ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 22635 233502 53755 2026-09-01T11:57:47Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੭}}</noinclude>ਭੀਗੈ ਅਧਿਕ ਸੂਕਾਇਆ॥੨॥ ਖਟੁ ਸਾਸਤ੍ਰ ਮੂਰਖੈ ਸੁਨਾਇਆ॥ ਜੈਸੇ ਦਹ ਦਿਸ ਪਵਨੁ ਝੁਲਾਇਆ॥੩॥ ਬਿਨੁ ਕਣ ਖਲਹਾਨੁ ਜੈਸੇ ਗਾਹਨ ਪਾਇਆ॥ ਤਿਉ ਸਾਕਤ ਤੇ ਕੋ ਨ ਬਰਾਸਾਇਆ॥੪॥ ਤਿਤ ਹੀ ਲਾਗਾ ਜਿਤੁ ਕੋ ਲਾਇਆ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭਿ ਬਣਤ ਬਣਾਇਆ॥੫॥੫॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜੀਉ ਪ੍ਰਾਣ ਜਿਨਿ ਰਚਿਓ ਸਰੀਰ॥ ਜਿਨਹਿ ਉਪਾਏ ਤਿਸ ਕਉ ਪੀਰ॥੧॥ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦੁ ਜੀਅ ਕੈ ਕਾਮ॥ ਹਲਤਿ ਪਲਤਿ ਜਾ ਕੀ ਸਦ ਛਾਮ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਆਰਾਧਨ ਨਿਰਮਲ ਰੀਤਿ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਬਿਨਸੀ ਬਿਪਰੀਤਿ॥੨॥ ਮੀਤ ਹੀਤ ਧਨੁ ਨਹ ਪਾਰਣਾ॥ ਧੰਨਿ ਧੰਨਿ ਮੇਰੇ ਨਾਰਾਇਣਾ॥੩॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ॥ ਏਕ ਬਿਨਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀ ਜਾਣੀ॥੪॥੬॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਆਗੈ ਦਯੁ ਪਾਛੈ ਨਾਰਾਇਣ॥ ਮਧਿ ਭਾਗਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸਾਇਣ॥੧॥ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮਾਰੈ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਉਣ॥ ਸੂਖ ਸਹਜ ਆਨੰਦ ਗ੍ਰਿਹ ਭਉਣ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਰਸਨਾ ਨਾਮੁ ਕਰਨ ਸੁਣਿ ਜੀਵੇ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਅਮਰ ਥਿਰੁ ਥੀਵੇ॥੨॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰੇ॥ ਅਨਹਦ ਸਬਦ ਵਜੇ ਦਰਬਾਰੇ॥੩॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਲੀਏ ਮਿਲਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਸਰਣਾਗਤਿ ਆਏ॥੪॥੭॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਕੋਟਿ ਮਨੋਰਥ ਆਵਹਿ ਹਾਥ॥ ਜਮ ਮਾਰਗ ਕੈ ਸੰਗੀ ਪਾਂਥ॥੧॥ ਗੰਗਾ ਜਲੁ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਨਾਮ॥ ਜੋ ਸਿਮਰੈ ਤਿਸ ਕੀ ਗਤਿ ਹੋਵੈ ਪੀਵਤ ਬਹੁੜਿ ਨ ਜੋਨਿ ਭ੍ਰਮਾਮ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪੂਜਾ ਜਾਪ ਤਾਪ ਇਸਨਾਨ॥ ਸਿਮਰਤ ਨਾਮ ਭਏ ਨਿਹਕਾਮ॥੨॥ ਰਾਜ ਮਾਲ ਸਾਦਨ ਦਰਬਾਰ॥ ਸਿਮਰਤ ਨਾਮ ਪੂਰਨ ਆਚਾਰ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਇਹੁ ਕੀਆ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਮਿਥਿਆ ਸਭ ਛਾਰੁ॥੪॥੮॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਲੇਪੁ ਨ ਲਾਗੋ ਤਿਲ ਕਾ ਮੂਲਿ॥ ਦੁਸਟੁ ਬ੍ਰਾਹਮਣੁ ਮੂਆ ਹੋਇ ਕੈ ਸੂਲ॥੧॥ ਹਰਿ ਜਨ ਰਾਖੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮਿ ਆਪਿ॥ ਪਾਪੀ ਮੂਆ ਗੁਰ ਪਰਤਾਪਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਪਣਾ ਖਸਮੁ ਜਿਨਿ ਆਪਿ ਧਿਆਇਆ॥ ਇਆਣਾ ਪਾਪੀ ਓਹੁ ਆਪਿ ਪਚਾਇਆ॥੨॥ ਪ੍ਰਭ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਅਪਣੇ ਦਾਸ ਕਾ ਰਖਵਾਲਾ॥ ਨਿੰਦਕ ਕਾ ਮਾਥਾ ਈਹਾ ਊਹਾ ਕਾਲਾ॥੩॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕੀ ਪਰਮੇਸਰਿ ਸੁਣੀ ਅਰਦਾਸਿ॥ ਮਲੇਛੁ ਪਾਪੀ ਪਚਿਆ ਭਇਆ ਨਿਰਾਸੁ॥੪॥੯॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਖੂਬੁ ਖੂਬੁ ਖੂਬੁ ਖੂਬੁ ਖੂਬੁ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ॥ ਝੂਠੁ ਝੂਠੁ ਝੂਠੁ ਝੂਠ ਦੁਨੀ ਗੁਮਾਨੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਗਜ<noinclude></noinclude> 8y5jfsewuv836ujz1uei3npqmhpwnp6 250 47241 233416 225825 2026-08-31T12:12:50Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਧੇਤੇ<ref>ਧੀਆਂ ਵਾਲੇ</ref> ਨਾਲ ਪੁਤੇਤੇ<ref>ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ</ref> ਰਲ਼ ਗਏ, ਪੀ ਗਏ ਦਾਰੂ ਦਾ ਦਰਿਆ। ਦੀਵੇ ਬੁਝੇ ਦਵਾਖੜੀਆਂ<ref>ਦੀਵਾ ਧਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ</ref> 'ਚੋਂ, ਘਰਕੀਣਾਂ<ref>ਘਰੀਣੀ ਦਾ ਘਰ</ref> ਨੂੰ ਥਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਬੋਹੀਏ<ref>ਛਿੱਕੂ</ref> ਅੰਦਰ ਰੁੱਖੀ ਰੋਟੀ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਬਣੀ, ਲਹਿ ਗਏ ਪਰਾਤ ਪੜਾਵੇ<ref>ਪੁਰਾਤ ਹੇਠ ਜੜੇ ਪੈਰ</ref> ਇੱਕ ਦੋ, ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਪੈਰ ਪਿਆ। ਟਾਂਡ<ref>ਪਰਛੱਤੀ</ref> ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਘੜਵੰਜੀ<ref>ਘੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦੀਵਾਰ 'ਚ ਗੱਡਿਆ ਚੌਖਟਾ</ref> ਤੇ ਘੜੇ ਧਰੇ, ਸੱਬਰਕੱਤੇ<ref>ਭਰੇ ਭਰਾਏ</ref> ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ, ਚੀਚ ਵਹੁਟੀਆਂ ਚੋਪ<ref>ਸੁਰਖ਼ ਫੁਲਕਾਰੀ</ref> ਲਿਆ। ਝੱਖੜ ਝਾਂਜਾ, ਸਿਰ ਤੇ ਬੱਦਲ, ਦਾਣਾ ਫੱਕਾ ਸਾਂਭ ਲਵੋ, ਵਿੱਚ ਤਰੰਗੜ<ref>ਤੂੜੀ ਢੋਣ ਲਈ ਬੁਣਿਆ ਜਾਲ</ref> ਤੂੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਤੂੰ, ਝੁੰਬ<ref>ਬੁੱਕਲ ਮੂੰ ਸਿਰ ਕੱਜਦੀ</ref> ਉਤਾਰ ਤੇ ਸੁਸਤੀ ਲਾਹ। ਟੁਣਕ ਰਿਹਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦੁੱਪੜ<ref>ਦੋਹਰਾ ਰੁਪਈਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ</ref>, ਵੇਖ ਰੁਪੱਈਆ ਚੰਨ ਜਿਹਾ, ਅੰਬਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਤੀਆਂ<ref>ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਛੱਤਰ</ref> ਡਲ੍ਹਕਣ, ਤਾਰੇ ਵੰਡਦੇ ਨੂਰ ਅਥਾਹ। ਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਬੁਘਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਘੁੰਮਦੀ ਊਰੀ<ref>ਸੂਤ ਦੀ ਅੱਟੀ ਨੂੰ ਘਮਾਉਂਣ ਵਾਲੀ ਚਰਖੜੀ</ref> ਨਾਰ ਫਿਰੇ, ਬੇਕਦਰੇ ਮੂਰੇ<ref>ਤੂੜੀ ਭਰਿਆ ਮਰਦ ਸਰੀਰ</ref> ਨੂੰ ਐਵੇਂ, ਦਮਕੜਿਆਂ<ref>ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ</ref> ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਸੰਭਾਲੇ, ਵੇਖੋ ਕਿੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਮਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਵੀਰੋ, ਕੀ ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚ ਗਿਆ?</poem>}}<noinclude>{{center|18}}</noinclude> cotjgrq6t3hfw68j1aatn2c6ys12f8z 250 49681 233415 131277 2026-08-31T12:07:50Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਵੇ ਚੌਦੇ ਦਿਆ ਚੰਦਾ ਚਾਨਣ ਕਰੀਂ ਵੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਢੁਕਣਾ ਵੇ ਮੇਰੇ ਬਾਬਲ ਵਿਹੜੇ ਵੇ ਮੇਰੇ ਬਾਬਲ ਦਿਓ ਲਾਗੀਓ ਵੇ ਖਾਣਾ ਖ਼ੂਬ ਬਣਾਇਓ ਬਾਬਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੇ ਕਿਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਚੰਦਾ ਵੇ ਚੌਦੇ ਦਿਆ ਚੰਦਾ ਚਾਨਣ ਕਰੀਂ ਵੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਢੁਕਣਾ ਮੇਰੇ ਵੀਰੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵੇ ਮੇਰੇ ਵੀਰੇ ਦੇ ਲਾਗੀਓ ਵੇ ਖਾਣਾ ਖੂਬ ਬਣਾਇਓ ਵੀਰਨ ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੇ ਕਿਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਚੰਦਾ ਵੇ ਚੌਦੇ ਦਿਆ ਚੰਦਾ ਚਾਨਣ ਕਰੀਂ ਵੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਢੁਕਣਾ ਮੇਰੇ ਚਾਚੇ ਵਿਹੜੇ ਵੇ ਮੇਰੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਲਾਗੀਓ ਖਾਣਾ ਖੂਬ ਬਣਾਇਓ ਚਾਚਾ ਮੇਰਾ ਦੇਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੇ ਕਿਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ {{overfloat left|17.|depth=1em}} ਬੇਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰਾ ਬਾਪ ਬੁਲਾਵੇ ਸੰਦੜੀ ਵਾਜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ</poem>}}<noinclude>{{center|ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ/ 30}}</noinclude> 0m2wkmt0n48gdo5dzcw92mkcjghh95w 250 53209 233497 148086 2026-09-01T11:50:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|3}} {{dhr|3em}} {{xx-larger|ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਰੁਮਾਂਸ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 9h4sp8u9sbzkvmhs0ics7b0h2mbhqxi 252 53640 233443 219822 2026-09-01T05:31:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233443 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q136430962 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਟਾਈਟਲ" 8to9="ਤਤਕਰਾ" 10="6" 18="-" 19="ਪੈਂਤੀ" 20="ਤਸਵੀਰ" 21="17" 24="ਤਸਵੀਰ" 25="21" 100="ਤਸਵੀਰ" 101to104="-" 105="ਕਵਰ" 22="ਤਸਵੀਰ" 26="ਤਸਵੀਰ" 28="ਤਸਵੀਰ" 30="ਤਸਵੀਰ" 32="ਤਸਵੀਰ" 34="ਤਸਵੀਰ" 36="ਤਸਵੀਰ" 38="ਤਸਵੀਰ" 40="ਤਸਵੀਰ" 42="ਤਸਵੀਰ" 44="ਤਸਵੀਰ" 46="ਤਸਵੀਰ" 48="ਤਸਵੀਰ" 50="ਤਸਵੀਰ" 52="ਤਸਵੀਰ" 54="ਤਸਵੀਰ" 56="ਤਸਵੀਰ" 58="ਤਸਵੀਰ" 60="ਤਸਵੀਰ" 62="ਤਸਵੀਰ" 64="ਤਸਵੀਰ" 66="ਤਸਵੀਰ" 68="ਤਸਵੀਰ" 70="ਤਸਵੀਰ" 72="ਤਸਵੀਰ" 74="ਤਸਵੀਰ" 76="ਤਸਵੀਰ" 78="ਤਸਵੀਰ" 80="ਤਸਵੀਰ" 82="ਤਸਵੀਰ" 84="ਤਸਵੀਰ" 86="ਤਸਵੀਰ" 88="ਤਸਵੀਰ" 90="ਤਸਵੀਰ" 92="ਤਸਵੀਰ" 94="ਤਸਵੀਰ" 96="ਤਸਵੀਰ" 98="ਤਸਵੀਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} citdqt8tds066phxoj7wdxhqyabovxs 233444 233443 2026-09-01T05:32:06Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233444 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q136430962 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="ਕੋਲੋਫੋਨ" 7="ਟਾਈਟਲ" 8to9="ਤਤਕਰਾ" 10="6" 18="-" 19="ਪੈਂਤੀ" 20="ਤਸਵੀਰ" 21="17" 24="ਤਸਵੀਰ" 25="21" 100="ਤਸਵੀਰ" 101to104="-" 105="ਕਵਰ" 22="ਤਸਵੀਰ" 26="ਤਸਵੀਰ" 28="ਤਸਵੀਰ" 30="ਤਸਵੀਰ" 32="ਤਸਵੀਰ" 34="ਤਸਵੀਰ" 36="ਤਸਵੀਰ" 38="ਤਸਵੀਰ" 40="ਤਸਵੀਰ" 42="ਤਸਵੀਰ" 44="ਤਸਵੀਰ" 46="ਤਸਵੀਰ" 48="ਤਸਵੀਰ" 50="ਤਸਵੀਰ" 52="ਤਸਵੀਰ" 54="ਤਸਵੀਰ" 56="ਤਸਵੀਰ" 58="ਤਸਵੀਰ" 60="ਤਸਵੀਰ" 62="ਤਸਵੀਰ" 64="ਤਸਵੀਰ" 66="ਤਸਵੀਰ" 68="ਤਸਵੀਰ" 70="ਤਸਵੀਰ" 72="ਤਸਵੀਰ" 74="ਤਸਵੀਰ" 76="ਤਸਵੀਰ" 78="ਤਸਵੀਰ" 80="ਤਸਵੀਰ" 82="ਤਸਵੀਰ" 84="ਤਸਵੀਰ" 86="ਤਸਵੀਰ" 88="ਤਸਵੀਰ" 90="ਤਸਵੀਰ" 92="ਤਸਵੀਰ" 94="ਤਸਵੀਰ" 96="ਤਸਵੀਰ" 98="ਤਸਵੀਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||{{{pagenum}}}}} |Footer= |tmplver= }} g44q2ln12ccwblvea8ssx9mfeyahlhc 250 53641 233449 219416 2026-09-01T06:27:53Z Harchand Bhinder 2624 233449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|||੭}}</noinclude>ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਪੈਂਤੀ ਐਸੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਸ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਲੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਗਨ ਦਾ ਥਾਲ'''</br> {{gap}}'''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਇਰ ਏਵ ਕਰਤ ਹੈ ਆਰਤੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ''' ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਪੰਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਪਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਨਾਨਕੁ ਸਾਇਰ ਏਵ ਕਹਤੁ ਹੈ ਸਚੇ ਪਰਵਦਗਾਰ'''</br> {{gap}}(ਧਨਾਸਰੀ ਮ ੧, ਪੰਨਾ ੬੬੦)</br> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਛਾਣਦਾ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁੱਝਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ:</br> {{gap}}'''ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ ਰਵਿ ਚੰਦੁ ਦੀਪਕ ਬਨੇ ਤਾਰਿਕਾ ਮੰਡਲ ਜਨਕ ਮੋਤੀ'''</br> {{gap}}(ਸੋਹਿਲਾ, ਮ ੧, ਪੰਨਾ ੧੩)</br> ਜੇ ਕਹੀਏ ਕਿ ਏਹਾ ਇਸ ਪੁਸਤਿਕਾ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਦੇ ਤਾਂ ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਆਰਤੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਸੁਰ ਨਾਦਬਿੰਦ ਦੀ'''</br> {{gap}}'''ਗਾ ਕੇ ਉਚਾਰੋ ਕੁਨ ਕੁਨ ਕੁਨ'''</br> {{gap}}'''ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਹਾਰੋ ਹੁਣ ਹੁਣ ਹੁਣ'''</br> ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਆਰਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਨਾਨਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ'''</br> ਇਸੇ ਮਨੋਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਜੋੜੀ ਖ਼ੂਬ ਸੁਹਾਵੈ ਬਾਬਾ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ'''</br> {{gap}}'''ਏਕ ਰਬਾਬ ਬਜਾਵੈ ਦੂਜਾ ਅਨਹਦ ਬਾਜਾ'''</br> {{nop}}<noinclude></noinclude> rjzuiir8de525v1vt08f64fv4kx75cx 250 53645 233447 232161 2026-09-01T06:15:25Z Harchand Bhinder 2624 233447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|8em}} {{center|{{xxx-larger|'''ਪੈਂਤੀ'''}}}}<noinclude></noinclude> 4d7dz5yqbpnmstsl1625hoczl2jsoqg 250 53646 233448 232166 2026-09-01T06:19:00Z Harchand Bhinder 2624 233448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" />{{right|੬}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{larger|'''ਆਦਿਕਾ'''}} ਅਕਬਰ ਅਲਾਹਾਬਾਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ: {{gap}}'''ਰਕੀਬੋਂ ਨੇ ਰਪਟ ਜਾ ਕਰ ਲਿਖਾਈ ਹੈ ਯਿਹ ਥਾਨੇ ਮੇਂ,''' {{gap}}'''ਕਿ ਅਕਬਰ ਨਾਮ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਾ ਹੈ ਲੇਤਾ ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ।'''</poem>}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰਲੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, "ਕੋਈ ਹਰਿਆ ਬੂਟ ਰਹਿਓ ਹੀ।" ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਐਸਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਣਾ ਸ੍ਰੋਤ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। </br> ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਹੋਣਾ ਅਪਣਾ ਧਰਮ ਮਿਥ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਸ੍ਰੋਤ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਆਪ ਹੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਰਤੋੜ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਵੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਣੀ-ਮਿਥੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚ ਕੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਧਿਐਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਾਰਿਜ ਕਰਨ ਦਾ ਜਮ ਕੇ ਜਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇ। ਕੇਵਲ "ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿੱਤ" ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਣ ਸਾਹਿੱਤ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਬੜਾ ਬੋਲ-ਬਾਲਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਤੇ ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਅਪਣੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਗੁਆ ਕੇ "ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ" ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ "ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ" ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀ ਘੱਟ ਤੇ ਵਾਦ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਕੁ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਗਏ। ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਹਰੀ ਕਵੀ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 0zxiohscbaucdkt65l4m0fsly1pedew 250 55171 233499 165324 2026-09-01T11:52:24Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/115}}</noinclude>ਰੱਖੜੀ ਵਰਦੇ ਮਰਦ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰੱਦ ਹੋਣਗੇ? ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। {{gap}}ਬਹੁਤ ਘਟ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸਗਲਾ ਨਗਨ ਆਪਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਜਾਂ ਨਿਰਵਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੇਜ ਮਾਣੀ ਹੋਏਗੀ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ''ਮਾਨੁਸ਼ੀ'' ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਸਨ। {{gap}}ਭਜਨੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਤਾੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਵੇ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਮਰਦ ਨੂੰ ਛਿੱਥਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।<noinclude></noinclude> tpryrx8xbkoy6wdx1xp2tsq2p1tju5e 250 55175 233450 219419 2026-09-01T06:29:52Z Harchand Bhinder 2624 233450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੮}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਇਸੇ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਖਦਿਆਂ ਉਹ ਰੋਮ ਵਿਚ ਕੀਟਸ ਦੀ ਕਬਰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: {{gap}}'''ਓਨਾ ਚਿਕਰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ, ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ''' {{gap}}'''ਲਿਖਿਆ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ''' {{gap}}'''ਪੜ੍ਹਨ ਪਰਿੰਦੇ''' {{gap}}'''ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਉੜਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਾਂ''' {{gap}}'''ਉਸ ਤੋਂ ਗੂਹੜਾ''' {{gap}}'''ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੋ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ''' {{gap}}'''ਉਂਗਲ ਲਿਖਦੀ ਯਾਰ ਸੱਜਣ ਦਾ ਨਾਂ''' '''੨''' ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਪਣੀ ਆਸਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਣ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਜਾਂ ਲੁਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ- ਕੇਵਲ ਏਕਮਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂ" ਆਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ "ਯਹੋਵਾਹ", ਪਰ ਹਰ ਹਾਲ ਉਸ ਦੇ ਲਈ: {{gap}}'''ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੂਪ ਸਿਰਜਦੇ ਹੱਥ''' {{gap}}'''ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਣਕਥਿਆ ਜੋ ਕੱਥ''' ਇਸ "ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਗੁਣਾਂ" ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਦਿੰਦੀ ਪੋਥੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ: {{gap}}'''ਪੋਥੀ ਰੱਬ ਦੀ ਦੇਹੀ''' {{gap}}'''ਧੰਨੁ ਸੁ ਅੱਖਰ ਸ਼ਬਦੁ ਧੰਨੁ''' {{gap}}'''ਧੰਨੁ ਕਾਤਬ ਧੰਨੁ ਲਿਖਾਰੀ''' {{gap}}'''ਜਿਸ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ''' ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ "ਕਲਮ" ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਰਕਾਰ ਹੋਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਕਵੀ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲਈ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਂਦਾ ਹੈ: {{gap}}'''ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨ ਵਿਚ ਲੈ ਫ਼ਰਿਆਦ''' {{gap}}'''ਕਦ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ ਕਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ''' </poem>}}<noinclude></noinclude> ovqat2ssc7z3o2aw9w21z6kwicmaapw 250 55176 233451 148351 2026-09-01T06:35:16Z Harchand Bhinder 2624 233451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੯}}</noinclude>{{left|<poem>ਕੌਲ ਨਿਭਾਵਾਂ ਕਲਮ ਦਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਸਾਂਗ ਏਸ ਕਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂਘ</poem>|3em}} '''੩'''</br> ਰੱਬ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਨ ਜਾਵਣ, ਰੱਬ ਨੇ ਮਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।" ਇਸ ਨਾਤੇ ਮਾਂ ਨਿੱਕਾ ਰੱਬ ਹੋਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਆਦਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਵੀ। ਕਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: </br> {{left|<poem>ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਪੁਤ ਦੀ ਸੁਖ ਸੁਖ ਰਹੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ</poem>|3em}} ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਂ ਅਪਣੀ 'ਤੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ</br>: {{left|<poem>ਇਹ ਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜ੍ਹਿਦੀ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜੀ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾਂ</poem>|3em}} ਫਿਰ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕਵੀ ਅਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਲੈ ਇਸ ਮਾਂ ਤਕ ਦੀ ਰੋਚਕ ਮਿਥ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਵਣ ਲਗਿਆਂ ਰੱਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਬਣਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਬੰਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਜੁਗੜੇ ਲਾ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਚੰਮ ਅਪਣਾ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ ਅੱਜ ਉਹ ਪੈਰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਉਹਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ ਆਏ ਬਾਹਰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇਸਣ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੁੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ</poem>|3em}}<noinclude></noinclude> lytmsolfb4coja4k3opfqar2m134t5j 233452 233451 2026-09-01T06:36:16Z Harchand Bhinder 2624 233452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੯}}</noinclude>{{left|<poem>ਕੌਲ ਨਿਭਾਵਾਂ ਕਲਮ ਦਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਸਾਂਗ ਏਸ ਕਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂਘ</poem>|3em}} '''੩'''</br> ਰੱਬ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਨ ਜਾਵਣ, ਰੱਬ ਨੇ ਮਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।" ਇਸ ਨਾਤੇ ਮਾਂ ਨਿੱਕਾ ਰੱਬ ਹੋਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਆਦਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਵੀ। ਕਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: </br> {{left|<poem>ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਪੁਤ ਦੀ ਸੁਖ ਸੁਖ ਰਹੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ</poem>|3em}}ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਂ ਅਪਣੀ 'ਤੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ</br>: {{left|<poem>ਇਹ ਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜ੍ਹਿਦੀ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜੀ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾਂ</poem>|3em}} ਫਿਰ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕਵੀ ਅਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਲੈ ਇਸ ਮਾਂ ਤਕ ਦੀ ਰੋਚਕ ਮਿਥ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਵਣ ਲਗਿਆਂ ਰੱਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਬਣਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਬੰਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਜੁਗੜੇ ਲਾ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਚੰਮ ਅਪਣਾ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ ਅੱਜ ਉਹ ਪੈਰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਉਹਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ ਆਏ ਬਾਹਰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇਸਣ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੁੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ</poem>|3em}}<noinclude></noinclude> mzl3939bmnk79ybhh2j186to7j0vzha 233453 233452 2026-09-01T06:37:30Z Harchand Bhinder 2624 233453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੯}}</noinclude>{{left|<poem>ਕੌਲ ਨਿਭਾਵਾਂ ਕਲਮ ਦਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਸਾਂਗ ਏਸ ਕਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂਘ</poem>|3em}} '''੩'''</br> ਰੱਬ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਮਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਨ ਜਾਵਣ, ਰੱਬ ਨੇ ਮਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।" ਇਸ ਨਾਤੇ ਮਾਂ ਨਿੱਕਾ ਰੱਬ ਹੋਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਆਦਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਵੀ। ਕਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: </br> {{left|<poem>ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਪੁਤ ਦੀ ਸੁਖ ਸੁਖ ਰਹੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ</poem>|3em}} ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਂ ਅਪਣੀ 'ਤੇ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਇਹ ਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜ੍ਹਿਦੀ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜੀ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾਂ</poem>|3em}} ਫਿਰ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕਵੀ ਅਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਲੈ ਇਸ ਮਾਂ ਤਕ ਦੀ ਰੋਚਕ ਮਿਥ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਵਣ ਲਗਿਆਂ ਰੱਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਬਣਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਬੰਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਜੁਗੜੇ ਲਾ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਚੰਮ ਅਪਣਾ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ ਅੱਜ ਉਹ ਪੈਰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਉਹਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ ਆਏ ਬਾਹਰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇਸਣ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੁੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ</poem>|3em}}<noinclude></noinclude> 6o15k6uu4i0ugyke9o80l3spjdbes9o 250 55178 233454 212359 2026-09-01T06:41:20Z Harchand Bhinder 2624 233454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੦}}</noinclude>{{Block center|<poem>....... ਮਾਂ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉੱਤੋਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਝਾੜਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗੀ ਉਹ ਮਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਦੀਆਂ</poem>}} ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: {{Block center|<poem>ਬਾਬੇ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੜੇ ਦੀ ਲੋਰੀ ਹੈ</poem>}} ਫਿਰ ਉਸੇ ਮਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> '''੪'''</br> ਮਾਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਸੁਆਰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ:</br> {{Block center|<poem>ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਵੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਸੋਚੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਹਵਾ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਕੇਸ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਦੇਣਾ ਹੈ</poem>}} ਇਥੇ ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਪੱਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਉਹ ਅਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੱਗ ਸਦਾ ਸਿਰ ਬੱਝੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ</poem>}} ਪਰ ਅੱਜ ਕੇਸਾਂ ਖਾਤਰ ਜਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਖਾਤਰ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਨੌਕਰੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਕੇਸ ਦੇ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਵੀ ਜੰਮ ਪਈ ਹੈ। ਤਦੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{Block center|<poem>ਪਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਖਬਰ ਸੀ ਇਕ ਦਿਨ ਅਣਹੋਣੀ ਹੋਣੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> dcxj90qbdc08m5ec7cgj6txbzflapxe 233459 233454 2026-09-01T06:51:30Z Harchand Bhinder 2624 233459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੦}}</noinclude>{{left|<poem>....... ਮਾਂ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉੱਤੋਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਝਾੜਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗੀ ਉਹ ਮਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਦੀਆਂ</poem>|3em}} ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ:</br> {{left|<poem>ਬਾਬੇ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੜੇ ਦੀ ਲੋਰੀ ਹੈ</poem>|3em}} ਫਿਰ ਉਸੇ ਮਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> '''੪'''</br> ਮਾਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਸੁਆਰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਵੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਸੋਚੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਹਵਾ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਕੇਸ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਦੇਣਾ ਹੈ</poem>|3em}} ਇਥੇ ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਪੱਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{left|<poem>ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਉਹ ਅਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੱਗ ਸਦਾ ਸਿਰ ਬੱਝੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ</poem>|3em}} ਪਰ ਅੱਜ ਕੇਸਾਂ ਖਾਤਰ ਜਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਖਾਤਰ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਨੌਕਰੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਕੇਸ ਦੇ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਢਾਣੀ ਵੀ ਜੰਮ ਪਈ ਹੈ। ਤਦੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਪਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਖਬਰ ਸੀ ਇਕ ਦਿਨ ਅਣਹੋਣੀ ਹੋਣੀ</poem>|3em}}<noinclude></noinclude> k72whl66nchxberk6anuvc7v52es3nf 250 55179 233460 148359 2026-09-01T06:54:34Z Harchand Bhinder 2624 233460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੧}}</noinclude>{{left|<poem>ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭਰਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਿੱਖ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਜਾਵੇਗਾ ...ਅਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਅਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹਵੇਗਾ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਕੈਂਚੀ ਨਾਲ਼ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕੈਂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿੱਟੇ ਕੋਰੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਪਾੜਨ ਵਰਗੀ ਵਾਜ ਨਿਕਲੇਗੀ ਕੇਸ, ਕਤਲ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਂਙੂੰ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣਗੇ ...ਫਿਰ ਉਸ ਅਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਝਾਕ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ</poem>|3em}} '''੫'''</br> ਕਵੀ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਮੋਹੰਦਾ ਹੈ, ਕੀਰਤਨੀਆ ਵੀ। ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਸੁਰ ਵਿਚ ਤੱਕਣਾ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਸੁਰ ਵਿਚ ਛੁਹਣਾ ਵੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਸੁਰ ਵਿਚ ਚੱਖਣਾ ਵੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ</poem>|3em}} ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਵੰਝਲੀ ਤੇ ਕਾਨ੍ਹੇ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਇੱਕੇ ਵੇਲੇ ਅਪਣੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਉਸ ਪਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:</br> {{left|<poem>ਕਵਣ ਸੁ ਰਾਂਝਾ ਕੌਣ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਸੁੱਚੀ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਭਰਦਾ ਹੈ ਬੁੱਲ੍ਹ-ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਸੁਰਾਂ ਕੰਬਾਉਂਦੀ</poem>|3em}} ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਭਲੋ ਭਲੋ ਰੇ ਕੀਰਤਨੀਆ ਆਨੰਦ ਆਨੰਦ ਆਨੰਦ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ</poem>|3em}}<noinclude></noinclude> m2wqzkyqkrewzkjdw3d7clko99q77sd 250 55180 233461 148360 2026-09-01T06:57:10Z Harchand Bhinder 2624 233461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੨}}</noinclude>{{left|<poem>ਸਾਜਨ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਦੇਸਰਾ ਸੰਗਤ ਬੋਲ ਸੁਣਾਵੋ</poem>|3em}} ਪਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਸਭ ਖਿਰ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਨਾਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਨੋਖਾ</poem>|3em}} '''੬'''</br> ਕਵੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਕਿਤਾਬ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਪੈਂਤੀ ਦਾ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਿਰਵੰਜਵਾਂ ਵੀ (ਇਥੇ ਸੰਕੇਤ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਵੱਲ ਹੈ)</poem>|3em}} ਅਮਰਜੀਤ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਕੌਸ਼ਲ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ:</br> {{left|<poem>ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਹਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੈਂਤੀਪੁਰ ਵਿਚ ਸੰਙਦੇ, ਚੁਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦੇ</poem>|3em}} ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਰਥ ਉਘਾੜਨ ਦੀਆਂ ਵਿਓਂਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਬੜੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਬੋਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਗੜਾ, ਧਰੇਜੜਾ, ਅੱਯਾਲ, ਕਲਯਾਣੀ, ਬਗੜ-ਮੁੰਜ, ਪਰੀਆਂ- ਪਰੇਸ਼ਟੇ, ਕੁੰਢੇ ਸਿੰਙ, ਹੁੱਬਿਆ, ਈਤੜੀਏ ਤਵੀਤੜੀਏ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ। ਕਈ ਬੋਲ ਘੜ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ "ਪੈਂਤੀਪੁਰ", "ਪੰਚਮੁਖੀ ਕੰਚਮੁਖੀ", "ਮੌਨਮੁਖੀ ਯੌਨਮੁਖੀ" ਆਦਿ। {{nop}}<noinclude></noinclude> rfke74fx9qrry1k6pvtdb5sqcsd4lhd 250 55181 233464 148362 2026-09-01T07:00:07Z Harchand Bhinder 2624 233464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੩}}</noinclude>ਬੋਲ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਖੂਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਬਾਣੀ ਪਹਿਰਿਆ ਅੱਖਰ ਬਾਣਾ ਅਰਥ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪਿਆ ਹੈ ਅੱਖਰ ਜਿਉਂ ਡਿਓੜ੍ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਦੀ</poem>|3em}} ਵਾਕਈ, ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਂਦੇ। ਅਰਥ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਹਨ, ਅੱਖਰ ਤਾਂ ਉਥੇ ਦੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਵਾਕਰ ਹਨ, ਅਰਥ ਤੋਂ ਫ਼ਾਸਲੇ 'ਤੇ। ਕਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਰਥ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀ ਹੋਂਦੇ। ਤਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{left|<poem>ਸ਼ਬਦ ਆਲ੍ਹਣਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁਕਤਾ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨੀਂ ਉੜਦਾ</poem>|3em}} ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੀ ਉਹ ਖੂਬ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਅਪਣੀ ਸੀਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ। ਤਦੇ ਤਾਂ ਇਕਬਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ-</br> {{left|<poem>ਕਾਗਤ ਮਿੱਟੀ, ਕੰਬਦੀ ਉਂਗਲ, ਅੱਖਰ ਏਕਮਕਾਰ ਲਿਖਾਂ, ਭੁੱਲਾਂ, ਮੁੜ ਲਿਖਾਂ, ਜਨਮ ਲਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰ</poem>|3em}} ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਿਕਾ ਦਾ ਖ਼ੈਰ-ਮਕਦਮ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।</br> {{right|'''ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ'''}}<noinclude></noinclude> lpal8akhyf70pyiyneggf220xuvpv6t 250 55182 233465 148363 2026-09-01T07:01:28Z Harchand Bhinder 2624 233465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|17em}}{{Block center|<poem>ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਲ਼ੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਗਨ ਦਾ ਥਾਲ਼। ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਇਰ ਏਵ ਕਰਤ ਹੈ, ਆਰਤੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> bikpexf4ml2ns1hrqj0dit1auq2ficf 250 55183 233466 148364 2026-09-01T07:02:55Z Harchand Bhinder 2624 233466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 20 |bSize = 425 |cWidth = 401 |cHeight = 698 |oTop = 102 |oLeft = 21 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 5yjb02gc6pnmzthh7i4safk15lm2544 250 55184 233467 148367 2026-09-01T07:04:29Z Harchand Bhinder 2624 233467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੭}}</noinclude>'''ਮੰਗਲਾਚਰਣ'''{{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਘਟ ਘਟ ਵਾਜੇ ਨਾਦ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪਹੁੜੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਸੰਝ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅੱਖੀਆਂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਹੰਝ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੂਪ ਸਿਰਜਦੇ ਹੱਥ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਣਕਥਿਆ ਜੋ ਕੱਥ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੰਗ ਸੁਰੰਗ ਅਨੇਕ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਨੇਕ ਭਇਆ ਜੋ ਏਕ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਛਾਂ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਬਾਲਕਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਮਾਂ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪੱਲੜਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪੱਗ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਬਲ਼ਦੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚ ਅੱਗ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਦੁੱਖੜੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਸੁੱਖ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੁੱਖੜੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਕੁੱਖ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਕਾਨੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਮਸ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਗਾਂਵਦਾ ਮਾਨਸ ਪੋਥੀ ਜਸ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> 5mn9uvnvzcggaa3ng8odmmp5ibcdjp6 233469 233467 2026-09-01T07:06:55Z Harchand Bhinder 2624 233469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੭}}</noinclude>{{gap}}'''ਮੰਗਲਾਚਰਣ'''{{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਘਟ ਘਟ ਵਾਜੇ ਨਾਦ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪਹੁੜੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਸੰਝ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅੱਖੀਆਂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਹੰਝ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੂਪ ਸਿਰਜਦੇ ਹੱਥ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਣਕਥਿਆ ਜੋ ਕੱਥ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੰਗ ਸੁਰੰਗ ਅਨੇਕ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਨੇਕ ਭਇਆ ਜੋ ਏਕ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਛਾਂ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਬਾਲਕਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਮਾਂ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪੱਲੜਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪੱਗ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਬਲ਼ਦੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚ ਅੱਗ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਦੁੱਖੜੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਸੁੱਖ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੁੱਖੜੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਕੁੱਖ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਕਾਨੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਮਸ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਗਾਂਵਦਾ ਮਾਨਸ ਪੋਥੀ ਜਸ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> rrhxwhlmoyzsz9frgafjl5nlxx9k7qt 233476 233469 2026-09-01T07:30:42Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੧੭}}</noinclude>{{gap}}'''ਮੰਗਲਾਚਰਣ'''{{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਘਟ ਘਟ ਵਾਜੇ ਨਾਦ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪਹੁੜੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਸੰਝ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅੱਖੀਆਂ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਹੰਝ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੂਪ ਸਿਰਜਦੇ ਹੱਥ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਣਕਥਿਆ ਜੋ ਕੱਥ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੰਗ ਸੁਰੰਗ ਅਨੇਕ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਅਨੇਕ ਭਇਆ ਜੋ ਏਕ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਛਾਂ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਬਾਲਕਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਮਾਂ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪੱਲੜਾ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਪੱਗ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਬਲ਼ਦੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚ ਅੱਗ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਦੁੱਖੜੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਸੁੱਖ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਰੁੱਖੜੇ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਕੁੱਖ॥ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਕਾਨੀ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਮਸ। ਸਦਾ ਸਲਾਮਤ ਗਾਂਵਦਾ ਮਾਨਸ ਪੋਥੀ ਜਸ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> fn5p8rl546mnftwclojdc37evqgu41m 250 55186 233468 148369 2026-09-01T07:06:20Z Harchand Bhinder 2624 233468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੧੮}}</noinclude>{{gap}}'''ਆਰਤੀ'''{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਸੁਰ ਨਾਦਬਿੰਦ ਦੀ ਗਾ ਕੇ ਉਚਾਰੋ ਕੁਨ ਕੁਨ ਕੁਨ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਹਾਰੋ ਹੁਣ ਹੁਣ ਹੁਣ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਥਾਲ਼ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਪੰਜ ਆਬ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਪਣੇ ਜਠੇਰਿਆਂ ਦੀ ਜਿਤ ਕੇ ਹਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਭਾਈ ਮਹੀਵਾਲ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਕਲਮ ਦੀ ਕਾਲੜੀ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਨਾਨਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> kfea96chjinqh0wk7hdcm5jbjiou9ee 233479 233468 2026-09-01T07:38:31Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੧੮}}</noinclude>{{gap}}'''ਆਰਤੀ'''{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਸੁਰ ਨਾਦਬਿੰਦ ਦੀ ਗਾ ਕੇ ਉਚਾਰੋ ਕੁਨ ਕੁਨ ਕੁਨ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਹਾਰੋ ਹੁਣ ਹੁਣ ਹੁਣ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਥਾਲ਼ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਪੰਜ ਆਬ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਪਣੇ ਜਠੇਰਿਆਂ ਦੀ ਜਿਤ ਕੇ ਹਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਭਾਈ ਮਹੀਵਾਲ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਕਲਮ ਦੀ ਕਾਲੜੀ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਨਾਨਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> og89x8to99qamkl1n76ey29xcojv8qu 250 55188 233470 148371 2026-09-01T07:08:24Z Harchand Bhinder 2624 233470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{right|੨੧}}</noinclude>{{gap}}'''ਭਿੱਖੂ'''{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਦੁਆ ਮੰਗ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਹੋ ਮੰਗ ਸਭ ਰੰਗ ਸਦਾ ਰੰਗ ਸੁਰ ਮੰਗ ਪਿਆਰ ਮੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰ ਮੰਗ ਜਿੰਦ ਮੰਗ ਜਾਨ ਮੰਗ ਦੁੱਖ ਨਾਲ਼ੋਂ ਮੌਤ ਮੰਗ ਲੋਅ ਮੰਗ ਧੁੱਪ ਮੰਗ ਦਿਲ ਵੱਟੇ ਦਿਲ ਮੰਗ ਦੁੱਧ ਮੰਗ ਪੁੱਤ ਮੰਗ ਖੇਲਣੇ ਨੂੰ ਚੰਦ ਮੰਗ ਦੇਵਣੇ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗ ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂ ਬੜੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗਣਾ ਤੂੰ ਲੈ ਮੰਗ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਹੋ ਮੰਗ ਸਭ ਰੰਗ ਸਦਾ ਰੰਗ</poem>}}<noinclude></noinclude> guiryjiopt1t7eoag38o3vcilox0jtu 233480 233470 2026-09-01T07:55:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੨੧}}</noinclude>{{gap}}'''ਭਿੱਖੂ'''{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਦੁਆ ਮੰਗ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਹੋ ਮੰਗ ਸਭ ਰੰਗ ਸਦਾ ਰੰਗ ਸੁਰ ਮੰਗ ਪਿਆਰ ਮੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰ ਮੰਗ ਜਿੰਦ ਮੰਗ ਜਾਨ ਮੰਗ ਦੁੱਖ ਨਾਲ਼ੋਂ ਮੌਤ ਮੰਗ ਲੋਅ ਮੰਗ ਧੁੱਪ ਮੰਗ ਦਿਲ ਵੱਟੇ ਦਿਲ ਮੰਗ ਦੁੱਧ ਮੰਗ ਪੁੱਤ ਮੰਗ ਖੇਲਣੇ ਨੂੰ ਚੰਦ ਮੰਗ ਦੇਵਣੇ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗ ਅੱਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂ ਬੜੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗਣਾ ਤੂੰ ਲੈ ਮੰਗ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਹੋ ਮੰਗ ਸਭ ਰੰਗ ਸਦਾ ਰੰਗ</poem>}}<noinclude></noinclude> dbp7kzt55nrlv9fh5fx4eajrdhstp4m 250 62507 233429 174549 2026-08-31T15:04:52Z Nav.Sarao 2712 /* ਸੋਧਣਾ */ 233429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nav.Sarao" /></noinclude>ਉਹ ਕੱਲੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਚਿਰ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਕੂਚਾ ਮਾਂਜੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਮਗਰੋਂ ਘੜੇ ਚੁਕਣ ਲਈ ਜੱਗੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੋੜਦੀ। ਜੱਗਾ ਗਾਂਧੀਓਂ ਲੱਥ ਕੇ ਘੜਾ ਚੁਕਾ ਦੇਂਦਾ, ਪਰ ਉਹਦਾ ਅੰਦਰ ਨਿਛਾਵਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਾਂਘਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਆਥਣ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਜੱਗੇ ਦਾ ਖੂਹ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਪਰਤ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ। ਜੱਗਾ ਹਰੇ ਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਥਣ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਵਿਚ ਖੂਹ ਦੀ ਰੂੰ ਰੂੰ ਜਜ਼ਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲਹਿ ਲਹਿ ਕਰਦੀਆਂ ਪੈਲੀਆਂ ਉਤੇ ਨ੍ਹੇਰਾ ਕਾਲੀ ਚਾਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਛਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜ ਬੀਤੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ। ਜੱਗੇ ਉਠ ਉਠ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਉਹਦਾ ਰਾਹ ਤਕਿਆ। ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਖੂਹ ਛੱਡਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਚਰ੍ਹੀ ਦੇ ਕਿਆਰੇ ਕੋਲ ਉਹਨੂੰ ਤਰਬੂਜ਼ੀਆ ਲੜ ਉਡਦਾ ਦਿਸਿਆ। ਉਹ ਤਾੜ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੀਤੋ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਖੂਹ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਬੀਤੋ ਵੀ ਆ ਗਈ। {{gap}}"ਬੀਤੋ ਅਜ ਏਨਾ ਚਿਰ!" ਜੱਗੇ ਨੇ ਬੌਲਦ ਨੂੰ ਪਰਾਣੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਤਾਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਭਾ, ਆਹ ਹੁਣੇ ਲੱਥਾ ਹੈ", ਆਖ ਕੇ ਬੀਤੋ ਨਸਾਰ ਕੋਲ ਬਹਿ ਗਈ। ਜੱਗਾ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਬੌਲਦਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੀਤੋ ਦੇ ਘੜੇ ਭਰ ਗਏ। ਓਧਰ ਜੰਗੇ ਨੇ ਖੂਹ ਖਲ੍ਹਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੀਤੋ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਘੜੇ ਚੁਕਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਖਲੋਤੀ ਸੀ। {{gap}}"ਲਿਆ ਅਜ ਮੈਂ ਚੁਕ ਕੇ ਪੈਲੀਆਂ ਟਪਾ ਆਵਾਂ ਬੀਤੋ!" ਜੱਗੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}"ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਚੁਕ ਲਾਂਗੀ, ਬੀਤੋ ਦੀਆਂ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਮੁਸਕ੍ਰਾਹਟ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਸੀ। ‘ਤੈਨੂੰ ਅਜ ਤਾਪ ਵੇ, ਔਖੀ ਹੋਵੇਂਗੀ।" ਜੱਗਾ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਪਰ ਕੋਈ ਕੀ ਆਖੇਗਾ?" ਬੀਤੋ ਨੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਝਾਕ ਕੇ<noinclude>{{rh|੫|65|}}</noinclude> hna11llhsuxvh6q56x4rt0qqwimfmyk 250 62511 233430 174311 2026-08-31T15:10:41Z Nav.Sarao 2712 233430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਵਿਗਿਆ। ਅਗੋਂ ਚੰਨਣ ਲਗਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਰਸੂ ਨੂੰ ਹੌਂਕਣੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤਕ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}“ਕੀ ਗਲ ਆ? ਕੁਵੇਲੇ ਹੋਏ ਕਿਧਰ ਨੂੰ?" ਚੰਨਣ ਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ। “ਸਾਡੀ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ ਉ ਪਰਸੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਝਗ ਪਈ ਵਗਦੀ ਸੀ।“ਪਰ ਹੋਇਆ ਕੀ " ਚੰਨਣ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਦਸਦਿਆਂ ਵੀ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਏ।" ਪਰਸੂ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}“ਓਹੋ ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਕਿਹੜੀ ਆ ਗਈ ਏ?" {{gap}}ਪਰਸੂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਡਿੱਠਾ ਸੀ ਖੂਬ ਰੰਗ ਚਾੜ ਕੇ ਚੰਨਣ ਨੂੰ ਦਸਿਆ। ਚੰਨਣ ਭਾਵੇਂ ਠੰਢੇ ਹੋਏ ਵਾਲ਼ਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ, ਪਰ ਬੀਤੋ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। “ਚੰਗਾ ਤੂੰ ਜਾ” ਆਖ ਕੇ ਭੰਨਣ ਪਰਸੂ ਤੋਂ ਨਿਖੜ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬੀਤੋ ਬਾਰੇ ਕਾਨਾਰੂਸੀ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਘਰ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੋਇਆ, ਭੁੱਖਣ ਭਾਣਾ ਮੰਜੇ ਤੇ ਜਾ ਲੰਮਾ ਪਿਆ। ਘਰ ਵਾਲੇ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬੀਤੋ ਦਾ ਦਿਲ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋੜੀ ਉਹ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ| ਬੀਤੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜ ਬੇਚੈਨੀ ਸੀ। ਓੜਕ ਉਹ ਸੌਂ ਗਈ। ਰਾਤ ਢਲੀ ਤੇ ਚੰਨਣ ਉਠਿਆ। ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕ, ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਤੂੜੀ ਵਾਲੇ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਗਿਆ।ਤੂੜੀ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਛਤ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕੱਢੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਵਲੇਟੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਤੋਂ ਲੀੜਾ ਲਾਹਿਆ, ਵਿਚੋਂ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਛਵੀ ਨਿਕਲੀ। ਉਸ ਉਹ ਡਾਂਗ ਉਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਲਈ। {{gap}}ਤੜਕਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਜੱਗੇ ਨੇ ਖੂਹ ਜੋ ਦਿਤਾ | ਤੂੰ-ਤੂੰ ਦੀ ਵਾਜ ਚੰਨਣ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈ। ਉਹ ਦਬੇ ਪੈਰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।<noinclude>{{rh||67|}}</noinclude> f42wqtwnvvo4b5r6w72ejhbpe6pzby6 250 67506 233471 232062 2026-09-01T07:10:15Z Harchand Bhinder 2624 233471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}'''...'''{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਮੇਲੇ ਦੇ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਖੁਣਿਆ ੴ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਣੇ ਰੁੱਤ ਜਵਾਨੀ ਦੁਖੀਆ ਅਪਣਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਲੋਕ 'ਕਵੀ ਜੀ' ਆਖ ਬੁਲਾਂਦੇ ਬੜਾ ਗਿਆਨੀ ਪਰ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਸਦਿਆਂ ਸੰਙ ਕਿਉਂ ਆਵੇ ਸਮਝ ਨ ਆਉਂਦੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਦਸਦਾ ਅੱਖੀਆਂ ਭਰਦਾ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਵੇ ਰੂਹ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਮੋਰ ਕੂਕਦਾ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਵੇ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਨੂੰ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨ ਆਉਂਦੀ ਜਦ ਵੀ ਕੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਕੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਦਾਣੇ ਚੁਗਦੀ ਚੱਕੀ ਪੀਂਹਦੀ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦਸਦੀ ਢਿੱਡ ਨ ਫੋਲ਼ੇ ਬੈਠ ਬਰੂਹੀਂ ਸਾਧ-ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨਿਤ ਉਡੀਕੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਂਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਚੁੱਪ ਕਰਾਵੇ ਮੇਰੇ ਜਣਦੇ ਦਸ ਨਾ ਸਕੇ ਜਿਹੜੀ ਵਿਥਿਆ ਓਹੀਓ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈ ਲੱਖ ਜਤਨ ਕੀਏ ਮੈਂ ਦਸਣਾ ਚਾਹਵਾਂ ਦਸ ਨਾ ਹੋਈ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੰਝਾਂ ਦੀ ਹਰ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਕੇ ਦੇਖੀ ਕੈਸੇ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕੈਸਾ ਬਾਲ ਅਞਾਣਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> j36qexnxpbcy7sgpcyxxexq7y79fls0 250 67929 233417 201005 2026-08-31T12:14:28Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਘਟ ਜਾਗਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸਾਕੇ ਆਮ ਵਾਪਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਾਂਝ ਮਹਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ| ਮਰਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝ ਮਹਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੀ ਵੱਡੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਉਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਲੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈਦੀ ਹੈ; ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਉਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਸਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੇ ਝੂਠੇ ਪੈਂਦੇ ਕਰ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆਂ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣੀਏ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ – ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਚੱਲੇ ਹੋ? ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ - ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ! ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ | ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਸੌਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੈਥੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਭਾਪਾ ਜੀ, ਆ ਜਾਓ...। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਿਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ ‘ਛੋਟੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ' ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਕੁਛ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਿਆ<noinclude>{{center|18}}</noinclude> h9xtt7krxokv1sl059ggpp5yuf6bh1n 250 69567 233419 233411 2026-08-31T13:27:36Z Tamanpreet Kaur 606 233419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 74 |bSize = 423 |cWidth = 291 |cHeight = 222 |oTop = 143 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }} <noinclude></noinclude> nmo65of2iosa6icr3b4svc7tto8fmvo 250 70013 233431 209852 2026-08-31T16:36:49Z Kaur.gurmel 192 233431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦਾ ਪਹੁੰਚਾ, ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ ਅਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਏ । ਮਹਾਰਾਜ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਭੂਤਨਾਥ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੁੜਕੇ ਨ ਆਉਂਣ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜੇਹੀ ਹੋ ਗਈ ਅਰ ਲਾਚਾਰ ਹੋਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਦਾ ਜਲਸਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਉਥੋਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਿਲ ਗਈ ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆ ਹੀ ਗਏ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਂਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਹਾਰਾਜ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਬੀਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੁਛ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸੁਣਿਆਂ ਅਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵੀ ਆਗਯਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬਪੋਸਾਂ ਨੇ ਹਾਜਰ ਹੋਕੇ ਬੜੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕੀਤਾ ਅਰ ਆਗਯਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਕੁਛ ਪਰੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠ ਗਏ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਕਾਂਤ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਨਜ਼ਾਬ ਘੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਬੜਾ ਚਾਉ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਠਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਬੀਤੇ ਦਾ ਅੱਜ<noinclude></noinclude> kp98ieirqcgah2adij7jn0ffn7rqs69 233432 233431 2026-08-31T16:41:15Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦਾ ਪਹੁੰਚਾ, ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ ਅਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਏ । ਮਹਾਰਾਜ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਭੂਤਨਾਥ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੁੜਕੇ ਨ ਆਉਂਣ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜੇਹੀ ਹੋ ਗਈ ਅਰ ਲਾਚਾਰ ਹੋਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਦਾ ਜਲਸਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਦਰਬਾਰ ਆਮ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਉਥੋਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਿਲ ਗਈ ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆ ਹੀ ਗਏ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਂਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਹਾਰਾਜ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਬੀਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੁਛ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸੁਣਿਆਂ ਅਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵੀ ਆਗਯਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਦੋਹਾਂ ਨਕਾਬਪੋਸਾਂ ਨੇ ਹਾਜਰ ਹੋਕੇ ਬੜੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕੀਤਾ ਅਰ ਆਗਯਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਕੁਛ ਪਰੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠ ਗਏ । ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਕਾਂਤ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਨਕਾਬ ਪੋਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਬੜਾ ਚਾਉ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਠਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍- ਅੱਜ ਭੂਤਨਾਥ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ<noinclude></noinclude> 7hkfydt3947hji8ua6sjgutdu40dix6 250 70015 233433 209857 2026-08-31T16:47:25Z Kaur.gurmel 192 233433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦਾ ਕੰਮ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼-(ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ) ਜੀ ਹਾਂ ਮੈਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਕਲ ਦਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦਰਬਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ" ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਕੱਠੇ ਹੀ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਹੋ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਤੇ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ,ਪਰ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਚੰਬਾ ਹੈ | {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ-ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੋ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮੈਥੋਂ ਪੁਛ ਗਿਆ ਹੈ । {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸਾਡਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਯਾ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ ਦੇ ਬੇਦਾਰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਭੇਤ ਖੋਲਣ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਦ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਕੇਵਲ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਗੁੰਝਲ ਖੋਲਣ ਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। {{gap}}ਤੇਜ-ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ,ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਭੂਭਨਾਬ ਉੱਤੇ ਮਕਦਮੇਂ ਦ ਦੋਸ਼ ਆਰੋਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਤੋਂ ਥੋੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਜੀ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਯਾ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਏਯਾਰਾਂਤੇ ਦੋਸਤ ਚੰਗੇੜਾ ਕਡੀਓ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ<noinclude></noinclude> fjp4yjo0iesnjoqk872trjk96vmpbkk 233434 233433 2026-08-31T17:14:38Z Kaur.gurmel 192 233434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦਾ ਕੰਮ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼-(ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ) ਜੀ ਹਾਂ ਮੈਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਕਲ ਦਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦਰਬਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ" ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਕੱਠੇ ਹੀ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਗਏ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਹੋ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਤੇ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ,ਪਰ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਚੰਬਾ ਹੈ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ-ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੋ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮੈਥੋਂ ਪੁਛ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸਾਡਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਯਾ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ ਦੇ ਬੇਦਾਰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਭੇਤ ਖੋਲਣ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਦ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਕੇਵਲ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਗੁੰਝਲ ਖੋਲਣ ਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। {{gap}}ਤੇਜ-ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ,ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਭੂਭਨਾਬ ਉੱਤੇ ਮਕਦਮੇਂ ਦ ਦੋਸ਼ ਆਰੋਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਤੋਂ ਥੋੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਜੀ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਯਾ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਏਯਾਰੀ ਤੇ ਦੋਸਤ ਚੰਗੇ ੨ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ<noinclude></noinclude> t1v3oksy8tofggnohijzyqlwewina40 233435 233434 2026-08-31T17:15:24Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦਾ ਕੰਮ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼-(ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ) ਜੀ ਹਾਂ ਮੈਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਕਲ ਦਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭੂਤਨਾਥ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦਰਬਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ" ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਕੱਠੇ ਹੀ ਕਿਤੇ ਚਲੇ ਗਏ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਹੋ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਤੇ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ,ਪਰ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ-ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੋ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮੈਥੋਂ ਪੁਛ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸਾਡਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਯਾ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ ਦੇ ਬੇਦਾਰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਭੇਤ ਖੋਲਣ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਦ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਕੇਵਲ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਗੁੰਝਲ ਖੋਲਣ ਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। {{gap}}ਤੇਜ-ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਨੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ,ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਭੂਭਨਾਬ ਉੱਤੇ ਮਕਦਮੇਂ ਦ ਦੋਸ਼ ਆਰੋਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਤੋਂ ਥੋੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਜੀ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਯਾ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਏਯਾਰੀ ਤੇ ਦੋਸਤ ਚੰਗੇ ੨ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ<noinclude></noinclude> 368hcoc0sx2hvs5y5pup75klm33j05h 250 70017 233436 209861 2026-08-31T17:19:24Z Kaur.gurmel 192 233436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>{{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ, ਤਦ ਤਾਂ ਅਜੇਹਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਏ ਕਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। {{gap}}ਤੇ ਜ-ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਕਈ ਇਕ ਕੰਮ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਲ-ਠੀਕ ਹੈ। {{gap}}ਤੇ ਕ ਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਗੱਲ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁਛਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਪੱਛੋ। {{gap}}ਤੇ ਸ-ਸਚ ਮੁਚ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਖੇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਆਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਦ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੋਵੇ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਛ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਸਗੋਂ ਇਤਨੇ ਲੋਕ ਏਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਬਾਰੇ ਹੀ ਅਸਚਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਜਦ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੋਹਾਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਵਲ ਖਾਕੇ ਭੌਂਦੇ ਹੋਏ ਭਲਾਉਟੀ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> tnaripyv7rtlxhs4cf1olr9v5cr3o1i 250 70344 233472 231585 2026-09-01T07:12:11Z Harchand Bhinder 2624 233472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>{{larger|ਲਿਖਿਆ ਹੈ}} ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰੋਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਜੌਨ ਕੀਟਸ (1795-1821) ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:</br> Here lies one whose Name was Writ in Water.</br> {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਯਮ-ਕਾਯਮ ਜਿੰਨਾ ਚਿਕਰ ਰਹਿਣੀ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਨਮ ਓਨਾ ਚਿਕਰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਨ ਪਰਿੰਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਉਡਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਗੂੜਾ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲ਼ ਲਿਖਦੀ ਯਾਰ ਸੱਜਣ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਗਰ ਦੀ ਛੱਲ ਧਾ ਕੇ ਆਂਦੀ ਰੇਤ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੀ ਲਿਖਿਆ ਅਪਣਾ ਨਾਵਾਂ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉਪਰ ਕਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੋਵਰ ਅੰਦਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> 5e274tx5hv6h0arjxpr0unjro1s8eyw 233473 233472 2026-09-01T07:12:43Z Harchand Bhinder 2624 233473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>{{larger|ਲਿਖਿਆ ਹੈ}}</br> ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰੋਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਜੌਨ ਕੀਟਸ (1795-1821) ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:</br> Here lies one whose Name was Writ in Water.</br> {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਯਮ-ਕਾਯਮ ਜਿੰਨਾ ਚਿਕਰ ਰਹਿਣੀ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਨਮ ਓਨਾ ਚਿਕਰ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਨ ਪਰਿੰਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਉਡਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਗੂੜਾ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲ਼ ਲਿਖਦੀ ਯਾਰ ਸੱਜਣ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਗਰ ਦੀ ਛੱਲ ਧਾ ਕੇ ਆਂਦੀ ਰੇਤ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੀ ਲਿਖਿਆ ਅਪਣਾ ਨਾਵਾਂ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉਪਰ ਕਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੋਵਰ ਅੰਦਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> c9ix1j97w8tupm3g5cugxuhuj2wquz0 250 70353 233474 231587 2026-09-01T07:22:57Z Harchand Bhinder 2624 233474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>'''ਸਿਆਹੀ ਕੀ ਬਿਧਿ''' {{Block left|<poem>੧ ਸਿਰਿਸਾਹੀ ਕਜਲ ਵਜਨ ੧ ਬੋਲੁ ੨ ਗੂੰਦ ਕਿਕਰ ਕਾ ਇਕ ਰਤੀ ਲਾਜਵਰਦ ਇਕ ਰਤੀ ਸੁਇਨਾ॥ ਬਿਜੇਸਾਰ ਕਾ ਪਾਣੀ ਤਾਮੇ ਕਾ ਭਾਂਡਾ ਨਿਮੂ ਕੀ ਲਕੜੀ ਦੂਰ ਕਾ ਕਜਲੁ ਦਿਹ ਵੀਹ ਘਸਣੀ ਰਵਾਲ ਰਖਣੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀਉ ਕਿਆ ਦਸਤਖਤ ਕਾ ਨਕਲ ਥਾ ਥਾ ਤਿਸ ਕਾ ਨਕਲ ਨਕਲ ਕਾ ਨਕਲੁ॥ ਇਹ ਵਿਧੀ ਲੰਦਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪਏ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ੧੭੨੭ ਈਸਵੀ ਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਬੀੜ ਦੇ ਅਖੀਰ ਚ ਦਰਜ ਹੈ।</poem>}} '''ਕਵਿਤਾ ਕੀ ਬਿਧਿ''' {{Block center|<poem>੧ ਕਜਲਰੇਖ ਵਜ਼ਨ ੧ ਬੋਲ ੨ ਕਿਕਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਕ ਰਤੀ ਮਨਢੰਗਾ ਇਕ ਰਤੀ ਬਿਰਹੜਾ॥ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਿੱਟੀ ਕਾ ਭਾਂਡਾ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਲਕੜੀ ਦੂਰ ਕਾ ਕੱਜਲ ਨਿਸਦਿਨ ਸਿਮਰਨੀ ਰਵਾਲ ਰੱਖਣੀ ਨਾਮਾਲੂਮ ਕੇ ਦਸਤਖਤ ਕਾ ਨਕਲ ਥਾ ਥਾ ਤਿਸ ਕਾ ਨਕਲੁ ਨਕਲ ਕਾ ਨਕਲੁ॥ ੧੯੯੮</poem>}} ਬੋਲੁ ਇੱਕ ਦਵਾ ਹੈ ਇਸਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਨਾਉਂ Myrrh ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰ ਹੈ. ਵੈਦਯਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ ਹੈ. ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਸਿਵਰਧਨ ਭੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ. ਭੰਗਰਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਉਂ ਮਸਰਾਜ ਹੈ, ਪੰਧਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸਦੀ ਜੜ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਅਨੇਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ. ਪੁਰਾਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰਸ ਪਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਰਸ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਬਾਲ ਚਿੱਟੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਰ ਇਸ ਕਾਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਰੇਜਨ ਭੀ ਹੈ. Verbesina prostrata ਦੱਖਣੀ ਖੁਰਚਣੀ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਫੁੱਲ ਉਤਾਰ ਲੈਣਾ, - ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ {{nop}}<noinclude></noinclude> r47b4q36xr1mmv3sfpaz4qtzqiwk8hr 233475 233474 2026-09-01T07:29:32Z Harchand Bhinder 2624 233475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>'''ਸਿਆਹੀ ਕੀ ਬਿਧਿ''' {{Block left|<poem>੧ ਸਿਰਿਸਾਹੀ ਕਜਲ ਵਜਨ ੧ ਬੋਲੁ ੨ ਗੂੰਦ ਕਿਕਰ ਕਾ ਇਕ ਰਤੀ ਲਾਜਵਰਦ ਇਕ ਰਤੀ ਸੁਇਨਾ॥ ਬਿਜੇਸਾਰ ਕਾ ਪਾਣੀ ਤਾਮੇ ਕਾ ਭਾਂਡਾ ਨਿਮੂ ਕੀ ਲਕੜੀ ਦੂਰ ਕਾ ਕਜਲੁ ਦਿਹ ਵੀਹ ਘਸਣੀ ਰਵਾਲ ਰਖਣੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀਉ ਕਿਆ ਦਸਤਖਤ ਕਾ ਨਕਲ ਥਾ ਥਾ ਤਿਸ ਕਾ ਨਕਲ ਨਕਲ ਕਾ ਨਕਲੁ॥ ਇਹ ਵਿਧੀ ਲੰਦਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪਏ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ੧੭੨੭ ਈਸਵੀ ਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਬੀੜ ਦੇ ਅਖੀਰ ਚ ਦਰਜ ਹੈ।</poem>}} '''ਕਵਿਤਾ ਕੀ ਬਿਧਿ''' {{Block center|<poem>੧ ਕਜਲਰੇਖ ਵਜ਼ਨ ੧ ਬੋਲ ੨ ਕਿਕਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਕ ਰਤੀ ਮਨਢੰਗਾ ਇਕ ਰਤੀ ਬਿਰਹੜਾ॥ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਿੱਟੀ ਕਾ ਭਾਂਡਾ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਲਕੜੀ ਦੂਰ ਕਾ ਕੱਜਲ ਨਿਸਦਿਨ ਸਿਮਰਨੀ ਰਵਾਲ ਰੱਖਣੀ ਨਾਮਾਲੂਮ ਕੇ ਦਸਤਖਤ ਕਾ ਨਕਲ ਥਾ ਥਾ ਤਿਸ ਕਾ ਨਕਲੁ ਨਕਲ ਕਾ ਨਕਲੁ॥ ੧੯੯੮ </poem>}} ਬੋਲੁ ਇੱਕ ਦਵਾ ਹੈ ਇਸਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਨਾਉਂ Myrrh ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰ ਹੈ. ਵੈਦਯਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ ਹੈ. ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਸਿਵਰਧਨ ਭੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ. ਭੰਗਰਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਉਂ ਮਸਰਾਜ ਹੈ, ਪੰਧਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸਦੀ ਜੜ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਅਨੇਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ. ਪੁਰਾਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰਸ ਪਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਰਸ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਬਾਲ ਚਿੱਟੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਰ ਇਸ ਕਾਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਰੇਜਨ ਭੀ ਹੈ. Verbesina prostrata ਦੱਖਣੀ ਖੁਰਚਣੀ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਫੁੱਲ ਉਤਾਰ ਲੈਣਾ, - ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ {{nop}}<noinclude></noinclude> foxh4r85zs7myqvc2b2t6h6ser8tvli 233477 233475 2026-09-01T07:33:01Z Harchand Bhinder 2624 233477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>'''ਸਿਆਹੀ ਕੀ ਬਿਧਿ''' {{Block left|<poem>੧ ਸਿਰਿਸਾਹੀ ਕਜਲ ਵਜਨ ੧ ਬੋਲੁ ੨ ਗੂੰਦ ਕਿਕਰ ਕਾ ਇਕ ਰਤੀ ਲਾਜਵਰਦ ਇਕ ਰਤੀ ਸੁਇਨਾ॥ ਬਿਜੇਸਾਰ ਕਾ ਪਾਣੀ ਤਾਮੇ ਕਾ ਭਾਂਡਾ ਨਿਮੂ ਕੀ ਲਕੜੀ ਦੂਰ ਕਾ ਕਜਲੁ ਦਿਹ ਵੀਹ ਘਸਣੀ ਰਵਾਲ ਰਖਣੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀਉ ਕਿਆ ਦਸਤਖਤ ਕਾ ਨਕਲ ਥਾ ਥਾ ਤਿਸ ਕਾ ਨਕਲ ਨਕਲ ਕਾ ਨਕਲੁ॥ ਇਹ ਵਿਧੀ ਲੰਦਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪਏ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ੧੭੨੭ ਈਸਵੀ ਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਬੀੜ ਦੇ ਅਖੀਰ ਚ ਦਰਜ ਹੈ।</poem>}} '''ਕਵਿਤਾ ਕੀ ਬਿਧਿ'''</br> {{gap}}੧ ਕਜਲਰੇਖ ਵਜ਼ਨ</br> {{gap}}੧ ਬੋਲ</br> {{gap}}੨ ਕਿਕਰ ਦੇ ਫੁੱਲ</br> {{gap}}ਇਕ ਰਤੀ ਮਨਢੰਗਾ</br> {{gap}}ਇਕ ਰਤੀ ਬਿਰਹੜਾ॥ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਿੱਟੀ ਕਾ ਭਾਂਡਾ</br> {{gap}}ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਲਕੜੀ ਦੂਰ ਕਾ ਕੱਜਲ</br> {{gap}}ਨਿਸਦਿਨ ਸਿਮਰਨੀ ਰਵਾਲ ਰੱਖਣੀ</br> {{gap}}ਨਾਮਾਲੂਮ ਕੇ ਦਸਤਖਤ ਕਾ ਨਕਲ ਥਾ ਥਾ</br> {{gap}}ਤਿਸ ਕਾ ਨਕਲੁ ਨਕਲ ਕਾ ਨਕਲੁ॥ ੧੯੯੮</br> ਬੋਲੁ ਇੱਕ ਦਵਾ ਹੈ ਇਸਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਨਾਉਂ Myrrh ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰ ਹੈ. ਵੈਦਯਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ ਹੈ. ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਸਿਵਰਧਨ ਭੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ. ਭੰਗਰਾ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਉਂ ਮਸਰਾਜ ਹੈ, ਪੰਧਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸਦੀ ਜੜ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਅਨੇਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ. ਪੁਰਾਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰਸ ਪਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਰਸ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਬਾਲ ਚਿੱਟੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਰ ਇਸ ਕਾਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਰੇਜਨ ਭੀ ਹੈ. Verbesina prostrata ਦੱਖਣੀ ਖੁਰਚਣੀ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਫੁੱਲ ਉਤਾਰ ਲੈਣਾ, - ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ {{nop}}<noinclude></noinclude> el9xxmrzk460dvakcmk8zk89y5pn1yf 250 70354 233478 232185 2026-09-01T07:34:34Z Harchand Bhinder 2624 233478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੨੯}}</noinclude>{{larger|'''ਨਨਕਾਣਾ'''}} {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਨਨਕਾਣਾ ਧੁਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਨਕਾਣਾ ਹੈ ਨਨਕਾਣਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ ਕੁੱਲ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ ਨਨਕਾਣਾ ਘਰ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ ਏਥੇ ਰਿਜ਼ਕ ਦਾ ਖੇਤ ਸਦਾ ਹੀ ਹਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਬਿਰਛਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਖੜ੍ਹੋਤੀ ਇੱਕੋ ਥਾਵੇਂ ਏਥੇ ਹਰ ਪਲ ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਪਹਿਰ ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਏਥੇ ਰਬਾਬ ਵਜਾਏ ਮਰਦਾਨਾ ਬਾਬਾ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਸੁਣਿਐਂ ਏਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੋਹ ਨਈਂ ਸਕਦਾ ਕਾਲ਼ ਇਹ ਨਨਕਾਣਾ ਹੈ</poem>}}<noinclude></noinclude> i7c3ejfyqggauzwd0py7a46sso72mno 250 70356 233484 232222 2026-09-01T10:58:44Z Harchand Bhinder 2624 233484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੩੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਪੋਥੀ'''}} {{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਪੋਥੀ ਰੱਬ ਦੀ ਦੇਹੀ ਧੰਨੁ ਸੁ ਅੱਖਰ ਸ਼ਬਦ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਕਾਤਬ ਧੰਨੁ ਲਿਖਾਰੀ ਜਿਸ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਧੰਨੁ ਲਿਖਿਆ ਵਾਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਧੰਨੁ ਪਾਠੀ ਪਾਠ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਧੰਨੁ ਸਰੋਤਾ ਜਿਸਦੇ ਕੰਨੀਂ ਰਿਸਦੀ ਵਾਣੀ ਧੰਨੁ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋ ਪੋਥੀ ਛੁਹੰਦੇ ਹੱਥ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੋਥੀ ਛੋਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪੋਥੀ ਹੋਣੀ ਧੰਨੁ ਸੁ ਹੱਥ ਸਭ ਕੁਛ ਸਾਜਣ ਵਾਲ਼ਾ </poem>}}<noinclude></noinclude> oa2e5x5yla4nswc7zroufhjrw8gvahm 250 70357 233485 232224 2026-09-01T11:00:02Z Harchand Bhinder 2624 233485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੩੫}}</noinclude>{{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਧੰਨੁ ਜਾਨਵਰ ਜਿਸਦੀ ਚਮੜੀ ਲੱਗੀ ਪੋਥੀ ਲੇਖੇ ਧੰਨੁ ਬਗੜ-ਮੰਜ ਜੋ ਗਲ਼ ਕੇ ਕਾਗਦੁ ਰੂਪ ਸਮਾਈ ਧੰਨੁ ਉਹ ਕਾਗਦੁ ਉੜਨ ਖਟੋਲਾ ਧੰਨੁ ਕਾਗਦੁ ਰਚੀ ਸਿਆਹੀ ਜਿਸਕੇ ਸਦਕੇ ਅੱਖਰ ਬਣਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਛ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਕੁਛ ਉਸ ਮਾਹੀਂ ਧੰਨੁ ਘੁਮਿਆਰ ਜਿਸ ਰੋਸ਼ਨਾਈ ਦਵਾਤ ਬਣਾਈ ਧੰਨੁ ਸੁ ਕਲਮ ਕਿਸ ਕੀਏ 'ਸ਼ਨਾਨਾ ਧੰਨ ਚਮਿਆਰ ਜਿਸਨੇ ਚਮੜਾ ਉਸ ਕੇ ਰੰਗ ਮੇਂ ਰਾਤਾ ਧੰਨੁ ਸੁ ਖੁਰਪੀ ਧੰਨੁ ਸੁ ਆਟਾ ਧਾਗਾ ਜਿਤ ਸੁਹਣੀ ਜਿਲਤ ਬੰਧਾਈ ਧੰਨੁ ਸੰਤੋਖੀ ਪੋਥੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਨੇਰ੍ਹਾ ਧੰਨੁ ਲਏ ਵਾਕ ਦਾ ਚਾਨਣ ਧੰਨੁ ਉਹ ਥਾਨ ਜਿਥੇ ਪੋਥੀ ਦਾ ਹੈ ਵਾਸਾ ਜਿਸ ਥਾਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਵਾਅਦਾ </poem>}}<noinclude></noinclude> pubexqp6wei0dtg2wrpxt8989yhnviw 250 70358 233486 232225 2026-09-01T11:01:49Z Harchand Bhinder 2624 233486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੩੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਗੁਰਮੁਖੀ'''}} {{dhr|5em}} {{Block center|<poem> ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੈ ਪੰਚਮੁਖੀ ਕੰਚਮੁਖੀ ਭਗਨਮੁਖੀ ਹੈ ਪਵਨਮੁਖੀ। ਜਲਮੁਖੀ ਥਲਮੁਖੀ ਹੈ ਨਭੋਮੁਖੀ। ਮੌਨਮੁਖੀ ਯੌਨਮੁਖੀ ਹੈ ਮਾਤਮੁਖੀ। ਹਰ ਜਾਤਿਮੁਖੀ ਪੁਸ਼ਪਮੁਖੀ ਲਿਪਤਮੁਖੀ ਹੈ ਸੁਪਤਮੁਖੀ। ਸੁਪਨਮੁਖੀ ਹੈ ਸੂਰਯਮੁਖੀ ਜਾਗ ਜਾਗ ਹੇ ਦਹਮੁਖ ਮੰਡਲ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> bituidjaras3kqufjvxd8ae5yq4umxv 250 70370 233487 232656 2026-09-01T11:05:24Z Harchand Bhinder 2624 233487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੩੯}}</noinclude>{{dhr|2em}} {{larger|'''ਲਿਖਣਸਰ'''}} {{Float left|{{smaller|ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੰਗਤੀਏ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਣੀ ਤੇ ਮਸ (ਸਿਆਹੀ) ਜਲ ਪਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਗੁਣੀ ਕਵੀਂਦਰ ਗਿਆਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ; ਇਥੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗੇਗੀ। - ਲਿਖਣਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਗਿਆਨ-ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੱਗੇ ਪਈ ਰੇਤ ਵਿਚ ਮਾਵਾਂ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਅੱਖਰ ਦਾ ਪੂਰਨਾ ਪਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਹੀ ਪੱਥਰ ਹੈ।}}}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਥਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਟਕਸਾਲ। ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਉਡੀਕਦੀ ਬਹੁੜੇਗਾ ਲਜਪਾਲ॥ ਸੰਗਤਾਂ ਸਰ ਨਿਵਾਂਦੀਆਂ, ਪੈਂਤੀ ਰੱਬ ਸਰੂਪ। ਚਾਨਣ ਚਸ਼ਮੇ ਫੁੱਟ ਰਹੇ, ਔਖਰ ਅਰਥ ਅਨੂਪ॥ ਕੌਤਕ ਕਦੇ ਨ ਮੁੱਕਦੇ, ਨਾ ਬਣਦੇ ਇਤਿਹਾਸ। ਸੱਚਾ ਬਣਦਾ ਜਾਂਵਦਾ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਮਿਥਿਹਾਸ॥ ਕੂੜ ਹਨੇਰੀ ਵਗ ਰਹੀ, ਦਿਨੇ ਪਈ ਹੈ ਰਾਤ। ਮੇਲੇ ਉੜਦੀ ਧੂੜ ਚੋਂ ਸੱਜਣ ਪਾਵਣ ਝਾਤ॥ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਈ ਜਾਂਵਦਾ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਬਿੰਦ। ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਸਿਮਟੇ ਇੱਕੋ ਬਿੰਦ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> la4npuugoragxasqtlkvbyfqtif7kzw 233488 233487 2026-09-01T11:06:31Z Harchand Bhinder 2624 233488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੩੯}}</noinclude>{{dhr|2em}} {{larger|'''ਲਿਖਣਸਰ'''}} {{Float left|{{smaller|ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੰਗਤੀਏ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਣੀ ਤੇ ਮਸ (ਸਿਆਹੀ) ਜਲ ਪਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਗੁਣੀ ਕਵੀਂਦਰ ਗਿਆਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ; ਇਥੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗੇਗੀ। - ਲਿਖਣਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਗਿਆਨ-ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੱਗੇ ਪਈ ਰੇਤ ਵਿਚ ਮਾਵਾਂ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਅੱਖਰ ਦਾ ਪੂਰਨਾ ਪਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰ ਹੀ ਪੱਥਰ ਹੈ।}}}} {{dhr|4em}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਥਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਟਕਸਾਲ। ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਉਡੀਕਦੀ ਬਹੁੜੇਗਾ ਲਜਪਾਲ॥ ਸੰਗਤਾਂ ਸਰ ਨਿਵਾਂਦੀਆਂ, ਪੈਂਤੀ ਰੱਬ ਸਰੂਪ। ਚਾਨਣ ਚਸ਼ਮੇ ਫੁੱਟ ਰਹੇ, ਔਖਰ ਅਰਥ ਅਨੂਪ॥ ਕੌਤਕ ਕਦੇ ਨ ਮੁੱਕਦੇ, ਨਾ ਬਣਦੇ ਇਤਿਹਾਸ। ਸੱਚਾ ਬਣਦਾ ਜਾਂਵਦਾ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਮਿਥਿਹਾਸ॥ ਕੂੜ ਹਨੇਰੀ ਵਗ ਰਹੀ, ਦਿਨੇ ਪਈ ਹੈ ਰਾਤ। ਮੇਲੇ ਉੜਦੀ ਧੂੜ ਚੋਂ ਸੱਜਣ ਪਾਵਣ ਝਾਤ॥ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਈ ਜਾਂਵਦਾ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਬਿੰਦ। ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਸਿਮਟੇ ਇੱਕੋ ਬਿੰਦ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> d07fbtib904dolx6ocxaaj5hgnpnf52 250 70371 233489 212449 2026-09-01T11:18:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{right|੪੧}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਕਲਗੀਧਰ ਬਿਰਾਜਦੇ ਲਿਖਣਸਰ ਦੀ ਝੀਲ। ਪਾਂਦੇ ਅੱਖਰ ਪਹਿਲੜਾ, ਭਰ ਕੇ ਮਸਿ ਅਨੀਲੁ॥ ਘੜ ਘੜ ਕਲਮਾਂ ਸੁੱਟਦੇ, ਕਰਦੇ ਜਲ ਪਰਵਾਹੁ। ਨਾਮ 'ਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਂਦੀਆਂ, ਕਰਸਨ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ॥ ਸਾਧ ਜਨ ਪਏ ਪੁੱਛਦੇ, ਹੁੰਦੇ ਬਹੁਤ ਹਰਾਨ। ਅੱਗੋਂ ਆਖਣ ਸਤਿਗੁਰੂ: ਇਹ ਬੀਜਕ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨੁ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਕਾਰਨ ਕਲਮ ਗਢ, ਦੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹਮ ਤਾਰ। ਸਿਖ ਸਖਾ ਇਤ ਪੜ੍ਹੇਂਗੇ, ਹਮਰੇ ਕਈ ਹਜਾਰ<ref>ਗੁਰਵਿਲਾਸ ਪਾਤਸਾਹੀ ੧੦</ref> ॥ ਦੀਪ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਜੀ ਮੋਤੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨਵੀਸ। ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲੇਖਦੇ, ਕੈਸੇ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ॥ ਏਸ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ ਹੈ, ਤਿੱਖੀ ਖੰਡਿਓਂ ਧਾਰ। ਡਾਢਾ ਬਿਖੜਾ ਪਾਵਣਾ ਇਸ ਲਿਖਣੀ ਦਾ ਸਾਰ॥ ਬੰਦ ਬੰਦ ਕਟਵਾਵਣਾ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰਨਾ ਸੀਅ। ਸਿਰ ਤਲੀ ਪਰ ਰੱਖਣਾ, ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ॥ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨ ਵਿਚ ਲੈ ਫ਼ਰਿਆਦ। ਕਦ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ ਕਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ॥ ਕੌਲ ਨਿਭਾਵਾਂ ਕਲਮ ਦਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਬਲ਼ਦੀ ਸਾਂਗ। ਏਸ ਕਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂਘ॥ ਕਾਗਤ ਮਿੱਟੀ, ਕੰਬਦੀ ਉਂਗਲ਼, ਅੱਖਰ ਏਕਮਕਾਰ। ਸਿੱਖਾਂ, ਭੁੱਲਾਂ, ਮੁੜ ਲਿਖਾਂ; ਜਨਮ ਲਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> svm7okrz7r8345in3fmfs1ei6gl14ci 250 70372 233490 231347 2026-09-01T11:31:17Z Harchand Bhinder 2624 233490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੪੩}}</noinclude>'''...''' {{dhr|5em}} {{Block center|<poem> ਚੰਨਣ ਫੁੱਲ ਖਿੜਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ ਕੰਜਕਾਂ ਨਾਵ੍ਹਣ ਚੱਲੀਆਂ ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ ਰਲ਼ ਕੇ ਹੇਕਾਂ ਲਾਵਣ ਰੱਥ ਯਾਰ ਦੀ ਖੈਰ ਮਨਾਵਣ{{gap}}ਜੀ ਓ ਬਾਬਲ ਘਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਆਈਆਂ ਪੁੰਨ ਕਮਾਵਣ ਚੱਲੀਆਂ ਕੰਜਕਾਂ ਨਾਵ੍ਹਣ ਚੱਲੀਆਂ ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ ਚੰਨਣ ਫੁੱਲ ਖਿੜਿਆ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਰਾਂਝਾ ਸੁੱਤਾ ਨਾਲ਼ ਸੁੱਤੀ ਉਹਦੀ ਵੰਝਲੀ ਜੀ ਓ ਸੀਤ ਨਦੀ ਵਿਚ ਬਲ਼ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਸੁੱਤੇ ਭਾਗ ਜਗਾਵਣ ਚੱਲੀਆਂ ਕੰਜਕਾਂ ਨਾਵ੍ਹਣ ਚੱਲੀਆਂ ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ ਚੰਨਣ ਫੁੱਲ ਖਿੜਿਆ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ{{gap}}ਜੀ ਓ </poem>}}<noinclude></noinclude> frlzjcgnghn2q9mhz12nniulvig0ccu 250 70373 233491 212548 2026-09-01T11:37:05Z Harchand Bhinder 2624 233491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{larger|'''ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ'''}}</br> Guru Granth has a thousand blank pages with the one song copied out on every page.</br> {{gap}}- Puran Singh, ''The Spirit of Oriental Poetry''</br> {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ ਦੇ ਹਰ ਪਤ੍ਰੇ 'ਤੇ ਹਰ ਖਿਣ ਓਹੀਓ ਗੀਤ ਬਣੇ ਤੇ ਫਿਰ ਖਿਰ ਜਾਵੇ ਕਦੇ ਪੈਂਤੀ ਵਿਚ{{gap}}ਕਦੇ ਬਾਵਨੀ{{gap}}ਕਦੇ ਨਿਰੰਖਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਰਾ ਸਮਾਂ ਧੜਕਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਆਖੇ - ਮੈਨੂੰ ਲਿਖ ਮੈਂ ਤੂੰ ਹੀ ਆਂ ਤੂੰ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸਿਆਣ ਹੁਕਮ ਦਾ ਬੱਧਾ ਸ਼ਾਇਰ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਫੇਰ ਲਿਖੇ ਪਾਠੀ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪਤ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ ਦਾ ਵਾਕ ਲਵੇ ਉਹ ਅਣਲਿਖੇ ਨੂੰ ਅਣਲਿਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਪੋਥੀ ਸੰਤੋਖਦਿਆਂ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਚ ਅਪਣੇ ਆਪ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਕਾਗਤ ਸਿਆਹੀ{{gap}}ਤੇ ਕਾਨੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪਤ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ </poem>}}<noinclude></noinclude> pid4tlc22hf2ut5xrpjsz4mkld84knt 233493 233491 2026-09-01T11:39:21Z Harchand Bhinder 2624 233493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{right|੪੫}}</noinclude>{{larger|'''ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ'''}}</br> Guru Granth has a thousand blank pages with the one song copied out on every page.</br> {{gap}}- Puran Singh, ''The Spirit of Oriental Poetry''</br> {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ ਦੇ ਹਰ ਪਤ੍ਰੇ 'ਤੇ ਹਰ ਖਿਣ ਓਹੀਓ ਗੀਤ ਬਣੇ ਤੇ ਫਿਰ ਖਿਰ ਜਾਵੇ ਕਦੇ ਪੈਂਤੀ ਵਿਚ{{gap}}ਕਦੇ ਬਾਵਨੀ{{gap}}ਕਦੇ ਨਿਰੰਖਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਰਾ ਸਮਾਂ ਧੜਕਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਆਖੇ - ਮੈਨੂੰ ਲਿਖ ਮੈਂ ਤੂੰ ਹੀ ਆਂ ਤੂੰ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸਿਆਣ ਹੁਕਮ ਦਾ ਬੱਧਾ ਸ਼ਾਇਰ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਫੇਰ ਲਿਖੇ ਪਾਠੀ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪਤ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ ਦਾ ਵਾਕ ਲਵੇ ਉਹ ਅਣਲਿਖੇ ਨੂੰ ਅਣਲਿਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਪੋਥੀ ਸੰਤੋਖਦਿਆਂ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਚ ਅਪਣੇ ਆਪ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਕਾਗਤ ਸਿਆਹੀ{{gap}}ਤੇ ਕਾਨੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਰੇ ਪਤ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ </poem>}}<noinclude></noinclude> 0knx4u2q0mm5cyb3vj77drhp05v4xya 250 70374 233494 232186 2026-09-01T11:42:08Z Harchand Bhinder 2624 233494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੪੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਗਾਏ ਸਮੀਨਾ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ'''}} {{dhr|4em}} {{Block center|<poem>ਗਾਏ ਸਮੀਨਾ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ ਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਲਿਆਂ ਸੀ ਸੁਪਨਾ ਮਾਂ ਸੁਣਦੀ ਸੀ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਜਾ ਕਰ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਬਹਿੰਦੀ ਦੇਖ ਲਵੇ ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਚਰੀ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਗਾਵੇ ਮਰਦਾਨਾ ਗਾਵੇ ਨਾਨਕ ਦੀਵਾਨਾ ਗਾਵੇ ਨਾਦ ਰਬਾਬੀ ਗਾਏ ਸਮੀਨਾ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਗਾਵੇ ਕੰਤ ਪਿਆਰਾ ਗਾਵੇ ਸੁਹਣੀ ਧੀ ਉਹ ਵੀ ਗਾਵੇ ਨਾਲ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਨਾਨਕ ਕੁੱਲ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਗਾਉਂਦੇ ਰੱਬ ਦੇ ਜੀਅ ਸ਼ਬਦ ਸਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਗਾਏ ਹਵਾ ਗਾਏ ਸਮਾਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਆਵਾਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ਼ਿਆਂ ਥੀਂ ਗਾਏ ਸਮੀਨਾ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ </poem>}}<noinclude></noinclude> 1cnz40j0tya7u6j91dhzpddibhpjcgs 250 70375 233496 232675 2026-09-01T11:47:34Z Harchand Bhinder 2624 233496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੪੯}}</noinclude>{{center|{{larger|'''ਬੀਬੀ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਬਾਬੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਏ... ਗਾ ਰਹੀ'''}}}} {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਪਣੇ ਸ਼ੁਹ ਨੂੰ ਤੜਫਦੀ {{center|ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ}} ਜੰਮਣ ਜੀਉਣ ਦੀ ਚੀਸ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਰਗਾਂ ਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਹਿਕ ਚੋਂ ਸਿੰਮਦੀ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਹਰ ਰੂਪ ਚ ਗਾ ਰਹੀ ਇਹ ਕੋਈ ਬਾਂਝ ਖਿਆਲਾਂ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸੁੱਖ ਸੁੱਖ ਰਹੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ ਸੋਹਣੀ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਸੁਹਾਗ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਹੁਣੇ ਗਰਭਣ ਹੋਈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇਹ ਹੁਣੇ ਮਾਂ ਬਣੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਾ ਹਉਕਾ ਹੈ ਇਹ ਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜ੍ਹਿਦੀ ਉਂਗਲ਼ ਫੜੀ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾਂ ਚਿਰੀਂ-ਵਿਛੁੰਨੀਆਂ ਕੂੰਜਾਂ ਮਿਲ਼ੀਆਂ ਭਿੰਨੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਕਿਸ ਛੇੜੀ ਰਬਾਬ ਇਹ ਪਰੀ ਕੌਣ ਹੈ ਬਾਬੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਰਹੀ ਰਾਤ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਤਾਰੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਬੀਬੀ ਬਾਬੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਰਹੀ </poem>}}<noinclude></noinclude> msrv0xvavgk3rh57vun7bsd25ngzbg3 233498 233496 2026-09-01T11:50:23Z Harchand Bhinder 2624 233498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੪੯}}</noinclude>{{center|{{larger|'''ਬੀਬੀ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਬਾਬੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਏ... ਗਾ ਰਹੀ'''}}}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਪਣੇ ਸ਼ੁਹ ਨੂੰ ਤੜਫਦੀ {{center|ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ}} ਜੰਮਣ ਜੀਉਣ ਦੀ ਚੀਸ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਰਗਾਂ ਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਹਿਕ ਚੋਂ ਸਿੰਮਦੀ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਹਰ ਰੂਪ ਚ ਗਾ ਰਹੀ ਇਹ ਕੋਈ ਬਾਂਝ ਖਿਆਲਾਂ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸੁੱਖ ਸੁੱਖ ਰਹੀ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੈ ਸੋਹਣੀ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਸੁਹਾਗ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਹੁਣੇ ਗਰਭਣ ਹੋਈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇਹ ਹੁਣੇ ਮਾਂ ਬਣੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਾ ਹਉਕਾ ਹੈ ਇਹ ਮਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜ੍ਹਿਦੀ ਉਂਗਲ਼ ਫੜੀ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾਂ ਚਿਰੀਂ-ਵਿਛੁੰਨੀਆਂ ਕੂੰਜਾਂ ਮਿਲ਼ੀਆਂ ਭਿੰਨੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਕਿਸ ਛੇੜੀ ਰਬਾਬ ਇਹ ਪਰੀ ਕੌਣ ਹੈ ਬਾਬੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਰਹੀ ਰਾਤ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਤਾਰੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਬੀਬੀ ਬਾਬੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਰਹੀ </poem>}}<noinclude></noinclude> pezijrwaqlb8o1tr9xn8eploejz9t0f 250 70376 233500 232723 2026-09-01T11:54:36Z Harchand Bhinder 2624 233500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|੫੧}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਭਿੰਨੀ ਰੈਣ ਵੇਲਾ'''}} {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਜਾਨ ਤਲੀ ਵਿਚ ਕੰਬੇ{{gap}}ਸੁਣ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿਹੜੇ ਦਿਲ ਨਾ ਗਾਉਂਦੀ ਬੀਬੀ ਸ਼ਬਦ ਬਾਬੇ ਦਾ ਮਨ ਮੈਲ਼ਾ ਸੱਚੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਣ ਜੋਗਾ ਮਰ ਜਾਣਾ ਤਨ ਬੋਲ ਅਮਰ ਕਿੰਜ ਸੁਣਸੀ ਇਸ ਵੇਲਾ ਭਿੰਨੀ ਰਾਤ ਇਹ ਤਾਰੇ ਬੋਲ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਏਸ ਚਮਕ ਵਿਚ ਦਿਸਦਾ ਕੁਛ ਨਾ ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਖੁੱਸਦਾ ਹੈ - ਕਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਜਿਸਦਾ ਲਿਖਿਆ ਰਹਿਣਾ ਅਜ਼ਲਾਂ ਤਾਈਂ ਸਭ ਖਿਰ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਨ ਹੋਣਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਨਾਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਨੋਖਾ ਬੰਦਾ ਆਇਆ ਸਾਹ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਸਾਹ ਨਾ ਬੜਾ ਨਤਾਣਾ ਅੰਞਾਣਾ ਨਾ ਜਾਣੇ ਅਸਗਾਹ ਦੀ ਥਾਹ ਨੂੰ ਕਿਣਕੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਕੋਹਤੂਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੇਲਾ ਓਹੀਓ ਜਾਣੇ ਮਾਣੇ ਜੋ ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਗੀਤ ਰੈਣ ਦਾ ਗਾਉਂਦਾ ਇਕ ਓਹੀਓ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਣਾ ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਮਗਰੋਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> ptxb4ih3f8r5h1n7n1ymiboz5wfcgty 233501 233500 2026-09-01T11:55:44Z Harchand Bhinder 2624 233501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੫੧}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਭਿੰਨੀ ਰੈਣ ਵੇਲਾ'''}} {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਜਾਨ ਤਲੀ ਵਿਚ ਕੰਬੇ{{gap}}ਸੁਣ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿਹੜੇ ਦਿਲ ਨਾ ਗਾਉਂਦੀ ਬੀਬੀ ਸ਼ਬਦ ਬਾਬੇ ਦਾ ਮਨ ਮੈਲ਼ਾ ਸੱਚੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਣ ਜੋਗਾ ਮਰ ਜਾਣਾ ਤਨ ਬੋਲ ਅਮਰ ਕਿੰਜ ਸੁਣਸੀ ਇਸ ਵੇਲਾ ਭਿੰਨੀ ਰਾਤ ਇਹ ਤਾਰੇ ਬੋਲ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਏਸ ਚਮਕ ਵਿਚ ਦਿਸਦਾ ਕੁਛ ਨਾ ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਖੁੱਸਦਾ ਹੈ - ਕਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਜਿਸਦਾ ਲਿਖਿਆ ਰਹਿਣਾ ਅਜ਼ਲਾਂ ਤਾਈਂ ਸਭ ਖਿਰ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਨ ਹੋਣਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣਾ ਇਹ ਨਾਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਨੋਖਾ ਬੰਦਾ ਆਇਆ ਸਾਹ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵਸਾਹ ਨਾ ਬੜਾ ਨਤਾਣਾ ਅੰਞਾਣਾ ਨਾ ਜਾਣੇ ਅਸਗਾਹ ਦੀ ਥਾਹ ਨੂੰ ਕਿਣਕੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਕੋਹਤੂਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੇਲਾ ਓਹੀਓ ਜਾਣੇ ਮਾਣੇ ਜੋ ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਗੀਤ ਰੈਣ ਦਾ ਗਾਉਂਦਾ ਇਕ ਓਹੀਓ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਣਾ ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਮਗਰੋਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> 4cnbbxoro55zgfbzj4qnxkbqfbnawwk 250 72716 233427 220105 2026-08-31T14:33:46Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸਕੇ। ਛੂਹ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਕੈਦ ਵਿਚ ਦਿਨ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਉਸ ਥਾਂ ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਓਥੇ ਹੁਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਛਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਜਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਵਿਚਾਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਹਕਣ ਜੋਗਾ ਹੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਏਨਾ ਜਬਰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਅਪਣੀ ਨਸਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। {{gap}}ਜੇਲਖ਼ਾਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਰਿਸਦੇ ਘਾਉ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਕੇ ਰੂਹ ਖਿੜ ਜਾਏ। ਉਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਟਾਲਸਟਾਇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਕੀ ਅਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਚ ਕਰੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਨਾਲ਼ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਉਣ ਦੀ ਖਿਮਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। {{gap}}ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ - ਅਜੀਬ, ਅਨੋਖੀ, ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ। ਪਾਲ ਪੀਟਰ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਹੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਬਣੇ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ, ਜਦ ਇਕ ਵੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।<noinclude>{{rh||61}}</noinclude> 9x2fvpal0b1thp4wjstdka49jktbh65 233428 233427 2026-08-31T14:34:16Z Tamanpreet Kaur 606 233428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸਕੇ। ਛੂਹ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਕੈਦ ਵਿਚ ਦਿਨ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਉਸ ਥਾਂ ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਓਥੇ ਹੁਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਛਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਜਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਵਿਚਾਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਹਕਣ ਜੋਗਾ ਹੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਏਨਾ ਜਬਰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਅਪਣੀ ਨਸਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। {{gap}}ਜੇਲਖ਼ਾਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਰਿਸਦੇ ਘਾਉ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਕੇ ਰੂਹ ਖਿੜ ਜਾਏ। ਉਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਟਾਲਸਟਾਇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਕੀ ਅਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਚ ਕਰੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਨਾਲ਼ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਉਣ ਦੀ ਖਿਮਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। {{gap}}ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ - ਅਜੀਬ, ਅਨੋਖੀ, ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ। ਪਾਲ ਪੀਟਰ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਹੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਬਣੇ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ, ਜਦ ਇਕ ਵੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।<noinclude>{{rh||61}}</noinclude> owv7z8mbln4q7qpjngd1uu61t5k7zbc 250 72721 233437 220110 2026-09-01T04:47:15Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kuldeep (Punjabi Wikimedians)" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੋਣੀ ਹੈ, ਅਜ਼ੀਅਤ ਹੈ, ਮੌਤ ਹੈ। {{gap}}ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਕੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਭਰਮ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਆਪੂੰ ਸਿਰਜੀ ਸ਼ੈਅ ' ਤੇ ਹੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ| ਕਵੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਅਪਣੀ ਹੀ ਸਿਰਜੀ ਕਿਰਤ ਦੁਆਲ਼ੇ ਵਲ਼ਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਤਕ ਰਸਾਈ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਸ ਅਜ਼ੀਅਤ ਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤਕ, ਸ਼ਬਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ; ਉਸ ਤਾਈਂ ਉਹ ਆਪ ਦੁਬਾਰਾ ਤਾਂ ਕੀ ਪਹੁੰਚੇਗਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪੁਜ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਤਾਂ ਵੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕੀ। ਇਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਤੇ ਇਹੀ ਜਗਿਆਸ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾ ਸਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਫ਼ੇਬ) ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਓਥੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ| ਜਿਥੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਓਥੇ ਗਤੀ ਨਹੀਂ| ਸ਼ੰਕਾ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ | ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੇ ਠੋਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਰਵਾਇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਮੂਰਤਤਾ ਤੇ ਅਣਯਥਾਰਥ ਏਸ ਲਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੁਰਯਵਾ ਹੋਏ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਗ਼ੈਰਯਥਾਰਥਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | [ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਯੂਗੋਸਲਾਵ ਚਿੰਤਕ ਮੀਹਾਈਲੋ ਮੀਹਾਈਲੋਵਿਚ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਰਸ਼ੀਅਨ ਥੀਮਜ਼, ਮੈਕਡੋਨਲਡ, ਲੰਡਨ, 1968, ਵਿਚ ਹੈ] {{gap}}ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਵੀ ਸਿਰਜਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਅਪਣੀ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਯਕੀਨ ਨ ਹੋਵੇ| ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਏਕਾਲਾਪ (ਮੋਨੋਲੰਗ) ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੀਰਾਨਿਆਂ ਚ ਵਿਚਰਦੇ ਇਕੱਲੇਕਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ | ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਏਸ ਇਕੱਲੇਕਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ।<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> qmc93vr74spsx43ccor1x6uelkpkefr 233446 233437 2026-09-01T06:09:12Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੋਣੀ ਹੈ, ਅਜ਼ੀਅਤ ਹੈ, ਮੌਤ ਹੈ। {{gap}}ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਕੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਭਰਮ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਆਪੂੰ ਸਿਰਜੀ ਸ਼ੈਅ 'ਤੇ ਹੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ। ਕਵੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਅਪਣੀ ਹੀ ਸਿਰਜੀ ਕਿਰਤ ਦੁਆਲ਼ੇ ਵਲ਼ਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਤਕ ਰਸਾਈ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਸ ਅਜ਼ੀਅਤ ਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤਕ, ਸ਼ਬਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ; ਉਸ ਤਾਈਂ ਉਹ ਆਪ ਦੁਬਾਰਾ ਤਾਂ ਕੀ ਪਹੁੰਚੇਗਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪੁਜ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਤਾਂ ਵੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕੀ। ਇਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਤੇ ਇਹੀ ਜਗਿਆਸਾ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾ ਸਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਫ਼ੇਥ) ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਓਥੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਥੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਓਥੇ ਗਤੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੰਕਾ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੇ ਠੋਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਰਵਾਇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਮੂਰਤਤਾ ਤੇ ਅਣਯਥਾਰਥ। ਏਸ ਲਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੁਰਯਵਾ ਹੋਏ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਗ਼ੈਰਯਥਾਰਥਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਯੂਗੋਸਲਾਵ ਚਿੰਤਕ ਮੀਹਾਈਲੋ ਮੀਹਾਈਲੋਵਿਚ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਰਸ਼ੀਅਨ ਥੀਮਜ਼, ਮੈਕਡੋਨਲਡ, ਲੰਡਨ, 1968, ਵਿਚ ਹੈ।] {{gap}}ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਵੀ ਸਿਰਜਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਅਪਣੀ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਯਕੀਨ ਨ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਏਕਾਲਾਪ (ਮੋਨੋਲੰਗ) ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੀਰਾਨਿਆਂ ਚ ਵਿਚਰਦੇ ਇਕੱਲੇਕਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਏਸ ਇਕੱਲੇਕਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ।<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> ci4yk1mjbo41bivkdwd5gbpkrxgrt9h 1728 73463 233492 233392 2026-09-01T11:38:07Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 /* ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ */ 233492 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ? ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)|ਇਸ ਸਫ਼ੇ]] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ। ਲਿੰਕ - https://w.wiki/THry == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} jb1hxfur7zds2awo6t5fbc612q099xj 233495 233492 2026-09-01T11:43:00Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 233495 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। == ਸਮਰਪਣ == ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਸਵ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[:w:user:param munde|ਪਰਮ ਮੁੰਡੇ]]) ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ 6500+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ? ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)|ਇਸ ਸਫ਼ੇ]] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ। ਲਿੰਕ - https://w.wiki/THry == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} 6hx0xrrn0ac13xx4gs8c0gjagyq0xd4 2 73755 233445 233378 2026-09-01T05:46:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233445 wikitext text/x-wiki {{fmbox | image =[[File:Paramjit Singh.jpg|100px|link=]] | imageright= [[File:Wikisource-logo.svg|70px|link=[[ਵਿਕੀਸਰੋਤ:Edit ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਮੁਹਿੰਮ]]]] | style = | textstyle = | text = <center>[[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।]]<br>(30 ਅਗਸਤ - 30 ਸਤੰਬਰ 2026)</center> }} 0bt1pwz24wp02mqqvj1z0qkkv9u2phu 250 73767 233418 2026-08-31T12:16:04Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ| ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਯਾਦ ਬਦਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ| ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਯਾਦ ਬਦਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੀ ਕਰੇ ਬੰਦਾ? ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਮਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਅਣਗਿਣਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ| ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਜੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ? {{gap}}ਊਲ-ਜਲੂਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ| ਪਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਨਹੀਂ| ਬੰਦਾ ਹੱਸਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੱਸਣ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੱਸਦੇ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਚ ਹੱਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ| ਪਰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬਹੁਤੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਹੀਣੇ ਬੰਦਿਆਂ, ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਹੈ? ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਕਚੁਐਲਿਟੀ) ਤੇ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਚ ਟਕਰਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਕੋਈ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਵਿਆਕਰਣ ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬੰਦੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਾਸ਼ਕ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ| ਜਦ ਇਹ ਤਰਤੀਬ, ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਗੈਨਸ਼ਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਵਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਨੁਹਾਰ ਚਿਤਵਣੀ। 43 -<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> 9q9rnhdpuys0x83uys2chywltee8gpg 250 73768 233420 2026-08-31T14:20:59Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਨਮਾਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਨਮਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਇਹਦੀ ਸੋਚ ਹੈ | ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਸੋਚੇਗਾ | ਅਤੇ ਇਹਨੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚੇਗਾ | ਜੇ ਮਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੋ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਉਹਦਾ ਅੱਧਾ-ਪਚੱਧਾ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਬੇਕਾਬੂ ਚੁੱਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇਕ ਆਦਮੀ ਹਾਂ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹਰਨਾਮ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (ਪੈਰਾਡੋਕ੍ਸ) ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਸ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂ ਪਰੋਸ ਕੇ ਦੇਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਕੀ ਆਖ ਕੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ| ਕਿਤੇ ਮਸਖਰਾ ਕਵੀ ਅਪਣੇ ਚਿੱਤੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਰਿਹਾ| ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? 