ਹੈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਣਯੋਗ੍ਯ ਹੈ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ 
ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਸੀਂ ਧ੍ਯਾਨ 
ਕਰਦੇ ਹਾਂ.&quot;
ਅੱਜਕੱਲ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦੇ ਅਰਥ 
ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਵੱਲ ਭੀ ਲਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਅਰਥ ਸੂਰਯ 
ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈਨ. ਏਹ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਬਣਯਾ 
ਹੋਯਾ ਹੈ.&lt;/ref&gt; ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ 
ਔਰ ਉਸਤਤਿ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਔਰ&lt;ref&gt;ਰਿਦਾ ਸਿਰ ਬਾਹਾਂ ਨੇਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਕੇ 
ਮੰਤ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਚੁਟਕੀਆਂ ਔਰ ਤਾੜੀਆਂ ਬਜਾਉਣੀਆਂ.&lt;/ref&gt;  ਅੰਗਨ੍ਯਾਸ 
ਕਰਕੇ ਸੰਧ੍ਯਾ ਕਰਦੇ ਹੋਂ ਔਰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ 
ਪਿਤਰ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਨੇ ਹੋੋਂ.ਪਰ ਸਿੱਖ 
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੀ ਸੰਧ੍ਯਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ, ਕੇਵਲ 
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਆਰਾਧਨ ਔਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਸ 
ਸਰਬਸ਼ਕਤਿਮਾਨ ਦਾ ਸਮਰਣ ਕਰਣਾ ਵਿਧਾਨ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfmguqc5j1yr7rtv3xmuqkyjcs4iuzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/150</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12688</id>
    <revision>
      <id>231510</id>
      <parentid>41500</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="ni357ng1uuz93s87a7qlzhsaayk5w6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੩੮)}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;ਹੈ, ਯਥਾ:-&lt;/big&gt;  
ਏਹਾ ਸੰਧਿਆ ਪਰਵਾਣ ਹੈ, ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਮੇਰਾ ਚਿਤਆਵੈ, 
ਹਰਿ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਊਪਜੈ, ਮਾਇਆਮੋਹ ਜਲਾਵੈ. 
ਗੁਰੁਪਰਸਾਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਮਰੈ,
{{gap}}ਮਨੂਆਂ ਅਸਥਿਰਸੰਧਿਆ ਕਰੈ ਬੀਚਾਰ, 
ਨਾਨਕ, ਸੰਧਿਆ ਕਰੇ ਮਨਮੁਖੀ, 
ਜੀਉ ਨ ਟਿਕਹਿ,ਮਰ ਜੰਮਹਿ ਹੋਇ ਖੁਆਰ.&lt;sup&gt;(ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜਾ ਮ:੩)&lt;/sup&gt; 
ਸੰਧਿਆ ਤਰਪਣ ਕਰਹਿ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਬਿਨ ਬੂਝੇ&lt;ref&gt;ਇਸ ਬਾਤ ਦੇ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾ ਕਿ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਔਰ 
ਮੂਲਰੂਪ ਵਾਹਗੁਰੂ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਅਸੀਂ ਕ੍ਯੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ
ਹੋਏ ਸੂਰਯ ਔਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਟਕਦੇ ਹਾਂ ਔਰ 
ਜੀਉਂਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕੇ ਕ੍ਯੋਂ ਵ੍ਰਿਥਾ ਤਰਪਣ ਦਾ 
ਪਾਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਚਾਉਂਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ.&lt;/ref&gt;  ਦੁਖ ਪਾਇਆ.
                      &lt;sup&gt;(ਸੋਰਠ ਮ:੩)&lt;/sup&gt; 
&lt;big&gt;ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਲਈਂ ਜੋ ਨਿਤ੍ਯਕਰਮ ਹੈ ਸੋ ਭਾਈ 
ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਕਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:-&lt;/big&gt;

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਨ੍ਹਾਵਣਾਂ, ਗੁਰਮੁਖ &quot;ਜਪ&quot; ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ ਜਪਾਯਾ, 
ਰਾਤ ਆਰਤੀਸੋਹਿਲਾ, ਮਾਯਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸ ਰਹਾਯਾ.
{{gap}}ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿੱਚ 
ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-
ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਿੱਖ ਤਰਪਣ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਵੱਲ ਚਿੱਤ ਨਾ ਵੇ.
&lt;/poem&gt;}}

{{rule}}&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ni357ng1uuz93s87a7qlzhsaayk5w6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/151</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12691</id>
    <revision>
      <id>231511</id>
      <parentid>41510</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="k4lbew5pw4z4grqyx6ecmntuwfapck7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|(੧੩੯)}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;(੭) ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ&lt;/big&gt; 
&lt;big&gt;ਆਪ ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ ਦੇ ਬਡੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੀ ਹੋਂ,ਏਥੋਂ 
ਤਾਈਂ ਕਿ ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸੂਤਕ ਜਾ ਚਿੰਮੜਦਾ 
ਹੈ, ਯਥਾ:-&lt;/big&gt;
ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾ ਮਰਨਾ ਅਥਵਾ ਪੁਤ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਣੇ, 
ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਤਾ ਮਾਰੇ.&lt;ref&gt;ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪੜ੍ਹੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ 
ਕਿ ਸੂਤਕ ਪਾਤਕ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸਿਹਤਦੇ ਕਾਯਦੇ ਮੁੱਖ ਰੱਖਕੇ ਬਣਾਯਾ
ਗਯਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ. ਸੂਤਕ ਦੇ 
ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਭਰਮ ਔਰ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ 
ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਔਰ 
ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਿਆ, ਓਹ ਕੇਵਲ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਕਰਕੇ ਹੀ 
ਪਰਦੇਸ ਬੈਠਾ ਇਤਨਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਣੇ 
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਹਿਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਅਸੀਂ ਹੋਰ 
ਕੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?&lt;/ref&gt;
(ਲਘੂ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ, ਅ:੫) 
&lt;big&gt;ਪਰ ਸਤਗੁਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਭ੍ਰਮਰੂਪੀ ਭੂਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 
ਕੱਢਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੇਖੋ ! ਪ੍ਰਮਾਣ ਲਈ ਗੁਰੁਵਾਕਯ:-&lt;/big&gt;
{{gap}}ਜੇਕਰ ਸੂਤਕ ਮੰਨੀਐ ਸਭਤੈ ਸੂਤਕ ਹੋਏ,  
{{gap}}ਗੋਹੇ ਅਤੈ ਲਕੜੀ ਅੰਦਰਿ ਕੀੜਾ ਹੋਇ, 
{{gap}}ਜੇਤੇ ਦਾਣੇ ਅੰਨ ਕੇ ਜੀਆਂ ਬਾਝ ਨ ਕੋਇ, 
{{gap}}ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਹੈ ਜਿਤੁ ਹਰਿਆ ਸਭਕੋਇ, 
{{gap}}ਸੂਤਕ ਕਿਉਕਰ ਰਖੀਐ ਸੂਤਕਿ ਪਵੈ ਰਸੋਇ
&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k4lbew5pw4z4grqyx6ecmntuwfapck7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/152</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12692</id>
    <revision>
      <id>231512</id>
      <parentid>41518</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="pkhkxwj6zkboxz06x3at6ju49dwo5j7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|(੧੪੦)}}&lt;/noinclude&gt;


{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਾਨਕ, ਸੂਤਕ ਏਵ ਨ ਉਤਰੈ ਗਿਆਨ ਉਤਾਰੈ ਧੌਇ, 
ਮਨਕਾ ਸੂਤਕ ਲੋਭ ਹੈ ਜਿਹਵਾ ਸੂਤਕ ਕੂੜ, 
ਅਖੀਂ ਸੂਤਕ ਵੇਖਣਾ ਪਰਤ੍ਰਿਅ ਪਰਧਨ ਰੂਪ
ਕੰਨੀ ਸੂਤਕ ਕਨਪੈ&lt;ref&gt;ਚੁਗਲੀ.&lt;/ref&gt; ਲਾਇਤਬਾਰੀ ਖਾਹਿ, 
ਨਾਨਕ, ਹੰਸਾਆਦਮੀ ਬਧੇ ਜਮਪੁਰ ਜਾਹਿ. 
ਸਭੋ ਸੂਤਕ ਭਰਮ ਹੈ ਦੂਜੈ ਲਗੈਜਾਇ,  
ਜੰਮਣ ਮਰਣਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਭਾਣੈ ਆਵੈ ਜਾਇ, 
ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ ਦਿਤੋਨੁ ਰਿਜਕੁ ਸੰਬਾਹਿ,  
ਨਾਨਕ, ਜਿਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੁਝਿਆ, ਤਿਨਾ ਸੂਤਕੁ ਨਾਹਿ.
                        &lt;sup&gt;(ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧)&lt;/sup&gt; 
ਮਨ ਕਾ ਸੂਤਕ ਦੂਜਾਭਾਉ, 
ਭਰਮੇ ਭੂਲਾ ਆਵਉ ਜਾਉ. 
ਮਨਮੁਖ ਸੂਤਕ ਕਬਹਿ ਨ ਜਾਇ,  
ਜਿਚਰ ਸਬਦ ਨ ਭੀਜੈ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ. 
ਸਭੋ ਸੂਤਕ ਜੇਤਾ ਮੋਹ ਅਕਾਰ,  
ਮਰ ਮਰ ਜੰਮੈ ਵਾਰੋਵਾਰ.
ਸੂਤਕ ਅਗਨਿ ਪਉਣੈ ਪਾਣੀ ਮਾਹਿ,  
ਸੂਤਕ ਭੋਜਨ ਜੇਤਾ ਕਿਛੁ ਖਾਹਿ. 
ਸੂਤਕ ਕਰਮ ਨ ਪੂਜਾ ਹੋਇ, 
ਨਾਮ ਰਤੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ. 
ਸਤਗੁਰੁ ਸੇਵਿਐ ਸੂਤਕ ਜਾਇ, 
ਮਰੈ ਨ ਜਨਮੈ ਕਾਲ ਨ ਖਾਇ.&lt;sup&gt;(ਗਉੜੀ ਮ: ੩)&lt;/sup&gt; 
ਜਲ ਹੈ ਸੂਤਕ ਥਲ ਹੈ ਸੂਤਕ, ਸੂਤਕਿ ਓਪਤਿ ਹੋਈ, 
ਜਨਮੇ ਸੂਤਕ ਮੂਏ ਫੁਨ ਸੂਤਕ, ਸੂਤਕ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਜਾ.&lt;/ref&gt;  ਪਰਜ ਵਿਗੋਈ,  
ਕਹੁ ਰੇ ਪੰਡੀਆ! ਕਉਨ ਪਵੀਤਾ!
{{rule}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pkhkxwj6zkboxz06x3at6ju49dwo5j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/153</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12693</id>
    <revision>
      <id>231513</id>
      <parentid>41535</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="jevzdpm4fuayanuv0911ynqqcoc3zyf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੪੧)}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਜਪਹੁ, ਮੇਰੇ ਮੀਤਾ!
ਨੈਨਹੁ ਸੂਤਕ ਬੈਨਹੁ ਸੂਤਕ, ਸੂਤਕ ਸ੍ਰਵਨੀ ਹੋਈ,
ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੂਤਕ ਲਾਗੈ, ਸੂਤਕ ਪਰੈ ਰਸੋਈ,
ਫਾਸਨ ਕੀ ਬਿਧਿ ਸਭਕੋਊ ਜਾਨੈ, ਛੂਟਨ ਕੀ ਇਕ ਕੋਈ,
ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਰਾਮ ਰਿਦੈ ਬਿਚਾਰੈ, ਸੂਤਕ ਤਿਨੈ ਨ ਹੋਈ.&lt;/poem&gt;}}
{{right|&lt;sup&gt;(ਗਉੜੀ ਕਬੀਰ ਜੀ)&lt;/sup&gt;{{gap|1.5em}}}}
{{dhr|2em}}
{{rule|2.5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jevzdpm4fuayanuv0911ynqqcoc3zyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/154</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12694</id>
    <revision>
      <id>231514</id>
      <parentid>41526</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="2qczxs077zx8hsj839dq57yw51gjyh4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|(੧੪੨ )}}&lt;/noinclude&gt;


{{Block center|&lt;poem&gt;&lt;big&gt;(੮) ਚੌਂਕਾ ਕਾਰ.&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;ਆਪ ਚੌਂਕਾ ਕਾਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਬਡੀ ਪਾਬੰਦੀ 
ਰਖਦੇ ਹੋਂ,&lt;ref&gt;ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਖਯਾਲ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ 
ਸ੍ਵੱਛਤਾ ਸਿੱਖਮਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਵਹਿਮੀ 
ਖ਼ਯਾਲਾਤ ਨਹੀਂ ਹਨ.&lt;/ref&gt;  ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਣੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਬੁਰਾ ਸਮਝਦੇ 
ਹੋਂ, ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਹੱਦੋਂ ਵਧਕੇ ਭਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਂ, 
ਜੇਹਾਕਿ ਆਪ ਦੇ ਧਰਮਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ:-&lt;/big&gt;
ਦੇਵਤੇ ਚੌਂਕੇ ਅਤੇ ਕਾਰ ਦੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਜੇ 
ਗੋਹੇ ਦਾ ਚੌਂਕਾ ਪਾਕੇ ਕਾਰ ਨਾ ਕੱਢੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਖਸ ਅੰਨ ਦਾ 
ਰਸ ਲੈਜਾਂਦੇ ਹਨ&lt;ref&gt;.ਜੇ ਏਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ 
ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਥੋੜੇ ਦਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਮਰਜਾਣ, 
ਔਰ ਖਾਧੇਹੋਏ ਅੰਨ ਦਾ ਕੁਛ ਭੀ ਆਧਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ 
ਚੌਂਕੇ ਨਾਂ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਦਾ ਰਸ ਰਾਖਸ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਔਰ 
ਪਿੱਛੇ ਕੇਵਲ ਫੋਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.&lt;/ref&gt; (ਲਘੂ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ ਅ : ੫)  
{{gap}}ਉਮਰ ਵਧਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, 
ਯਸ ਵਾਸਤੇ ਦੱਖਣ, ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਪੱਛਮ, ਔਰ 
ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ 
ਕਰਣਾ&lt;ref&gt;ਇਸ ਗੁਪਤਭੇਤ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹੋਣਪਰ ਭੀ ਹਿੰਦੂ ਥੋੜੀ 
ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਰ ਨਿਰਧਨ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.
 ਚਾਹੀਏ.         (ਮਨੂ ਅ : ੨, ਸ਼ : ੫੨)&lt;/ref&gt;

{{gap}}ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਿਰ ਢਕਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ&lt;/poem&gt;}}

{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qczxs077zx8hsj839dq57yw51gjyh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/155</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12695</id>
    <revision>
      <id>231515</id>
      <parentid>41529</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="prfr2t8kxesoo0rxchlo4rktkjiemts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੪੩ )}}&lt;/noinclude&gt;﻿


{{Block center|&lt;poem&gt;ਔਰ ਜੁੱਤੀ ਪਹਿਰ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਰਾਖਸ 
ਖਾਜਾਂਦੇ ਹਨ.                   &lt;sup&gt;(ਮਨੂ ਅ, ੩, ਸ਼ ੨ ੩੨&lt;/sup&gt;) 

