ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 22644 232799 53764 2026-08-22T02:57:14Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 232799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੦੮੯}}</noinclude>ਕਿਉ ਕੀਮਤਿ ਕੀਜੈ॥ ਆਪੇ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸਭ ਸਾਜੀਅਨੁ ਆਪੇ ਵਰਤੀਜੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਲਾਹੀਐ ਸਚੁ ਕੀਮਤਿ ਕੀਜੈ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਕਮਲੁ ਬਿਗਾਸਿਆ ਇਵ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪੀਜੈ॥ ਆਵਣ ਜਾਣਾ ਠਾਕਿਆ ਸੁਖਿ ਸਹਜਿ ਸਵੀਜੈ॥੭॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧॥ ਨਾ ਮੈਲਾ ਨਾ ਧੁੰਧਲਾ ਨਾ ਭਗਵਾ ਨਾ ਕਚੁ॥ ਨਾਨਕ ਲਾਲੋ ਲਾਲੁ ਹੈ ਸਚੈ ਰਤਾ ਸਚੁ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸਹਜਿ ਵਣਸਪਤਿ ਫੁਲੁ ਫਲੁ ਭਵਰੁ ਵਸੈ ਭੈ ਖੰਡਿ॥ ਨਾਨਕ ਤਰਵਰੁ ਏਕੁ ਹੈ ਏਕੋ ਫੁਲੁ ਭਿਰੰਗੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜੋ ਜਨ ਲੂਝਹਿ ਮਨੈ ਸਿਉ ਸੇ ਸੂਰੇ ਪਰਧਾਨਾ॥ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਸਦਾ ਮਿਲਿ ਰਹੇ ਜਿਨੀ ਆਪੁ ਪਛਾਨਾ॥ ਗਿਆਨੀਆ ਕਾ ਇਹੁ ਮਹਤੁ ਹੈ ਮਨ ਮਾਹਿ ਸਮਾਨਾ॥ ਹਰਿ ਜੀਉ ਕਾ ਮਹਲੁ ਪਾਇਆ ਸਚੁ ਲਾਇ ਧਿਆਨਾ॥ ਜਿਨ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਮਨੁ ਜੀਤਿਆ ਜਗੁ ਤਿਨਹਿ ਜਿਤਾਨਾ॥੮॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਜੋਗੀ ਹੋਵਾ ਜਗਿ ਭਵਾ ਘਰਿ ਘਰਿ ਭੀਖਿਆ ਲੇਉ॥ਦਰਗਹ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ ਕਿਸੁ ਕਿਸੁ ਉਤਰੁ ਦੇਉ॥ ਭਿਖਿਆ ਨਾਮੁ ਸੰਤੋਖੁ ਮੜੀ ਸਦਾ ਸਚੁ ਹੈ ਨਾਲਿ॥ ਭੇਖੀ ਹਾਥ ਨ ਲਧੀਆ ਸਭ ਬਧੀ ਜਮਕਾਲਿ॥ ਨਾਨਕ ਗਲਾ ਝੂਠੀਆ ਸਚਾ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਜਿਤੁ ਦਰਿ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ ਸੋ ਦਰੁ ਸੇਵਿਹੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਐਸਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਲੋੜਿ ਲਹੁ ਜਿਸੁ ਜੇਵਡੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਤਿਸੁ ਸਰਣਾਈ ਛੂਟੀਐ ਲੇਖਾ ਮੰਗੈ ਨ ਕੋਇ॥ ਸਚੁ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਸਚੁ ਦ੍ਰਿੜੁ ਸਚਾ ਓਹੁ ਸਬਦੁ ਦੇਇ॥ ਹਿਰਦੈ ਜਿਸ ਦੈ ਸਚੁ ਹੈ ਤਨੁ ਮਨੁ ਭੀ ਸਚਾ ਹੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੈ ਹੁਕਮਿ ਮੰਨਿਐ ਸਚੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇਇ॥ ਸਚੇ ਮਾਹਿ ਸਮਾਵਸੀ ਜਿਸ ਨੋ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਸੂਰੇ ਏਹਿ ਨ ਆਖੀਅਹਿ ਅਹੰਕਾਰਿ ਮਰਹਿ ਦੁਖੁ ਪਾਵਹਿ॥ ਅੰਧੇ ਆਪੁ ਨ ਪਛਾਣਨੀ ਦੂਜੈ ਪਚਿ ਜਾਵਹਿ॥ ਅਤਿ ਕਰੋਧ ਸਿਉ ਲੂਝਦੇ ਅਗੈ ਪਿਛੈ ਦੁਖੁ ਪਾਵਹਿ॥ ਹਰਿ ਜੀਉ ਅਹੰਕਾਰੁ ਨ ਭਾਵਈ ਵੇਦ ਕੂਕਿ ਸੁਣਾਵਹਿ॥ ਅਹੰਕਾਰਿ ਮੁਏ ਸੇ ਵਿਗਤੀ ਗਏ ਮਰਿ ਜਨਮਹਿ ਫਿਰਿ ਆਵਹਿ॥੯॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਕਾਗਉ ਹੋਇ ਨ ਊਜਲਾ ਲੋਹੇ ਨਾਵ ਨ ਪਾਰੁ॥ ਪਿਰਮ ਪਦਾਰਥੁ ਮੰਨਿ ਲੈ ਧੰਨੁ ਸਵਾਰਣਹਾਰੁ॥ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣੈ ਊਜਲਾ ਸਿਰਿ ਕਾਸਟ ਲੋਹਾ ਪਾਰਿ॥ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਛੋਡੈ ਭੈ ਵਸੈ ਨਾਨਕ ਕਰਣੀ ਸਾਰੁ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਮਾਰੂ ਮਾਰਣ ਜੋ ਗਏ ਮਾਰਿ ਨ ਸਕਹਿ ਗਵਾਰ॥ ਨਾਨਕ ਜੇ ਇਹੁ ਮਾਰੀਐ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਵੀਚਾਰਿ॥ ਏਹੁ ਮਨੁ ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਮਰੈ ਜੇ ਲੋਚੈ ਸਭੁ ਕੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਮਨ ਹੀ ਕਉ ਮਨੁ ਮਾਰਸੀ ਜੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟੈ<noinclude></noinclude> 43v4spjpn4fgjaq05hjoi3vt3r6bnpn 250 31013 232774 100784 2026-08-21T12:54:40Z Harchand Bhinder 2624 232774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇੰਨੀਆਂ ਕੁ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਰਚਡ-ਪਾਸ ( Marched Pass ) ਅਤੇ 'ਹਿਪ ਹਿਪ ਹੁਰਰਾ' ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।</br>{{gap}}ਸਾਡੀ ਲਾਇਨ ਬਿਲਕੁਲ ਉਜਾੜੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸੀ। ਚਰਾਟ ਦਾ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਮਗਰੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਬਾਰਕਾਂ ਵੀ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਲਾਇਨ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਇਕ ਕਚੀ ਕੰਧ ਦੀ ਵਲਗਣ ਹੈਸੀ। ਇਸ ਵਲਗਣ ਦੇ ਵਿਚ ਰਸਾਲੇ ਦੀਆਂ (Follower-Line) ਫਾਲਵਰ ਲਾਇਨ, ਘੋੜਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮਿਸਤਰੀ ਖਾਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਸੀ। ਦੇਸੀ ਆਫ਼ੀਸਰਾਂ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਤਾਂ ਏਥੇ ਹੀ ਸਨ, ਪਰੰਤੂ ਗੋਰੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਲਾਇਨ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗਾਰਦਾਂ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਚਰਾਟ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਾਇਨ ਦੇ ਪਿਛੇ. ਦੋ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਦੋ ਗਾਰਦਾਂ ਕੁਵਾਰਟਰ ਗਾਰਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਕਵਾਰਟਰ ਗਾਰਦ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (Magazine) ਲਈ, ਪਰ ਦਿਨੇ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਗਾਰਦ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹੋ ਇਕੋ ਗਾਰਦ ਦਿਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ, ਕਵਾਰਟਰ ਗਾਰਦ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।</br>{{gap}}ਮੌਲਵੀ ਜੀ ਪਾਸੋਂ 'ਖਾਲਕ ਬਾਰੀ' ਪੜ੍ਹ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਹੁਣ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਅਸਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਜਾ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਾਇਆ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਸਾਂ ਕਿ ਇਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਕਬਰ ਹੈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਰਖ਼ਤ ਉਪਰ ਸਾਵਾ ਝੰਡਾ ਹੈ ਸੀ। ਖ਼ਬਰੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਠਾਣ ਪੀਰਾਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਪਰ ਜਿਥੇ ਸਾਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਿਸ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸਾਡੀ ਜਮਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਹ ਜਮਦੂਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਚ ਜਾਣੋਂ ਦੁਰਗੇ ਮੋਟੇ ਦੇ ਵੀ ਨੰਬਰ ਕਟਦਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਹਰ ਇਕ ਹੱਥ ਹਥੋੜਾ, ਪੈਰ ਪੂਰੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਸਨ। ਕਦ ਮਧਰਾ, ਵੀਹਾਂ ਗਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤੇੜ ਸੁਥਣ, ਦਸਾਂ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਵਾਲਾ ਕੁੜਤਾ ਪਾਉਂਦਾ।<noinclude>{{center|-੧੮-}}</noinclude> 65szxkzhf4j38uuvhcsjzay5pykp0ml 250 31014 232775 232768 2026-08-21T12:55:48Z Harchand Bhinder 2624 232775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਉਸ ਦੀ ਪਿਸ਼ੌਰੀ ਜੁਤੀ ਹੀ ਸਤ ਅਠ ਸੈਰ ਥੀਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਹਾਂ, ਸਿਰ ਉਪਰ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਟਵੀਂ ਨਿੱਕੀ ਲੁੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।</br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਮੁੰਡੇ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਪਰਲੇ ਨੌਸ਼ਹਿਰੇ ਥੀਂਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੁਰ ਕੇ ਆਣ ਪੁਜਦਾ ਹੈ! ਗਰਮੀ ਹੋਵੇ ਸਰਦੀ, ਮੀਂਹ ਹੋਵੇ ਹਨੇਰੀ, ਮੌਤ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਂਗ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਟਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਗਲੋਂ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਸਾਂ ਕਿ ਲੁੰਡੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਬੇੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਥੀਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਰ ਲੰਘ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਗਡੇ ਦਾ ਭਾਰ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਜਦੋਂ ਅਧੀ ਛੁਟੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਾਲੀ ਨਾਨਬਾਈ ਦੀ ਹਟੀ ਉਪਰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਗਜ਼ ਗਜ਼ ਲੰਮੀਆਂ ਪਿਸ਼ੋਰੀ ਖ਼ਮੀਰੀ ਰੋਟੀਆਂ (ਨਾਨ) ਮਾਮੂਲੀ ਤਰੀ ਤੇ ਇਕ ਅਧੀ ਬੋਟੀ ਨਾਲ ਚਖ ਚੁਖਕੇ ਅੰਦਰ ਧਕ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮੁਛਾਂ ਪੁਰ ਹਥ ਫੇਰ, ਬਿਨਾ ਦੁਧ, ਬਿਨਾ ਮਿਠਾ, ਚਾਹ ਦਾ ਉਬਲਿਆ ਪਾਣੀ ਪੂਰੀ ਇਕ ਚਾਇਨਾ ਛਕ ਜਾਂਦਾ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਤਰਬੂਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੁਤੇ ਘੜੇ ਜਿਡਾ ਤਰਬੂਜ਼, ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੁਤੇ ਅਠ ਦਸ ਸੇਰ ਖਰਬੂਜ਼ੇ ਬੜੇ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੁਤੇ ਦਸ ਵੀਹ ਭੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਛਲੀਆਂ, ਆੜੂ, ਅਲੂਚੇ, ਖੁਰਮਾਨੀਆਂ ਸਭ ਬਲਾ-ਬਤਰ ਖਾਈ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਂ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਫਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਕ ਵਰੀ ਆਪਣੀ ਛੇ ਗਜ਼ੀ ਲਠੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਚਿਤੜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਫਿਰ ਛਟੀ ਹੋਣ ਤਕ ਕਦੇ ਨਾ ਉਠਦਾ।</br> {{gap}}ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਸੋ, ਇਹੋ ਜਹੇ ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ ਤੇ ਪਿਸ਼ੌਰੀ ਕੁਪੇ ਪਾਸ ਕਿਸੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਉਹਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਹੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਦੀ ਟੋਰ ਦੀ ਨਕਲ ਲਾਉਣੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ ਦੱਸਣਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਤੇ ਵਡੀ ਦੇਗ ਗੋਗੜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿਚਣਾ।</br> {{gap}}ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੇਲ ਦੀ ਲਾਇਨ ਸੀ। ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਉਥੇ ਵੀ ਰੌਣਕ ਲਗਦੀ। ਰੇਲ ਨੂੰ ਉਡੀਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਵਣ ਵਾਲੀ<noinclude>{{center|-੧੯-}}</noinclude> b52ljzrn5cxj9jozkry4v1dmu4p0gax 232776 232775 2026-08-21T12:56:16Z Harchand Bhinder 2624 232776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਉਸ ਦੀ ਪਿਸ਼ੌਰੀ ਜੁਤੀ ਹੀ ਸਤ ਅਠ ਸੈਰ ਥੀਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਹਾਂ, ਸਿਰ ਉਪਰ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਟਵੀਂ ਨਿੱਕੀ ਲੁੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।</br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਮੁੰਡੇ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਪਰਲੇ ਨੌਸ਼ਹਿਰੇ ਥੀਂਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੁਰ ਕੇ ਆਣ ਪੁਜਦਾ ਹੈ! ਗਰਮੀ ਹੋਵੇ ਸਰਦੀ, ਮੀਂਹ ਹੋਵੇ ਹਨੇਰੀ, ਮੌਤ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਂਗ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਟਾਂਗੇ ਵਾਲਾ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਗਲੋਂ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਸਾਂ ਕਿ ਲੁੰਡੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਬੇੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੁਲ ਥੀਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਰ ਲੰਘ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਗਡੇ ਦਾ ਭਾਰ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਜਦੋਂ ਅਧੀ ਛੁਟੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਾਲੀ ਨਾਨਬਾਈ ਦੀ ਹਟੀ ਉਪਰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਗਜ਼ ਗਜ਼ ਲੰਮੀਆਂ ਪਿਸ਼ੋਰੀ ਖ਼ਮੀਰੀ ਰੋਟੀਆਂ (ਨਾਨ) ਮਾਮੂਲੀ ਤਰੀ ਤੇ ਇਕ ਅਧੀ ਬੋਟੀ ਨਾਲ ਚਖ ਚੁਖਕੇ ਅੰਦਰ ਧਕ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਮੁਛਾਂ ਪੁਰ ਹਥ ਫੇਰ, ਬਿਨਾ ਦੁਧ, ਬਿਨਾ ਮਿਠਾ, ਚਾਹ ਦਾ ਉਬਲਿਆ ਪਾਣੀ ਪੂਰੀ ਇਕ ਚਾਇਨਾ ਛਕ ਜਾਂਦਾ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਤਰਬੂਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੁਤੇ ਘੜੇ ਜਿਡਾ ਤਰਬੂਜ਼, ਖਰਬੂਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੁਤੇ ਅਠ ਦਸ ਸੇਰ ਖਰਬੂਜ਼ੇ ਬੜੇ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੁਤੇ ਦਸ ਵੀਹ ਭੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਛਲੀਆਂ, ਆੜੂ, ਅਲੂਚੇ, ਖੁਰਮਾਨੀਆਂ ਸਭ ਬਲਾ-ਬਤਰ ਖਾਈ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਂ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਫਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਕ ਵਰੀ ਆਪਣੀ ਛੇ ਗਜ਼ੀ ਲਠੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਚਿਤੜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਫਿਰ ਛਟੀ ਹੋਣ ਤਕ ਕਦੇ ਨਾ ਉਠਦਾ।</br>{{gap}}ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਸੋ, ਇਹੋ ਜਹੇ ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ ਤੇ ਪਿਸ਼ੌਰੀ ਕੁਪੇ ਪਾਸ ਕਿਸੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਉਹਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਹੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਦੀ ਟੋਰ ਦੀ ਨਕਲ ਲਾਉਣੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਕੇ ਦੱਸਣਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਤੇ ਵਡੀ ਦੇਗ ਗੋਗੜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿਚਣਾ।</br>{{gap}}ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੇਲ ਦੀ ਲਾਇਨ ਸੀ। ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਉਥੇ ਵੀ ਰੌਣਕ ਲਗਦੀ। ਰੇਲ ਨੂੰ ਉਡੀਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਵਣ ਵਾਲੀ<noinclude>{{center|-੧੯-}}</noinclude> fijlcmpkqfzzs25z5ehr43gfpwokkol 250 31015 232777 232769 2026-08-21T12:57:32Z Harchand Bhinder 2624 232777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਣੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਟੜੀ ਉਪਰ ਸਲੇਟ, ਤਖਤੀ, ਦਵਾਤ ਪੈਨਸਲ, ਹੋਲਡਰ, ਘਰੋਂ ਖਰਚਣ ਲਈ ਮਿਲੇ ਸਿਕੇ ਆਦਿ ਰਖ ਕੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਭੋ ਚੀਜਾਂ ਫੀਤੇ ਫੀਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪੈਸੇ ਚੌੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।</br>{{gap}}ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਥੀਂ ਕੁਝ ਅਗੇਰੇ ਇਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੇਵਲ ਮੀਂਹ ਪਏ ਉਪਰ ਹੀ ਵਗਦਾ, ਬਾਕੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਥੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਮਦਾਨ ਮਾਰਦੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਪਲਟਣ ਨੇ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਸੇ ਰੇਤ ਵਿਚ ਬਸਤੇ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਦਬਕੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖੇਡ ਮਚਦੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਇਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜਦੇ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਇਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਫ਼ੋਲਦਿਆਂ ਛੀ ਕਾਰਤੂਸ ਹਥ ਆਏ। ਸਾਰੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲੋਂ ਚੋਰੀ ਚੁਪ ਕੀਤੇ ਖੀਸੇ ਵਿਚ ਸਿਟ ਲਏ। ਜਾਣੋਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬੜੀ ਖਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਫੌਜ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਚੋਖੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਪੂਛ ਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਦਲੀਲ ਹੋਈ, ਚਲੋ ਚਲਦਿਆਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪਰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਥੇ ਰਖਣਗੇ। ਫਿਰ ਪੁਛ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ? ਕਿਸ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ? ਨਾਲ ਕੌਣ ਕੌਣ ਸਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿਚ ਦਿਨ ਲਥੇ ਘਰ ਪੁਜਿਆ, ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਅਤੇ ਝਬਦੇ ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗਿਆ, ਕਾਰਤੂਸ ਅਜੇ ਵੀ ਖੀਸੇ ਵਿਚ ਸਨ। ਗਿਣੇ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਛੀ ਹੀ ਸਨ। </br>{{gap}}ਹੁਣ ਫਿਰ ਦਲੀਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਅਜ ਐਤਵਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਟ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲ। ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਅਮੋਲਕ ਦਾਤ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਰਖ ਸਕਦਾ। ਨੌਕਰ ਨੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਚਾਹ ਮਗਰੋਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾੜ੍ਹਾ ਲਾਕੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਦਿਤਾ, ਅੰਧਾ ਭਨਵਾਂ ਕਢਕੇ। ਤਰੀ ਵਿਚ ਬੋਟੀਆਂ ਤਾਰੀਆਂ ਲੈਣ ਲਗੀਆਂ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ<noinclude>{{center|-੨੦-}}</noinclude> f1gcgw52qot0cyyi6wcacn1gq79mcul 250 31016 232778 232770 2026-08-21T12:58:17Z Harchand Bhinder 2624 232778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਨਾਲ ਦੇ ਗਵਾਂਢ ਗਿਯਾਨ-ਗੋਸ਼ਟ ਲਈ ਤੁਰ ਗਏ। ਹੁਣ ਮੈਦਾਨ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਅਸਾਂ ਛੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਛੇ ਕਾਰਤੂਸ ਚੁਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਵਿਥ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਧਕ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਆਪ ਗੇਂਦ ਬੱਲਾ ਚੁੱਕ ਲਾਇਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੋਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਜਾ ਰਲੇ। ਖੇਡ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਪਈ, ਪਰ ਖ਼ਿਆਲ ਹਰ ਘੜੀ ਘਰ ਵਲ ਸੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ਧਮਕ ਦੀ ਘਨਘੋਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਵੀਹ ਕੁ ਹੀ ਮਿੰਟ ਗੁਜ਼ਰੇ ਸਨ ਕਿ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਚਲਿਆ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੰਨ ਖੜੇ ਕਰ ਲਏ। ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਰਾਂ ਵਲ ਹਰ ਕੋਈ ਭਜਿਆ। ਅਖੀਰੇ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾ, ਚੁਲ੍ਹਾ ਚੀਨੇ ਚੀਨੇ ਹੋ। ਚਕਿਆ ਸੀ, ਪਤੀਲਾ ਕੰਧ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਤੇ ਤਰੀ ਨੇ ਹੋਲੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਮਚਾ ਦਿਤਾ। ਸਾਰਾ ਵਿਹੜਾ ਰੰਗ ਭੂਮੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਗੇਂਦ ਬਲੇ ਸਮੇਤ ਭੀੜ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਆਣ ਹੋਏ।