67<noinclude>{{rh||67}}</noinclude> pndqb2rsmht7l3jsnu1wyc2mvm8t1uo 233455 233420 2026-09-01T06:41:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਨਮਾਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਮਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਇਹਦੀ ਸੋਚ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਸੋਚੇਗਾ। ਅਤੇ ਇਹਨੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚੇਗਾ। {{Block center|<poem>ਜੇ ਮਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੋ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਉਹਦਾ ਅੱਧਾ-ਪਚੱਧਾ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਲਈ </poem>}} ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਬੇਕਾਬੂ ਚੁੱਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇਕ ਆਦਮੀ ਹਾਂ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ </poem>}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (ਪੈਰਾਡੋਕ੍ਸ) ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਸ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂ ਪਰੋਸ ਕੇ ਦੇਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਕੀ ਆਖ ਕੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ ਮਸਖਰਾ ਕਵੀ ਅਪਣੇ ਚਿੱਤੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਰਿਹਾ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?<noinclude>{{rh||67}}</noinclude> epef4njszu6v1fz3zn2ij60f9fw9jwy 233456 233455 2026-09-01T06:42:27Z Tamanpreet Kaur 606 233456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਨਮਾਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਮਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਇਹਦੀ ਸੋਚ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਸੋਚੇਗਾ। ਅਤੇ ਇਹਨੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚੇਗਾ। {{Block center|<poem>ਜੇ ਮਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੋ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਉਹਦਾ ਅੱਧਾ-ਪਚੱਧਾ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਲਈ </poem>}} {{center|ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਬੇਕਾਬੂ ਚੁੱਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।}} {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇਕ ਆਦਮੀ ਹਾਂ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ </poem>}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (ਪੈਰਾਡੋਕ੍ਸ) ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਸ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂ ਪਰੋਸ ਕੇ ਦੇਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਕੀ ਆਖ ਕੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ ਮਸਖਰਾ ਕਵੀ ਅਪਣੇ ਚਿੱਤੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਰਿਹਾ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?<noinclude>{{rh||67}}</noinclude> mcgfezjg5xktymttgyw8ydpbok44by2 233457 233456 2026-09-01T06:42:48Z Tamanpreet Kaur 606 233457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਨਮਾਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਕ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਮਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਇਹਦੀ ਸੋਚ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਸੋਚੇਗਾ। ਅਤੇ ਇਹਨੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚੇਗਾ। {{Block center|<poem>ਜੇ ਮਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੋ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਉਹਦਾ ਅੱਧਾ-ਪਚੱਧਾ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਨ ਲਈ </poem>}} ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਬੇਕਾਬੂ ਚੁੱਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇਕ ਆਦਮੀ ਹਾਂ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ </poem>}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (ਪੈਰਾਡੋਕ੍ਸ) ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦਸ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਕਿਉਂ ਪਰੋਸ ਕੇ ਦੇਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਕੀ ਆਖ ਕੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ ਮਸਖਰਾ ਕਵੀ ਅਪਣੇ ਚਿੱਤੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖ ਰਿਹਾ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ?<noinclude>{{rh||67}}</noinclude> epef4njszu6v1fz3zn2ij60f9fw9jwy 250 73769 233421 2026-08-31T14:21:18Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿ । ਸ਼ਾ | ਨੀ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਐਬਸਰਡ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਚਲੰਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਐਬਸਰਡ ਸਾਹਿਤ ‘ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਬਸਰਡਟੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਤਰਕ ਹੈ| ਇਹ ਅਪਣੀ ਖ਼ਸਲਤ ਸਦਕਾ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਕਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ । ਸ਼ਾ | ਨੀ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਐਬਸਰਡ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਚਲੰਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਐਬਸਰਡ ਸਾਹਿਤ ‘ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਬਸਰਡਟੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਤਰਕ ਹੈ| ਇਹ ਅਪਣੀ ਖ਼ਸਲਤ ਸਦਕਾ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਵਜੋਂ। ਪਰ ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਪਤਾਸੇ ਘੋਲ਼ ਘੋਲ਼ ਕੇ ਪੀਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ੋਂ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ| ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਨਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਫੇਰ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ | ਇਹ ਅਧਰੰਗੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ| ਇਹ ਨਿਜ ਨੂੰ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹਦਾ ਘਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹਦਾ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤਰੀਵ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਇਸ ਦੋਹਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ | ਰੂਸੀ ਆਲੋਚਕ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਨੇ ਮਾਡਰਨਿਸਟਾਂ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੁੱਠਿਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੌਂਕਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਯਥਾਰਥਬੋਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਹਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਭਵਿਖ ਹੈ| ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਕੋ ਕਵਿਤਾ ‘ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ' ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਬੀਅ ਹਨ | ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ | ਪਰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹਰ ਸਤਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ | ਜਿਸਮ ਦੀ ਇਹ ਲਾਇਲਾਜ ਉਜਾੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ 68<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> 1g1g8ck0ztd3w8xssbl8252ch732cap 233438 233421 2026-09-01T04:47:31Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਐਬਸਰਡ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਚਲੰਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਐਬਸਰਡ ਸਾਹਿਤ ‘ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਬਸਰਡਟੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਤਰਕ ਹੈ| ਇਹ ਅਪਣੀ ਖ਼ਸਲਤ ਸਦਕਾ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਵਜੋਂ। ਪਰ ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਪਤਾਸੇ ਘੋਲ਼ ਘੋਲ਼ ਕੇ ਪੀਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ੋਂ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ| ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਨਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਫੇਰ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ | ਇਹ ਅਧਰੰਗੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ| ਇਹ ਨਿਜ ਨੂੰ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹਦਾ ਘਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹਦਾ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤਰੀਵ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਇਸ ਦੋਹਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ | ਰੂਸੀ ਆਲੋਚਕ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਨੇ ਮਾਡਰਨਿਸਟਾਂ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੁੱਠਿਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੌਂਕਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਯਥਾਰਥਬੋਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਹਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਭਵਿਖ ਹੈ| ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਕੋ ਕਵਿਤਾ ‘ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ' ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਬੀਅ ਹਨ | ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ | ਪਰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹਰ ਸਤਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ | ਜਿਸਮ ਦੀ ਇਹ ਲਾਇਲਾਜ ਉਜਾੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> 461lomfjckcpjdtitxxfg4hramc38ur 233458 233438 2026-09-01T06:47:18Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਐਬਸਰਡ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਚਲੰਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਐਬਸਰਡ ਸਾਹਿਤ 'ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਬਸਰਡਟੀ ਦਾ ਅਪਣਾ ਤਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਣੀ ਖ਼ਸਲਤ ਸਦਕਾ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਵਜੋਂ। ਪਰ ਇਨਡਿਫ਼ਰੈਂਟ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਪਤਾਸੇ ਘੋਲ਼ ਘੋਲ਼ ਕੇ ਪੀਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ਼ੋਂ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਰੰਗੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨਿਜ ਨੂੰ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹਦਾ ਘਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹਦਾ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤਰੀਵ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਇਸ ਦੋਹਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਰੂਸੀ ਆਲੋਚਕ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਨੇ ਮਾਡਰਨਿਸਟਾਂ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੁੱਠਿਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੌਂਕਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਯਥਾਰਥਬੋਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਹਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਭਵਿਖ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਕੋ ਕਵਿਤਾ 'ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ' ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਬੀਅ ਹਨ। ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹਰ ਸਤਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਜਿਸਮ ਦੀ ਇਹ ਲਾਇਲਾਜ ਉਜਾੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦੀਆਂ --- ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ</poem>}}<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> kjcykd7mizsdys939wa14jgogomb8xl 250 73770 233422 2026-08-31T14:21:35Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਆਓ ਪਾਰ ਕਰੀਏ ਸਾਡੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਊਰ ਦੀ ਨਹੀਂ| ਮੈਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉ ਨਜ਼ਰ ਨਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਆਓ ਪਾਰ ਕਰੀਏ ਸਾਡੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਊਰ ਦੀ ਨਹੀਂ| ਮੈਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ| ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਲਈ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ| ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਜੇ ਚਗਲ਼ੀ ਹੋਈ (ਵਲਗਰ) ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਰਵਉਚ ਸੱਤਾ ਰੱਬ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ | ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਣਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਸੰਦੇਹਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸਤਿ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੰਦੇਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦੀ| ਹਰਨਾਮ ਨੇ ਪਹਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ| ਇਸ ਸਦੀ ਦਾ ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਵੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਹੈ - ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ। ‘ਵਿਗਿਆਨਕ’ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਡੋਲਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | 69<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> 0r1le5cc4asl9t0ho8tsraputswz0yt 233439 233422 2026-09-01T04:47:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਆਓ ਪਾਰ ਕਰੀਏ {{gap}}ਸਾਡੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਊਰ ਦੀ ਨਹੀਂ| ਮੈਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ| ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਲਈ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ| ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਜੇ ਚਗਲ਼ੀ ਹੋਈ (ਵਲਗਰ) ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਰਵਉਚ ਸੱਤਾ ਰੱਬ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ | ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਣਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਸੰਦੇਹਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸਤਿ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੰਦੇਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦੀ| ਹਰਨਾਮ ਨੇ ਪਹਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ| ਇਸ ਸਦੀ ਦਾ ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਵੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਹੈ - ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ। ‘ਵਿਗਿਆਨਕ’ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਡੋਲਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ |<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> h670mkfkuv5qam1cou1q43z25qp254j 233462 233439 2026-09-01T06:59:21Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center।<poem>ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਆਓ ਪਾਰ ਕਰੀਏ</poem>}} {{gap}}ਸਾਡੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਊਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਲਈ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਜੇ ਚਗਲ਼ੀ ਹੋਈ (ਵਲਗਰ) ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਰਵਉਚ ਸੱਤਾ ਰੱਬ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਣਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਸੰਦੇਹਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸਤਿ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੰਦੇਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦੀ। ਹਰਨਾਮ ਨੇ ਪਹਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ। ਇਸ ਸਦੀ ਦਾ ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਵੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਹੈ - ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ। ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ - ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ। 'ਵਿਗਿਆਨਕ' ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਡੋਲਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> kobs9rucgyimz1mbxz6jakrwb2eskj9 233463 233462 2026-09-01T06:59:48Z Tamanpreet Kaur 606 233463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਥਰ ਰਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਆਓ ਪਾਰ ਕਰੀਏ</poem>}} {{gap}}ਸਾਡੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਊਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਰਕਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਲਈ ਹੈ; ਨਵੇਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਜੇ ਚਗਲ਼ੀ ਹੋਈ (ਵਲਗਰ) ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਰਵਉਚ ਸੱਤਾ ਰੱਬ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਣਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਸੰਦੇਹਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸਤਿ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੰਦੇਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦੀ। ਹਰਨਾਮ ਨੇ ਪਹਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ। ਇਸ ਸਦੀ ਦਾ ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਵੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਹੈ - ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ। ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ - ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ। 'ਵਿਗਿਆਨਕ' ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਡੋਲਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> k6zi6nj1o2t9i0svn0lgixptylzapqr 250 73771 233423 2026-08-31T14:21:48Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "8 ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>8 ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> q4g77lvxubyhc549yv2rdfkqgqhz98v 250 73772 233424 2026-08-31T14:22:38Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾਸਤਾਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਅਣਛਪੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਪਾਈ ਚਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ,..