{{gap}}ਭੋਜਨ ਕਰਣ ਵੇਲੇ ਪੈਰ ਗਿੱਲੇ ਹੋਣੇ ਲੋੜੀਏ, ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ 
ਪੂੰਝ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਕਰਲੈਣੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੈ. &lt;sup&gt;(ਲਘੁ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ ਅ : ੫)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੇ ਤੁਲ੍ਯ ਹੈ.
                                 &lt;sup&gt;(ਵ੍ਰਿਧ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ, ਅ: ੫)&lt;/sup&gt; 
ਜੇ&lt;ref&gt;ਸਾਡੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬਲੋਹ ਸਭ ਧਾਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧਾਤੁ 
ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਯਾਰ ਕੀਤਾਜਾਂਦਾ ਹੈ.&lt;/ref&gt;   ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਦਿੱਤਾਜਾਵੇ,ਤਾਂ ਅੰਨ ਵਿਸ਼ਟਾ 
ਤੁਲ੍ਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਔਰ ਖਾਣਵਾਲਾ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, &lt;sup&gt;(ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ)&lt;/sup&gt;
{{gap}}ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਰਖਤ ਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਯਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ 
ਔਰ ਦਰਖਤ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਛੋਹ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ 
ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਣਾ ਚਾਹੀਏ. &lt;sup&gt;(ਲਘੂ ਅਤ੍ਰਿ ਸੰਹਿਤਾ ਅ : ੫)&lt;/sup&gt;
{{gap}}ਲਸਨ ਗਾਜਰ ਗੱਠਾ ਖੁੰਬ ਔਰ ਰੇਹ (ਖਾਤ) ਪਾਕੇ ਪੈਦਾ 
ਕੀਤਾ ਸਾਗ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਬਿਨਾ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਵੇ, 
ਜੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਠੀਨ ਔਰ ਰੋਹੂ ਮੱਛੀ ਦਾ ਖਾਵੇ, ਹੋਰ 
ਮੱਛੀ ਨਾ ਖਾਵੇ. ਸੇਹ ਗੋਹ ਕੱਛੂ ਸਹਾ ਔਰ ਊਠ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਖਾਵੇ.
                                   &lt;sup&gt;(ਮਨੂ, ਅ,੫,ਸ਼ ੫ ਤੋਂ ੪੧)&lt;/sup&gt; 
&lt;big&gt;ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਚੌਂਕੇ ਔਰ ਕਾਰ ਵਿਸ਼ਯ ਏਹ 
ਬਚਨ ਹੈਨ:-&lt;/big&gt;
ਦੇਕੈ ਚਉਕਾ ਕਢੀ ਕਾਰ,
ਉਪਰ ਆਇ ਬੈਠੇ ਕੂੜਿਆਰ. 
ਮਤ ਭਿਟੈ, ਵੇ ਮਤ ਭਿਟੈ!
ਇਹੁ ਅੰਨ ਅਸਾਡਾ ਫਿਟੈ.&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>prfr2t8kxesoo0rxchlo4rktkjiemts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/156</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12697</id>
    <revision>
      <id>231516</id>
      <parentid>167347</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2184" sha1="7xnmmbj7ewvy7jhkzeqf778eeroqk6l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੪੪)}}&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤਨਫਿਟੈ, ਫੇੜ ਕਰੇਨ, 
ਮਨਜੂਠੈ ਚੁਲੀ ਭਰੇਨ.
ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸਚੁ ਧਿਆਈਐ, 
ਸੁਚ ਹੋਵੈ, ਤਾ ਸਚੁ ਪਾਈਐ.*{{smaller|(ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਃ ੧)}}   
○ਝੂਠੇ ਚਉਕੇ ਨਾਨਕਾ :ਸਚਾ ਏਕੋ ਸੋਇ. {{smaller|(ਵਾਰ ਮਾਰੂ ਮ: ੧)}} 
ਕੁਬੁਧਿ ਡੂਮਣੀ, ਕੁਦਇਆ ਕਸਾਇਣ, 
{{gap}}ਪਰਨਿੰਦਾ ਘਟ ਚੂਹੜੀ, ਮੁਠੀ ਕ੍ਰੋਧ ਚੰਡਾਲ
ਕਾਰੀ ਕਢੀ ਕਿਆਥੀਐ, ਜਾ ਚਾਰੇ ਬੈਠੀਆਂ ਨਾਲ ? 
ਸਚ ਸੰਜਮ ਕਰਣੀ ਕਾਰਾ, ਨਾਵਣ ਨਾਉ ਜਪੇਹੀ. 
ਨਾਨਕ ਅਗੈ† ਉਤਮ ਸੇਈ ਜਿ ਪਾਪਾਂ ਪੰਦ ਨ ਦੇਹੀ.
                            {{smaller|(ਵਾਰ ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਮ: ੩)}}
ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸੂਤਕ ਜਗ ਛੋਤ.‡  {{smaller|(ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧)}} 
ਕਹੁ, ਪੰਡਿਤ ! ਸੂਚਾ ਕਵਨ ਠਾਉ, 
ਜਹਾਂ ਬੈਸ ਹਉ ਭੋਜਨ ਖਾਉ ?  
ਗੋਬਰ ਜੂਠਾ, ਚਉਕਾ ਜੂਠਾ, ਜੂਠੀ ਦੀਨੀ ਕਾਰਾ, 
ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਤੇਈ ਨਰ ਸੂਚੇ, ਸਾਚੀ ਪਰੀ ਬਿਚਾਰਾ.
                                 &lt;sup&gt;(ਬਸੰਤ ਕਬੀਰ )&lt;/sup&gt; 
&lt;/poem&gt;}}

{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{gap}}*ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੱਚ ਹੋਵੇ,ਤਦ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. 
ਇਸ ਬਿਨਾ ਸਭ ਜੂਠ ਹੈ.{{gap}} ○ਜੂਠੇ.{{gap}}:ਸੁੱਚਾ. 

{{gap}}†ਉੱਤਮ (ਪਵਿਤ੍ਰ)ਓਹ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ 
ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜੋ ਠੱਗੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਕੇ ਲੁੁੱਟਣਦੀ 
ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਮਹਾਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹਨ.

{{gap}}‡ਛੂਤਛਾਤ. ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਛੂਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੀ ਛੂਤ ਨਹੀਂ.&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xnmmbj7ewvy7jhkzeqf778eeroqk6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/157</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12698</id>
    <revision>
      <id>231517</id>
      <parentid>41583</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="hm2khrogqu17a82xzqrg9uvytrqjmrc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;
{{center|( ੧੪੫)}}&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਲੰਗਰ ਮੇਂ ਨਾ ਗੋਹਾ ਬਾਲੇ, ਨਾ ਗੋਹੇ ਕਾ ਚੌਂਕਾ ਦੇਵੇ.&lt;ref&gt;ਇਸ ਤੋਂ ਏਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀਲੋਕ ਪਾਥੀਆਂ 
ਦਾ ਭੀ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਦੇਨ, ਸਿੱਧਾਂਤ ਏਹ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀਆਂ 
ਲਈਂ ਜੋ &quot;ਮਹਾਂਪ੍ਰਸਾਦ&quot;(ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ)ਤਯਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉਸ 
ਸਮਯ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਦਾ ਪੂਰਣ ਤ੍ਯਾਗ ਚਾਹੀਏ.&lt;/ref&gt;
                              &lt;sup&gt;(ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਚਤੁਰ ਵਰਣ ਇਕਦੇਗ ਅਹਾਰਾ, 
{{gap}}ਇਕਸਮ ਸੇਵਹਿੰ ਧਰ ਉਰ ਪ੍ਯਾਰਾ.
                           &lt;sup&gt;(ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂ. ਰਾਸਿ.੧ ਅ ੪੩)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਪ੍ਰਸਾਦ ਜਬ ਤ੍ਯਾਰ ਹੋਇ, ਏਕ ਜਗਹ ਅੱਛੀ ਬਨਾਇਕੈ 
ਸ਼ਤਰੰਜੀ ਕੰਬਲ ਲੋਈ ਕਿਛ ਹੋਰ ਕੱਪੜਾ ਹੋਵੈ ਬਿਛਾਏ, ਤਿਸ ਪਰ 
ਬੈਠਕੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਛਕੈ,ਚਉਂਕੇ ਕਾ ਭਰਮ ਨਾ ਕਰੇ, &quot;ਖਾਣਾ 
ਪੀਣਾ ਪਵਿਤ੍ਰਹੈ ਦਿਤੋਨੁ ਰਿਜਕੁ ਸੰਬਾਹਿ” ਉਸਵਖਤ ਧਯਾਨ&lt;ref&gt;ਵਾਹਿਗੁਰੂ.&lt;/ref&gt; ਪਰਮ-
ਗੁਰੂ ਕਾ ਕਰੈ. ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਵੇਲੇ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲਾ&lt;/ref&gt;. ਤਲਬਦਾਰ ਆਵੈ ਤਾਂ 
ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੁਲਾਵੈ ਖੁਸ਼ੀ ਲੇਵੇ. ਖਟਕਰਮੀ ਜੋ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ 
ਕਿ ਅਮੁਕਾ ਅੰਨ ਖਾਈਏ,ਅਮੁਕਾ ਨਾ ਖਾਈਏ, ਸੋ ਸਭ ਭਰਮ ਹੈ. 
ਅੰਨ ਸਭ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਇਕ ਏਹ ਖਾਣੇਵਾਲਾ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ. ਜੋ 
ਆਪਣੀ ਦੇਹੀ ਮਾਫਕ ਹੋਵੇ ਸੋ ਖਾਏ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਔਰ 
ਹੰਕਾਰੀ ਦਾ ਅੰਨ ਨਾ ਖਾਏ. &lt;sup&gt;(ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਮਾਰਗ)&lt;/sup&gt;
&lt;big&gt;ਦਬਿਸਤਾਨ ਮਜ਼ਾਹਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:-&lt;/big&gt;
ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂਜੇਹਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਬੰਧਨ&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}


*&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hm2khrogqu17a82xzqrg9uvytrqjmrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/158</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12710</id>
    <revision>
      <id>231518</id>
      <parentid>41587</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="r5nmk7hivw0zcc4gagvuz0z4p37oi8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੪੬)}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਬਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੱਲ&lt;ref&gt;ਏਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਗ੍ਯਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ 
ਗੁਲਾਬਦਾਸੀਆਂ ਜੇਹੇ ਖ੍ਯਾਲਾਤ ਰੱਖਣਵਾਲਾ ਸੀ. ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ 
ਕਥਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿੱਧਾਂਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ 
ਦੇ ਖਾਨ ਪਾਨ ਬਾਬਤ ਪਬਲਿਕ ਦਾ ਕੀ ਖ਼ਯਾਲ ਸੀ.&lt;/ref&gt; ਗ੍ਯਾਨੀ ਨੇ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ 
ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਕੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੇ 
ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ 
ਕਯੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਦਾ.?  
&lt;big&gt;ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਕ ਸੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਾਣ ਪੀਣ 
ਦਾ ਝਗੜਾ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਯਥਾ:-&lt;/big&gt; 
ਬਾਬਾ! ਹੋਰ ਖਾਣਾ ਖੁਸੀ ਖੁਆਰ, 
ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲੈ ਵਿਕਾਰੁ.
                                &lt;sup&gt;(ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮ:੧) .&lt;/sup&gt;
&lt;big&gt;ਅਰਥਾਤ-ਓਹ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਓ ਜਿਸ ਨਾਲ 
ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 
ਪ੍ਰਵਿਰਤੇ.&lt;/big&gt;&lt;/poem&gt;}}

{{rule}}

*&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r5nmk7hivw0zcc4gagvuz0z4p37oi8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/159</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12711</id>
    <revision>
      <id>231519</id>
      <parentid>41594</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="qal7mhkoenifgkzl7rlvogvdrxe6a5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੪੭ )}}&lt;/noinclude&gt;