</br>{{gap}}ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਆਦ੍ਰਸ਼ ਨੇ ਇਹੋ ਹੀ ਦਸਿਆ ਕਿ ਚੁਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਹੈਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਥੀਂ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ? ਦੂਜੇ ਦਿਲ ਹੀ ਰੈਜਮੈਨਟਲ ਆਰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਰ ਇਕ ਚੁਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਲਸ ਮਿਟੀ ਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਮੈੱਸ ਅਤੇ ਕੁਲ ਬਾਵਰਚੀ ਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਪੁਟਵਾ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਟਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਵੀ ਇਹੋ ਪਰੇਟ ਸਭਨਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਪਈ।</br>{{gap}}ਮੇਰਾ ਅਜੇ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੀ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਫੇਰ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ-ਇਕ ਚੋਰੀ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ, ਇਕ ਝੂਠ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਝੂਠ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ-ਅੱਠ ਦਸ ਕਾਰਤੂਸ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਨਾਬਾਈ ਦੇ ਤੂੰਦੁਰ ਵਿਚ ਸਿਟੇ ਜਾਣ, ਜਿਥੇ ਸਾਡੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਗਜ਼ ਗਜ਼ ਲੰਬੀਆਂ ਖਮੀਰੀਆਂ ਪਸ਼ੌਰੀ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਾਰਤੂਸ ਉਦੋਂ ਚਲਣ, ਜਦੋਂ ਬੁਰਕੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਖੂਬ ਧਮਾਕਾ<noinclude>{{center|-੨੧-}}</noinclude> l8lwj4q2x7ar3olgamn2n30rq7lqcpj 250 31017 232773 232772 2026-08-21T12:53:31Z Harchand Bhinder 2624 232773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਠੇ, ਧੂੰਆਂ ਅਸਮਾਨ ਤਕ ਜਾਵੇ, ਸਾਡੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਡਿਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਤੰਬਾ ਫੜੀ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਭਜਣ, ਖ਼ਲਕਤ ਕਠੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਪੱਥਰ ਪਾਟਣ ਉਪਰ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।</br>{{gap}}ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕਾਦਰ ਖਾਂ ਸਾਈਸ ਨੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈ । ਕਾਦਰੂ ਦਾ ਮਿਤ੍ਰਾਨਾ ਸਦਰ ਦੀ ਵੇਸਵਾ ਨਾਲ ਸੀ । ਵਚਾਰੇ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਠ ਰੁਪਏ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਨਾ ਵੇਸਵਾ ਨਾਲ, ਕਿਵੇਂ ਨਿਭਦੀ ? ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਨਿਕ ਸੁਕ, ਕਪੜਾ, ਕੰਬਲ, ਬੂਟ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗੁਵਾਚਦਾ ਗਿਆ, ਅਖ਼ੀਰ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋੜ ਕਾਦਰੂ ਨੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰਾ ਗਹਿਣਾ ਕਦ ਕੇ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਸਦਰ ਵਾਲੀ ਵੇਸਵਾਂ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ । ਸਵੇਰੇ ਕਾਦਰੂ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੰਮ ਉਪਰ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ । ਦਿਨ ਚੜੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਜਦੋਂ ਬੀਵੀ ਸਮੇਤ ਜਾਗੇ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। </br>{{gap}}ਕਾਦਰੁੂ ਹਰੀ ਫੜੇ ਗਏ । ਛਿਤਰੌਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ । ਜਿਹੜਾ ਗਿਆ ਉਸੇ ਹੀ ਜਾ ਦਸ ਠੋਕੀਆਂ। ਮਾਰ ਥੀਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਾਦਰੂ ਹਰੀ ਬਕ ਪਏ :</br>{{gap}}“ਜੀ ! ਜ਼ੇਵਰ ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਦਬਿਆ ਹੈ ।” </br>{{gap}} ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪੁੱਜੀ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਅਗੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਦੀ ਵੇਖ ਭਾਲ ਕਰ ਆਇਆ ਸਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਬਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਕਹੀਆਂ ਬੇਲਚਿਆਂ ਸਣੇ ਗਈ ਸੀ । ਛੀ ਕੀਹਦੇ, ਇਥੇ ਤਾਂ ਪੇਟੀਆਂ ਦਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ।</br>{{gap}} ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਲ ਇਉਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਥੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ( Magazine) ਚੋਰੀ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਪਠਾਣ ਵੀ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਬਠੇ ਸਨ ।</br>{{gap}}ਹੁਣ ਵਿਚਾਰੇ ਕਾਦਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਬੁਹਾ ਦਸਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟੂਮ ਟਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।</br>{{gap}}ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣ ਗਈ। ਮੈਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਥੀਂ ਵਖ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਾ ਉਥੋਂ ਨਾ ਲੰਘਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਚੁਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉਡਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂ, ਪਰ ਅਜੇ ਤਕ ਇਹ ਭੇਦ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰਿਹਾ।<noinclude>{{center|-੨੨-}}</noinclude> ofbku9ysn56rp1i0ed5wiq1zjpmxgin 250 31018 232779 230604 2026-08-21T13:07:16Z Harchand Bhinder 2624 232779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''{{xx-larger|{{dhr|5em}}ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ}}'''}} {{rule}}{{rule}} {{gap}}ਮੈਂ ਅਜ ਉਦੋਂ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲਗਾਂ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ-ਇਕ ਛਾਵਣੀ ਥੀ ਦੂਜੀ ਛਾਵਣੀ ਨੂੰ-ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਪੜਾਉ । ਪਲਟਨਾਂ ਦੇ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ, ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਬੈਂਡ ਜਾਂ ਬਿਗਲ-ਡ੍ਰਮ ਦੀ ਘਣਕਾਰ, ਤੋਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਨਜ਼ਾਰੇ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਪੈਦਲ ਕੂਚ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਵੀ ਬੁਢੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋਸ਼ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।</br>{{gap}}ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਥਾਂ, ਨਵੀਂ ਬੋਲੀ, ਨਵੀਂ ਰੌਣਕ, ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ, ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਨਵਾਂ ਖੂਹ, ਨਵਾਂ ਪੱਤਣ, ਨਵਾਂ ਚੁਲਾ ਚੌਕਾ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਅਨੋਖ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਬੁਢੇ ਥੀਂ ਬੁਢਾ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ, ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਨਜ਼ਰੀ ਆਉਂਦਾ।</br>{{gap}}ਅਜ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਪਿਕਨਿਕ (Pick-Nick) ਕਰਨ, ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਮੌਜ ਮੇਲੇ ਲਈ ਜਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਥੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਿਸ਼ੌਰ ਥੀਂ ਲਖਨਊ, ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਥੀਂ ਕੋਇਟਾ, ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਵਣੀ ਥੀਂ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਾਰਾ ਹੀ ਰਾਹ ਪੈਦਲ ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਥੀਂ ਨਵੀਂ ਪਿਕਨਿਕ ਹੁੰਦੀ । </br>{{gap}}ਲਾਮਡੋਰੀ ( Advance-Party) ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ<noinclude>{{center|-੨੩-}}</noinclude> sb8rgykrb1wkj4t6379fkmhe0gia86s 250 31019 232780 230605 2026-08-21T13:15:21Z Harchand Bhinder 2624 232780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦੀ। ਫ਼ੌਚ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਉਤਾਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲੰਗਰ, ਹਸਪਤਾਲ, ਕਵਾਰਟਰ ਗਾਰਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ਼ੀਸਰਾਂ ਲਈ ਵਖੋ ਵਖਰਆਂ ਥਾਵਾਂ ਮਿਥੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਧ, ਮਾਸ, ਲਕੜੀ, ਦਾਣਾ, ਘਾਹ, ਅੰਡਾ, ਮੁਰਗੀ, ਸਬਜ਼ੀ-ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਖ ਮੁਕਰਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਰ-ਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਪੁਜਦਿਆਂ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ । ਸਿਪਾਹੀ ਗਿੱਧੇ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਵਧੀਆ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ। ਵਡਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵਧੀਕ ਹਾਲਟ ਹੋਣਾ। ਅਨਾਰਕਲੀ, ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼, ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਰੋਜ਼ਾ ਤਾਜ ਮਹਲ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਮਥਰਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਅਲਾਹਬਾਦ, ਅਲੀਗੜ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਸੈਰ ਹੁੰਦੀ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਪੋਲੀਸ, ਕਾਲਜ, ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਕਲੱਬਾਂ ਨਾਲ ਫੁਟਬਾਲ, ਹਾਕੀ ਦੇ ਮੈਚ, ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ, ਦੋੜਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਝੂਠੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪੋਗਾਮ ਅਨਸਾਰ ਬੇੜੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ, ਤਾਰੀਆਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੁਲ ਤੋੜਨੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ; ਪਿਛੇ ਹਟਣਾ, ਅਗੇ ਵਧਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੂਚ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਅਧ ਨਵੰਬਰ ਥੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮਾਰਚ ਤਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ।</br>{{gap}}ਇਹਨਾਂ ਖੁਬਸੂਰਤ, ਅਰੋਗ, ਮਨ-ਭਾਵਣੀਆਂ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਵਖ ਕੁਝ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਲਈ ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਫ਼ਰਤ ਘਣਾ ਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਜ਼ਰੂਰ ਮਨ ਵਿਚ ਚੀਸ ਉਠਦੀ ਹੈ । {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਇਕ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਪਿਛਲੇ ਪੜਾਉ ਥੀਂ ਦੁਧ ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ-ਛੀ ਪੈਸੇ ਸੋਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ | ਕੌਣ ਖਰੀਦੇ ? ਲਾਮ ਡੋਰੀ ਵਾਲੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅਸਾਂ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਚ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ । ਲਾਮ-ਫ਼ੌਰੀ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪੁਜਦਿਆਂ ਹੀ<noinclude>{{center|-੨੪}}</noinclude> osem85hgwtcn6uk7oxbxnz9m47ppzrh 232781 232780 2026-08-21T13:15:38Z Harchand Bhinder 2624 232781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦੀ। ਫ਼ੌਚ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਉਤਾਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲੰਗਰ, ਹਸਪਤਾਲ, ਕਵਾਰਟਰ ਗਾਰਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ਼ੀਸਰਾਂ ਲਈ ਵਖੋ ਵਖਰਆਂ ਥਾਵਾਂ ਮਿਥੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਧ, ਮਾਸ, ਲਕੜੀ, ਦਾਣਾ, ਘਾਹ, ਅੰਡਾ, ਮੁਰਗੀ, ਸਬਜ਼ੀ-ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਖ ਮੁਕਰਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਰ-ਬਰਦਾਰੀ ਦੇ ਪੁਜਦਿਆਂ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ । ਸਿਪਾਹੀ ਗਿੱਧੇ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਵਧੀਆ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ। ਵਡਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਵਧੀਕ ਹਾਲਟ ਹੋਣਾ। ਅਨਾਰਕਲੀ, ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼, ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਰੋਜ਼ਾ ਤਾਜ ਮਹਲ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਮਥਰਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਅਲਾਹਬਾਦ, ਅਲੀਗੜ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਸੈਰ ਹੁੰਦੀ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਪੋਲੀਸ, ਕਾਲਜ, ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਕਲੱਬਾਂ ਨਾਲ ਫੁਟਬਾਲ, ਹਾਕੀ ਦੇ ਮੈਚ, ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ, ਦੋੜਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਝੂਠੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪੋਗਾਮ ਅਨਸਾਰ ਬੇੜੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ, ਤਾਰੀਆਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੁਲ ਤੋੜਨੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ; ਪਿਛੇ ਹਟਣਾ, ਅਗੇ ਵਧਣਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੂਚ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਅਧ ਨਵੰਬਰ ਥੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਮਾਰਚ ਤਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ।</br>{{gap}}ਇਹਨਾਂ ਖੁਬਸੂਰਤ, ਅਰੋਗ, ਮਨ-ਭਾਵਣੀਆਂ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਵਖ ਕੁਝ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਲਈ ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਫ਼ਰਤ ਘਣਾ ਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਜ਼ਰੂਰ ਮਨ ਵਿਚ ਚੀਸ ਉਠਦੀ ਹੈ । {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਇਕ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਪਿਛਲੇ ਪੜਾਉ ਥੀਂ ਦੁਧ ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ-ਛੀ ਪੈਸੇ ਸੋਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ | ਕੌਣ ਖਰੀਦੇ ? ਲਾਮ ਡੋਰੀ ਵਾਲੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅਸਾਂ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਚ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ । ਲਾਮ-ਫ਼ੌਰੀ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ ਭਲਕ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪੁਜਦਿਆਂ ਹੀ<noinclude>{{center|-੨੪-}}</noinclude> 5l9544r57b99x32qducdmv371dlxm9y 250 31020 232782 230606 2026-08-21T13:26:33Z Harchand Bhinder 2624 232782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਿਗਲ ਹੋਇਆ । ਸੁਕਾਡਰਨ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੁਲਾਏ ਗਏ । ਹੁੱਕਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਧ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਰੰ ਚਾਹ ਪੀਤੀ. ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਕ ਉਡੀਕ ਸੀ । ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧ ਦੇ ਕੜਾਹ ਅਤੇ ਘੜੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਅਜੇ ਭੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, “ਡਲਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਦੁਆਨ ਸੇਰ ਬੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ !”</br>{{gap}}ਬਾਰਾਂ ਇਕ, ਦੋ, ਢਾਈ ਤਿੰਨ। ਹਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੀਂਟਨ ( A djutant) ਪਾਸ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਗਏ।</br>{{gap}}“ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਰੰਡੀ (ਬਿਨਾਂ ਦੁਧ) ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਹੈ।”</br>{{gap}}“ਹੁਣ ਵੀ ਪੀਓ।”</br>{{gap}}“ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਿਰਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਈਏ।”</br>{{gap}}“ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ !” </br>{{gap}}“ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ...?”'</br>{{gap}}“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ !”</br> {{gap}}“ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਟੀਏ ਜੀ।'' ਧਾੜ ਦੀ ਧਾੜ ਗਡਵੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਪੁਜੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸੇਰ, ਅਧ ਸੇਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾਇਆ ਅੜ ਵੀ ਪੈਸੇ ਸੇਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਮਲ ਤਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਲਵਾਈ ਮੁਲ ਲੈਣ ਥੀਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਛੇਕੜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਤਹਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਏਧਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਲ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਣਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੜਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗਡਵੀਆਂ, ਗਲਾਸ, ਕਰਮੰਡਲ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਮੁਫ਼ਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਦੁਧ ਤੋਂ ਛੁਟ ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਆਂਡੇ, ਆਟਾ, ਸਬਜ਼ੀ, ਮਠਿਆਈ, ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ<noinclude>{{center|-੨੫-}}</noinclude> avfyf6mua83xyvjaqk8a8z8426x6px0 232783 232782 2026-08-21T13:28:16Z Harchand Bhinder 2624 232783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਿਗਲ ਹੋਇਆ । ਸੁਕਾਡਰਨ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੁਲਾਏ ਗਏ । ਹੁੱਕਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਧ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਰੰ ਚਾਹ ਪੀਤੀ. ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਕ ਉਡੀਕ ਸੀ । ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧ ਦੇ ਕੜਾਹ ਅਤੇ ਘੜੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਅਜੇ ਭੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, “ਡਲਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਦੁਆਨ ਸੇਰ ਬੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ !”</br>{{gap}}ਬਾਰਾਂ ਇਕ, ਦੋ, ਢਾਈ ਤਿੰਨ। ਹਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੀਂਟਨ ( A djutant) ਪਾਸ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਗਏ।</br>{{gap}}“ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਰੰਡੀ (ਬਿਨਾਂ ਦੁਧ) ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਹੈ।”