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾਸਤਾਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਅਣਛਪੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਪਾਈ ਚਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ, ਮਾਨਸਕ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਬਾਵਜੂਦ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸ੍ਵੈਕਥਨ ਲਿਖਾਂ | ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਲਾਲ ਦਾ ਕਿ ਇਹਦੇ ਸੈਕਥਨ ਸਦਕਾ ਇਹਦੀ ਤੇ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਤੇ ਲਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੋਧ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਜੱਟ ਗ਼ਲਬੇ ਵਾਲੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸੀ ਲਹਰ ਨੇ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕੁਹਜਾ ਪੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਬਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਬੰਧੇਜ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ‘ਵਿਗਿਆਨਕ" ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਢੀਆਂ-ਟੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ| ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਹ ਲਾਹਨਤ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ| ਸੰਨ 47 ਪਿੱਛੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਭੁਲਾ ਕੇ “ਅਗਾਂਹਵਧੂ’ ਲਹਰ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਨੀਚ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਹਸਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਚ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ; ਜਦ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ| ਇਸ ਆਪ-ਸਹੇੜੇ 71 "<noinclude>{{rh||71}}</noinclude> qkqmwsjfsj32xs0b20xlgm4pazexhej 233440 233424 2026-09-01T04:48:02Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾਸਤਾਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਅਣਛਪੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਪਾਈ ਚਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ, ਮਾਨਸਕ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਬਾਵਜੂਦ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸ੍ਵੈਕਥਨ ਲਿਖਾਂ | ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਲਾਲ ਦਾ ਕਿ ਇਹਦੇ ਸੈਕਥਨ ਸਦਕਾ ਇਹਦੀ ਤੇ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਤੇ ਲਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੋਧ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਜੱਟ ਗ਼ਲਬੇ ਵਾਲੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸੀ ਲਹਰ ਨੇ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕੁਹਜਾ ਪੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਬਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਬੰਧੇਜ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ‘ਵਿਗਿਆਨਕ" ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਢੀਆਂ-ਟੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ| ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਹ ਲਾਹਨਤ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ| ਸੰਨ 47 ਪਿੱਛੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਭੁਲਾ ਕੇ “ਅਗਾਂਹਵਧੂ’ ਲਹਰ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਨੀਚ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਹਸਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਚ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ; ਜਦ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ| ਇਸ ਆਪ-ਸਹੇੜੇ<noinclude>{{rh||71}}</noinclude> 7oicowgis5u04uiq3dd5c2yxe0oylxt 233481 233440 2026-09-01T08:42:10Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾਸਤਾਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਅਣਛਪੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਪਾਈ ਚਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: {{Block center।<poem>ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ, ਮਾਨਸਕ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਬਾਵਜੂਦ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸ੍ਵੈਕਥਨ ਲਿਖਾਂ ।</poem>}} ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਲਾਲ ਦਾ ਕਿ ਇਹਦੇ ਸ੍ਵੈਕਥਨ ਸਦਕਾ ਇਹਦੀ ਤੇ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਤੇ ਲਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੋਧ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਜੱਟ ਗ਼ਲਬੇ ਵਾਲੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸੀ ਲਹਰ ਨੇ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕੁਹਜਾ ਪੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਬਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਬੰਧੇਜ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ 'ਵਿਗਿਆਨਕ' ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਢੀਆਂ-ਟੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਹ ਲਾਹਨਤ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸੰਨ 47 ਪਿੱਛੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਭੁਲਾ ਕੇ 'ਅਗਾਂਹਵਧੂ' ਲਹਰ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਨੀਚ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਹਸਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਚ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ; ਜਦ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ। ਇਸ ਆਪ-ਸਹੇੜੇ<noinclude>{{rh||71}}</noinclude> kwjnrq0it8k3c80jlzdj6qnfnj9iigv 233482 233481 2026-09-01T08:42:53Z Tamanpreet Kaur 606 233482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਦਾਸਤਾਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਅਣਛਪੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਪਾਈ ਚਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ, ਮਾਨਸਕ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਬਾਵਜੂਦ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸ੍ਵੈਕਥਨ ਲਿਖਾਂ।</poem>}} ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਲਾਲ ਦਾ ਕਿ ਇਹਦੇ ਸ੍ਵੈਕਥਨ ਸਦਕਾ ਇਹਦੀ ਤੇ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਤੇ ਲਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜ਼ਾਤਪਾਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੋਧ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਸਮਾਜੀ ਲਾਹਨਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਜੱਟ ਗ਼ਲਬੇ ਵਾਲੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਿਆਸੀ ਲਹਰ ਨੇ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕੁਹਜਾ ਪੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਬਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਬੰਧੇਜ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ 'ਵਿਗਿਆਨਕ' ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਢੀਆਂ-ਟੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਹ ਲਾਹਨਤ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸੰਨ 47 ਪਿੱਛੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਭੁਲਾ ਕੇ 'ਅਗਾਂਹਵਧੂ' ਲਹਰ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਨੀਚ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਹਸਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਚ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ; ਜਦ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ। ਇਸ ਆਪ-ਸਹੇੜੇ<noinclude>{{rh||71}}</noinclude> btqusy6zokqiwulcsq936pysbs4yo8p 250 73773 233425 2026-08-31T14:22:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਦਮਨ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਸ਼ੋਰ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਹਰਲਾ ਰੌਲ਼ਾ ਆਖ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅੰਦਰਲੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਖ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਕਈ ਕਵੀ ਮਾਨਸਕ ਰੋਗ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਕੁਝ ਸੂਝਵਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਦਮਨ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਸ਼ੋਰ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਹਰਲਾ ਰੌਲ਼ਾ ਆਖ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅੰਦਰਲੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਖ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਕਈ ਕਵੀ ਮਾਨਸਕ ਰੋਗ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਕੁਝ ਸੂਝਵਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਮਰਦ-ਇ-ਮੋਮਨ ਯਾਨੀ ਸੁਪਰਮੈਨ ਵਾਲ਼ੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਦਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੀਣਭਾਵ ਸੀ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਵਾਂਙ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ: ਮਾਣਸ ਜਨਮ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਵਾਂ/ ਏਸ ਹੀ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਚ ਆਵਾਂ/ / ਵੱਢੀਟੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਢੋਟੁੱਕੇ ਘਰ ਵਿਚ/ ਵੱਢੀਟੁੱਕੀ ਜਾਤ ਦਾ ਮੈਂ ਅਖਵਾਵਾਂ... ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਚਮਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਆਈ ਹੈ। ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਹੜੇ, ਸਕੂਲ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਪੁਲਸ ਦੇ ਜ਼ਾਤ ਅਭਿਮਾਨ ਬਾਰੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ| ਓਥੇ ਖੇਡਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕੁਝ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਜੇਹੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਘਟੀਆਪਣ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਸੀ।. [ਛੇਵੀਂ ਸਤਵੀਂ ਚ] ਟਰੇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਭਗਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ ਜੋ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਥੱਲੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਮਾਨ ਪਿਆ ਸੀ | ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ਼ ਜਮਾਤ ਦੇ ਇਨਚਾਰਜ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬਾਕੀ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ 72<noinclude>{{rh||72}}</noinclude> i1vu423ej70g2ku4ht7uxfu091gzgoz 233441 233425 2026-09-01T04:48:11Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਦਮਨ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਸ਼ੋਰ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਹਰਲਾ ਰੌਲ਼ਾ ਆਖ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅੰਦਰਲੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਖ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਕਈ ਕਵੀ ਮਾਨਸਕ ਰੋਗ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਕੁਝ ਸੂਝਵਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਮਰਦ-ਇ-ਮੋਮਨ ਯਾਨੀ ਸੁਪਰਮੈਨ ਵਾਲ਼ੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਦਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੀਣਭਾਵ ਸੀ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਵਾਂਙ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ: ਮਾਣਸ ਜਨਮ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਵਾਂ/ ਏਸ ਹੀ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਚ ਆਵਾਂ/ / ਵੱਢੀਟੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਢੋਟੁੱਕੇ ਘਰ ਵਿਚ/ ਵੱਢੀਟੁੱਕੀ ਜਾਤ ਦਾ ਮੈਂ ਅਖਵਾਵਾਂ... {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਚਮਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਆਈ ਹੈ। ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਹੜੇ, ਸਕੂਲ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਪੁਲਸ ਦੇ ਜ਼ਾਤ ਅਭਿਮਾਨ ਬਾਰੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ| ਓਥੇ ਖੇਡਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕੁਝ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਜੇਹੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਘਟੀਆਪਣ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਸੀ।. [ਛੇਵੀਂ ਸਤਵੀਂ ਚ] ਟਰੇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਭਗਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ ਜੋ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਥੱਲੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਮਾਨ ਪਿਆ ਸੀ | ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ਼ ਜਮਾਤ ਦੇ ਇਨਚਾਰਜ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬਾਕੀ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||72}}</noinclude> euayis37g4auafn84zjceocmehe0k5b 233483 233441 2026-09-01T09:07:11Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਦਮਨ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਸ਼ੋਰ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਹਰਲਾ ਰੌਲ਼ਾ ਆਖ਼ਰ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅੰਦਰਲੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਰਖ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਕਈ ਕਵੀ ਮਾਨਸਕ ਰੋਗ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਕੁਝ ਸੂਝਵਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਮਰਦ-ਇ-ਮੋਮਨ ਯਾਨੀ ਸੁਪਰਮੈਨ ਵਾਲ਼ੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਦਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੀਣਭਾਵ ਸੀ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਬੀਰ ਰਵਿਦਾਸ ਵਾਂਙ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ: ''ਮਾਣਸ ਜਨਮ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਵਾਂ/ ਏਸ ਹੀ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਚ ਆਵਾਂ/ / ਵੱਢੀਟੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਢੋਟੁੱਕੇ ਘਰ ਵਿਚ/ ਵੱਢੀਟੁੱਕੀ ਜਾਤ ਦਾ ਮੈਂ ਅਖਵਾਵਾਂ...'' {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਚਮਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਆਈ ਹੈ। ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਹੜੇ, ਸਕੂਲ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਪੁਲਸ ਦੇ ਜ਼ਾਤ ਅਭਿਮਾਨ ਬਾਰੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ। ਓਥੇ ਖੇਡਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕੁਝ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਜੇਹੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਘਟੀਆਪਣ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਸੀ।..[ਛੇਵੀਂ ਸਤਵੀਂ ਚ] ਟਰੇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਭਗਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ ਜੋ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਥੱਲੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਮਾਨ ਪਿਆ ਸੀ। ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ਼ ਜਮਾਤ ਦੇ ਇਨਚਾਰਜ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬਾਕੀ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ</poem>}}<noinclude>{{rh||72}}</noinclude> n40ujixtvuabtnmn0lnpyum1jmlstt7 250 73774 233426 2026-08-31T14:23:23Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਘਰ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ।ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਜ਼ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਰਖਦਾ ਸਾਂ, ਉਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਘਰ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ।ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਜ਼ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਰਖਦਾ ਸਾਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਢੰਗ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੋਈ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ | ਪਰ ਡਰਾਮਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਛਾਂਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਫੇਰ ਲਾਲ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਕਿ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ| ਉਸ ਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਉਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿਚ ਘੁਸੇੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਲਾਲ ਰਾਮਲੀਲਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: “ਇਕ ਲੜੀ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪਈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਜੋ ਮੈਥੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ - ਚਿੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ| [ਮੈਂ] ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਖਾ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਸਗੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਾਂ।' ਲਾਲ ਸ਼ਤਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਤੁਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ 73<noinclude>{{rh||73}}</noinclude> sev1qaysy0578ppk9o06dwmux94am2h 233442 233426 2026-09-01T04:48:21Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਘਰ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ।ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਜ਼ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਰਖਦਾ ਸਾਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਢੰਗ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੋਈ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ | ਪਰ ਡਰਾਮਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਛਾਂਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਫੇਰ ਲਾਲ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ‘ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਕਿ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ| ਉਸ ਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਉਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿਚ ਘੁਸੇੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਲਾਲ ਰਾਮਲੀਲਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: “ਇਕ ਲੜੀ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪਈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਜੋ ਮੈਥੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ ਚਿੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ| [ਮੈਂ] ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਖਾ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਸਗੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਾਂ।' ਲਾਲ ਸ਼ਤਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਤੁਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ 73<noinclude>{{rh||73}}</noinclude> lmejswqy89953fdtmjwarna7n1elwxq