{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|&lt;big&gt;(੯) ਵ੍ਰਤ&lt;/big&gt;}} 
&lt;big&gt;ਆਪ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸੀ ਜਨਮਅਸ਼ਟਮੀ 
ਆਦਿਕ ਅਨੇਕ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣੇ ਵਿਧਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਸਿੱਖ
ਧਰਮ ਦੀ ਏਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਬਾਬਤ ਇਹ ਆਗ੍ਯਾਹੈ:-&lt;/big&gt;
{{gap}}ਅੰਨ ਨ ਖਾਹਿ ਦੇਹੀ ਦੁਖ ਦੀਜੈ, 
{{gap}}ਬਿਨ ਗੁਰ ਗਿਆਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹਿ ਥੀਜੈ. &lt;sup&gt;(ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੧)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਸਰਬ ਜੀਅ ਦਇਆ, 
{{gap}}ਇਨ ਬਿਧ ਬਰਤ ਸੰਪੂਰਨ ਭਇਆ.&lt;sup&gt;(ਗਉੜੀ ਥਿਤੀ ਮਹਲਾ ੫)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਬਰਤ ਨ ਰਹਉ, ਨ ਮਹ&lt;ref&gt;ਨਾ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ.&lt;/ref&gt; ਰਮਦਾਨਾ,
{{gap}}ਤਿਸ ਸੇਵੀ ਜੋ ਰਖੈ ਨਿਦਾਨਾ. &lt;sup&gt;(ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਨਉਮੀ ਨੇਮ ਸਚ ਜੇ ਕਰੈ, 
{{gap}}ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਚਰੈ. 
{{gap}}ਦਸਮੀ ਦਸੇ ਦੁਆਰ ਜੇ ਠਾਕੈ, 
{{gap}}ਏਕਾਦਸੀ ਏਕਕਰ ਜਾਣੈ. 
ਦੁਆਦਸੀ ਪੰਚ ਵਸਗਤਿ ਕਰਰਾਖੈ, ਤਉ ਨਾਨਕ ਮਨ ਮਾਨੈ . 
ਐਸਾ ਵਰਤ ਰਹੀਜੈ, ਪਾਂਡੇ! ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਿਖ, ਕਿਆ ਦੀਜੈ ?
                                      &lt;sup&gt;(ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਮਃ ੩)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਛੋਡਹਿ ਅੰਨ ਕਰਹਿ ਪਾਖੰਡ, 
{{gap}}ਨਾ ਸੋਹਾਗਣਿ ਨਾ ਓਹਿ ਰੰਡ. 
{{gap}}ਜਗ ਮਹਿ ਬਕਤੇ ਦੂਧਾਧਾਰੀ, 
{{gap}}ਗੁਪਤੀ ਖਾਵਹਿ ਵਟਿਕਾ ਸਾਰੀ.
&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qal7mhkoenifgkzl7rlvogvdrxe6a5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/160</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12714</id>
    <revision>
      <id>231520</id>
      <parentid>41603</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="kca461ixeui4ebcn5ajk4fp7onypw98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|( ੧੪੮)}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਅੰਨੈ ਬਿਨਾ ਨ ਹੋਇ ਸਕਾਲ,
{{gap}}ਤਜਿਐ ਅੰਨ ਨ ਮਿਲੈ ਗੁਪਾਲ. &lt;sup&gt;(ਗੌੌਂਡ ਕਬੀਰ)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਸਗਲੀ ਥੀਤ ਪਾਸ ਡਾਰਰਾਖੀ,  
{{gap}}ਅਸਟਮਿ ਥੀਤ ਗੋਬਿੰਦ ਜਨਮਾਸੀ! 
{{gap}}ਭਰਮ ਭੁਲੇ ਨਰ ਕਰਤ ਕਚਰਾਇਣ, 
{{gap}}ਜਨਮ ਮਰਣ ਤੇ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ. 
{{gap}}ਕਰ ਪੰਜੀਰ ਖਵਾਇਓ ਚੋਰ, 
{{gap}}ਓਹ ਜਨਮ ਨ ਮਰੈ, ਰੇ ਸਾਕਤ ਢੋਰ.! 
{{gap}}ਸਗਲ ਪਰਾਧ ਦੇਹ ਲੋਰੋਨੀ, 
{{gap}}ਸੋ ਮੁਖ ਜਲਉ ਜਿਤ ਕਹਹਿ &quot;ਠਾਕਰ ਜੋਨੀ&quot;. 
{{gap}}ਜਨਮ ਨ ਮਰੈ, ਨ ਆਵੈ ਨ ਜਾਇ,
{{gap}}ਨਾਨਕ ਕਾ ਪ੍ਰਭੁ ਰਹਿਓ ਸਮਾਇ. &lt;sup&gt;(ਭੈਰਉ ਮ: ੫)&lt;/sup&gt; 
ਆਦਿਤ ਸੋਮ ਭੌਮ ਬੁਧਹੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ  
{{gap}}ਸੁਕਰ ਸਨੀਚਰ ਸਾਤੋਂ ਵਾਰ ਬਾਂਟਲੀਨ ਹੈ, 
ਥਿੱਤ ਪੱਖ ਮਾਸ ਰੁਤ ਲੋਗਨ ਮੇਂ ਲੋਗਾਚਾਰ
{{gap}}ਏਕ ਏਕੰਕਾਰ ਕੋ ਨ ਕੋਊ ਦਿਨ ਦੀਨ ਹੈ, 
ਜਨਮਅਸ਼ਟਮੀ ਰਾਮਨੌਮੀ ਏਕਾਦਸੀ ਭਈ
{{gap}}ਦੁਆਦਸੀ ਚਤੁਰਦਸੀ ਜਨਮ ਏ ਕੀਨ ਹੈ, 
ਪਰਜਾ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਣਵਾਲਾ (ਕਰਤਾਰ)&lt;/ref&gt;  ਉਪਾਜਨ ਕੋ ਨ ਕੋਊ ਪਾਵੈ ਦਿਨ
{{gap}}ਅਜੋਨੀ ਜਨਮਦਿਨ ਕਹੋ ਕੈਸੇ ਚੀਨ ਹੈ.? 
ਜਾਂਕੋ ਨਾਮ ਹੈ ਅਜੋਨੀ ਕੈਸੇਕੈ ਜਨਮ ਲੇਤ?
{{gap}}ਇਹੀ ਜਾਨ ਜਨਮ ਵ੍ਰਤ ਅਸ਼ਟਮੀ ਕੋ ਕੀਨੋ ਹੈ? 
ਜਾਂ ਕੋ ਜਗਜੀਵਨ ਅਕਾਲ ਅਬਿਨਾਸੀ ਨਾਮ
{{gap}}ਕੈਸੇਕੈ ਬਧਿਕ ਮਾਰ੍ਯੋ ਅਪਜਸ ਲੀਨੋ ਹੈ ?
&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kca461ixeui4ebcn5ajk4fp7onypw98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀ.pdf/161</title>
    <ns>250</ns>
    <id>12715</id>
    <revision>
      <id>231521</id>
      <parentid>41609</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>231521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2471" sha1="3rb5a49s18o070zlbxegez5gj2lsb70" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|(੧੪੯)}}&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਿਰਮਲ ਨ੍ਰਿਦੋਖ ਮੋਖਪਦ ਜਾਂਕੇ ਨਾਮ ਹੋਤ 
{{gap}}ਗੋਪੀਨਾਥ ਕੈਸੇ ਹੋਇ ਬਿਰਹਿ ਦੁਖ ਦੀਨੋ ਹੈ? 
ਪਾਹਨ ਕੀ ਪ੍ਰਿਤਮਾ ਕੋ ਅੰਧ ਕੰਧ ਹੈ ਪੁਜਾਰੀ 
{{gap}}ਅੰਤਰ ਅਗ੍ਯਾਨ, ਗੁਰ ਗ੍ਯਾਨ ਮਤਿ ਹੀਨੋ ਹੈ.
                               &lt;sup&gt;(ਕ: ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ)&lt;/sup&gt; 
ਪੂਜਾ ਵਰਤ ਉਪਾਰਣੇ ਵਰ ਸਰਾਪ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤਿ ਲਵੇਰੇ,  
ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ ਗੁਰੁਸਬਦ ਬਿਨ ਥਾਂਉ ਨ ਪਾਇਨ ਭਲੇਭਲੇਰੇ.
                                     &lt;sup&gt;(ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਵਾਰ ੫)&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਗੁਰੂ ਕਾ ਸਿੱਖ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਆਦਿਕ ਬਰਤ ਨਾ ਰਖੇ.
                                  &lt;sup&gt;(ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ )&lt;/sup&gt; 
{{gap}}ਸਿੱਖ ਏਹ ਬਰਤ ਰੱਖੇ-ਅੱਖੀਆਂ ਕਰ ਪਰਇਸਤੀ ਨਾ 
ਦੇਖੇ, ਜਿਹਵਾ ਕਰ ਮਿਥ੍ਯਾ ਨਾ ਬੋਲੇ, ਪੈਰਾਂ ਕਰ ਬੁਰੇ ਕਰਮ 
ਨੂੰ ਨਾਂ ਧਾਏ. &lt;sup&gt;(ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਮਾਰਗ)&lt;/sup&gt;
{{gap}}&lt;big&gt;ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਯ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਕਥਾ:-&lt;/big&gt;
&lt;ref&gt;ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਕਲ੍ਯਾਨਾ, 
ਇੱਕ ਬਾਰ ਰ੍ਯਾਸਤ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਗਯਾਹੋਯਾ ਸੀ, ਓਥੇ ਉਸ ਨੂੰ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮਅਸ਼ਟਮੀ (ਭਾਦੋਂ ਬਦੀ ੮) ਦਾ ਦਿਣ ਆਗਯਾ.&lt;/ref&gt;
{{gap}}ਜਨਮਅਸ਼ਟਮੀ ਕੋ ਦਿਨ ਆਵਾ,  
{{gap}}ਸਗਲ ਨਗਰ ਨਰ ਬਰਤ ਰਖਾਵਾ. 
{{gap}}ਨ੍ਰਿਪ ਕੀ ਆਗ੍ਯਾ ਪੁਰਿ ਮਹਿ ਹੋਈ, 
{{gap}}&quot;ਠਾਕੁਰ ਬਰਤ ਰਖੋ ਸਭਕੋਈ. 
{{gap}}ਪ੍ਰਾਤਭਈ ਤੇ ਸਭ ਚਲਆਵਹੁ, 
{{gap}}ਸਾਲਗ੍ਰਾਮ ਕੋ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਵਹੁ. 
{{gap}}ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਲੇ ਬਰਤ ਉਪਾਰਹੁ, 
{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਖ ਨਾਮ ਉਚਾਰਹੁ.&quot; 
{{gap}}ਯਥਾਯੋਗ ਕੀਨਸ ਨਰ ਸਭਹੂੰ,&lt;/poem&gt;}}

{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3rb5a49s18o070zlbxegez5gj2lsb70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਰਾਹ.pdf/117</title>
    <ns>250</ns>
    <id>13798</id>
    <revision>
      <id>231551</id>
      <parentid>216788</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="bxlotshp2rtsgxgvh2pva1cmeekr0gy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|1em}}
{{center|{{xx-larger|ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕਾਂ}}}}
{{rh|ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੁ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ| ਦਾਤਾ ਸੀਰੀਜ਼|੩—0}}
{{rh|ਇਤਿਹਾਸ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ||੩—0}}
{{rh|ਮ: ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ||੨-0}}
{{rh|ਪਰਵਾਨੇ||੨-0}}
{{rh|ਸ਼ਹੀਦ ਦੇਵੀ ( ਜੇਨ ਆਫ਼ ਆਰਕ)||}}
{{rh|ਸਿਖ ਰਾਜ ਦੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਚਿੰਨ||}}
{{rh|ਸਿਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੂਨੀ ਪਤਰੇ||ਛਪ ਰਹੀ ਹੈ}}
{{rh|ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਾ (ਜੀਵਨ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ)||}}
{{rh|ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਉਸਰਈਏ ਦੋਵੇਂ ਹਿਸੇ (ਬਾ: ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ)||}}
{{rh|ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ||}}
{{rh|ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ||}}
{{rh|||}}
  )::
( 9) ੩-0. ,
| 3, 2-0
,, - 0   
0-੪ 
95. ਛਪ ਰਹੀ ਹੈ।  ॥ ਨੇ  .