</br>{{gap}}“ਹੁਣ ਵੀ ਪੀਓ।”</br>{{gap}}“ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਿਰਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਈਏ।”</br>{{gap}}“ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ !” </br>{{gap}}“ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ...?”'</br>{{gap}}“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ !”</br>{{gap}}“ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਗਾਂ ਨੂੰ ਚਟੀਏ ਜੀ।''</br>{{gap}}ਧਾੜ ਦੀ ਧਾੜ ਗਡਵੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਪੁਜੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸੇਰ, ਅਧ ਸੇਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾਇਆ ਅੜ ਵੀ ਪੈਸੇ ਸੇਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਮਲ ਤਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਲਵਾਈ ਮੁਲ ਲੈਣ ਥੀਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਛੇਕੜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਤਹਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਏਧਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਲ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਣਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੜਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗਡਵੀਆਂ, ਗਲਾਸ, ਕਰਮੰਡਲ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਮੁਫ਼ਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਦੁਧ ਤੋਂ ਛੁਟ ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਆਂਡੇ, ਆਟਾ, ਸਬਜ਼ੀ, ਮਠਿਆਈ, ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ<noinclude>{{center|-੨੫-}}</noinclude> cxia54v22199b94v99u80mar9ybff7r 232784 232783 2026-08-21T13:29:29Z Harchand Bhinder 2624 232784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਿਗਲ ਹੋਇਆ । ਸੁਕਾਡਰਨ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੁਲਾਏ ਗਏ । ਹੁੱਕਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਧ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਰੰ ਚਾਹ ਪੀਤੀ. ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਕ ਉਡੀਕ ਸੀ । ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧ ਦੇ ਕੜਾਹ ਅਤੇ ਘੜੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਅਜੇ ਭੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, “ਡਲਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਦੁਆਨ ਸੇਰ ਬੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ !”</br>{{gap}}ਬਾਰਾਂ ਇਕ, ਦੋ, ਢਾਈ ਤਿੰਨ। ਹਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੀਂਟਨ ( A djutant) ਪਾਸ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਗਏ।</br>{{gap}}“ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਰੰਡੀ (ਬਿਨਾਂ ਦੁਧ) ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਹੈ।”</br>{{gap}}“ਹੁਣ ਵੀ ਪੀਓ।”</br>{{gap}}“ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਿਰਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਈਏ।”</br>{{gap}}“ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ !” </br>{{gap}}“ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ...?”'</br>{{gap}}“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ !”</br>{{gap}}“ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਗਾਂ ਨੂੰ ਚਟੀਏ ਜੀ।” ਧਾੜ ਦੀ ਧਾੜ ਗਡਵੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਪੁਜੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸੇਰ, ਅਧ ਸੇਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾਇਆ ਅੜ ਵੀ ਪੈਸੇ ਸੇਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਮਲ ਤਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਲਵਾਈ ਮੁਲ ਲੈਣ ਥੀਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਛੇਕੜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਤਹਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਏਧਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਲ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਣਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੜਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗਡਵੀਆਂ, ਗਲਾਸ, ਕਰਮੰਡਲ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਮੁਫ਼ਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਦੁਧ ਤੋਂ ਛੁਟ ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਆਂਡੇ, ਆਟਾ, ਸਬਜ਼ੀ, ਮਠਿਆਈ, ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ<noinclude>{{center|-੨੫-}}</noinclude> 2gh5nhua386s7h1z3da59y2qoxdkh7u 232785 232784 2026-08-21T13:30:33Z Harchand Bhinder 2624 232785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਿਗਲ ਹੋਇਆ। ਸੁਕਾਡਰਨ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੁਲਾਏ ਗਏ। ਹੁਕਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਧ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਰੰ ਚਾਹ ਪੀਤੀ । ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਕ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧ ਦੇ ਕੜਾਹ ਅਤੇ ਘੜੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਅਜੇ ਭੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, “ਡਲਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਦੁਆਨ ਸੇਰ ਬੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ !”</br>{{gap}}ਬਾਰਾਂ ਇਕ, ਦੋ, ਢਾਈ ਤਿੰਨ। ਹਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੀਂਟਨ ( A djutant) ਪਾਸ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਗਏ।</br>{{gap}}“ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਰੰਡੀ (ਬਿਨਾਂ ਦੁਧ) ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਹੈ।”</br>{{gap}}“ਹੁਣ ਵੀ ਪੀਓ।”</br>{{gap}}“ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਿਰਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਈਏ।”</br>{{gap}}“ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ !” </br>{{gap}}“ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ...?”'</br>{{gap}}“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ !”</br>{{gap}}“ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਗਾਂ ਨੂੰ ਚਟੀਏ ਜੀ।” ਧਾੜ ਦੀ ਧਾੜ ਗਡਵੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਪੁਜੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸੇਰ, ਅਧ ਸੇਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾਇਆ ਅੜ ਵੀ ਪੈਸੇ ਸੇਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਮਲ ਤਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਲਵਾਈ ਮੁਲ ਲੈਣ ਥੀਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਛੇਕੜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਤਹਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਏਧਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਲ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਣਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੜਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗਡਵੀਆਂ, ਗਲਾਸ, ਕਰਮੰਡਲ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਮੁਫ਼ਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਦੁਧ ਤੋਂ ਛੁਟ ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਆਂਡੇ, ਆਟਾ, ਸਬਜ਼ੀ, ਮਠਿਆਈ, ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ<noinclude>{{center|-੨੫-}}</noinclude> 143ec4gs6g2ucyk74ooexp5cvlxuqkk 232786 232785 2026-08-21T13:31:05Z Harchand Bhinder 2624 232786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਿਗਲ ਹੋਇਆ। ਸੁਕਾਡਰਨ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੁਲਾਏ ਗਏ। ਹੁਕਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਧ ਦੋ ਆਨੇ ਸੇਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਰੰ ਚਾਹ ਪੀਤੀ । ਪਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਕ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੁਧ ਦੇ ਕੜਾਹ ਅਤੇ ਘੜੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਜੀ ਅਜੇ ਭੀ ਆਣ ਉਪਰ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, “ਡਲਵਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਦੁਆਨ ਸੇਰ ਬੀ ਘਟ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ !”</br>{{gap}}ਬਾਰਾਂ ਇਕ, ਦੋ, ਢਾਈ ਤਿੰਨ। ਹੁਣ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੀਂਟਨ ( A djutant) ਪਾਸ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਗਏ।</br>{{gap}}“ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਰੰਡੀ (ਬਿਨਾਂ ਦੁਧ) ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਹੈ।”</br>{{gap}}“ਹੁਣ ਵੀ ਪੀਓ।”</br>{{gap}}“ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਿਰਖਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਈਏ।”</br>{{gap}}“ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ !” </br>{{gap}}“ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੇ...?”'</br>{{gap}}“ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣੋ !”</br>{{gap}}“ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਗਾਂ ਨੂੰ ਚਟੀਏ ਜੀ।” ਧਾੜ ਦੀ ਧਾੜ ਗਡਵੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨੇ ਪੁਜੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸੇਰ, ਅਧ ਸੇਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾਇਆ ਅੜ ਵੀ ਪੈਸੇ ਸੇਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਮਲ ਤਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਲਵਾਈ ਮੁਲ ਲੈਣ ਥੀਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਛੇਕੜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਤਹਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਗਿਆ; ਪਰ ਏਧਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਲ, ਬਿਨਾਂ ਮਿਣਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੜਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗਡਵੀਆਂ, ਗਲਾਸ, ਕਰਮੰਡਲ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਦੁਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਮੁਫ਼ਤੇ ਮੁਫ਼ਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਦੁਧ ਤੋਂ ਛੁਟ ਘਿਓ, ਖੰਡ, ਆਂਡੇ, ਆਟਾ, ਸਬਜ਼ੀ, ਮਠਿਆਈ, ਸਾਬਣ, ਤੇਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ<noinclude>{{center|-੨੫-}}</noinclude> 17yf1a65sxnbvvwl2tsgji0n3bftt4x 250 31049 232787 230607 2026-08-21T13:38:50Z Harchand Bhinder 2624 232787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਰਟੀ, ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ।</br>{{gap}}ਫਾਲਿਨ (Fall in) ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਿਆ। ਸਭ ਹਾਜ਼ਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ। ਬਣਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਤਿੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ। ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦਾ ਸੀ :</br>{{gap}}ਆਪ ਲੋਗ ਕਾ ਕੁਛ ਬੰਡੋਬਸਦ ਨਹੀਂ ਮਾਂਗਟਾ। ਹਮ ਏਕ ਚਿੱਟੀ ਡਿਪਟੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋ ਲਿਖਨਾ ਮਾਂਗਟਾ।''</br>{{gap}}ਵਿਚਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬੜੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈਣਾ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੁਧ, ਲਕੜੀ, ਆਂਡੇ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਕੋਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੈਸੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਪੇਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਪੜਾਉ ਦੀ ਘਟਨ-ਇਥੇ ਪੋਲੀਸ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮੈਚ ਸੀ । ਛਾਵਣੀ ਟੀਮ-ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਸਨ-ਬੜੀ ਸੋਜ ਧਜ ਨਾਲ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਹਾਲਟ ਸੀ। ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਮੈਚ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੋਲੀਸ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਲੇਮਾਣਸ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਬੜੀ ਖ਼ਲਕਤ ਪੁਜੀ। ਮੈਚ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਸਵਾਦਲਾ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋਣੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿੰਨ ਲੈਕੇ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਖੜੋਤੇ, ਨਾਲ ਖੜੋਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਵਿਚ ਪਿੰਨ ਮਲਕੜੇ ਹੀ ਖੋਭ ਦੇਣ। ਇਕ ਥਾਂ ਕੰਮ ਮੁਕ ਗਿਆ ਅਗਲੀ ਥਾਂ ਜਾ ਪੁੱਜੇ।</br>{{gap}}“ਇਥੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਖਾਲੀ ਦਿੰਦਾ। ਆ ਗੰਡਾ ਸਿੰਹਾ, ਉਥੇ ਚਲੀਏ।'' ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਠਸ ਕਰ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਗਲੀ ਥਾਂ। ਖੇਡ ਮਕਣ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਚੜਿਆ ਕੋਈ ਦੋ ਕਦਮ ਕੋਈ ਚਾਰ ਕਦਮ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ । ਥੋੜੀ<noinclude>{{center|-੨੬-}}</noinclude> g80t0nj6op2h3hi733ttc33jjo69m60 232788 232787 2026-08-21T13:39:49Z Harchand Bhinder 2624 232788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਰਟੀ, ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ।</br>{{gap}}ਫਾਲਿਨ (Fall in) ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਿਆ। ਸਭ ਹਾਜ਼ਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ। ਬਣਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਤਿੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ। ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦਾ ਸੀ :</br>{{gap}}“ਆਪ ਲੋਗ ਕਾ ਕੁਛ ਬੰਡੋਬਸਟ ਨਹੀਂ ਮਾਂਗਟਾ। ਹਮ ਏਕ ਚਿੱਟੀ ਡਿਪਟੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋ ਲਿਖਨਾ ਮਾਂਗਟਾ।”</br>{{gap}}ਵਿਚਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬੜੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈਣਾ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੁਧ, ਲਕੜੀ, ਆਂਡੇ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਕੋਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੈਸੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਪੇਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਪੜਾਉ ਦੀ ਘਟਨ-ਇਥੇ ਪੋਲੀਸ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮੈਚ ਸੀ । ਛਾਵਣੀ ਟੀਮ-ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਸਨ-ਬੜੀ ਸੋਜ ਧਜ ਨਾਲ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਹਾਲਟ ਸੀ। ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਮੈਚ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੋਲੀਸ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਲੇਮਾਣਸ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਬੜੀ ਖ਼ਲਕਤ ਪੁਜੀ। ਮੈਚ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਸਵਾਦਲਾ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋਣੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿੰਨ ਲੈਕੇ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਖੜੋਤੇ, ਨਾਲ ਖੜੋਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਵਿਚ ਪਿੰਨ ਮਲਕੜੇ ਹੀ ਖੋਭ ਦੇਣ। ਇਕ ਥਾਂ ਕੰਮ ਮੁਕ ਗਿਆ ਅਗਲੀ ਥਾਂ ਜਾ ਪੁੱਜੇ।</br>{{gap}}“ਇਥੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਖਾਲੀ ਦਿੰਦਾ। ਆ ਗੰਡਾ ਸਿੰਹਾ, ਉਥੇ ਚਲੀਏ।'' ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਠਸ ਕਰ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਗਲੀ ਥਾਂ। ਖੇਡ ਮਕਣ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਚੜਿਆ ਕੋਈ ਦੋ ਕਦਮ ਕੋਈ ਚਾਰ ਕਦਮ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ । ਥੋੜੀ<noinclude>{{center|-੨੬-}}</noinclude> o1tseqyzdee6hnb7p11kxbjww595c2l 232789 232788 2026-08-21T13:40:38Z Harchand Bhinder 2624 232789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਰਟੀ, ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਖਾਨੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ।</br>{{gap}}ਫਾਲਿਨ (Fall in) ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਿਆ। ਸਭ ਹਾਜ਼ਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ। ਬਣਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਤਿੰਨ ਪੜਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ। ਕਰਨਲ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦਾ ਸੀ :</br>{{gap}}“ਆਪ ਲੋਗ ਕਾ ਕੁਛ ਬੰਡੋਬਸਟ ਨਹੀਂ ਮਾਂਗਟਾ। ਹਮ ਏਕ ਚਿੱਟੀ ਡਿਪਟੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋ ਲਿਖਨਾ ਮਾਂਗਟਾ।”</br>{{gap}}ਵਿਚਾਰਾ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬੜੀਆਂ ਮੰਨਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈਣਾ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੁਧ, ਲਕੜੀ, ਆਂਡੇ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁਫ਼ਤ ਕੋਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੈਸੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਪੇਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਪੜਾਉ ਦੀ ਘਟਨ-ਇਥੇ ਪੋਲੀਸ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮੈਚ ਸੀ । ਛਾਵਣੀ ਟੀਮ-ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਸਨ-ਬੜੀ ਸੋਜ ਧਜ ਨਾਲ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਹਾਲਟ ਸੀ। ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਮੈਚ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੋਲੀਸ, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਲੇਮਾਣਸ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਬੜੀ ਖ਼ਲਕਤ ਪੁਜੀ। ਮੈਚ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਸਵਾਦਲਾ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋਣੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿੰਨ ਲੈਕੇ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣ ਖੜੋਤੇ, ਨਾਲ ਖੜੋਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਵਿਚ ਪਿੰਨ ਮਲਕੜੇ ਹੀ ਖੋਭ ਦੇਣ। ਇਕ ਥਾਂ ਕੰਮ ਮੁਕ ਗਿਆ ਅਗਲੀ ਥਾਂ ਜਾ ਪੁੱਜੇ।</br>{{gap}}“ਇਥੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਖਾਲੀ ਦਿੰਦਾ। ਆ ਗੰਡਾ ਸਿੰਹਾ, ਉਥੇ ਚਲੀਏ।” ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਠਸ ਕਰ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਗਲੀ ਥਾਂ। ਖੇਡ ਮਕਣ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਚੜਿਆ ਕੋਈ ਦੋ ਕਦਮ ਕੋਈ ਚਾਰ ਕਦਮ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ । ਥੋੜੀ<noinclude>{{center|-੨੬-}}</noinclude> abnxr4ejdtc3cgo64ga8lw6xaplq83z 250 31050 232808 230608 2026-08-22T06:09:30Z Harchand Bhinder 2624 232808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਥ ਉਪਰ, ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉਥੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਲਈ ਜਾ ਖੜੋਤੀ । ਜਦੋਂ ਕਿਕ ਮਗਰੋਂ ਫੁਟਬਾਲ ਗਰਾਉਂਡ ਥੀਂ ਬਾਹਰ , ਆਇਆ, ਦੌੜ ਕੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਚੁਕਿਆ, ਪਿੰਨ ਖੋਭੀ ਤੇ ਗਰਾਊਂਡ ਅੰਦਰ ਕਿਕ ਲਾ ਦਿਤੀ। ਉਥੇ ਵੀ ਖੇਡ ਮੁਕੀ। ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਫੁਟਬਾਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਗਿਆ।</br>{{gap}}ਓਦੋਂ ਆਬਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛਟਾਂਕ, ਪਾ, ਅੱਧ ਪਾ, ਖੁਲੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੈਂਚ ਚੁਕ ਅਗਲੇ ਚੌਕ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਹਲਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਹਟਾਂ ਦੇ ਚੁਲ੍ਹੇ ਪੁਟ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਲੈਂਪ ਬੁਝਾ, ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਥੀਆਂ ਡੇਗ, ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਡੰਡੇ ਖੜਕਾ ਬੜੀ ਰਾਤ ਗਏ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਪੁਜਕੇ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਝਮਣੀਆਂ । {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਪੜਾਉ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨਾ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਇਕ ਟੋਕਰਾ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਂਦਾ। ਓਦੋਂ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਕੰਧ ਦੀ ਵਲਗਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ ।</br>{{gap}}ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ, ਓਦੋਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਝੈਲ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਛਦਾ। ਲੰਗਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਬੂਟੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਥੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਬੜੇ ਬੜੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬਿਭੂਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਨਾਮ ਕਟਾ ........ ਸਿੰਘ ਸਾਧੂ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਨਾ ਪਛਾਤਾ। ਜਦੋਂ ਹਾਂਡੀਵਾਲ ਪਾਰਟੀ ਲੰਘੀ ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਮਨ ਪਸੀਜ ਆਇਆ। ਧੂਣੀ ਪਾਸ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਂਦੇ ਇਕ ਸੇਠਾਣੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ। ਟੋਕਰਾ ਵਧੀਆ ਮਿਠਾਈ ਤੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਬਾਲਟੀ ਦੁਧ ਦੀ ਆ ਗਈ। ਨਾਲ ਦੇ ਬੁੰਗੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਖੂਬ ਲੇੜ੍ਹ ਕੀਤਾ। ਵਧਦੀ ਸੇਰ ਸੇਰ ਨਾਲ ਬੰਨ ਲਿਆਂਦੀ। ੧੫) ਨਕਦ ਵੀ ਦਿਤੇ, ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜਲਸਾ ਕਰਨਾ । ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ<noinclude>{{center|-੨੭-}}</noinclude> j1m047y2rlhu61l6cei1u5nxtpwft77 232809 232808 2026-08-22T06:10:18Z Harchand Bhinder 2624 232809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਥ ਉਪਰ, ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ । ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉਥੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਲਈ ਜਾ ਖੜੋਤੀ । ਜਦੋਂ ਕਿਕ ਮਗਰੋਂ ਫੁਟਬਾਲ ਗਰਾਉਂਡ ਥੀਂ ਬਾਹਰ , ਆਇਆ, ਦੌੜ ਕੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਚੁਕਿਆ, ਪਿੰਨ ਖੋਭੀ ਤੇ ਗਰਾਊਂਡ ਅੰਦਰ ਕਿਕ ਲਾ ਦਿਤੀ। ਉਥੇ ਵੀ ਖੇਡ ਮੁਕੀ। ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਫੁਟਬਾਲ ਪੰਕਚਰ ਹੋ ਗਿਆ।</br>{{gap}}ਓਦੋਂ ਆਬਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛਟਾਂਕ, ਪਾ, ਅੱਧ ਪਾ, ਖੁਲੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਰਾਹ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੈਂਚ ਚੁਕ ਅਗਲੇ ਚੌਕ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੁੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਹਲਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਹਟਾਂ ਦੇ ਚੁਲ੍ਹੇ ਪੁਟ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਲੈਂਪ ਬੁਝਾ, ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਥੀਆਂ ਡੇਗ, ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਡੰਡੇ ਖੜਕਾ ਬੜੀ ਰਾਤ ਗਏ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਪੁਜਕੇ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਝਮਣੀਆਂ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਪੜਾਉ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨਾ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਇਕ ਟੋਕਰਾ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਂਦਾ। ਓਦੋਂ ਮਾਲ ਗੁਦਾਮ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਕੰਧ ਦੀ ਵਲਗਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ ।</br>{{gap}}ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ, ਓਦੋਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਝੈਲ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਛਦਾ। ਲੰਗਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਬੂਟੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਥੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਬੜੇ ਬੜੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬਿਭੂਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਨਾਮ ਕਟਾ ........ ਸਿੰਘ ਸਾਧੂ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਨਾ ਪਛਾਤਾ। ਜਦੋਂ ਹਾਂਡੀਵਾਲ ਪਾਰਟੀ ਲੰਘੀ ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਮਨ ਪਸੀਜ ਆਇਆ। ਧੂਣੀ ਪਾਸ ਲੰਮਾ ਪਿਆ ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਂਦੇ ਇਕ ਸੇਠਾਣੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ। ਟੋਕਰਾ ਵਧੀਆ ਮਿਠਾਈ ਤੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਬਾਲਟੀ ਦੁਧ ਦੀ ਆ ਗਈ। ਨਾਲ ਦੇ ਬੁੰਗੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਖੂਬ ਲੇੜ੍ਹ ਕੀਤਾ। ਵਧਦੀ ਸੇਰ ਸੇਰ ਨਾਲ ਬੰਨ ਲਿਆਂਦੀ। ੧੫) ਨਕਦ ਵੀ ਦਿਤੇ, ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜਲਸਾ ਕਰਨਾ । ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ<noinclude>{{center|-੨੭-}}</noinclude> 9uviu1fviy7n4k82bccw6xc1ldwtht6 250 31051 232810 230609 2026-08-22T06:24:19Z Harchand Bhinder 2624 232810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਜੀਅ ਕਰੇ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਭੋ ਇਹੋ ਜਹ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬਣ ਜਾਈਏ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਸਾਡੀ ਭੰਗਣ ਦੀ ਧੀ ਬਦਚਲਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੰਗੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ, ਗੱਡੀ ਚੜ ਆਈ। ਅਜ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪੜਾਉ ਤੇ ਪੁਜੇ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਜਿਥੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੀ ਸੀ। ਆਬਾਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੀ ਰਤਾ ਦੁਰਾਡੇ ਸੀ। ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲਾ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੀ ਸੈਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਹਾਕੀ, ਨਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਂਵਦਿਆਂ ਗੱਡੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਗੱਡੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਕਵਾਰਟਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗੇ, ਤਾਂ ਨਲਕੇ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ‘ਗੁਲਾਬੀ’ ਨਜ਼ਰ ਗਈ । ਉਹ ਆਂਪਣਾ ਪੜਦਾ ਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਨਲਕੇ ਉਪਰ ਹੀ ਛਡ ਦੌੜ ਗਈ । ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ:“</br>{{gap}}“ਇਹ ਤੀਵੀਂ, ਜਿਹੜੀ ਭਜ ਗਈ ਹੈ, ਕੌਣ ਹੈ ?”</br>{{gap}}“ਅਮਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਵਹੁਟੀ।”</br>{{gap}}“ਬਾਬ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ?”</br>{{gap}}“ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਵੀ ਲਡੂ ਖਾਧੇ ਸਨ।”</br> {{gap}}ਹੁਣ ਗੁਲਾਬੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ । ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗੀ:-</br>{{gap}}“ਮਹਾਰਾਜ ! ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਜਾਓ।”</br>{{gap}}“ਅਰੇ ਤੂੰ ਈਹਾਂ ਕੋਸੇ ਆਈ ?” </br>{{gap}}“ਮੈਂ ਈਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਚੁਕੀ ਹੈ । ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਨੀ ਰਹਿਨੇ ਦੋ।”</br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਚੁਪੀਤੇ ਟੁਰ ਪਏ। ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਗਏ ਸਾਂ, ਪਿਛੋਂ ਬਾਬੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਆਣ ਪੁਜਾ। ਅਸੀਂ ਗੁਲਾਬੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪਾਸ ਪੁਜ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਸੀ। ਗੁਲਾਬੀ ਉਨਾਂ ਫੜ ਲਿਆਂਦੀ ।<noinclude>{{center|-੨੮-}}</noinclude> cm21qld2jhr8nlpetc6inx03dlh4f22 232811 232810 2026-08-22T06:25:19Z Harchand Bhinder 2624 232811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਜੀਅ ਕਰੇ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਭੋ ਇਹੋ ਜਹ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬਣ ਜਾਈਏ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਸਾਡੀ ਭੰਗਣ ਦੀ ਧੀ ਬਦਚਲਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੰਗੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ, ਗੱਡੀ ਚੜ ਆਈ। ਅਜ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪੜਾਉ ਤੇ ਪੁਜੇ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਜਿਥੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੀ ਸੀ। ਆਬਾਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੀ ਰਤਾ ਦੁਰਾਡੇ ਸੀ। ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲਾ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੀ ਸੈਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਹਾਕੀ, ਨਾਲਾ ਅਤੇ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਂਵਦਿਆਂ ਗੱਡੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਗੱਡੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਕਵਾਰਟਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘਣ ਲਗੇ, ਤਾਂ ਨਲਕੇ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ‘ਗੁਲਾਬੀ’ ਨਜ਼ਰ ਗਈ । ਉਹ ਆਂਪਣਾ ਪੜਦਾ ਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਨਲਕੇ ਉਪਰ ਹੀ ਛਡ ਦੌੜ ਗਈ । ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਪੁਛਿਆ:“</br>{{gap}}“ਇਹ ਤੀਵੀਂ, ਜਿਹੜੀ ਭਜ ਗਈ ਹੈ, ਕੌਣ ਹੈ ?”</br>{{gap}}“ਅਮਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਵਹੁਟੀ।”</br>{{gap}}“ਬਾਬ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ?”</br>{{gap}}“ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਪਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਵੀ ਲਡੂ ਖਾਧੇ ਸਨ।”</br>{{gap}}ਹੁਣ ਗੁਲਾਬੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ । ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲਗੀ:-</br>{{gap}}“ਮਹਾਰਾਜ ! ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਜਾਓ।”</br>{{gap}}“ਅਰੇ ਤੂੰ ਈਹਾਂ ਕੋਸੇ ਆਈ ?” </br>{{gap}}“ਮੈਂ ਈਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਚੁਕੀ ਹੈ । ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਨੀ ਰਹਿਨੇ ਦੋ।”</br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਚੁਪੀਤੇ ਟੁਰ ਪਏ। ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਗਏ ਸਾਂ, ਪਿਛੋਂ ਬਾਬੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਆਣ ਪੁਜਾ। ਅਸੀਂ ਗੁਲਾਬੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪਾਸ ਪੁਜ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਸੀ। ਗੁਲਾਬੀ ਉਨਾਂ ਫੜ ਲਿਆਂਦੀ ।<noinclude>{{center|-੨੮-}}</noinclude> flohc84sp920w3lp5bbur5jwzsgmkr4 250 31052 232812 230610 2026-08-22T06:35:21Z Harchand Bhinder 2624 232812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਮਰ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮੇ ਲਈ ਬੜੀ ਖਿਲੀ ਮਚੀ । ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਹੋਚ ਕਰਾਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਹਰਦਵਾਰ ਥੀਂ ਉਰੇ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵਿਗਰੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। {{***||45em|char=¤}} {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਅੱਲਕੇ ਦਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਕੇ ਪਟਵਾਰੀ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਕੇ ਨਿਕੇ ਘਰ, ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਛਪਰ, ਢੀਂਗਲੀ ਵਾਲੇ ਖੂਹ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਸਿੰਗਾੜਿਆਂ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਤੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਥੀ ਖਟ-ਮਿਠੀ ਠੰਡੀ ਤਾੜੀ ਅਤੇ ਮਾਹਿਉਏ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਸਤੁ ਅਤੇ ਚਬਨਾ ਇਹੋ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੁਗਾਤਾਂ ਸਨ।</br>{{gap}}ਇਤਨੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਜਾਗਣ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਲੋਕ ਡਾਢੇ ਗਰੀਬ ਹਨ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਪੰਚਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁਖੀਆ, ਛੜੀ ਬਰਦਾਰ, ਚੌਧਰੀ, ਪੰਚ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਰਬੀ ਫੈਸਲੇ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ।</br>{{gap}}ਇਹੋ ਜਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪੜਾਉ ਸੀ। ਮਹੀਨਾ ਅਧ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਝੜੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਰਤਾ ਦੁਰਾਡੇ ਸੀ। ਨੌਂ ਦਾ ਬਿਗਲ ਅਸਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਣਿਆ। ਹੋਰ ਅਧੇ ਘੰਟੇ ਨੂੰ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਪੁਜ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੜਕ ਦੇ ਇਕਲਵਾਂਝੇ, ਅੰਬ ਤੇ ਜਾਮਨੂੰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਪਾਸੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਰ ਤਕ ਚਾਨਣਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ । ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ, ਮਰਦ ਤੇ ਬਚੇ ਸਭੋ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੋਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਆਪੋ ਵਿਚ : </br>{{gap}} “ਹੋ ਨਾ ਹੋ ਕੋਈ ਔਰਤ ਹੀ ਹੈ।”<noinclude>{{center|-੨੯-}}</noinclude> qdzf20lqu8nq64sg2z6jgxhicvqcj8d 232813 232812 2026-08-22T06:36:04Z Harchand Bhinder 2624 232813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਮਰ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮੇ ਲਈ ਬੜੀ ਖਿਲੀ ਮਚੀ । ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਹੋਚ ਕਰਾਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਹਰਦਵਾਰ ਥੀਂ ਉਰੇ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵਿਗਰੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਗ਼ਰੀਬ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਅੱਲਕੇ ਦਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਕੇ ਪਟਵਾਰੀ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਕੇ ਨਿਕੇ ਘਰ, ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਛਪਰ, ਢੀਂਗਲੀ ਵਾਲੇ ਖੂਹ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਸਿੰਗਾੜਿਆਂ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਤੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਥੀ ਖਟ-ਮਿਠੀ ਠੰਡੀ ਤਾੜੀ ਅਤੇ ਮਾਹਿਉਏ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਸਤੁ ਅਤੇ ਚਬਨਾ ਇਹੋ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੁਗਾਤਾਂ ਸਨ।</br>{{gap}}ਇਤਨੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਜਾਗਣ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਲੋਕ ਡਾਢੇ ਗਰੀਬ ਹਨ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਪੰਚਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁਖੀਆ, ਛੜੀ ਬਰਦਾਰ, ਚੌਧਰੀ, ਪੰਚ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਰਬੀ ਫੈਸਲੇ ਵਾਂਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ।</br>{{gap}}ਇਹੋ ਜਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪੜਾਉ ਸੀ। ਮਹੀਨਾ ਅਧ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਝੜੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਰਤਾ ਦੁਰਾਡੇ ਸੀ। ਨੌਂ ਦਾ ਬਿਗਲ ਅਸਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਣਿਆ। ਹੋਰ ਅਧੇ ਘੰਟੇ ਨੂੰ ਪੜਾਉ ਉਪਰ ਪੁਜ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੜਕ ਦੇ ਇਕਲਵਾਂਝੇ, ਅੰਬ ਤੇ ਜਾਮਨੂੰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਪਾਸੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਰ ਤਕ ਚਾਨਣਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ । ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ, ਮਰਦ ਤੇ ਬਚੇ ਸਭੋ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੋਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਆਪੋ ਵਿਚ : </br>{{gap}} “ਹੋ ਨਾ ਹੋ ਕੋਈ ਔਰਤ ਹੀ ਹੈ।”<noinclude>{{center|-੨੯-}}</noinclude> 95ivu9c12hi7mkfv636ho1l54ubks46 250 31062 232814 230611 2026-08-22T06:50:14Z Harchand Bhinder 2624 232814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਔਰਤ ਹੋ ਤੋ ਧੋਤੀ ਹੋਤੀ । ਯਿਹ ਤੋਂ ਪਾਜਾਮਾ ਪਹਿਰੇ ਹੈ।” {{gap}</br>} “ਅਰੇ ਸੇਖ, ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਹੋਗੀ ।”</br>}{{gap}}“ਔਰ ਹੌਸਲਾ ਤੋਂ ਦੇਖੋ ! ਕੋਈ ਭੀ ਸਾਥ ਮੇਂ ਨਹੀਂ !”</br>}{{gap}}‘ਬੱਚੇ ਕੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਿਆ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੜਤਾ।'' {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਾਂ, ਅਸਾਂ ਪੁਛਿਆ{{gap}}“ਅਰੇ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ ?” </br>}{{gap}}(ਸਰਦਾਰ ! ਕੋਈ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਔਰਤ ਭੂਤ ਜਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ।</br>}{{gap}}“ਇਹ ਆਗ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈ ਹੈ ?”</br>}{{gap}}“ਅਜੀ ਅਭੀ ਤੋ ਹਮ ਲੋਗ ਈ ਏਕ ਲੜਕੇ ਕੋ ਜਲਾ ਕਰ ਗਏ ਹੈਂ।''</br>}{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਉਸ ਅੱਗ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਕੋਈ ਬਲਾ ਬਲਦੇ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਸੇਕ ਸੇਕ ਕੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਲੰਮੇ ਲੰਮੇਂ ਵਾਲ ਉਠਦਿਆਂ, ਤੁਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਰੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਪਰ ਸੇਕਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਅਗੇ ਖਿਲਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੇ । ਉਹ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਵਾਲ ਪਿਛੇ ਸਿਟ ਲੈਦੀ ਤੇ ਖੂਬ ਸੇਕ ਸੇਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਕੁਝ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੀ ਦੁਰਾਡੇ ਹੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਖੜੋ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਬਿੜਕ ਸੁਣਕੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ । ਅਸਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ।</br>}{{gap}} ਦੁਵੱਲੀ ਦੋ ਦੋ ਚਾਰ ਚਾਰ ਸਵਾਦਲੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਚਕਾਰੀਆਂ ਛਡੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗਾਲ ਕਢਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ :</br>}{{gap}}“.......ਦੋ ਹੀ ਕਬੁਤਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਚਲੋ ਵਖfਆਂ ਭੰਨਕੇ ਆਨੰਦ ਲਈਏ | ਅਧੀਆ, ਅਗੇ ਹੀ ਪਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਪਿਛਾ ਨਾ ਛਡਿਆ ?” </br>}{{gap}}ਸਾਨੂੰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੀ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਉਪਰ ਕਬਤਰ ਭੰਨਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ ਹਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨਗੀ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਗਏ।</br>}{{gap}}ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿਚ 'ਬੰਤੀ ਭੂਤਨਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ।<noinclude>{{center|-੩੦-}} }}</noinclude> ifm2bi6vluk20tmvtxqlb07hltd9q6r 232815 232814 2026-08-22T06:52:21Z Harchand Bhinder 2624 232815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਔਰਤ ਹੋ ਤੋ ਧੋਤੀ ਹੋਤੀ । ਯਿਹ ਤੋਂ ਪਾਜਾਮਾ ਪਹਿਰੇ ਹੈ।” {{gap}</br>} “ਅਰੇ ਸੇਖ, ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਹੋਗੀ ।” </br>}{{gap}}“ਔਰ ਹੌਸਲਾ ਤੋਂ ਦੇਖੋ ! ਕੋਈ ਭੀ ਸਾਥ ਮੇਂ ਨਹੀਂ !” </br>}{{gap}}“ਬੱਚੇ ਕੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਿਆ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੜਤਾ।” {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਾਂ, ਅਸਾਂ ਪੁਛਿਆ{{gap}}“ਅਰੇ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ ?” </br>}{{gap}}(ਸਰਦਾਰ ! ਕੋਈ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਔਰਤ ਭੂਤ ਜਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ।</br>}{{gap}} “ਇਹ ਆਗ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈ ਹੈ ?”</br>}{{gap}}“ ਅਜੀ ਅਭੀ ਤੋ ਹਮ ਲੋਗ ਈ ਏਕ ਲੜਕੇ ਕੋ ਜਲਾ ਕਰ ਗਏ ਹੈਂ।''</br>}{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਉਸ ਅੱਗ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਕੋਈ ਬਲਾ ਬਲਦੇ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਸੇਕ ਸੇਕ ਕੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਲੰਮੇ ਲੰਮੇਂ ਵਾਲ ਉਠਦਿਆਂ, ਤੁਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਰੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਪਰ ਸੇਕਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਅਗੇ ਖਿਲਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੇ । ਉਹ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਵਾਲ ਪਿਛੇ ਸਿਟ ਲੈਦੀ ਤੇ ਖੂਬ ਸੇਕ ਸੇਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਕੁਝ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੀ ਦੁਰਾਡੇ ਹੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਖੜੋ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਬਿੜਕ ਸੁਣਕੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ । ਅਸਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ।</br>}{{gap}} ਦੁਵੱਲੀ ਦੋ ਦੋ ਚਾਰ ਚਾਰ ਸਵਾਦਲੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਚਕਾਰੀਆਂ ਛਡੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗਾਲ ਕਢਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ :</br>}{{gap}} “.......ਦੋ ਹੀ ਕਬੁਤਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਚਲੋ ਵਖfਆਂ ਭੰਨਕੇ ਆਨੰਦ ਲਈਏ | ਅਧੀਆ, ਅਗੇ ਹੀ ਪਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਪਿਛਾ ਨਾ ਛਡਿਆ ?” </br>}{{gap}}ਸਾਨੂੰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੀ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਉਪਰ ਕਬਤਰ ਭੰਨਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ ਹਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨਗੀ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਗਏ।</br>}{{gap}}ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿਚ 'ਬੰਤੀ ਭੂਤਨਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ।<noinclude>{{center|-੩੦-}} }}</noinclude> deb6d7td6ckh0r58its84irdsr0ghjc 232816 232815 2026-08-22T07:00:22Z Harchand Bhinder 2624 232816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਔਰਤ ਹੋ ਤੋ ਧੋਤੀ ਹੋਤੀ । ਯਿਹ ਤੋਂ ਪਾਜਾਮਾ ਪਹਿਰੇ ਹੈ।” {{gap}}</br> “ਅਰੇ ਸੇਖ, ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਹੋਗੀ ।” </br>{{gap}}“ਔਰ ਹੌਸਲਾ ਤੋਂ ਦੇਖੋ ! ਕੋਈ ਭੀ ਸਾਥ ਮੇਂ ਨਹੀਂ !” </br>{{gap}}“ਬੱਚੇ ਕੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਿਆ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੜਤਾ।” </br>{{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਾਂ, ਅਸਾਂ ਪੁਛਿਆ</br>{{gap}}“ਅਰੇ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ ?” </br>{{gap}}ਸ“ਰਦਾਰ ! ਕੋਈ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਔਰਤ ਭੂਤ ਜਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ।”</br>{{gap}} “ਇਹ ਆਗ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈ ਹੈ ?”</br>{{gap}}“ਅਜੀ ਅਭੀ ਤੋ ਹਮ ਲੋਗ ਈ ਏਕ ਲੜਕੇ ਕੋ ਜਲਾ ਕਰ ਗਏ ਹੈਂ।”</br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਉਸ ਅੱਗ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਕੋਈ ਬਲਾ ਬਲਦੇ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਸੇਕ ਸੇਕ ਕੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਲੰਮੇ ਲੰਮੇਂ ਵਾਲ ਉਠਦਿਆਂ, ਤੁਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਰੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਪਰ ਸੇਕਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਅਗੇ ਖਿਲਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੇ । ਉਹ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਵਾਲ ਪਿਛੇ ਸਿਟ ਲੈਦੀ ਤੇ ਖੂਬ ਸੇਕ ਸੇਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਕੁਝ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੀ ਦੁਰਾਡੇ ਹੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਖੜੋ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਬਿੜਕ ਸੁਣਕੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ । ਅਸਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ।</br>{{gap}} ਦੁਵੱਲੀ ਦੋ ਦੋ ਚਾਰ ਚਾਰ ਸਵਾਦਲੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਚਕਾਰੀਆਂ ਛਡੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗਾਲ ਕਢਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ :</br>{{gap}} “.......ਦੋ ਹੀ ਕਬੁਤਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਚਲੋ ਵਖfਆਂ ਭੰਨਕੇ ਆਨੰਦ ਲਈਏ। ਅਧੀਆ, ਅਗੇ ਹੀ ਪਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਪਿਛਾ ਨਾ ਛਡਿਆ ?” </br>{{gap}}ਸਾਨੂੰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੀ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਉਪਰ ਕਬਤਰ ਭੰਨਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ ਹਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨਗੀ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਗਏ।</br>{{gap}}ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿਚ 'ਬੰਤੀ ਭੂਤਨਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ।<noinclude>{{center|-੩੦-}}</noinclude> 9dmdolfi8m5obhxuy2gp13hsx5poa0v 232817 232816 2026-08-22T07:00:56Z Harchand Bhinder 2624 232817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}“ਔਰਤ ਹੋ ਤੋ ਧੋਤੀ ਹੋਤੀ । ਯਿਹ ਤੋਂ ਪਾਜਾਮਾ ਪਹਿਰੇ ਹੈ।” {{gap}}</br> “ਅਰੇ ਸੇਖ, ਜੀ ਕੇ ਘਰ ਸੇ ਹੋਗੀ ।” </br>{{gap}}“ਔਰ ਹੌਸਲਾ ਤੋਂ ਦੇਖੋ ! ਕੋਈ ਭੀ ਸਾਥ ਮੇਂ ਨਹੀਂ !” </br>{{gap}}“ਬੱਚੇ ਕੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਿਆ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੜਤਾ।” </br>{{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਾਂ, ਅਸਾਂ ਪੁਛਿਆ</br>{{gap}}“ਅਰੇ ਕਿਆ ਬਾਤ ਹੈ ?” </br>{{gap}}“ਸਰਦਾਰ ! ਕੋਈ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਔਰਤ ਭੂਤ ਜਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ।”</br>{{gap}} “ਇਹ ਆਗ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈ ਹੈ ?”</br>{{gap}}“ਅਜੀ ਅਭੀ ਤੋ ਹਮ ਲੋਗ ਈ ਏਕ ਲੜਕੇ ਕੋ ਜਲਾ ਕਰ ਗਏ ਹੈਂ।”</br>{{gap}}ਅਸੀਂ ਸਭੋ ਉਸ ਅੱਗ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਕੋਈ ਬਲਾ ਬਲਦੇ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਸੇਕ ਸੇਕ ਕੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਲੰਮੇ ਲੰਮੇਂ ਵਾਲ ਉਠਦਿਆਂ, ਤੁਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਰੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਉਪਰ ਸੇਕਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਅਗੇ ਖਿਲਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਪਰ ਆ ਜਾਂਦੇ । ਉਹ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਵਾਲ ਪਿਛੇ ਸਿਟ ਲੈਦੀ ਤੇ ਖੂਬ ਸੇਕ ਸੇਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਕੁਝ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੀ ਦੁਰਾਡੇ ਹੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਖੜੋ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਬਿੜਕ ਸੁਣਕੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਕੇ ਵੇਖਿਆ । ਅਸਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਸਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ।</br>{{gap}} ਦੁਵੱਲੀ ਦੋ ਦੋ ਚਾਰ ਚਾਰ ਸਵਾਦਲੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਚਕਾਰੀਆਂ ਛਡੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗਾਲ ਕਢਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ :</br>{{gap}} “.......ਦੋ ਹੀ ਕਬੁਤਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਚਲੋ ਵਖfਆਂ ਭੰਨਕੇ ਆਨੰਦ ਲਈਏ। ਅਧੀਆ, ਅਗੇ ਹੀ ਪਾਸ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਪਿਛਾ ਨਾ ਛਡਿਆ ?” </br>{{gap}}ਸਾਨੂੰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੀ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਉਪਰ ਕਬਤਰ ਭੰਨਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ ਹਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨਗੀ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਪਰਤ ਗਏ।</br>{{gap}}ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿਚ 'ਬੰਤੀ ਭੂਤਨਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੋਇਆ।<noinclude>{{center|-੩੦-}}</noinclude> qo4acx00h7jgz41m65b425o87107drr 250 31063 232818 230612 2026-08-22T07:11:40Z Harchand Bhinder 2624 232818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{xxx-larger|ਹਸਪਤਾਲੀ ਮੁਰਦਾ}}}} {{rule}}{{rule}} {{gap}}ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫੇਰ, ਕਦੀ ਸ਼ੇਰ ਕਦੀ ਸਰਸਾਹੀ। ਅਜ ਕਲ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿਚ ਟੱਬਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ‘ਘਰੀਆ ਲਾਈਨਾਂ’ (Family Quarter's) ਵਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਾ ਮੈਂ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹੜਾ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਟੱਬਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।</br>{{gap}}ਸਿਪਹਾਨਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਤੇਜ਼ੀ, ਫੁਰਤੀ, ਸਫ਼ਾਈ, ਤੁਰਨਾ ਫਿਰਨਾ, ਚੁਸਤੀ, ਚਲਾਕੀ, ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਹਰ ਇਕ ਗੱਲ ਵਿਚ ਸਿਪਾਹੀ ਆਮ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਖਾਸ ਖ਼ਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਾਂ ਹੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਦੀ ਵੀ ਹੈਜ਼ਾ, ਤਪਦਿਕ, ਪਲੇਗ, ਮਲੇਰੀਆ ਆਦਿਕ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀਆਂ।</br>{{gap}}ਸਵੇਰੇ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਜਾਗਣਾ, ਸਾਫ਼ ਟਟੀਆਂ, ਸੁਥਰੇ ਗੁਸਲਖ਼ਾਨੇ, ਚਾਹਟੇ ਪੀ ਪਿਆ ਕੇ ਮੁਛਾਂ ਸਵਾਰ, ਦਸਤਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਲਸ਼ ਲਸ਼ ਕਰਦੀ ਸਾਫ਼ ਵਰਦੀ ਪਾ, ਸਿਪਾਹੀ ਪ੍ਰੇਟ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਘੰਟ ਦੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ, ਛਾਲਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਖਲਾਈਆਂ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਰ ਮੁੰਹ ਹੱਥ ਧੋ ਸਵਾਰ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ, ਪਰ ਤਾਕਤਵਰ ਭੋਜਨ ਬੜਾ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ।</br>{{gap}}ਦੋ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਆਰਾਮ, ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਫਿਰ ਸਕੂਲ, ਲੈਕਚਰ, ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੈਰ, ਗਿਧੇ, ਤਮਾਸ਼ੇ, ਜਲਸੇ, ਗੀਤ, ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਸੌਣ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰੇਟ । ਨਾਈ, ਧੋਬੀ, ਭੰਗੀ, ਬਹਿਸ਼ਤੀ, ਲਾਂਗਰੀ, ਬਾਵਰਚੀ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਅਮਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਫਲ ਕੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।<noinclude>{{center|-੩੧-}}</noinclude> p0nk49zpy5xmmd53z0ozbtmhsj74t1y 250 31064 232820 230613 2026-08-22T07:21:01Z Harchand Bhinder 2624 232820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹੋ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਭੰਗੀ ਤੇ ਬਾਵਰਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਥੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੁਨੀਨ ਪਿਆਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।</br>{{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਛੁਟੀ ਕਟਕੇ ਪਿੰਡ ਥੀਂ ਪਲੇਗ ਲੈ ਆਇਆ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਾਇਨ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਬਾਹਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਛਾਵਣੀ ਨਾਲੋਂ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਮਿਲਣ ਮਿਲਾਣ, ਪ੍ਰੇਟ, ਡਿਉਟੀ, ਸ਼ਹਿਰ-ਸਦਰ ਜਾਣਾ ਸਾਰ ਕੁਝ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਰੈਜਮਿੰਟ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਸਾਡੇ ਸਕਾਉਡਰਨ ਨੂੰ ਦੁਰਾਡੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਕਾਉਡਰਨ ਥੀਂ ਵਖਰਿਆਂ ਉਸ ਟ੍ਰਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੋ ਮੀਲ ਪਰੇ।</br>{{gap}}ਸਾਰਿਆਂ ਥੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬ ਗੰਧਕ ਦੀ ਧੂਣੀ ਦਿਤੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਲ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਉਪਰੋਂ ਛੀ ਛੇ ਇੰਚ ਪਲੱਸਤਰ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੁਟਵਾ ਦਿਤੇ ਗਏ । ਪੂਰੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸਾਰੀ ਰੈਜਮੰਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਅਤੇ ਛੂਟੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਰਹੇ। ਸਾਡਾ ਕਰਨਲ ਦਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ‘‘ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪਲੋਗ ਪੈ ਗਈ, ਬੇ-ਓੜਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਖੀਰ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਬੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਸੜਕਾਂ ਉਪਰ ਲੱਕ ਲੱਕ ਘਾਹ ਉਗ ਚੁਕਿਆ ਸੀ । ਉਸ ਥੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁੰਜਾਨ ਮਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੁੜ ਅਜ ਤਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਈ । ਹੁਣ ਸਫ਼ਾਈ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਪਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਥ ਲੰਡਨ ਜਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜੀ ਵਿਥ ਉਪਰ ਥਾਉਂ ਬਾਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੈਰ-ਗਾਹਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ।. ਲੰਡਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਤੰਦਰ ਸਤੀ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । * * *<noinclude>{{center|-੩੨-}}</noinclude> esdkffm1aegu1cwemu92gh88tcfpdhd 232821 232820 2026-08-22T07:26:03Z Harchand Bhinder 2624 232821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਹੋ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਭੰਗੀ ਤੇ ਬਾਵਰਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਥੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੁਨੀਨ ਪਿਆਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।</br>{{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਛੁਟੀ ਕਟਕੇ ਪਿੰਡ ਥੀਂ ਪਲੇਗ ਲੈ ਆਇਆ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲਾਇਨ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਬਾਹਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕੱਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਛਾਵਣੀ ਨਾਲੋਂ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਮਿਲਣ ਮਿਲਾਣ, ਪ੍ਰੇਟ, ਡਿਉਟੀ, ਸ਼ਹਿਰ-ਸਦਰ ਜਾਣਾ ਸਾਰ ਕੁਝ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਰੈਜਮਿੰਟ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਸਾਡੇ ਸਕਾਉਡਰਨ ਨੂੰ ਦੁਰਾਡੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਕਾਉਡਰਨ ਥੀਂ ਵਖਰਿਆਂ ਉਸ ਟ੍ਰਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੋ ਮੀਲ ਪਰੇ।