ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32508</id>
    <revision>
      <id>232123</id>
      <parentid>231705</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T04:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>232123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23836" sha1="diq1sdnglgr2ga16gnmmhvt2e877xo6" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource
}
|columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}}
{| class='wikitable sortable'
! Wikidata item
! name
! ਲਿੰਗ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>diq1sdnglgr2ga16gnmmhvt2e877xo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਸੱਥ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>65444</id>
    <revision>
      <id>232115</id>
      <parentid>232064</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T15:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>232115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86794" sha1="b9jxz7vb0mfl41jjk7qu413jb0l5h15" xml:space="preserve">{{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}}
__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 00:21, 8 ਮਾਰਚ 2025 (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:35, 4 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) ==

Dear All,

The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. 

The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. 

We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. 

Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:55, 14 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:05, 17 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 09:11, 29 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 03:38, 16 ਮਈ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:57, 22 ਮਈ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 28 ਮਈ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Update from A2K team: May 2025 ==

Hello everyone,

We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]].

The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki.

We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there.

Thanks for your continued support! Thank you 

Pavan Santhosh,

On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

''{{int:please-translate}}''

Hello Wikimedians of South Asia! 👋

We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page!

We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative:

* Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content
* Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta.
* Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community

If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board!

👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link].

Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬

This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 21:12, 6 ਜੂਨ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&amp;oldid=25720607 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:31, 14 ਜੂਨ 2025 (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 17 ਜੂਨ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 02:27, 28 ਜੂਨ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:10, 31 ਜੁਲਾਈ 2025 (IST)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) ==

''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.''

The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. 

The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: 

* ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. 
* '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. 

Info about the event:
* Deadline: 20 August 2025 
* Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]

If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. 

— Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:30, 14 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 ==

Dear all,

We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''.
ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks:
* '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback.
* '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives.
**  Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]
**  Deadline to apply (extended): 26 August 2025
**  Event Dates: 10-12 October 2025
We will share further updates with you soon.

''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.''

We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! 

Regards,  

Open Knowledge Initiatives Team

IIIT-Hyderabad 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 20 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ '''ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ''' ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 30 ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSceqx9siKzAKpYe7VIvgrQLz-M8zFgW9fQsnh24X5OIfjhZlQ/viewform?usp=header ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 21 ਅਗਸਤ 2025 (IST)

:ਇਸਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 24 ਅਗਸਤ ਹੈ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 22 ਅਗਸਤ 2025 (IST)

== Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today ==

Dear all,

This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]]

''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.''

We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities.

Regards, IIITH-OKI 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:05, 26 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 03:06, 27 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:19, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:13, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:43, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:53, 20 ਨਵੰਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:32, 20 ਜਨਵਰੀ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂

ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)

ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]]

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

ਧੰਨਵਾਦ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ

-[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:41, 4 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST)

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:11, 6 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;


== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:32, 17 ਮਈ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:45, 27 ਮਈ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ  ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ,

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਭਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ '''ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ''' ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਸਰੋਤ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੇ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ 31 ਮਈ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:18, 31 ਮਈ 2026 (IST)

=== Meta Page Link ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/Survey_and_Collection_of_Public_Domain_Texts_for_Punjabi_Wikisource

=== ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ===
1. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

=== ਟਿੱਪਣੀ ===
# {{ss}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਣਾ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 08:12, 1 ਜੂਨ 2026 (IST)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 22:42, 23 ਜੂਨ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:01, 25 ਜੂਨ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ==

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ

ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ,
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ।

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ “Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem” ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ
ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ
ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : ਜੁਲਾਈ 15, 2026

ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : [ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]
ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [ਜੁਲਾਈ 15, 2026]
ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ:
ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [Blog Post Link]

ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ,
ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 

[2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration 

[3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ 

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions 

[5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ 

 
ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: connect@wikiconference.in ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 30 ਜੂਨ 2026 (IST)

== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==

Dear Community Members,

This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.

=== Self-funded Registration ===

https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/

=== Call for Submissions ===

https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions

We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.

=== For more information ===

https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026

We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.

Regards,

'''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:15, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  17:55, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,
 
We are excited to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 Kerala Culture Month 2026]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 WikiConference India 2026]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
 
'''Campaign Focus:'''
 
* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics
 
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
 
For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.
 
Best regards,
''Communications Team, WCI 2026''
 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shadabgdg|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:40, 25 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[mw:User:MSantos (WMF)|Content Transform Team]] 22:01, 3 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:MSantos (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikisource&amp;oldid=28221043 --&gt;

== Enable BulkOCR on Punjabi Wikisource ==

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ BulkOCR ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਪਾਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ-ਇਕੱਲਾ ਸਫ਼ਾ ocr ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ocr ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:49, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)

=== ਸਮਰਥਨ ===
* {{ss}} - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:49, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
*:ਹਾਂ,ਬਿਲਕੁਲ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-44071-35|&amp;#126;2026-44071-35]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-44071-35|talk]]) 09:57, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}}[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dugal harpreet|Dugal harpreet]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dugal harpreet|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:38, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}} - ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜੀ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 12:52, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:53, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|Taranpreet Goswami]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Taranpreet Goswami|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])
* {{ss}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:charan Gill|charan Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:charan Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==

Dear Wikimedia contributors,

As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 is already underway and ends on 15th August, so hurry up and contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page (https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026) on your preferred Wikimedia project.

Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity begins on 15th August, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. 
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information (https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants) on your preferred Wikimedia project.

Best regards,&lt;br&gt;WikiConference India 2026 pre-conference organizing team

-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 21:03, 13 ਅਗਸਤ 2026 (IST)</text>
      <sha1>b9jxz7vb0mfl41jjk7qu413jb0l5h15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232134</id>
      <parentid>232115</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T11:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing typo in previous message / corrigendum</comment>
      <origin>232134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86946" sha1="ghyt5yr6dfdzaup9haq355vmb6dtlll" xml:space="preserve">{{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}}
__NEWSECTIONLINK__
&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 00:21, 8 ਮਾਰਚ 2025 (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:35, 4 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) ==

Dear All,

The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. 

The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. 

We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. 

Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:55, 14 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:05, 17 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 09:11, 29 ਅਪਰੈਲ 2025 (IST)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 03:38, 16 ਮਈ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:57, 22 ਮਈ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 28 ਮਈ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Update from A2K team: May 2025 ==

Hello everyone,

We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]].

The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki.

We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there.

Thanks for your continued support! Thank you 

Pavan Santhosh,

On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=28543211 --&gt;

== 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

''{{int:please-translate}}''

Hello Wikimedians of South Asia! 👋

We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page!

We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative:

* Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content
* Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta.
* Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community

If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board!

👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link].

Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬

This message was sent with [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 21:12, 6 ਜੂਨ 2025 (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&amp;oldid=25720607 --&gt;

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:31, 14 ਜੂਨ 2025 (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:14, 17 ਜੂਨ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 02:27, 28 ਜੂਨ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:10, 31 ਜੁਲਾਈ 2025 (IST)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) ==

''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.''

The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. 

The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: 

* ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. 
* '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. 

Info about the event:
* Deadline: 20 August 2025 
* Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]

If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. 

— Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad 

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:30, 14 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 ==

Dear all,

We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''.
ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks:
* '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback.
* '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives.
**  Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]
**  Deadline to apply (extended): 26 August 2025
**  Event Dates: 10-12 October 2025
We will share further updates with you soon.

''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.''

We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! 

Regards,  

Open Knowledge Initiatives Team

IIIT-Hyderabad 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:12, 20 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ '''ਅਡਵਾਂਸ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ''' ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 30 ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSceqx9siKzAKpYe7VIvgrQLz-M8zFgW9fQsnh24X5OIfjhZlQ/viewform?usp=header ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 21 ਅਗਸਤ 2025 (IST)

:ਇਸਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 24 ਅਗਸਤ ਹੈ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 22 ਅਗਸਤ 2025 (IST)

== Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today ==

Dear all,

This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]]

''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.''

We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities.

Regards, IIITH-OKI 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:05, 26 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 03:06, 27 ਅਗਸਤ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:19, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:13, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:43, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:53, 20 ਨਵੰਬਰ 2025 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:32, 20 ਜਨਵਰੀ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂

ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)

ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]]

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

ਧੰਨਵਾਦ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ

-[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:41, 4 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST)

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:11, 6 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;


== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:28, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:32, 17 ਮਈ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:45, 27 ਮਈ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ  ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ,

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਭਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ '''ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲਾਇਬ੍ਰਰੇਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ''' ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਫ੍ਰੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਕੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਸਰੋਤ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਪਾਠਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੰਧਤ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਦੇ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ 31 ਮਈ ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:18, 31 ਮਈ 2026 (IST)

=== Meta Page Link ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/Survey_and_Collection_of_Public_Domain_Texts_for_Punjabi_Wikisource

=== ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ===
1. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

=== ਟਿੱਪਣੀ ===
# {{ss}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਣਾ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 08:12, 1 ਜੂਨ 2026 (IST)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 22:42, 23 ਜੂਨ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:01, 25 ਜੂਨ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ==

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ

ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ,
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ।

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ “Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem” ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ
ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ
ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : ਜੁਲਾਈ 15, 2026

ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : [ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]
ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [ਜੁਲਾਈ 15, 2026]
ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ:
ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [Blog Post Link]

ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ,
ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 

[2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration 

[3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ 

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions 

[5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ 

 
ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: connect@wikiconference.in ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 30 ਜੂਨ 2026 (IST)

== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==

Dear Community Members,

This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.

=== Self-funded Registration ===

https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/

=== Call for Submissions ===

https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions

We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.

=== For more information ===

https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026

We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.

Regards,

'''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:15, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  17:55, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,
 
We are excited to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 Kerala Culture Month 2026]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 WikiConference India 2026]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
 
'''Campaign Focus:'''
 
* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics
 
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
 
For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.
 
Best regards,
''Communications Team, WCI 2026''
 
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shadabgdg|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:40, 25 ਜੁਲਾਈ 2026 (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[mw:User:MSantos (WMF)|Content Transform Team]] 22:01, 3 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:MSantos (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikisource&amp;oldid=28221043 --&gt;

== Enable BulkOCR on Punjabi Wikisource ==

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ BulkOCR ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਪਾਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ-ਇਕੱਲਾ ਸਫ਼ਾ ocr ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ocr ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:49, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)

=== ਸਮਰਥਨ ===
* {{ss}} - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:49, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
*:ਹਾਂ,ਬਿਲਕੁਲ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-44071-35|&amp;#126;2026-44071-35]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-44071-35|talk]]) 09:57, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}}[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dugal harpreet|Dugal harpreet]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dugal harpreet|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:38, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}} - ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜੀ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 12:52, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:53, 12 ਅਗਸਤ 2026 (IST)
* {{ss}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|Taranpreet Goswami]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Taranpreet Goswami|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])
* {{ss}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:charan Gill|charan Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:charan Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])

== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==

Dear Wikimedia contributors,

As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.

Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.