੩-੮ ਮਃ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਬਦੇਸੀ ਕਰਿੰਦੇ ( 1)
੩-੦ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ
2-0 ਮਃ ਚੰਦ ਕੌਰ
ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਮਃ ਜਿੰਦਾਂ ਖਾਲਸਾ ਦਰਬਾਰ
: ਗਿ: ਲਾਲ ਸਿੰਘ
4- 0 ਸਿਖ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ? ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ੩--੧੨ | ਸਿਖਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆ ? ਲਾਲ ਸਿੰਘ ੪e0
ਨ
ਨ
ó ó
o TU ji wum .
ñ ó o
ਨ
ਨ
੧-੧੦
੨-0
|
{{center|{{xx-larger|ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ-ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ-ਲਾਹੌਰ}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxlotshp2rtsgxgvh2pva1cmeekr0gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ.pdf/123</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15998</id>
    <revision>
      <id>231499</id>
      <parentid>190756</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7778" sha1="bkpnz4jamb5f3tfwvmgtnrjw7fkkhho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Multicol}}
ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਉਤੇ ਸੁਟੀ ਗਈ ਹੈ&lt;ref&gt;Isemonger and Slattery, p. 75.&lt;/ref&gt; ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾ: ਪਰਮਾ ਨੰਦ
ਦਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ
ਸੀ।
{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ (Phase) ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪
ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ, ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ
ਖਾਸ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮੁਖੀ ਦੀ
ਥੁੜ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ ਸੀ; ਪਰ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲੀਡਰ ਜਾਂ ਸੈਂਟਰ ਨਹੀਂ
ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ
ਇਹ ਸੀ ਕਿ ੨੫ ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ
ਜਾਣ, ਇਕ ਹੌਲਦਾਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ
ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਟਿਆ ਜਾਏ, ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ
ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਗੀ ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ
ਗੋਰਾ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਕਰਕੇ ਗਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ
ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਅਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਾਝੇ ਨੂੰ ਗਦਰ ਲਈ ਖੜਾ ਕੀਤਾ
ਜਾਏ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, pp. 46-47.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਸਕੀਮ ਉਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਗੇ ਅਤੇ ਬਦੋਵਾਲ-ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੀਚਾਰ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਤੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਈਵੇਂ  ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਗੀ ਸਵਾਰਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ
ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ
ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਡ ਅੱਡ ਥਾਈਂ (First and
Second Cases: The Outline of Proceedings
in India, The Gatherings of the
Revolutionaries and The Seductionof Troops,
etc.) ਅਜੋੜਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਮੁਚੀ
ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਪਾਸ ਜਾਂ ਕਾਫੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ
ਇਸ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;/ref&gt; ਕਿ ਵਖੋ ਵਖ ਇਲਾਕਿਆਂ
ਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਇਸ
ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਨਫਰਾਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ
ਜਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਖਰੇ
ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੇ ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਅੱਡ ਅੱਡ,
ਪਰ ਇਕ ਅਧ ਵੇਰ ਥੋੜਾ ਮਿਲਕੇ ਵੀ, ਗਦਰ ਕਰਾਉਣ ਦੀਆਂ
ਅਜੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਜਾਂ
ਆਗੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਲੈਨ
ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ&lt;ref&gt; Isemonger and Slattery, p. 76; Third
Case, Judgement, p. 38.&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਜੋ ਸੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਢਲੀ ਅਧੂਰੀ ਸ਼ਕਲ
ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ
ਦੌਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁਕਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ,
ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਮਲੀ ਸਿੱਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ; ਸਵਾਏ ਇਹ
ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਲਈ
ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ
{{Multicol-break}}
ਅਜੋੜ ਅਤੇ ਬਝਵੀਂ ਪਲੈਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ
ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ &quot;ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਹਥਿਆਰਾਂ
ਦੀ ਥੁੜ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਹੋਣੋਂ
ਰੋਕਿਆ&quot;&lt;ref&gt;Rowlatt Report, p. 159.&lt;/ref&gt;।
{{rule|2em}}
{{dhr|8em}}
{{center|&lt;poem&gt;'''ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਾਂਡ'''
{{larger|'''ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਦਾ ਆਰੰਭ'''}}&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨ ਵਾਲੀ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ
ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਹੋਣ ਲਗ
ਪਈਆਂ। ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਅਨਸਰ,
ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ
‘ਚੁਘਾ', ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਾਂਗੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਗਦਰੀ
ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ
ਇਨਕਲਾਬੀ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਤਜੱਰਬਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ
ਦੇ ਜੇਲਾਂ ਅੰਦਰ ਡੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬਸਰ
ਗਦਰੀ ਮੁਹਿਮ ਨੂੰ ਠੋਸ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੂਲਾ
ਸਿੰਘ (ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ) ਦੇ
ਆਉਣ ਨਾਲ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤ
ਕੁਝ ਕਦਰ ਬੇਹਤਰ ਹੋ ਗਈ&lt;ref&gt;Isemonger and Slattery, p. 81.&lt;/ref&gt;। ਪਰ ਇਹ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਦਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ, ਇਕ
ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਿਹਾਰਾ
{{Multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{center|੮੯}}
{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkpnz4jamb5f3tfwvmgtnrjw7fkkhho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231500</id>
      <parentid>231499</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7791" sha1="b7uqyfzxm911ebo20loulk782jlyys9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Multicol}}
ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਉਤੇ ਸੁਟੀ ਗਈ ਹੈ&lt;ref&gt;Isemonger and Slattery, p. 75.&lt;/ref&gt; ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾ: ਪਰਮਾ ਨੰਦ
ਦਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ
ਸੀ।
{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ (Phase) ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪
ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ, ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ
ਖਾਸ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮੁਖੀ ਦੀ
ਥੁੜ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ ਸੀ; ਪਰ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲੀਡਰ ਜਾਂ ਸੈਂਟਰ ਨਹੀਂ
ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ
ਇਹ ਸੀ ਕਿ ੨੫ ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ
ਜਾਣ, ਇਕ ਹੌਲਦਾਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ
ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਟਿਆ ਜਾਏ, ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ
ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਗੀ ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ
ਗੋਰਾ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਕਰਕੇ ਗਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ
ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਅਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਾਝੇ ਨੂੰ ਗਦਰ ਲਈ ਖੜਾ ਕੀਤਾ
ਜਾਏ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, pp. 46-47.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਸਕੀਮ ਉਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਗੇ ਅਤੇ ਬਦੋਵਾਲ-ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੀਚਾਰ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਤੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਈਵੇਂ  ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਗੀ ਸਵਾਰਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ
ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ
ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਡ ਅੱਡ ਥਾਈਂ (First and
Second Cases: The Outline of Proceedings
in India, The Gatherings of the
Revolutionaries and The Seductionof Troops,
etc.) ਅਜੋੜਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਮੁਚੀ
ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਪਾਸ ਜਾਂ ਕਾਫੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ
ਇਸ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;/ref&gt; ਕਿ ਵਖੋ ਵਖ ਇਲਾਕਿਆਂ
ਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਇਸ
ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਨਫਰਾਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ
ਜਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਖਰੇ
ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੇ ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਅੱਡ ਅੱਡ,
ਪਰ ਇਕ ਅਧ ਵੇਰ ਥੋੜਾ ਮਿਲਕੇ ਵੀ, ਗਦਰ ਕਰਾਉਣ ਦੀਆਂ
ਅਜੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਜਾਂ
ਆਗੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਲੈਨ
ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ&lt;ref&gt; Isemonger and Slattery, p. 76; Third
Case, Judgement, p. 38.&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਜੋ ਸੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਢਲੀ ਅਧੂਰੀ ਸ਼ਕਲ
ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ
ਦੌਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁਕਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ,
ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਮਲੀ ਸਿੱਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ; ਸਵਾਏ ਇਹ
ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਲਈ
ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ
{{Multicol-break}}
ਅਜੋੜ ਅਤੇ ਬਝਵੀਂ ਪਲੈਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ
ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ &quot;ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਹਥਿਆਰਾਂ
ਦੀ ਥੁੜ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਹੋਣੋਂ
ਰੋਕਿਆ&quot;&lt;ref&gt;Rowlatt Report, p. 159.&lt;/ref&gt;।
{{dhr|3em}}
{{rule|2em}}
{{dhr|10em}}
{{center|&lt;poem&gt;'''ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਾਂਡ'''
{{larger|'''ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਦਾ ਆਰੰਭ'''}}&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨ ਵਾਲੀ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ
ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਹੋਣ ਲਗ
ਪਈਆਂ। ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਅਨਸਰ,
ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ
‘ਚੁਘਾ', ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਾਂਗੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਗਦਰੀ
ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ
ਇਨਕਲਾਬੀ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਤਜੱਰਬਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ
ਦੇ ਜੇਲਾਂ ਅੰਦਰ ਡੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬਸਰ
ਗਦਰੀ ਮੁਹਿਮ ਨੂੰ ਠੋਸ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੂਲਾ
ਸਿੰਘ (ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ) ਦੇ
ਆਉਣ ਨਾਲ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤ
ਕੁਝ ਕਦਰ ਬੇਹਤਰ ਹੋ ਗਈ&lt;ref&gt;Isemonger and Slattery, p. 81.&lt;/ref&gt;। ਪਰ ਇਹ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਦਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ, ਇਕ
ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਿਹਾਰਾ
{{Multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{center|੮੯}}
{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7uqyfzxm911ebo20loulk782jlyys9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231501</id>
      <parentid>231500</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7791" sha1="on1xecuddycy10k8zsnb4wtc2l46n6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Multicol}}
ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਉਤੇ ਸੁਟੀ ਗਈ ਹੈ&lt;ref&gt;Isemonger and Slattery, p. 75.&lt;/ref&gt; ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾ: ਪਰਮਾ ਨੰਦ
ਦਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ
ਸੀ।
{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ (Phase) ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪
ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ, ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ
ਖਾਸ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮੁਖੀ ਦੀ
ਥੁੜ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ ਸੀ; ਪਰ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲੀਡਰ ਜਾਂ ਸੈਂਟਰ ਨਹੀਂ
ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ
ਇਹ ਸੀ ਕਿ ੨੫ ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ
ਜਾਣ, ਇਕ ਹੌਲਦਾਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ
ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਟਿਆ ਜਾਏ, ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ
ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਗੀ ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ
ਗੋਰਾ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਕਰਕੇ ਗਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ
ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਅਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਾਝੇ ਨੂੰ ਗਦਰ ਲਈ ਖੜਾ ਕੀਤਾ
ਜਾਏ&lt;ref&gt;Third Case, Judgement, pp. 46-47.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਸਕੀਮ ਉਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਗੇ ਅਤੇ ਬਦੋਵਾਲ-ਮੁਲਾਂਪੁਰ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੀਚਾਰ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਤੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਈਵੇਂ  ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਬਾਗੀ ਸਵਾਰਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ
ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ
ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਡ ਅੱਡ ਥਾਈਂ (First and
Second Cases: The Outline of Proceedings
in India, The Gatherings of the
Revolutionaries and The Seductionof Troops,
etc.) ਅਜੋੜਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਮੁਚੀ
ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਪਾਸ ਜਾਂ ਕਾਫੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ
ਇਸ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;/ref&gt; ਕਿ ਵਖੋ ਵਖ ਇਲਾਕਿਆਂ
ਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਇਸ
ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਨਫਰਾਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ
ਜਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਖਰੇ
ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੇ ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਅੱਡ ਅੱਡ,
ਪਰ ਇਕ ਅਧ ਵੇਰ ਥੋੜਾ ਮਿਲਕੇ ਵੀ, ਗਦਰ ਕਰਾਉਣ ਦੀਆਂ
ਅਜੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਜਾਂ
ਆਗੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪਲੈਨ
ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ&lt;ref&gt; Isemonger and Slattery, p. 76; Third
Case, Judgement, p. 38.&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਜੋ ਸੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਢਲੀ ਅਧੂਰੀ ਸ਼ਕਲ
ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ
ਦੌਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁਕਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ,
ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਮਲੀ ਸਿੱਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ; ਸਵਾਏ ਇਹ
ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਲਈ
ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ
{{Multicol-break}}
ਅਜੋੜ ਅਤੇ ਬਝਵੀਂ ਪਲੈਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ
ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ &quot;ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਹਥਿਆਰਾਂ
ਦੀ ਥੁੜ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਹੋਣੋਂ
ਰੋਕਿਆ&quot;&lt;ref&gt;Rowlatt Report, p. 159.&lt;/ref&gt;।
{{dhr|3em}}
{{rule|2em}}
{{dhr|15em}}
{{center|&lt;poem&gt;'''ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਾਂਡ'''
{{larger|'''ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਦਾ ਆਰੰਭ'''}}&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨ ਵਾਲੀ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ
ਇਕ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਹੋਣ ਲਗ
ਪਈਆਂ। ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਅਨਸਰ,
ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ
‘ਚੁਘਾ', ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਾਂਗੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਗਦਰੀ
ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ
ਇਨਕਲਾਬੀ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਤਜੱਰਬਾ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ
ਦੇ ਜੇਲਾਂ ਅੰਦਰ ਡੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਬਸਰ
ਗਦਰੀ ਮੁਹਿਮ ਨੂੰ ਠੋਸ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੂਲਾ
ਸਿੰਘ (ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ) ਦੇ
ਆਉਣ ਨਾਲ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤ
ਕੁਝ ਕਦਰ ਬੇਹਤਰ ਹੋ ਗਈ&lt;ref&gt;Isemonger and Slattery, p. 81.&lt;/ref&gt;। ਪਰ ਇਹ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਦਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ, ਇਕ
ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਿਹਾਰਾ
{{Multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{center|੮੯}}
{{rule}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>on1xecuddycy10k8zsnb4wtc2l46n6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1028</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22587</id>
    <revision>
      <id>231496</id>
      <parentid>53706</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3960" sha1="0v7s6kj0nnaq0c7a7akenrs7hd7kzdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੨੮}}&lt;/noinclude&gt;ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਬਖਸੇ ਅਵਗੁਣ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੪॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਦਾਤਾ ਮੁਕਤਿ ਕਰਾਏ॥ ਸਭਿ ਰੋਗ ਗਵਾਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਪਾਏ॥ ਜਮੁ ਜਾਗਾਤਿ ਨਾਹੀ ਕਰੁ ਲਾਗੈ ਜਿਸੁ ਅਗਨਿ ਬੁਝੀ ਠਰੁ ਸੀਨਾ ਹੇ॥੫॥ ਕਾਇਆ ਹੰਸ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਹੁ ਧਾਰੀ॥ ਓਹੁ ਜੋਗੀ ਪੁਰਖੁ ਓਹ ਸੁੰਦਰਿ ਨਾਰੀ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਭੋਗੈ ਚੋਜ ਬਿਨੋਦੀ ਉਠਿ ਚਲਤੈ ਮਤਾ ਨ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੬॥ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਇ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭ ਛਾਜੈ॥ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ ਗਾਜੈ॥ ਮਨੂਆ ਡੋਲੈ ਦੂਤ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਸੋ ਪਾਏ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੭॥ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ ਦੋਖ ਦੁਖ ਸਹੀਐ॥ ਹੁਕਮੁ ਭਇਆ ਚਲਣਾ ਕਿਉ ਰਹੀਐ॥ ਨਰਕ
ਕੂਪ ਮਹਿ ਗੋਤੇ ਖਾਵੈ ਜਿਉ ਜਲ ਤੇ ਬਾਹਰਿ ਮੀਨਾ ਹੇ॥੮॥ ਚਉਰਾਸੀਹ ਨਰਕ ਸਾਕਤੁ ਭੋਗਾਈਐ॥ ਜੈਸਾ ਕੀਚੈ ਤੈਸੋ ਪਾਈਐ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝਹੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ ਕਿਰਤਿ ਬਾਧਾ ਗ੍ਰਸਿ ਦੀਨਾ ਹੇ॥੯॥ ਖੰਡੇ ਧਾਰ ਗਲੀ ਅਤਿ ਭੀੜੀ॥ ਲੇਖਾ ਲੀਜੈ ਤਿਲ ਜਿਉ ਪੀੜੀ॥ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਕਲਤ੍ਰ ਸੁਤ ਬੇਲੀ ਨਾਹੀ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਰਸ ਮੁਕਤਿ ਨ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੧੦॥ ਮੀਤ ਸਖੇ ਕੇਤੇ ਜਗ ਮਾਹੀ॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਪਰਮੇਸਰ ਕੋਈ ਨਾਹੀ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤਿ ਪਰਾਇਣਿ ਅਨਦਿਨੁ ਕੀਰਤਨੁ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੧੧॥ ਕੂੜੁ ਛੋਡਿ ਸਾਚੇ ਕਉ ਧਾਵਹੁ॥ ਜੋ ਇਛਹੁ ਸੋਈ ਫਲੁ ਪਾਵਹੁ॥ ਸਾਚ ਵਖਰ ਕੇ ਵਾਪਾਰੀ ਵਿਰਲੇ ਲੈ ਲਾਹਾ ਸਉਦਾ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੧੨॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਵਖਰੁ ਲੈ ਚਲਹੁ॥ ਦਰਸਨੁ ਪਾਵਹੁ ਸਹਜਿ ਮਹਲਹੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਖੋਜਿ ਲਹਹਿ ਜਨ ਪੂਰੇ ਇਉ ਸਮਦਰਸੀ ਚੀਨਾ ਹੇ॥੧੩॥ ਪ੍ਰਭ ਬੇਅੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਕੋ ਪਾਵਹਿ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਮਨ ਕਉ ਸਮਝਾਵਹਿ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਤਿ ਸਤਿ ਕਰਿ ਮਾਨਹੁ
ਇਉ ਆਤਮ ਰਾਮੈ ਲੀਨਾ ਹੇ॥੧੪॥ ਨਾਰਦ ਸਾਰਦ ਸੇਵਕ ਤੇਰੇ॥ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਸੇਵਕ ਵਡਹੁ ਵਡੇਰੇ॥ ਸਭ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਤੂ ਸਿਰਿ ਸਿਰਿ ਦਾਤਾ ਸਭੁ ਤੇਰੋ ਕਾਰਣੁ ਕੀਨਾ ਹੇ॥੧੫॥ ਇਕਿ ਦਰਿ ਸੇਵਹਿ ਦਰਦੁ ਵਵਾਏ॥ ਓਇ
ਦਰਗਹ ਪੈਧੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਛਡਾਏ॥ ਹਉਮੈ ਬੰਧਨ ਸਤਿਗੁਰਿ ਤੋੜੇ ਚਿਤੁ ਚੰਚਲੁ ਚਲਣਿ ਨ ਦੀਨਾ ਹੇ॥੧੬॥ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲਹੁ ਚੀਨਹੁ ਬਿਧਿ ਸਾਈ॥ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਵਹੁ ਗਣਤ ਨ ਕਾਈ॥ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਕਰਹੁ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਰੰਗਿ ਭੀਨਾ ਹੇ॥੧੭॥੨॥੮॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਅਸੁਰ ਸੰਘਾਰਣ ਰਾਮੁ ਹਮਾਰਾ॥ ਘਟਿ 
ਘਟਿ ਰਮਈਆ ਰਾਮ ਪਿਆਰਾ॥ ਨਾਲੇ ਅਲਖੁ ਨ ਲਖੀਐ ਮੂਲੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਿਖੁ ਵੀਚਾਰਾ ਹੇ॥੧॥ ਗੁਰਮੁਖਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0v7s6kj0nnaq0c7a7akenrs7hd7kzdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1029</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22592</id>
    <revision>
      <id>231497</id>
      <parentid>53711</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="87sqxb4sdcfzgw264dm6get4f5ag4i2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੨੯}}&lt;/noinclude&gt;ਸਾਧੂ ਸਰਣਿ ਤੁਮਾਰੀ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰੀ॥ ਅਗਨਿ ਪਾਣੀ ਸਾਗਰੁ ਅਤਿ ਗਹਰਾ ਗੁਰੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੇ॥੨॥ ਮਨਮੁਖ ਅੰਧੁਲੇ ਸੋਝੀ ਨਾਹੀ॥ ਆਵਹਿ ਜਾਹਿ ਮਰਹਿ ਮਰਿ ਜਾਹੀ॥ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖੁ ਨ ਮਿਟਈ ਜਮ ਦਰਿ ਅੰਧੁ ਖੁਆਰਾ ਹੇ॥੩॥ ਇਕਿ ਆਵਹਿ ਜਾਵਹਿ ਘਰਿ ਵਾਸੁ ਨ ਪਾਵਹਿ॥ ਕਿਰਤ ਕੇ 
ਬਾਧੇ ਪਾਪ ਕਮਾਵਹਿ॥ ਅੰਧੁਲੇ ਸੋਝੀ ਬੂਝ ਨ ਕਾਈ ਲੋਭੁ ਬੁਰਾ ਅਹੰਕਾਰਾ ਹੇ॥੪॥ ਪਿਰ ਬਿਨੁ ਕਿਆ ਤਿਸੁ ਧਨ ਸੀਗਾਰਾ॥ ਪਰ ਪਿਰ ਰਾਤੀ ਖਸਮੁ ਵਿਸਾਰਾ॥ ਜਿਉ ਬੇਸੁਆ ਪੂਤ ਬਾਪੁ ਕੋ ਕਹੀਐ ਤਿਉ ਫੋਕਟ ਕਾਰ ਵਿਕਾਰਾ ਹੇ॥੫॥ ਪ੍ਰੇਤ ਪਿੰਜਰ ਮਹਿ ਦੂਖ ਘਨੇਰੇ॥ ਨਰਕਿ ਪਚਹਿ ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰੇ॥ ਧਰਮ ਰਾਇ ਕੀ ਬਾਕੀ ਲੀਜੈ ਜਿਨਿ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਾ ਹੇ॥੬॥ ਸੂਰਜੁ ਤਪੈ ਅਗਨਿ ਬਿਖੁ ਝਾਲਾ॥ ਅਪਤੁ ਪਸੂ ਮਨਮੁਖੁ ਬੇਤਾਲਾ॥
ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਹਿ ਰੋਗੁ ਬੁਰਾ ਬੁਰਿਆਰਾ ਹੇ॥੭॥ ਮਸਤਕਿ ਭਾਰੁ ਕਲਰ ਸਿਰਿ ਭਾਰਾ॥ ਕਿਉ ਕਰਿ ਭਵਜਲੁ ਲੰਘਸਿ ਪਾਰਾ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਬੋਹਿਥੁ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਨਿਸਤਾਰਾ ਹੇ॥੮॥ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲਤ੍ਰ ਜਗਿ ਹੇਤੁ ਪਿਆਰਾ॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਪਸਰਿਆ ਪਾਸਾਰਾ॥ ਜਮ ਕੇ ਫਾਹੇ ਸਤਿਗੁਰਿ ਤੋੜੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰਾ ਹੇ॥੯॥ ਕੂੜਿ ਮੁਠੀ ਚਾਲੈ ਬਹੁ ਰਾਹੀ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਦਾਝੈ ਪੜਿ ਪੜਿ ਭਾਹੀ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਗੁਰੂ ਵਡ ਦਾਣਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਸੁਖ ਸਾਰਾ ਹੇ॥੧੦॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਤੁਠਾ ਸਚੁ ਦ੍ਰਿੜਾਏ॥ ਸਭਿ ਦੁਖ ਮੇਟੇ ਮਾਰਗਿ ਪਾਏ॥ ਕੰਡਾ ਪਾਇ ਨ ਗਡਈ ਮੂਲੇ ਜਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਰਾਖਣਹਾਰਾ ਹੇ॥੧੧॥ ਖੇਹੂ ਖੇਹ ਰਲੈ ਤਨੁ ਛੀਜੈ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਪਾਥਰੁ ਸੈਲੁ ਨ ਭੀਜੈ॥ ਕਰਣ ਪਲਾਵ ਕਰੇ ਬਹੁਤੇਰੇ ਨਰਕਿ ਸੁਰਗਿ ਅਵਤਾਰਾ ਹੇ॥੧੨॥ ਮਾਇਆ ਬਿਖੁ ਭੁਇਅੰਗਮ ਨਾਲੇ॥ ਇਨਿ ਦੁਬਿਧਾ ਘਰ ਬਹੁਤੇ ਗਾਲੇ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝਹੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਉਪਜੈ ਭਗਤਿ ਰਤੇ ਪਤੀਆਰਾ ਹੇ॥੧੩॥ ਸਾਕਤ ਮਾਇਆ ਕਉ ਬਹੁ ਧਾਵਹਿ॥ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿ ਕਹਾ ਸੁਖੁ ਪਾਵਹਿ॥ ਤ੍ਰਿਹੁ ਗੁਣ ਅੰਤਰਿ ਖਪਹਿ ਖਪਾਵਹਿ ਨਾਹੀ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੇ॥੧੪॥ ਕੂਕਰ ਸੂਕਰ ਕਹੀਅਹਿ ਕੂੜਿਆਰਾ॥ ਭਉਕਿ ਮਰਹਿ ਭਉ ਭਉ ਭਉ ਹਾਰਾ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਝੂਠੇ ਕੂੜੁ ਕਮਾਵਹਿ ਦੁਰਮਤਿ ਦਰਗਹ ਹਾਰਾ ਹੇ॥੧੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤ ਮਨੂਆ ਟੇਕੈ॥
ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਦੇ ਸਰਣਿ ਪਰੇਕੈ॥ ਹਰਿ ਧਨੁ ਨਾਮੁ ਅਮੋਲਕੁ ਦੇਵੈ ਹਰਿ ਜਸੁ ਦਰਗਹ ਪਿਆਰਾ ਹੇ॥੧੬॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>87sqxb4sdcfzgw264dm6get4f5ag4i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1030</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22597</id>
    <revision>
      <id>231498</id>
      <parentid>53717</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4025" sha1="k74j2gyqkjazv5exl87n9dn944j11ah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੩੦}}&lt;/noinclude&gt;ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਸਾਧੂ ਸਰਣਾਈ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਚਨੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਪਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਮਨ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਮੇਲੇ ਮੇਲਣਹਾਰਾ ਹੇ॥੧੭॥੩॥੯॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਘਰਿ ਰਹੁ ਰੇ ਮਨ ਮੁਗਧ ਇਆਨੇ॥ ਰਾਮੁ ਜਪਹੁ ਅੰਤਰਗਤਿ
ਧਿਆਨੇ॥ ਲਾਲਚ ਛੋਡਿ ਰਚਹੁ ਅਪਰੰਪਰਿ ਇਉ ਪਾਵਹੁ ਮੁਕਤਿ ਦੁਆਰਾ ਹੇ॥੧॥ ਜਿਸੁ ਬਿਸਰਿਐ ਜਮੁ ਜੋਹਣਿ ਲਾਗੈ॥ ਸਭਿ ਸੁਖ ਜਾਹਿ ਦੁਖਾ ਫੁਨਿ ਆਗੈ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜੀਅੜੇ ਏਹੁ ਪਰਮ ਤਤੁ ਵੀਚਾਰਾ ਹੇ॥੨॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਰਸੁ ਮੀਠਾ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਰਸੁ ਅੰਤਰਿ ਡੀਠਾ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਰਾਮ ਰਹਹੁ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਏਹੁ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਸਾਰਾ ਹੇ॥੩॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਬੋਲਹੁ॥ ਸੰਤ ਸਭਾ ਮਹਿ ਇਹੁ ਰਸੁ ਟੋਲਹੁ॥
ਗੁਰਮਤਿ ਖੋਜਿ ਲਹਹੁ ਘਰੁ ਅਪਨਾ ਬਹੁੜਿ ਨ ਗਰਭ ਮਝਾਰਾ ਹੇ॥੪॥ ਸਚੁ ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਹੁ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵਹੁ॥ ਤਤੁ ਵੀਚਾਰਹੁ ਹਰਿ ਲਿਵ ਲਾਵਹੁ॥ ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਾਕੈ ਹਰਿ ਬੋਲਹੁ ਰਾਮੁ ਪਿਆਰਾ ਹੇ॥੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ
ਪੁਰਖੁ ਦਾਤਾ ਵਡ ਦਾਣਾ॥ ਜਿਸੁ ਅੰਤਰਿ ਸਾਚੁ ਸੁ ਸਬਦਿ ਸਮਾਣਾ॥ ਜਿਸ ਕਉ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ ਤਿਸੁ ਚੂਕਾ ਜਮ ਭੈ ਭਾਰਾ ਹੇ॥੬॥ ਪੰਚ ਤਤੁ ਮਿਲਿ ਕਾਇਆ ਕੀਨੀ॥ ਤਿਸ ਮਹਿ ਰਾਮ ਰਤਨੁ ਲੈ ਚੀਨੀ॥ ਆਤਮ ਰਾਮੁ
ਰਾਮੁ ਹੈ ਆਤਮ ਹਰਿ ਪਾਈਐ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰਾ ਹੇ॥੭॥ ਸਤ ਸੰਤੋਖਿ ਰਹਹੁ ਜਨ ਭਾਈ॥ ਖਿਮਾ ਗਹਹੁ ਸਤਿਗੁਰ ਸਰਣਾਈ॥ ਆਤਮੁ ਚੀਨਿ ਪਰਾਤਮੁ ਚੀਨਹੁ ਗੁਰ ਸੰਗਤਿ ਇਹੁ ਨਿਸਤਾਰਾ ਹੇ॥੮॥ ਸਾਕਤ ਕੂੜ ਕਪਟ ਮਹਿ ਟੇਕਾ॥
ਅਹਿਨਿਸਿ ਨਿੰਦਾ ਕਰਹਿ ਅਨੇਕਾ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਆਵਹਿ ਫੁਨਿ ਜਾਵਹਿ ਗ੍ਰਭ ਜੋਨੀ ਨਰਕ ਮਝਾਰਾ ਹੇ॥੯॥ ਸਾਕਤ ਜਮ ਕੀ ਕਾਣਿ ਨ ਚੂਕੈ॥ਜਮ ਕਾ ਡੰਡੁ ਨ ਕਬਹੂ ਮੂਕੈ॥ ਬਾਕੀ ਧਰਮ ਰਾਇ ਕੀ ਲੀਜੈ ਸਿਰਿ ਅਫਰਿਓ ਭਾਰੁ
ਅਫਾਰਾ ਹੇ॥੧੦॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਸਾਕਤੁ ਕਹਹੁ ਕੋ ਤਰਿਆ॥ ਹਉਮੈ ਕਰਤਾ ਭਵਜਲਿ ਪਰਿਆ॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਪਾਰੁ ਨ ਪਾਵੈ ਕੋਈ ਹਰਿ ਜਪੀਐ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੇ॥੧੧॥ ਗੁਰ ਕੀ ਦਾਤਿ ਨ ਮੇਟੈ ਕੋਈ॥ ਜਿਸੁ ਬਖਸੇ ਤਿਸੁ ਤਾਰੇ ਸੋਈ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਨੇੜਿ ਨ ਆਵੈ ਮਨਿ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਰ ਅਪਾਰਾ ਹੇ॥੧੨॥ ਗੁਰ ਤੇ ਭੂਲੇ ਆਵਹੁ ਜਾਵਹੁ॥ ਜਨਮਿ ਮਰਹੁ ਫੁਨਿ ਪਾਪ ਕਮਾਵਹੁ॥ ਸਾਕਤ ਮੂੜ ਅਚੇਤ ਨ ਚੇਤਹਿ ਦੁਖੁ ਲਾਗੈ ਤਾ ਰਾਮੁ ਪੁਕਾਰਾ
ਹੇ॥੧੩॥ ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਪੁਰਬ ਜਨਮ ਕੇ ਕੀਏ॥ ਸੋ ਜਾਣੈ ਜਿਨਿ ਦਾਤੈ ਦੀਏ॥ ਕਿਸ ਕਉ ਦੋਸੁ ਦੇਹਿ ਤੂ ਪ੍ਰਾਣੀ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k74j2gyqkjazv5exl87n9dn944j11ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1031</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22603</id>
    <revision>
      <id>231542</id>
      <parentid>53723</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="36wjib1utl00lg888s7qiw2zyoetdab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੩੧}}&lt;/noinclude&gt;ਸਹੁ ਅਪਣਾ ਕੀਆ ਕਰਾਰਾ ਹੇ॥੧੪॥ ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਕਰਦਾ ਆਇਆ॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਬੰਧਿ ਚਲਾਇਆ॥ ਮੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਰਤ ਕਿਆ ਲੇ ਚਾਲੇ ਬਿਖੁ ਲਾਦੇ ਛਾਰ ਬਿਕਾਰਾ ਹੇ॥੧੫॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹੁ ਜਨ ਭਾਈ॥ ਅਕਥੁ ਕਥਹੁ ਮਨੁ ਮਨਹਿ ਸਮਾਈ॥ ਉਠਿ ਚਲਤਾ ਠਾਕਿ ਰਖਹੁ ਘਰਿ ਅਪੁਨੈ ਦੁਖੁ ਕਾਟੇ ਕਾਟਣਹਾਰਾ ਹੇ 
॥੧੬॥ ਹਰਿ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਕੀ ਓਟ ਪਰਾਤੀ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਲਿਵ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤੀ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਮਤਿ ਊਤਮ ਹਰਿ ਬਖਸੇ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ ਹੈ॥੧੭॥੪॥੧੦॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਸਰਣਿ ਪਰੇ ਗੁਰਦੇਵ ਤੁਮਾਰੀ॥
ਤੂ ਸਮਰਥੁ ਦਇਆਲੁ ਮੁਰਾਰੀ॥ ਤੇਰੇ ਚੋਜ ਨ ਜਾਣੈ ਕੋਈ ਤੂ ਪੂਰਾ ਪੁਰਖੁ ਬਿਧਾਤਾ ਹੇ॥੧॥ ਤੂ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਕਰਹਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਰੂਪੁ ਅਨੂਪੁ ਦਇਆਲਾ॥ ਜਿਉ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਚਲਾਵਹਿ ਸਭੁ ਤੇਰੋ ਕੀਆ
ਕਮਾਤਾ ਹੇ॥੨॥ ਅੰਤਰਿ ਜੋਤਿ ਭਲੀ ਜਗਜੀਵਨ॥ ਸਭਿ ਘਟ ਭੋਗੈ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪੀਵਨ॥ ਆਪੇ ਲੇਵੈ ਆਪੇ ਦੇਵੈ ਤਿਹੁ ਲੋਈ ਜਗਤ ਪਿਤ ਦਾਤਾ ਹੇ॥੩॥ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ॥ ਪਵਣੈ ਪਾਣੀ ਅਗਨੀ ਜੀਉ ਪਾਇਆ॥ ਦੇਹੀ ਨਗਰੀ ਨਉ ਦਰਵਾਜੇ ਸੋ ਦਸਵਾ ਗੁਪਤੁ ਰਹਾਤਾ ਹੇ॥੪॥ ਚਾਰਿ ਨਦੀ ਅਗਨੀ ਅਸਰਾਲਾ॥ ਕੋਈ 
ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਸਬਦਿ ਨਿਰਾਲਾ॥ ਸਾਕਤ ਦੁਰਮਤਿ ਡੂਬਹਿ ਦਝਹਿ ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਹਰਿ ਲਿਵ ਰਾਤਾ ਹੇ॥੫॥ ਅਪੁ ਤੇਜੁ ਵਾਇ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਆਕਾਸਾ॥ ਤਿਨ ਮਹਿ ਪੰਚ ਤਤੁ ਘਰਿ ਵਾਸਾ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦਿ ਰਹਹਿ ਰੰਗਿ ਰਾਤਾ ਤਜਿ ਮਾਇਆ ਹਉਮੈ ਭ੍ਰਾਤਾ ਹੇ॥੬॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਭੀਜੈ ਸਬਦਿ ਪਤੀਜੈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਕਿਆ ਟੇਕ ਟਿਕੀਜੈ॥ ਅੰਤਰਿ ਚੋਰੁ ਮੁਹੈ ਘਰੁ ਮੰਦਰੁ ਇਨਿ ਸਾਤਿ ਦੂਤੁ ਨ ਜਾਤਾ ਹੇ॥੭॥ ਦੁੰਦਰ ਦੂਤ ਭੂਤ ਭੀਹਾਲੇ॥ ਖਿੰਚੋਤਾਣਿ ਕਰਹਿ ਬੇਤਾਲੇ॥ ਸਬਦ ਸੁਰਤਿ ਬਿਨੁ ਆਵੈ ਜਾਵੈ ਪਤਿ ਖੋਈ ਆਵਤ ਜਾਤਾ ਹੇ॥੮॥ ਕੂੜੁ ਕਲਰੁ ਤਨੁ ਭਸਮੈ ਢੇਰੀ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ
ਕੈਸੀ ਪਤਿ ਤੇਰੀ॥ ਬਾਧੇ ਮੁਕਤਿ ਨਾਹੀ ਜੁਗ ਚਾਰੇ ਜਮਕੰਕਰਿ ਕਾਲਿ ਪਰਾਤਾ ਹੇ॥੯॥ ਜਮ ਦਰਿ ਬਾਧੇ ਮਿਲਹਿ ਸਜਾਈ॥ ਤਿਸੁ ਅਪਰਾਧੀ ਗਤਿ ਨਹੀ ਕਾਈ॥ ਕਰਣ ਪਲਾਵ ਕਰੇ ਬਿਲਲਾਵੈ ਜਿਉ ਕੁੰਡੀ ਮੀਨੁ ਪਰਾਤਾ ਹੈ॥੧੦॥ ਸਾਕਤੁ ਫਾਸੀ ਪੜੈ ਇਕੇਲਾ॥ ਜਮ ਵਸਿ ਕੀਆ ਅੰਧੁ ਦੁਹੇਲਾ॥ਰਾਮ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਸੂਝੈ ਆਜੁ ਕਾਲਿ ਪਚਿ ਜਾਤਾ ਹੇ॥੧੧॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝੁ ਨ ਬੇਲੀ ਕੋਈ॥ ਐਥੈ ਓਥੈ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਈ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਦੇਵੈ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>36wjib1utl00lg888s7qiw2zyoetdab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1032</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22608</id>