</br>{{gap}}ਸਾਰਿਆਂ ਥੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬ ਗੰਧਕ ਦੀ ਧੂਣੀ ਦਿਤੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਲ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਉਪਰੋਂ ਛੀ ਛੇ ਇੰਚ ਪਲੱਸਤਰ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲ ਫ਼ਰਸ਼ ਪੁਟਵਾ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਪੂਰੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸਾਰੀ ਰੈਜਮੰਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਅਤੇ ਛੂਟੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਰਹੇ। ਸਾਡਾ ਕਰਨਲ ਦਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ‘‘ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪਲੇਗ ਪੈ ਗਈ, ਬੇ-ਓੜਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਖੀਰ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਬੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਏ ਤਾਂ ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਸੜਕਾਂ ਉਪਰ ਲੱਕ ਲੱਕ ਘਾਹ ਉਗ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਥੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗੁੰਜਾਨ ਮਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੁੜ ਅਜ ਤਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਈ । ਹੁਣ ਸਫ਼ਾਈ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਪਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਥੀ ਲੰਡਨ ਜਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜੀ ਵਿਥ ਉਪਰ ਥਾਉਂ ਬਾਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੈਰ-ਗਾਹਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਲੰਡਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਤੰਦਰ ਸਤੀ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । {{gap}} * {{gap}} * {{gap}} *<noinclude>{{center|-੩੨-}}</noinclude> oqp5jw4ox9tvyw6qhpdv86p2y1oytkk 250 31065 232823 230614 2026-08-22T07:49:57Z Harchand Bhinder 2624 232823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਘਰੀਆਂ ਲਾਈਨ ਦੀਆਂ ਤੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਹੀ ਫਿਰਨ ਜਾਂ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਦਿਨੇ ਕਿਸੇ ਤੀਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਤੀਮਤ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰਦੇ ਦੀ ਬੜੀ ਹੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਥੋਂ ਹੀ ਤਲੰਗ-ਪੁਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਦੋਂ ਜਿਸ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਛੇ ਟੱਬਰ-ਦਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ ਸੈਰ ਕਰਨ ਗਏ, ਸਾਧ ਬੇਲਾ ਤੇ ਰੋੜੀ ਦਾ ਪੁਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀ। ਆਖਦੇ ਨੇ ਏਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੱਛੀ ਉਪਰ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਦੋਂ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੋ ਸੀ ਸਾਧ ਬੇਲਾ। ਤਿੰਨ ਟਾਂਗੇ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਰਦੇ ਲਈ ਖੂਬ ਚਾਦਰਾਂ ਤਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਗੱਡੀ ਇਕ ਵਜੇ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਘਰੋਂ ਹੀ ਰਾਤ ਲਈ ਖੂਬ ਪਰਾਉਂਠੇ ਅਤੇ ਭੁਨਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਟਾਂਗੇ ਵਿਚ ਰੱਖੀ, ਫਿਰ ਰੇਲ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋਏ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ ਛੀ ਵਜੇ ਜਾ ਪੁਜੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਛਕਣ ਲਈ ਬੈਠੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਹੀ ਪਿਤਲ ਦਿਆਂ ਡਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਉਂਠਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਂਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਗੋਹਾ, ਲਿਦ, ਵੱਟੇ ਭਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਇਹ ਛੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਸੀ। ਘਰੀਆ ਲਾਇਨ ਵਿਚੋਂ ਟੱਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਰੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਕ ਸੁਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੀਵੀਂਆਂ ਦੇ ਆਵਣ ਥੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਰਾਉਂਠੇ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕੱਢ ਕੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਰ ਦਿਤੀਆਂ ਸਨ। ਛੜੇ ਵੀ ਹਟਾਂਦੇ ਸਨ । ਖੁਬ ਖਿਲੀ ਮਚੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ਕ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦਿਤੀਆਂ। ਸਾਧ ਬੇਲੇ ਕੇਵਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ। ਅਖੀਰ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਮਿਠਾਈ ਫਲ ਲਿਆਂਦੇ ਤੇ ਉਦਰ-ਪੂਰਨਾ ਹੋਈ । ਅਜ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰ ਕੋਈ ਵੀ ਓਦੋਂ ਝਟਕੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਧੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਹਲਾਲ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੁਰੋਂ ਮੁੜੇ ਤਾਂ<noinclude>{{center|-੩੩-}}</noinclude> lngbs7z3tzp2p8ravf9lskld83h804s 250 31066 232824 230615 2026-08-22T08:00:58Z Harchand Bhinder 2624 232824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਾਸਾ ਮੰਚਿਆ ਤੇ ਚਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪਰਾਉਂਠੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਚਾਂਗਰਾਂ ਪਈਆਂ।</br> {{gap}}ਇਕ ਵਾਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੀਵੀਂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖਣ ਤੁਰ ਪਿਆ ਜਿਥੇ ਚਾਂਦ-ਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਪਲਟਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਟ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਇਹੋ ਰਾਹ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ, ਟਬਰਦਾਰ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬੜਾ ਮਨਾ ਕੀਤਾ, ਰੋਕਿਆ ਕਿ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਲੇ ਚਲਾਂਗਾ। ਚਾਂਦ-ਮਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਲਟਨ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਜਾਣੀਏ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਏ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ। ਭਲਕੇ ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਨਾਲ ਹੋ ਤੁਰਾਂਗੇ। ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਬੋਲੀ:-</br>{{gap}}“ਲੈ ਖਾਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਨਾਲ ਹਾਂ।” </br>{{gap}}“ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਂ ?” </br>{{gap}}ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਹਨਾਂ ਮੁੜਨਾ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਹੋਰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਵਾ ।</br>{{gap}}ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਖਲੋਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਫਿਰ ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਦੋ ਹੋਰ ਟੱਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮੁੜ ਪਿਆ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਫਿਰ ਮੜ ਕੇ ਉਬ ਆਏ, ਤੀਵੀਆਂ ਦੁਰ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉਪਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਰਾਤ ਬੜੀ ਹੀ ਚਾਨਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਸਾਰਿਆਂ ਥੋਂ ਅਗੋ ਅਗੇ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ-ਫੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਵਾਂਗੂੰ । </br>{{gap}}ਤਿੰਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਲੰਬੀ ਦੌੜ ਲਾ ਕੇ ਪਾਸੇ ਵਲੋਂ ਅਗੋ ਹੀ ਚਾਂਦਮਾਰੀ ਦੇ ਦਮਦਮੇ ਉਪਰ ਪੁਜ ਗਿਆ। ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਚਾਨਣੀ, ਖੁਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਕੇਸ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲੰਮਸਲੰਮਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨੰਗ-ਭੜੰਗਾ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਰ ਦੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਪਿਛੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਸ ਲਾਸ਼ ਪਈ ਹੋਈ ਦਾ ਰਾਹ ਛਡ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਖਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਚਾਲਿਓ<noinclude>{{center|-੩੪-}}</noinclude> cdm5barvog0ceyv6a3o1qx8vcxrvhm3 250 31067 232826 230616 2026-08-22T08:14:00Z Harchand Bhinder 2624 232826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਖਿਆ:-</br>{{gap}}“ਭੈਣ ! ਔਹ ਵੇਖੇਂ ਨਾ, ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਮੁਰਦਾ!” </br>{{gap}}ਦੁਜੀ ਬੋਲੀ:-</br>{{gap}}“ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।” </br>{{gap}} ਪਰ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ:-</br>{{gap}}“ਇਹ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਬੌਰੀਆਂ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮੁਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਰੂਟ ਸੰਗੀਨਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਸਿਖਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਕ ਚੁਕ ਕੇ ਕੰਧਾਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਰਸੇ ਟਪਦੇ, ਖਾਈਆਂ ਥੀਂ ਲੰਘਦੇ, ਜਾਣੋ ਕਈ ਮਸ਼ਕਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।”</br>{{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਵੀ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਦਿਲ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ:-</br>{{gap}}“ਡਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਤੁਰੀਆਂ ਆਓ ਖਾਂ ਮੇਰੇ ਮਗਰੇ ਮਗਰੇ !”</br>{{gap}}ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਪਏ “ਅਮਰੀਕ” ਨੇ ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਫਿਰ ਹਥ ਹਿਲਾਏ, ਟੰਗਾਂ ਉਪਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਫਿਰ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਿਦੜ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦਾ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਲ ਨੂੰ ਮੁੜਿਆ ।</br>{{gap}} ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ:-</br>{{gap}} “ਆ ਖਾਂ। ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ! ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੂੰ ?” </br>{{gap}}ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਖਿਲਾਰੀ ਜਦੋਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਜਿੰਨ ਭੂਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਦੇ ਵੀ ਪੈਰ ਉਖੜ ਗਏ। ਬਾਕੀ ਤੀਵੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਥੀ ਦੁਰਾਡੇ ਘਰ ਵਲ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਜ਼ਨਾਨਾ-ਪਲਟਨ ਉਹਨਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ, ਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਭੱਜੀ, ਜਿਧਰ ਨੂੰ ਪਲਟਨ ਦੇ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਲਈ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਅਗੇ ਅਗੇ ਤੀਵੀਆਂ, ਪਿਛੇ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ fਪਛੇ ਅਮਰੀਕ ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਕੇਸ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਈ । ਭਜਦੀਆਂ, ਡਿਗਦੀਆਂ, ਖਾਈਆਂ ਟਪਦੀਆਂ ਜਦੋਂ<noinclude>{{center|-੩੫-}}</noinclude> m7l9olq65fbhxt4tbix0xz7phjpc0u5 250 31078 232828 230617 2026-08-22T08:24:45Z Harchand Bhinder 2624 232828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੁਜੀਆਂ ਤਾਂ ਅਗੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਖੜੋਤੇ ਵੇਖ, ਸਾਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਪੀਤੀਆਂ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਸੜਕ ਉਪਰ ਆਣ ਕੇ ਡਿਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਈਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੁਣ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਕਬੀਲਦਾਰ ਭੀ ਆ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਖੂਬ ਖਿਲੀ ਮਚੀ ਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੀਵੀਂਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਤੇ ਹੌਲਦਾਰਨੀ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਚਰਚਾ ਰਿਹਾ ।</br>{{gap}}ਅਜ ਕਲ ਤਾਂ ਹਰ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ, ਪਰ ਓਦੋਂ ਹਰ ਫੌਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੋਹਨਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ਼ ਸੀ। ਮਹਿਰਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਟਾਂ ਉਪਰ ਇਸ਼ਕ ਪੋਦੇ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨੇ ਡਾਢੀ ਬਹਾਰ ਬਣਾਈ ਸੀ । ਗਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੰਦਰ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੇ ਫਲ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਬੰਗਲਾ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਦੀ ਲਾਇਨ ਵੀ ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਖੁਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਠ ਜੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਸਾਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਮੁਰਦੇਖਾਨਾ ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰੂਮ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਭੁਲ ਭੁਲੇਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਫੁਕ ਜਾਂ ਦਫਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਹਿੰਮਤ ਲਾਂਗਰੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿਤਨੇ ਚਿਰਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾਰ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਨੌਂ ਵਜੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ । ਲਾਇਨ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਅਰਦਲੀ ਆਇਆ ਤੇ ਕੋਤ ਦਫੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ :-</br>{{gap}}ਹਿੰਮਤੁ ਲਾਂਗਰੀ ਦਾ ਮੁਰਦਾ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਜਵਾਨ ਘਲੋ, ਮਤਾਂ ਗਿੱਦੜ ਹੀ ਖਾ ਜਾਣ।</br>{{gap}}ਕੋਤ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ : ਕੋਈ ਆਖੇ ਸਿਰ ਪੀੜ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਖੇ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਖੇ ਹਿੰਮਤੂ ਭੂਤਣਾ<noinclude>{{center|- ੩੬-}}</noinclude> m3grqmwz17ctihtexq5fnb4fcez529h 250 31079 232830 230618 2026-08-22T11:56:59Z Harchand Bhinder 2624 232830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਟੂਣੇ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਕੋਤ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੋਲਆ :</br> {{gap}}“ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਰਾਤ ਹਿੰਮਤੁ ਦੇ ਪਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਡਿਊਟੀਆਂ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ?”</br>{{gap}}ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਆਣ ਖੜੋਤਾ, ਸਾਰੇ ਖਿਲ-ਖਿਲਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ, ਵਾਹ ਭਈ ਵਾਹ ! ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਖ਼ਤ ਹੈ। ਭੂਤਨੇ ਨੂੰ ਭੂਤਨਾ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰਸੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕ ਭੂਤਨਾ, ਤੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮੜਿਆ ਸੀ, ਅਜ ਜ਼ਰੂਰ ਹਿਮਤੂ ਨੂੰ ਚਮੜੇਗਾ।</br>{{gap}}ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਅਰਦਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ :-</br> {{gap}}“ਬਸਤਰਾ ਅਤੇ ਲੈਪ ਨਾਲ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੰਜਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ, ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਮੰਜਾ ਬਾਹਰ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਹੀ ਧਰਿਆ ਹੈ।” {{***|4|5em|char=¤}} {{gap}}ਗਿਣਤੀ ਮੁੱਕੀ, ਸਭ ਘਰੋ ਘਰੀ ਤੁਰ ਗਏ। ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਬਿਸਤਰਾ ਤੇ ਲੈਂਪ ਲੈ ਅਰਦਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਪੁਜਾ। ਆਪਣਾ ਮੰਜਾ ਮੁਰਦੇ ਥੀਂ ਚੋਖੀ ਵਿਥ ਉਪਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈਪ ਫੜ ਕੇ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਥੀਂ ਹਸਪਤਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਲਾਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਨੱਕ ਤੇ ਜੀਭ ਉਪਰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖੂਨ ਸੀ । ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਇਉਂ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਜਾਣੋ ਹੁਣ ਵੀ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੋਡਾ ਉਪਰ ਨੂੰ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਹੀ ਸੁਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਹੱਥ ਛਾਤੀ ਉਪਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਆਕੜ ਚੁਕਿਆ ਸੀ ।</br>{{gap}}ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਪਾਸ ਸੌਣ ਦਾ ਇਹੋ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਹੀ ਨਾ ਲਿਜਾਵੇ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਹਸਪਤਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸੀ।</br>{{gap}}ਲੈਂਪ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਪਾਸ ਰਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਚਿਰ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਖ਼ਿਆਲ ਆਏ : ਮਰ ਕੇ ਕਿਥੇ<noinclude>{{center|-੩੭-}}</noinclude> 4vdh2tovwa0b7snsi73sims2kb5ppt8 2 32508 232825 232351 2026-08-22T08:07:16Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 232825 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} q8kh95u3ekehwu4vc1e9n8l4pcmqvvz 250 59103 232800 213591 2026-08-22T03:28:59Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੪੭)}}</noinclude>ਥਬੱਖੰ ਮਹਾਂਭੇਜ ਤੱਤੋਂ॥ ੪੨॥ਝਮੀਤੇਜ ਤੇ ਸੰਸੁਰੋਸੰ ਪ੍ਰਹਾਰੰ। ਰੁਲੇ ਰੂੰਡਮੁੰਡੰ ਊਠੀ ਸਸਤ੍ਰ ਝਾਰੰ। ਬਬੰ ਕੰਤ ਬੀਰੰ ਭਭੰਕੰਤ ਘਾਯੰ। ਮਨੋਜੱਧ ਇੰਦ੍ਰ ਜੁਟਿਓ ਬ੍ਰਿਤਿਰਾਯੰ॥ ੪੩॥ ਮਹਾਂਜੁੱਧ ਮਚਿਯੰ ਮਹਾਂਸੂਰ ਗਾਜੇ॥ ਆਪੋ ਆਪ ਮੈਂ ਸਸਤ੍ਰੋ ਸੋ ਸਸਤ੍ਰ ਬਾਜੇ। ਉਠੇ ਝਾਰ ਸਾਗੰ ਮਚੇ ਲੋਹ ਕ੍ਰੋਹੰ॥ ਮਾਨੋ ਖੇਲ ਬਾਸੰਤੁ ਮਾਹੰਤ ਸੋਹੰ॥ ੪੪॥ ਰਸਾਵਲਛੰਦ॥ ਜਿਤੇ ਬੈਰਰੁੱਝੰ। ਤਿਤੇ ਅੰਤ ਜੁੱਝੰ। ਜਿਤੇ ਖੇਤ ਭਾਜੇ। ਤਿਤੇ ਅੰਤ ਲਾਜੇ ॥ ੪੫॥ ਤੁਟੇ ਦੇਹ ਬਰਮੰ। ਛੁਟੀ ਹਾਰ ਹਰਮੰ। ਕਹੂੰ ਖੇਤ ਖੋਲੰ। ਗਿਰੇ ਸੂਕ ਟੋਲੰ॥ ੪੬॥ ਕਹੂੰ ਮੁਛ ਮੁੱਖੰ॥ ਕਹੂੰ ਸਸਤ੍ਰ ਸੁੱਖੰ। ਕਹੂੰ ਖੋਲ ਖੱਗੰ ਕਹੂੰ ਪਰਮ ਪੱਗੰ ੪੭॥ ਗਹੇ ਮੁੱਛ ਬੰਕੀ ਮੰਡੇ ਆਨ ਹੰਕੀ। ਢਕਾ ਢੁੱਕਢਾਲੰ॥ ਉਠੇ ਹਾਲ ਚਾਲੰ॥੪੮॥ ਭੁਜੰਗਛੰਦ॥ ਖੁਲੇ ਖੱਗ ਖੂਨੀ ਮਹਾਂ ਖਗ ਖੇਤੰ। ਨਚੇ ਬੀਰ ਬੈਤਾਲਯੰ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤੰ। ਬਜੇ ਡੰਕ ਡੌਰੂ ਉਠੇ ਨਾਦ ਸੰਖੰ। ਮਨੋ ਮੱਲ ਜੁੱਟੇ ਮਹਾਂ ਹੱਥ ਬੱਖੰ॥ ੪੯॥ ਛਪੈਛੰਦ ॥ ਜਿਨ ਸੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਸਥਲ ਸਾ ਮੁਹਿ ਹ੍ਵੈ ਮੰਡਿਓ। ਤਿਨ ਸੁਭ ਟਨ ਤੇ ਏਕ ਕਾਲ ਕੋਊ ਜੀਅਤ ਨ ਛਡਿਯੋ। ਸਬ ਖਤ੍ਰੀ ਖਗ ਖੰਡ ਖੇਤ ਤੇ ਭੂ ਮੰਡਪ ਅਹੁੱਟੇ। ਸਾਰ ਧਾਰ ਸਰ ਧੂਮ ਮੁਕਤ ਬੰਧਨ ਤੇ ਛੁੱਟੇ। ਹ੍ਵੈ ਟੂਕ ਟੂਕ ਜੁਝੇ ਸਬੈ ਪਾਵ ਨ ਪਾਛੇ ਡਾਰੀਅੰ।ਜੈਕਾਰ ਅਪਾਰ ਸੁਧਾਰ ਹੂ ਅੰਬਾ ਸਿਵਲੋਕ ਸਿਧਾਰੀਯੰ॥ ੫੦॥ ਚੌਪਈ॥ ਇਹ ਬਿਧ ਮਚਾ ਘੋਰ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾ॥ ਸਿਧਏ ਸੂਰ ਸਰ ਕੋ ਧਾਮਾ। ਕਹਾਂ ਲਗੌ ਵਹੁ ਕਥੋਂ ਲਰਾਈ। ਆਪਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨ ਬਰਨੀ ਜਾਈ॥ ੫੧॥ ਭੁਜੰਗਛੰਦ॥ ਲਵੀ ਸਰਬ ਜੀਤੇ। ਕੁਸੀ ਸਰਬ ਹਾਰੇ। ਬਚੇ ਜੇ ਬਲੀ ਪ੍ਰਾਨ ਲੈਕੈ ਸਿਧਾਰੇ। ਚਤੁਰ ਬੇਦ ਪਠਯੰ ਕੀਓ ਕਾਸ ਬਾਸੰ। ਘਨੋ ਬਰਖ ਕੀਨੇ ਤਹਾ ਹੀ ਨਿਵਾਸੰ॥ ੫੨॥ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਲਵੀ ਕੁਸੀ ਜੁਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮੁ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਧਿਆਉ ਸਮਾਪਤਿਮਸਤ ਸੁਭਮਸਤ॥੩॥ {{center|ਅਫਜੂ॥ ੧੮੯॥ ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥}} ਜਿਨੈ ਬੇਦ ਪਠਿਯੋ ਸੁ ਬੇਦੀ ਕਹਾਏ। ਤਿਨੈ ਧਰਮ ਕੇ ਕਰਮ ਨੀਕੇ ਚਲਾਏ। ਪਠੋ ਕਾਗਦੰ ਮੱਦ੍ਰ ਰਾਜਾ ਸੁਧਾਰੰ। ਆਪੋ ਆਪ ਮੋ ਬੈਰ ਭਾਵੰ ਬਿਸਾਰੰ॥ ੧॥ ਨ੍ਰਿਪੁ ਮਕਲਿਯੰ ਦੂਤ ਸੋਂ ਕਾਸਿਆਯੰ। ਸਭੋ ਬੇਦ ਯੰਬੇਦ ਭਾਖੇ ਸੁਨਾਯੰ। ਸਬੈ ਬੇਦ ਪਾਠੀ ਚਲੇ ਮਦ੍ਰ ਦੇਸੰ। ਪ੍ਰਨਾਮੰ ਕੀਓ ਆਨ ਕੈ ਕੈ ਨਰੇਸੰ॥ २॥ ਧੁਨੰ ਬੇਦ ਕੀ ਭੂਪ ਤਾਤੇ ਕਰਾਈ। ਸਬੈ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਸੁਭਾ ਬੀਚ ਭਾਈ। ਪੜੇ ਸਾਮ ਬੇਦੰ ਜੁਜਰਬੇਦ ਕੱਥੰ। ਰਿਗੰਬੇਦ<noinclude></noinclude> f8icqcs5js7jegzufk2341dd3cgdda9 250 69993 232790 232376 2026-08-21T16:10:38Z Kaur.gurmel 192 232790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{center|(੨੦)}}</noinclude>ਅੰਦਰ ਆ ਪਹੁੰਚਾ, ਅਰ ਉਸ ਪੁਲੰਦੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਥ੍ੱਰਾਈ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ:-ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਾਨ ! ਬੱਸ ਮੈਂ ਇਸੇ ਦਾ ਦਾਹਵਾ ਭੂਤਨਾਬ ਤੇ ਕਰਾਂਗਾ। {{gap}}ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਸੈਨਤ ਹੋਣ ਤੇ ਓਹ ਪੁਲੰਦਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਦ ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਦਮੀ ਦੇ ਅਕਾਰ ਜੇਡੀ ਮੂਰਤ ਹੈ। {{gap}} ਉਸ ਮੂਰਤ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰ ਹੋ ਗਈ, ਓਹ ਥਰਥਰ ਕੰਬਣ ਲਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬਥੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲਣ ਤੇ ਭੀ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਕ ਚੀਕ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਇਹ ਭੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਚੀਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ਅਰ ਓਹ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ । {{gap}}ਭੂਤ ਨਾਥ ਤੁਰਤ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਇਆ ਅਰ ਕੰਬਦਾ ੨ ਬੋਲਿਆ ਹਾਇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨ ਸਕਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਚੀਕ ਨਿਕਲ ਹੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਏਧਰ ਭੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਸੋ ਆਪ ਜੋ ਉੱਚਿਤ ਸਮਝੋ ਸੇ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਕੁਛ ਚਿਰ ਠਹਿਰ ਕੇ ਦਸਾਂਗਾ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਭੂਤ ਨਾਥ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। {{gap}}ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਨੇ ਝੱਟ ਬਟੂਏ ਵਿਚ ਮੋਮਵੱਟੀ ਕੱਢਕੇ ਜਗਾਈ ਅਰ ਘੁਰਕੀ ਦੇਕੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ<noinclude></noinclude> bt43iuizaak68ukqst6d5rgioy9cx5t 250 69995 232791 209919 2026-08-21T16:14:22Z Kaur.gurmel 192 232791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" />(੨੧</noinclude>ਅਰ ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਕੇ ਹਾਂਡੀ ਜਗਾਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੋਮਵੱਟੀ ਬੁਝਾਕੇ ਰੱਖ ਲਈ ਅਰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਮੰਜੀਆਂ ਲਾਹਕੇ ਉਸੇਬਾਂ ਡਾਹਕੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਡੀ ਤੇ ਭੂਤਨ ਬ ਲੰਮਾ ਪਾਕੇ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਾਕੇ ਹਾਇ ਹਾਇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਓ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਹਾਨੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਏਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਨਕਾਬਪੋ ਆਦਮੀ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਪਏ । {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇਖਿਆ,ਫ ਇੱਕ ਨੇ ਅਨੇ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਓਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤਾਂ ਸੀ ਜਾਗ ਹੀ ਰਹੇ ਹੋ ? {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਾਂ (ਭੂਤਨਾਥ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ) ਇਸ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਕਬਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੀ ਕਵੀ ਪੀੜ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬ ਪੇਸ਼-(ਭੂਤ ਨਾਝ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਅੱਜ ਏਥੇ ਆਕੇ ਤਾਂ ਕੁਛ ਖਾਧਾ ਪਤਾ ਵੀ 5 ੲੀ । ਦੇਵੀ-ਜੀ ਹਾਂ ਕੁਛ ਅਦਾ ਹੀ ਰਝ ਹੋਵੇ {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਫੇੜ ਕਛ ਅੰਧਾ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ<noinclude></noinclude> 1dqtdhbghnhv7dlau18fvmgqr74hbv3 232792 232791 2026-08-21T16:21:23Z Kaur.gurmel 192 232792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" />(੨੧</noinclude>ਅਰ ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਕੇ ਹਾਂਡੀ ਜਗਾਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੋਮਵੱਟੀ ਬੁਝਾਕੇ ਰੱਖ ਲਈ ਅਰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਮੰਜੀਆਂ ਲਾਹਕੇ ਉਸੇਬਾਂ ਡਾਹਕੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਪਾਕੇ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਾਕੇ ਹਾਇ ਹਾਇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਕੇ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਹਾਨੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਏਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਆਦਮੀ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਪਏ । {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇਖਿਆ,ਫਰ ਇੱਕ ਨੇ ਅਗੇ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਓਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੁਸੀ ਜਾਗ ਹੀ ਰਹੇ ਹੋ ? {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਾਂ (ਭੂਤਨਾਥ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ) ਇਸ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਕਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪੀੜ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬ ਪੇਸ਼-(ਭੂਤ ਨਾਥ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਅੱਜ ਏਥੇ ਆਕੇ ਤਾਂ ਕੁਛ ਖਾਧਾ ਪਤਾ ਵੀ 5 ੲੀ । ਦੇਵੀ-ਜੀ ਹਾਂ ਕੁਛ ਅਦਾ ਹੀ ਰਝ ਹੋਵੇ {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਫੇੜ ਕਛ ਅੰਧਾ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ<noinclude></noinclude> d031tm3tmgmezqathmk0yktqfhetycc 232793 232792 2026-08-21T16:27:05Z Kaur.gurmel 192 232793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" />(੨੧</noinclude>ਅਰ ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਕੇ ਹਾਂਡੀ ਜਗਾਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੋਮਵੱਟੀ ਬੁਝਾਕੇ ਰੱਖ ਲਈ ਅਰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਮੰਜੀਆਂ ਲਾਹਕੇ ਉਸੇਬਾਂ ਡਾਹਕੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਪਾਕੇ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਾਕੇ ਹਾਇ ਹਾਇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਕੇ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਹਾਨੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਏਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਆਦਮੀ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਪਏ । {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇਖਿਆ,ਫਰ ਇੱਕ ਨੇ ਅਗੇ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਓਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੁਸੀ ਜਾਗ ਹੀ ਰਹੇ ਹੋ ? {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਾਂ (ਭੂਤਨਾਥ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ) ਇਸ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਕਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪੀੜ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬ ਪੇਸ਼-(ਭੂਤ ਨਾਥ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਅੱਜ ਏਥੇ ਆਕੇ ਤਾਂ ਕੁਛ ਖਾਧਾ ਪੀਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ । {{gap}} ਦੇਵੀ-ਜੀ ਹਾਂ ਕੁਛ ਅਦਾ ਹੀ ਰਝ ਹੋਵੇ {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਫੇਰ ਕੁਛ ਅੰਧਾ ਆਦਿਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ<noinclude></noinclude> nn9055au2vv0rlp5lv6h5csgzkiffml 250 69999 232794 209923 2026-08-21T16:31:04Z Kaur.gurmel 192 232794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" />{{center|(੨੨)}}</noinclude>{{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਦੋ ਬਾਰੀ ਦਵਾਈ ਖਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਛ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਤਕ ਪੂਰਾ ਆਰਾਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਓਹ ਲੋਕ ਵਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰੋਂ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਗਏ । {{gap}}ਜਦ ਸਭ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਫੇਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ, ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਚੀਕ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ ? {{gap}}ਭੂਤ-ਉਫ ! ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਮਿੱਤ ਵੇਵੀ ਸਿੰਘ ਮੈਂ ਹੁਣ ਛੁਹਾਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਿੱਤ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥੋਂ ਵੱਡੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੋ, ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਛ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ 1 {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ 5 ਹ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਏਧਰ ਨੇ ਹੀ ੁਰਤ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਪਰ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ {{gap}}ਭੂਤ-ਹ ਉਸਦੀ ਪਰਤ ਬਨਾਵਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ {{gap}} * ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਸੂਲ, ਅਵਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਦਬਾਈ ਰਾਸ ਬੱਲਭ ਚੂਰਨ ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਚੌਂਕ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂਆ ਸੰਗਲਾ<noinclude></noinclude> 1gts74ym4ofi7fapxr35jxqbg1a6n8j 250 71584 232803 215948 2026-08-22T04:34:00Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>تو ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਥ ਜੰਞ ਛੁਡਾਵਣੀ ਕ੍ਰਿਤ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ " ਕਬਿਤੁ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਈਸਰੀ ਕਵੀ ਸਰੀਬਖਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਧਿਆਵੈ ਬਰ ਪਾਵੈ ਜੋਤਾਂ ਵਾਲੀਏ" ਦੁਧ ਪੁਤ ਦੋਲਤ ਦਵਾਬੇ ਨੰਗੇਆਂ ਭੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਾਜ ਸੇਵੀਏ ਮੁਰਾਦ ਸੋਈ ਪਾਲੀਏ‌"ਮੋਰ ਤੇ ਚਕੋਰ ਤੇਰੇ ਭਮਨ ਲਟਕ ਰਹੇ ਵਜਨ ਨਗਾਰੇ ਨਾਦ ਨੌਬਤਾ ਘੰਡਾਲੀਏ ਚਰਨ ਸਰਨ ਆਨ ਗਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਦੇਹੁ ਦਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਨ ਬਹਾਲੀਏ॥੧॥ 'ਦੋ:'ਚੜੀ ਬਰਾਤ ਮਿਹਰਾਜ ਦੀ ਢੁਕੀ ਲੋਗੌਬਾਲ॥ ਚੜੇ ਬਰਾਤੀ ਬੰਬਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਥੇ ਨਾਲ।੨॥ ਕੁੜੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਨਾਰ॥ ਬੰਨੀ ਜੰਝ ਖਲੋਤਿਆ ਛਡੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ।੩॥, ਸੁੰਦ੍ਰ ਖੂਬਾ ਲਾਡਲੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰਦਾਰ ॥ ਪੈਰ ਬਰਾਬਰ ਪਦਮਨੀ ਨਾਮ ਨਰੈਣੀ ਨਾਰ ।੪।ਕ:॥ਇਕ ਨਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਰੀ ਉਤੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਪੁਕ Digitized by Panjab Digital Library (www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 3k114us6cyuu1ipk3f5wbpmrpym7i4i 232804 232803 2026-08-22T04:34:33Z Ashwinder sangrur 2332 232804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude> ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਥ ਜੰਞ ਛੁਡਾਵਣੀ ਕ੍ਰਿਤ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ " ਕਬਿਤੁ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਈਸਰੀ ਕਵੀ ਸਰੀਬਖਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਧਿਆਵੈ ਬਰ ਪਾਵੈ ਜੋਤਾਂ ਵਾਲੀਏ" ਦੁਧ ਪੁਤ ਦੋਲਤ ਦਵਾਬੇ ਨੰਗੇਆਂ ਭੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਾਜ ਸੇਵੀਏ ਮੁਰਾਦ ਸੋਈ ਪਾਲੀਏ‌"ਮੋਰ ਤੇ ਚਕੋਰ ਤੇਰੇ ਭਮਨ ਲਟਕ ਰਹੇ ਵਜਨ ਨਗਾਰੇ ਨਾਦ ਨੌਬਤਾ ਘੰਡਾਲੀਏ ਚਰਨ ਸਰਨ ਆਨ ਗਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਦੇਹੁ ਦਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਨ ਬਹਾਲੀਏ॥੧॥ 'ਦੋ:'ਚੜੀ ਬਰਾਤ ਮਿਹਰਾਜ ਦੀ ਢੁਕੀ ਲੋਗੌਬਾਲ॥ ਚੜੇ ਬਰਾਤੀ ਬੰਬਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਥੇ ਨਾਲ।੨॥ ਕੁੜੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਨਾਰ॥ ਬੰਨੀ ਜੰਝ ਖਲੋਤਿਆ ਛਡੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ।੩॥, ਸੁੰਦ੍ਰ ਖੂਬਾ ਲਾਡਲੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰਦਾਰ ॥ ਪੈਰ ਬਰਾਬਰ ਪਦਮਨੀ ਨਾਮ ਨਰੈਣੀ ਨਾਰ ।੪।ਕ:॥ਇਕ ਨਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਰੀ ਉਤੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਪੁਕ Digitized by Panjab Digital Library (www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> hy1j9fcimy9aryxsez4rtp3junu8bj0 232805 232804 2026-08-22T04:37:51Z Ashwinder sangrur 2332 232805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude> ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਥ ਜੰਞ ਛੁਡਾਵਣੀ ਕ੍ਰਿਤ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ " ਕਬਿਤੁ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਈਸਰੀ ਕਵੀ ਸਰੀਬਖਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਧਿਆਵੈ ਬਰ ਪਾਵੈ ਜੋਤਾਂ ਵਾਲੀਏ" ਦੁਧ ਪੁਤ ਦੋਲਤ ਦਵਾਬੇ ਨੰਗੇਆਂ ਭੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਾਜ ਸੇਵੀਏ ਮੁਰਾਦ ਸੋਈ ਪਾਲੀਏ‌"ਮੋਰ ਤੇ ਚਕੋਰ ਤੇਰੇ ਭਮਨ ਲਟਕ ਰਹੇ ਵਜਨ ਨਗਾਰੇ ਨਾਦ ਨੌਬਤਾ ਘੰਡਾਲੀਏ ਚਰਨ ਸਰਨ ਆਨ ਗਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਦੇਹੁ ਦਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਨ ਬਹਾਲੀਏ॥੧॥ 'ਦੋ:'ਚੜੀ ਬਰਾਤ ਮਿਹਰਾਜ ਦੀ ਢੁਕੀ ਲੋਗੌਬਾਲ॥ ਚੜੇ ਬਰਾਤੀ ਬੰਬਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਥੇ ਨਾਲ।੨॥ ਕੁੜੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਨਾਰ॥ ਬੰਨੀ ਜੰਝ ਖਲੋਤਿਆ ਛਡੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ।੩॥, ਸੁੰਦ੍ਰ ਖੂਬਾ ਲਾਡਲੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰਦਾਰ ॥ ਪੈਰ ਬਰਾਬਰ ਪਦਮਨੀ ਨਾਮ ਨਰੈਣੀ ਨਾਰ ।੪।ਕ:॥ਇਕ ਨਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਰੀ ਉਤੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਪੁਰ Digitized by Panjab Digital Library (www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> s35lonh1jmtvg1ckm720qfwwyk6nlno 250 71585 232801 215949 2026-08-22T04:03:59Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>{{center|ਪਤਲ}} {{center|ਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ}} ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਪਤਲ ਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜਤ ਪੰਡਿਤ ਲਿਖੀ ਰਾਮ ਕੋ ਦੀ ਗਈ ਹੈ ਬਗੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੰਡਿਤੁ ਕੋ ਇਸਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕਾ ਇ੍ਰਦਾਨ ਕ੍ਰੇ ਹਾਂਪੰਡਿਤ ਸੇ ਲੇ ਲੇਂ ਸੰ੧੮੯੧ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਲੁਦਿਹਾਣੇ ਮੈ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੇ ਜਤਨ ਸੇ ਛਪੀ" Digitized by Panjab Digital Library ] www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> jswdfsayjfabko9p0v1cbmtinw6325w 232802 232801 2026-08-22T04:06:17Z Ashwinder sangrur 2332 232802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>{{center|ਪਤਲ}} {{center|ਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ}} ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਪਤਲ ਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜਤ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੋ ਦੀ ਗਈ ਹੈ ਬਗੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੰਡਿਤੁ ਕੇ ਕੋਈ ਇਸਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕਾ ਇ੍ਰਾਦਾ ਨ ਕ੍ਰੇ ਹਾਂਪੰਡਿਤ ਸੇ ਲੇ ਲੇਂ ਸੰ੧੮੯੧ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਲੁਦਿਹਾਣੇ ਮੈ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੇ ਜਤਨ ਸੇ ਛਪੀ" Digitized by Panjab Digital Library ] www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> cx547a9750d0754ph1boux06tt0p6pf 250 71586 232806 215950 2026-08-22T04:59:21Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>ਰੀ ਜੰਨ ਬੰਨ ਦਿਤੀ ਸਾਰੀ ਛਡ ਗਾਵਨਾ ਵਜਾਵਣਾ ਹੋਇ ਕੇ ਅਕੇਲੀ ਅਲਬੇਲੀ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਕੂਕ ਚਾਤਰਾ ਦੀ ਚਾਤਰੀ ਦਾ ਵਿਛਆ ਵਿਛਾਵਣਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਮੁਖੋ ਨ ਜਬਾਨੋ ਜਰਾ ਡੋਲਦੀ ਹੈ ਕੋਈਵੇ ਬਰਾਤੀ ਹੋਵੇ ਮੇਰੇ ਤਾਈ ਸਾਮਣਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਦਿਤੀ ਆਣ ਗੁਰਾ ਵਾਲੀ ਜਾਨੀਆ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਮ੍ਰਯਾਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨਹੀ ਖਾਵਣਾ॥