Best regards,&lt;br&gt;WikiConference India 2026 pre-conference organizing team

-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 21:03, 13 ਅਗਸਤ 2026 (IST)</text>
      <sha1>ghyt5yr6dfdzaup9haq355vmb6dtlll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/144</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68337</id>
    <revision>
      <id>232133</id>
      <parentid>206265</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2491" sha1="2dim461ks0l12hurhs5joxgbq7xgiwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{Playscript||ਬਾਹਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚਾਰੂ ਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।}}  
{{Playscript|135.|ਚਾਰੂ ਚੰਦਰ ਗੁਹਾ, ਇਹ ਵੀਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਇਬ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਤ ਆਸ਼ੋਤੋਸ਼ ਬਿਸਵਾਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 10 ਮਾਰਚ, 1909 ਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।}}   
{{Playscript|136.|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਿਸਨੂੰ ਵਰੀਂਦਰ ਨਾਥ ਨੇ 24 ਜਨਵਰੀ 1910 ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਨੂੰ 21 ਫਰਵਰੀ 1910 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।}}  
{{Playscript|137.|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾਰਾ, ਸੁਜਾ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।}}  
{{Playscript|138.|ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ (1885-1923), ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜੋ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਜਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਜਿਸਨੂੰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਮਾਰਿਆ। }}  
{{Playscript|139.|ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਰਿਪੋਰਟ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ ਸਟੇਟ ਮਾਨਟੇਗਯੂ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਚੇਮਸਫੋਰਡ ਨੇ ਰਲਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਂਟਫੋਰਡ ਰਿਪੋਰਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}}  
{{Playscript|140.|ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ}}  
{{center|{{x-larger|☆ ☆ ☆}}}} 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||144}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dim461ks0l12hurhs5joxgbq7xgiwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/143</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68888</id>
    <revision>
      <id>232130</id>
      <parentid>206159</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4958" sha1="jjc0pxofdaxtnwklrfp5smj5e40hslp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|1em}}
{{Playscript||ਆਫ਼ ਨੋਟੇਬਲਜ਼) ਜਨਵਰੀ 1787 ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਕਸ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ।}}
{{Playscript|121.|ਇਹ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|122.|ਮਾਰਕਿਵਸ-ਦ-ਲਫਾਇਤ (1757–1834), ਅਮਰੀਕੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਉੱਚ ਅਫ਼ਸਰ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਰਸ਼ੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਆਸਟਰੀਆ ਦੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰਿਹਾ। 1799 ਵਿੱਚ ਨਿਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਫਰਾਂਸ ਪਰਤਿਆ।}}
{{Playscript|123.|ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਬਾਸਤੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 14 ਜੁਲਾਈ 1789 ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੀ ਭੀੜ ਨੇ ਇਸਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ।}}
{{Playscript|124.|ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲਨੁਮਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਸੈਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। 5 ਅਕਤੂਬਰ 1789 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਲੂਈ ਚੌਦਵੇਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਕੇ ਪੈਰਿਸ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆਂਦਾ।}}
{{Playscript|125.|ਜਾਰਜ ਜ਼ਾਕ ਦਾਂਤੋ (1769-1794), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ}}
{{Playscript|126.|ਗੇਅਰਿੰਗ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਡਰਿਕ ਹੀਗਲ (1770–1830), ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਿਸਨੇ
ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਉਲਟਾਕੇ ਅਪਣਾਇਆ।}}
{{center|{{larger|'''5.ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ'''}}}}
{{Playscript|127.|ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰਪਾਲ(1858-1932), ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਗਰਮ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ}}   
{{Playscript|128.|ਸਰ ਵੈਲੇਟਾਈਨ ਸ਼ਿਰੋਲ (1858–1928), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ।}}  
{{Playscript|129.|ਪੰਡਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ (1861-1946), ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ}}  
{{Playscript|130.|ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਮਰੂਲ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਅਤੇ ‘ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ਗਰੁੱਪ' ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵੰਡ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਕਰਜ਼ਨ ਵਾਇਲੀ ਦੀ 1 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ।}}  
{{Playscript|131.|ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।}}  
{{Playscript|132.|ਸ਼ਮਸ-ਉਲ-ਆਲਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।}}  
{{Playscript|133.|ਵਰਿੰਦਰ ਘੋਸ਼, ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ''ਯੁਗਾਂਤਰ'' ਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਅਲੀਪੁਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਮਈ 1909 ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ}}  
{{Playscript|134.| ਆਸ਼ੋਤੋਸ਼ ਬਿਸਵਾਸ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਤ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ ਪੁਲੀਸ ਕੋਰਟ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||143}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjc0pxofdaxtnwklrfp5smj5e40hslp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232131</id>
      <parentid>232130</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4958" sha1="qprm6xi9x5mhajacs494vbmcpdvus8d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{Playscript||ਆਫ਼ ਨੋਟੇਬਲਜ਼) ਜਨਵਰੀ 1787 ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਕਸ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ।}}
{{Playscript|121.|ਇਹ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|122.|ਮਾਰਕਿਵਸ-ਦ-ਲਫਾਇਤ (1757–1834), ਅਮਰੀਕੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਉੱਚ ਅਫ਼ਸਰ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਰਸ਼ੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਆਸਟਰੀਆ ਦੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰਿਹਾ। 1799 ਵਿੱਚ ਨਿਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਫਰਾਂਸ ਪਰਤਿਆ।}}
{{Playscript|123.|ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਬਾਸਤੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 14 ਜੁਲਾਈ 1789 ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੀ ਭੀੜ ਨੇ ਇਸਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ।}}
{{Playscript|124.|ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲਨੁਮਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਸੈਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। 5 ਅਕਤੂਬਰ 1789 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਲੂਈ ਚੌਦਵੇਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਕੇ ਪੈਰਿਸ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆਂਦਾ।}}
{{Playscript|125.|ਜਾਰਜ ਜ਼ਾਕ ਦਾਂਤੋ (1769-1794), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ}}
{{Playscript|126.|ਗੇਅਰਿੰਗ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਡਰਿਕ ਹੀਗਲ (1770–1830), ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਿਸਨੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਉਲਟਾਕੇ ਅਪਣਾਇਆ।}}
{{center|{{larger|'''5.ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ'''}}}}
{{Playscript|127.|ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰਪਾਲ(1858-1932), ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਗਰਮ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ}}   
{{Playscript|128.|ਸਰ ਵੈਲੇਟਾਈਨ ਸ਼ਿਰੋਲ (1858–1928), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ।}}  
{{Playscript|129.|ਪੰਡਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ (1861-1946), ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ}}  
{{Playscript|130.|ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਮਰੂਲ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਅਤੇ ‘ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ਗਰੁੱਪ' ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵੰਡ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਕਰਜ਼ਨ ਵਾਇਲੀ ਦੀ 1 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ।}}  
{{Playscript|131.|ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।}}  
{{Playscript|132.|ਸ਼ਮਸ-ਉਲ-ਆਲਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।}}  
{{Playscript|133.|ਵਰਿੰਦਰ ਘੋਸ਼, ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ''ਯੁਗਾਂਤਰ'' ਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਅਲੀਪੁਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਮਈ 1909 ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ}}  
{{Playscript|134.| ਆਸ਼ੋਤੋਸ਼ ਬਿਸਵਾਸ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਤ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ ਪੁਲੀਸ ਕੋਰਟ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||143}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qprm6xi9x5mhajacs494vbmcpdvus8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232132</id>
      <parentid>232131</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4971" sha1="s0kgmbgu35wo378bav68ungtfek4fgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{Playscript||ਆਫ਼ ਨੋਟੇਬਲਜ਼) ਜਨਵਰੀ 1787 ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਕਸ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ।}}
{{Playscript|121.|ਇਹ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|122.|ਮਾਰਕਿਵਸ-ਦ-ਲਫਾਇਤ (1757–1834), ਅਮਰੀਕੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਉੱਚ ਅਫ਼ਸਰ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਰਸ਼ੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਆਸਟਰੀਆ ਦੀਆਂ ਜੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰਿਹਾ। 1799 ਵਿੱਚ ਨਿਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਫਰਾਂਸ ਪਰਤਿਆ।}}
{{Playscript|123.|ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਬਾਸਤੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 14 ਜੁਲਾਈ 1789 ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੀ ਭੀੜ ਨੇ ਇਸਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ।}}
{{Playscript|124.|ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲਨੁਮਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਸੈਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। 5 ਅਕਤੂਬਰ 1789 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਲੂਈ ਚੌਦਵੇਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਕੇ ਪੈਰਿਸ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆਂਦਾ।}}
{{Playscript|125.|ਜਾਰਜ ਜ਼ਾਕ ਦਾਂਤੋ (1769-1794), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ}}
{{Playscript|126.|ਗੇਅਰਿੰਗ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਡਰਿਕ ਹੀਗਲ (1770–1830), ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਿਸਨੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਉਲਟਾਕੇ ਅਪਣਾਇਆ।}}
{{center|{{larger|'''5. ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ'''}}}}
{{dhr|1em}}
{{Playscript|127.|ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰਪਾਲ(1858-1932), ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਗਰਮ ਦਲ ਦੇ ਨੇਤਾ}}   
{{Playscript|128.|ਸਰ ਵੈਲੇਟਾਈਨ ਸ਼ਿਰੋਲ (1858–1928), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ।}}  
{{Playscript|129.|ਪੰਡਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ (1861-1946), ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ}}  
{{Playscript|130.|ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਮਰੂਲ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਅਤੇ ‘ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ਗਰੁੱਪ' ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵੰਡ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੇ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਕਰਜ਼ਨ ਵਾਇਲੀ ਦੀ 1 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ।}}  
{{Playscript|131.|ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।}}  
{{Playscript|132.|ਸ਼ਮਸ-ਉਲ-ਆਲਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਅਪੀਲ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।}}  
{{Playscript|133.|ਵਰਿੰਦਰ ਘੋਸ਼, ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ''ਯੁਗਾਂਤਰ'' ਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਅਲੀਪੁਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਮਈ 1909 ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ}}  
{{Playscript|134.| ਆਸ਼ੋਤੋਸ਼ ਬਿਸਵਾਸ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਸਤ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੀਪੁਰ ਪੁਲੀਸ ਕੋਰਟ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||143}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0kgmbgu35wo378bav68ungtfek4fgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/142</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68890</id>
    <revision>
      <id>232128</id>
      <parentid>207687</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="fcmx8jg3qv1ikeymlgogf7m6nusuydf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|100.|ਜਾਨ ਲਾਕ (1632-1707), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|101.|ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਨਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਰਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਇਸਾਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਹਿਊਗੋ ਦੇ ਫਾਟਕ ਉਪਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ।}}
{{Playscript|102.|ਹਿਊਬਰਟ ਲੈਗੂਏਹ (1518-1581), ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|103.|ਜਾਰਜ ਬੁਕਾਨਨ (1506-1582), ਸਕਾਟਿਸ਼ ਵਿਚਾਰਵਾਨ}}
{{Playscript|104.|ਜੇਸੂਇਟ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਜੀਸਸ ਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਇਸ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਸਭਾ ਦਾ
ਗਠਨ 1540 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।}}
{{Playscript|105.|ਬੇਲਾਮਿਨ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਧਰਮਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਪ ਕੋਲ ਅਯੋਗ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।}}
{{Playscript|106.|ਜੁਆਨ-ਦ-ਮਾਰੀਇਨਾ (1536-1624), ਸਪੇਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੋ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ।}}
{{Playscript|107.|ਜੇਮਜ਼ ਪ੍ਰਥਮ (1602-1625), ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਿਸਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|108.|ਜੇਮਜ਼ ਦੂਜਾ (1633–1701), ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪੱਖੀ ਰਾਜਾ ਜਿਸਨੂੰ 1688 ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮਗਰੋਂ ਗੱਦੀ ਛੱਡਕੇ ਫਰਾਂਸ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ।}}
{{Playscript|109.|ਯਾ ਬੋਦੈਂ (1530–1596), ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|110.|ਅਲਥੂਸੀਅਸ (1557-1638), ਜਰਮਨ ਵਿਧੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ}}
{{Playscript|111.|ਹਿਊਗੋ ਗਰੋਟੀਯਸ (1583-1645), ਡੱਚ ਵਿਧੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ}}
{{Playscript|112.|ਪਿਲਗ੍ਰਿਮਜ਼ ਫਾਦਰਜ਼', ਚਰਚ ਦੇ ਪਿਊਰਟਨ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਜਿਹੜਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਵਸਣ ਲਈ ਮੇਫਲਾਵਰ ਨਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ।}}
{{Playscript|113.|ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ(1608–1674)}}
{{Playscript|114.|ਸਿਪਨੋਜ਼ਾ (1632–1677),ਦੇਸਕਾਰਤੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਡੱਚ ਫਿਲਾਸਫਰ, ਗੈਰ ਪਰੰਪਰਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਛੇਕਿਆ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|115.|ਪੁਫੇਨਡੋਰ, ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਰਕ ਫਾਨ ਪੁਫੇਲਡੋਰ (1632-1684) ਜਰਮਨ ਚਿੰਤਕ}}
{{Playscript|116.|ਪੁਫੋਨਡੋਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ''ਜਯੂਰੋ ਨੇਚੁਰੀ ਇਟ ਜੇਨਟਿਯਮ'' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ}}
{{Playscript|117.|ਡੇਨਿਸ ਦਿਦਰੋ(1733-1784), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ}}
{{Playscript|118.|ਇਹ ਕੋਈ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ}}
{{Playscript|119.| ਚਾਰਲਸ ਅਲੈਕਜਾਂਦਰ ਦਾ ਕੋਲੋਨ (1734–1802), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ}}
{{Playscript|120.|ਰਾਜ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਕੈਲੋਨ ਨੇ ਕਰਜ਼ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਮਨਜੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੋਟੇਬਲਜ਼ ਭਾਵ ਕੁਲੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਲੀਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਅਸੈਂਬਲੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||142}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fcmx8jg3qv1ikeymlgogf7m6nusuydf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232129</id>
      <parentid>232128</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4812" sha1="fvfvfhntowfb5n8xyp6kgefv1y13i0d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|1em}}
{{Playscript|100.|ਜਾਨ ਲਾਕ (1632-1707), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|101.|ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਨਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਰਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਇਸਾਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਹਿਊਗੋ ਦੇ ਫਾਟਕ ਉਪਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ।}}
{{Playscript|102.|ਹਿਊਬਰਟ ਲੈਗੂਏਹ (1518-1581), ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|103.|ਜਾਰਜ ਬੁਕਾਨਨ (1506-1582), ਸਕਾਟਿਸ਼ ਵਿਚਾਰਵਾਨ}}
{{Playscript|104.|ਜੇਸੂਇਟ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਜੀਸਸ ਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਇਸ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਸਭਾ ਦਾ ਗਠਨ 1540 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।}}
{{Playscript|105.|ਬੇਲਾਮਿਨ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਧਰਮਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਪ ਕੋਲ ਅਯੋਗ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।}}
{{Playscript|106.|ਜੁਆਨ-ਦ-ਮਾਰੀਇਨਾ (1536-1624), ਸਪੇਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੋ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ।}}
{{Playscript|107.|ਜੇਮਜ਼ ਪ੍ਰਥਮ (1602-1625), ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਿਸਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|108.|ਜੇਮਜ਼ ਦੂਜਾ (1633–1701), ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪੱਖੀ ਰਾਜਾ ਜਿਸਨੂੰ 1688 ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮਗਰੋਂ ਗੱਦੀ ਛੱਡਕੇ ਫਰਾਂਸ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ।}}
{{Playscript|109.|ਯਾ ਬੋਦੈਂ (1530–1596), ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|110.|ਅਲਥੂਸੀਅਸ (1557-1638), ਜਰਮਨ ਵਿਧੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ}}
{{Playscript|111.|ਹਿਊਗੋ ਗਰੋਟੀਯਸ (1583-1645), ਡੱਚ ਵਿਧੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ}}
{{Playscript|112.|ਪਿਲਗ੍ਰਿਮਜ਼ ਫਾਦਰਜ਼', ਚਰਚ ਦੇ ਪਿਊਰਟਨ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਜਿਹੜਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਵਸਣ ਲਈ ਮੇਫਲਾਵਰ ਨਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ।}}
{{Playscript|113.|ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ(1608–1674)}}
{{Playscript|114.|ਸਿਪਨੋਜ਼ਾ (1632–1677),ਦੇਸਕਾਰਤੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਡੱਚ ਫਿਲਾਸਫਰ, ਗੈਰ ਪਰੰਪਰਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਛੇਕਿਆ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|115.|ਪੁਫੇਨਡੋਰ, ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਰਕ ਫਾਨ ਪੁਫੇਲਡੋਰ (1632-1684) ਜਰਮਨ ਚਿੰਤਕ}}
{{Playscript|116.|ਪੁਫੋਨਡੋਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ''ਜਯੂਰੋ ਨੇਚੁਰੀ ਇਟ ਜੇਨਟਿਯਮ'' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ}}
{{Playscript|117.|ਡੇਨਿਸ ਦਿਦਰੋ(1733-1784), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ}}
{{Playscript|118.|ਇਹ ਕੋਈ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਭਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ}}
{{Playscript|119.| ਚਾਰਲਸ ਅਲੈਕਜਾਂਦਰ ਦਾ ਕੋਲੋਨ (1734–1802), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ}}
{{Playscript|120.|ਰਾਜ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਕੈਲੋਨ ਨੇ ਕਰਜ਼ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਮਨਜੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੋਟੇਬਲਜ਼ ਭਾਵ ਕੁਲੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਤੇ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਲੀਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਅਸੈਂਬਲੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||142}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvfvfhntowfb5n8xyp6kgefv1y13i0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/141</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68892</id>
    <revision>
      <id>232126</id>
      <parentid>207685</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T06:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4257" sha1="e7fmcwbba2vf07n3jmymevaopmqvw1z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|1em}}
{{Playscript||ਮਾਰਕੇ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ।}}
{{Playscript|82.|ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੰਤਕ ਜਾਂ-ਜੱਕ-ਰੂਸੋ (1712-1778) ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ''ਐਮਿਲੀ'' (1762) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। }}
{{Playscript|83.|ਐਸ.ਸੀ. ਜਾਂ-ਜੱਕ-ਰੂਸੋ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਕੰਟੈਕਟ'' ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਰਾਜ ਦਾ ਚਿਤਰ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ
ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|84.| ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ 1861 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਜੇਲ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।}}
{{center|'''4. ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ'''}}
{{Playscript|85.|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ}}
{{Playscript|86.|ਐਪੀਕਿਊਰਸ (341-270 ਈ.ਪੂ.), ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮਿਕ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸੁਖਮਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|87.|ਜੇਨੋ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|88.|ਕੈਟੋ ਦ. ਯੰਗਰ (95-46 ਈ.ਪੂ.) ਰੋਮਨ ਸਟੋਇਕਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਕ }}
{{Playscript|89.| ਲਿਊਸੀਅਸ ਅਨੀਅਸ ਸੈਨੇਕਾ (4 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 65 ਈ.), ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਨੀਰੋ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਜਿਸਨੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਟੋਇਕਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਲਿਖੇ । ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰੋਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਜਾ ਭੁਗਤਣੀ ਪਈ।}}
{{Playscript|90.|ਮਾਰਕਸ ਆਰੇਲਿਯਸ ਐਤੀਨਿਯਸ (121-180 ਈ.), ਰੋਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ}}
{{Playscript|91.|ਐਂਟੀਸਥੇਨੀਜ (444-365 ਈ.ਪੂ.), ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript92||ਐਂਟੋਨੀਅਸ ਪਾਇਸ (86-161 ਈ.), ਰੋਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਜਿਸਦੇ ਰਾਜਕਾਲ (138-161 ਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਸੀ।}}
{{Playscript|93.|ਸਮਰਾਟ ਵੱਲੋਂ ਗਠਿਤ ਸ਼ਾਹੀ ਕਮੇਟੀ}}
{{Playscript|94.|ਪ੍ਰਚਲਤ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ}}
{{Playscript|95.|ਥਾਮਸ ਐਕਿਵਨਾਸ਼, ਇਟਲੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ}}
{{Playscript|96.| ਮਾਰਸਲਿਊ, ਇਟਲੀ ਦੇ ਪਾਦੂਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਾਸੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜਿਸਨੇ ਚਰਚ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ''ਡਿਫੈਂਸਰ ਪੈਸਿਸ'' ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਤੇ ਕਾਫੀ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ।}}
{{Playscript|97.| ਫਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ (1561-1626), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|98.|  ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਾਸਫਰ ਜਿਸਨੇ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚਲੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ‘ਡਿਸਕੋਰਸ ਆਨ ਮੈਟਰ' 1613 ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ।}}
{{Playscript|99.|ਇਟਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਜਿਸਨੇ ''‘ਪ੍ਰਿੰਸ''' ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਦੇ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। }}&lt;noinclude&gt;{{rh||141}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7fmcwbba2vf07n3jmymevaopmqvw1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232127</id>
      <parentid>232126</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T06:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4258" sha1="nu7r0ge6r74dz2k3cv8v8rt5j2ifrz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|1em}}
{{Playscript||ਮਾਰਕੇ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ।}}
{{Playscript|82.|ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੰਤਕ ਜਾਂ-ਜੱਕ-ਰੂਸੋ (1712-1778) ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ''ਐਮਿਲੀ'' (1762) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। }}
{{Playscript|83.|ਐਸ.ਸੀ. ਜਾਂ-ਜੱਕ-ਰੂਸੋ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਕੰਟੈਕਟ'' ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਰਾਜ ਦਾ ਚਿਤਰ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|84.| ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ 1861 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਜੇਲ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।}}
{{center|'''4. ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ'''}}
{{Playscript|85.|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ}}
{{Playscript|86.|ਐਪੀਕਿਊਰਸ (341-270 ਈ.ਪੂ.), ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮਿਕ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸੁਖਮਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|87.|ਜੇਨੋ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|88.|ਕੈਟੋ ਦ. ਯੰਗਰ (95-46 ਈ.ਪੂ.) ਰੋਮਨ ਸਟੋਇਕਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਕ }}
{{Playscript|89.| ਲਿਊਸੀਅਸ ਅਨੀਅਸ ਸੈਨੇਕਾ (4 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 65 ਈ.), ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਨੀਰੋ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਜਿਸਨੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਟੋਇਕਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਲਿਖੇ । ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰੋਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਜਾ ਭੁਗਤਣੀ ਪਈ।}}
{{Playscript|90.|ਮਾਰਕਸ ਆਰੇਲਿਯਸ ਐਤੀਨਿਯਸ (121-180 ਈ.), ਰੋਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ}}
{{Playscript|91.|ਐਂਟੀਸਥੇਨੀਜ (444-365 ਈ.ਪੂ.), ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ}}
{{Playscript|92.|ਐਂਟੋਨੀਅਸ ਪਾਇਸ (86-161 ਈ.), ਰੋਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਜਿਸਦੇ ਰਾਜਕਾਲ (138-161 ਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਸੀ।}}
{{Playscript|93.|ਸਮਰਾਟ ਵੱਲੋਂ ਗਠਿਤ ਸ਼ਾਹੀ ਕਮੇਟੀ}}
{{Playscript|94.|ਪ੍ਰਚਲਤ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ}}
{{Playscript|95.|ਥਾਮਸ ਐਕਿਵਨਾਸ਼, ਇਟਲੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ}}
{{Playscript|96.| ਮਾਰਸਲਿਊ, ਇਟਲੀ ਦੇ ਪਾਦੂਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਾਸੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜਿਸਨੇ ਚਰਚ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ''ਡਿਫੈਂਸਰ ਪੈਸਿਸ'' ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਤੇ ਕਾਫੀ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ।}}
{{Playscript|97.| ਫਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ (1561-1626), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|98.|  ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਾਸਫਰ ਜਿਸਨੇ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚਲੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ‘ਡਿਸਕੋਰਸ ਆਨ ਮੈਟਰ' 1613 ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ।}}
{{Playscript|99.|ਇਟਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਜਿਸਨੇ ''‘ਪ੍ਰਿੰਸ''' ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਦੇ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। }}&lt;noinclude&gt;{{rh||141}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nu7r0ge6r74dz2k3cv8v8rt5j2ifrz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/140</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68893</id>
    <revision>
      <id>232121</id>
      <parentid>207682</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="mb30s0dez8h13uwqw2xjcg3n6top5wg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''3 . ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ'''}}}}
{{Playscript|64.|1848 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕੋਲੋਨ (ਜਰਮਨੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ
ਰੋਜਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ New Rheinische Zieting ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 1848 ਵਿੱਚ
ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਨਾ ਦੇਣ
ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।ਕੋਲੋਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਜਿਊਰੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਦੱਸਿਆ।ਉਸਨੂੰ ਬਰੀ ਤਾਂ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।}}
{{Playscript| | }}
65. ਤੋਮਾਸੇ ਕੈਂਮਪਾਨੇਲਾ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ

66. ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ (1802-1885), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਜਿਸਦਾ ‘ਲਾ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲ' ਸੰਸਾਰ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ।

67. ਮਰਾਠਾ ਸੰਤ ਰਾਮਦਾਸ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਸੀ।

68. ਲਾਇਕਰਗਸ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ

69. ਸੋਲੋਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ

70. ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (570-672), ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ

71. ਨਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਰਟ (1769-1821)

72. ਫਿਓਦੋਰ ਮਿਖਾਇਲਵਿਚ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ (1821-1881), ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ

73. ਐਡਮੰਡ ਬਰਕ (1722–1797), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ

74. ਸ਼ਾਇਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ
ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ

75. ਰਿਚਰਡ ਹੂਕਰ (1554-1600), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਵੇਤਾ

76. ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੈਕਸਟੋਨ (1723-1780), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਕਮੈਂਟਰੀ
ਆਨ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ।

77. ਜਾਨ ਆਸਟਨ ( 1811-1880), ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ

78. ਥਾਮਸ ਹਾਬਸ (1588-1689), ਰਾਜਤੰਤਰੀ ਨਿਰੰਕਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ

79. ਡਾਇਨੋਸੀਅਸ ਦ ਐਡਲਰ (430-367 ਈ.ਪੂ.), ਸਾਇਰੇਕਯੂਸ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਸਕ

80. ਡ੍ਰੈਕੋ, ਏਥਨਜ (ਯੂਨਾਨ) ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਈਸਾ ਦਾ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਜਿਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਲਿਖਤ
ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਤਰਕਹੀਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

81. ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ (1865-1928), ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||140}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mb30s0dez8h13uwqw2xjcg3n6top5wg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232122</id>
      <parentid>232121</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="r76f8b5vk0z575fc9am0kp95jqx9pfq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''3 . ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ'''}}}}
{{Playscript|64.|1848 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕੋਲੋਨ (ਜਰਮਨੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੋਜਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ New Rheinische Zieting ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 1848 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਨਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।ਕੋਲੋਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਜਿਊਰੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਦੱਸਿਆ।ਉਸਨੂੰ ਬਰੀ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।}}
{{Playscript| | }}
65. ਤੋਮਾਸੇ ਕੈਂਮਪਾਨੇਲਾ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ

66. ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ (1802-1885), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਜਿਸਦਾ ‘ਲਾ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲ' ਸੰਸਾਰ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ।

67. ਮਰਾਠਾ ਸੰਤ ਰਾਮਦਾਸ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਸੀ।

68. ਲਾਇਕਰਗਸ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ

69. ਸੋਲੋਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ

70. ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (570-672), ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ

71. ਨਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਰਟ (1769-1821)

72. ਫਿਓਦੋਰ ਮਿਖਾਇਲਵਿਚ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ (1821-1881), ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ

73. ਐਡਮੰਡ ਬਰਕ (1722–1797), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ

74. ਸ਼ਾਇਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ
ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ

75. ਰਿਚਰਡ ਹੂਕਰ (1554-1600), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਵੇਤਾ

76. ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੈਕਸਟੋਨ (1723-1780), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਕਮੈਂਟਰੀ
ਆਨ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ।

77. ਜਾਨ ਆਸਟਨ ( 1811-1880), ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ

78. ਥਾਮਸ ਹਾਬਸ (1588-1689), ਰਾਜਤੰਤਰੀ ਨਿਰੰਕਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ

79. ਡਾਇਨੋਸੀਅਸ ਦ ਐਡਲਰ (430-367 ਈ.ਪੂ.), ਸਾਇਰੇਕਯੂਸ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਸਕ

80. ਡ੍ਰੈਕੋ, ਏਥਨਜ (ਯੂਨਾਨ) ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਈਸਾ ਦਾ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਜਿਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਲਿਖਤ
ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਤਰਕਹੀਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

81. ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ (1865-1928), ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||140}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r76f8b5vk0z575fc9am0kp95jqx9pfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232124</id>
      <parentid>232122</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T06:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4431" sha1="65xrjwxlhf6oq8pzjg11xaer92fg5oc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''3 . ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ'''}}}}
{{Playscript|64.|1848 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕੋਲੋਨ (ਜਰਮਨੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੋਜਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ''New Rheinische Zieting'' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 1848 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਨਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।ਕੋਲੋਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਜਿਊਰੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਦੱਸਿਆ।ਉਸਨੂੰ ਬਰੀ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|65.|ਤੋਮਾਸੇ ਕੈਂਮਪਾਨੇਲਾ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ}}
{{Playscript|66.| ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ (1802-1885), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਜਿਸਦਾ ‘ਲਾ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲ' ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ।}}
{{Playscript|67.|ਮਰਾਠਾ ਸੰਤ ਰਾਮਦਾਸ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਸੀ।}}
{{Playscript|68.| ਲਾਇਕਰਗਸ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ}}
{{Playscript|69.|ਸੋਲੋਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ}}
{{Playscript|70.|ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (570-672), ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ}}
{{Playscript|71.|ਨਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਰਟ (1769-1821)}}
{{Playscript|72.|ਫਿਓਦੋਰ ਮਿਖਾਇਲਵਿਚ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ (1821-1881), ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ}}
{{Playscript|73.|ਐਡਮੰਡ ਬਰਕ (1722–1797), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|74.|ਸ਼ਾਇਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ
ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ}}
{{Playscript|75.|ਰਿਚਰਡ ਹੂਕਰ (1554-1600), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਵੇਤਾ }}
{{Playscript|76.|ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੈਕਸਟੋਨ (1723-1780), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ''ਕਮੈਂਟਰੀ
ਆਨ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ'' ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ।}}
{{Playscript|77.|ਜਾਨ ਆਸਟਨ ( 1811-1880), ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|78.|ਥਾਮਸ ਹਾਬਸ (1588-1689), ਰਾਜਤੰਤਰੀ ਨਿਰੰਕਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ }}
{{Playscript|79.|ਡਾਇਨੋਸੀਅਸ ਦ ਐਡਲਰ (430-367 ਈ.ਪੂ.), ਸਾਇਰੇਕਯੂਸ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਸਕ }}
{{Playscript|80.|ਡ੍ਰੈਕੋ, ਏਥਨਜ (ਯੂਨਾਨ) ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਈਸਾ ਦਾ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਜਿਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਤਰਕਹੀਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। }}
{{Playscript|81.| ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ (1865-1928), ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||140}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>65xrjwxlhf6oq8pzjg11xaer92fg5oc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232125</id>
      <parentid>232124</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T06:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="g0v50r9rf6zpqzktwkgqughzuwkcs89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Dharanheaven07&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''3 . ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ'''}}}}
{{Playscript|64.|1848 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕੋਲੋਨ (ਜਰਮਨੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੋਜਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ''New Rheinische Zieting'' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 1848 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਨਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।ਕੋਲੋਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਜਿਊਰੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਦੱਸਿਆ।ਉਸਨੂੰ ਬਰੀ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|65.|ਤੋਮਾਸੇ ਕੈਂਮਪਾਨੇਲਾ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ}}
{{Playscript|66.| ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ (1802-1885), ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਜਿਸਦਾ ‘ਲਾ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲ' ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਹੈ।}}
{{Playscript|67.|ਮਰਾਠਾ ਸੰਤ ਰਾਮਦਾਸ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਸੀ।}}
{{Playscript|68.| ਲਾਇਕਰਗਸ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ}}
{{Playscript|69.|ਸੋਲੋਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ}}
{{Playscript|70.|ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (570-672), ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ}}
{{Playscript|71.|ਨਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਰਟ (1769-1821)}}
{{Playscript|72.|ਫਿਓਦੋਰ ਮਿਖਾਇਲਵਿਚ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ (1821-1881), ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ}}
{{Playscript|73.|ਐਡਮੰਡ ਬਰਕ (1722–1797), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|74.|ਸ਼ਾਇਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ}}
{{Playscript|75.|ਰਿਚਰਡ ਹੂਕਰ (1554-1600), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਵੇਤਾ }}
{{Playscript|76.|ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੈਕਸਟੋਨ (1723-1780), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ''ਕਮੈਂਟਰੀ ਆਨ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ'' ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ।}}
{{Playscript|77.|ਜਾਨ ਆਸਟਨ ( 1811-1880), ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|78.|ਥਾਮਸ ਹਾਬਸ (1588-1689), ਰਾਜਤੰਤਰੀ ਨਿਰੰਕਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕ }}
{{Playscript|79.|ਡਾਇਨੋਸੀਅਸ ਦ ਐਡਲਰ (430-367 ਈ.ਪੂ.), ਸਾਇਰੇਕਯੂਸ ਦਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਸਕ }}
{{Playscript|80.|ਡ੍ਰੈਕੋ, ਏਥਨਜ (ਯੂਨਾਨ) ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਈਸਾ ਦਾ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਜਿਸਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਤਰਕਹੀਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। }}
{{Playscript|81.| ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ (1865-1928), ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਮੌਤ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||140}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0v50r9rf6zpqzktwkgqughzuwkcs89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/139</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68898</id>
    <revision>
      <id>232106</id>
      <parentid>231984</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4570" sha1="blyoqgl2iu5x4rkvaxpdvnrak4itr69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|49.|ਸਰ ਹੇਨਰੀ ਸਮਰ ਮੈਨ (1822-1888), ਭਾਰਤੀ ਕਾਊਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ}}
{{Playscript|50.|ਮਾਰਿਸ ਹਿਲਕਵੀਟ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|51.|ਕਾਰਲ ਕਾਊਟਸਕੀ (1854-1938), ਜਰਮਨ ਸਮਾਜਕ ਲੋਕਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨੇਤਾ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ}}
{{Playscript|52.|ਜੈਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥ ਲੰਡਨ (1876-1916) ਦਾ 1908 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਾਵਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ।}}
{{Playscript|53.|ਯੂਜੀਨ ਪੋਤੀਏ ਵੱਲੋ ਪੈਰਿਸ ਕਮਿਊਨ 1871 ਸਮੇਂ ਫਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਗੀਤ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਰਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।}}
{{Playscript|54.|ਲਾ ਮਾਰਸਾਈਏਜ਼ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਜੋ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1792 ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਪਤਾਨ ਕਲੌਦ ਜੌਸਿਫ਼ ਦ ਲਿੱਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਸਾਈਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਿਸ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਦਿਆਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਾਇਆ ਤਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਜੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|55.|ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ}}
{{Playscript|56.|ਨਿਕੋਲਾਈ ਹਵਾਨੋਵਿਚ ਬੁਖਾਰਿਨ (1888–1938) ਰੂਸੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ। ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧਾਂ ਕਾਰਣ 1937 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।}}
{{Playscript|57.|ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕ}}
{{Playscript|58.|ਲਿਉਨ ਟਰਾਟਸਕੀ (1879-1940), ਰੂਸੀ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੇਤਾ, ਚਿੰਤਕ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।}}
{{Playscript|59.|ਲੈਨਿਨ : ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਉਚਤਮ ਅਵਸਥਾ}}
{{Playscript|60.|ਅਗਸਤ ਬੇਬਲ (1840-1913), ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਜਰਮਨ ਦੇ ਮਜਦੂਰ ਸੰਘ ਦਾ ਨੇਤਾ}}
{{Playscript|61.|ਲਿਉਨ ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਲੈਸਨਜ਼ ਆਫ਼ ਅਕਤੂਬਰ 1917''}}
{{Playscript|62.|ਪੰਨੇ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਥੱਲੇ ਬੀ . ਕੇ. ਦੱਤ ਦੇ ਟੇਢੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ, ਤਾਰੀਕ ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਈ ਹੈ}}
{{Playscript|63.|ਪੰਨਾ 67 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੀ. ਕੇ. ਦੱਤ ਦੇ 22 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਤਾਰੀਕ ਸਮੇਤ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ - ''ਸ਼੍ਰੀ ਬੀ.ਕੇ. ਦੱਤ ਦੀ ਇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਠੜੀ ਨੰਬਰ 137, ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 22 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਲਿਆ ਦਸਤਖ਼ਤ।'' ਇਸਦੇ ਅੱਗੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||139}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>blyoqgl2iu5x4rkvaxpdvnrak4itr69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232107</id>
      <parentid>232106</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4570" sha1="57dq2n47b1u2hxlt06atvxekf6o2v21" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|49.|ਸਰ ਹੇਨਰੀ ਸਮਰ ਮੈਨ (1822-1888), ਭਾਰਤੀ ਕਾਊਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ}}
{{Playscript|50.|ਮਾਰਿਸ ਹਿਲਕਵੀਟ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|51.|ਕਾਰਲ ਕਾਊਟਸਕੀ (1854-1938), ਜਰਮਨ ਸਮਾਜਕ ਲੋਕਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨੇਤਾ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ}}
{{Playscript|52.|ਜੈਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥ ਲੰਡਨ (1876-1916) ਦਾ 1908 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਾਵਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ।}}
{{Playscript|53.|ਯੂਜੀਨ ਪੋਤੀਏ ਵੱਲੋ ਪੈਰਿਸ ਕਮਿਊਨ 1871 ਸਮੇਂ ਫਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਗੀਤ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਰਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।}}
{{Playscript|54.|ਲਾ ਮਾਰਸਾਈਏਜ਼ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਜੋ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1792 ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਪਤਾਨ ਕਲੌਦ ਜੌਸਿਫ਼ ਦ ਲਿੱਲ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਸਾਈਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਿਸ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਦਿਆਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਾਇਆ ਤਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਜੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|55.|ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ}}
{{Playscript|56.|ਨਿਕੋਲਾਈ ਹਵਾਨੋਵਿਚ ਬੁਖਾਰਿਨ (1888–1938) ਰੂਸੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ। ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧਾਂ ਕਾਰਣ 1937 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।}}
{{Playscript|57.|ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕ}}
{{Playscript|58.|ਲਿਉਨ ਟਰਾਟਸਕੀ (1879-1940), ਰੂਸੀ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੇਤਾ, ਚਿੰਤਕ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।}}
{{Playscript|59.|ਲੈਨਿਨ : ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਉਚਤਮ ਅਵਸਥਾ}}
{{Playscript|60.|ਅਗਸਤ ਬੇਬਲ (1840-1913), ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਜਰਮਨ ਦੇ ਮਜਦੂਰ ਸੰਘ ਦਾ ਨੇਤਾ}}
{{Playscript|61.|ਲਿਉਨ ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਲੈਸਨਜ਼ ਆਫ਼ ਅਕਤੂਬਰ 1917''}}
{{Playscript|62.|ਪੰਨੇ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਥੱਲੇ ਬੀ . ਕੇ. ਦੱਤ ਦੇ ਟੇਢੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ, ਤਾਰੀਕ ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਈ ਹੈ}}
{{Playscript|63.|ਪੰਨਾ 67 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੀ. ਕੇ. ਦੱਤ ਦੇ 22 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਤਾਰੀਕ ਸਮੇਤ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ - ''ਸ਼੍ਰੀ ਬੀ.ਕੇ. ਦੱਤ ਦੀ ਇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਠੜੀ ਨੰਬਰ 137, ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 22 ਜੁਲਾਈ 1930 ਨੂੰ ਲਿਆ ਦਸਤਖ਼ਤ।'' ਇਸਦੇ ਅੱਗੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹਨ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||139}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57dq2n47b1u2hxlt06atvxekf6o2v21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/138</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68900</id>
    <revision>
      <id>232116</id>
      <parentid>206397</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="d45fkyahswzikdahy6276l09n5nozei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;28.{{gap}}ਯੂਜੀਨ ਬੀ, ਡੋਬਸ (1855-1926), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ
29.{{gap}}ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਏਰ (1872-1937), ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ
30.{{gap}}ਫੈਡਰਿਕ ਹੈਰੀਸਨ (1831-1923), ਲੇਖਕ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ
31. ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ (1793-1826), ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
32 . {{gap}}ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰੋਰ ਗੁਆਰਦਿਰਆ(1859–1909), ਸਪੇਨ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸ {{gap}}ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲੇਖੋਰੀ ਕਾਰਨ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਹੱਤਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
##33.{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ (1750–1850), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ
34.{{gap}}ਲਾਰਡ ਟੈਨੀਸਨ (1809-1897), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ
35.{{gap}}ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਿਅਰ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।
36.{{gap}}ਜੋਸਫ਼ ਕੈਂਪਬੈੱਲ (1879-1944),ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਕਵੀ
37.{{gap}}ਆਰਥਰ ਹੱਜ ਕਲਾਗ (1819-1861), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ
38.{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ (1712-1786), ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਾਲਮ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ
39.{{gap}}ਵੇਰਾ ਨਿਕੋਲਾਏਨਾ ਫਿਗਨਰ, ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤ {{gap}}ਜੋ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ
#2. ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ( 1788-1824) ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਝੀਲ ਨੇੜਲੀ ਚਿਲੋਨ ਕਿਲੇ ਦੀ ਜੇਲ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਫਰਾਂਸਿਸਵਾ ਦੀ ਬੋਨਿਵਾਰ ਦੇ ਜੇਲ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
41.{{gap}}ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਕਜਾਂਦਰ ਮੋਰੋਜੋਵ (1854-1946), ਰੂਸ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿਸਨੇ 1880 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦਾ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 25 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
42.{{gap}}ਸਲੂਸੇਲਬਰਗ ਕਸਬੇ ਨੇੜਲੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸ ਬਦਨਾਮ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰਵਾਦੀਏ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਭਰਾ ਅਲੈਗਜਾਂਦਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
43.{{gap}}ਚਾਰਲਸ ਮੈਕੇ (1814-1889), ਸਕਾਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ
44.{{gap}}ਚਾਰਲਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ (1860-1935), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਔਰਤ ਨੇਤਾ
45.{{gap}}ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 40 ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਲਿਖਣੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ 40 {{gap}}ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਮਰੇ ਬਣਨੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹਨ।
46.{{gap}}ਆਰਕਾਦਿਏਵਿਚ ਸਤੋਲੀਪਿਨ (1862-1911), 1906 ਤੋਂ 1911 ਤੱਕ ਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜ਼ਾਲਮ {{gap}}ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
47.{{gap}}ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ (1820-1903), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ
48.{{gap}}ਆਗਸਤ ਕਾਮਤੇ ( 1798-1857) ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||138}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d45fkyahswzikdahy6276l09n5nozei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232118</id>
      <parentid>232116</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5028" sha1="dy4aw1y9m47z9rqc18mi4vg44ruaz1e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{sp|23}}ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ (1793-1826), ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ


&lt;poem&gt;28.{{gap}}ਯੂਜੀਨ ਬੀ, ਡੋਬਸ (1855-1926), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ
29.{{gap}}ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਏਰ (1872-1937), ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ
30.{{gap}}ਫੈਡਰਿਕ ਹੈਰੀਸਨ (1831-1923), ਲੇਖਕ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ
31. ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ (1793-1826), ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
32 . {{gap}}ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰੋਰ ਗੁਆਰਦਿਰਆ(1859–1909), ਸਪੇਨ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸ {{gap}}ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲੇਖੋਰੀ ਕਾਰਨ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਹੱਤਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
##33.{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ (1750–1850), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ
34.{{gap}}ਲਾਰਡ ਟੈਨੀਸਨ (1809-1897), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ
35.{{gap}}ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਿਅਰ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।
36.{{gap}}ਜੋਸਫ਼ ਕੈਂਪਬੈੱਲ (1879-1944),ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਕਵੀ
37.{{gap}}ਆਰਥਰ ਹੱਜ ਕਲਾਗ (1819-1861), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ
38.{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ (1712-1786), ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਾਲਮ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ
39.{{gap}}ਵੇਰਾ ਨਿਕੋਲਾਏਨਾ ਫਿਗਨਰ, ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤ {{gap}}ਜੋ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ
#2. ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ( 1788-1824) ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਝੀਲ ਨੇੜਲੀ ਚਿਲੋਨ ਕਿਲੇ ਦੀ ਜੇਲ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਫਰਾਂਸਿਸਵਾ ਦੀ ਬੋਨਿਵਾਰ ਦੇ ਜੇਲ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
41.{{gap}}ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਕਜਾਂਦਰ ਮੋਰੋਜੋਵ (1854-1946), ਰੂਸ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿਸਨੇ 1880 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦਾ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 25 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
42.{{gap}}ਸਲੂਸੇਲਬਰਗ ਕਸਬੇ ਨੇੜਲੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸ ਬਦਨਾਮ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰਵਾਦੀਏ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਭਰਾ ਅਲੈਗਜਾਂਦਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
43.{{gap}}ਚਾਰਲਸ ਮੈਕੇ (1814-1889), ਸਕਾਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ
44.{{gap}}ਚਾਰਲਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ (1860-1935), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਔਰਤ ਨੇਤਾ
45.{{gap}}ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 40 ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਲਿਖਣੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ 40 {{gap}}ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਮਰੇ ਬਣਨੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹਨ।
46.{{gap}}ਆਰਕਾਦਿਏਵਿਚ ਸਤੋਲੀਪਿਨ (1862-1911), 1906 ਤੋਂ 1911 ਤੱਕ ਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜ਼ਾਲਮ {{gap}}ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
47.{{gap}}ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ (1820-1903), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ
48.{{gap}}ਆਗਸਤ ਕਾਮਤੇ ( 1798-1857) ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||138}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dy4aw1y9m47z9rqc18mi4vg44ruaz1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232119</id>
      <parentid>232118</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>232119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4904" sha1="3a5get9tcris31o0drkw6f5djm6eu6m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|28.|ਯੂਜੀਨ ਬੀ, ਡੋਬਸ (1855-1926), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ}}
{{Playscript|29.|ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਏਰ (1872-1937), ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|30.|ਫੈਡਰਿਕ ਹੈਰੀਸਨ (1831-1923), ਲੇਖਕ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ}}
{{Playscript|31.|ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ (1793-1826), ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ}}
{{Playscript|32.|ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰੋਰ ਗੁਆਰਦਿਰਆ(1859–1909), ਸਪੇਨ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲੇਖੋਰੀ ਕਾਰਨ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਹੱਤਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|33.|ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ (1750–1850), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ}}
{{Playscript|34.|ਲਾਰਡ ਟੈਨੀਸਨ (1809-1897), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ}}
{{Playscript|35.|ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਿਅਰ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।}}
{{Playscript|36.|ਜੋਸਫ਼ ਕੈਂਪਬੈੱਲ (1879-1944),ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਕਵੀ}}
{{Playscript|37.|ਆਰਥਰ ਹੱਜ ਕਲਾਗ (1819-1861), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ}}
{{Playscript|38.|ਫਰੈਡਰਿਕ (1712-1786), ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਾਲਮ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ}}
{{Playscript|39.|ਵੇਰਾ ਨਿਕੋਲਾਏਨਾ ਫਿਗਨਰ, ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ}}
{{Playscript|40.|ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ( 1788-1824) ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਝੀਲ ਨੇੜਲੀ ਚਿਲੋਨ ਕਿਲੇ ਦੀ ਜੇਲ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਫਰਾਂਸਿਸਵਾ ਦੀ ਬੋਨਿਵਾਰ ਦੇ ਜੇਲ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|41.|ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਕਜਾਂਦਰ ਮੋਰੋਜੋਵ (1854-1946), ਰੂਸ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿਸਨੇ 1880 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦਾ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 25 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।}}
{{Playscript|42.|ਸਲੂਸੇਲਬਰਗ ਕਸਬੇ ਨੇੜਲੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸ ਬਦਨਾਮ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰਵਾਦੀਏ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਭਰਾ ਅਲੈਗਜਾਂਦਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।}}
{{Playscript|43.|ਚਾਰਲਸ ਮੈਕੇ (1814-1889), ਸਕਾਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|44.|ਚਾਰਲਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ (1860-1935), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਔਰਤ ਨੇਤਾ}}
{{Playscript|45.|ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 40 ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਲਿਖਣੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ 40 {{gap}}ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਮਰੇ ਬਣਨੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹਨ।}}
{{Playscript|46.|ਆਰਕਾਦਿਏਵਿਚ ਸਤੋਲੀਪਿਨ (1862-1911), 1906 ਤੋਂ 1911 ਤੱਕ ਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜ਼ਾਲਮ {{gap}}ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।}}
{{Playscript|47.|ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ (1820-1903), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ}}
{{Playscript|48.|ਆਗਸਤ ਕਾਮਤੇ ( 1798-1857) ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||138}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3a5get9tcris31o0drkw6f5djm6eu6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232120</id>
      <parentid>232119</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4890" sha1="cukes4ltxkrvb5vmdetochazls1scwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|28.|ਯੂਜੀਨ ਬੀ, ਡੋਬਸ (1855-1926), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ}}
{{Playscript|29.|ਚਾਰਲਸ ਫਰੀਏਰ (1872-1937), ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|30.|ਫੈਡਰਿਕ ਹੈਰੀਸਨ (1831-1923), ਲੇਖਕ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ}}
{{Playscript|31.|ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ (1793-1826), ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ}}
{{Playscript|32.|ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰੋਰ ਗੁਆਰਦਿਰਆ(1859–1909), ਸਪੇਨ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲੇਖੋਰੀ ਕਾਰਨ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਹੱਤਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।}}
{{Playscript|33.|ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ (1750–1850), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ}}
{{Playscript|34.|ਲਾਰਡ ਟੈਨੀਸਨ (1809-1897), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ}}
{{Playscript|35.|ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਿਅਰ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।}}
{{Playscript|36.|ਜੋਸਫ਼ ਕੈਂਪਬੈੱਲ (1879-1944),ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਕਵੀ}}
{{Playscript|37.|ਆਰਥਰ ਹੱਜ ਕਲਾਗ (1819-1861), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ}}
{{Playscript|38.|ਫਰੈਡਰਿਕ (1712-1786), ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਾਲਮ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ}}
{{Playscript|39.|ਵੇਰਾ ਨਿਕੋਲਾਏਨਾ ਫਿਗਨਰ, ਰੂਸ ਦੀ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ}}
{{Playscript|40.|ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ ( 1788-1824) ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨੇਵਾ ਝੀਲ ਨੇੜਲੀ ਚਿਲੋਨ ਕਿਲੇ ਦੀ ਜੇਲ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਫਰਾਂਸਿਸਵਾ ਦੀ ਬੋਨਿਵਾਰ ਦੇ ਜੇਲ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|41.|ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਕਜਾਂਦਰ ਮੋਰੋਜੋਵ (1854-1946), ਰੂਸ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਿਸਨੇ 1880 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦਾ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 25 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।}}
{{Playscript|42.|ਸਲੂਸੇਲਬਰਗ ਕਸਬੇ ਨੇੜਲੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸ ਬਦਨਾਮ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰਵਾਦੀਏ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਭਰਾ ਅਲੈਗਜਾਂਦਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।}}
{{Playscript|43.|ਚਾਰਲਸ ਮੈਕੇ (1814-1889), ਸਕਾਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ}}
{{Playscript|44.|ਚਾਰਲਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ (1860-1935), ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਔਰਤ ਨੇਤਾ}}
{{Playscript|45.|ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ 40 ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਲਿਖਣੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ 40 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਮਰੇ ਬਣਨੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹਨ।}}
{{Playscript|46.|ਆਰਕਾਦਿਏਵਿਚ ਸਤੋਲੀਪਿਨ (1862-1911), 1906 ਤੋਂ 1911 ਤੱਕ ਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜ਼ਾਲਮ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।}}
{{Playscript|47.|ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ (1820-1903), ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ}}
{{Playscript|48.|ਆਗਸਤ ਕਾਮਤੇ ( 1798-1857) ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||138}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cukes4ltxkrvb5vmdetochazls1scwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/136</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68904</id>
    <revision>
      <id>232100</id>
      <parentid>205829</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>232100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="80rfh8j2wg5q9rddwr3nm3o7dqaebmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ&lt;/br&gt;
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।)}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, Pickwick Papers, ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, The Liberation ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{Float left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, (1856-1950) Major Barbara, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, Man and Superman&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, Vicer of Wakefield&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ)''&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਲੈਨਿਨ (1870-1924), Utopia and Scientific Socialism, ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ
ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|2.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), Origin of the Family, Private Property and the State, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), Ancient Society, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ
ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, Origin of the Family, Private Property and the State&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80rfh8j2wg5q9rddwr3nm3o7dqaebmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232101</id>
      <parentid>232100</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3391" sha1="3wd0vbkqbtub0xowotqd9m9k1t5eb62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।)}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, Pickwick Papers, ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, The Liberation ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{Float left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, (1856-1950) Major Barbara, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, Man and Superman&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, Vicer of Wakefield&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ)''&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਲੈਨਿਨ (1870-1924), Utopia and Scientific Socialism, ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ
ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|2.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), Origin of the Family, Private Property and the State, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), Ancient Society, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ
ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, Origin of the Family, Private Property and the State&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3wd0vbkqbtub0xowotqd9m9k1t5eb62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232102</id>
      <parentid>232101</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3438" sha1="3xm7h6qejxglbhg7yzeqhfrb2w53wvq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(''ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।'')}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, ''Pickwick Papers,'' ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, ''The Liberation'' ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{Float left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''(1856-1950) Major Barbara,'' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''Man and Superman''&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, ''Vicer of Wakefield''&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}''ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ''&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(''ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ'')&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਲੈਨਿਨ (1870-1924), ''Utopia and Scientific Socialism'', ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ
ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|2.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), ''Origin of the Family, Private Property and the State,'' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), ''Ancient Society,'' ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ
ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ''Origin of the Family, Private Property and the State
''&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xm7h6qejxglbhg7yzeqhfrb2w53wvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232103</id>
      <parentid>232102</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3439" sha1="m0xzpytc0cuq0yi73kv5xv338kc6a2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(''ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।'')}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, ''Pickwick Papers,'' ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, ''The Liberation'' ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''(1856-1950) Major Barbara,'' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ {{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''Man and Superman''&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, ''Vicer of Wakefield''&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}''ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ''&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(''ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ'')&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਲੈਨਿਨ (1870-1924), ''Utopia and Scientific Socialism'', ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ
ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|2.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), ''Origin of the Family, Private Property and the State,'' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), ''Ancient Society,'' ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ
ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ''Origin of the Family, Private Property and the State
''&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0xzpytc0cuq0yi73kv5xv338kc6a2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232104</id>
      <parentid>232103</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3450" sha1="sv8ob24cqpj2aspsdk1kb704lk9t137" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(''ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।'')}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, ''Pickwick Papers,'' ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, ''The Liberation'' ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{Float left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''(1856-1950) Major Barbara,'' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ&lt;/br&gt; {{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''Man and Superman''&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, ''Vicer of Wakefield''&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}''ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ''&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(''ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ'')&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਲੈਨਿਨ (1870-1924), ''Utopia and Scientific Socialism'', ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ
ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|2.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), ''Origin of the Family, Private Property and the State,'' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), ''Ancient Society,'' ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ
ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ''Origin of the Family, Private Property and the State
''&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sv8ob24cqpj2aspsdk1kb704lk9t137</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232105</id>
      <parentid>232104</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="8xoa7nb1nmf96kn3mc7rooutyf1jyf3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(''ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।'')}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, ''Pickwick Papers,'' ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, ''The Liberation'' ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{Float left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''(1856-1950) Major Barbara,'' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ&lt;/br&gt; {{gap}}   ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''Man and Superman''&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, ''Vicer of Wakefield''&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}''ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ''&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(''ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ'')&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਲੈਨਿਨ (1870-1924), ''Utopia and Scientific Socialism'', ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ
ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|2.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), ''Origin of the Family, Private Property and the State,'' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), ''Ancient Society,'' ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ
ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ''Origin of the Family, Private Property and the State
''&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xoa7nb1nmf96kn3mc7rooutyf1jyf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232117</id>
      <parentid>232105</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T00:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="fsdsmahu69aiw95u468b7wde1mlzjy0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{x-larger|'''ਹਵਾਲੇ'''}}}}
{{center|'''1. ਫੁਟਕਲ ਕੁਟੇਸ਼ਨਜ਼'''}}
{{center|(''ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤੇ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਰਾਈ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਧਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।'')}}

{{Float left|1.}}{{gap}} Charles Dickens, ''Pickwick Papers,'' ਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ&lt;/br&gt;
{{Float left|1.}}{{gap}}ਜੱਜ ਬਾਰਲਿੰਡਸੀ Revolt of the Modern youth&lt;br&gt;
{{Float left|3.}}{{gap}}ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ, (1878—1968) ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ Profits of Religion&lt;br&gt;
{{Float left|4.}}{{gap}}ਵਿਲੀਅਮ ਲਾਇਡ ਗੈਰੀਸਨ, ''The Liberation'' ਰਿਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ&lt;br&gt;
{{Float left|5.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''(1856-1950) Major Barbara,'' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ&lt;/br&gt; {{gap}}   ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ&lt;/br&gt;
{{Float left|6.}}{{gap}}ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਹ, ''Man and Superman''&lt;/br&gt;
{{Float left|7.}}{{gap}}ਗੋਲਡਸਮਿੱਥ, ''Vicer of Wakefield''&lt;/br&gt;
{{Float left|8.}}{{gap}}''ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪਦ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ''&lt;/br&gt;

{{center|'''2. ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਪਿਰਟ'''}}
{{gap}}(''ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਟ ਬੁੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸੋ ਹਵਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ'')&lt;/br&gt;
{{Playscript|1.|ਲੈਨਿਨ (1870-1924), ''Utopia and Scientific Socialism'', ਯੂਟੋਪੀਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|2.|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895), ''Origin of the Family, Private Property and the State,'' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|3.|ਲੂਈ ਐਚ. ਮਾਰਗਨ (1818-1881), ''Ancient Society,'' ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜਿਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੱਬਰ,ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੂਈ ਐਚ.ਮਾਰਗਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਹੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। }}
{{Playscript|4.|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼, ''Origin of the Family, Private Property and the State''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||136}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsdsmahu69aiw95u468b7wde1mlzjy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/135</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68906</id>
    <revision>
      <id>232098</id>
      <parentid>231977</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232098</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="mwgcnncs3mul5ms8vdrw3y3xp9hj8a6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||318,942,000}}
{{Playscript||ਅਰਥਾਤ ਕੁੱਲ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦਾ 1/5}}
{{Playscript|{{gap}}-|247,000,000 ਆਬਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਅਤੇ 71,900,000
ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।}}
{{Playscript|{{gap}}-|25 ਲੱਖ ਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਹਜਾਰ
ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਜਾਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ 2}}
{{Playscript|{{gap}}-|
ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 222 ਹੈ ।}}
{{Playscript|{{gap}}-|
ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 500,000}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 288'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Playscript|{{gap}}-|ਸਵੇਜ਼ ਨਹਿਰ 1869 ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ।}}
{{Playscript||ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਨਿਰਯਾਤ ਸੀ}}
{{left|&lt;poem&gt;{{gap}}80 ਕਰੋੜ ਰੁਪਈਏ = £ 80,000,000
{{gap}}1926-27 ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਸੀ
{{gap}}250 ਕਰੋੜ ਰੁਪਈਏ ਅਰਥਾਤ ਲਗਭਗ £ 262,500,000
{{gap}}ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ = 31 ਕਰੋੜ 90 ਲੱਖ
{{gap}}ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 3 ਕਰੋੜ 20 ਲੱਖ 50 ਹਜਾਰ ਅਰਥਾਤ 10.2 ਪ੍ਤੀਸ਼ਤ ਕਸਬਿਆਂ
ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ)ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
{{gap}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਇਹ 79 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ।&lt;/poem&gt;}}
{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}
{{gap}}ਅਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਝੁੱਗੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ
ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਦੀ ਇਛਿਆ ਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਾ।
{{right|''ਪੰਨਾ 22''}}
{{right|''ਸਾਇਮਨ ਰਿਪੋਰਟ'' &lt;sup&gt;140&lt;/sup&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||135}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwgcnncs3mul5ms8vdrw3y3xp9hj8a6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232099</id>
      <parentid>232098</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="o7w9igpjnygqerz9sqn7kusxc048gfq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||318,942,000}}
{{Playscript||ਅਰਥਾਤ ਕੁੱਲ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦਾ 1/5}}
{{Playscript|{{gap}}-|247,000,000 ਆਬਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਅਤੇ 71,900,000
ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।}}
{{Playscript|{{gap}}-|25 ਲੱਖ ਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਹਜਾਰ
ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਜਾਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ 2}}
{{Playscript|{{gap}}-|
ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 222 ਹੈ ।}}
{{Playscript|{{gap}}-|
ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 500,000}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 288'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Playscript|{{gap}}-|ਸਵੇਜ਼ ਨਹਿਰ 1869 ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ।}}
{{Playscript||ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਨਿਰਯਾਤ ਸੀ}}
{{left|&lt;poem&gt;{{gap}}80 ਕਰੋੜ ਰੁਪਈਏ = £ 80,000,000
{{gap}}1926-27 ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਸੀ
{{gap}}250 ਕਰੋੜ ਰੁਪਈਏ ਅਰਥਾਤ ਲਗਭਗ £ 262,500,000
{{gap}}ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ = 31 ਕਰੋੜ 90 ਲੱਖ
{{gap}}ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 3 ਕਰੋੜ 20 ਲੱਖ 50 ਹਜਾਰ ਅਰਥਾਤ 10.2 ਪ੍ਤੀਸ਼ਤ ਕਸਬਿਆਂ
ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ)ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
{{gap}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਇਹ 79 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ।&lt;/poem&gt;}}
{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}
{{gap}}ਅਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇਗਾ ਝੁੱਗੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ
ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਦੀ ਇਛਿਆ ਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਾ।
{{right|''ਪੰਨਾ 22''}}
{{right|''ਸਾਇਮਨ ਰਿਪੋਰਟ'' &lt;sup&gt;140&lt;/sup&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||135}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7w9igpjnygqerz9sqn7kusxc048gfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/134</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68907</id>
    <revision>
      <id>232095</id>
      <parentid>231605</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="q91yvjbxk7tssvlmflaxqlnhpu75cyp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 286'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜੇ

{{gap}}{{underline|ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿਚ 4/5 ਅਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।}}

{{gap}}ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 1000 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ
ਰਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।ਉਦੋਂ ਹੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਵਲੋਂ ਜਲ-ਨਿਕਾਸ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਜਲ-
ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਭਾਰਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼)- ਕੁੱਲ 244,000,000 ਵਿਚੋਂ 226,000,000 ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ
ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
 {{center|―0―}}

{{Block left|ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਮ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ -
ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ (ਆਬਾਦੀ ਦਾ-ਅਨੁ) 58 %
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ 8%

ਭਾਰਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-}} &lt;poem&gt;
                   71% ਖੇਤੀਬਾੜੀ
                   12% ਉਦਯੋਗ
                    5 % ਵਪਾਰ
                    2% ਘਰੇਲੂ ਸੇਵਾਵਾਂ
                  1.5% ਸੁਤੰਤਰ ਧੰਦੇ
                  1.5% ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ
&lt;/poem&gt;
{{right|''ਮਾਂਟਫੋਰਡ ਰਿਪੋਰਟ'' &lt;sup&gt;139&lt;/sup&gt;}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 287'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;
ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ {{gap}}1,800,000 ਵਰਗ ਮੀਲ
{{gap}}{{gap}}ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ 20 ਗੁਣਾਂ ਵੱਡਾ
―{{gap}}700,000 ਵਰਗ ਮੀਲ ਜਾਂ 1/3 ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
―{{gap}}ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 600 ਹੈ।
―{{gap}}ਬਰਮਾ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਰਾਜ ਅੱਡ ਅੱਡ
{{gap}}{{gap}}ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ।
―{{gap}}ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨ ਸੰਖਿਆ (1921 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ)-&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||134}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q91yvjbxk7tssvlmflaxqlnhpu75cyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232096</id>
      <parentid>232095</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232096</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="0opffju4ebfmlfo4fizgh8509x1mbhn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|5em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 286'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜੇ

{{gap}}{{underline|ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿਚ 4/5 ਅਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।}}

{{gap}}ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 1000 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ
ਰਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।ਉਦੋਂ ਹੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਵਲੋਂ ਜਲ-ਨਿਕਾਸ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਜਲ-
ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਭਾਰਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼)- ਕੁੱਲ 244,000,000 ਵਿਚੋਂ 226,000,000 ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ
ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
 {{center|―0―}}

{{Block left|ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਮ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ -
ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ (ਆਬਾਦੀ ਦਾ-ਅਨੁ) 58 %
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ 8%

ਭਾਰਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-}} &lt;poem&gt;
                   71% ਖੇਤੀਬਾੜੀ
                   12% ਉਦਯੋਗ
                    5 % ਵਪਾਰ
                    2% ਘਰੇਲੂ ਸੇਵਾਵਾਂ
                  1.5% ਸੁਤੰਤਰ ਧੰਦੇ
                  1.5% ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ
&lt;/poem&gt;
{{right|''ਮਾਂਟਫੋਰਡ ਰਿਪੋਰਟ'' &lt;sup&gt;139&lt;/sup&gt;}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 287'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;
ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ {{gap}}1,800,000 ਵਰਗ ਮੀਲ
{{gap}}{{gap}}ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ 20 ਗੁਣਾਂ ਵੱਡਾ
―{{gap}}700,000 ਵਰਗ ਮੀਲ ਜਾਂ 1/3 ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
―{{gap}}ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 600 ਹੈ।
―{{gap}}ਬਰਮਾ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਰਾਜ ਅੱਡ ਅੱਡ
{{gap}}{{gap}}ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ।
―{{gap}}ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨ ਸੰਖਿਆ (1921 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ)-&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||134}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0opffju4ebfmlfo4fizgh8509x1mbhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232097</id>
      <parentid>232096</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232097</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="qmcke93cuoiv4pd4kzb5vqgx9gt0l55" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|4em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 286'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਅੰਕੜੇ

{{gap}}{{underline|ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿਚ 4/5 ਅਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।}}

{{gap}}ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 1000 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ
ਰਹਿਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।ਉਦੋਂ ਹੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਵਲੋਂ ਜਲ-ਨਿਕਾਸ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਜਲ-
ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਭਾਰਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼)- ਕੁੱਲ 244,000,000 ਵਿਚੋਂ 226,000,000 ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ
ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
 {{center|―0―}}

{{Block left|ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਮ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ -
ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ (ਆਬਾਦੀ ਦਾ-ਅਨੁ) 58 %
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ 8%

ਭਾਰਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-}} &lt;poem&gt;
                   71% ਖੇਤੀਬਾੜੀ
                   12% ਉਦਯੋਗ
                    5 % ਵਪਾਰ
                    2% ਘਰੇਲੂ ਸੇਵਾਵਾਂ
                  1.5% ਸੁਤੰਤਰ ਧੰਦੇ
                  1.5% ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ
&lt;/poem&gt;
{{right|''ਮਾਂਟਫੋਰਡ ਰਿਪੋਰਟ'' &lt;sup&gt;139&lt;/sup&gt;}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 287'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;
ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ {{gap}}1,800,000 ਵਰਗ ਮੀਲ
{{gap}}{{gap}}ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ 20 ਗੁਣਾਂ ਵੱਡਾ
―{{gap}}700,000 ਵਰਗ ਮੀਲ ਜਾਂ 1/3 ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
―{{gap}}ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 600 ਹੈ।
―{{gap}}ਬਰਮਾ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਰਾਜ ਅੱਡ ਅੱਡ
{{gap}}{{gap}}ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ।
―{{gap}}ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨ ਸੰਖਿਆ (1921 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ)-&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||134}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmcke93cuoiv4pd4kzb5vqgx9gt0l55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/133</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68909</id>
    <revision>
      <id>232094</id>
      <parentid>206148</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="4rujfdms35mg1rz5bfslvq7wsqjdpa1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਖਬਰਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਨੇ ਇਕ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ
ਚੌਕੰਨਤਾ ਐਨੀ ਪੂਰੀ ਰਹੀ ਕਿ ਇਕ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੁਖਬਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਂਚ ਨਹੀਂ
ਆਈ।
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 285'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਨੀਚਤਾ ਵਾਲੀ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ, ਗੈਰਮਾਮੂਲੀ
ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁੱਟ, ਬਣਾਕੇ ਘਟੀਆ ਸਾਜ਼ਸਾਂ ਰਚਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਜਾਤ ਰੁਝਾਨ
ਅਤੇ ਅਰੁਚੀਕਰ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜਿਸ਼
ਕਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
{{right|''ਪੰਨਾ 187''&lt;/br&gt; 
''ਇੰਡੀਆ ਇਜ਼ ਆਈ ਨਾਓ ਇਟ''}} 
{{gap}}{{gap}}ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ: ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ
ਇਕ ਕੌਮੀ ਪੁਨਰ ਜਾਗਰਣ ਹੈ। ਇਹ, ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦਯਾਨੰਦ ਦੇ
ਅਧਿਕਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥ ਸਤਿਆਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਕਿ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਅਤੇ ਆਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਤੀਤ ਵਿਚ
ਸੁਨਹਿਰੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ। ''ਸਤਿਆਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼'' ਗੈਰ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ
ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਇਕ ਮੋਹਰੀ ਮੁੱਖ-ਪੱਤਰ
ਨੇ ਤਾਂ ਦਯਾਨੰਦ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵਰਾਜ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੋਢੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਜਤਾਇਆ।

{{gap}}ਪਰ 1907 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿਆਣਪ ਦਿਖਾਈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਤੱਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਤੋੜਨ ਦੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਕੱਟੜ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਂਵੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਅਬਾਦੀ ਦੇ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਫੇਰ ਵੀ
1907 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ, ਜਿਹੜੀ ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਭੁਗਤਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
{{right|''ਪੰਨਾ 184, ਉਹੀ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||133}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rujfdms35mg1rz5bfslvq7wsqjdpa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/132</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68911</id>
    <revision>
      <id>232091</id>
      <parentid>205887</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232091</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="lkj8xdsnxlm5efudm5onwxb3l70ewrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਈ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ
ਇਕ ਆਖਰੀ ਕੋਸਿ਼ਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ
ਨੂੰ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੱਕਰੀਆਂ
ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਮੰਨੇ ਗਏ ਸੀ।
{{center|&lt;poem&gt;
...........................: ○ :............................
'''ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ 1892 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।'''
...........................: ○ :............................
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 284'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
'''ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ'''&lt;sup&gt;138&lt;/sup&gt; 

{{gap}}“ਇਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਹੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਲਕਬ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਿਰੰਤਰ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਤਿਆਗੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਮਹਾਨ ਨੈਤਿਕ ਸਚਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਵਿਵਹਾਰਕ ਟਾਲਸਟਾਇ ਮਾਰਕਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਭਾਵੁਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਝ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਭਰਮ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
{{right|''ਪੰਨਾ 65''}}
'''ਮੁਖਬਰ :'''

{{gap}}ਆਇਰਸ਼ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਘਿਣਾਜਨਕ ਪਰ ਉਪਯੋਗੀ ਵਰਗ ਆਮਕਰਕੇ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸਦਾ ਸੋਮਾ ਕਿਉਂ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕਿ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੁਖਬਰਾਂਛੁਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ (ਜਿਵੇਂ ਜੇਮਸ ਕੈਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਦਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀਤੇ ਬਰੈਡੀ, ਫਿਟਜਹਰਬਰਟ ਅਤੇ ਮੁਲੋਨ ਨੂੰ ਫੀਨਿਕਾ ਪਾਰਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਭਾਵਚੀਫ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਚੜਾਇਆਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਇਕ ਨੌਜੁਆਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਓਡਾਕੇਲ ਨੇ ਡਰਬਿਨ ਵਿੱਚਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫੜਿਆਗਿਆ ਸੀ।) ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਦੇਰੂਪ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼&lt;noinclude&gt;{{rh||132}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkj8xdsnxlm5efudm5onwxb3l70ewrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232092</id>
      <parentid>232091</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232092</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="g6hr2maevaimoddyrg21xnfj2yym63p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਈ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ
ਇਕ ਆਖਰੀ ਕੋਸਿ਼ਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ
ਨੂੰ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੱਕਰੀਆਂ
ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਮੰਨੇ ਗਏ ਸੀ।
{{center|&lt;poem&gt;
...........................: ○ :............................
'''ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ 1892 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।'''
...........................: ○ :............................
&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 284'''{{rule|4em}}}}
{{dhr|2em}}
'''ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ'''&lt;sup&gt;138&lt;/sup&gt; 

{{gap}}“ਇਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਹੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਲਕਬ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਿਰੰਤਰ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਤਿਆਗੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਮਹਾਨ ਨੈਤਿਕ ਸਚਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਵਿਵਹਾਰਕ ਟਾਲਸਟਾਇ ਮਾਰਕਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਭਾਵੁਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਝ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਭਰਮ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
{{right|''ਪੰਨਾ 65''}}
'''ਮੁਖਬਰ :'''

{{gap}}ਆਇਰਸ਼ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਘਿਣਾਜਨਕ ਪਰ ਉਪਯੋਗੀ ਵਰਗ ਆਮਕਰਕੇ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸਦਾ ਸੋਮਾ ਕਿਉਂ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕਿ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੁਖਬਰਾਂਛੁਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ (ਜਿਵੇਂ ਜੇਮਸ ਕੈਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਦਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀਤੇ ਬਰੈਡੀ, ਫਿਟਜਹਰਬਰਟ ਅਤੇ ਮੁਲੋਨ ਨੂੰ ਫੀਨਿਕਾ ਪਾਰਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਭਾਵਚੀਫ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਚੜਾਇਆਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਇਕ ਨੌਜੁਆਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਓਡਾਕੇਲ ਨੇ ਡਰਬਿਨ ਵਿੱਚਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫੜਿਆਗਿਆ ਸੀ।) ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਦੇਰੂਪ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼&lt;noinclude&gt;{{rh||132}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6hr2maevaimoddyrg21xnfj2yym63p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232093</id>
      <parentid>232092</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232093</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="hzw1hhymn1v00cxk5tn91iyhmn45no5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਈ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ
ਇਕ ਆਖਰੀ ਕੋਸਿ਼ਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ
ਨੂੰ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੱਕਰੀਆਂ
ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਮੰਨੇ ਗਏ ਸੀ।
{{center|&lt;poem&gt;
...........................: ○ :............................
'''ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ 1892 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।'''
...........................: ○ :............................
&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 284'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

'''ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ'''&lt;sup&gt;138&lt;/sup&gt; 

{{gap}}“ਇਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਹੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਲਕਬ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਿਰੰਤਰ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਤਿਆਗੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਮਹਾਨ ਨੈਤਿਕ ਸਚਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਵਿਵਹਾਰਕ ਟਾਲਸਟਾਇ ਮਾਰਕਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਭਾਵੁਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਝ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਭਰਮ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
{{right|''ਪੰਨਾ 65''}}
'''ਮੁਖਬਰ :'''

{{gap}}ਆਇਰਸ਼ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਘਿਣਾਜਨਕ ਪਰ ਉਪਯੋਗੀ ਵਰਗ ਆਮਕਰਕੇ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਸਦਾ ਸੋਮਾ ਕਿਉਂ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕਿ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੁਖਬਰਾਂਛੁਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ (ਜਿਵੇਂ ਜੇਮਸ ਕੈਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਦਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀਤੇ ਬਰੈਡੀ, ਫਿਟਜਹਰਬਰਟ ਅਤੇ ਮੁਲੋਨ ਨੂੰ ਫੀਨਿਕਾ ਪਾਰਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਭਾਵਚੀਫ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਚੜਾਇਆਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਇਕ ਨੌਜੁਆਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਓਡਾਕੇਲ ਨੇ ਡਰਬਿਨ ਵਿੱਚਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫੜਿਆਗਿਆ ਸੀ।) ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਦੇਰੂਪ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼&lt;noinclude&gt;{{rh||132}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzw1hhymn1v00cxk5tn91iyhmn45no5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/131</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68913</id>
    <revision>
      <id>232089</id>
      <parentid>206838</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="lz6l73up8jovspf8thmzuoxsfa6n73n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 282'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਰਨ ਦਿਓ ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ
ਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕਰੋ। ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਲਈ
ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਸਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਰਿਆਂ ਕਮੀਨਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ
ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਆਓ, ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਆਓ। ਆਓ ਆਪਾਂ
ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਬਲੀ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯੱਗ ਆਹੂਤੀ ਪਾਈਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ
ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਸ ਯੱਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਗੋਰੇ ਸੱਪ ਇਸਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਣ
ਜਿਵੇਂ ਜਨਮੇਜਯ ਯੱਗ ਵਿਚ ਸੱਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਯੱਗ ਹੈ।
{{right|''(ਪੰਨਾ 342, ਨੋਟਸ) ਆਈ. ਯੂ.''}} 
{{gap}}{{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਮੱਤਦਾਤਾ 62,00,000 ਅਰਥਾਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ
2 ¾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ 1919 ਦਾ
ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
{{right|''194, ਆਈ. ਓ. ਐਨ.''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 283'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
'''ਇੰਡੀਆ ਓਲਡ ਐਂਡ ਨਿਊ - ਸ਼ਿਰੋਲ ਵੀ.'''

