ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 15700 233412 233350 2026-08-31T11:48:12Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਏਕ_ਬਾਰ_ਕੀ_ਬਾਤ_ਹੈ_-_ਚਰਨ_ਪੁਆਧੀ.pdf |Page = 60 |bSize = 485 |cWidth = 419 |cHeight = 643 |oTop = 89 |oLeft = 35 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> ese6u66iuwi3yt9imn1nr5ghvem8r0v 250 19506 233389 187793 2026-08-31T08:34:07Z ~2026-47388-12 2758 233389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" />{{rh||8|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਹੀ ਉਸ ਚਾਨਣ ਵਲ ਚਲਿਆ ਜਾਹ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਤੈਨੂੰ ਓਹ ਤਾਕੀ ਦਿੱਸ ਪਊ, ਫੇਰ ਤੂੰ ਉ ਸ ਤਾਕੀ ਨੂੰ ਖੜਕਾਵੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਛ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਜੋਗ ਹੈ, ਸੋ ਦਸਿਆ ਜਾਊ॥ {{center|{{larger|'''ਉਪਦੇਸ਼'''}}}} {{gap}}ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਥੋਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਈ ਸਭ ਲੋਕ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਨੈ ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਇਨਾਂ ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਜਾਂ ਪਰਮੇਸੁਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਓਹਨੂੰ ਪਾਪ ਇਕ ਵਡੇ ਭਾਰ ਵਾਙੂੰ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਨੂੰ ਕੁਛ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸੰਸੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਓਹ ਨਰਕ ਥੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਲਈ ਮੁਕਤਿ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੇ ਟਬੱਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਗਵਾਂਢੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਖੰਡੀ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> rzhu8gfaqd9uwjh5e95t7mbu4v8ds0s 250 22615 233380 53735 2026-08-31T02:57:22Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੩}}</noinclude>ਆਪੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਦੇ ਵਡਿਆਈ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਸਮਾਏ॥੪॥੯॥੧੯॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੩॥ ਮੇਰੀ ਪਟੀਆ ਲਿਖਹੁ ਹਰਿ ਗੋਵਿੰਦ ਗੋਪਾਲਾ॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਫਾਥੇ ਜਮ ਜਾਲਾ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਕਰੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਾ॥ ਹਰਿ ਸੁਖਦਾਤਾ ਮੇਰੈ ਨਾਲਾ॥੧॥ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸਿ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੁ ਹਰਿ ਉਚਰੈ॥ ਸਾਸਨਾ ਤੇ ਬਾਲਕੁ ਗਮੁ ਨ ਕਰੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਾਤਾ ਉਪਦੇਸੈ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਪਿਆਰੇ॥ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਛੋਡਹੁ ਜੀਉ ਲੇਹੁ ਉਬਾਰੇ॥ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੁ ਕਹੈ ਸੁਨਹੁ ਮੇਰੀ ਮਾਇ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਨ ਛੋਡਾ ਗੁਰਿ ਦੀਆ ਬੁਝਾਇ॥੨॥ ਸੰਡਾ ਮਰਕਾ ਸਭਿ ਜਾਇ ਪੁਕਾਰੇ॥ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੁ ਆਪਿ ਵਿਗੜਿਆ ਸਭਿ ਚਾਟੜੇ ਵਿਗਾੜੇ॥ ਦੁਸਟ ਸਭਾ ਮਹਿ ਮੰਤ੍ਰ ਪਕਾਇਆ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਕਾ ਰਾਖਾ ਹੋਇ ਰਘੁਰਾਇਆ॥੩॥ ਹਾਥਿ ਖੜਗੁ ਕਰਿ ਧਾਇਆ ਅਤਿ ਅਹੰਕਾਰਿ॥ ਹਰਿ ਤੇਰਾ ਕਹਾ ਤੁਝੁ ਲਏ ਉਬਾਰਿ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਭੈਆਨ ਰੂਪੁ ਨਿਕਸਿਆ ਥੰਮ੍ਹ ਉਪਾੜਿ॥ ਹਰਣਾਖਸੁ ਨਖੀ ਬਿਦਾਰਿਆ ਪ੍ਰਹਲਾਦੁ ਲੀਆ ਉਬਾਰਿ॥੪॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੇ ਹਰਿ ਜੀਉ ਕਾਰਜ ਸਵਾਰੇ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਜਨ ਕੇ ਇਕੀਹ ਕੁਲ ਉਧਾਰੇ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਹਉਮੈ ਬਿਖੁ ਮਾਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਸੰਤ ਨਿਸਤਾਰੇ॥੫॥੧੦॥੨੦॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੩॥ ਆਪੇ ਦੈਤ ਲਾਇ ਦਿਤੇ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕਉ ਆਪੇ ਰਾਖਾ ਸੋਈ॥ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਸਰਣਾਈ ਤਿਨ ਮਨਿ ਦੁਖੁ ਨ ਹੋਈ॥੧॥ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਭਗਤਾ ਕੀ ਰਖਦਾ ਆਇਆ॥ ਦੈਤ ਪੁਤ੍ਰੁ ਪ੍ਰਹਲਾਦੁ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤਰਪਣੁ ਕਿਛੂ ਨ ਜਾਣੈ ਸਬਦੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਭਗਤਿ ਕਰਹਿ ਦਿਨ ਰਾਤੀ ਦੁਬਿਧਾ ਸਬਦੇ ਖੋਈ॥ ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਜੋ ਸਚਿ ਰਾਤੇ ਸਚੁ ਵਸਿਆ ਮਨਿ ਸੋਈ॥੨॥ ਮੂਰਖ ਦੁਬਿਧਾ ਪੜ੍ਹਹਿ ਮੂਲੁ ਨ ਪਛਾਣਹਿ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਆ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਹਿ ਦੁਸਟੁ ਦੈਤੁ ਚੜਾਇਆ॥੩॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦੁ ਦੁਬਿਧਾ ਨ ਪੜੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨ ਛੋਡੈ ਡਰੈ ਨ ਕਿਸੈ ਦਾ ਡਰਾਇਆ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕਾ ਹਰਿ ਜੀਉ ਰਾਖਾ ਦੈਤੈ ਕਾਲੁ ਨੇੜਾ ਆਇਆ॥੪॥ ਆਪਣੀ ਪੈਜ ਆਪੇ ਰਾਖੈ ਭਗਤਾਂ ਦੇਇ ਵਡਿਆਈ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਣਾਖਸੁ ਨਖੀ ਬਿਦਾਰਿਆ ਅੰਧੈ ਦਰ ਕੀ ਖਬਰਿ ਨ ਪਾਈ॥੫॥੧੧॥੨੧॥ {{gap|4em}}ਰਾਗੁ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪ ਚਉਪਦੇ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਸੰਤ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪਗਿ<noinclude></noinclude> e5ro5tb8vn6n15b3bp1aldmlw7jyr0i 250 22620 233381 53740 2026-08-31T03:15:13Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੪}}</noinclude>ਲਾਇਣੁ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਹਰਿ ਭਜੁ ਸੁਰਤਿ ਸਮਾਇਣੁ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਹਰਿ ਭਜੁ ਨਾਮੁ ਨਰਾਇਣੁ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਸੁਖਦਾਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਭਵਜਲੁ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਤਰਾਇਣੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਮੇਲਿ ਹਰਿ ਗਾਇਣੁ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਲੇ ਰਾਮ ਰਸਾਇਣੁ॥੨॥ ਗੁਰ ਸਾਧੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗਿਆਨ ਸਰਿ ਨਾਇਣੁ॥ ਸਭਿ ਕਿਲਵਿਖ ਪਾਪ ਗਏ ਗਾਵਾਇਣੁ॥੩॥ ਤੂ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਧਰਾਇਣੁ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਮੇਲਿ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਦਸਾਇਣੁ ॥੪॥੧॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪॥ ਬੋਲਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਫਲ ਸਾ ਘਰੀ॥ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸਿ ਸਭਿ ਦੁਖ ਪਰਹਰੀ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਹਰਿ ਭਜੁ ਨਾਮੁ ਨਰਹਰੀ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੇਲਹੁ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸੰਗਿ ਸਿੰਧੁ ਭਉ ਤਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਗਜੀਵਨੁ ਧਿਆਇ ਮਨਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰੀ॥ ਕੋਟ ਕੋਟੰਤਰ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਪਰਹਰੀ॥੨॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਧੂਰਿ ਮੁਖਿ ਪਰੀ॥ ਇਸਨਾਨੁ ਕੀਓ ਅਠਸਠਿ ਸੁਰਸਰੀ॥੩॥ ਹਮ ਮੂਰਖ ਕਉ ਹਰਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰੀ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਤਾਰਿਓ ਤਾਰਣ ਹਰੀ॥੪॥੨॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪॥ ਸੁਕ੍ਰਿਤੁ ਕਰਣੀ ਸਾਰੁ ਜਪਮਾਲੀ॥ ਹਿਰਦੈ ਫੇਰਿ ਚਲੈ ਤੁਧੁ ਨਾਲੀ॥੧॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਬਨਵਾਲੀ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੇਲਹੁ ਸਤਸੰਗਤਿ ਤੂਟਿ ਗਈ ਮਾਇਆ ਜਮ ਜਾਲੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੇਵਾ ਘਾਲ ਜਿਨਿ ਘਾਲੀ॥ ਤਿਸੁ ਘੜੀਐ ਸਬਦੁ ਸਚੀ ਟਕਸਾਲੀ॥੨॥ ਹਰਿ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਗੁਰਿ ਅਗਮ ਦਿਖਾਲੀ॥ ਵਿਚਿ ਕਾਇਆ ਨਗਰ ਲਧਾ ਹਰਿ ਭਾਲੀ॥੩॥ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਹਰਿ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲੀ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਤਾਰਹੁ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੀ॥੪॥੩॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪॥ ਸਭਿ ਘਟ ਤੇਰੇ ਤੂ ਸਭਨਾ ਮਾਹਿ॥ ਤੁਝ ਤੇ ਬਾਹਰਿ ਕੋਈ ਨਾਹਿ॥੧॥ ਹਰਿ ਸੁਖਦਾਤਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਜਾਪੁ॥ ਹਉ ਤੁਧੁ ਸਾਲਾਹੀ ਤੂ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਾਪੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਹ ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ॥ ਸਭ ਤੇਰੈ ਵਸਿ ਦੂਜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥੨॥ ਜਿਸ ਕਉ ਤੁਮ ਹਰਿ ਰਾਖਿਆ ਭਾਵੈ॥ ਤਿਸ ਕੈ ਨੇੜੈ ਕੋਇ ਨ ਜਾਵੈ॥੩॥ ਤੂ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਸਭ ਤੈ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਜਪਿ ਹਾਜਰਾ ਹਜੂਰਿ॥੪॥੪॥ {{center|ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਹਰਿ ਕਾ ਸੰਤੁ ਹਰਿ ਕੀ ਹਰਿ ਮੂਰਤਿ ਜਿਸੁ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮੁਰਾਰਿ॥ ਮਸਤਕਿ ਭਾਗੁ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਲਿਖਿਆ<noinclude></noinclude> ht0juwmrhpphz28ng5xq6msj3bk1cn8 250 22625 233408 53745 2026-08-31T11:43:34Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੫}}</noinclude>ਸੋ ਗੁਰਮਤਿ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮ੍ਹਾਰਿ॥੧॥ ਮਧੁਸੂਦਨੁ ਜਪੀਐ ਉਰ ਧਾਰਿ॥ ਦੇਹੀ ਨਗਰਿ ਤਸਕਰ ਪੰਚ ਧਾਤੂ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਹਰਿ ਕਾਢੇ ਮਾਰਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਨ ਕਾ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ਤਿਨ ਕਾਰਜ ਹਰਿ ਆਪਿ ਸਵਾਰਿ॥ ਤਿਨ ਚੂਕੀ ਮੁਹਤਾਜੀ ਲੋਕਨ ਕੀ ਹਰਿ ਅੰਗੀਕਾਰੁ ਕੀਆ ਕਰਤਾਰਿ॥੨॥ ਮਤਾ ਮਸੂਰਤਿ ਤਾਂ ਕਿਛੁ ਕੀਜੈ ਜੇ ਕਿਛੁ ਹੋਵੈ ਹਰਿ ਬਾਹਰਿ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੇ ਸੋਈ ਭਲ ਹੋਸੀ ਹਰਿ ਧਿਆਵਹੁ ਅਨਦਿਨੁ ਨਾਮੁ ਮੁਰਾਰਿ॥