    <revision>
      <id>231544</id>
      <parentid>53728</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="7vclmq6v3vfr5crlvy73s6iv1hb84bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੩੨}}&lt;/noinclude&gt;ਇਉ ਸਲਲੈ ਸਲਲ ਮਿਲਾਤਾ ਹੇ॥੧੨॥ ਭੂਲੇ ਸਿਖ ਗੁਰੂ ਸਮਝਾਏ॥ ਉਝੜਿ ਜਾਦੇ ਮਾਰਗਿ ਪਾਏ॥ ਤਿਸੁ ਗੁਰ ਸੇਵਿ ਸਦਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਸੰਗਿ ਸਖਾਤਾ ਹੇ॥੧੩॥ ਗੁਰ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹਿ ਕਿਆ ਪ੍ਰਾਣੀ॥ ਬ੍ਰਹਮੈ ਇੰਦ੍ਰ ਮਹੇਸਿ ਨ ਜਾਣੀ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਅਲਖੁ ਕਹਹੁ ਕਿਉ ਲਖੀਐ ਜਿਸੁ ਬਖਸੇ ਤਿਸਹਿ ਪਛਾਤਾ ਹੇ॥੧੪॥ 
ਅੰਤਰਿ ਪ੍ਰੇਮੁ ਪਰਾਪਤਿ ਦਰਸਨੁ॥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸੁ ਪਰਸਨੁ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਨਿਰਮਲ ਜੋਤਿ ਸਬਾਈ ਘਟਿ ਦੀਪਕੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ਹੇ॥੧੫॥ ਭੋਜਨ ਗਿਆਨੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਮੀਠਾ॥ ਜਿਨਿ ਚਾਖਿਆ ਤਿਨਿ ਦਰਸਨੁ ਡੀਠਾ॥ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਿ ਮਿਲੇ ਬੈਰਾਗੀ ਮਨੁ ਮਨਸਾ ਮਾਰਿ ਸਮਾਤਾ ਹੇ॥੧੬॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਹਿ ਸੇ ਪਰਧਾਨਾ॥
ਤਿਨ ਘਟ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਪਛਾਨਾ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਜਸੁ ਹਰਿ ਜਨ ਕੀ ਸੰਗਤਿ ਦੀਜੈ ਜਿਨ ਸਤਿਗੁਰੁ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ ਹੇ॥੧੭॥੫॥੧੧॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਸਾਚੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ॥ ਜਿਨਿ ਧਰ ਚਕ੍ਰ ਧਰੇ ਵੀਚਾਰੇ॥ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਾਚਾ ਵੇਪਰਵਾਹਾ ਹੇ॥੧॥ ਵੇਕੀ ਵੇਕੀ ਜੰਤ ਉਪਾਏ॥ ਦੁਇ ਪੰਦੀ ਦੁਇ ਰਾਹ ਚਲਾਏ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਵਿਣੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ ਸਚੁ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਲਾਹਾ ਹੇ॥੨॥ ਪੜਹਿ ਮਨਮੁਖ ਪਰੁ ਬਿਧਿ ਨਹੀ ਜਾਨਾ॥ ਨਾਮੁ ਨ ਬੂਝਹਿ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਨਾ॥ ਲੈ ਕੈ ਵਢੀ ਦੇਨਿ ਉਗਾਹੀ ਦੁਰਮਤਿ ਕਾ ਗਲਿ ਫਾਹਾ ਹੇ॥੩॥
ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਪੜਹਿ ਪੁਰਾਣਾ॥ ਵਾਦੁ ਵਖਾਣਹਿ ਤਤੁ ਨ ਜਾਣਾ॥ ਵਿਣੁ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਤਤੁ ਨ ਪਾਈਐ ਸਚ ਸੂਚੇ ਸਚੁ ਰਾਹਾ ਹੇ॥੪॥ ਸਭ ਸਾਲਾਹੇ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਆਖੈ॥ ਆਪੇ ਦਾਨਾ ਸਚੁ ਪਰਾਖੈ॥ ਜਿਨ ਕਉ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੁ ਸਲਾਹਾ ਹੇ॥੫॥ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਆਖੈ ਕੇਤੀ ਬਾਣੀ॥ ਸੁਣਿ ਕਹੀਐ ਕੋ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣੀ॥
ਜਾ ਕਉ ਅਲਖੁ ਲਖਾਏ ਆਪੇ ਅਕਥ ਕਥਾ ਬੁਧਿ ਤਾਹਾ ਹੇ॥੬॥ ਜਨਮੇ ਕਉ ਵਾਜਹਿ ਵਾਧਾਏ॥ ਸੋਹਿਲੜੇ ਅਗਿਆਨੀ ਗਾਏ॥ ਜੋ ਜਨਮੈ ਤਿਸੁ ਸਰਪਰ ਮਰਣਾ ਕਿਰਤੁ ਪਇਆ ਸਿਰਿ ਸਾਹਾ ਹੇ॥੭॥ ਸੰਜੋਗੁ ਵਿਜੋਗੁ ਮੇਰੈ ਪ੍ਰਭਿ ਕੀਏ॥ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਉਪਾਇ ਦੁਖਾ ਸੁਖ ਦੀਏ॥ ਦੁਖ ਸੁਖ ਹੀ ਤੇ ਭਏ ਨਿਰਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੀਲੁ ਸਨਾਹਾ ਹੇ॥੮॥ ਨੀਕੇ ਸਾਚੇ ਕੇ ਵਾਪਾਰੀ॥ ਸਚੁ ਸਉਦਾ ਲੈ ਗੁਰ ਵੀਚਾਰੀ॥ ਸਚਾ ਵਖਰੁ ਜਿਸੁ ਧਨੁ ਪਲੈ ਸਬਦਿ ਸਚੈ ਓਮਾਹਾ ਹੇ॥੯॥ ਕਾਚੀ ਸਉਦੀ ਤੋਟਾ ਆਵੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਣਜੁ ਕਰੇ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ॥ ਪੂੰਜੀ ਸਾਬਤੁ ਰਾਸਿ ਸਲਾਮਤਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7vclmq6v3vfr5crlvy73s6iv1hb84bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1033</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22613</id>
    <revision>
      <id>231545</id>
      <parentid>53733</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3860" sha1="k67b4k8v526dmacilplp7bu9vt3uz2v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੩੩}}&lt;/noinclude&gt;ਚੂਕਾ ਜਮ ਕਾ ਫਾਹਾ ਹੇ॥੧੦॥ ਸਭੁ ਕੋ ਬੋਲੈ ਆਪਣ ਭਾਣੈ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਦੂਜੈ ਬੋਲਿ ਨ ਜਾਣੈ॥ ਅੰਧੁਲੇ ਕੀ ਮਤਿ ਅੰਧਲੀ ਬੋਲੀ ਆਇ ਗਇਆ ਦੁਖੁ ਤਾਹਾ ਹੇ॥੧੧॥ ਦੁਖ ਮਹਿ ਜਨਮੈ ਦੁਖ ਮਹਿ ਮਰਣਾ॥ ਦੂਖੁ ਨ ਮਿਟੈ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਕੀ ਸਰਣਾ॥ ਦੂਖੀ ਉਪਜੈ ਦੂਖੀ ਬਿਨਸੈ ਕਿਆ ਲੈ ਆਇਆ ਕਿਆ ਲੈ ਜਾਹਾ ਹੇ॥੧੨॥ ਸਚੀ ਕਰਣੀ ਗੁਰ ਕੀ ਸਿਰਕਾਰਾ॥ ਆਵਣੁ ਜਾਣੁ ਨਹੀ ਜਮ ਧਾਰਾ॥ ਡਾਲ ਛੋਡਿ ਤਤੁ ਮੂਲੁ ਪਰਾਤਾ ਮਨਿ ਸਾਚਾ ਓਮਾਹਾ ਹੇ॥੧੩॥ ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਗ ਨਹੀ ਜਮੁ ਮਾਰੈ॥ ਨਾ ਦੁਖੁ ਦੇਖਹਿ ਪੰਥਿ ਕਰਾਰੈ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਪੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ਕਾਹਾ ਹੇ॥੧੪॥ ਓਤੁ ਨ ਕਥਨੈ ਸਿਫਤਿ ਸਜਾਈ॥ ਜਿਉ ਤੁਧੁ ਭਾਵਹਿ ਰਹਹਿ ਰਜਾਈ॥ ਦਰਗਹ ਪੈਧੇ ਜਾਨਿ ਸੁਹੇਲੇ ਹੁਕਮਿ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹਾ ਹੇ॥੧੫॥ ਕਿਆ ਕਹੀਐ ਗੁਣ ਕਥਹਿ ਘਨੇਰੇ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਵਹਿ ਵਡੇ ਵਡੇਰੇ॥
ਨਾਨਕ ਸਾਚੁ ਮਿਲੈ ਪਤਿ ਰਾਖਹੁ ਤੂ ਸਿਰਿ ਸਾਹਾ ਪਾਤਿਸਾਹਾ ਹੇ॥੧੬॥੬॥੧੨॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧ ਦਖਣੀ॥ ਕਾਇਆ ਨਗਰੁ ਨਗਰ ਗੜ ਅੰਦਰਿ॥ ਸਾਚਾ ਵਾਸਾ ਪੁਰਿ ਗਗਨੰਦਰਿ॥ ਅਸਥਿਰੁ ਥਾਨੁ ਸਦਾ ਨਿਰਮਾਇਲੁ 
ਆਪੇ ਆਪੁ ਉਪਾਇਦਾ॥੧॥ ਅੰਦਰਿ ਕੋਟ ਛਜੇ ਹਟਨਾਲੇ॥ ਆਪੇ ਲੇਵੈ ਵਸਤੁ ਸਮਾਲੇ॥ ਬਜਰ ਕਪਾਟ ਜੜੇ ਜੜਿ ਜਾਣੈ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਖੋਲਾਇਦਾ॥੨॥ ਭੀਤਰਿ ਕੋਟ ਗੁਫਾ ਘਰ ਜਾਈ॥ ਨਉ ਘਰ ਥਾਪੇ ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ॥ ਦਸਵੈ ਪੁਰਖੁ ਅਲੇਖੁ ਅਪਾਰੀ ਆਪੇ ਅਲਖੁ ਲਖਾਇਦਾ॥੩॥ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਅਗਨੀ ਇਕ ਵਾਸਾ॥ ਆਪੇ ਕੀਤੋ ਖੇਲੁ
ਤਮਾਸਾ॥ ਬਲਦੀ ਜਲਿ ਨਿਵਰੈ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਪੇ ਜਲ ਨਿਧਿ ਪਾਇਦਾ॥੪॥ ਧਰਤਿ ਉਪਾਇ ਧਰੀ ਧਰਮ ਸਾਲਾ॥ ਉਤਪਤਿ ਪਰਲਉ ਆਪਿ ਨਿਰਾਲਾ॥ ਪਵਣੈ ਖੇਲੁ ਕੀਆ ਸਭ ਥਾਈ ਕਲਾ ਖਿੰਚਿ ਢਾਹਾਇਦਾ॥੫॥ ਭਾਰ
ਅਠਾਰਹ ਮਾਲਣਿ ਤੇਰੀ॥ ਚਉਰੁ ਢੁਲੈ ਪਵਣੈ ਲੈ ਫੇਰੀ॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਦੀਪਕ ਰਾਖੇ ਸਸਿ ਘਰਿ ਸੂਰੁ ਸਮਾਇਦਾ॥੬॥ ਪੰਖੀ ਪੰਚ ਉਡਰਿ ਨਹੀ ਧਾਵਹਿ॥ ਸਫਲਿਓ ਬਿਰਖੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲੁ ਪਾਵਹਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਹਜਿ ਰਵੈ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਹਰਿ ਰਸੁ ਚੋਗ ਚੁਗਾਇਦਾ॥੭॥ ਝਿਲਮਿਲਿ ਝਿਲਕੈ ਚੰਦੁ ਨ ਤਾਰਾ॥ ਸੂਰਜ ਕਿਰਣਿ ਨ ਬਿਜੁਲਿ ਗੈਣਾਰਾ॥ ਅਕਥੀ ਕਥਉ ਚਿਹਨੁ ਨਹੀ ਕੋਈ ਪੂਰਿ ਰਹਿਆ ਮਨਿ ਭਾਇਦਾ॥੮॥ ਪਸਰੀ ਕਿਰਣਿ ਜੋਤਿ ਉਜਿਆਲਾ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਆਪਿ ਦਇਆਲਾ॥ ਅਨਹਦ ਰੁਣ ਝੁਣਕਾਰੁ ਸਦਾ ਧੁਨਿ ਨਿਰਭਉ ਕੈ ਘਰਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k67b4k8v526dmacilplp7bu9vt3uz2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1034</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22618</id>
    <revision>
      <id>231547</id>
      <parentid>53738</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3970" sha1="0i4sxki2yg951kohd6c2m86glviughx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੩੪}}&lt;/noinclude&gt;ਵਾਇਦਾ॥੯॥ ਅਨਹਦੁ ਵਾਜੈ ਭ੍ਰਮੁ ਭਉ ਭਾਜੈ॥ ਸਗਲ ਬਿਆਪਿ ਰਹਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਛਾਜੈ॥ ਸਭ ਤੇਰੀ ਤੂ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ਦਰਿ ਸੋਹੈ ਗੁਣ ਗਾਇਦਾ॥੧੦॥ ਆਦਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸੋਈ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਣਾ ਦੂਜਾ ਕੋਈ॥
ਏਕੰਕਾਰੁ ਵਸੈ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ਹਉਮੈ ਗਰਬੁ ਗਵਾਇਦਾ॥੧੧॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਆ ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਣਾ ਦੂਆ ਤੀਆ॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਸੁ ਅਪਰ ਪਰੰਪਰੁ ਪਰਖਿ ਖਜਾਨੈ ਪਾਇਦਾ॥੧੨॥ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਸਚੁ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰਾ॥ ਕੋਇ ਨ ਜਾਣੈ ਤੇਰਾ ਚੀਰਾ॥ ਜੇਤੀ ਹੈ ਤੇਤੀ ਤੁਧੁ ਜਾਚੈ ਕਰਮਿ ਮਿਲੈ ਸੋ ਪਾਇਦਾ॥੧੩॥ ਕਰਮੁ ਧਰਮੁ ਸਚੁ ਹਾਥਿ ਤੁਮਾਰੈ॥ ਵੇਪਰਵਾਹ ਅਖੁਟ ਭੰਡਾਰੈ॥ ਤੂ ਦਇਆਲੁ ਕਿਰਪਾਲੁ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਦਾ॥੧੪॥ ਆਪੇ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਵੈ ਆਪੇ॥ ਆਪੇ ਥਾਪਿ ਉਥਾਪੇ ਆਪੇ॥ ਆਪੇ ਜੋੜਿ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਮਾਰਿ ਜੀਵਾਇਦਾ॥੧੫॥ ਜੇਤੀ ਹੈ ਤੇਤੀ ਤੁਧੁ ਅੰਦਰਿ॥ ਦੇਖਹਿ ਆਪਿ ਬੈਸਿ ਬਿਜ ਮੰਦਰਿ॥ ਨਾਨਕੁ ਸਾਚੁ ਕਹੈ ਬੇਨੰਤੀ ਹਰਿ ਦਰਸਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ॥੧੬॥੧॥੧੩॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਦਰਸਨੁ ਪਾਵਾ ਜੇ ਤੁਧੁ ਭਾਵਾ॥ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਸਾਚੇ ਗੁਣ ਗਾਵਾ॥ ਤੁਧੁ ਭਾਣੇ ਤੂ ਭਾਵਹਿ ਕਰਤੇ ਆਪੇ ਰਸਨ ਰਸਾਇਦਾ॥੧॥ ਸੋਹਨਿ ਭਗਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਰਬਾਰੇ॥ ਮੁਕਤੁ ਭਏ ਹਰਿ ਦਾਸ ਤੁਮਾਰੇ॥ ਆਪੁ ਗਵਾਇ ਤੇਰੈ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਅਨਦਿਨੁ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦਾ॥੨॥ ਈਸਰੁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ॥ ਇੰਦ੍ਰ ਤਪੇ ਮੁਨਿ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ॥ ਜਤੀ ਸਤੀ ਕੇਤੇ ਬਨਵਾਸੀ ਅੰਤੁ ਨ ਕੋਈ ਪਾਇਦਾ॥੩॥ ਵਿਣੁ ਜਾਣਾਏ ਕੋਇ ਨ ਜਾਣੈ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੇ ਸੁ ਆਪਣ ਭਾਣੈ॥ ਲਖ ਚਉਰਾਸੀਹ ਜੀਅ ਉਪਾਏ ਭਾਣੈ ਸਾਹ ਲਵਾਇਦਾ॥੪॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਨਿਹਚਉ ਹੋਵੈ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਆਪੁ ਗਣਾਏ ਰੋਵੈ॥ ਨਾਵਹੁ ਭੁਲਾ ਠਉਰ ਨ ਪਾਏ
ਆਇ ਜਾਇ ਦੁਖੁ ਪਾਇਦਾ॥੫॥ ਨਿਰਮਲ ਕਾਇਆ ਊਜਲ ਹੰਸਾ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨ ਅੰਸਾ॥ ਸਗਲੇ ਦੂਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਕਰਿ ਪੀਵੈ ਬਾਹੁੜਿ ਦੂਖੁ ਨ ਪਾਇਦਾ॥੬॥ ਬਹੁ ਸਾਦਹੁ ਦੂਖੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਵੈ॥ ਭੋਗਹੁ ਰੋਗ ਸੁ ਅੰਤਿ ਵਿਗੋਵੈ॥ ਹਰਖਹੁ ਸੋਗੁ ਨ ਮਿਟਈ ਕਬਹੂ ਵਿਣੁ ਭਾਣੇ ਭਰਮਾਇਦਾ॥੭॥ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ਭਵੈ ਸਬਾਈ॥ ਸਾਚਾ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਲਿਵ ਲਾਈ॥ ਨਿਰਭਉ ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਸਚੁ ਜਾਤਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇਦਾ॥੮॥ ਅਟਲੁ ਅਡੋਲੁ ਅਤੋਲੁ ਮੁਰਾਰੇ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਢਾਹੇ ਫੇਰਿ ਉਸਾਰੇ॥ ਰੂਪੁ ਨ ਰੇਖਿਆ ਮਿਤਿ ਨਹੀ ਕੀਮਤਿ ਸਬਦਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0i4sxki2yg951kohd6c2m86glviughx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1035</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22623</id>
    <revision>
      <id>231548</id>
      <parentid>53743</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="au6dlq9spfvu7x6jxy339vcndnhyvy3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੦੩੫}}&lt;/noinclude&gt;ਭੇਦ ਪਤੀਆਇਦਾ॥੯॥ ਹਮ ਦਾਸਨ ਕੇ ਦਾਸ ਪਿਆਰੇ॥ ਸਾਧਿਕ ਸਾਚ ਭਲੇ ਵੀਚਾਰੇ॥ ਮੰਨੇ ਨਾਉ ਸੋਈ ਜਿਣਿ ਜਾਸੀ ਆਪੇ ਸਾਚੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਦਾ॥੧੦॥ ਪਲੈ ਸਾਚੁ ਸਚੇ ਸਚਿਆਰਾ॥ ਸਾਚੇ ਭਾਵੈ ਸਬਦੁ ਪਿਆਰਾ॥ ਤ੍ਰਿਭਵਣਿ ਸਾਚੁ ਕਲਾ ਧਰਿ ਥਾਪੀ ਸਾਚੇ ਹੀ ਪਤੀਆਇਦਾ॥੧੧॥ ਵਡਾ ਵਡਾ ਆਖੈ ਸਭੁ ਕੋਈ॥ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਸੋਝੀ ਕਿਨੈ ਨ ਹੋਈ॥ ਸਾਚਿ ਮਿਲੈ ਸੋ ਸਾਚੇ ਭਾਏ ਨਾ ਵੀਛੁੜਿ ਦੁਖੁ ਪਾਇਦਾ॥੧੨॥ ਧੁਰਹੁ ਵਿਛੁੰਨੇ ਧਾਹੀ ਰੁੰਨੇ॥ ਮਰਿ ਮਰਿ ਜਨਮਹਿ ਮੁਹਲਤਿ ਪੁੰਨੇ॥ ਜਿਸੁ ਬਖਸੇ ਤਿਸੁ ਦੇ ਵਡਿਆਈ ਮੇਲਿ ਨ ਪਛੋਤਾਇਦਾ॥੧੩॥ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਭੁਗਤਾ॥ ਆਪੇ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਆਪੇ ਮੁਕਤਾ॥ ਆਪੇ ਮੁਕਤਿ ਦਾਨੁ ਮੁਕਤੀਸਰੁ ਮਮਤਾ ਮੋਹੁ ਚੁਕਾਇਦਾ
॥੧੪॥ ਦਾਨਾ ਕੈ ਸਿਰਿ ਦਾਨੁ ਵੀਚਾਰਾ॥ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਸਮਰਥੁ ਅਪਾਰਾ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਕੀਤਾ ਅਪਣਾ ਕਰਣੀ ਕਾਰ ਕਰਾਇਦਾ॥੧੫॥ ਸੇ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ ਸਾਚੇ ਭਾਵਹਿ॥ ਤੁਝ ਤੇ ਉਪਜਹਿ ਤੁਝ ਮਾਹਿ ਸਮਾਵਹਿ॥ ਨਾਨਕੁ ਸਾਚੁ ਕਹੈ ਬੇਨੰਤੀ ਮਿਲਿ ਸਾਚੇ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ॥੧੬॥੨॥੧੪॥ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧॥ ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ॥ ਧਰਣਿ ਨ ਗਗਨਾ ਹੁਕਮੁ ਅਪਾਰਾ॥ ਨਾ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਨ ਚੰਦੁ ਨ ਸੂਰਜੁ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਇਦਾ
॥੧॥ ਖਾਣੀ ਨ ਬਾਣੀ ਪਉਣ ਨ ਪਾਣੀ॥ ਓਪਤਿ ਖਪਤਿ ਨ ਆਵਣ ਜਾਣੀ॥ ਖੰਡ ਪਤਾਲ ਸਪਤ ਨਹੀ ਸਾਗਰ ਨਦੀ ਨ ਨੀਰੁ ਵਹਾਇਦਾ॥੨॥ ਨਾ ਤਦਿ ਸੁਰਗੁ ਮਛੁ ਪਇਆਲਾ॥ ਦੋਜਕੁ ਭਿਸਤੁ ਨਹੀ ਖੈ ਕਾਲਾ॥ ਨਰਕੁ ਸੁਰਗੁ ਨਹੀ ਜੰਮਣੁ ਮਰਣਾ ਨਾ ਕੋ ਆਇ ਨ ਜਾਇਦਾ॥੩॥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸੁ ਨ ਕੋਈ॥ ਅਵਰੁ ਨ ਦੀਸੈ ਏਕੋ ਸੋਈ॥ ਨਾਰਿ ਪੁਰਖੁ ਨਹੀ ਜਾਤਿ ਨ ਜਨਮਾ ਨਾ ਕੋ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ॥੪॥ ਨਾ ਤਦਿ ਜਤੀ ਸਤੀ ਬਨਵਾਸੀ॥
ਨਾ ਤਦਿ ਸਿਧ ਸਾਧਿਕ ਸੁਖਵਾਸੀ॥ ਜੋਗੀ ਜੰਗਮ ਭੇਖੁ ਨ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋ ਨਾਥੁ ਕਹਾਇਦਾ॥੫॥ ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮ ਨਾ ਬ੍ਰਤ ਪੂਜਾ॥ ਨਾ ਕੋ ਆਖਿ ਵਖਾਣੈ ਦੂਜਾ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਉਪਾਇ ਵਿਗਸੈ ਆਪੇ ਕੀਮਤਿ ਪਾਇਦਾ॥੬॥ ਨਾ ਸੁਚਿ ਸੰਜਮੁ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ॥ ਗੋਪੀ ਕਾਨੁ ਨ ਗਊ ਗੋੁਆਲਾ॥ ਤੰਤੁ ਮੰਤੁ ਪਾਖੰਡੁ ਨ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋ ਵੰਸੁ ਵਜਾਇਦਾ 
॥੭॥ ਕਰਮ ਧਰਮ ਨਹੀ ਮਾਇਆ ਮਾਖੀ॥ ਜਾਤਿ ਜਨਮੁ ਨਹੀ ਦੀਸੈ ਆਖੀ॥ ਮਮਤਾ ਜਾਲੁ ਕਾਲੁ ਨਹੀ ਮਾਥੈ ਨਾ ਕੋ ਕਿਸੈ ਧਿਆਇਦਾ॥੮॥ ਨਿੰਦੁ ਬਿੰਦੁ ਨਹੀ ਜੀਉ ਨ ਜਿੰਦੋ॥ ਨਾ ਤਦਿ ਗੋਰਖੁ ਨਾ ਮਾਛਿੰਦੋ॥ ਨਾ ਤਦਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>au6dlq9spfvu7x6jxy339vcndnhyvy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32508</id>
    <revision>
      <id>231546</id>
      <parentid>231359</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>231546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23836" sha1="cw04hm6xd290y2t20u132iq162n2wal" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource
}
|columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}}
{| class='wikitable sortable'
! Wikidata item
! name
! ਲਿੰਗ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>cw04hm6xd290y2t20u132iq162n2wal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਭਾਗ 2.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>36465</id>
    <revision>
      <id>231538</id>
      <parentid>92364</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="ju8im869dd1wlhfynnk5qebzb2ba7ku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਮਹਾਨ_ਕੋਸ਼_ਭਾਗ_2.pdf
|Page = 1
|bSize = 551
|cWidth = 583
|cHeight = 899
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}
﻿&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ju8im869dd1wlhfynnk5qebzb2ba7ku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231539</id>
      <parentid>231538</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="0bo1ozi9l1fnrmn5njtd4fgjdxir4ls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਮਹਾਨ_ਕੋਸ਼_ਭਾਗ_2.pdf
|Page = 1
|bSize = 551
|cWidth = 563
|cHeight = 899
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}
﻿&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bo1ozi9l1fnrmn5njtd4fgjdxir4ls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231540</id>
      <parentid>231539</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="bm07v8wfr0h5bd0k10obdjxwapw97os" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਮਹਾਨ_ਕੋਸ਼_ਭਾਗ_2.pdf
|Page = 1
|bSize = 551
|cWidth = 553
|cHeight = 899
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}
﻿&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bm07v8wfr0h5bd0k10obdjxwapw97os</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231541</id>
      <parentid>231540</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="p635v98f0pne7lceoay7jk1uhj6k4d7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਮਹਾਨ_ਕੋਸ਼_ਭਾਗ_2.pdf
|Page = 1
|bSize = 551
|cWidth = 540
|cHeight = 899
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}
﻿&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p635v98f0pne7lceoay7jk1uhj6k4d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਭਾਗ 2.pdf/2</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71333</id>
    <revision>
      <id>231543</id>
      <parentid>215516</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>231543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="jqhdbnqqxixt86wqj5y63gcq2yn6rac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੇ.
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ||ਪੰਨਾ{{gap}}820}}
{{rh|ਨਾਭਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ||}}
{{rh|ਧਰਮਵੀਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ||}}
{{rh|ਕਪੂਰਥਲਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ||}}
{{rh|ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ||}}
{{rh|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ ਰਾਜਭਵਨ||}}
{{rh|||}}


ਨਕਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ)
ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ
ਨਕਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ)
ਕਲਸੀਆਪਤਿ ਰਾਜਾ ਰਵੀਸ਼ਰਸਿੰਘ ਜੀ
ਕਾਬਾ ਅਤੇ ਮੱਕਾ
ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ-ਕੀਰਤਪੁਰ
ਨਕਸ਼ਾ ਕੀਰਤਪੁਰ
ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੇ ਫੋਟੋ ...
ਬਾਵਲੀ ਸਾਹਿਬ-ਗੋਇੰਦਵਾਲ
ਨਕਸ਼ਾ ਗੋਇੰਦਵਾਲ-ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ
ਤਿਲਕ ਅਸਥਾਨ-ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ-ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
ਨਕਸ਼ਾ ਚਮਕੌਰ
ਜੀਂਦਪਤਿ ਰਾਜਾ ਰਘੁਬੀਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ
ਜੀਂਦਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ
***
ਪੰਨਾ
२०
२८
tt8
,, ττέ
&quot;
&quot;
13
&quot;
75
&quot;
23
2
2
11
وو
८०२
,,
८२०
੯੫੪
੯੯੪
&quot;
&quot;
੧੦੯੪
&quot;
१२५२
१२१८
23
25
11
29
&quot;
१३६२
2
99
੧੫੭੪
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqhdbnqqxixt86wqj5y63gcq2yn6rac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231549</id>
      <parentid>231543</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="7547g1yg9hgv0nkb41u54cbcjwd46zs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੇ.'''}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ|...|ਪੰਨਾ{{gap}}੮੨੦}}
{{rh|ਨਾਭਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ|...|,,{{gap}}੮੨੮}}
{{rh|ਧਰਮਵੀਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ|...|,,{{gap}}੮੮੪}}
{{rh|ਕਪੂਰਥਲਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ|...|,,{{gap}}੮੮੬}}
{{rh|ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ|...|{{gap}},,}}
{{rh|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ ਰਾਜਭਵਨ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ)|...|,,{{gap}}੯੦੨}}
{{rh|ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ)|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਕਲਸੀਆਪਤਿ ਰਾਜਾ ਰਵੀਸ਼੍ਵਰਸਿੰਘ ਜੀ|...|,,{{gap}}੯੨੦}}
{{rh|ਕਾਬਾ ਅਤੇ ਮੱਕਾ|...|,,{{gap}}੯੫੪}}
{{rh|ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ-ਕੀਰਤਪੁਰ|...|,,{{gap}}੯੯੪}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਕੀਰਤਪੁਰ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}}੧੦੯੪}}
{{rh|ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੇ ਫੋਟੋ |...|,,{{gap}}੧੨੫੨}}
{{rh|ਬਾਵਲੀ ਸਾਹਿਬ-ਗੋਇੰਦਵਾਲ|...|,,{{gap}}੧੨੭੮}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਗੋਇੰਦਵਾਲ-ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਤਿਲਕ ਅਸਥਾਨ-ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}}੧੩੬੨}}
{{rh|ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ-ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਚਮਕੌਰ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਜੀਂਦਪਤਿ ਰਾਜਾ ਰਘੁਬੀਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}}੧੫੭੪}}
{{rh|ਜੀਂਦਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}},,}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7547g1yg9hgv0nkb41u54cbcjwd46zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231550</id>
      <parentid>231549</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="6bkeveafzudi5df55chi9kuvtw1xamn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੇ.'''}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ|...|ਪੰਨਾ{{gap}}੮੨੦}}
{{rh|ਨਾਭਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ|...|,,{{gap}}੮੨੮}}
{{rh|ਧਰਮਵੀਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ|...|,,{{gap}}੮੮੪}}
{{rh|ਕਪੂਰਥਲਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ|...|,,{{gap}}੮੮੬}}
{{rh|ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ|...|{{gap}},,}}
{{rh|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ ਰਾਜਭਵਨ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ)|...|,,{{gap}}੯੦੨}}
{{rh|ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ)|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਕਲਸੀਆਪਤਿ ਰਾਜਾ ਰਵੀਸ਼੍ਵਰਸਿੰਘ ਜੀ|...|,,{{gap}}੯੨੦}}
{{rh|ਕਾਬਾ ਅਤੇ ਮੱਕਾ|...|,,{{gap}}੯੫੪}}
{{rh|ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ-ਕੀਰਤਪੁਰ|...|,,{{gap}}੯੯੪}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਕੀਰਤਪੁਰ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}}੧੦੯੪}}
{{rh|ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੇ ਫੋਟੋ |...|,,{{gap}}੧੨੫੨}}
{{rh|ਬਾਵਲੀ ਸਾਹਿਬ-ਗੋਇੰਦਵਾਲ|...|,,{{gap}}੧੨੭੮}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਗੋਇੰਦਵਾਲ-ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਤਿਲਕ ਅਸਥਾਨ-ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}}੧੩੬੨}}
{{rh|ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ-ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਨਕਸ਼ਾ ਚਮਕੌਰ|...|,,{{gap}},,}}
{{rh|ਜੀਂਦਪਤਿ ਰਾਜਾ ਰਘੁਬੀਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}}੧੫੭੪}}
{{rh|ਜੀਂਦਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ|...|,,{{gap}},,}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6bkeveafzudi5df55chi9kuvtw1xamn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Amrit Kala.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73453</id>
    <revision>
      <id>231535</id>
      <parentid>231479</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jalseerat Aman</username>
        <id>2446</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="fy91nouwmkajeu4urslsgsgz873ob46" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''{{larger|( ੧੩ )}}'''}}