{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਹ
ਹਰੇਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਕਰਤਵ ਬਣ ਜਾਊਗਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ।

{{right|''ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ ਨਾਗਪੁਰ ਕਾਂਗਰਸ)''}}
'''  ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਵਾਲ'''
                                                                                                 
{  {gap}}ਸਰਕਾਰੀ ਬੁੱਧੀਮਤਤਾ ਕੁਝ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਕਸਿਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਚੋਣ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੇ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||131}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lz6l73up8jovspf8thmzuoxsfa6n73n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232090</id>
      <parentid>232089</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232090</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="eic9bzkwrhfwet0o0w0xsl4ds2ov0yp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Charan Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 282'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਰਨ ਦਿਓ ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ
ਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕਰੋ। ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਲਈ
ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਸਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਰਿਆਂ ਕਮੀਨਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ
ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਆਓ, ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਆਓ। ਆਓ ਆਪਾਂ
ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਬਲੀ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯੱਗ ਆਹੂਤੀ ਪਾਈਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ
ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਸ ਯੱਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਗੋਰੇ ਸੱਪ ਇਸਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਣ
ਜਿਵੇਂ ਜਨਮੇਜਯ ਯੱਗ ਵਿਚ ਸੱਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਯੱਗ ਹੈ।
{{right|''(ਪੰਨਾ 342, ਨੋਟਸ) ਆਈ. ਯੂ.''}} 
{{gap}}{{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਮੱਤਦਾਤਾ 62,00,000 ਅਰਥਾਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ
2 ¾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ 1919 ਦਾ
ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
{{right|''194, ਆਈ. ਓ. ਐਨ.''}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 283'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
'''ਇੰਡੀਆ ਓਲਡ ਐਂਡ ਨਿਊ - ਸ਼ਿਰੋਲ ਵੀ.'''

{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਹ
ਹਰੇਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਕਰਤਵ ਬਣ ਜਾਊਗਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ।

{{right|''ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ ਨਾਗਪੁਰ ਕਾਂਗਰਸ)''}}
'''  ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਵਾਲ'''
                                                                                                 
{  {gap}}ਸਰਕਾਰੀ ਬੁੱਧੀਮਤਤਾ ਕੁਝ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਕਸਿਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਚੋਣ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੇ ਠੀਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||131}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eic9bzkwrhfwet0o0w0xsl4ds2ov0yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/117</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68927</id>
    <revision>
      <id>232067</id>
      <parentid>231181</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T11:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="6bfsiaau6gzn80kt6wh52zbxscd3px6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 182'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਗੜੇਮਾਰ ਕੁਝ ਕੁ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਘੱਟ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਝਟਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਭਖਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਨਿਰੁੰਕਸ਼ ਸਾਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਉਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਅਮੀਰੀ ਜਾਂ ਬਿਪਤਾ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਸਥਾਈ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜੂਲੇ ਥੱਲੇ ਕੁਚਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਹ ਸਾਸ਼ਕ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ, ਇੱਕ ਮੁਰਦਾ ਚੁੱਪ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

{{right|''ਪੰਨਾ-176''}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 183'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

'''ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ''':

{{gap}}'''ਅਮਰੀਕਾ''': ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। (1776)

{{gap}}'''ਟੈਕਸ''': ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ&lt;sup&gt;118&lt;/sup&gt; ਵਿਚ ਇੰਦਰਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਉਸਦਾ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ।

{{gap}}ਕੋਰਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਇਤਰਾਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ (ਕੋਰਟ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ) ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀ ਬੈਠੀ ਸੀ ਕਿ ਕਾਰਨ ਵਾਜਿਬ ਹੈ ਜਾਂ ਗੈਰ ਵਾਜਿਬ, ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਫੁਰਮਾਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਦਰਾਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦੇਵੇ।

{{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ।

{{gap}}'''ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਕੋਲੋਨ'''&lt;sup&gt;119&lt;/sup&gt; ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;{{rh||117}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6bfsiaau6gzn80kt6wh52zbxscd3px6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/118</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68928</id>
    <revision>
      <id>232068</id>
      <parentid>231180</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="tgyureyniab9tyajyhpiqfv2l051f43" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਸਖਤ ਰੁਖ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ '''ਅਸੈਂਬਲੀ ਆਫ ਨੋਟੇਬਲਜ਼'''&lt;sup&gt;120&lt;/sup&gt; (1787) ਬੁਲਾਈ।

{{gap}}ਇਹ ਸਟੇਟਸ-ਜਨਰਲ&lt;sup&gt;121&lt;/sup&gt; ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਬਰ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੁਲ 141 ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ 7 ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ 20 ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਹਰ ਸਵਾਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਮੱਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਚਾਰਾਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ 11 ਅਜਿਹੇ ਮੈਂਬਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਹ ਸਕੀਮ ਵੀ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਈ।

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 184'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}


{{gap}}ਐਮ. ਦ. ਲਫਾਇਤ&lt;sup&gt;122&lt;/sup&gt; ਇਕ ਦੂਜੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਐਮ. ਕੋਲੋਨ ਉਪਰ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਲਇਵਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਐਮ ਕੋਲੋਨ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਤੋਲੂਸ ਦਾ ਆਰਕਬਿਸ਼ਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਅਗੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਸਟੈਂਪ ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੂਮੀ ਟੈਕਸ। ਇਸ ਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ,

{{gap}}ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੁਣ ਤਕ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

{{gap}}ਅੰਤ ਉਸਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ ਰੱਦੀ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ। ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸੋਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ‘ਏ ਬੈੱਡ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਪੈਰਿਸ ਪਰਤ ਆਈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਹੋਇਆ। ਵਸੋਈ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਰ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇੰਦਰਾਜ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ Letter de Cadets ਨਾਮੀ ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਫੁਰਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਗਏ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||118}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgyureyniab9tyajyhpiqfv2l051f43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/119</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68929</id>
    <revision>
      <id>232069</id>
      <parentid>231179</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4013" sha1="6984t8f05lvik12bv2fnea60x8b0gel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 185'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਤਦ ਸਟੇਟਸ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਬੈਠਕ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ‘ਫੁੱਲ ਕੋਰਟ' ਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਦੋ ਆਧਾਰਾਂ ਉਤੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ: ਪਹਿਲਾ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੂਜਾ ਵਿਰੋਧ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੀ, ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਵਿਸਤਾਰਤ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।

{{gap}}ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿਤਾ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੌਜ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਵੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੇ ਅੜੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦੇ ਕਈ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨੀ ਤੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮੰਡਲ ਆਇਆ। ਉਸਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਸਤਾਈਲ (ਜੇਲ੍ਹ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆਂ।

{{gap}}‘ਅਸੈਂਬਲੀ ਆਫ ਨੋਟੇਬਲ' ਫੇਰ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਟੇਟਸ ਜਨਰਲ ਦੀ ਬੈਠਕ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਫੇਰ ਉਹੀ ਤਰੀਕਾ ਅਪਨਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ 1614 ਵਿਚ ਅਪਨਾਇਆ ਸੀ।

{{gap}}ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ 1200 ਮੈਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ 600 ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, 300 ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਅਤੇ 300 ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਟੇਟਸ ਜਨਰਲ ਦੀ ਬੈਠਕ ਮਈ 1789 ਵਿਚ ਹੋਈ। ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ।

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 186'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ‘ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੈਸੀਅਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਟੇਟਸ ਜਨਰਲ ਹੀ &quot;ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ&quot; ਹੋ ਗਈ।&lt;noinclude&gt;{{rh||119}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6984t8f05lvik12bv2fnea60x8b0gel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/120</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68930</id>
    <revision>
      <id>232070</id>
      <parentid>231178</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="7wavrgmuj1xmb6s27a8w6hc17ugmwgp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਚੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ। ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਈ। ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ 45 ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧ ਕੇ 80 ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ।
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 187'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}'''ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਸ ਦੀ ਸਹੁੰ''': ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤੱਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਡੇਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚੀ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਹੀ ਚੈਂਬਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਅੰਗਰਖਿਅਕ ਸੈਨਾ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਲਾ ਦਿਤਾ। ਫੇਰ ਉਹ ਇਕ ਟੈਨਿਸ ਕੋਰਟ ਵੱਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬੈਠਕੇ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਇਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।

{{gap}}'''ਬਾਸਤੀ'''&lt;sup&gt;123&lt;/sup&gt;: ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਰਵਾਜਾ ਫੇਰ ਖੋਹਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ 30 ਹਜਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਪੈਰਿਸ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦੇ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਨਿਹੱਥੀ ਭੀੜ ਨੇ ਬਾਸਤੀ ਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਇਉਂ ਬਾਸਤੀ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ।

{{right|''14 ਜੁਲਾਈ, 1789''}}

{{gap}}'''ਵਸੋਈ''' &lt;sup&gt;124&lt;/sup&gt;: 5 ਅਕਤੂਬਰ 1789 ਨੂੰ ਹਜਾਰਾਂ ਤੀਵੀਂ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਗਰਖਿਅਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੁਸਤਾਖੀ ਭਰੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵਸੋਈ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਕੂਚ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਸੋਈ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਘਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 188'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਹਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਜਦੋਂ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰਿਆਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{right|''(ਪੰਨਾ 12, ਰਾਇਟਸ ਆਫ ਮੈਨ)''}}

{{gap}}ਹਰ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇਛਿਆ ਦਾ ਹੀ ਮਸਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਤੰਤਰੀ ਸਰੂਪ ਚੁਣਿਆ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||120}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wavrgmuj1xmb6s27a8w6hc17ugmwgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/121</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68931</id>
    <revision>
      <id>232071</id>
      <parentid>231177</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="e6zawuv4zkfxgf4kv56qe33wuj0ucte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਗਣਤੰਤਰੀ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਣਤੰਤਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹੇ, &quot;ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।&quot;

{{right|''ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਮੰਤਰੀ ਅਰਲ ਆਫ ਸੇਲਬਰਨ''}}

{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 189'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}'''ਰਾਜਾ''': ਜੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਸਬੰਧੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਗੂਣੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਸਵਾਲ ਤੇ ਚਕਰਾਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

{{right|''(112)''}}

{{gap}}'''ਅਪਮਾਨਕਰਤਾ''': ਜੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾਲ ਭਰੀ ਟੈਕਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਣਾ ਪੈਣਾ — ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਬੁਢਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ -ਯੁੱਧ ਦੇ ਘ੍ਰਿਣਤ ਚਲਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ — ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ — ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅਧੋਗਤੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਣਦੀ ਥਾਂ ਦੇਣੀ, ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅਪਮਾਨ ਕਰਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦਿਉ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਤੇ “ਅਪਮਾਨ ਕਰਤਾ” ਖੁਦਵਾ ਦੇਣਾ।

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 190'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਜਦੋਂ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਧਾਂਤ, ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਦਮੀ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{rh||121}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6zawuv4zkfxgf4kv56qe33wuj0ucte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232072</id>
      <parentid>232071</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="rpridzl5kahz4pvkmzmbu6swb4t8qj4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਗਣਤੰਤਰੀ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਣਤੰਤਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹੇ, &quot;ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।&quot;

{{right|''ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਮੰਤਰੀ ਅਰਲ ਆਫ ਸੇਲਬਰਨ''}}

{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 189'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}'''ਰਾਜਾ''': ਜੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਸਬੰਧੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦਾ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਗੂਣੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਸਵਾਲ ਤੇ ਚਕਰਾਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

{{right|''(112)''}}

{{gap}}'''ਅਪਮਾਨਕਰਤਾ''': ਜੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਨਾਲ ਭਰੀ ਟੈਕਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਣਾ ਪੈਣਾ — ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਅਤੇ ਬੁਢਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ -ਯੁੱਧ ਦੇ ਘ੍ਰਿਣਤ ਚਲਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ — ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ — ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅਧੋਗਤੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਣਦੀ ਥਾਂ ਦੇਣੀ, ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅਪਮਾਨ ਕਰਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦਿਉ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਬਰ ਤੇ “ਅਪਮਾਨ ਕਰਤਾ” ਖੁਦਵਾ ਦੇਣਾ।

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 190'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਜਦੋਂ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਧਾਂਤ, ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਦਮੀ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{rh||121}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpridzl5kahz4pvkmzmbu6swb4t8qj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/122</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68932</id>
    <revision>
      <id>232073</id>
      <parentid>231176</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="fhu8z6xw5qq4k5lu5osv8qj1mfb0bi0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਮੌਤ''': ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਮਰ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਮਿੱਠਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੇ।

{{right|''ਪੰਨਾ 45, ਐਮਿਲੀ''}}

'''ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ''':

{{gap}}“ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ”

{{gap}}{{gap}}ਦਲੇਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ।

ਦਾਂਤੋ&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt; ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ “ਕਾਰਵਾਈ, ਕਾਰਵਾਈ, ਸੱਤਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਹਿਸ ਫੇਰ।”

{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 191'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

'''ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਯੋਗ''': 1917-1927
{{Block left|&lt;poem&gt;
{{gap}}1. Face and mind of Bolshivism by Rane Fulop miller.
{{gap}}2. Russian by Maker - O'Hare
{{gap}}3. Rushian Revolution by Lancelot Lowton. (Macmillan)
{{gap}}4. Bolshivist Russia by Auton Karlgren.
{{gap}}5. Literature and Revolution. (Trotzky)
{{gap}}6. Marx-Lenin &amp; Science of Revolution by Auton Karlgren.

{{gap}}“ਬੋਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕਦਮ ਹਮਲਾਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੱਟੜ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਾਵ ਹੈ।
{{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੰਕੀਰਨ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਭੌਤਿਕ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ (ਫਿਜੀਆਲੋਜੀ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;/poem&gt;}}
{{right|''ਪੰਨਾ 30''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 192'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ''':
{{gap}}“ਧਰਮ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਲਈ ਅਫੀਮ ਹੈ” ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
{{gap}}ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੈਵੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||122}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhu8z6xw5qq4k5lu5osv8qj1mfb0bi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232074</id>
      <parentid>232073</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="3kyynkoco9yh74k8caupstn7yi3ou2j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਮੌਤ''': ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਮਰ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਮਿੱਠਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੇ।
{{right|''ਪੰਨਾ 45, ਐਮਿਲੀ''}}
{{Block left|&lt;poem&gt;'''ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ''':
{{gap}}“ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ”
{{gap}}{{gap}}ਦਲੇਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ।
ਦਾਂਤੋ&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt; ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ “ਕਾਰਵਾਈ, ਕਾਰਵਾਈ, ਸੱਤਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਹਿਸ ਫੇਰ।”&lt;/poem&gt;}}
{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 191'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
'''ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਯੋਗ''': 1917-1927
{{Block left|&lt;poem&gt;
{{gap}}1. Face and mind of Bolshivism by Rane Fulop miller.
{{gap}}2. Russian by Maker - O'Hare
{{gap}}3. Rushian Revolution by Lancelot Lowton. (Macmillan)
{{gap}}4. Bolshivist Russia by Auton Karlgren.
{{gap}}5. Literature and Revolution. (Trotzky)
{{gap}}6. Marx-Lenin &amp; Science of Revolution by Auton Karlgren.