੩॥ ਹਰਿ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੇ ਸੁ ਆਪੇ ਆਪੇ ਓਹੁ ਪੂਛਿ ਨ ਕਿਸੈ ਕਰੇ ਬੀਚਾਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ਜਿਨਿ ਮੇਲਿਆ ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ॥੪॥੧॥੫॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪॥ ਤੇ ਸਾਧੂ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸੁਆਮੀ ਜਿਨ ਜਪਿਆ ਗਤਿ ਹੋਇ ਹਮਾਰੀ॥ ਤਿਨ ਕਾ ਦਰਸੁ ਦੇਖਿ ਮਨੁ ਬਿਗਸੈ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਤਿਨ ਕਉ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ॥੧॥ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਜਪਿ ਨਾਮੁ ਮੁਰਾਰੀ॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਜਗਤ ਪਿਤ ਸੁਆਮੀ ਹਮ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸ ਕੀਜੈ ਪਨਿਹਾਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤਿਨ ਮਤਿ ਊਤਮ ਤਿਨ ਪਤਿ ਊਤਮ ਜਿਨ ਹਿਰਦੈ ਵਸਿਆ ਬਨਵਾਰੀ॥ ਤਿਨ ਕੀ ਸੇਵਾ ਲਾਇ ਹਰਿ ਸੁਆਮੀ ਤਿਨ ਸਿਮਰਤ ਗਤਿ ਹੋਇ ਹਮਾਰੀ॥੨॥ ਜਿਨ ਐਸਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਾਧੁ ਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਹਰਿ ਦਰਗਹ ਕਾਢੇ ਮਾਰੀ॥ ਤੇ ਨਰ ਨਿੰਦਕ ਸੋਭ ਨ ਪਾਵਹਿ ਤਿਨ ਨਕ ਕਾਟੇ ਸਿਰਜਨਹਾਰੀ॥੩॥ ਹਰਿ ਆਪਿ ਬੁਲਾਵੈ ਆਪੇ ਬੋਲੈ ਹਰਿ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ਨਿਰਾਹਾਰੀ॥ ਹਰਿ ਜਿਸੁ ਤੂ ਮੇਲਹਿ ਸੋ ਤੁਧੁ ਮਿਲਸੀ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਿਆ ਏਹਿ ਜੰਤ ਵਿਚਾਰੀ॥੪॥੨॥੬॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੪॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਾਈ ਹਰਿ ਤੇਰੀ ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਹਰਿ ਸੁਨਣੇ॥ ਜਿਨ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸੁਣਿਆ ਮਨੁ ਭੀਨਾ ਤਿਨ ਹਮ ਸ੍ਰੇਵਹ ਨਿਤ ਚਰਣੇ॥੧॥ ਜਗਜੀਵਨੁ ਹਰਿ ਧਿਆਇ ਤਰਣੇ॥ ਅਨੇਕ ਅਸੰਖ ਨਾਮ ਹਰਿ ਤੇਰੇ ਨ ਜਾਹੀ ਜਿਹਵਾ ਇਤੁ ਗਨਣੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰਸਿਖ ਹਰਿ ਬੋਲਹੁ ਹਰਿ ਗਾਵਹੁ ਲੇ ਗੁਰਮਤਿ ਹਰਿ ਜਪਣੇ॥ ਜੋ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣੇ ਗੁਰ ਕੇਰਾ ਸੋ ਜਨੁ ਪਾਵੈ ਹਰਿ ਸੁਖ ਘਣੇ॥੨॥ ਧੰਨੁ ਸੁ ਵੰਸੁ ਧੰਨੁ ਸੁ ਪਿਤਾ ਧੰਨੁ ਸੁ ਮਾਤਾ ਜਿਨਿ ਜਨ ਜਣੇ॥ ਜਿਨ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਧਿਆਇਆ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੇ ਸਾਚੀ ਦਰਗਹ ਹਰਿ ਜਨ ਬਣੇ॥੩॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਅਗਮ ਨਾਮ ਹਰਿ ਤੇਰੇ ਵਿਚਿ ਭਗਤਾ ਹਰਿ ਧਰਣੇ॥ ਨਾਨਕ ਜਨਿ ਪਾਇਆ ਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਪਾਰਿ ਪਵਣੇ॥੪॥੩॥੭॥<noinclude></noinclude> 50a5wvewseq3mwht3mt7fizbupt1pgw 250 22630 233413 53750 2026-08-31T11:53:24Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੬}}</noinclude>{{center|ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਗਲੀ ਥੀਤਿ ਪਾਸਿ ਡਾਰਿ ਰਾਖੀ॥ ਅਸਟਮ ਥੀਤਿ ਗੋਵਿੰਦ ਜਨਮਾ ਸੀ॥੧॥ ਭਰਮਿ ਭੂਲੇ ਨਰ ਕਰਤ ਕਚਰਾਇਣ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਤੇ ਰਹਤ ਨਾਰਾਇਣ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਿ ਪੰਜੀਰੁ ਖਵਾਇਓ ਚੋਰ॥ ਓਹੁ ਜਨਮਿ ਨ ਮਰੈ ਰੇ ਸਾਕਤ ਢੋਰ॥੨॥ ਸਗਲ ਪਰਾਧ ਦੇਹਿ ਲੋਰੋਨੀ॥ ਸੋ ਮੁਖੁ ਜਲਉ ਜਿਤੁ ਕਹਹਿ ਠਾਕੁਰੁ ਜੋਨੀ॥੩॥ ਜਨਮਿ ਨ ਮਰੈ ਨ ਆਵੈ ਨ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਕਾ ਪ੍ਰਭੁ ਰਹਿਓ ਸਮਾਇ॥੪॥੧॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਊਠਤ ਸੁਖੀਆ ਬੈਠਤ ਸੁਖੀਆ॥ ਭਉ ਨਹੀ ਲਾਗੈ ਜਾਂ ਐਸੇ ਬੁਝੀਆ॥੧॥ ਰਾਖਾ ਏਕੁ ਹਮਾਰਾ ਸੁਆਮੀ॥ ਸਗਲ ਘਟਾ ਕਾ ਅੰਤਰਜਾਮੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੋਇ ਅਚਿੰਤਾ ਜਾਗਿ ਅਚਿੰਤਾ॥ ਜਹਾ ਕਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਤੂੰ ਵਰਤੰਤਾ॥੨॥ ਘਰਿ ਸੁਖਿ ਵਸਿਆ ਬਾਹਰਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰਿ ਮੰਤ੍ਰੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ॥੩॥੨॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਵਰਤ ਨ ਰਹਉ ਨ ਮਹ ਰਮਦਾਨਾ॥ ਤਿਸੁ ਸੇਵੀ ਜੋ ਰਖੈ ਨਿਦਾਨਾ॥੧॥ ਏਕੁ ਗੁਸਾਈ ਅਲਹੁ ਮੇਰਾ॥ ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਦੁਹਾਂ ਨੇਬੇਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਜ ਕਾਬੈ ਜਾਉ ਨ ਤੀਰਥ ਪੂਜਾ॥ ਏਕੋ ਸੇਵੀ ਅਵਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ॥੨॥ ਪੂਜਾ ਕਰਉ ਨ ਨਿਵਾਜ ਗੁਜਾਰਉ॥ ਏਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਲੇ ਰਿਦੈ ਨਮਸਕਾਰਉ॥੩॥ ਨਾ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨ ਮੁਸਲਮਾਨ॥ ਅਲਹ ਰਾਮ ਕੇ ਪਿੰਡੁ ਪਰਾਨ॥੪॥ ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਇਹੁ ਕੀਆ ਵਖਾਨਾ॥ ਗੁਰ ਪੀਰ ਮਿਲਿ ਖੁਦਿ ਖਸਮੁ ਪਛਾਨਾ॥੫॥੩॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਦਸ ਮਿਰਗੀ ਸਹਜੇ ਬੰਧਿ ਆਨੀ॥ ਪਾਂਚ ਮਿਰਗ ਬੇਧੇ ਸਿਵ ਕੀ ਬਾਨੀ॥੧॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਲੇ ਚੜਿਓ ਸਿਕਾਰ॥ ਮ੍ਰਿਗ ਪਕਰੇ ਬਿਨੁ ਘੋਰ ਹਥੀਆਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਖੇਰ ਬਿਰਤਿ ਬਾਹਰਿ ਆਇਓ ਧਾਇ॥ ਅਹੇਰਾ ਪਾਇਓ ਘਰ ਕੈ ਗਾਂਇ॥੨॥ ਮ੍ਰਿਗ ਪਕਰੇ ਘਰਿ ਆਣੇ ਹਾਟਿ॥ ਚੁਖ ਚੁਖ ਲੇ ਗਏ ਬਾਂਢੇ ਬਾਟਿ॥੩॥ ਏਹੁ ਅਹੇਰਾ ਕੀਨੋ ਦਾਨੁ॥ ਨਾਨਕ ਕੈ ਘਰਿ ਕੇਵਲ ਨਾਮੁ॥੪॥੪॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜੇ ਸਉ ਲੋਚਿ ਲੋਚਿ ਖਾਵਾਇਆ॥ ਸਾਕਤ ਹਰਿ ਹਰਿ ਚੀਤਿ ਨ ਆਇਆ॥੧॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ ਲੇਹੁ ਮਤੇ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਾਵਹੁ ਪਰਮ ਗਤੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਾਥਰ ਕਉ ਬਹੁ ਨੀਰੁ ਪਵਾਇਆ॥ ਨਹ<noinclude></noinclude> 5vlrjovb53t8woikz7iko1fe0untnio 250 30280 233414 76058 2026-08-31T11:56:19Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਭਾਹ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਵੀ ਮਾਪ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ "ਤੂੜੀ ਦੀ ਪੰਡ", "ਪੌਣਾ ਆਦਮੀ", "ਦੋ ਆਨੇ ਦਾ ਘਾਹ" ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{right|(1981)}} {{nop}}<noinclude> {{rh|118||}}</noinclude> n4qzef1nkn055sqlipw753bbtxc8rrn 2 32508 233379 233010 2026-08-30T17:22:45Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 233379 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} pmx5gztmpk10govzkafkepwqo6zhxhv 250 55204 233382 148400 2026-08-31T05:18:22Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 55270 233391 148560 2026-08-31T09:01:42Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Naman Rao" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/163}}</noinclude>{{gap}}ਚਿੱਠੀ ਨਿਜੀ ਜਾਂ ਇਕਬਾਲੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਕਬਾਲੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਿਵਾਜ 1781 ਵਿਚ ਰੂਸੋ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ''ਕਨਫ਼ੈਸ਼ਨਜ਼'' ਛਪਣ ਨਾਲ਼ ਪਿਆ ਸੀ। ਆਂਦਰੇ ਜੀਦ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨੇ ਆਤਮਕਥਾ ਤੇ ਡਾਇਰੀ ਪੂਰੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀ। ਸਟੀਫ਼ਨ ਸਪੈਂਡਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਣੇ ਨਿਜੀ ਸਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਵਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਰਚੇ ''ਨਾਗਮਣੀ'' ਨਾਲ਼ ਇਕਬਾਲੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਾਇਆ। ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਆਤਮਕਥਾ ਲਿਖ ਕੇ ਉਜਾਗਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਗੋਂ ਇਹਨੂੰ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ (ਕਹਾਣੀ ਨਾਵਲ) ਚ ਢਾਲ਼ਿਆਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਜਾਂ ਡਾਇਰੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਲਿਖਤ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਪਰ ਓਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੂਲੀਅਸ ਫ਼ੂਚਕ, ਐਨ ਫ਼ਰੈਂਕ, ਜ਼ੋਯਾ ਜਾਂ ਤਾਨੀਆ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਸ਼ਾਨ ਖੁੱਸਣ ਦੇ ਝੋਰੇ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਸ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨੇਪਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕੈਦਣ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਤਰਲਾ ਹੈ — ਮੈਂ ਨੰਦਣ [ਲੰਡਨ] ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਰਾਂਗੀ। - ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਜੇਲ ਚੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਗਾਰ - ਅਸੀਂ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰੀ ਜਾਏ। - ਇਕ ਪਾਸੇ ਚੀਕ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੈਕਾਰਾ। ਜਾਬਰਾਂ ਨੇ ਨਾ ਚੀਕ ਸੁਣੀ, ਨਾ ਵੰਗਾਰ। ਉਹ ਬੋਲ਼ੇ ਸਨ। {{gap}}ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ ਪਰਦੇਸੋਂ ਘਰ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> tffdjz6xg2l87reuep4qgwgmfuasulu 250 58345 233390 197023 2026-08-31T08:52:27Z Tamanpreet Kaur 606 233390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dugal harpreet" />{{rh||ਨਿ। ਸ਼ਾ। ਨੀ|}}</noinclude>ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਪਰਦੇ ਅਗਾੜੀ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਚਵਾਈ ਫ਼ੋਟੋ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਦੇਸੋਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਪਰਦੇਸੋਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਕ ਬੰਨਿਓਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਪਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਲਈ ਖਿਚਵਾਈ ਹੋਏਗੀ| ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਏਹ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਗਏ ਸਨ| ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਰਦੇਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਓਦੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਹਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਓਦੋਂ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਲ] ਓਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਟੈਲੀਵੀਯਨ| ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਵਾਂਙ ਬਰੋ-ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | 1 ਅਪਣਾ ਘਰ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈ ਥਾਂ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਸਾਸ ਸਾਹ ਵਾਂਙ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ | ਲਗਦਾ ਹੈ ਹਰ ਪਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਬੇਵਤਨੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਘਰਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ<noinclude> {{rh||3|}}</noinclude> jy4ztphafvaa8gw1512pyva5vse4to9 233395 233390 2026-08-31T10:50:49Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ। ਸ਼ਾ। ਨੀ|}}</noinclude>ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਪਰਦੇ ਅਗਾੜੀ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਚਵਾਈ ਫ਼ੋਟੋ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਦੇਸੋਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਪਰਦੇਸੋਂ ਦੇਸ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਇਕ ਬੰਨਿਓਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਪਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਲਈ ਖਿਚਵਾਈ ਹੋਏਗੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਏਹ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਈ ਸੀ। ਪਹਲਾਂ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਰਦੇਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਓਦੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਹਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ? ਓਦੋਂ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ - ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਲ। ਓਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਟੈਲੀਵੀਯਨ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਵਾਂਙ ਬਰੋ-ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਅਪਣਾ ਘਰ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈ ਥਾਂ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਸਾਸ ਸਾਹ ਵਾਂਙ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ ਹਰ ਪਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਵਤਨੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਘਰਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ<noinclude>{{rh||3|}}</noinclude> 2zmrsqex3mxksfzuayo98b17bg2fee8 250 67757 233399 200261 2026-08-31T10:57:44Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੇਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਦਮੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਬੜੇ ਢੀਠ ਸੀ। ਕੁਲੀਆਂ (ਤੀਵੀਆਂ) ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਾਇਆ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅੱਗੇ ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਂਙ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਆਖ਼ਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਆਇਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਲਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਆਇਆ। ਹਾਲੇ ਬੱਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਲ਼ਕਾ ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਜਣ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਲਾਲਟੈਨ ਦੇ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪੇ ਹੀ ਬੁਝਣਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਵਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਤੋਂ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਰਾਇਆ ਵੀ ਘਟ ਨਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲੁਆ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਣੇ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਉੱਤੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਜੇ 'ਤੇ (ਜੋ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਨਾਲ਼ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿਚ ਸਾਧੋ ਮਨ ਕਾ ਮਾਨ ਤਿਆਗੋ ਗਾਵਿਆਂ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋੜੀ ਵਜਾਈ। {{gap}}...ਅਸੀਂ ਕਾਹਲ਼ੀ-ਕਾਹਲ਼ੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਗ਼ੈਰਾ ਵੀ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖ਼ਰੀਦੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਲਿਆ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵੀ ਲਏ। ਸਾਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘਟ ਸੋਲ਼ਾਂ ਡੱਬੇ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਨਾਲ਼ਦਿਆਂ ਨੇ ਸੂਮਪੁਣੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ। ਦੋ ਡੱਬੇ ਬਹੁਤ ਹਨ ਕਹਿ ਕੇ ਬਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਣ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਘਟ ਹੀ ਖ਼ਰੀਦ ਕੀਤਾ। ਸਬਜ਼ੀ ਵਲ ਵੀ ਘਟ ਹੀ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤਾ ਡਰ ਇਹੋ ਕਿ ਖ਼ਬਰਿਆ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਾ। ਫਲਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਨਾ ਲਿਆ। ਦਰਅਸਲ ਸੂਮਪੁਣੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸੀ।<noinclude>{{rh||7|}}</noinclude> nd7zcf2l5408eac2361aap43hqlst47 250 67771 233400 200382 2026-08-31T11:03:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਚਿਤ ਵਿਚ ਆਇਆ ਚਲੋ ਬੰਦਰ ਦੀ ਸੈਰ ਵੀ ਕਰ ਆਈਏ। ਬੰਦਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਦੇ-ਪੁਛਾਉਂਦੇ ਗੋਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਡਰ ਵੀ ਲੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰ ਕੇ ਐਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਵਾਟ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਲ ਵਧੇ, ਦਿਲ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਗੋਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲ਼ਾ ਪੈਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਦੇਖਚਾਖ ਕੇ ਵਾਪਸ ਓਸ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਵੜੇ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪਾਸ 7 x 5 ਇੰਚ ਦਾ ਅਮਰੀਕਨ ਕੈਮਰਾ ਸੀ। ਨਾਲ਼ ਸਟੈਂਡ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਹੈਟ ਵੀ। ਸਲਾਈਡ ਬੜਾ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ। ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਚਲੋ ਇਕ ਡੱਬਾ 1/2 (ਨੈਗਟਿਵ) ਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਲੈ ਲਈਏ। ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ (12 ਨੈਗਟਿਵ)। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ - ਇਕ ਪਲੇਟ ਲੋਡ ਕਰ ਦਿਓ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਡਾਰਕਰੂਮ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਡੱਬਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਡੱਬਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਪਲੇਟ ਟੁਟ ਗਏ। ਉਹਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਡੱਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ੋਟੋ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਮਰਾ ਅਜੇ ਅਧੂਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੈਮਰਾ ਭਾਈ ਮਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਪਾਸੋਂ 10 ਰੁ: ਦਾ ਲਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ - ਸਵੇਰੇ ਦਸ ਵਜੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਛਾਤੀ ਤਕ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਉਤਰਵਾਈਆਂ। ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਜਾਣ। ਸਾਰੇ ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਕਹਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਮੁੜ ਜਾਊਂਗਾ।" ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਲੈ ਤਾਂ ਮੁੜਨ ਦਾ ਨਾਂ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਚ ਧੱਕਾ ਨਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ।" ਫੇਰ ਵਾਜੇ ਵਾਸਤੇ ਟਰੰਕ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ। {{gap}}ਮੈਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘਾਬਰਾਂ। ਪਰ ਉਪਰੋਂ ਹੱਸਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ,<noinclude>{{rh||8|}}</noinclude> kdw6d3epltu74tddzwk4288py23myzl 250 67792 233401 200384 2026-08-31T11:11:50Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲਗ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਾਰ ਐਂਚੀ-ਐਂਚੀ ਮੋਟੇ ਸਰੀਏ ਲਾ ਕੇ ਫੱਟੇ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਓਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਫੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੱਛਣਾਂ ਗੁਜਰਾਤਣਾਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਹੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਰਦ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ, ਹਵਾ ਵਾਸਤੇ ਉਪਰੋਂ ਪਾਈਪ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੱਤੀਆਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਬਲ਼ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਸੀ - '''ਐੱਸ ਐੱਸ ਅਲੋਰਾ'''। ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਲੀ ਵੇਰ 6.3.29 ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਵਿਛੜੇ। ਦਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਕਰਦੇ? ਦੇਸ ਵਿਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਖ਼ਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵਿਸਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਸੋ-ਰੀਸੀ ਅਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ਼ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੇ ਬੰਬਈ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪਏ। ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਖਿਚ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਕ ਮੋਟਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪੁਲ਼ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਉਪਰ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਬੇੜਾ ਨਿੰਮੀ-ਨਿੰਮੀ ਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਲੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸੀ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਖਿਚਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਸਪੀਡ ਫੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਰ ਸਾਡੇ ਬੀਬੇ ਰਾਣੇ ਅਲੋਰੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਤ ਰਾਣੀ ਵੀ ਅਪਣੀ ਤਾਰਿਆਂ-ਭਰੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਰਾਤ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਤੇ ਸੀ ਵੀ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ। ਏਸ<noinclude>{{rh||10|}}</noinclude> l26nzazqv962l7uccsy221uzk2uv5gv 233402 233401 2026-08-31T11:12:14Z Tamanpreet Kaur 606 233402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲਗ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਾਰ ਐਂਚੀ-ਐਂਚੀ ਮੋਟੇ ਸਰੀਏ ਲਾ ਕੇ ਫੱਟੇ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਓਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਫੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੱਛਣਾਂ ਗੁਜਰਾਤਣਾਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਹੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਰਦ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ, ਹਵਾ ਵਾਸਤੇ ਉਪਰੋਂ ਪਾਈਪ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੱਤੀਆਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਬਲ਼ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਸੀ - '''ਐੱਸ ਐੱਸ ਅਲੋਰਾ'''। ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਲੀ ਵੇਰ 6.3.29 ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਵਿਛੜੇ। ਦਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਕਰਦੇ? ਦੇਸ ਵਿਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਖ਼ਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵਿਸਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਸੋ-ਰੀਸੀ ਅਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ਼ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੇ ਬੰਬਈ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪਏ। ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਖਿਚ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਕ ਮੋਟਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪੁਲ਼ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਉਪਰ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਬੇੜਾ ਨਿੰਮੀ-ਨਿੰਮੀ ਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਲੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸੀ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਖਿਚਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਸਪੀਡ ਫੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਰ ਸਾਡੇ ਬੀਬੇ ਰਾਣੇ ਅਲੋਰੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਤ ਰਾਣੀ ਵੀ ਅਪਣੀ ਤਾਰਿਆਂ-ਭਰੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਰਾਤ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਤੇ ਸੀ ਵੀ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ। ਏਸ<noinclude>{{rh||10|}}</noinclude> 753a9e1oogc02nxo2o6fn8rljes97zy 250 67857 233403 200728 2026-08-31T11:17:38Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਰਹੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਾਹ ਦੀ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਲ ਦੇਖਦੇ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖਾਧੀ ਰੋਟੀ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ। ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਪਣੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਰੇ ਉਪਰ ਸਨ। {{Block center|<poem>ਮੁਲਕ ਮਾਹੀ ਦਾ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਰੋਂਦਾ ਤੇ ਕਈ ਹਸਦਾ ਸੀ।</poem>}} {{gap}}ਕਈ ਉਲ਼ਟੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਕਈ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਰ ਅਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। ਤਿੰਨ ਕੁ ਵੱਜੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਲ਼ਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਲਗ ਗਈ| ਅਸੀਂ ਵੀ ਖੜਕਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠੇ। ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਘਟ ਹੀ ਆਈ ਸੀ। ਜਦ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ-ਸਾਰੀ ਛੱਲ ਦਾ ਖੜਕਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਭਕ ਉਠਦੇ। {{gap}}ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਅੰਗੀਠੀ ਮਘਾਈ; ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਪਕਾਈਆਂ; ਕੁਝ ਦਾਲ਼ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮੜ੍ਹਾਕ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਏ| {{gap}}ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਹਫ਼ਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ| ਖ਼ੂਬ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਹੈ| ਉਹ ਖਹੜੇ ਪੈ ਗਏ। ਵਿਚ ਝਿੰਗੜਾਂ ਦਾ ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਵਾਜਾ ਮੈਂ ਹੇਠੋਂ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। {{center|...}} ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਚਿਤ ਅਕਲ੍ਹਕਾਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ| ਮੈਂ ਖਲਾਸੀ ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਹਾਜ਼ ਮੁੰਬਾਸੇ ਕਦੋਂ ਲੱਗੇਗਾ?" ਉਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਲਾਂ ਜ਼ੰਜ਼ੀਬਾਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਪਰ ਸਾਬਣ, ਪਿਆਜ਼ ਤੇ ਖੰਡ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਾਰ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਮੁੰਬਾਸੇ<noinclude>{{rh||11|}}</noinclude> nfastbphpzdm4h24bxa16y1ukhlp97x 250 67887 233404 200729 2026-08-31T11:24:50Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}ਸਵੇਰੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਜ਼ੰਜ਼ੀਬਾਰ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਆ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਕਾਲ਼ੇ, ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਤਾਂ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਪਹਲੀ ਵਾਰੀ ਹਬਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਲੱਗੇ ਕਰੇਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਲੱਗੇ ਕਰੇਨ ਖੜਾਖੜ ਚਲਣ। ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨ ਲੱਦਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ। ਸੌਂ ਗਏ ਤੇ ਮੁੰਬਾਸੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}13.3.29 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਛੇ ਕੁ ਵਜੇ ਸਾਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਤੋਂ ਅਪਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਫੱਟਾ ਵਧਾ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਰੱਸੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰੇ ਭਾਰ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁਟ ਕੇ ਉੱਚੀ ਬੋਲ ਕੇ ਉਪਰ ਬੈਠੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਦਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਐਨੀ ਦੂਰ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਹੈ। - ਘਟ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਫਸ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਆਖ਼ਰ ਮੁੰਬਾਸਾ ਪੋਰਟ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਦਾ ਪਾਇਲਟ ਰੱਸਿਆਂ ਦੀ ਪੌੜੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਸਟੇਰਨ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਲਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਦੋਂ ਮੁੰਬਾਸੇ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹਾਲੇ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਕਈਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮਿਤਰ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਰੁਮਾਲ ਚਲਾਉਣ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਾਜ਼ੀਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛਣ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੀਹਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਵਗ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀ ਵੱਛੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਸੀ। ਜਿਧਰ ਮੂੰਹ ਆਇਆ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗਲੇ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਹੱਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲਗ ਪੈਣਾ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ<noinclude>{{rh||12|}}</noinclude> 5rno8hnn5md7e6zgz0rhikclgbvyice 250 67928 233406 200725 2026-08-31T11:41:17Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ | ਨੀ|}}</noinclude>{{center।<poem>ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ -ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧</poem>}} ਹੱਥੀਂ-ਵਾਹੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਦ' ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਫ਼ੈਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਚਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਗੀਤ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਜਦ ਪਹਲਾਂ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ 1968 ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਜਿਹਲਮ ਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਸੇ ਕਸਬੇ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ (ਜਨਮ 1922) ਨੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1945 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੁਰ ਜੇ.ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ; ਮੋਟੀਆਂ ਛੂਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤੇਲ-ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ 3 x 4 ਫ਼ੁਟ। ਪਹਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਚਿਤਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਤੋੜਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਲਈ, ਮਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਏਨੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚਿਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਪਰ<noinclude>{{rh||17|}}</noinclude> 1o0g93zxgb3xi8r9iyqcykm9cgiqgmj 233407 233406 2026-08-31T11:42:55Z Tamanpreet Kaur 606 233407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ | ਨੀ|}}</noinclude>{{c|ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ}} {{float right|-ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧}} ਹੱਥੀਂ-ਵਾਹੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਦ' ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਫ਼ੈਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਚਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਗੀਤ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਜਦ ਪਹਲਾਂ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ 1968 ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਜਿਹਲਮ ਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਸੇ ਕਸਬੇ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ (ਜਨਮ 1922) ਨੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1945 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੁਰ ਜੇ.ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ; ਮੋਟੀਆਂ ਛੂਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤੇਲ-ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ 3 x 4 ਫ਼ੁਟ। ਪਹਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਚਿਤਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਤੋੜਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਲਈ, ਮਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਏਨੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚਿਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਪਰ<noinclude>{{rh||17|}}</noinclude> c597gfee5e96tizveg1zsyq5w0e3h74 233409 233407 2026-08-31T11:43:47Z Tamanpreet Kaur 606 233409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ|}}</noinclude>{{c|ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ}} {{c|-ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧}} ਹੱਥੀਂ-ਵਾਹੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਦ' ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਫ਼ੈਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਚਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਗੀਤ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਜਦ ਪਹਲਾਂ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ 1968 ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਜਿਹਲਮ ਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਸੇ ਕਸਬੇ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ (ਜਨਮ 1922) ਨੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1945 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੁਰ ਜੇ.ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ; ਮੋਟੀਆਂ ਛੂਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤੇਲ-ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ 3 x 4 ਫ਼ੁਟ। ਪਹਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਚਿਤਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਤੋੜਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਲਈ, ਮਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਏਨੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚਿਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਪਰ<noinclude>{{rh||17|}}</noinclude> 46c0jnrjjjnsxykb1nkylxqpev7zaeq 233410 233409 2026-08-31T11:44:49Z Tamanpreet Kaur 606 233410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ}} {{c|-ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧}} ਹੱਥੀਂ-ਵਾਹੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਦ' ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਫ਼ੈਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਚਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਗੀਤ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਜਦ ਪਹਲਾਂ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ 1968 ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਜਿਹਲਮ ਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਸੇ ਕਸਬੇ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ (ਜਨਮ 1922) ਨੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1945 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸੁਰ ਜੇ.ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ; ਮੋਟੀਆਂ ਛੂਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤੇਲ-ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ 3 x 4 ਫ਼ੁਟ। ਪਹਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਚਿਤਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਤੋੜਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਲਈ, ਮਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਏਨੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚਿਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਪਰ<noinclude>{{rh||17|}}</noinclude> ll6kuamy0kpybk4x29ppgcrs9bkhrik 250 69026 233387 224251 2026-08-31T06:03:55Z Tamanpreet Kaur 606 233387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{rh||(੪)|}}</noinclude>ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਦਲਾਨ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਦੀਵੇ ਬਲ ਰਹੇ ਸਨ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਆਦ- ਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਸਾਡੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਅੱਠਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੱਲ ਅੱਠਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਜੇ ਅਸੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਏਨਾਂ ਪਾਸੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਥੋੜੇ ਹੀ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਓਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਬਦਲ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਏਥੋਂ ਬਚਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ? ਇਕ ਤਾਂ ਨੱਸਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾਂ ਔਖਾ ਸੀ ਦੂਸਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਏ ਹਾਂ ਓਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ,ਸੋ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਸੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਉ ? {{gap}}ਇਸ ਦਲਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਇਕ ਬੂਹਾ ਸੀ,ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਪੱਟ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਸਭ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸੀ ਤੇ ਓਨਾਂ ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਨ ਬਦੋ ਬਦੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰੀਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਸਾਡੇ ਏਯਾਰਾਂ ਲਈ ਔਖਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ। {{gap}}ਜੋ ਆਦਮੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ ਓਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਆਦਮੀ ਪਰਦਾ<noinclude></noinclude> cdfsz3716p1rrym1w1j4ojgefvw4yhk 250 69567 233411 207973 2026-08-31T11:46:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 74 |bSize = 423 |cWidth = 291 |cHeight = 222 |oTop = 143 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }} <noinclude>{{rh||57}}</noinclude> q1oyskxg6mreva8v2nn8somomiokbwf 250 70005 233370 232907 2026-08-30T14:37:01Z Kaur.gurmel 192 233370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" />{{center|(੨੪)}}</noinclude>{{gap}} ਭੂਤ-ਠੀਕ ਹੈ, ਬਲਭੱਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਇਹ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭੇਤ ਢੱਕੇ ਰਹਿਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਦੂਕੜੀ ਦੁਵਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਸਾਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂਮਿਲ ਜਾਵੇ,ਪੰਤੂ ਇਸਮੂਰਤਨੇ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਤਾਂ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ? {{gap}}ਭੂਤ-ਜੋ ਭੇਤ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਸੀ ਓਹੋ ਭੇਤ ਇਹ ਮੂਰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਭੀ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਦਾਹਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਭੀ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਾਹਵੇ ਦਾਰ ਭੀ ਆ ਪਹੁੰਚਾ ਹੈ ਅਰ ਉਸੇ ਨੇ ਇਹ ਮੂਰਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਈ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਕੀ ਭੇਤ ਹੈ? {{gap}}ਭ-(ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ,ਪਰ ਇਹ ਸਮਝ ਰੱਖੋ ਕਿ ਇਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਸੁਣਣੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। {{gap}}ਦੇਵ - ਛ ਹੋਵੇਗਾ ਮਹਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਗ ਤੇਰੀ ਬਡਾ ਚ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ<noinclude></noinclude> cjl1m9a4y0jyrmq77fptmb4xjjt8o1x 233371 233370 2026-08-30T14:41:21Z Kaur.gurmel 192 233371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" />{{center|(੨੪)}}</noinclude>{{gap}} ਭੂਤ-ਠੀਕ ਹੈ, ਬਲਭੱਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਇਹ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭੇਤ ਢੱਕੇ ਰਹਿਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਦੂਕੜੀ ਦੁਵਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਸਾਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂਮਿਲ ਜਾਵੇ,ਪੰਤੂ ਇਸਮੂਰਤਨੇ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਤਾਂ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ? {{gap}}ਭੂਤ-ਜੋ ਭੇਤ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਸੀ ਓਹੋ ਭੇਤ ਇਹ ਮੂਰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਭੀ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਦਾਹਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਭੀ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਾਹਵੇ ਦਾਰ ਭੀ ਆ ਪਹੁੰਚਾ ਹੈ ਅਰ ਉਸੇ ਨੇ ਇਹ ਮੂਰਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਕੀ ਭੇਤ ਹੈ? {{gap}}ਭੂਤ-(ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾਵਾਂਗਾ,ਪਰ ਇਹ ਸਮਝ ਰੱਖੋ ਕਿ ਇਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਸੁਣਣੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। {{gap}}ਦੇਵੀ -ਜੋ ਕੁਛ ਹੋਵੇਗਾ ਮਹਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਗ ਤੇਰੀ ਬਡਾ ਚ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ<noinclude></noinclude> 1yzccr1xlds3vp65winx7p6gbi3i7wt 233372 233371 2026-08-30T14:50:36Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{center|(੨੪)}}</noinclude>{{gap}} ਭੂਤ-ਠੀਕ ਹੈ, ਬਲਭੱਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਇਹ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭੇਤ ਢੱਕੇ ਰਹਿਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸੋਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਦੂਕੜੀ ਦੁਵਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਸਾਂ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂਮਿਲ ਜਾਵੇ,ਪੰਤੂ ਇਸਮੂਰਤਨੇ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਤਾਂ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ? {{gap}}ਭੂਤ-ਜੋ ਭੇਤ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਸੀ ਓਹੋ ਭੇਤ ਇਹ ਮੂਰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਭੀ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਦਾਹਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਭੀ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਾਹਵੇ ਦਾਰ ਭੀ ਆ ਪਹੁੰਚਾ ਹੈ ਅਰ ਉਸੇ ਨੇ ਇਹ ਮੂਰਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਉਸ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਕੀ ਭੇਤ ਹੈ? {{gap}}ਭੂਤ-(ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾਵਾਂਗਾ,ਪਰ ਇਹ ਸਮਝ ਰੱਖੋ ਕਿ ਇਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਪਾ ਲਵੋਗੇ। {{gap}}ਦੇਵੀ -ਜੋ ਕੁਛ ਹੋਵੇਗਾ ਸਹਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਰ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ,ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ<noinclude></noinclude> 6rjfutbc5wccjmr3xumptpfndk9ei9u 250 70006 233373 209841 2026-08-30T14:54:16Z Kaur.gurmel 192 233373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>________________ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਭੇਤ ਦਾ ਕੁਛ ਸੰਬੰਧ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਭੂਤ-ਨਹੀਂ,ਮਹਾਂਰਾਜ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਯੋਗ ਵਰਤਾਉ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਛ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ । {{gap}}ਦੇਵੀ-ਜਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਇਸ ਭੇਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੱਛਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਹੋ ਕਿ ਕੀ ਭੇਤ ਹੈ? ਭੂਤ-ਇਸ ਵੇਲੇ ਨ ਪਛੋ,ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਵਚਿੱਤ ਥਾਂ ਤੇ ਕੈਦ ਹਾਂ,ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੋਈ ਲੜਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਜਰੂਰ ਦੱਸ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਛਾ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੇ ਉਹ ਮੂਰਤ ਨਕਾਬ ਹੋਸ਼ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ? ਭੂਤ-ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਏਯਾਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਘੁਮੰਡ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਮੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵੱਲੋਂ ਉਕਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 9edqs1yo15pzk3nh2tmfwxtwxyt4cky 233374 233373 2026-08-30T14:57:54Z Kaur.gurmel 192 233374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>________________ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਭੇਤ ਦਾ ਕੁਛ ਸੰਬੰਧ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਭੂਤ-ਨਹੀਂ,ਮਹਾਂਰਾਜ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਯੋਗ ਵਰਤਾਉ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਛ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ । {{gap}}ਦੇਵੀ-ਜਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਇਸ ਭੇਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੱਛਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਹੋ ਕਿ ਕੀ ਭੇਤ ਹੈ? {{gap}}ਭੂਤ-ਇਸ ਵੇਲੇ ਨ ਪੁਛੋ,ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਵਚਿੱਤ੍ਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕੈਦ ਹਾਂ,ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੋਈ ਲੁਕਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਜਰੂਰ ਦੱਸ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਛਾ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੇ ਉਹ ਮੂਰਤ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ? {{gap}}ਭੂਤ-ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਏਯਾਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਘੁਮੰਡ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਮੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵੱਲੋਂ ਉਕਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 0pdz16bby2zix499ksx0b8kpcn3wocn 233375 233374 2026-08-30T15:00:03Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>________________ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਭੇਤ ਦਾ ਕੁਛ ਸੰਬੰਧ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਭੂਤ-ਨਹੀਂ,ਮਹਾਂਰਾਜ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਯੋਗ ਵਰਤਾਉ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਛ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ । {{gap}}ਦੇਵੀ-ਜਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਇਸ ਭੇਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੱਛਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਹੋ ਕਿ ਕੀ ਭੇਤ ਹੈ? {{gap}}ਭੂਤ-ਇਸ ਵੇਲੇ ਨ ਪੁਛੋ,ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਵਚਿੱਤ੍ਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕੈਦ ਹਾਂ,ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੋਈ ਲੁਕਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਕੇ ਜਰੂਰ ਦੱਸ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹਛਾ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੇ ਉਹ ਮੂਰਤ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ? {{gap}}ਭੂਤ-ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਏਯਾਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਘੁਮੰਡ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ? {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਸੱਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵੱਲੋਂ ਉਕਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> o1cvrrpxm8phvvomirszbr2h1h186r6 250 70008 233376 209845 2026-08-30T15:03:51Z Kaur.gurmel 192 233376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>________________ {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਭੂਤ-ਜੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਰ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ .... {{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਖੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ) ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਭੂਤ-ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ,ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਲ ਚੜ੍ਹ ਆ ਅਦ ਕਈ ਨਕਾਬਪੋਝ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆਏ, ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਲ ਭੱਦ ਘ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਏ ਭੂਤਨਾਥ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ।ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇਦਿਨਸਵੇਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> 209dzky8o6ekswjdkax3vsu1h50vmtc 233393 233376 2026-08-31T10:44:00Z Kaur.gurmel 192 233393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>________________ {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ । {{gap}}ਭੂਤ-ਜੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਰ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ .... {{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਖੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ) ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਭੂਤ-ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ,ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਲ ਚੜ੍ਹ ਆ ਅਦ ਕਈ ਨਕਾਬਪੋਝ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆਏ, ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਲ ਭੱਦ ਘ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਏ ਭੂਤਨਾਥ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ।ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇਦਿਨਸਵੇਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> sqedlknmzjkpm8x5cqujy2iobh3vit8 233394 233393 2026-08-31T10:49:14Z Kaur.gurmel 192 233394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>________________ {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ । {{gap}}ਭੂਤ-ਜੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਰ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ .... {{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਖੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ) ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ,ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਅਰ ਕਈ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆਏ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਲ ਭੱਦ ਘ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਏ ਭੂਤਨਾਥ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ।ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇਦਿਨਸਵੇਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> lbiqi849eylm2rm8oxtyi6fitf2pzqt 233396 233394 2026-08-31T10:54:50Z Kaur.gurmel 192 233396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>________________ {{gap}}ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ । {{gap}}ਭੂਤ-ਜੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਰ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ .... {{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਖੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ) ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ,ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਅਰ ਕਈ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆਏ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। {{center| {{x-larger|ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਲਭੱਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਏ ਭੂਤਨਾਥ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ।ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> gqhshwoygabgx1f189tihmeb90s07tz 233397 233396 2026-08-31T10:55:47Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ । {{gap}}ਭੂਤ-ਜੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਰ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ .... {{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਖੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ) ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ,ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਅਰ ਕਈ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆਏ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। {{center| {{x-larger|ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਲਭੱਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਏ ਭੂਤਨਾਥ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ।ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> ianimu5xhsi37azmmu6xl1wk2vr53bc 233398 233397 2026-08-31T10:56:25Z Kaur.gurmel 192 233398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਦੇਵੀ-ਹੱਛਾ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ । {{gap}}ਭੂਤ-ਜੇ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਰ ਖੁਲ੍ਹਣ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਆਵੇ ਤਾਂ .... {{gap}}ਦੇਵੀ-ਮੈਂ ਉਹ ਸੰਦੂਕੜੀ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਦੇਵਾਂਗਾ ਖੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ) ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੇਵੀ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਭੂਤ-ਮੈਂ ਭੀ ਏਹੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ,ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। {{gap}}ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਅਰ ਕਈ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਬੂਹਾ ਖੋਲਕੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆਏ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। {{center|{{x-larger|ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਲਭੱਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵਖ ਹੋਏ ਭੂਤਨਾਥ ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਚਲੇ ਗਏ।ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> bsfqu9gcf5hxhlgtk94tmuzc4nx28fy 250 70127 233388 210224 2026-08-31T06:23:15Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||(੬੨)|}}</noinclude>{{gap}}ਦੇਵੀ-ਅਜੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਆਪ ਦੇ ਵਲ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਜੋ ਆਪ ਕਹੋ ਸੋ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਕਹੋ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਏਥੋਂ ਹੀ ਸੱਦ ਲਵਾਂ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-ਕੀ ਡਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੇਜੋ ਜੋ ਸੱਦ ਲਿਆਵੇ। {{gap}}ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਬਾਹਰ ਆਕੇ ਇਕ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਦੀ ਆਗਯਾ ਦੇ ਕੇ ਫੇਰ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ,ਥੋੜੇ ਹੀ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਆਕੇ ਕਿਹਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਰ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਦੋਂ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨੌਕਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਧਯਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹੀ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ। {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਸੀ, ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਆਗਯਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਛੇਕੜ ਉਹ ਏਯਾਰ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਸੋ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ, ਥੋੜੇ ਹੀ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਕੇ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕੀਤੀ! {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-(ਭੈਰੋਂ ਨੂੰ) ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? {{gap}}ਭੈਰੋਂ-ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀਵੇ ਜਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਗਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ, ਪਹਿਰ ਭਰ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਕੁਛ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਵੇਖਕੇ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਜੋਕੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਕੁਛ ਉਤ੍ਰ ਨ ਦਿੱਤਾ।<noinclude></noinclude> pg0uswbsf2e56o7d9v68z2xymxvmawi 1728 73463 233383 232035 2026-08-31T05:53:40Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 233383 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ? ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)|ਇਸ ਸਫ਼ੇ]] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ। ਲਿੰਕ - https://w.wiki/THry == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] (2022) * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]] b9pvfaf9ey18c0rx7aj3euiionpyg8m 233392 233383 2026-08-31T10:37:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਇਨਾਮ */ 233392 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ? ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)|ਇਸ ਸਫ਼ੇ]] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ। ਲਿੰਕ - https://w.wiki/THry == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] (2022) * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]] hsdp1usdd39hvqgfzvitj53j3cixaxp 2 73755 233377 232913 2026-08-30T16:24:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233377 wikitext text/x-wiki {{fmbox | image =[[File:Proofread-graphic-Wikisource.png|100px|link=]] | imageright= [[File:Wikisource-logo.svg|70px|link=[[ਵਿਕੀਸਰੋਤ:Edit ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਮੁਹਿੰਮ]]]] | style = | textstyle = | text = <center>[[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਵੋ।]]<br>(30 ਅਗਸਤ - 30 ਸਤੰਬਰ)</center> }} 5fvptuh6wyobuiqf59pdf6unrtd3hbt 233378 233377 2026-08-30T16:25:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233378 wikitext text/x-wiki {{fmbox | image =[[File:Proofread-graphic-Wikisource.png|80px|link=]] | imageright= [[File:Wikisource-logo.svg|70px|link=[[ਵਿਕੀਸਰੋਤ:Edit ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਮੁਹਿੰਮ]]]] | style = | textstyle = | text = <center>[[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।]]