ਭੀ ਸਮਰਥ ਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਨੇ ਪਾਇ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿਥਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਪ੍ਰਾਨੀ ਪਤਿਤ ਹੀ ਸੀ। ਪਤਿਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਹੋਇਆ ਤਿਵੇਂ ਗੁਰਸਿਖੀ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋਏ ਨੂੰ ਪਤਿਤ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਓਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਛਕਣਾ ਪਰਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪਿਉਂਦ ਚੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਪਤਿਤ ਦਸ਼ਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। 

{{center|'''{{larger|ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ?}}'''}}

{{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਪਤਿਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ ਲਈ ਪਰਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰਿ ਆਤਮੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਵਿਚ ਸਦਾ ਸੁਰਜੀਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਣੀ ਹਰ ਦਮ ਸੰਚਰਦੀ ਰਹੇ। ਏਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਣੀ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਸੰਚਰਨ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈਆਂ ਦਾ ਅਤੁਟ ਪਰਵਾਹ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਗੁਰ-ਬਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਭੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰੀ ਗੁਰਸਿਖ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਪਾਠ ਅਭਿ-ਆਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਸੁਆਸਿ ਸੁਆਸਿ ਸਿਮਰਨ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਰੀ ਜਾਣਾ ਅਤਿ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fy91nouwmkajeu4urslsgsgz873ob46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73454</id>
    <revision>
      <id>231522</id>
      <timestamp>2026-08-05T13:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="se9tbgwic1vuvxtzo9bdd4xrg7qoiqs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}
{{rh||[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ
— 73; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]|}
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}
{{rh||— ਹਵਾਲੇ|146}
{{rh||— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}
{{rh||— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|}
{{rh|— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ||155}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>se9tbgwic1vuvxtzo9bdd4xrg7qoiqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231523</id>
      <parentid>231522</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="agmtirb6n2sbx2n06sn75e7vup1nbr3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}}
{{rh||[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ
— 73; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]|}}
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}}
{{rh||— ਹਵਾਲੇ|146}}
{{rh||— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}
{{rh||— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|}}
{{rh|— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ||155}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>agmtirb6n2sbx2n06sn75e7vup1nbr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231524</id>
      <parentid>231523</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="8j4zmbf8n7k44mokxpel63o6swxo5fm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}}
&lt;poem&gt;[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ
— 73; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]&lt;/poem&gt;
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}}
{{rh|— ਹਵਾਲੇ|146}}
{{rh|— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}}
{{rh|— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|}}
{{rh|— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ||155}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8j4zmbf8n7k44mokxpel63o6swxo5fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231525</id>
      <parentid>231524</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="24829mr78srpdzrqydkdywzm9z87xcv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}}
&lt;poem&gt;[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ— 73; 
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]&lt;/poem&gt;
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}}
{{rh|— ਹਵਾਲੇ|146}}
{{rh|— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}}
{{rh|— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|}}
{{rh|— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ||155}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>24829mr78srpdzrqydkdywzm9z87xcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231526</id>
      <parentid>231525</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1783" sha1="aqilmm691r3bjulbc5zoe3i0a28jlrv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}}
&lt;poem&gt;[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ— 73; 
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]&lt;/poem&gt;
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}}
{{rh||— ਹਵਾਲੇ|146}}
{{rh||— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}}
{{rh||— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|}}
{{rh||— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ||155}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqilmm691r3bjulbc5zoe3i0a28jlrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231527</id>
      <parentid>231526</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="eo7w95azpchdbnw53tj3kz91o1ebub3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}}
&lt;poem&gt;[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ— 73; 
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]&lt;/poem&gt;
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}}
{{rh||— ਹਵਾਲੇ|146}}
{{rh||— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}}
{{rh||— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|}}
{{rh||{{gap}}— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ||155}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eo7w95azpchdbnw53tj3kz91o1ebub3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231528</id>
      <parentid>231527</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="ercs173ptfkeepeagbkjlgeejpgjqho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਤਤਕਰਾ'''}}
{{rh|1. ਸਭਿਆਚਾਰ ; ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ||9}}
{{rh|2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (।)||}}
{{rh||ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ|24}}
{{rh|3. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (2)||35}}
{{rh|4. ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ||44}}
{{rh|5. ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ||55}}
{{rh|6. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ-ਖੇਤਰ||68}}
&lt;poem&gt;[ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ — 68; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਭੂਗੋਲ — 70; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਆਨ— 73; 
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕਤਾ — 76; ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ
ਧਰਮ — 78; ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ — 81.]&lt;/poem&gt;
{{rh|7.ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||87}}
{{rh|8.ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰੋਤ||93}}
{{rh|9. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਨਾਮਕਰਨ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ, ਇਤਿਹਾਸ|101}}
{{rh|10. ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ||}}
{{rh||ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ|114}}
{{rh|11. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮੇਂ||119}}
{{rh|12. ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ||129}}
{{rh|13 ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ||137}}
{{rh||— ਹਵਾਲੇ|146}}
{{rh||— ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|148}}
{{rh||— ਚੋਣਵੀਂ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ|150}}
{{rh||— ਵਿਸ਼ੇ-ਸਾਰਨੀ|155}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ercs173ptfkeepeagbkjlgeejpgjqho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73455</id>
    <revision>
      <id>231529</id>
      <timestamp>2026-08-05T13:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3953" sha1="47bjetmf521pbxlm014l2trzg01nahq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''{{underline|ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਬਦ}}'''}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਉਚੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ
ਦੋ ਪਾਠ-ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ
ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ' ਇਸ ਪਾਸੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉਤੇ ਦਰਜਨ ਕੁ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਤੇ ਛਪੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਾਲ
ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਈਏ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ
ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੱਗੋਂ ਭਰਪੂਰ ਕੰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਕੰਮ
ਦੇ ਫਲਦਾਇਕ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੋਂ
'ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਮੰਤਵ, ਸੇਧ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਬਾਰੇ ਸਪਸਟ ਹੋਈਏ।
{{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੰਤਵ ਨਾ
ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਇਸ ਦੀ ਹਰ ਚੰਗੀ-ਮਾੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਚਿਤ
ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਨਫ਼ੀ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਓਹਲੇ
ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ ਤੁਅੱਸਬਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਤੁਅੱਸਬ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਤਾਰਕਿਕ ਸੂਝ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਤੁਅੱਸਬ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਕਰਨਾ।
{{gap}}ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਵ ਆਪਣੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ
ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ' ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ
ਦੇ ਪਿਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਰਤ-
ਮਾਨ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨਤਾ ਸਾਡਾ ਤੁਰਨ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ
ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸਾਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਠੋਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬੀਤੇ ਦੀ ਹਰ ਖੋਜ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ
ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਉਪਰਾਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47bjetmf521pbxlm014l2trzg01nahq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73456</id>
    <revision>
      <id>231530</id>
      <timestamp>2026-08-05T13:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5155" sha1="9rynsbvpn86ncbvrrcnbanusdsuz33w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਥੋਂ ਕੁ ਤੱਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਥੋਂ ਤੱਕ
ਸੁਖਾਵੀਂ ਕਲਪਣਾ ਨੂੰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ
ਵੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸ ਉਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਦੀ ਲੋੜ
ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਠੋਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ
ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸਚਿਤ
ਹੋਇਆ ਜਾਏ, ਨਰੋਈਆਂ ਕਦਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਵੈੜ ਅੱਜ ਆ
ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਹੋਇਆ ਜਾਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏ
ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਠੋ
ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
{{gap}}ਅੱਜ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ
ਪਿੜ੍ਹ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀਆ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਿਚ ਤਾਕਤ
ਨਿਰਣਾਇਕ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ । ਫਿਰ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਧਨ ਨੇ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ
ਨਿਭਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੱਠ-
ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਘੋਲ ਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਰੂਪ
ਬੰਧਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ
ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ
ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ । ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ
ਸਮਝ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਥਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਲਈ
ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅਕਸਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਐਸੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ
ਅਤਿ ਭੈੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤਿ ਚੰਗੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ,
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨਵਵਾਦ, ਲੋਕਤੰਤਰ, ਮਨੁੱਖਾ ਬਰਾਬਰੀ, ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿ ।
{{gap}}ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਹਾਲਤ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੀਹ ਕੁ
ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ. ਅਬਿਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰ ਆਫ਼
ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ : “ਸਾਡੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਇਕ ਖ਼ਤਰਾ ਇਹ
ਹੈ ਕਿ... ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦਾ
ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਤ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ
ਭਿਆਨਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ' ਨਾ ਸਿਰਫ਼
ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਅਮਨ-ਅਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਉਸ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|6||}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rynsbvpn86ncbvrrcnbanusdsuz33w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ - ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73457</id>
    <revision>
      <id>231531</id>
      <timestamp>2026-08-05T13:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4688" sha1="q6s3giq6177id6j2ayiwsw15qspk91r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਆਤੰਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&quot; ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ
ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਅੱਜ ਠੋਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ।
{{gap}}ਅੱਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਫਿਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਕੌਮੀ ਹਿਤਾਂ ਦੇ
ਨਾਂ ਉਤੇ ਹੀ, ਵਿਗਾੜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ
ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ; ਅਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ
ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਖਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਇਆ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ।
{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬਥੇਰੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਹੈ । ਅੱਜ
ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਮਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ
ਆਰਥਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਮਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹੱਥ
ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
{{gap}}ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ
'''ਸਭਿਆਚਾਰ : ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ
ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੰਭਵ
ਪਸਾਰਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਧੀ-ਮੂਲਕ ਨੁਕਤੇ ਉਠਾਏ
ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਥੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ
ਰੱਖਦਿਆਂ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਤਾਂ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹਿਸ
ਤੋਰਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਣੇ ਦੇਣ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਨਿਰਣੇ ਸਮੂਹਕ
ਸੋਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
{{gap}}ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ
ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ
ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ
ਸਾਹਸ ਮਿਲਿਆ । ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਖ਼ਾਸ
ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ ਅਤੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ।
&lt;/poem&gt;}}
{{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ  ||ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ}} 
{{rh| ਗੁ. ਨਾ. ਦੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ||}}
{{rh|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ--143005|Center|13-4-1987}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6s3giq6177id6j2ayiwsw15qspk91r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231532</id>
      <parentid>231531</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="g6iw31t2benzkvyasq47le4v4xn6l82" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਆਤੰਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&quot; ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ
ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਅੱਜ ਠੋਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ।
{{gap}}ਅੱਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਫਿਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਕੌਮੀ ਹਿਤਾਂ ਦੇ
ਨਾਂ ਉਤੇ ਹੀ, ਵਿਗਾੜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ
ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ; ਅਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ
ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਖਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਇਆ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ।
{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬਥੇਰੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਹੈ । ਅੱਜ
ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਮਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ
ਆਰਥਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਮਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹੱਥ
ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
{{gap}}ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ
'''ਸਭਿਆਚਾਰ : ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ
ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੰਭਵ
ਪਸਾਰਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਧੀ-ਮੂਲਕ ਨੁਕਤੇ ਉਠਾਏ
ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਥੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ
ਰੱਖਦਿਆਂ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਤਾਂ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹਿਸ
ਤੋਰਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਣੇ ਦੇਣ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਨਿਰਣੇ ਸਮੂਹਕ
ਸੋਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
{{gap}}ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ
ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ
ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ
ਸਾਹਸ ਮਿਲਿਆ । ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਖ਼ਾਸ
ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ ਅਤੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ।
&lt;/poem&gt;}}
{{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ  ||ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ}} 
{{rh| ਗੁ. ਨਾ. ਦੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ||}}
{{rh|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ{{bar|1}}143005||13-4-1987}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6iw31t2benzkvyasq47le4v4xn6l82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231533</id>
      <parentid>231532</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="39ywbcd946s39y7o29itmvacbmq1ekf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਆਤੰਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&quot; ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ
ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਅੱਜ ਠੋਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ।
{{gap}}ਅੱਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਫਿਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਕੌਮੀ ਹਿਤਾਂ ਦੇ
ਨਾਂ ਉਤੇ ਹੀ, ਵਿਗਾੜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ
ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ; ਅਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ
ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਖਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਇਆ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ।
{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬਥੇਰੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਹੈ । ਅੱਜ
ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਮਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ
ਆਰਥਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਮਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹੱਥ
ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
{{gap}}ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ
'''ਸਭਿਆਚਾਰ : ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ
ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੰਭਵ
ਪਸਾਰਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਧੀ-ਮੂਲਕ ਨੁਕਤੇ ਉਠਾਏ
ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਥੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ
ਰੱਖਦਿਆਂ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਤਾਂ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹਿਸ
ਤੋਰਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਣੇ ਦੇਣ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਨਿਰਣੇ ਸਮੂਹਕ
ਸੋਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
{{gap}}ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ
ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ
ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ
ਸਾਹਸ ਮਿਲਿਆ । ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਖ਼ਾਸ
ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ ਅਤੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ।

&lt;/poem&gt;}}
{{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ  ||ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ}} 
{{rh| ਗੁ. ਨਾ. ਦੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ||}}
{{rh|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ{{bar|1}}143005||13-4-1987}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39ywbcd946s39y7o29itmvacbmq1ekf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>231534</id>
      <parentid>231533</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>231534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4701" sha1="1h4w8tmd0zhvt4iygdnx4uc58praccl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਆਤੰਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&quot; ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੀਹ ਸਾਲ
ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਅੱਜ ਠੋਸ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ।
{{gap}}ਅੱਜ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਫਿਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਕੌਮੀ ਹਿਤਾਂ ਦੇ
ਨਾਂ ਉਤੇ ਹੀ, ਵਿਗਾੜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ
ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ; ਅਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ
ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਖਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਇਆ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ।
{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬਥੇਰੀਆਂ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਹੈ । ਅੱਜ
ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਮਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ
ਆਰਥਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਮਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹੱਥ
ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
{{gap}}ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ
'''ਸਭਿਆਚਾਰ : ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ
ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੰਭਵ
ਪਸਾਰਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਧੀ-ਮੂਲਕ ਨੁਕਤੇ ਉਠਾਏ
ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਥੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ
ਰੱਖਦਿਆਂ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਤਾਂ ਵੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹਿਸ
ਤੋਰਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਣੇ ਦੇਣ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਨਿਰਣੇ ਸਮੂਹਕ
ਸੋਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
{{gap}}ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ
ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ
ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ
ਸਾਹਸ ਮਿਲਿਆ । ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਖ਼ਾਸ
ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਾਹਰਾ ਅਤੇ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ
ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ।
{{dhr|1em}}
&lt;/poem&gt;}}
{{rh|ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ  ||ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ}} 
{{rh| ਗੁ. ਨਾ. ਦੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ||}}
{{rh|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ{{bar|1}}143005||13-4-1987}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1h4w8tmd0zhvt4iygdnx4uc58praccl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Amrit Kala.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73458</id>
    <revision>
      <id>231536</id>
      <timestamp>2026-08-05T15:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jalseerat Aman</username>
        <id>2446</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;﻿ ( ੧੪ )   ਤਾਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਤ ਨਵਲ ਨਵੇਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਹੀਂ। ਸੋਕਾ ਕਦੇ ਪੈਣ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਉ ਕਿਆ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>231536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="sdex5x4ae494bimj2r613d9mpb5gfbz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
( ੧੪ ) 

ਤਾਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਤ ਨਵਲ ਨਵੇਲੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਹੀਂ। ਸੋਕਾ ਕਦੇ ਪੈਣ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਉ ਕਿਆ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਗੁਰਵਾਕ ਦਸਦਾ ਹੈ:-

ਮਾਝ ਮਹਲਾ ੩ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ॥ ਹਉਮੈ ਮੇਰਾ ਸਭੁ ਦੁਖੁ ਗਵਾਏ { ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਸਦਾ ਸਲਾਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਵਣਿਆ ॥੧॥ ਹਉ ਵਾਰੀ ਜੀਉ ਵਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਮਨਿ ਵਸਾਵਣਿਆ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਮਨਿ ਵਸਾਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵਣਿਆ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਬੋਲੈ ਸਦਾ ਮੁਖਿ ਬੈਣੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਖੈ ਪਰਖੇ ਸਦਾ ਨੈਣੀ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਕਹੈ ਸਦਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਅਵਰਾ ਆਖਿ ਸੁਣਾਵਣਿਆ ॥੨॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੰਗਿ ਰਤਾ ਲਿਵ ਲਾਏ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦੀ ਪਾਏ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸਨਾ ਬੋਲੈ ਦਿਨ ਰਾਤੀਂ ਮਨਿ ਤਨਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਆਵਣਿਆ ॥੩॥ ਸੋ ਕਿਤ ਕਰੈ ਜੁ ਚਿਤਿ ਨ ਹੋਈ॥ ਤਿਸੁ ਦਾ ਹੁਕਮੁ ਮੇਟਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਈ ॥ ਹੁਕਮੈ ਵਰਤੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਹੁਕਮੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਆਵਣਿਆ ॥੪॥ ਅਜਬ ਕੰਮ ਕਰਤੈ ਹਰਿ ਕੇਰੇ। ਇਹ ਮਨੁ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdex5x4ae494bimj2r613d9mpb5gfbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Raj Kumari.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73459</id>
    <revision>
      <id>231537</id>
      <timestamp>2026-08-05T17:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>231537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="ethmclq5odclndp6wd3s2rs4zhe9av1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਫਿਰ ਝਟ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਰੋਣ ਲਗ ਪਏ।

{{gap}}“ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ! ਇਸ ਦਾ ਉਤਰ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਹੱਸੇ ਕਿਉ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋਣ ਕਿਉਂ ਲਗ ਪਏ?”

{{gap}}ਭਗੀਰਥ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ- 

{{gap}}“ਉਹ ਹਸੇ ਤਾਂ ਨਾਸਤਕ ਦੀ ਬੇ-ਸਮਝੀ ਅਰ ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਪਰ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਡਰਾਉਣੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਬੇ-ਸਮਝ ਲਈ ਅਗਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵਿਚ ਭੁਗਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਤਰਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲਗ ਪਏ।”

{{gap}}ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਹਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ।


२६&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ethmclq5odclndp6wd3s2rs4zhe9av1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>