੫ਦੋ: ਸੁਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਰਾਤੀਆਂ ਛਡ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਕੋਊ ਨਾ ਬੁਰਕੀਂ ਪਾਵਦਾ ਬਿਨਾ ਰੀਤ ਮ੍ਰਜਾਦਾ॥੬॥ਕ:।ਦੇਖਨ‌ ਚੁਫੇਰੇ ਜਿਉ ਬਟੇਰੇ ਘੇਰੇ ਬਧਕਾ ਨੇ ਆਦਮੀ ਬਥੇਰੇ ਜਾਣੋ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਦੇਖ ਦੇਖ ਹਸਨ ਖਲੋਤੀਆਂ ਬ੍ਰਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀ ਛਡ ਦੇਈਏ‌ ਤੁਸੀ ਭੁਖੇ ਹੈ ਜੇ ਖਾਣ ਦੇ ॥ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਤਮਾਮ ਯਾਰਾ ਦੋਸਤਾ ਨੇ ਕੇਹੜੇ ਵੇਲੇ ਰਖੇ ਤੀਰ ਸਾਮ ਕੇ ਕਮਾਣ ਦੇ॥ ਹੋਇ ਕੇ ਦਲੇਰ ਫੇਰ ਛੇਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਲਾਉਦਾ ਨਾ ਦੇਰ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆ ਮਦਾਨ ਦੇ ਧੰਨ ਕ੍ਰਤਾਰ ਨਾਰ ਜਿਸਨੇ ਬਣਾਇਆ ਤੈਨੂੰ ਧਨ ਤੇਰੇ ਮਾਪੇ ਧੰਨ ਸਾਹੁਰੇ ਅਪਾਰ ਨੀ ਧੰਨ ਸਾਕ ਸਜਨ ਸਹੇਲੀਆਂ Digitized by Panjab Digital Library www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> knaxk6z9hq6tgilg8llpcezgmd91j9s 250 71587 232807 215951 2026-08-22T05:27:10Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>ਸੁਹਾਗਵੰਤ ਭਾਗਵੰਤ ਆਪ ਤੂੰ ਅਨੋਖੀ ਸੋਖੀ ਨਾਰ ਨੀ॥ ਧੰਨ ਏਹ ਨਗਰ ਉਜਗਰ ਬਨਾਯਾ ਪਿਆਰੀ ਧੰਨ ਤੇਰਾ ਟਬ੍ਰ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨੀ॥ ਧੰਨ ਦੇਸ ਤਲ ਕਾ ਅਲਾਕਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਧੰਨ ਸਾਡੀ ਜੰਨ ਜਿਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਦਿਦਾਰ ਨੀ॥੮।ਕ:। ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਮੂਰਤ ਅਸਾਡੇ ਤਾਂਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ ਹੋਇਕੇ ਸਿਆਣੀ ਬਰਾ ਕੀਤਾ ਤੈ ਜਤੰਨ ਨੀ॥ ਤੂੰ ਹੀ ਮੁਟਿਯਾਰੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿਸਦੀ ਸੀ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਕਰੰਨ ਨੀ ਲੀਜੀਏ ਬਡਾਈ ਅਸਨਾਈ ਨਾਲ ਬੋਲੀਏ ਜੇ ਪਾਲੀਏ ਮੁਸਾਫਰਾ ਨੂੰ ਹੋਨ ਬੇ ਬਤੰਨ ਨੀ॥ ਹੋਇ ਕਿ ਚੇਤੰਨ ਕੰਨ ਰਖ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਛੁਟਦੀ ਹੈ ਜੰਨ ਜੇਹੜੀ ਦਿਤੀ ਤਸਾਂ ਬੰਨ ਨੀ।੯ਦੋ:। ਸੁਭ ਦਿਨ ਸੇਹਰਾ ਬਧਿਆ ਮਾਲਨ ਗੁੰਦ ਅਪਾਰਾ॥ ਪਰੀਆ ਮੰਗਲ ਗਾਇਆ ਖੁਸ਼ੀ ਭਏ ਨ੍ਰ ਨਾਰਾ੧੦ਕ। ਸਦ ਕੇ ਬ੍ਰਾਤੀ ਸਭ ਬੰਨਰੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਭੇਜੇ ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਖੁਸੀ ਨਾਲ ਘ੍ਰ ਆਪਦੇ॥ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਅਜ ਦਿਨ ਲਭਿਆ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੁਖ ਵੇਲਾ ਦਿਲ ਦੂਰ ਹੋਏ ਪਾਪ ਦੇ॥ ਹਸਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਤੇਰੇ ਆਏ ਹਾਂ ਗਿਰਾਮ ਵਿਚ ਸੁੰਦ੍ਰ ਬ੍ਰਾਤੀ ਨਾਲ ਹੌਸਲੇ ਮਲਾਪ ਦੇ ॥ ਗਲੀ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> pnm117l45qk8xnnzk157m18xweqygnz 250 71588 232819 215952 2026-08-22T07:14:39Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>ਗਲੀ ਖੇਲਨ ਬ੍ਰਾਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਬਜਨ ਨਗਾਰੇ ਦੁਬਾਰ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਦੇ।੧੧ਕ:। ਅੰਙਣੇ ਦੇ ਵਿਚ ਜੰਝ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਨੇਕ ਭਾਂਤ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਖਿਲੇ ਫੁਲ ਜੋ ਗੁਲਾਬ ਦੇ॥ਬੰਨਰੇ ਦੇ ਪਾਸ ਆਮ ਖਾਸ ਹੈ ਬਿਰਾਜ ਮਾਨ ਲਗੇ ਜਿਉ ਕਚੈਰੀ ਪਾਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਬਾਬ ਦੇ॥ਝੁਮੀਆਂ ਚੁਫੇਰੇ ਮੇਰੇ ਲਖ ਮੁਟਿਯਾਰਾਂ ਨਾਰਾਂ ਘੇਰ ਪ੍ਰਵਾਰ ਪਾਵੇ ਉਪ੍ਰ ਮਹਤਾਬ ਦੇ॥ ਨੁਕਲ ਕਬਾਬ ਖੂਬ ਹੋਣ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਿਯਾਲੇ ਮਤਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਡਣ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ॥੧੨ ਦੋ:।ਬਚਨ ਹਮਾਰੇ ਰਸ ਭਰੇ ਸੁਨੋ ਸਭੀ ਨਰਨਾਰ॥ ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਣ ਬੋਲੂੰ ਸਮਾ ਬਿਚਾਰ॥੧੩ਕ:। ਲਡੂ ਪੇੜੇ ਪਾਪੜ ਪਕੌੜੇ ਬੂੰਦੀ ਬੇਸਣੇ ਦੀ ਸਾਉਗੀ,ਬਿਦਾਮ ਖੋਪ ਪਿਸਤਾ ਛੁਹਾਰੇ ਨੀ॥ ਮਠੀਆਂ ਮਖਾਣੇ ਖੋਆ ਖਿਰਨੀਆਂ ਬਦਾਣੇ ਪਿਯਾਰੀ ਭਲੇ ਦਹੀਦਾਰ ਨਾਲ ਨੂਣ ਦੇ ਕਰਾਰੇ ਦੀ॥ ਬਰਫੀਆਂ ਜਲੇਬ ਕਲਾਕੰਦ ਮੋਹਣ ਭੋਗ ਬਣੇ ਲਾਪਸੀ ਪਤੌੜ ਰਾਜੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਕਰਪਾਰੇ ਨੀ॥ ਜੇੜੇ ਮੈਂ ਗਿਣਾਏ ਵਿਚ ਪਾਏ ਇਨਾ ਪਤਲਾਂ ਦੇ ਸੋਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਛੁਟ ਗਏ ਸਾਰੇ ਨੀ।੧੪ਕ:। ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੁ ਆਦਲਾ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> hjj1cvn9ufcwk4wl0xbel9y2cvh4qic 250 71589 232822 215953 2026-08-22T07:46:48Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>ਇਕੇ ਕਚੌਰੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਨੀਆਂ ਥਣਾਈਆਂ ਕੁਟ ਚਾਵਲ ਨਸਾਤੇ॥ ਲੂਚੀਆਂ ਅਪਾਰ ਦਾਣੇਦਾਰ ਘੁਗੁ ਪਕ ਰਹੇ ਖੰਡ ਦੇ ਖਡਾਉਣੇ ਮੰਗਾਏ ਆਮ ਖਾਸ ਤੇ॥ਨੁਗਦੀ ਪਤਾਸ਼ੇ ਨਾਲ ਘੇਵਰਾਂ ਬ੍ਰਤ ਰਹੇ ਪੂਰਕੇ ਚੰਗੇਰ ਪਾਸ ਰਖਨ ਗੁਮਸਤੇ॥ਰਾਇਤੇ ਮ੍ਰਬੇ ਸਭੇ ਛੁਟੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਕੇ ਪਕਵਾਨ ਆਨ ਜਾਨੀਆ ਦੇ ਵਾਸਤੇ।੧੫ਦੋ:।ਖਟੇ ਮਿਠੇ ਚ੍ਪਰੇ ਚਾਵਲ ਰੋਟੀ ਦਾਲ ॥ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਅਚਾਰ ਜੋ ਸਭੀ ਛੁਡਾਏ ਨਾਲ।੧੬ਕ:। ਕਦੂ ਪੇਠੇ ਬੈਂਗਣ ਹਜਾਰ ਕਾਰ ਭੁਰਜੀਆਂ ਦੇ ਟਿਡੋ ਖੀਰੇ ਖਖੜੀਆ ਅਨੇਂਕ ਤਰਕਾਰੀਆਂ॥ਗਾਗਟੀ ਕਚਾਲੂ ਆਲੂ ਪਕੇ ਨਾਲ ਗਠਿਆਂ ਦੇ ਗਾਜਰਾਂ ਕਰੇਲੇ ਮੂਲੀ ਮੇਥੀਆਂ ਸਮਾਰੀਆਂ॥ ਅਲ ਘੀਆ ਤੋਰੀਆਂ ਘੜੈਲ ਫੁਲ ਗੋਬੀ ਆਦੇ ਚਿਭੜ ਮਤੀਰੀਆਂ ਜੋ ਚੀਰ ਕੇ ਬਨਾਰੀਆ॥ਤਰਾਂ ਤਰਬੂਜ ਖਰਬੂਜੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਰਬ ਦੋ ਸਬਬ ਨਾਲ ਛੁਟ ਗਈਆ ਸਾਰੀਆਂ੧੭॥ਕ:।ਖੰਡ ਘਿਓ ਸਕ੍ਰ ਸਫੈਦ ਬੂਰਾ ਬਰਫ਼ ਜੇਹਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਨਾਵੇ ਵਿਚ ਪਾਈਏ ਜੋ ਖੀਰ ਦੇ।ਲਾਇਚੀ ਮਨਕਾ ਸੌਂਫ ਸਾਉਗੀ ਅਨੇਕ ਭਾਂਤ ਹੋਰ ਮੇਵ ਜਾਤ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigitib.org<noinclude></noinclude> s80klxzzt5npogra2qd5ex59fym8jog 250 71590 232827 215954 2026-08-22T08:14:49Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>ਲਖ ਰਖੇ ਕਸਮੀਰ ਦੇ ਅੰਬੀਆਂ ਅੰਗੂਰ ਭਰਪੂਰ ਰਖੇ ਪਾਨਦਾਨ ਖਾਨ ਉਮਰਾਇ ਜਿਨਾ ਪੁਤ੍ਰ ਅੰਬੀਰ ਦੇ। ਸੇਉ ਸੰਗਤਰੇ ਧਰੇ ਉਪਰ ਰਕਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲਖਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਲਾਗੀ ਬੈਠੈ ਚੀਰਦੇ੧੮॥ਦੋ:।ਖਟੇ ਮਿਠੇ ਆਮਲੇ ਗਲਗਲ ਅੰਬਅਚਾਰ। ਅਦਰਕ ਹਾਥੀਚਕ ਜੋ ਜਿਮੀਕੰਦ ਦਲਦਾਰ।੧੯ਕ:।ਦੂਧੀਆ ਚਹੋੜਾ ਬਾਸਮਤੀ ਰਤੀ ਰਤੀ ਦੇਖੋ ਸੁਆਕ ਜੀਰੀ ਚਾਵਲ ਅਨੇਕ ਭਾਤਜਾਤੀਆਂ ਲਖਮਣ ਬੇਰ ਢੇਰ ਲਾਏ ਹੈਂ ਨਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਮੇਵਾਂ ਅੰਬਰੂ ਦਹੋਰ ਲਖ ਨਾਸਪਾਤੀਆਂ॥ ਮੇਵੇਮਿਠਆਈ ਕੁਲ ਭਾਲ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆ ਨੇ ਰਖ ਦਿਤੀ ਆਨ ਕੇ ਹਜੂਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਤੀਆਂ ॥ ਥਾਲ ਵਿਚ ਪਈਆ ਛੂਟ ਗਈਆਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਮਿਠੀਆ ਖਜੂਰਾ ਜਿਵੇ ਅਲੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆ੨੦ਦੋ:॥ ਖਟ ਰਸ ਖਾ ਜਗਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬਦੇਸ ਬਿਹਾਰਾ ਛਤੀ ਭੋਜਨ ਛੂਟ ਗਏ ਜੋ ਪਕਵਾਨ ਬਜ਼ਾਰਾ੨੧ਕ:॥ ਛੋਹੀਆਂ ਜੰਬੂਰੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ,ਤਿਯਬ ਕੀਤੇ ਤੋਪਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤਿ ਭਾਰੀਆਂ ॥ਬਿਛੂਆ ਤਮਾਚਾ ਖੰਡਾ ਪੇਸ ਕਬਜ ਫਬ੍ਰਹਿਆ ਛੁਰੀ ਸ਼ਮਸੇ Digitized by Panjab Digital Library fwww.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> tjq0rp7o5tgdrcp6poiq8ml6thavr1l 250 71591 232829 215955 2026-08-22T08:40:49Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 232829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>ਰ ਨੇਜੇ ਬ੍ਰਛੀਆਂ ਕਟਰੀਆਂ ਚਕ੍ਰ ਕਮਾਨ ਢਾਲਤੀ ਰਸਣੋ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਤੌਸ ਅਟਪਟੀ ਤਰੰਚਕਾ ਦਾਨ ਨਿਆਰੀਆਂ॥ ਸਸਤ੍ਰਾ ਸਮੇਤ ਜੰਨ ਛੁਟੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਬਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗਈਆ ਛੁਟ ਅਸਵਾਰੀਆਂ॥੨੨ਕ:। ਬੈਲ ਬੱਘੀ ਕੋਤਲਾਂ ਸਮੇਤ ਟਟੂ ਖਚਰਾਂ ਦੇ ਰਥ ਗਾਡੀ ਡਾਚੀਆਂ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀਆਂ॥ ਪਾਲਕੀ ਅੰਬਾਰੀ ਸਣੇ ਹਸਤੀਆਂ ਬਿਰਾਜ ਰਹੀ ਲਖ ਡੋਲੇ ਪੀਨਸਾ ਲਗਾਈ ਦਰ ਢੇਰੀਆਂ॥ਸ਼ਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਾਚੀ ਯੱਕਾ ਛੇਜਗੱਡੀ ਛੁਟ ਗਈ ਸਣੇ ਅਸਬਾਬ ਗਾਈਂ ਮੱਝੀਆਂ ਲਵੇਰੀਆਂ॥ਪਾਹਨ ਤੁਮਾਮ ਨਾਮ ਛੁਟੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਲਾਇਕੇ ਅਲੇਲ ਜੋ ਬਛੇਰੀਆਂ੨੩ਦੋ:। ਜਾਗਟ ਚੋਗੇ ਪਗੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਖਾਸ ਲਵਾਰਾ ਪੰਜੇ ਬਸਤ੍ਰ੍ਰ ਮਰਦ ਕੇ ਛੁਟੇ ਬਾਰੰਬਾਰ॥੨੪ਕ: ੧੪॥ ਮਲਮਲ ਮਰੀਨਾ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਲੀੜੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੇ ਅਤਰ ਫੁਲੇਲ ਭਿੰਨੈ ਨਾਲ ਹਸਨਾਕੀਆਂ॥ ਖਾਸੇ ਲਠੇ ਮਲਮਲਾਂ ਬਰੀਕ ਥਾਨ ਨੈਣੂਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਜਰੀ ਥਾਫਤਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਿਚ ਝਾਕੀਆਂ ਗਮਟੀ ਅਪਾਰ ਬੇਸੁਮਾਰ ਲੀੜੇ ਝਾੜੀਆ ਦੇ ਸੋਸ Digitized by Panjab Digital Library www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ieatg5fy6yhiukdp1infbaknw6tfoxi 250 72621 232796 219745 2026-08-22T00:33:21Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 232796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੯੯ )}}</noinclude>ਤੋਂ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। {{gap}}ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਅਰ ਤਾਕੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕਈ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਏਯਾਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਓਨਾਂਨੂੰ ਭੀ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਅਰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ। ਉਨਾਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨਾਉਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੋਸ਼ਯਾਰ ਤੇ ਚੰਚਲ ਸੀ,ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਜੇਹੀ ਗੱਲ ਸੀ; ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਓਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਐਉਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗੇ ੨ ਸਿਆਣੇ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸਕੇ ਮੂਰਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਗੁਣ ਉਸਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਯਾ ਸੀ ਜੋ ਹੋਰ ਏਯਾਰਾਂ ਵਿਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ:-ਉਸਤਾਦ ਜੀ! ਜੇ ਦਰੋਗੇ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਮੈਂ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਰ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਭੀ ਅਜੇਹਾ ਸਤਾਵਾਂਗਾ ਕਿ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੌ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨ ਠਹਿਰ ਫੇਰ ਜੋ ਹੋਊ ਸੋ ਦਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨ ਮੰਨੀ। ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕਰਕੇ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸੱਕਿਆ ਓਸ ਨੇ ਮੈਥੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਹੀ ਲਈ ਅਰ ਓਸੇ ਦਿਨ ਸਭ ਸਾਮਾਨ ਠੀਕ<noinclude></noinclude> 1mbxkjnl8sd8wm6778yfrmc11le8398 250 72622 232797 219746 2026-08-22T00:39:19Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 232797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੧੦੦ )}}</noinclude>ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਓਸਨੇ ਦਰੋਗੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਲ ਸੁਣਕੇ ਬੜਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਨੋਰਮਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਤ੍ਰਾ ਹੈ ਏਨਾਂ ਦੇ ਪਰਤਾਪ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਅਰ ਇਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਓਸਨੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਗਿਰਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਮਕ ਨ ਤੇ ਹੀ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵਿਭਚਾਰਨੂੰ ਇਨਾਂਨੇ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੁਕਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮਲੂਮ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਅਰ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਚਾਰੀ ਸਾਧੂ ਹੀ ਬਣਿਆਂ ਰਿਹਾ। ਆਪ ਤਾਂ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਨੋਰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਜੀ ਵਿਚ ਮਕਾਨ ਬਨਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਠੀਂ ਦਸੀਂ ਦਿਨੀਂ ਜਾਂ ਅਗੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਯਾਂ ਰੱਥ ਵਿਚ ਚੜਕੇ ਮਨੋਰਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਕੇ ਆਨੰਦ ਮੇਲਾ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮਨੋਰਮਾਂ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਸਾਹਿਬ ਖਾਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ ਹਾਸਾ ਠਠਾ ਹੋਰਿਹਾ ਸੀ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈਆਂ:- {{gap}}ਦਰੋਗਾ—ਜੋ ਕੁਛ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਓਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਰੁਪੈ ਪੈਸੇ ਵਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵਾਂਗਾ ਤੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ<noinclude></noinclude> ftinljkqftudr6cun8qa3d4sry7en4a 250 72623 232798 219747 2026-08-22T00:45:13Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 232798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੧੦੧ )}}</noinclude>ਅਮੀਰਾਨਾ ਠਾਠ ਵਿਚ ਰਹੁ। ਜੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਭੀ ਤਲਿਸਮ ਦਾ ਦਰੋਗਾ ਹਾਂ ਦੋਚਾਰ ਥਾਮਾਂ ਤਲਿਸਲ ਵਿਚ ਅਜੇਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਕੁਛ ਖਬਰ ਗੋਪਾਲਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਓਥੋਂ ਦਾ ਧਨ ਸਭ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਦਾ ਹਾਂ ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮੇਲ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀ ਕਰਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ਓਹ ਭੀ ਤੇਰੀ ਬੜੀ ਖਾਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ? {{gap}}ਮਨੋਰਮਾ-ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ਮੇਰਾ ਖੁੱਲਮ ਖਲਾ ਆਉਣ ਜਾਣ ਹੋਜਾਵੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਬੜਾ ਲੁਕਕੇ ਨਖਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦਰੋਗਾ-ਫੇਰ ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਛ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। {{gap}}ਮਨੋਰਮਾ-ਕੀ ਔਖਾ ਹੈ? ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਸਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਰਾਣੀ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਗੱਲ ਹੈ? ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਆਪਨੇ ਸੁਖੈਨ ਹੀ ਕਰ ਦਿਤਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਔਖਾ ਹੈ। {{gap}}ਦਰੋਗਾ—(ਮੁਸ ਕਰਾਕੇ) ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੁਖੈਣ ਹੀ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਕੀਤਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਉਸਦੇ ਉਪਰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਉਠ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮਨੋਰਮਾ-(ਨਖਰੇ ਨਾਲ) ਹੁਣ ਇਤਨੇ ਤਰਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲੇਗਾ, ਓਨਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਹਰਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇ ਓਹ ਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਆਪ ਖੁਲੀਤਰਾਂ ਜਮਾਨੀਆਂ ਅਰ ਤਲਿਸਮ<noinclude></noinclude> fd3ucm6fu8thtv1woetms9g2rx473iz 250 73750 232795 2026-08-21T17:06:03Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੨੪ ) ਛਾਂਦਿਆਂ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਪਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਹਜ ਪਦੁ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਮਰਦੀ ਹੈ, ਇਕਸ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਉਣ ਕਰਕੇ । ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਰਸ ਲਿਵਤਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਇਕ ਰਸ ਸੋਈ ਜਨ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 232795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ( ੨੪ ) ਛਾਂਦਿਆਂ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਪਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਹਜ ਪਦੁ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਮਰਦੀ ਹੈ, ਇਕਸ ਸਿਉ ਲਿਵ ਲਾਉਣ ਕਰਕੇ । ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਰਸ ਲਿਵਤਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਇਕ ਰਸ ਸੋਈ ਜਨ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿਖ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਦਰ ਮੇਹਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵੰਦਾ ਸਦਾ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਉਂ ਨਦਰ ਪਾਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅਮਰ ਪਦੁ ਵਿਖੇ ਹੀ ਸਮਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰੂ ਕਰਤਾਰੀ ਨਦਰ ਮੇਹਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਥੋਹੜਾ ਬਹੁਤਾ ਹਰ ਕੋਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਦਰ ਮੋਹਰ ਦੇ ਸਭੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਹਨ, ਕੋਈ ਭੀ ਨਦਰ, ਬਾਹਰਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਨਦਰ ਮੇਹਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੋਝੀ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਉਪਰ ਇਹ ਨਦਰ ਮੇਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਗੁਰ- ਮੁਖ ਨੂੰ ਨਦਰ ਮੇਹਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੋਝੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰਾ ਨਾਮੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੱਤ ਦੀ ਤੱਤ ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ‘ਪਾਲਸਮੂਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਭਰਿਆ ਸਦਾ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਗਗਨ ਵਿਖੇ ਡਲ ਡਲ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਸਦਾ ਹੀ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਦਰ ਪਾਤਰੀ ਸੇਵਕ ਸਿਖ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਅਮਰ ਪਦਾਰਥ<noinclude></noinclude> 9t0j5vkjs5y1ev6oqnbkpsm8yshemp8