<br>(30 ਅਗਸਤ - 30 ਸਤੰਬਰ 2026)</center> }} 0veld0qd4m2sjkgwvlbn2dloa7wkc0r 250 73765 233384 2026-08-31T05:58:57Z Mandeep Tambuwala 2608 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ ੬੬, ਜਦ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਜੋਗ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੜਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ---ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਗ਼ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸ੍ਵਰ ਨਹੀਂ । ਸੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Mandeep Tambuwala" /></noinclude>ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ ੬੬, ਜਦ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਜੋਗ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੜਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ---ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਗ਼ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸ੍ਵਰ ਨਹੀਂ । ਸੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ३३ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸੰਯੁਕਤ ਕਹਿਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ‘ਹ', ‘ਰ', ‘ਵ' ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ-ਵਰਾ, ਪ੍ਰੇਤ, ਸੂਰ। ੬੭. ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਣ ਲਗ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਲਗ ਦੂਜੇ ਵਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ— ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕ ਨਿਰੋਲ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚ੍ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋੜਾ ‘ਰ ਉੱਪਰ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ੬੮. ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਪੂਰੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਿਆਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਦਫਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਣ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ੧੯੫੧ ਵਿਚ ਮਹਿਕਮਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੋੜਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨੇਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਨੇਮ ਏਥੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣਗੇ | ੬੯, ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਆਂ ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਾਸ ਸ੍ਵਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਹ ਦੁਆਰਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ-ਬੰਨ੍ਹ, ਸੰਨ੍ਹ, ਸਿਲ੍ਹ, ਗਲ੍ਹ, ਗੜ੍ਹ, ਪੜ੍ਹ । ਣ ਅਤੇ ਨ ੭੦. (ਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ‘ਨ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ‘ਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਿਵੇਂ—ਨਾਉਂ, ਨਿੱਕਾ, ਨਜ਼ਰ, ਨਦੀ, ਨਾਲਾ, ਨਿਤ, ਨਾ, ਨਹੀਂ, ਆਦਿ। (ਖ) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ‘ਣ’ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਦੂਤ ਨ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ- ਰਹਿਣ, ਆਪਣਾ, ਸੋਹਣੀ, ਪੰਜਾਬਣ, ਸੱਜਣ, ਕੌਣ । (ਗ) ਜਦ ‘ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰ, ੜ, ਜਾਂ ਣ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਦਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ-ਫੇਰਨਾ, ਵਿਗੜਨਾ, ਸੁਣਨਾ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> r64iv65hydypqmw1rctonqmdgpzs7gh 233385 233384 2026-08-31T06:01:32Z Mandeep Tambuwala 2608 233385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Mandeep Tambuwala" /></noinclude>{{center|ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਨ}} ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ ੬੬, ਜਦ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਜੋਗ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੜਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ---ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਗ਼ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸ੍ਵਰ ਨਹੀਂ । ਸੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ३३ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸੰਯੁਕਤ ਕਹਿਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ‘ਹ', ‘ਰ', ‘ਵ' ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ-ਵਰਾ, ਪ੍ਰੇਤ, ਸੂਰ। ੬੭. ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਣ ਲਗ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਲਗ ਦੂਜੇ ਵਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ— ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕ ਨਿਰੋਲ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚ੍ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋੜਾ ‘ਰ ਉੱਪਰ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ੬੮. ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਪੂਰੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਿਆਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਦਫਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਣ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ੧੯੫੧ ਵਿਚ ਮਹਿਕਮਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੋੜਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨੇਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਨੇਮ ਏਥੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣਗੇ | ੬੯, ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਆਂ ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਾਸ ਸ੍ਵਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਹ ਦੁਆਰਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ-ਬੰਨ੍ਹ, ਸੰਨ੍ਹ, ਸਿਲ੍ਹ, ਗਲ੍ਹ, ਗੜ੍ਹ, ਪੜ੍ਹ । ਣ ਅਤੇ ਨ ੭੦. (ਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ‘ਨ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ‘ਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਿਵੇਂ—ਨਾਉਂ, ਨਿੱਕਾ, ਨਜ਼ਰ, ਨਦੀ, ਨਾਲਾ, ਨਿਤ, ਨਾ, ਨਹੀਂ, ਆਦਿ। (ਖ) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ‘ਣ’ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਦੂਤ ਨ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ- ਰਹਿਣ, ਆਪਣਾ, ਸੋਹਣੀ, ਪੰਜਾਬਣ, ਸੱਜਣ, ਕੌਣ । (ਗ) ਜਦ ‘ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰ, ੜ, ਜਾਂ ਣ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਦਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ-ਫੇਰਨਾ, ਵਿਗੜਨਾ, ਸੁਣਨਾ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> swklomu91y9xenr7p829poxnrqzzgf6 233386 233385 2026-08-31T06:02:53Z Mandeep Tambuwala 2608 233386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Mandeep Tambuwala" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ}}}} ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨ ੬੬, ਜਦ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਜੋਗ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੜਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ---ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਗ਼ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸ੍ਵਰ ਨਹੀਂ । ਸੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ३३ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸੰਯੁਕਤ ਕਹਿਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ‘ਹ', ‘ਰ', ‘ਵ' ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ-ਵਰਾ, ਪ੍ਰੇਤ, ਸੂਰ। ੬੭. ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਣ ਲਗ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਲਗ ਦੂਜੇ ਵਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ— ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕ ਨਿਰੋਲ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚ੍ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋੜਾ ‘ਰ ਉੱਪਰ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ੬੮. ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਪੂਰੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਿਆਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਦਫਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਣ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ੧੯੫੧ ਵਿਚ ਮਹਿਕਮਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੋੜਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨੇਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਨੇਮ ਏਥੇ ਦੱਸੇ ਜਾਣਗੇ | ੬੯, ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਆਂ ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਾਸ ਸ੍ਵਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਹ ਦੁਆਰਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ-ਬੰਨ੍ਹ, ਸੰਨ੍ਹ, ਸਿਲ੍ਹ, ਗਲ੍ਹ, ਗੜ੍ਹ, ਪੜ੍ਹ । ਣ ਅਤੇ ਨ ੭੦. (ਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ‘ਨ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ‘ਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਿਵੇਂ—ਨਾਉਂ, ਨਿੱਕਾ, ਨਜ਼ਰ, ਨਦੀ, ਨਾਲਾ, ਨਿਤ, ਨਾ, ਨਹੀਂ, ਆਦਿ। (ਖ) ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ‘ਣ’ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਦੂਤ ਨ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ- ਰਹਿਣ, ਆਪਣਾ, ਸੋਹਣੀ, ਪੰਜਾਬਣ, ਸੱਜਣ, ਕੌਣ । (ਗ) ਜਦ ‘ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰ, ੜ, ਜਾਂ ਣ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਦਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ-ਫੇਰਨਾ, ਵਿਗੜਨਾ, ਸੁਣਨਾ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> qhe15c06dvkylw05c48r246zm8lr0bc 250 73766 233405 2026-08-31T11:25:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m