{{gap}}“ਬੋਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕਦਮ ਹਮਲਾਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੱਟੜ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਾਵ ਹੈ।
{{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੰਕੀਰਨ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਭੌਤਿਕ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ (ਫਿਜੀਆਲੋਜੀ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;/poem&gt;}}
{{right|''ਪੰਨਾ 30''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 192'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ''':
{{gap}}“ਧਰਮ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਲਈ ਅਫੀਮ ਹੈ” ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
{{gap}}ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੈਵੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||122}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3kyynkoco9yh74k8caupstn7yi3ou2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232075</id>
      <parentid>232074</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="elnmsvnv84lzcwiw9qyk8eit65qh5zf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''ਮੌਤ''': ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਮਰ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਮਿੱਠਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੇ।
{{right|''ਪੰਨਾ 45, ਐਮਿਲੀ''}}
{{Block left|&lt;poem&gt;'''ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ''':
{{gap}}“ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ”
{{gap}}{{gap}}ਦਲੇਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ।
ਦਾਂਤੋ&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt; ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ “ਕਾਰਵਾਈ, ਕਾਰਵਾਈ, ਸੱਤਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਹਿਸ ਫੇਰ।”&lt;/poem&gt;}}
{{Custom rule|sp|40|co|6|sp|40}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 191'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
'''ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਯੋਗ''': 1917-1927
{{Block left|&lt;poem&gt;
{{gap}}1. Face and mind of Bolshivism by Rane Fulop miller.
{{gap}}2. Russian by Maker - O'Hare
{{gap}}3. Rushian Revolution by Lancelot Lowton. (Macmillan)
{{gap}}4. Bolshivist Russia by Auton Karlgren.
{{gap}}5. Literature and Revolution. (Trotzky)
{{gap}}6. Marx-Lenin &amp; Science of Revolution by Auton Karlgren.

{{gap}}“ਬੋਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕਦਮ ਹਮਲਾਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੱਟੜ ਤੋਂ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਰਮ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਾਵ ਹੈ।
{{gap}}ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਪੂਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੰਕੀਰਨ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਭੌਤਿਕ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ (ਫਿਜੀਆਲੋਜੀ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;/poem&gt;}}
{{right|''ਪੰਨਾ 30''}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 192'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ''':
{{gap}}“ਧਰਮ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਲਈ ਅਫੀਮ ਹੈ” ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
{{gap}}ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੈਵੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||122}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>elnmsvnv84lzcwiw9qyk8eit65qh5zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/123</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68933</id>
    <revision>
      <id>232076</id>
      <parentid>231175</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4618" sha1="t88dm9a9lzumm5pzhdd23wl41k6hx3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਹੀ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਕੋਰਾ ਬਕਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਹੀਗਲ&lt;sup&gt;126&lt;/sup&gt; ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਉਪਰ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰੇ ਧੌਲਦਾੜ੍ਹੀਏ (ਭਾਵ ਰੱਬ - ਅਨੁਵਾਦਕ) ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਲੱਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਦਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿੱਸੂਆਂ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ, ਕਾਤਿਲਾਂ, ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਵੋਦਕਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇ ਸਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਉਸਨੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਹੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਹੀਯਾਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
{{right|''ਪੰਨਾ 32, ਬੁਖਾਰਿਨ''}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ (ਭਾਵ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀਆਂ ਦੇ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਅਨੁਸਾਰ''':
{{gap}}ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਨ ਇਕ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਇਕ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}
{{right|''(ਪੰਨਾ 33)''}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 193'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ''':
{{gap}}ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ: ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਔਖੇ ਸਿਰੇ ਲੈ ਜਾਣ (ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣ) ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਸਾਥ ਖੇਡ ਨਾ ਖੇਡੋ। ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮੀਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਬਹੁਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਦਿਨ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸੰਗਠਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਖੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
{{gap}}ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਚਲਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇ।
{{gap}}ਦੂਜੀ ਗੱਲ: ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਬਚਾਓ ਰੁਖ ਹਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਦੋ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||123}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t88dm9a9lzumm5pzhdd23wl41k6hx3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232077</id>
      <parentid>232076</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="mp2zmyl7abytrmjtjoy1xsv6xlfylum" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਹੀ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਕੋਰਾ ਬਕਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਹੀਗਲ&lt;sup&gt;126&lt;/sup&gt; ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਉਪਰ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰੇ ਧੌਲਦਾੜ੍ਹੀਏ (ਭਾਵ ਰੱਬ - ਅਨੁਵਾਦਕ) ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਲੱਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਦਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿੱਸੂਆਂ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ, ਕਾਤਿਲਾਂ, ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਵੋਦਕਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇ ਸਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਉਸਨੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਹੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਹੀਯਾਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
{{right|''ਪੰਨਾ 32, ਬੁਖਾਰਿਨ''}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ (ਭਾਵ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀਆਂ ਦੇ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਅਨੁਸਾਰ''':
{{gap}}ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਨ ਇਕ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਇਕ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}
{{right|''(ਪੰਨਾ 33)''}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 193'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ''':
{{gap}}ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ: ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਔਖੇ ਸਿਰੇ ਲੈ ਜਾਣ (ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣ) ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਸਾਥ ਖੇਡ ਨਾ ਖੇਡੋ। ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮੀਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਬਹੁਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਦਿਨ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸੰਗਠਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਖੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
{{gap}}ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਚਲਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇ।
{{gap}}ਦੂਜੀ ਗੱਲ: ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਬਚਾਓ ਰੁਖ ਹਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਦੋ 
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||123}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mp2zmyl7abytrmjtjoy1xsv6xlfylum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232078</id>
      <parentid>232077</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4619" sha1="6wn6qyysowptx8k4inxwmlu8v9ryf4r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਹੀ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਕੋਰਾ ਬਕਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਹੀਗਲ&lt;sup&gt;126&lt;/sup&gt; ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਉਪਰ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰੇ ਧੌਲਦਾੜ੍ਹੀਏ (ਭਾਵ ਰੱਬ - ਅਨੁਵਾਦਕ) ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਲੱਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਆਦਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿੱਸੂਆਂ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ, ਕਾਤਿਲਾਂ, ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਪਲੇਗ ਅਤੇ ਵੋਦਕਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇ ਸਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਉਸਨੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਹੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਹੀਯਾਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
{{right|''ਪੰਨਾ 32, ਬੁਖਾਰਿਨ''}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ (ਭਾਵ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀਆਂ ਦੇ-ਅਨੁਵਾਦਕ) ਅਨੁਸਾਰ''':
{{gap}}ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਨ ਇਕ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਇਕ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}
{{right|''(ਪੰਨਾ 33)''}}
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 193'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
'''ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ''':
{{gap}}ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ: ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਔਖੇ ਸਿਰੇ ਲੈ ਜਾਣ (ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣ) ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਸਾਥ ਖੇਡ ਨਾ ਖੇਡੋ। ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮੀਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਬਹੁਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਦਿਨ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸੰਗਠਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਖੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
{{gap}}ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਚਲਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇ।
{{gap}}ਦੂਜੀ ਗੱਲ: ਜੇ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਬਚਾਓ ਰੁਖ ਹਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਆਮ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਦੋ 
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||123}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wn6qyysowptx8k4inxwmlu8v9ryf4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/124</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68934</id>
    <revision>
      <id>232079</id>
      <parentid>231174</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="hjsntbg5jrk31m6fw4wdjobuln277qp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
ਹੱਥ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਸਦੇ ਸੈਨਿਕ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ ਨਵੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਹੀ ਹੋਣ। ਮੁੱਢਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੋਲਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਸੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾਂਤੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ: ਦਲੇਰੀ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਦਲੇਰੀ।
{{dhr|30em}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||124}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjsntbg5jrk31m6fw4wdjobuln277qp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232080</id>
      <parentid>232079</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="rwm5q6zxzz9tmjm7wi48oey0v6vh7w1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
ਹੱਥ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਸਦੇ ਸੈਨਿਕ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ ਨਵੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਹੀ ਹੋਣ। ਮੁੱਢਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੋਲਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਸੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾਂਤੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ: ਦਲੇਰੀ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਦਲੇਰੀ।
{{dhr|28em}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||124}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwm5q6zxzz9tmjm7wi48oey0v6vh7w1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/125</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68935</id>
    <revision>
      <id>232081</id>
      <parentid>231173</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="d63wgggk81kxtxp0xzrledtm7mqkk5n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}

{{center|{{x-larger|'''ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ'''}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 273'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਵੇ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੁਝ ਕੁ ਭਾਰਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਉਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਣ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਫੇਰ ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਕੀ 50, 100, 200 ਜਾਂ 300 ਸਿਵਲੀਅਨ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ...। ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਭਾਰਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਹੁਕਮ ਦੀ ਹੀ ਤਾਮੀਲ਼ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਉਹ ਕੋਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਿਵਲੀਅਨ, 100 ਸਿਵਲੀਅਨ ਜਾਂ 1000 ਸਿਵਲੀਅਨ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ, ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਬੇਦਾਰੀ ਤਾਂ ਹਰ ਸਿਵਲੀਅਨ ਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ ਭਾਂਵੇ ਉਹ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਗੋਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਦੋਂ ਤਕ ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਰਤੀ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ.....।”
{{gap}}ਜੇ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਹੇ ਕਿ “ਸਵਰਾਜ ਲੈ” ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਹਫੇ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਤਾਂ ਕਰੂੰਗਾ ਪਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੂੰਗਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ...।
{{gap}}ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਤਾ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਹਾਲਤ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਅਗੇ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਾਂਗੇ।
{{gap}}ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੀਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗੌਰਵਤਾ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 274'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਵਹਾਰਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||125}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d63wgggk81kxtxp0xzrledtm7mqkk5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232082</id>
      <parentid>232081</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="hi9zdi4i8ttnggned8xu05lp3klkyem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}

{{center|{{x-larger|'''ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ'''}}}}

{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 273'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{Block left|&lt;poem&gt;
{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਵੇ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੁਝ ਕੁ ਭਾਰਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਉਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਣ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਫੇਰ ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਕੀ 50, 100, 200 ਜਾਂ 300 ਸਿਵਲੀਅਨ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ...। ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਭਾਰਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਹੁਕਮ ਦੀ ਹੀ ਤਾਮੀਲ਼ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਉਹ ਕੋਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਿਵਲੀਅਨ, 100 ਸਿਵਲੀਅਨ ਜਾਂ 1000 ਸਿਵਲੀਅਨ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ, ਨੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਬੇਦਾਰੀ ਤਾਂ ਹਰ ਸਿਵਲੀਅਨ ਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ ਭਾਂਵੇ ਉਹ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੂਰਾ ਜਾਂ ਗੋਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਦੋਂ ਤਕ ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਰਤੀ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ.....।”
{{gap}}ਜੇ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਹੇ ਕਿ “ਸਵਰਾਜ ਲੈ” ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਹਫੇ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਤਾਂ ਕਰੂੰਗਾ ਪਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੂੰਗਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ...।
{{gap}}ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਤਾ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਰ ਹਾਲਤ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਅਗੇ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਾਂਗੇ।
{{gap}}ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੀਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗੌਰਵਤਾ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 274'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}

{{gap}}ਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਵਹਾਰਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||125}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hi9zdi4i8ttnggned8xu05lp3klkyem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/126</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68936</id>
    <revision>
      <id>232083</id>
      <parentid>231172</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232083</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5352" sha1="hhowx8fx14lfgxmala0p6w2rmm9wji1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਆਦਰਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਇਕ ਨਾਂ ਮਾਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਾ ਮਾਤਰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਸ ਉਪਰ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਐਸੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਖੁਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖੁਦ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣਾ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਰਯਾਤਾਂ ਉਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਨਿਖੇਧਾਤਮਿਕ ਚੁੰਗੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਿਸ ਸਾਲ ਸਾਨੂੰ ਖੁਦ ਟੈਕਸ ਲਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਪਲ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ? ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਬਾਈਕਾਟ ਦੇ ਇਸ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ। ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਅਸੀਂ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਇਕ ਇਕ ਇੰਚ ਉਪਰ ਅਤੇ ਲੀਡਜ਼ ਤੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਇਕ ਬਲੇਡ ਜਾਂ ਛੁਰੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਖੇਧਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਿਕ ਚੁੰਗੀ ਲਾ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਵੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੂੰਜੀ ਭਾਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਇਥੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਉਸਦੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਜਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਣਿਜ ਖਜਾਨਿਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 275'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਸਾਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜੇ ਲੈਣ ਲਈ ਦਰਖਾਸਤ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕਰਜੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤ ਪੂਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਫੇਰ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਭਾਂਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਫੇਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਚੁੰਗੀ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਰਿਆਇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਰਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਜਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲੀ ਛੁੱਟੀ ਚਾਹੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਕ ਖਾਸ ਸਮੇਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||126}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhowx8fx14lfgxmala0p6w2rmm9wji1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/127</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68937</id>
    <revision>
      <id>232084</id>
      <parentid>231171</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232084</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="rqiakw6viub2uze4pef1kemqdpoiyzd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਹਲ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਰਗਾ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾਂ ਵੀ ਭਰਿਆ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੂਗਾ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਹਿਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਜੇ ਸਾਮਰਾਜ ਅੰਦਰ ਸਚਮੁੱਚ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੇ 30 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣ ਜਾਊਗਾ।

{{right|''ਬਿ. ਚੰ. ਪਾਲ&lt;sup&gt;127&lt;/sup&gt;''&lt;/br&gt;
''ਨਿਊ ਸਪਿਰਟ, 1907 ਵਿਚ''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 276'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}'''ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਅਤਾ''': ਸਾਨੂੰ ਇਉਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਲਗਭਗ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਮੁੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਵਾਦ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਠੋਸ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਵੀ ਹੈ, ਇਕ ਪਾਸੇ ਇੰਦਰੀ-ਨਿਖੇਧ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੰਦਰੀਪ੍ਰਸਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਮਾਨਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਏਕਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੈਵੀਪਣ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦੈਵੀਪਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ, ਇਕ ਮਾਤਰ ਰਸਤਾ ਅਸਤਿਤਵਹੀਣ ਹੋ ਜਾਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ।

{{right|''ਸ਼ਿਰੋਲ,&lt;sup&gt;128&lt;/sup&gt; ਪੰਨਾ 26''&lt;/br&gt;
''ਇੰਡੀਅਨ ਅਨਟੈੱਸਟ''}}

{{gap}}'''ਸਿਖਿਆ ਨੀਤੀ''': ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸਿਖਿਆ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਵ ਨੌਜੁਆਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਚੰਗੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਧੀਨ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

{{right|''ਪੰਨਾ 34''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||127}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqiakw6viub2uze4pef1kemqdpoiyzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/128</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68938</id>
    <revision>
      <id>232085</id>
      <parentid>231170</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232085</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="oh53n220o8akcczkkde8ge9f4ynilpe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 277'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਦੇ ਉਂਗਲੀ ਉਠਾਈ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਖੁਦ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ ਜਾਂ ਜੇ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਹੈ?
{{right|''ਇੰਡੀਆ ਓਲਡ ਐਂਡ ਨਿਊ, ਪੰਨਾ 107''}}&lt;/br&gt;
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 278'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{left|'''ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ !'''}}
{{gap}}ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਲਗਭਗ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ ਸੰਸਦ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਸ਼ਨ ਇਕ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਰਡ ਮੋਸਲੀ ਨੇ ਸਾਫ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਇਕ ਨਿਰੰਕਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਂਵੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖੇ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਨਿਰੰਕਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। 
{{right|''154, ਅਨਰੈਸਟ''}}
{{left|'''ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ'''}} 
{{gap}}{{gap}}“ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਠੀਕ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹਿਸੇਦਾਰ ਹੋਣਗੇ।”
{{right|''ਮਾਲਵੀਯ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ 1909''&lt;/br&gt;
''(ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ੈਸ਼ਨ)''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 279'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ: ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਹੀ ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{rh||128}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oh53n220o8akcczkkde8ge9f4ynilpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232086</id>
      <parentid>232085</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232086</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="5kl4npb9oc5aiad53ekd5vx1unpu2jw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 277'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਦੇ ਉਂਗਲੀ ਉਠਾਈ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਖੁਦ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ ਜਾਂ ਜੇ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਹੈ?
{{right|''ਇੰਡੀਆ ਓਲਡ ਐਂਡ ਨਿਊ, ਪੰਨਾ 107''}}&lt;/br&gt;
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 278'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{left|'''ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ !'''}}
{{gap}}ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਲਗਭਗ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ ਸੰਸਦ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਸ਼ਨ ਇਕ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਰਡ ਮੋਸਲੀ ਨੇ ਸਾਫ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਇਕ ਨਿਰੰਕਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਂਵੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖੇ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਨਿਰੰਕਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। 
{{right|''154, ਅਨਰੈਸਟ''}}
{{left|'''ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ'''}} 
{{gap}}{{gap}}“ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਠੀਕ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹਿਸੇਦਾਰ ਹੋਣਗੇ।”
{{right|''ਮਾਲਵੀਯ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ 1909''&lt;/br&gt;
''(ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ੈਸ਼ਨ)''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 279'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ: ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਹੀ ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{rh||128}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kl4npb9oc5aiad53ekd5vx1unpu2jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232087</id>
      <parentid>232086</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="4psvm7hjs6jkv7c9t8ydx6foz50e9pp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 277'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}{{gap}}ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਝੋਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਦੇ ਉਂਗਲੀ ਉਠਾਈ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਖੁਦ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ ਜਾਂ ਜੇ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਹੈ?
{{right|''ਇੰਡੀਆ ਓਲਡ ਐਂਡ ਨਿਊ, ਪੰਨਾ 107''}}&lt;/br&gt;
{{dhr|0em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 278'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{left|'''ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ !'''}}
{{gap}}ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਲਗਭਗ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ ਸੰਸਦ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਸ਼ਨ ਇਕ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਰਡ ਮੋਸਲੀ ਨੇ ਸਾਫ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਇਕ ਨਿਰੰਕਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਭਾਂਵੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖੇ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਨਿਰੰਕਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। 
{{right|''154, ਅਨਰੈਸਟ''}}
{{left|'''ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ'''}} 
{{gap}}{{gap}}“ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਠੀਕ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ ਜੈਸੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹਿਸੇਦਾਰ ਹੋਣਗੇ।”
{{right|''ਮਾਲਵੀਯ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ 1909''&lt;/br&gt;
''(ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ੈਸ਼ਨ)''}}
{{dhr|2em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 279'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ: ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਹੀ ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{rh||128}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4psvm7hjs6jkv7c9t8ydx6foz50e9pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟ-ਬੁੱਕ.pdf/129</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68939</id>
    <revision>
      <id>232088</id>
      <parentid>231169</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>232088</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4290" sha1="47i2vdbkrlhbdpabed78wtmazf5524r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਹਿ ਕਰੂਗੀ ਅਤੇ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਆਜਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਊਗੀ। ਬਿਨਾ ਵਾਧੂ ਦਾ ਖਿਲਾਰ ਪਾਇਆਂ ਅਸੀਂ ਐਨਾ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੂਗਾ ਜਾਂ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਆਜਾਦ ਹੋਣਾ, ਉਸਦਾ ਆਖੰਡ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਰਹਿਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਮੁਕਟ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਹ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰੀ ਗਹਿਣਾ ਪਹਿਨਾਵੇ।

{{gap}}ਪਰ ਰਾਜਿਓ ਇਹ ਨਾ ਭੁੱਲੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀਤਿਆਂ ਨਾ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਸਖਤ ਹਿਸਾਬ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਨਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਕਰਨੋ ਨਹੀਂ ਟਲਣ ਵਾਲੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਜਿਹੜਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰੇਗਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਖੂਨ ਗੰਦਾ ਕਰੇਗਾ ਉਸਨੂੰ ਕੁਚਲਕੇ ਧੂੜ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ...। ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਇਸ ਸਖਤ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੈ? ਜੇ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਨਾਮ ਢੀਂਗਰੇ ਦਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਵੋ। ਉਸ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਏ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਓ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੋਚੋ। ਜਿਵੇਂ ਮਰਜੀ ਕਰੋ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਵੱਢੋਗੇ ਜੋ ਬੀਜੋਗੇ। ਚੁਣ ਲਵੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬਣੋਗੇ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਖਰੀ।
{{right|''ਪੰਨਾ 196, ਇੰਡੀਅਨ ਅਨਰੈਸਟ''&lt;/br&gt; 
''“ਤਹਿ ਕਰੋ ਉਏ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕ&quot;&lt;sup&gt;131&lt;/sup&gt;''}} 
{{gap}}ਅਛੂਤ : ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵਰਨਣ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
{{right|''ਪੰਨਾ 184''}} 
{{dhr|1em}}
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|{{rule|4em}}'''ਪੰਨਾ 280'''{{rule|4em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|2em}}
{{gap}}ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਯੱਗ :&lt;sup&gt;132&lt;/sup&gt; ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਭੇਸ&lt;noinclude&gt;{{rh||129}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47i2vdbkrlhbdpabed78wtmazf5524r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71513</id>
    <revision>
      <id>232111</id>
      <parentid>215741</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <origin>232111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5341" sha1="b9e6tq2qi0k99813lt6f0u1zonjjv7q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਦਾਰੂਹਲਦੀ}}'''}}

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

{{gap}}ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਹਿਮਾਚਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ
ਆਪ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ
ਬਿਹਾਰ, ਪਾਰਸਨਾਥ ਅਤੇ ਨੀਲੀਗੀਰੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ
ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 5 ਤੋਂ
16 ਫੁੱਟਾ ਉੱਚਾ, ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਝਾੜੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ
ਦਾ ਤਣਾ 8-9 ਇੰਚ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ
ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ 2-3 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ
ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਵੀ
ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ, ਨੀਲਾਪਨ ਲਏ ਹੋਏ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ
ਨੂੰ ਜਰਿਕਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਪੀਲੇਪਨ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਵਾਲੀ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਲਦੀ ਵਰਗੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ, ਕੌੜੇ ਸਵਾਦ, ਹਲਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਵੇਚੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੰਡਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪੀਲਾਪਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ
ਨੂੰ ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀਆਂ 6 ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੱਤ ਰਸੋਤ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ,
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਦਾਰੂ ਹਰਿਦਾ। ਹਿੰਦੀ-ਦਾਰੂਹਲਦੀ। ਮਰਾਠੀ-ਦਾਰੂ ਹਲਦ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਦਾਰੂ
ਹਲਦਰ। ਬੰਗਾਲੀ- ਦਾਰੂ ਦਰਿਦਾ। ਲੈਟਿਨ- ਬਬੇਰਰਿਸ ਅਰਿਸਟੇਟਾ (Berberis Uristata)।
ਗੁਣ
ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤਿਕਤ,
ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ
ਵਾਲੀ, ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ
ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ, ਢਿੱਡ ਦੇ ਕੀੜੇ, ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦੰਦਾਂ
ਅਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ
ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੂਸਰੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਡੀ, ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਛਿੱਲ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ
ਖੁਸ਼ਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਜਰਿਸ਼ਕ, ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਮੰਨੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮਸ਼ਯ, ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ
ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦੇ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲੱਗਣ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਸੋਜ,
ਬਵਾਸੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਲਕੇਲਾਇਡਸ
ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਬਰਰੀਨ ਨਾ ਦਾ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕੌੜਾ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੁਲਣ ਵਾਲਾ
ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਬਰਰੀਨ ਸਲਫੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ
ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
00
ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ
- 89&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9e6tq2qi0k99813lt6f0u1zonjjv7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232112</id>
      <parentid>232111</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T15:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>232112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5384" sha1="mf1obhf6oz491phnea8m79wr1e2hrsa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਦਾਰੂਹਲਦੀ}}'''}}

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

{{gap}}ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਹਿਮਾਚਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ
ਆਪ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ
ਬਿਹਾਰ, ਪਾਰਸਨਾਥ ਅਤੇ ਨੀਲੀਗੀਰੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ
ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 5 ਤੋਂ
16 ਫੁੱਟਾ ਉੱਚਾ, ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਝਾੜੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ
ਦਾ ਤਣਾ 8-9 ਇੰਚ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ
ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ 2-3 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ
ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਵੀ
ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ, ਨੀਲਾਪਨ ਲਏ ਹੋਏ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ
ਨੂੰ ਜਰਿਕਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਪੀਲੇਪਨ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਵਾਲੀ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਲਦੀ ਵਰਗੀ ਪੀਲੇ ਰੰਗ, ਕੌੜੇ ਸਵਾਦ, ਹਲਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਵੇਚੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੰਡਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪੀਲਾਪਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ
ਨੂੰ ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀਆਂ 6 ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੱਤ ਰਸੋਤ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ:

{{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਦਾਰੂ ਹਰਿਦ੍ਰਾ। ਹਿੰਦੀ-ਦਾਰੂਹਲਦੀ। ਮਰਾਠੀ-ਦਾਰੂ ਹਲਦ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਦਾਰੂ
ਹਲਦਰ। ਬੰਗਾਲੀ- ਦਾਰੂ ਦਰਿਦ੍ਰਾ। ਲੈਟਿਨ- ਬਬੇਰਰਿਸ ਅਰਿਸਟੇਟਾ (Berberis Uristata)।

ਗੁਣ:

{{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤਿਕਤ,
ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ
ਵਾਲੀ, ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ
ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ, ਢਿੱਡ ਦੇ ਕੀੜੇ, ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਦੰਦਾਂ
ਅਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ
ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੂਸਰੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਡੀ, ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਛਿੱਲ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ
ਖੁਸ਼ਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਜਰਿਸ਼ਕ, ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਮੰਨੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮਸ਼ਯ, ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ
ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦੇ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਨਾਲ ਟੱਟੀਆਂ ਲੱਗਣ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਸੋਜ,
ਬਵਾਸੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਰੂਹਲਦੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਲਕੇਲਾਇਡ੍ਰਸ
ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਬਰਰੀਨ ਨਾ ਦਾ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕੌੜਾ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੁਲਣ ਵਾਲਾ
ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਬਰਰੀਨ ਸਲਫੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੋੜਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ
ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}00

ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 89&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mf1obhf6oz491phnea8m79wr1e2hrsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ/ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73462</id>
    <redirect title="Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)" />
    <revision>
      <id>232109</id>
      <parentid>231570</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)]] to [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)]]</comment>
      <origin>232109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="cywrwdlsw1j4l1q99zfsxc9lobvwxyr" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)]]</text>
      <sha1>cywrwdlsw1j4l1q99zfsxc9lobvwxyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>73477</id>
    <redirect title="Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)" />
    <revision>
      <id>232110</id>
      <parentid>232033</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)]] to [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)]]</comment>
      <origin>232110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="cywrwdlsw1j4l1q99zfsxc9lobvwxyr" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)]]</text>
      <sha1>cywrwdlsw1j4l1q99zfsxc9lobvwxyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Amrit Kala.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73489</id>
    <revision>
      <id>232108</id>
      <parentid>232061</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jalseerat Aman</username>
        <id>2446</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>232108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="14voic9hvq3zz250kog4hvjystk0kd9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|( ੧੭ )}}'''}}

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਵਿਚ ਰੱਤ ਰੱਤਕੇ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਸ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਅਭਿਆਸ ਪਾਠ ਕੀਰਤਨ
ਰੂਪੀ ਅਕਥ ਕਥਾ ਹੀ (ਕਥੀ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ
ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਬਾਣੀ ਇਸ ਬਿਧਿ
ਕਹੀ ਕੀਤੀ ਕਥੀ ਕਥਾ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਆਖਣ (ਕਥਨ)
ਸੁਣਨ ਸੁਣਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਠੇ ਪਹਿਰ ਉਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ
ਕੰਮ ਨਹੀਂ (੨) ਇਸੇ ਬਿਧਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰੱਤਾ
ਹੋਇਆ ਅਹਿਨਿਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਵਿਖੇ ਹੀ ਲਿਵ ਲਾਈ
ਰਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ
ਅਚਰਜ ਸੁਆਦ ਰਹੱਸ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਿਓਂ ਪਰਾਪਤਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਜਨ ਉਪਰ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੀ ਜਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਿਓਂ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਦਾ ਸੁਭ ਅਵਸਰੀ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ
ਹੈ। ਉਸੇ ਜਉਹਰੀ ਜਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਰਤਨ
ਵਿਹਾਜਣ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਗੁਰਸਰਣਾਗਤੀ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ
ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ
ਵਥ ਨੂੰ ਇਸ ਬਿਧਿ ਵਿਹਾਜ ਕੇ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ `
ਦੀਆਂ ਅਤੁਟ ਕਮਾਈਆਂ ਗੁਰਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ
ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਤ ਤੁੱਠਣੀ ਅਤੇ
ਕਿਰਪਾ ਪਰਸਾਦਣੀ ਏਹ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ
ਦੇ ਰਿਦੰਤਰਿ ਆਤਮ ਰਸ ਜੋਤਿ ਪਰਕਾਸ਼ ਆਣ ਉਦੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14voic9hvq3zz250kog4hvjystk0kd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Raj Kumari.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73490</id>
    <revision>
      <id>232113</id>
      <timestamp>2026-08-13T15:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;﻿ {{gap}}“ਵੱਡਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸਿਰ ਚੁਕ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗਾ, “ਇਹ ਹਿਸੇ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜੋ ਤਾਂ ੧੮ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਗਊ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ੧੯ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>232113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="a4l626j1mkea02xrvgm11g81ki0dbpd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}“ਵੱਡਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸਿਰ ਚੁਕ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗਾ, “ਇਹ ਹਿਸੇ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜੋ ਤਾਂ ੧੮ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਗਊ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ੧੯ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਵੰਡ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਜੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ੧੯ ਗਊਆਂ ਬਣ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਅਧੀ, ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਤੇ # ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਗਊ-ਹਤਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ? ਹੁਣ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਜੇ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਹਿਸੇ ਨਾ ਵੰਡੇ ਗਏ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਉਆਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਬ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਕੋਲ ਅਗੇ ਥੋੜਾ ਧਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਪੂੰਜੀ ਵੀ ਉਸੇ ਦਾ ਮਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇ? ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਂ-ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਗੋਰਖ-ਧੰਧੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ! ਇਸੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਕਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ ਪਰ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।
ਹੁਣ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਦਸੋ ਕਿ ਬੁਢੇ ਪਿਤਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਉਲਝਣ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹੀ। ਚੰਦਰਕਾਤ ਦਾ ਦਿਲ ਬੜਾ ਤੇਜ਼ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਆਤਮਾ ਨਿਕਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁਕਿਆ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਦੇ ਇਹ ਉਤਰ ਸੁਣਾਇਆ:
“ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਗਊ ਮੰਗ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੀਆਂ (ਦਸ ਗਊਆਂ) ਵੱਡਾ, ਪੰਜ ਅਥਵਾ ਵੀਹਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਤੇ ਚਾਰ ਗਊਆਂ (ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਛੋਟਾ ਲੈ ਲਵੇ। ਦਸ,ਪੰਜ ਤੇ ਚਾਰ ਉੱਨੀ ਗਊਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਹੜੀ ਗਊ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗੀ ਸੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਣ, ਬਸ ਸਾਰਾ ਝਗੜਾ ਮੁਕ ਗਿਆ।
३०&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4l626j1mkea02xrvgm11g81ki0dbpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>232114</id>
      <parentid>232113</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T15:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>232114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3279" sha1="s943dwcwlwyud5n1k18199t5fz6i8v8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}“ਵੱਡਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸਿਰ ਚੁਕ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗਾ, 'ਇਹ ਹਿਸੇ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜੋ ਤਾਂ ੧੮ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਗਊ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ੧੯ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਵੰਡ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਜੇ ਸਾਰੇ ਹਿਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ੧੯ ਗਊਆਂ ਬਣ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਅਧੀ, ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਤੇ # ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਗਊ-ਹਤਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ? ਹੁਣ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਜੇ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ ਹਿਸੇ ਨਾ ਵੰਡੇ ਗਏ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਊਆਂ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਬ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਕੋਲ ਅਗੇ ਥੋੜਾ ਧਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਪੂੰਜੀ ਵੀ ਉਸੇ ਦਾ ਮਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇ? ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਂ-ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਗੋਰਖ-ਧੰਧੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ!' ਇਸੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਕਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ ਪਰ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।

{{gap}}“ਹੁਣ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਦਸੋ ਕਿ ਬੁਢੇ ਪਿਤਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਹ ਉਲਝਣ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” 

{{gap}}ਨਾਗ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹੀ। ਚੰਦਰਕਾਤ ਦਾ ਦਿਲ ਬੜਾ ਤੇਜ਼ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਆਤਮਾ ਨਿਕਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁਕਿਆ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਦੇ ਇਹ ਉਤਰ ਸੁਣਾਇਆ:

{{gap}}“ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਗਊ ਮੰਗ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੀਆਂ (ਦਸ ਗਊਆਂ) ਵੱਡਾ, ਪੰਜ ਅਥਵਾ ਵੀਹਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਤੇ ਚਾਰ ਗਊਆਂ (ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਛੋਟਾ ਲੈ ਲਵੇ। ਦਸ,ਪੰਜ ਤੇ ਚਾਰ ਉੱਨੀ ਗਊਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਹੜੀ ਗਊ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗੀ ਸੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਣ, ਬਸ ਸਾਰਾ ਝਗੜਾ ਮੁਕ ਗਿਆ।


{{gap}}३०&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s943dwcwlwyud5n1k18199t5fz6i8v8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>