ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 8 7074 233628 128714 2026-09-02T06:54:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233628 wikitext text/x-wiki {{fmbox | image =[[File:Paramjit Singh.jpg|100px|link=]] | imageright= [[File:Wikisource-logo.svg|70px|link=[[ਵਿਕੀਸਰੋਤ:Edit ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਮੁਹਿੰਮ]]]] | style = | textstyle = | text = <center>[[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।]]<br>(30 ਅਗਸਤ - 30 ਸਤੰਬਰ 2026)</center> }} 0bt1pwz24wp02mqqvj1z0qkkv9u2phu 233629 233628 2026-09-02T06:54:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233629 wikitext text/x-wiki {{fmbox | image =[[File:Paramjit Singh.jpg|100px|link=]] | imageright= [[File:Wikisource-logo.svg|70px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center>[[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।]]<br>(30 ਅਗਸਤ - 30 ਸਤੰਬਰ 2026)</center> }} 598al4rsgw7r4b69fr6tfq3875cp136 233631 233629 2026-09-02T06:58:36Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233631 wikitext text/x-wiki <div style="display:flex; flex-direction:row; border:1px solid #a2a9b1; justify-content:space-around; align-items:center"> <div style="">[[File:Paramjit Singh.jpg|100px|link=]]</div> <div style="text-align:center;"><p style="font-weight:bold;"><center>[[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (ਅਗਸਤ 2026)|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।]]<br>(30 ਅਗਸਤ - 30 ਸਤੰਬਰ 2026)</center> </div> <div style="">[[File:Wikisource-logo.svg|70px|link=]]</div> </div> jigm9q9ym4v3c5qcho5egllz8rc1vr4 250 7755 233565 78829 2026-09-01T14:23:02Z Parmjit kaur rao 477 233565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਮੁਖਬੰਧ}}}}<br />{{gap}} ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰ-ਕਢਵੇਂ ਨਮੂਨੇ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪਰੋ ਲਏ ਜਾਣ। <br />{{gap}}ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁਢ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਨੋਟ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਚੋਲੀਏ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਤਦ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਣਾਂ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖੈਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨਾ ਸਿਖਣ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਅਤੇ ਕਠਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ।<br>{{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੀ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ। {{right|ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ}}<noinclude>{{rh|||੭}}</noinclude> czmm9hytxufg146gub4ejvgdh69kbsx 233566 233565 2026-09-01T14:23:20Z Parmjit kaur rao 477 233566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਮੁਖਬੰਧ}}}}<br />{{gap}} ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰ-ਕਢਵੇਂ ਨਮੂਨੇ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪਰੋ ਲਏ ਜਾਣ।<br />{{gap}}ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁਢ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਨੋਟ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਚੋਲੀਏ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਤਦ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਣਾਂ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖੈਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨਾ ਸਿਖਣ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ ਅਤੇ ਕਠਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ।<br>{{gap}}ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੀ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ। {{right|ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ}}<noinclude>{{rh|||੭}}</noinclude> m6duir3p01mdtjnodeo5jzny8i18l3u 250 7759 233568 78830 2026-09-01T14:27:22Z Parmjit kaur rao 477 233568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude> {{center|{{larger|'''ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ'''}}}}<br />{{gap}}ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ-ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ-ਕਹਾਣੀ ਹੁਣ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਉਪਜ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਹੋ ਕਿ ਇਹ ਏਸੇ ਸਦੀ ਦੀ ਹੀ ਜਨਮ-ਲੇਵਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਯੂਰਪੀਨ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੋਇਆ, ਏਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ-ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਉਮਰ ਚੌਥਾਈ ਸ਼ਿਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕਹੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੱਚੀ ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕਹਾਣੀ ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਪੰਚ ਭੌਤਕ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਨੁਖ ਨੇ ਅਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ?<br />{{gap}}ਉਤੇ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਉਪਜ ਬਾਰੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਓਦੋਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਜੀਵਣ ਅਜੇ ਅਚਰ ਜਾਂ ਅਹਿੱਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ, ਫੇਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਓਦੋਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੀਵਣ ਪਸ਼ ਜਾਤੀ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਸੀ ਤੇ ਅੰਤ<noinclude>{{rh|||੯}}</noinclude> s5qaygocv30901f7f74t14d6grmg69k 250 7761 233569 78871 2026-09-01T14:34:30Z Parmjit kaur rao 477 233569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਓਦੋਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਨੁਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹਾਲਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਨੋਖਾ ਹੀ ਲੱਛਣ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪਖ ਹਨ! ਇਕ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਾਪਰਨਾ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਬਿਆਨਣਾ ਜਾਂ ਵਾਪਰੇ ਦਾ ਵਿਰਤਾਂਤ। ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਾਪਰਨਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਕ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਦੂਜੇ ਪਦਾਰਥ ਉਤੇ ਕਰਮ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਏਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ। ਇਹੋ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਚਾਹੇ ਜਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਚਾਹੇ ਬਜਾਨ। ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਇਕ ਬੂੰਦ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਲ ਸਪਟੇ ਕਰਕੇ, ਹਲੋਰੈ ਖਾ ਕੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੋਟੀਆਂ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਬਰਫ ਬਣਾ ਕੇ ਡਿਗਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵਾਰ, ਫੇਰ ਪਾਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਿਘ ਨਾਲ । ਫੁਲਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਟੱਕਰਾਂ ਤੇ ਠੋਕਰਾਂ, ਕਿਧਰੇ ਹਲੇਰ ਤੇ ਝੂਟ, ਖੱਡਾਂ, ਕੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਮ ਕੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਤਲਜ ਜਾਂ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਰਾਹ...ਕਿੱਥੇ...ਕਿੱੱਥੇ...ਕੀ...ਕੀ... ਕਿਵੇਂ...ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਫੇਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਹੁ ਸਾਗਰ' ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਛੜੇ ਆਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਸੁਆਦਲਾ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਸਖਾਂਤਕ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਰੋਮਾਂਸ ਨਹੀਂ? ਫੇਰ ਕੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀਆਂ? ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨੇ ਕੌਣ? ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਵਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।<br />{{gap}}ਫੇਰ ਹੋਰ ਇਕ ਨਾਵਲ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਲਓ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ!<noinclude>{{rh|੧੦}}</noinclude> sd32wxjbdu7j2jfvvhcuuohdv25ublm 250 7780 233570 29030 2026-09-01T14:36:16Z Parmjit kaur rao 477 233570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Mr.Mani Raj Paul" /></noinclude><br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਭਏ ਕੀਟ ਪਤੰਗਾ । <br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਗਜ ਮੀਨ ਕੁਰੰਗਾ । <br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਪੰਖੀ ਸਰਪ ਹੋਇਓ । <br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਹੈਵਰ ਬ੍ਰਿਖ ਜੋਇਓ ।੧। <br>{{gap}}ਮਿਲ ਜਗਦੀਸ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬਰੀਆ । <br>{{gap}}ਚਿਰੰਕਾਲ ਇਹ ਦੇਹ ਸੰਜਰੀਆਂ।੧। ਰਹਾਉ । <br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਸੈਲ ਗਿਰਿ ਕਰਿਆ । <br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਗਰਭ ਹਿਰਿ ਖਰਿਆ । <br>{{gap}}ਕਈ ਜਨਮ ਸਾਖ ਕਰ ਉਪਾਇਆ । <br>{{gap}}ਲਖ ਚਉਰਾਸੀਹ ਜੋਨਿ ਭਰਮਾਇਆ । <br>{{gap}}ਜੀਵਆਤਮਾ ਦੇ ਏਸ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਵਧੀਆ "ਪਿਲਗਰਿਮਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸ" (Pilgrim's Progress) ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਾਹਨ ਬਨੀਅਨ ਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਵੇ । <br>{{gap}}ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਵਸਤੁ ਦਾ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਬੀਤੇ ਕਰਮ- ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾਵਲ ਅਜੇਹੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਰ ਬਝਵੀਂ ਲੜੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਓਦੋਂ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਏਥੇ ‘ਚਰ ਤੇ ਅਚਰ, ਜੀਵਣ ਸੀ ਭਾਵੇ ਓ ਮਨੁਖ ਜੀਵਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫੇਰ ਕਹਾਣੀ ਓਦੋਂ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਨੁਖੀ ਜੀਵਣ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ । ਇਹ ਸਚਿਆਈ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਢੁਕਦੀ ਹੈ । <br>{{gap}}ਏਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਮਨੁਖੀ ਜੀਵਣ ਦੇ<noinclude>{{rh|||੧੧}}</noinclude> svqwj1t9qii0pr1a1aa10vp4y17dov9 250 7781 233571 78874 2026-09-01T14:38:41Z Parmjit kaur rao 477 233571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ। ਮਨੁਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾਇਆ। ਬੋਲੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ! ਫੇਰ ਸਾਹਿੱਤ ਨੇ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਰੂਪ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ।<br />{{gap}}ਸੋ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਟਨਾਂ ਕਰਤੇ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਰਤਾਂਤ ਬਿਆਨਣ-ਮਾਧਿਅਮ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੋਲੀ ਸੈਨਤਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਾਪਰਨ ਇਕ ਪਰਕਿਰਤਕ ਸਚਿਆਈ ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਆਨਣ ਇਕ ਸਮਾਜਕ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੀ ਵੀ ਇਕ ਸਮਾਜਕ ਲੋੜ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਇਕ ਸਮਾਜਕ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਮਨੁਖ ਹੋਵੇ, ਜਾਣੀ ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਭੈਣ ਨਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਵਹੁਟੀ ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪੁੱਤ ਨਾ ਧੀ ਤੇ ਨਾ ਬੋਲੀ ਨਾ ਸਹੇਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਨਾ ਬੋਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕੋਈ 'ਬੋਲੀ' ਸਿਖੇਗਾ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਰਮ-ਪਰਿਤਕਰਮ, ਜਾਂ ਕਹੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਉਹ ਤਕੇਗਾ ਤੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਤਕ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਰਖੇਗਾ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਬਿਆਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਏਸ ਲਈ ਪਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀ ਤੇ ਫੇਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਸਮਾਜਕ ਲੋੜ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਾਡੇ ਜੀਵਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।<br />{{gap}}ਮੈਂ ਮਨੁਖ ਦੀ ਹਰ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਾਹਿੱਤ ਰਚਨਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਤੇ ਝੋਲੀ ਚੁਕਣਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ, ਚੁਗਲੀ, ਪਾੜ ਦੁਫਾੜ ਤੇ ਲੜਾਈ ਜੰਗ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਜੀਵਣ ਨਾਲ; ਨਹੀਂ ਉਸ ਦੇ<noinclude>{{rh|||੧੨}}</noinclude> jqb5tj88qrpqpwxjcw6v9sw5iln3006 250 7782 233572 229923 2026-09-01T14:39:52Z Parmjit kaur rao 477 233572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ । ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੈ । ਕੁੱਲੀ, ਜੁਲੀ, ਗੁੱਲ, ਪਾਣਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ | ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਲਾ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਕਲਾ, ਇਹ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ, ਇਹ ਕਰਮ, ਇਹ ਧਰਮ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਜੀਵਨ-ਰਖਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁਖ ਦੀ ਆਤਮ ਹਤਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸੂਲ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੇ ਮਰਨ-ਬ੍ਰਤ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਨੂੰ ਅੰਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜੀਵਣ ਰਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰਖਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਝੂਠਾ ਬਿਆਨ ਤੇ ਇਕ ਬੇਹੁਦਾ ਖਿਆਲ , ਇਕ ਅਸਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ-ਜੀਵਣ-ਵਿਗਿਆਨੀ-ਸਚਿਆਈ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ | <br>{{gap}}ਮਨੁਖ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਮਨੁਖ ਦੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਖਾਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਇਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੇਅੰਤ ਪਦਾਰਥ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਮਨੁਖ, ਤੀਵੀਆਂ, ਰਾਤੀ, ਰੂਤੀ, ਥਿਤੀ, ਵਾਰ, ਪਵਣ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਜੀਅ', ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲ' ਵਿਚ ਨੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੱਧੇ, ਮਨਖ ਲਈ ਗਿਰਦਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਨਖ ਵੀ ਨੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਖਾਣ, ਹੰਢਾਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸਦਾ ਇਸ ਚਕਰ ਵਿਚ ਪਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ-ਸਵੇਰ ਹੋਈ,<noinclude>{{rh|||੧੩}}</noinclude> pb7xdugyci30zja4khxy9jq5bfzhmhg 233573 233572 2026-09-01T14:42:06Z Parmjit kaur rao 477 233573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ । ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਹੈ । ਕੁੱਲੀ, ਜੁਲੀ, ਗੁੱਲ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ | ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਲਾ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਕਲਾ, ਇਹ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ, ਇਹ ਕਰਮ, ਇਹ ਧਰਮ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਜੀਵਨ-ਰਖਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਨੁਖ ਦੀ ਆਤਮ ਹਤਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸੂਲ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੇ ਮਰਨ-ਬ੍ਰਤ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਨੂੰ ਅੰਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜੀਵਣ ਰਖਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰਖਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਸਾਫ਼ ਝੂਠਾ ਬਿਆਨ ਤੇ ਇਕ ਬੇਹੁਦਾ ਖਿਆਲ , ਇਕ ਅਸਲੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ-ਜੀਵਣ-ਵਿਗਿਆਨੀ-ਸਚਿਆਈ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ | <br>{{gap}}ਮਨੁਖ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਮਨੁਖ ਦੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਖਾਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਇਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬੇਅੰਤ ਪਦਾਰਥ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਮਨੁਖ, ਤੀਵੀਆਂ, ਰਾਤੀ, ਰੂਤੀ, ਥਿਤੀ, ਵਾਰ, ਪਵਣ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨੀ, ਪਾਤਾਲ, ਧਰਤੀ ਜੀਅ', ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਸ 'ਧਰਮਸ਼ਾਲ' ਵਿਚ ਨੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੱਧੇ, ਮਨਖ ਲਈ ਗਿਰਦਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮਨਖ ਵੀ ਨੇਮਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਖਾਣ, ਹੰਢਾਣ ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸਦਾ ਇਸ ਚਕਰ ਵਿਚ ਪਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ-ਸਵੇਰ ਹੋਈ,<noinclude>{{rh|||੧੩}}</noinclude> o0pmltn0jyajqtfy65pmceezws339ik 250 18295 233559 49202 2026-09-01T14:06:07Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 233559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude> {{left|ਅਮਲੀ ਸੋਫੀ{{}}gap}} ਦਿਹ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਸੁਰਾਹੀਓਂ ਸਾਨੂੰ, . . ਇੱਕੋ ਹੀ ਦੇਹ ਸਾਈਂ, ਅੱਧੀ ਅੱਧ ਪਚੱਧੀ ਦੇ ਦੇ ਨਿੱਕੀ ਹੋਰ, ਗੁਸਾਈਂ ! ਇੱਕ ਵੇਰ ਇਕ ਕਣੀ ਦਿਵਾ ਦੇ, ਸੂਫੀ ਅਸੀਂ ਨ ਰਹੀਏ, ਇੱਕ ਵੇਰ ਦਰ ਖਲਿਆਂ ਤਾਈ ਸਾਂਈ, ਸੁਆਦ ਚਖਾਈਂ ॥੩੧॥{{gap}} {{left|ਸੰਗੀਤ}} {{gap}}ਉੱਚੇ ਭਵ, ਵਲਵਲੇ ਸੋਹਣੇ, ਸੂਖਮ ਰੰਗ ਸੁਹਾਵਨ, {{gap}}ਸਰਦ ਮੇਹਰ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਮਿਲ{{gap}} ਠਰ ਠਰ ਜਮ ਜੰਮ ਜਾਵਨ:{{gap}}ਰਾਗ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱੱਘ ਪੁਚਾਵੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਾਵੇ: ਤਾਹੀਓ ਰਸੀਏ ਏਸ ਰਾਗ ਨੂੰ "ਪੌੜੀ ਅਰਸ਼" ਸਦਾਵਨ॥ ੩੨ ॥{{gap}} ਸਾਬਣ ਲਾ ਲਾ ਧੋਤਾ ਕੋਲਾ, {{gap}}{{left|ਵਿਛੋੜਾਵਸਲ}} ਦੱਧ ਦਹੀਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ, ਖੁੰਭ ਚਾੜ੍ਹ, ਰੰਗਣ ਭੀ ਧਰਿਆ,{{gap}} ਰੰਗ ਨਾ ਏਸ ਵਟਾਇਆ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਕਾਲਕ ਸੀ ਆਈ ਬਿਨ ਮਿਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਲੰਹਦੀ{{gap}}ਅੰਗ ਅੱਗ ਦੇ ਲਾਕੇ ਦੇਖੋ ਚੜਦਾ ਰੂਪ ਸਵਾਇਆ॥ ੩੩॥<noinclude></noinclude> 9tewmp4d8ca27nauxzr0xod9syr17kg 250 18299 233580 49206 2026-09-01T14:58:02Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 233580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ ਬ੍ਰਿਛ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇ ਤੰਗਦਿਲ ਲੋਕੋ, ਨਾਲ ਅਸਾਂ ਕਿਉਂ ਸੜਦੇ ? ਚੌੜੇ ਦਾਉ ਅਸਾਂ ਨਹੀਂ ਵਧਣਾ, ਸਿੱਧੇ ਜਾਣਾ ਚੜ੍ਹਦੇ{{gap}} ਘੇਰੇ ਤੇ ਫੈਲਾਓ ਅਸਾਡੇ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨਾਂ ਹੋਸਣ; ਗਿੱਠ ਥਾਉਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੱਲੀ, ਅਜੇ ਤੁਸੀ ਹੋ ਲੜਦੇ ? ॥{{gap}}੩੪॥ {{left|ਲਾ ਮਕਾਂ}}{{gap}} . ਦਿਲ ਵਰਜਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਦਾ ਜਾ ਖੰਹਦਾ ਓਸ ਟਿਕਾਣੇ- -ਵੀ{{gap}} ਇਕ ਲਾ ਮਕਾਨੀ ਡੇਰਾ {{right|}}ਜਾ ਉਸਦੇ ਬੁਰਜ ਸਿਆਣੇ {{left|}}ਵਿਚ ਸਿਆਣ ਆਪ ਗੁਮ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ ਅਗਾਂ ਪਿਛਾਂ ਨਾ ਜੋਗਾ, ਜਦ ਮੁੜਦਾ ਰਸ ਵਿਚ ਗੁਟਕੇ ਪਰ ਦੱਸੇ ਨਾ ਕੁਝ ਜਾਣੇ ॥ ੩੫ ॥{{gap}} ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ{{left|{{gap}}}} ਉੱਚਾ ਉੱਠ ਜ਼ਮੀ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਖੰਭ ਰੱਬ ਨੇ ਲਾਏ,-- ਉਹ ਕਿਉਂ ਰਿੜ੍ਹੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਜੋ ਉੱਡ ਅਸਮਾਨੀ ਜਾਏ ?{{gap}} ਉੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਉੱਚੀ, ਦਾਈਆ ਉੱਚਾ ਰੱਖੀਂ, ਅਰਸ਼ੀ ਤਾਣ ਜਿਹਦੇ ਹੋ ਪੱਲੇ ਉਹ ਕਿਉਂ ਭੁੰਜੇ ਆਏ ?॥੩੬॥<noinclude></noinclude> cfnnt7l7fnj3nkdjjyfs8shvi9scq1k 250 19513 233574 50485 2026-09-01T14:47:20Z Parmjit kaur rao 477 233574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੭ )}}}}</noinclude>________________ ਨੂੰ ਡਾਢੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਨ ਬੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਕੀ ਹੱਥ ਆਵੇਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਕਰਖ ਬੜੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਓਸ ਅੱਗ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਓਸ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਆ ਸੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਆਪ ਸਿਆਨੇ ਹੋ ਅਤੇ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਨਦੇ ਹੋ ਮੇਰੇ ਕਹਨ ਦੀ ਕੁਝ ਲੋੜ ਨਹ ॥ ਪਵਨ- ਮੰ ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਹਾਂ ਅਰ ਚੰਗੀ ਭਰੂ' ਸਮਝਨਾਂ ਹਾਂ 9 ਅਪਨੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਭਲਨ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਤੇਰਾ ਸੰਭਵ ਲਨਾ ਹਾਂ ਪਰ ਜਦ ਓਸ ਓਹ ਕਲ ਜੇਹੜੀ ਸੁਫਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਮੁਖਾਂ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇਵਸ ਹੋ ਜਾਨਾਂ ਹਾਂ, ਮੱਚ ਕਹਿਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਨ ਓਹ ਪਵਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਰਹਿਨਾ ਹਾਂਨ ਖਾਨ ਸੂਝ ਦਾ ਹੈ ਨਪੀਨਨਰਾਤੇ ਨੇ ਨੀਦਰ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਨੀ ਦੇ ਮੱਛਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੜਫਨਾ ਹਾਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿ ਓਹ ਵਿਚਾਰੀ ਕੋਹੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਸੁਖ ਸਹੇ ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਭੀ ਰਹਿਨਾਂ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਓਹਨੂੰ si ਵਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਹਨ ਓਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਾਂਗਾ, (ਆਪੇ} ਚੰਗਾ ਜੇ ਮਿਲ ਗਈ 3 ਵਾਹ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਕਦਾਚਿਤ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੁੜਾਂਗਾ । ਓਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ੨ ਮਰ ਜਾਂਗਾਂ । ਮੰਤ-ਮਹਾਰਾਜ ! ਏਡੋ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਦੇ ਹੋ ? ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੋ ਜੇ ਓਸਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਓਸਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਔਖ ਓਸਨੂੰ ਜ਼ਰ ਹੈ ਏਸੇ ਭ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਪਸੂਮ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ । ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਕੰਮ ਗਿਆ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਨ ਉਨ ਕੇ ਬਿਛੁਆਂ ਦੀ ਭਰਾਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> s7qyd4tka0i6xd7i7kp790j3yglbdbj 233575 233574 2026-09-01T14:48:50Z Parmjit kaur rao 477 233575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੭ )}}}}</noinclude>________________ ਨੂੰ ਡਾਢੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਨ ਬੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਕੀ ਹੱਥ ਆਵੇਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਕਰਮਰੇਖ ਬੜੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਓਸ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਓਸ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਆਪ ਸਿਆਨੇ ਹੋ ਅਤੇ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਨਦੇ ਹੋ ਮੇਰੇ ਕਹਨ ਦੀ ਕੁਝ ਲੋੜ ਨਹ ॥ ਪਵਨ- ਮੰ ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਹਾਂ ਅਰ ਚੰਗੀ ਭਰੂ' ਸਮਝਨਾਂ ਹਾਂ 9 ਅਪਨੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਭਲਨ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਤੇਰਾ ਸੰਭਵ ਲਨਾ ਹਾਂ ਪਰ ਜਦ ਓਸ ਓਹ ਕਲ ਜੇਹੜੀ ਸੁਫਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਮੁਖਾਂ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇਵਸ ਹੋ ਜਾਨਾਂ ਹਾਂ, ਮੱਚ ਕਹਿਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਨ ਓਹ ਪਵਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਰਹਿਨਾ ਹਾਂਨ ਖਾਨ ਸੂਝ ਦਾ ਹੈ ਨਪੀਨਨਰਾਤੇ ਨੇ ਨੀਦਰ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਨੀ ਦੇ ਮੱਛਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੜਫਨਾ ਹਾਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿ ਓਹ ਵਿਚਾਰੀ ਕੋਹੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਸੁਖ ਸਹੇ ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਭੀ ਰਹਿਨਾਂ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਓਹਨੂੰ si ਵਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਹਨ ਓਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਾਂਗਾ, (ਆਪੇ} ਚੰਗਾ ਜੇ ਮਿਲ ਗਈ 3 ਵਾਹ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਕਦਾਚਿਤ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੁੜਾਂਗਾ । ਓਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ੨ ਮਰ ਜਾਂਗਾਂ । ਮੰਤ-ਮਹਾਰਾਜ ! ਏਡੋ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਦੇ ਹੋ ? ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੋ ਜੇ ਓਸਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਓਸਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਔਖ ਓਸਨੂੰ ਜ਼ਰ ਹੈ ਏਸੇ ਭ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਪਸੂਮ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ । ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਕੰਮ ਗਿਆ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਨ ਉਨ ਕੇ ਬਿਛੁਆਂ ਦੀ ਭਰਾਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> edtz05uey4wntb158shzv2w83v12yyh 233578 233575 2026-09-01T14:50:58Z Parmjit kaur rao 477 233578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੭ )}}}}</noinclude>________________ ਨੂੰ ਡਾਢੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਨ ਬੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਕੀ ਹੱਥ ਆਵੇਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਕਰਮਰੇਖ ਬੜੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਓਸ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਓਸ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਆਪ ਸਿਆਨੇ ਹੋ ਅਤੇ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਨਦੇ ਹੋ ਮੇਰੇ ਕਹਨ ਦੀ ਕੁਝ ਲੋੜ ਨਹੀ ॥ {{gap}}ਪਵਨ- ਮੰਤ੍ਰੀ ! ਮੈਂ ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਹਾਂ ਅਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਨਾਂ ਹਾਂ ਤੇ ਅਪਨੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਭਲਨ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਤੇਰਾ ਸੰਭਵ ਲਨਾ ਹਾਂ ਪਰ ਜਦ ਓਸ ਓਹ ਕਲ ਜੇਹੜੀ ਸੁਫਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਮੁਖਾਂ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇਵਸ ਹੋ ਜਾਨਾਂ ਹਾਂ, ਮੱਚ ਕਹਿਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਨ ਓਹ ਪਵਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਰਹਿਨਾ ਹਾਂਨ ਖਾਨ ਸੂਝ ਦਾ ਹੈ ਨਪੀਨਨਰਾਤੇ ਨੇ ਨੀਦਰ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਨੀ ਦੇ ਮੱਛਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੜਫਨਾ ਹਾਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿ ਓਹ ਵਿਚਾਰੀ ਕੋਹੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਸੁਖ ਸਹੇ ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਭੀ ਰਹਿਨਾਂ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਓਹਨੂੰ si ਵਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਹਨ ਓਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਾਂਗਾ, (ਆਪੇ} ਚੰਗਾ ਜੇ ਮਿਲ ਗਈ 3 ਵਾਹ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਕਦਾਚਿਤ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੁੜਾਂਗਾ । ਓਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ੨ ਮਰ ਜਾਂਗਾਂ । ਮੰਤ-ਮਹਾਰਾਜ ! ਏਡੋ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਦੇ ਹੋ ? ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੋ ਜੇ ਓਸਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਓਸਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਔਖ ਓਸਨੂੰ ਜ਼ਰ ਹੈ ਏਸੇ ਭ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਪਸੂਮ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ । ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਕੰਮ ਗਿਆ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਨ ਉਨ ਕੇ ਬਿਛੁਆਂ ਦੀ ਭਰਾਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 3t7z85fo1cwdo3giln5wrh6z1uzatxf 233579 233578 2026-09-01T14:53:33Z Parmjit kaur rao 477 233579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੭ )}}}}</noinclude>________________ ਨੂੰ ਡਾਢੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁਨ ਬੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਕੀ ਹੱਥ ਆਵੇਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਕਰਮਰੇਖ ਬੜੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਓਸ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਓਸ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀ ਤਾਂ ਆਪ ਸਿਆਨੇ ਹੋ ਅਤੇ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਨਦੇ ਹੋ ਮੇਰੇ ਕਹਨ ਦੀ ਕੁਝ ਲੋੜ ਨਹੀ ॥ {{gap}}ਪਵਨ- ਮੰਤ੍ਰੀ ! ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਨਣਾ ਹਾਂ ਅਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਨਾਂ ਹਾਂ ਤੇ ਅਪਨੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਲਨ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਤੇਰਾ ਸੰਭਾਲਨਾ ਹਾਂ ਪਰ ਜਦ ਓਸਦੀ ਓਹ ਸ਼ਕਲ ਜੇਹੜੀ ਸੁਫਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਮੁਖਾਂ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇਵਸ ਹੋ ਜਾਨਾਂ ਹਾਂ, ਮੱਚ ਕਹਿਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਨ ਓਹ ਪਵਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਰਹਿਨਾ ਹਾਂਨ ਖਾਨ ਸੂਝ ਦਾ ਹੈ ਨਪੀਨਨਰਾਤੇ ਨੇ ਨੀਦਰ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਪਾਨੀ ਦੇ ਮੱਛਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੜਫਨਾ ਹਾਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿ ਓਹ ਵਿਚਾਰੀ ਕੋਹੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਸੁਖ ਸਹੇ ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਓਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਭੀ ਰਹਿਨਾਂ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਓਹਨੂੰ si ਵਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਹਨ ਓਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਾਂਗਾ, (ਆਪੇ} ਚੰਗਾ ਜੇ ਮਿਲ ਗਈ 3 ਵਾਹ ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਕਦਾਚਿਤ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੁੜਾਂਗਾ । ਓਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ੨ ਮਰ ਜਾਂਗਾਂ । ਮੰਤ-ਮਹਾਰਾਜ ! ਏਡੋ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਉਦੇ ਹੋ ? ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੋ ਜੇ ਓਸਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਓਸਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਔਖ ਓਸਨੂੰ ਜ਼ਰ ਹੈ ਏਸੇ ਭ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਪਸੂਮ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ । ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਕੰਮ ਗਿਆ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਨ ਉਨ ਕੇ ਬਿਛੁਆਂ ਦੀ ਭਰਾਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸੂਬਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 59gb7xdbxxyed3m0mb6t5pcapg3v636 250 22640 233509 53760 2026-09-01T12:09:00Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੮}}</noinclude>ਤੇਰੇ ਬੰਦੇ ਦੀਦਾਰੁ ਅਪਾਰੁ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਛਾਰੁ॥੧॥ ਅਚਰਜੁ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਤੇਰੇ ਕਦਮ ਸਲਾਹ॥ ਗਨੀਵ ਤੇਰੀ ਸਿਫਤਿ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹ॥੨॥ ਨੀਧਰਿਆ ਧਰ ਪਨਹ ਖੁਦਾਇ॥ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜੁ ਦਿਨੁ ਰੈਣਿ ਧਿਆਇ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਕਉ ਖੁਦਿ ਖਸਮ ਮਿਹਰਵਾਨ॥ ਅਲਹੁ ਨ ਵਿਸਰੈ ਦਿਲ ਜੀਅ ਪਰਾਨ॥੪॥੧੦॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਾਚ ਪਦਾਰਥੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਲਹਹੁ॥ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਭਾਣਾ ਸਤਿ ਕਰਿ ਸਹਹੁ॥੧॥ ਜੀਵਤ ਜੀਵਤ ਜੀਵਤ ਰਹਹੁ॥ ਰਾਮ ਰਸਾਇਣੁ ਨਿਤ ਉਠਿ ਪੀਵਹੁ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਰਸਨਾ ਕਹਹੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਲਿਜੁਗ ਮਹਿ ਇਕ ਨਾਮਿ ਉਧਾਰੁ॥ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਬ੍ਰਹਮ ਬੀਚਾਰੁ॥੨॥੧੧॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿ ਸਰਬ ਫਲ ਪਾਏ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੀ ਮੈਲੁ ਮਿਟਾਏ॥੧॥ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰੋ ਨਾਉ॥ ਪੂਰਬਿ ਕਰਮ ਲਿਖੇ ਗੁਣ ਗਾਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਹੋਵੈ ਉਧਾਰੁ॥ ਸੋਭਾ ਪਾਵੈ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਦੁਆਰ॥੨॥ ਸਰਬ ਕਲਿਆਣ ਚਰਣ ਪ੍ਰਭ ਸੇਵਾ॥ ਧੂਰਿ ਬਾਛਹਿ ਸਭਿ ਸੁਰਿ ਨਰ ਦੇਵਾ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਪਾਇਆ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ॥ ਹਰਿ ਜਪਿ ਜਪਿ ਉਧਰਿਆ ਸਗਲ ਜਹਾਨੁ॥੪॥੧੨॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਪਣੇ ਦਾਸ ਕਉ ਕੰਠਿ ਲਗਾਵੈ॥ ਨਿੰਦਕ ਕਉ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਪਾਵੈ॥੧॥ ਪਾਪੀ ਤੇ ਰਾਖੇ ਨਾਰਾਇਣ॥ ਪਾਪੀ ਕੀ ਗਤਿ ਕਤਹੂ ਨਾਹੀ ਪਾਪੀ ਪਚਿਆ ਆਪ ਕਮਾਇਣ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦਾਸ ਰਾਮ ਜੀਉ ਲਾਗੀ ਪ੍ਰੀਤਿ॥ ਨਿੰਦਕ ਕੀ ਹੋਈ ਬਿਪਰੀਤਿ॥੨॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮਿ ਅਪਣਾ ਬਿਰਦੁ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ॥ ਦੋਖੀ ਅਪਣਾ ਕੀਤਾ ਪਾਇਆ॥੩॥ ਆਇ ਨ ਜਾਈ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਣਾਈ॥੪॥੧੩॥ {{center|ਰਾਗੁ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫ ਚਉਪਦੇ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸ੍ਰੀਧਰ ਮੋਹਨ ਸਗਲ ਉਪਾਵਨ ਨਿਰੰਕਾਰ ਸੁਖਦਾਤਾ॥ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭੁ ਛੋਡਿ ਕਰਹਿ ਅਨ ਸੇਵਾ ਕਵਨ ਬਿਖਿਆ ਰਸ ਮਾਤਾ॥੧॥ ਰੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੂ ਗੋਵਿਦ ਭਾਜੁ॥ ਅਵਰ ਉਪਾਵ ਸਗਲ ਮੈ ਦੇਖੇ ਜੋ ਚਿਤਵੀਐ ਤਿਤੁ ਬਿਗਰਸਿ ਕਾਜੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਠਾਕੁਰੁ ਛੋਡਿ ਦਾਸੀ ਕਉ ਸਿਮਰਹਿ ਮਨਮੁਖ ਅੰਧ ਅਗਿਆਨਾ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹਿ ਤਿਨ ਨਿੰਦਹਿ ਨਿਗੁਰੇ ਪਸੂ ਸਮਾਨਾ॥੨॥ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਤਨੁ ਧਨੁ ਸਭੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸਾਕਤ ਕਹਤੇ ਮੇਰਾ॥<noinclude></noinclude> h00lu9mybh13870nml2vh2m7gco14w3 250 22645 233518 53765 2026-09-01T12:20:33Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੩੯}}</noinclude>ਅਹੰਬੁਧਿ ਦੁਰਮਤਿ ਹੈ ਮੈਲੀ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਭਵਜਲਿ ਫੇਰਾ॥੩॥ ਹੋਮ ਜਗ ਜਪ ਤਪ ਸਭਿ ਸੰਜਮ ਤਟਿ ਤੀਰਥਿ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ॥ ਮਿਟਿਆ ਆਪੁ ਪਏ ਸਰਣਾਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਜਗਤੁ ਤਰਾਇਆ॥੪॥੧॥੧੪॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਬਨ ਮਹਿ ਪੇਖਿਓ ਤ੍ਰਿਣ ਮਹਿ ਪੇਖਿਓ ਗ੍ਰਿਹਿ ਪੇਖਿਓ ਉਦਾਸਾਏ॥ ਦੰਡਧਾਰ ਜਟਧਾਰੈ ਪੇਖਿਓ ਵਰਤ ਨੇਮ ਤੀਰਥਾਏ॥੧॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਪੇਖਿਓ ਮਨ ਮਾਏਂ॥ ਊਭ ਪਇਆਲ ਸਰਬ ਮਹਿ ਪੂਰਨ ਰਸਿ ਮੰਗਲ ਗੁਣ ਗਾਏ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜੋਗ ਭੇਖ ਸੰਨਿਆਸੈ ਪੇਖਿਓ ਜਤਿ ਜੰਗਮ ਕਾਪੜਾਏ॥ ਤਪੀ ਤਪੀਸੁਰ ਮੁਨਿ ਮਹਿ ਪੇਖਿਓ ਨਟ ਨਾਟਿਕ ਨਿਰਤਾਏ॥੨॥ ਚਹੁ ਮਹਿ ਪੇਖਿਓ ਖਟ ਮਹਿ ਪੇਖਿਓ ਦਸ ਅਸਟੀ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਾਏ॥ ਸਭ ਮਿਲਿ ਏਕੋ ਏਕੁ ਵਖਾਨਹਿ ਤਉ ਕਿਸ ਤੇ ਕਹਉ ਦੁਰਾਏ॥੩॥ ਅਗਹ ਅਗਹ ਬੇਅੰਤ ਸੁਆਮੀ ਨਹ ਕੀਮ ਕੀਮ ਕੀਮਾਏ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਕੈ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਈਐ ਜਿਹ ਘਟਿ ਪਰਗਟੀਆਏ॥੪॥੨॥੧੫॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਨਿਕਟਿ ਬੁਝੈ ਸੋ ਬੁਰਾ ਕਿਉ ਕਰੈ॥ ਬਿਖੁ ਸੰਚੈ ਨਿਤ ਡਰਤਾ ਫਿਰੈ॥ ਹੈ ਨਿਕਟੇ ਅਰੁ ਭੇਦੁ ਨ ਪਾਇਆ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਸਭ ਮੋਹੀ ਮਾਇਆ॥੧॥ ਨੇੜੈ ਨੇੜੈ ਸਭੁ ਕੋ ਕਹੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਭੇਦੁ ਵਿਰਲਾ ਕੋ ਲਹੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਿਕਟਿ ਨ ਦੇਖੈ ਪਰ ਗ੍ਰਿਹਿ ਜਾਇ॥ ਦਰਬੁ ਹਿਰੈ ਮਿਥਿਆ ਕਰਿ ਖਾਇ॥ ਪਈ ਠਗਉਰੀ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ਨ ਜਾਨਿਆ॥ ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਹੈ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਨਿਆ॥੨॥ ਨਿਕਟਿ ਨ ਜਾਨੈ ਬੋਲੈ ਕੂੜੁ॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਮੂਠਾ ਹੈ ਮੂੜੁ॥ ਅੰਤਰਿ ਵਸਤੁ ਦਿਸੰਤਰਿ ਜਾਇ॥ ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਹੈ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇ॥੩॥ ਜਿਸੁ ਮਸਤਕਿ ਕਰਮੁ ਲਿਖਿਆ ਲਿਲਾਟ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕਪਾਟ॥ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਨਿਕਟੇ ਸੋਇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਆਵੈ ਨ ਜਾਵੈ ਕੋਇ ॥੪॥੩॥੧੬॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਿਸੁ ਤੂ ਰਾਖਹਿ ਤਿਸੁ ਕਉਨੁ ਮਾਰੈ॥ ਸਭ ਤੁਝ ਹੀ ਅੰਤਰਿ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰੈ॥ ਕੋਟਿ ਉਪਾਵ ਚਿਤਵਤ ਹੈ ਪ੍ਰਾਣੀ॥ ਸੋ ਹੋਵੈ ਜਿ ਕਰੈ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣੀ॥੧॥ ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਹੁ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ॥ ਤੇਰੀ ਸਰਣਿ ਤੇਰੈ ਦਰਵਾਰਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਨਿ ਸੇਵਿਆ ਨਿਰਭਉ ਸੁਖਦਾਤਾ॥ ਤਿਨਿ ਭਉ ਦੂਰਿ ਕੀਆ ਏਕੁ ਪਰਾਤਾ॥ ਜੋ ਤੂ ਕਰਹਿ ਸੋਈ ਫੁਨਿ ਹੋਇ॥ ਮਾਰੈ ਨ ਰਾਖੈ ਦੂਜਾ ਕੋਇ॥੨॥ ਕਿਆ ਤੂ ਸੋਚਹਿ ਮਾਣਸ ਬਾਣਿ॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪੁਰਖੁ ਸੁਜਾਣੁ॥ ਏਕ ਟੇਕ ਏਕੋ ਆਧਾਰੁ॥ ਸਭ ਕਿਛੁ ਜਾਣੈ ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ॥੩॥ ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ<noinclude></noinclude> 40up10no6zhgh2t1b3fli0rgsvfd8l0 250 22650 233529 53770 2026-09-01T12:35:11Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 233529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੪੦}}</noinclude>ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਕਰਤਾਰੁ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੇ ਸਭਿ ਕਾਜ ਸਵਾਰਿ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਰਾਖਾ ਏਕੋ ਸੋਇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਅਪੜਿ ਨ ਸਾਕੈ ਕੋਇ॥੪॥੪॥੧੭॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਹੋਵੈ ਬਾਹਰਿ॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਵਿਸਰੈ ਨਰਹਰਿ॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਦੂਜਾ ਭਾਏ॥ ਕਿਆ ਕੜੀਐ ਜਾਂ ਰਹਿਆ ਸਮਾਏ॥੧॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਕੜੇ ਕੜਿ ਪਚਿਆ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਭ੍ਰਮਿ ਭ੍ਰਮਿ ਭ੍ਰਮਿ ਖਪਿਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਦੂਜਾ ਕਰਤਾ॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਅਨਿਆਇ ਕੋ ਮਰਤਾ॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਕਿਛੁ ਜਾਣੈ ਨਾਹੀ॥ ਕਿਆ ਕੜੀਐ ਜਾਂ ਭਰਪੂਰਿ ਸਮਾਹੀ॥੨॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਕਿਛੁ ਹੋਇ ਧਿਙਾਣੈ॥ ਤਉ ਕੜੀਐ ਜੇ ਭੂਲਿ ਰੰਵਾਣੈ॥ ਗੁਰਿ ਕਹਿਆ ਜੋ ਹੋਇ ਸਭੁ ਪ੍ਰਭ ਤੇ॥ ਤਬ ਕਾੜਾ ਛੋਡਿ ਅਚਿੰਤ ਹਮ ਸੋਤੇ॥੩॥ ਪ੍ਰਭ ਤੂਹੈ ਠਾਕੁਰੁ ਸਭੁ ਕੋ ਤੇਰਾ॥ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਕਰਹਿ ਨਿਬੇਰਾ॥ ਦੁਤੀਆ ਨਾਸਤਿ ਇਕੁ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥ ਰਾਖਹੁ ਪੈਜ ਨਾਨਕ ਸਰਣਾਇ॥੪॥੫॥੧੮॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਬਿਨੁ ਬਾਜੇ ਕੇਸੋ ਨਿਰਤਿਕਾਰੀ॥ ਬਿਨੁ ਕੰਠੈ ਕੈਸੇ ਗਾਵਨਹਾਰੀ॥ ਜੀਲ ਬਿਨਾ ਕੈਸੇ ਬਜੈ ਰਬਾਬ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਬਿਰਥੇ ਸਭਿ ਕਾਜ॥੧॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕਹਹੁ ਕੋ ਤਰਿਆ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈਸੇ ਪਾਰਿ ਪਰਿਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਿਨੁ ਜਿਹਵਾ ਕਹਾ ਕੋ ਬਕਤਾ॥ ਬਿਨੁ ਸ੍ਰਵਨਾ ਕਹਾ ਕੋ ਸੁਨਤਾ॥ ਬਿਨੁ ਨੇਤ੍ਰਾ ਕਹਾ ਕੋ ਪੇਖੈ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਨਰੁ ਕਹੀ ਨ ਲੇਖੈ॥੨॥ ਬਿਨੁ ਬਿਦਿਆ ਕਹਾ ਕੋਈ ਪੰਡਿਤ॥ ਬਿਨੁ ਅਮਰੈ ਕੈਸੇ ਰਾਜ ਮੰਡਿਤ॥ ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਕਹਾ ਮਨੁ ਠਹਰਾਨਾ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸਭੁ ਜਗੁ ਬਉਰਾਨਾ॥੩॥ ਬਿਨੁ ਬੈਰਾਗ ਕਹਾ ਬੈਰਾਗੀ॥ ਬਿਨੁ ਹਉ ਤਿਆਗਿ ਕਹਾ ਕੋਊ ਤਿਆਗੀ॥ ਬਿਨੁ ਬਸਿ ਪੰਚ ਕਹਾ ਮਨ ਚੂਰੇ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸਦ ਸਦ ਹੀ ਝੂਰੇ॥੪॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਦੀਖਿਆ ਕੈਸੇ ਗਿਆਨੁ॥ ਬਿਨੁ ਪੇਖੇ ਕਹੁ ਕੈਸੋ ਧਿਆਨੁ॥ ਬਿਨੁ ਭੈ ਕਥਨੀ ਸਰਬ ਬਿਕਾਰ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਦਰ ਕਾ ਬੀਚਾਰ॥੫॥੬॥੧੯॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਮਾਨੁਖ ਕਉ ਦੀਨਾ॥ ਕਾਮ ਰੋਗਿ ਮੈਗਲੁ ਬਸਿ ਲੀਨਾ॥ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਰੋਗਿ ਪਚਿ ਮੁਏ ਪਤੰਗਾ॥ ਨਾਦ ਰੋਗਿ ਖਪਿ ਗਏ ਕੁਰੰਗਾ॥੧॥ ਜੋ ਜੋ ਦੀਸੈ ਸੋ ਸੋ ਰੋਗੀ॥ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਜੋਗੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਹਵਾ ਰੋਗਿ ਮੀਨੁ ਗ੍ਰਸਿਆਨੋ॥ ਬਾਸਨ ਰੋਗਿ ਭਵਰੁ ਬਿਨਸਾਨੋ॥ ਹੇਤ ਰੋਗ ਕਾ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰਾ॥ ਤ੍ਰਿਬਿਧਿ ਰੋਗ ਮਹਿ ਬਧੇ ਬਿਕਾਰਾ॥੨॥ ਰੋਗੇ ਮਰਤਾ ਰੋਗੇ ਜਨਮੈ॥ ਰੋਗੇ<noinclude></noinclude> p84mzwfuj4z8xfsgluitq8jtt9u3jpi 250 53641 233585 233449 2026-09-01T15:54:34Z Arshsultanpuri 2760 /* ਸੋਧਣਾ */ 233585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajdeep ghuman" />{{rh|||੭}}</noinclude>ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਪੈਂਤੀ ਐਸੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਸ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਲੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਗਨ ਦਾ ਥਾਲ'''</br> {{gap}}'''ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਇਰ ਏਵ ਕਰਤ ਹੈ ਆਰਤੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ''' ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਪੰਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਪਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਨਾਨਕੁ ਸਾਇਰ ਏਵ ਕਹਤੁ ਹੈ ਸਚੇ ਪਰਵਦਗਾਰ'''</br> {{gap}}(ਧਨਾਸਰੀ ਮ ੧, ਪੰਨਾ ੬੬੦)</br> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਅਮਰਜੀਤ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਛਾਣਦਾ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁੱਝਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ:</br> {{gap}}'''ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲੁ ਰਵਿ ਚੰਦੁ ਦੀਪਕ ਬਨੇ ਤਾਰਿਕਾ ਮੰਡਲ ਜਨਕ ਮੋਤੀ'''</br> {{gap}}(ਸੋਹਿਲਾ, ਮ ੧, ਪੰਨਾ ੧੩)</br> ਜੇ ਕਹੀਏ ਕਿ ਏਹਾ ਇਸ ਪੁਸਤਿਕਾ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਦੇ ਤਾਂ ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਆਰਤੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੋ ਸੁਰ ਨਾਦਬਿੰਦ ਦੀ'''</br> {{gap}}'''ਗਾ ਕੇ ਉਚਾਰੋ ਕੁਨ ਕੁਨ ਕੁਨ'''</br> {{gap}}'''ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਹਾਰੋ ਹੁਣ ਹੁਣ ਹੁਣ'''</br> ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਆਰਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਨਾਨਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਉਤਾਰੋ ਆਰਤੀ'''</br> ਇਸੇ ਮਨੋਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:</br> {{gap}}'''ਜੋੜੀ ਖ਼ੂਬ ਸੁਹਾਵੈ ਬਾਬਾ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ'''</br> {{gap}}'''ਏਕ ਰਬਾਬ ਬਜਾਵੈ ਦੂਜਾ ਅਨਹਦ ਬਾਜਾ'''</br> {{nop}}<noinclude></noinclude> shzsyer61u11ktu44ki812d5erin0pf 250 55192 233558 148376 2026-09-01T14:05:12Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 32 |bSize = 425 |cWidth = 405 |cHeight = 401 |oTop = 99 |oLeft = 20 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 428trg90znv6bjhv6dnshk3oshileos 250 55193 233561 148377 2026-09-01T14:07:30Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 34 |bSize = 425 |cWidth = 402 |cHeight = 399 |oTop = 101 |oLeft = 18 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> mi4c8ohua735z7i7leiwe0u4uwwx5vp 250 55194 233649 148379 2026-09-02T10:46:22Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 36 |bSize = 425 |cWidth = 407 |cHeight = 411 |oTop = 95 |oLeft = 17 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> p6zruo9in7759rbbnribuad8h9ts3b2 250 55195 233654 148391 2026-09-02T10:52:23Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 38 |bSize = 425 |cWidth = 405 |cHeight = 408 |oTop = 93 |oLeft = 18 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 4p6fij7a8qz3r4wduotr8j8f2wrgacq 250 55202 233604 148398 2026-09-02T01:25:17Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 52 |bSize = 425 |cWidth = 405 |cHeight = 404 |oTop = 98 |oLeft = 18 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> svqs0cpomt9znfc6jp47o2ktiwk2aa7 250 55203 233655 148399 2026-09-02T10:53:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 54 |bSize = 425 |cWidth = 404 |cHeight = 405 |oTop = 96 |oLeft = 20 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> mafcka56yisnl2ao7da7llm3tomj2sk 250 55204 233503 233382 2026-09-01T11:59:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 56 |bSize = 450 |cWidth = 434 |cHeight = 655 |oTop = 62 |oLeft = 17 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 0w5cr2sitajzpijd6hd5ausmwtj4560 233656 233503 2026-09-02T10:53:33Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 56 |bSize = 450 |cWidth = 434 |cHeight = 655 |oTop = 62 |oLeft = 17 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 7l7r9msiy8peyt4krzqqmhi8mxdbkq2 250 55205 233658 148401 2026-09-02T10:56:33Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 58 |bSize = 425 |cWidth = 405 |cHeight = 402 |oTop = 101 |oLeft = 18 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 1z7m0vzmmbz8ati7mii790h2m0m826i 250 55206 233659 148402 2026-09-02T10:57:48Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 60 |bSize = 425 |cWidth = 408 |cHeight = 401 |oTop = 99 |oLeft = 17 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> qtnc3ylfey8altg5tz02731g46n0j6k 250 55207 233661 148403 2026-09-02T11:01:24Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 62 |bSize = 425 |cWidth = 408 |cHeight = 402 |oTop = 98 |oLeft = 15 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> purvzxk5kpb6j21tsj4l41n9jzd9zk7 250 55215 233652 148411 2026-09-02T10:50:32Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 78 |bSize = 425 |cWidth = 401 |cHeight = 401 |oTop = 101 |oLeft = 20 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> jmc0ebjjk7n2zbwnn5gjc646d56ug54 250 55216 233653 148412 2026-09-02T10:51:28Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੈਂਤੀ.pdf |Page = 80 |bSize = 425 |cWidth = 408 |cHeight = 404 |oTop = 99 |oLeft = 17 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> bvidjkwdl7lokscqhyk3w2q9nwc0hsj 250 60969 233543 201689 2026-09-01T13:28:07Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|36}}</noinclude>{{gap}}ਕਾਸਿਮ ਵੱਡਾ ਹਸੂਲੜਾ ਸਾ ਜਾਂ ਆਜ਼ਿਮ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਸੋਚਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕਾਸਿਮ ਮੂੰਹ ਬਣਾ ਅਤੇ ਨਕਲਾਂ ਕੱਢ ਹਾਸੀ ਮੌਜੂ ਕਰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਅਰ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੇ ਹਾਸੇ ਮਖੌਲ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਗਏ ਸਨ॥ {{Gap}}ਜਾਂ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਕਾਸਮ ਨੂੰ ਉੱਧਰ ਤੋਰਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਖੜਾ ਹੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਓ ਅਤੇ ਮਾਓਂ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਵਡੀ ਹਾਇ ਭਰਕੇ ਬੋਲਿਅ ਕਿ ਇਸ ਵੱਡੇ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਮੈਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਜਲਬੂੰਦ ਦੀ ਨ੍ਯਾਈਂ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਲਭਦੀ ੨ ਆਪ ਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਮੈਂ ਨਿਰਭਾਗ ਆਪਣੇ ਭਿਰਾਓ ਅਰ ਆਪਣੀ ਮਾਓ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦਾ ੨ ਆਪ ਨੂੰ ਬੀ ਗੁਆਉਂਦਾ ਹਾਂ॥ {{Gap}}ਜਾਂ ਓਹ ਖਲੋਤਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਕਾਰਥ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤੋਲ ਰਿਹਾ ਸਾ, ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਕਾਸਿਮ,ਜਿਸਨੂੰ ਓਨ੍ਹੇ ਆਪਣਾ ਕਾਸਿਮ ਜਾਤਾ, ਚਲਿਆ<noinclude></noinclude> nw8skzgj6zrfgjw4dtyc42re7dzk9it 250 60970 233545 201690 2026-09-01T13:31:57Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|37}}</noinclude>ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਛੇਤੀ ਚਲੇ ਆਉਣ ਪੁਰ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਰੁਪਈਏ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਇਹ ਉਸਦਾ ਨੌਕਰ ਕਾਸਮ ਨਹੀਂ ਸਾ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਓਂ ਆਜ਼ਿਮ ਸ਼ਾਮ ਵਾਸੀ ਦਾ ਚਾਕਰ ਸਾ, ਦੋਵੇਂ ਆਜ਼ਿਮ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਸਿਮ ਅਜੇ ਤੱਕ ਬੀ ਨੁਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਕਾਸਮ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਾਇਣ ਨੇ ਆਪ ਦੇ ਸੱਦਨ ਲਈ ਘੱਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਸੋਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਭੋਜਨ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ {{Gap}}ਆਜ਼ਮ ਬੋਲਿਆ ਵੇਲੇ ੨ ਦੇ ਮੌਜੂ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰੁਪਏ ਕਿੱਥੇ ਛੱਡ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਾਸਿਮ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਾਇਣ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਾਉਨ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਹੈ। ਆਜ਼ਮ ਬੋਲਿਆ ਸਾਇਣ ਕੇਹੜੀ? ਕਾਸਮ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਬੀਵੀ। ਆਜ਼ਮ ਦੀ ਰੰਨ ਕੰਨ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੀਓ ਨਹੀਂ, ਕਾਸਮ ਨੂੰ ਤਾੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮੂੰਹ ਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਖੌਲ ਕਰੇਂ? ਮੈਂ ਹਾਸੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਦੱਸ ਰੁਪਏ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ ਪਰਦੇਸ ਵਿਖੇ ਆਕੇ ਅਤੇ ਪਰਦੇਸੀ ਹੋ ਕੇ<noinclude></noinclude> 5uq337kbzogdmz2uai9rhgl5m0dcel5 250 60971 233553 201691 2026-09-01T13:35:57Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|38}}</noinclude>ਤੂੰ ਐਡੀ ਭਾਰੀ ਰਕਮ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਾਸਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਈਂ ਜਾਣਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪਰਦੇਸੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕਿ ਆਜ਼ਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੱਸ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹੋ ਇਕ ਭਾਰੀ ਰਕਮ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਘਰ ਸੱਦ ਲਿਆਵਾਂ, ਕਿ ਆਪ ਮੇਰੀ ਸਾਇਣ ਅਤੇ ਸਾਇਣ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਪਸਾਦ ਛਕੋ॥ <poem>ਅਤਿ ਅਧੀਰ ਅਤਿ ਬਿਕਲ ਚਿੱਤ ਠੋਕੀ ਇੱਕ ਚਪੇੜ ਆਇ ਪਰਾਏ ਦੇਸ ਮੇਂ ਨਿਤ ਉੱਠ ਕਰਦਾ ਛੇੜ।</poem> {{Gap}}ਇਹ ਸੁਨ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਅਤਿ ਅਧੀਰ ਅਤੇ ਤੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪੁਰ ਚਪੇੜ ਮਾਰੀ। ਧੱਪਾ ਖਾ ਘਰ ਨੂੰ ਦੌੜਿਆ, ਅਤੇ ਜਾ ਆਪਣੀ ਸਾਇਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਈਂ ਤਾਂ ਆਉਣੋਂ ਮੂਲ ਰਿਹਾ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰੰਨ ਨਹੀਂ॥ {{Gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਨੂਰਭਰੀ ਸ਼ਾਮਵਾਸੀ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਘਰੋਂ ਵੱਡੀ ਤਪੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਕਿ ਮੈਂ ਥੀਂ ਹਟ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਈਂ ਹੋਰ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਂਨਾ ਕਹਿ<noinclude></noinclude> bz5of7yesx2o0cvonyoeefto3hhd1lx 250 60972 233605 201692 2026-09-02T01:26:32Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|39}}</noinclude>ਆਪਣੇ ਗੱਭਰੂ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿਣ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਹਾਵੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੀ ਪਰ ਉਹ ਉਸਦੀ ਬੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ ਸੀ। {{Gap}}ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰ ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਗਇਆ ਅਤੇ ਕਾਸਮ ਨੂੰ ਰੁਪਈਆਂ ਸਣੇ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਮੌਜੂ ਕਰਨ ਲਈ ਓਹ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਫੇਰ ਝਿੜਕਣ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਸਾ, ਕਿ ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਨੂਰਭਰੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਜਾਣ, ਝਿੜਕਣ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਓਪਰੀ ਜਾਤਾ? ਇਕ ਓਪਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦੇਖ ਇਸ ਦੀ ਜਾਨ ਸਹਮ ਗਈ। ਬੋਲੀ, ਦੇਖ! ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੇਹਾ ਹਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਹੋਰਥੇ ਰੁੱਝਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਸਾਈਂ! ਹੁਣ ਮੈਥੋਂ ਤੇਰੀ ਕੀ ਅਵੱਗ੍ਯਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ। ਹੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਆਜ਼ਮ ਬੋਲਿਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਏ ਨੂੰ ਅਜੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਾਈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਕਿੰਨਾਂ ਹੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਹ<noinclude></noinclude> qaylc9svjpylzaacllg5bq5w7m3tua9 250 60973 233607 201693 2026-09-02T01:30:43Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|40}}</noinclude>ਇੱਕ ਨ ਸੁਣੀ। ਓੜਕ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬਨ ਆਈ ਉੱਠਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਤਿਸ ਦੀ ਭੈਣ ਅਰ ਭਰਜਾਈ ਨਾਲ ਬੈਠਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪਾਇਆ॥ {{Gap}}ਇੱਧਰ ਨੂਰਭਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਈਂ ੨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵੀ ਭਰਾ ੨ ਕਰਕੇ ਸੱਦਦੀ ਰਹੀ। ਅੱਗੋਂ ਉਹ ਇਹ ਹਾਲ ਦੇਖ ਵਡਾ ਅਚੰਭਾ ਕਰਦਾ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਨੀਂਦ੍ਰ ਵਿਖੇ ਵਿਵਾਹ ਹੋ ਗਿਆ? ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ੍ਵਪਨ ਵਿੱਚ ਹਾਂ? ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਸਿਮ ਜੋ ਨਾਲ ਗਿਆ ਸਾ ਇਸ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਾਂ ਉਨ ਡਿੱਠਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਓ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਬੀ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ॥ {{Gap}}ਜਾਂ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਆਪਣੀ ਭਾਬੀ ਦੇ ਪਾਸ ਬੈਠਾ ਰਸੋਈ ਜਿਉਂ ਰਿਹਾ ਸਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾਓ ਜੋ ਨੂਰਭਰੀ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਸਾ, ਆਪਣੇ ਕਾਸਮ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੂਹਾ ਹਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕੁੰਡਾ ਖੜਕਾਇਆ। ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੜਕਾਣ ਪਰ ਕੁਝ ਧ੍ਯਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਨੂਰਭਰੀ ਨੇ ਕਹਿ ਛੱਡਿਆ ਸਾ, ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਆਵੇ ਕੁੰਡੀ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> 0y6rru3175qnecrwekeajdvnxnyshin 250 60974 233608 201694 2026-09-02T01:36:28Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|41}}</noinclude>ਖੋਲ੍ਹਣੀ। ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੇਰ ਜੋਰ ੨ ਕੁੰਡੀ ਹਿਲਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਮ ਅਰ ਕਾਸਮ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਆਏ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੁਣ ਦਾਸੀਆਂ ਨੇ ਮੌਜੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਜ਼ਿਮ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਣੇ ਭੋਜਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਸਮ ਰਸੋਈ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੂਹੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਤੋੜੇ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ॥ <poem>ਦੁਖੀ ਹੋਇ ਮਨ ਸੜ ਗਿਆ ਸੁਣਦਾ ਕੋਇ ਨ ਹਾਕ। ਪੁਰਖ ਪਰਾਏ ਪਾਸ ਬਹਿ ਹੱਸੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਨ ਤਾਕ॥</poem> {{gap}}ਓੜਕ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ, ਅਤੇ ਓਪਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਭੋਜਨ ਪਾਉਂਦਾ ਸੁਣ ਜਲਦਾ ਭੁਜਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। {{Gap}}ਜਾਂ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਪਾ ਚੁਕਿਆ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਤੱਕੇ। ਵਧੇਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਕਿ ਨੂਰਭਰੀ ਘੜੀਮੁੜੀ ਉਸਨੂੰ ਭਰਤਾ ੨ ਕਰਕੇ ਸੱਦਦੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦਾਸ ਕਾਸਮ ਨੂੰ ਭਰਤਾ ਕਹਿੰਦੀ,ਐਨੇਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਬਚਾ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਵੱਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਸੁਹਾਵੀ ਦੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਉਹਨੂੰ ਨੂਰਭਰੀ ਨ ਭਾਈ, ਅਤੇ ਕਾਸਮ ਬੀ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨ ਹੋਇਆ<noinclude></noinclude> 16n5dtj4s9ljq9idbxzjct1dhctmpwz 250 60979 233620 201695 2026-09-02T02:01:04Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|42}}</noinclude>ਇੱਸੇ ਲਈ ਸ੍ਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਦੋਵੇਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਕੋਲੋਂ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਰਾਹੀ ਹੋਏ॥ {{Gap}}ਜਾਂ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਸੁਨਿਆਰਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਜਿਸਨੇ ਨੂਰਭਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਵਾਸੀ ਹੀ ਜਾਤਾ ਅਤੇ ਤਿਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ, ਅੱਗੋਂ ਉਸਨੇ ਲੈਣੋ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੋਲਿਆ, ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਘੜਕੇ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ ਹੁਣ ਲੈਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਐਨਾ ਕਹਿ ਸੰਗਲੀ ਨੂੰ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਆਪਨੇ ਟਹਿਲ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਛੇਤੀ ਅਸਬਾਬ ਜਹਾਜ਼ ਪੁਰ ਲੈ ਚਲ, ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨਾਂ ਵੰਗਾ ਨਹੀਂ,ਇਹ ਜਾਦੂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ,ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਟਕ ਗਏ ਤਾਂ ਕੀ ਜਾਣੀਏ ਕੀ ਕੀ ਬਲਾਈਆਂ ਆ ਘੇਰਨਗੀਆਂ| {{Gap}}ਉਹ ਸੁਨਿਆਰਾ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਰਜਾਈਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਜਾ ਫਾਥਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੂਰਭਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਆਜ਼ਮ ਜੋ ਉੱਧਰੋਂ ਲੰਘਿਆ,ਤਾਂ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਂ<noinclude></noinclude> i34lomzkxziue3fr6933jyzfm3c33rt 233633 233620 2026-09-02T07:29:58Z Kaur.gurmel 192 233633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|42}}</noinclude>ਇੱਸੇ ਲਈ ਸ੍ਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਦੋਵੇਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਕੋਲੋਂ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਰਾਹੀ ਹੋਏ॥ {{Gap}}ਜਾਂ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਸੁਨਿਆਰਾ ਮਿਲ ਪਿਆ ਜਿਸਨੇ ਨੂਰਭਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਵਾਸੀ ਹੀ ਜਾਤਾ ਅਤੇ ਤਿਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ, ਅੱਗੋਂ ਉਸਨੇ ਲੈਣੋ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ। ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੋਲਿਆ, ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਘੜਕੇ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ ਹੁਣ ਲੈਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਐਨਾ ਕਹਿ ਸੰਗਲੀ ਨੂੰ ਰੂਮੀ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਆਪਨੇ ਟਹਿਲ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਛੇਤੀ ਅਸਬਾਬ ਜਹਾਜ਼ ਪੁਰ ਲੈ ਚਲ, ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨਾਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ,ਇਹ ਜਾਦੂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ,ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਟਕ ਗਏ ਤਾਂ ਕੀ ਜਾਣੀਏ ਕੀ ਕੀ ਬਲਾਈਆਂ ਆ ਘੇਰਨਗੀਆਂ| {{Gap}}ਉਹ ਸੁਨਿਆਰਾ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਰਜਾਈਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਜਾ ਫਾਥਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੂਰਭਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਆਜ਼ਮ ਜੋ ਉੱਧਰੋਂ ਲੰਘਿਆ,ਤਾਂ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਂ<noinclude></noinclude> pzs89b3imxnv5ap2vnsqaiwnpbi6etp 250 60980 233643 201696 2026-09-02T08:12:52Z Kaur.gurmel 192 233643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" />{{c|43}}</noinclude>( ੪੩ ) ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਹੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਘੜਕੇ ਦੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੁਪਏ ਦੇਓ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਵਾਲਾਤੋਂ ਛੁੱਟਾਂ, ਸੰਗਲੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬੀ ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ । ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਤੈਂ ਕਦ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ? ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਅਜੇ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਪਲ ਬੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਨੂੰ ਸੱਚਾ ਜਾਨ ਓਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਝਗੜਦੇ ਰਹੇ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚੇ ਸਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਓਹ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾਸਾ,ਸਿਆਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾਸ਼ਾ,ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤਿਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਿਰਾਓ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਸੁਨਿਆਰਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾ ਸੀ । ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ,ਅਤੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਲਈ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਹੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੁਆਇਆ। ਦਰੋਗਾ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਬੁਪਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦਖ਼ਾਨੇ ਲੇ ਗਿਆ,ਜਾਂ ਆਜ਼ਿਮ ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਾ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮੀ ਕਾਸਮ ਉਸ ਦੇ<noinclude></noinclude> rhuyoiegwng78gaaj4uasj1q3btgazs 233645 233643 2026-09-02T08:17:10Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|43}}</noinclude>( ੪੩ ) ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਹੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਘੜਕੇ ਦੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੁਪਏ ਦੇਓ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਵਾਲਾਤੋਂ ਛੁੱਟਾਂ, ਸੰਗਲੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬੀ ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ । ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਤੈਂ ਕਦ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ? ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਅਜੇ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਪਲ ਬੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਨੂੰ ਸੱਚਾ ਜਾਨ ਓਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਝਗੜਦੇ ਰਹੇ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚੇ ਸਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਓਹ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾਸਾ,ਸਿਆਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾਸ਼ਾ,ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤਿਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਿਰਾਓ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਸੁਨਿਆਰਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾ ਸੀ । ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ,ਅਤੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਲਈ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਹੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੁਆਇਆ। ਦਰੋਗਾ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਬੁਪਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦਖ਼ਾਨੇ ਲੇ ਗਿਆ,ਜਾਂ ਆਜ਼ਿਮ ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਾ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮੀ ਕਾਸਮ ਉਸ ਦੇ<poem></poem><noinclude></noinclude> rcl7xvynzsy7gw4525ku06ai0tuyyrx 233646 233645 2026-09-02T08:24:11Z Kaur.gurmel 192 233646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|43}}</noinclude>( ੪੩ ) ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਹੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਘੜਕੇ ਦੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੁਪਏ ਦੇਓ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਵਾਲਾਤੋਂ ਛੁੱਟਾਂ, ਸੰਗਲੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬੀ ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ । ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਤੈਂ ਕਦ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ? ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਅਜੇ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਪਲ ਬੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਨੂੰ ਸੱਚਾ ਜਾਨ ਓਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਝਗੜਦੇ ਰਹੇ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚੇਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਓਹ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾਸਾ,ਸਿਆਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾਸ਼ਾ,ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤਿਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਿਰਾਓ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਸੁਨਿਆਰਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾ ਸੀ । ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ,ਅਤੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਲਈ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਹੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੁਆਇਆ। ਦਰੋਗਾ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਬੁਪਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦਖ਼ਾਨੇ ਲੇ ਗਿਆ,ਜਾਂ ਆਜ਼ਿਮ ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਾ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮੀ ਕਾਸਮ ਉਸ ਦੇ<poem></poem><noinclude></noinclude> ex08bc4wsci6oamsfowfjurl2ihw50a 233647 233646 2026-09-02T08:28:37Z Kaur.gurmel 192 233647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" />{{c|43}}</noinclude>( ੪੩ ) ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਹੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਘੜਕੇ ਦੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੁਪਏ ਦੇਓ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਵਾਲਾਤੋਂ ਛੁੱਟਾਂ, ਸੰਗਲੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬੀ ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ । ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਤੈਂ ਕਦ ਸੰਗਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ? ਸੁਨਿਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਅਜੇ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਪਲ ਬੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਨੂੰ ਸੱਚਾ ਜਾਨ ਓਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਝਗੜਦੇ ਰਹੇ । ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚੇ ਸਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਓਹ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾਸਾ,ਸਿਆਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾਸ਼ਾ,ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤਿਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਿਰਾਓ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਸੁਨਿਆਰਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾ ਸੀ । ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ,ਅਤੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਲਈ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਹੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੁਆਇਆ। ਦਰੋਗਾ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਬੁਪਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦਖ਼ਾਨੇ ਲੇ ਗਿਆ,ਜਾਂ ਆਜ਼ਿਮ ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਾ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮੀ ਕਾਸਮ ਉਸ ਦੇ<poem></poem><noinclude></noinclude> rcl7xvynzsy7gw4525ku06ai0tuyyrx 250 67927 233636 200722 2026-09-02T07:43:06Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|2}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> ekkev1kime0aryvqu2nxb6lq4jswj8c 250 67929 233611 233417 2026-09-02T01:46:10Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਘਟ ਜਾਗਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸਾਕੇ ਆਮ ਵਾਪਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਾਂਝ ਮਹਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਮਰਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝ ਮਹਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੀ ਵੱਡੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਉਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਲੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈਦੀ ਹੈ; ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ। ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਉਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਸਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੇ ਝੂਠੇ ਪੈਂਦੇ ਕਰ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆਂ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣੀਏ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਚੱਲੇ ਹੋ? ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ - ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ! ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। - ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਸੌਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੈਥੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ - ਭਾਪਾ ਜੀ, ਆ ਜਾਓ...। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਿਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ 'ਛੋਟੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ' ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਕੁਛ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਿਆ<noinclude>{{center|18}}</noinclude> c43yub7aoy8k0gmv3trzevhlalq3zp3 233612 233611 2026-09-02T01:47:51Z Tamanpreet Kaur 606 233612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਘਟ ਜਾਗਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸਾਕੇ ਆਮ ਵਾਪਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਾਂਝ ਮਹਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਮਰਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝ ਮਹਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੀ ਵੱਡੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਉਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਲੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈਦੀ ਹੈ; ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ। ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਉਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਸਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੇ ਝੂਠੇ ਪੈਂਦੇ ਕਰ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆਂ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣੀਏ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਚੱਲੇ ਹੋ? ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ - ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ! ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। - ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਸੌਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੈਥੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ - ਭਾਪਾ ਜੀ, ਆ ਜਾਓ...। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਿਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ 'ਛੋਟੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ' ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਕੁਛ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਿਆ<noinclude>{{center|18}}</noinclude> pqzaguaung2yxdgpuq1izt5v8b78af8 250 67934 233613 201163 2026-09-02T01:49:40Z Tamanpreet Kaur 606 233613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਗਿਆ। ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਤਸਵੀਰ ਲਾਮ ' ਤੇ ਚੱਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ ਰੇਲ ਦਾ ਟੇਸ਼ਣ ਹੈ ਤੇ ਗੱਡੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਾਹਨ। {{gap}}ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਉ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਅਸੀਸ ਵਾਲ਼ਾ ਹੱਥ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹਵਾ ' ਚ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਪੁਤ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਹਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪਲ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਦਾ ਪਲ ਤਾਂ ਕਹਰ ਦਾ ਪਲ ਹੈ। ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਖ ਮਿੱਟੀ ਵਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਕਰ-ਪੈਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਥਾਏਂ ਬੈਠੀ ਹੈ ਮੱਥਾ ਫੜੀ। ਕੈਸਾ ਬੰਧੇਜ ਹੈ ਕਿ ਜਣੇ ਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਣਾ {{Block center।<poem>ਕੋਲ਼ ਖੜੋਤੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚੀਨ ਦੀ ਗੱਡੀ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਜਲ਼ ਬੱਤੀਏ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ ਖੜਿਆ ਉਵੇਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਗੱਡੀਏ </poem>}} {{gap}}ਬਲ਼ਦੀ ਬੱਤੀ, ਉੱਚਾ ਪੁਲ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਛੱਤੜਾ ਗੁਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲ ਟੇਸ਼ਣ ' ਤੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਿਲੇ ਵਰਗੀ ਕੰਧ ਤੇ ਦਰਵੱਜੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਰ ਉਘੜ ਆਵੇ। ਅਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ 'ਨੇਰ੍ਹਾ ਛਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਏਗੀ। ਮੌਜੂਦ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੰਘ ਗਏ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੋ ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਰਹ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਤੇ ਉੱਮੀਦ। ਏਸ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ 'ਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh||19}}</noinclude> lollujyvpbumw8sucs0ngxap1qjjxit 233614 233613 2026-09-02T01:50:12Z Tamanpreet Kaur 606 233614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਗਿਆ। ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਤਸਵੀਰ ਲਾਮ ' ਤੇ ਚੱਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ ਰੇਲ ਦਾ ਟੇਸ਼ਣ ਹੈ ਤੇ ਗੱਡੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਾਹਨ। {{gap}}ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਉ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਅਸੀਸ ਵਾਲ਼ਾ ਹੱਥ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹਵਾ ' ਚ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਪੁਤ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਹਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪਲ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਦਾ ਪਲ ਤਾਂ ਕਹਰ ਦਾ ਪਲ ਹੈ। ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਖ ਮਿੱਟੀ ਵਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਕਰ-ਪੈਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਥਾਏਂ ਬੈਠੀ ਹੈ ਮੱਥਾ ਫੜੀ। ਕੈਸਾ ਬੰਧੇਜ ਹੈ ਕਿ ਜਣੇ ਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਣਾ {{Block center|<poem>ਕੋਲ਼ ਖੜੋਤੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚੀਨ ਦੀ ਗੱਡੀ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਜਲ਼ ਬੱਤੀਏ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ ਖੜਿਆ ਉਵੇਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਗੱਡੀਏ </poem>}} {{gap}}ਬਲ਼ਦੀ ਬੱਤੀ, ਉੱਚਾ ਪੁਲ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਛੱਤੜਾ ਗੁਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲ ਟੇਸ਼ਣ ' ਤੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਿਲੇ ਵਰਗੀ ਕੰਧ ਤੇ ਦਰਵੱਜੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਰ ਉਘੜ ਆਵੇ। ਅਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ 'ਨੇਰ੍ਹਾ ਛਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਏਗੀ। ਮੌਜੂਦ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੰਘ ਗਏ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੋ ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਰਹ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਤੇ ਉੱਮੀਦ। ਏਸ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ 'ਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh||19}}</noinclude> s4wg3i18tdt1i6r9a37485h3edwiqis 233641 233614 2026-09-02T08:04:00Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਗਿਆ। '''ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ''' ਤਸਵੀਰ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਗਏ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ ਰੇਲ ਦਾ ਟੇਸ਼ਣ ਹੈ ਤੇ ਗੱਡੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਾਹਨ। {{gap}}ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਉ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਅਸੀਸ ਵਾਲ਼ਾ ਹੱਥ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹਵਾ 'ਚ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਪੁਤ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਹਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪਲ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਦਾ ਪਲ ਤਾਂ ਕਹਰ ਦਾ ਪਲ ਹੈ। ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਖ ਮਿੱਟੀ ਵਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਕਰ-ਪੈਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਥਾਏਂ ਬੈਠੀ ਹੈ ਮੱਥਾ ਫੜੀ। ਕੈਸਾ ਬੰਧੇਜ ਹੈ ਕਿ ਜਣੇ ਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਣਾ। {{Block center|<poem>ਕੋਲ਼ ਖੜੋਤੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚੀਨ ਦੀ ਗੱਡੀ {{c|...}} ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਜਲ਼ ਬੱਤੀਏ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ ਖੜਿਆ ਉਵੇਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਗੱਡੀਏ </poem>}} {{gap}}ਬਲ਼ਦੀ ਬੱਤੀ, ਉੱਚਾ ਪੁਲ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਛੱਤੜਾ ਗੁਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਿਲੇ ਵਰਗੀ ਕੰਧ ਤੇ ਦਰਵੱਜੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਰ ਉਘੜ ਆਵੇ। ਅਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ 'ਨੇਰ੍ਹਾ ਛਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਏਗੀ। ਮੌਜੂਦ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੰਘ ਗਏ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੋ ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਰਹ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਤੇ ਉੱਮੀਦ। ਏਸ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ 'ਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh||19}}</noinclude> 10vtm7246u42rjbnipe6dj32bva5qe2 250 68026 233619 201343 2026-09-02T01:54:57Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|3}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> e5yqh2r5nwx83asck5zfykrd5wqkfkc 250 68030 233564 201451 2026-09-01T14:19:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਠੇਕੇ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਗੋਰੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਫੇਰ ਜੰਗ ਲਗ ਗਈ। ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ। ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਾ ਕੇ ਆ ਕੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗੇ ਤੁਰਕੇ। ਕਪੜਾ ਦੁਆਲ਼ੇ ਨਾ ਸੀ। ਦਰੀ ਪਿੱਛੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੀ ਹੱਥ ਚ ਪੀਪੀ ਤੇ ਪਿਤਲ ਦਾ ਗਲਾਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਆ ਕੇ ਸਾਡਾ ਰੋਹੀ ਵਾਲ਼ਾ ਖੂਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਬੀਬੀਆਂ ਬਾਲਣ ਲਈ ਪੱਤੇ ਕੱਠੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸੀ। ਭਰਾ ਉਤਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ- ਚਾਚੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ!- ਚਾਚੀ ਕਹਿੰਦੀ- ਵੇ ਤੂੰ ਸਵਰਨ ਸੁੰਹ ਆਂ? {{gap}}''ਕੋਈ ਮਨ ਚ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਸੀ ਬਰਮਾ ਕਿਥੋਂ ਹੈ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ?'' {{gap}}ਹਾਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਗਏ ਆ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗ ਪਈ ਸੀ। ਨਕਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ। ਜਿੱਦਾਂ ਘਰ ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ — ਬਰਮਾ ਕੋਈ ਮੁਲਕ ਆ। ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਅਖਬਾਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਸੁਣਦੇ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀ; 'ਏਹ ਭਰਾ ਰੰਗੂਨ ਰਹਿੰਦਾ' - ਏਦਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਰਟ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}''ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਗਏ ਸੀ?'' {{gap}}ਹਾਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨੂੰ। ਸਾਡੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਕਣ [ਅਮਰੀਕਾ] ਨੂੰ। ਸਾਡੇ ਚਾਚੇ ਦੋ ਗਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਆਏ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਕੇ। ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਦਾ ਕਰਮਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਕਣ ਕਿਥੇ ਗਏ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਮੁੜਿਆ, ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਗਏ ਸੀ। ਹਾਂ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੀਗੀਆਂ। ਪਹਲਾ ਇਕ ਤਾਂ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਪਹਲੀ ਜਨਾਨੀ ਸੀ। ਹੈਗੀ ਆ ਹਜੇ। ਉਹ ਜਾਣੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਆ। ਇਕ ਜਿਹੜੀ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਲੜਕਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਮਰ ਗਈ। ਫੇਰ [ਚਾਚੇ ਦਾ] ਸੱਤਾਂ<noinclude>{{rh||30}}</noinclude> 0d2c6avu6cxayd1ehfe2rbg89k0rats 250 68031 233567 201453 2026-09-01T14:24:42Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰ 'ਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਚਲੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਚਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਮੁੜ ਕੇ। ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਪਰਸਿੰਨੋਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ - ਲਾਲਾ ਸਿਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖੂੰਗੀ? ਮੈਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਟੰਗ ਜਾ। - ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਓਸ ਦਿਨ ਆ ਕੇ ਅਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਗ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਚਾਚੀ ਦਾ ਸੋਟੀ ਨਾਲ਼ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲਿਆਂਦਾ। ਬੜੀ ਸੁਣੱਖੀ ਸੀ। ਏਸ ਕਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ ਆ ਏਥੇ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਚਾਚੀ ਮਰੀ ਸੀ। ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕੱਟੀ। ਫੇਰ ਚਾਚਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਆਇਆ। ਬੁੱਢਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਝਤਰਾਂ-ਅੱਸੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਚਾਚੀ ਨੇ ਮਹਿੰ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਗਏ ਮਿਲਣ, ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ - ਬੀਬੀ, ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ। - ਰੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ - ਅੱਜ ਪਰਸ ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਲੱਝ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਲੱਝਣਾ। ਚਾਚਾ ਫੇਰ ਮੁੜ ਗਿਆ ਆਖ ਕੇ - ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਾ ਲੈਣਾ। {{gap}}''ਮਿਲਕਣ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸੀ?'' {{gap}}ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਅਫਵਾਹਾਂ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀ ਆ। ਬਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਸੀ ਦਸਦਾ, ਪੜਦਾ ਈ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਪੈਸਾ-ਧੇਲਾ ਸੁੱਖ-ਸੁਨੇਹਾ ਘਟ ਹੀ ਘੱਲਦੇ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਫੋਟੋਆਂ ਝਟ ਈ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਓਦੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜਦੇ। ਕਦੀ ਦੇਖੀਆਂ ਨਾ ਸੀ। ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਸਾਲ ਛੇਈਂ ਮਹੀਨੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। {{gap}}''ਘਰੋਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਕੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ?'' {{gap}}ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੋਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਭਰਾ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸੁਹਣੇ ਸਗਨ ਕਰਕੇ ਤੋਰਨਾ। ਕਹਣਾ - ਨੇਰ੍ਹੇ-ਸੁਨੇਰ੍ਹੇ ਕੋਈ ਟੱਕਰੇ ਨਾ। - ਇਕ ਸਾਡੀ ਭਰਜਾਈ ਨਵੀਂ-ਨਵੇਲੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਆਈ ਸੀ। ਸਮਝੋ, ਓਦੋਂ ਏਦਾਂ ਰਵਾਜ ਹੀ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਆਉਣਾ, ਤਾਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਰਹਣਾ। ਘਰਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣਾ, ਤਾਂ ਓਨ੍ਹੀਂ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲੇ<noinclude>{{rh||31}}</noinclude> 9aa5wiv5wyru6xy4df31lrcfcfofhuu 250 68043 233576 201620 2026-09-01T14:49:15Z Tamanpreet Kaur 606 233576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] {{gap}}''ਤਿਆਰੀ ਕਿੱਦਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ?'' {{gap}}ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਫੁਫੜ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਏਜੰਟ। ਦਿੱਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਲਿਆ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਝਿਲਮਣ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾਮਾਂ ਦਾ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਓਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦੋ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ| ਮੈਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਨ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਈ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ| ਤਿੰਨਾਂ ਕੁ ਹਫਤਿਆਂ ਚ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। {{gap}}ਏਡੀ ਕਾਹਲ਼ੀ ਕਾਹਦੀ ਸੀ? ਨਾਲ਼ ਬਲਵਿੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। {{gap}}ਪੈਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਈ ਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਈ ਆਇਆਂ! ਤੰਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘੜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਚੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣ ਸਾਡੇ| ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂl {{gap}}ਅਪਣੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ – ਮਾਈਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ...। - ਇਹ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਆ? {{gap}}ਕਹਣ ਤੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਆ| ਇਹਨੂੰ ਜੇ ਡੂੰਘਾਈ ਚ ਲਜਾਓ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਠ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਿਆ| ਮੈਂ ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਵਿਛੋੜਾ ਪਹਲਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾ ਫੇਰ ਇਹ ਹੋਇਆ| ਸਾਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਸੀਗੀ| ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ – ਚੰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ, ਪੈਸੇ ਦੀ, ਅਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀl ਜੋ ਸੁੰਨ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ ਨਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਕਸ਼ਟ ਚ ਆਉਂਦਾ| ਸੁੰਨ ਮਨ ਨੇ ਦੇਖੀ ਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਆ, ਸਾਰਾ ਪਿਛੋਕੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਬਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਏਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ਼ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਅਪਣੀ ਆਬਰੂ ਵੀ ਰੱਖੀ | ਮਨ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਊਗਾ, ਦੋ ਹੋਣਗੇ, ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਚਾਰ ਸੀ| ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਬੋਹੜੀ ਸੀ| ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। 33<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> e6ku53n8u6yezihns6p3kjabdnenje1 250 68236 233638 202332 2026-09-02T07:51:27Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਹੈ ਹਰਦਮ ਧੜਕਦਾ ਆਪਣਾ ਹੋਣਾ ਦਸਦਾ ਦਿਲ ਘਟਦਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਥੋਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਵੈਦ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਉਣ ਲਈ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪੱਲਾ ਲੈ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਰਤਾ ਮਨ ਟਿਕਾਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਦੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਰ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਗੱਡੀ ਕਿਧਰ ਨੱਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬੀਬੀ ਪਰਾਈ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਹੱਸਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਘਰ ਲਾਗਿਉਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਉਤਰਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਕੰਬ-ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਬੱਦਲ਼ਵਾਈ ਹੈ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਭਿੱਜੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਖੇਲਦੇ ਹਨ ਬੱਚੇ ਕੋਈ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕੰਹੇਂ ਦਾ ਥਾਲ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭਉਂ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਵਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ 'ਨੇਰ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲਣਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਹਾਏ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਆ ਪੈਸਿਆ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਸੀ ਸਾਹ ਮੁੱਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਥਿੰਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ ਨੂੰ ਘੁਣ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਦੋਂ ਮੁੜਨਗੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਇਥੋਂ [ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੀਜਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ - ਅ.]<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> 4ev18fzvj1yy3xafo271fiih21w0gdq 250 68266 233618 202335 2026-09-02T01:53:57Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|4}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> ppphh8bu0j4cn3h52fgy8obsq1beuea 250 69568 233597 207975 2026-09-02T00:51:59Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center।<poem>ਮੈਂ ਆਥਣ ਕਵਿਤਾ ਤਕ ਜਨਤਾ ਦੇ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਓਦੋਂ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਇਧਰ ਤੋਂ ਉਧਰ ਉਜੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲੋੜ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਈ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਚੀਨੀਆਂ [?] ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਡੱਡੂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ? ਜਿਵੇਂ ਬੰਗਾਲੇ, ਛੱਜਘਾੜੇ, ਬੱਦੂ, ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ਼ ਕੱਢਣ ਵਾਲ਼ੇ, ਕੰਜੜ, ਗਧੀਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਰਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਸੈਂਹਸੀ; '''ਆਥਣ''' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ</poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਖੇਤ ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅੱਕਾਸੀ ਲਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਭਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੀੜਾ, ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਦਾ ਰੰਗ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ੋਖ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਉਜਵਲ ਹੈ। ''ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ'' ਵਿਚ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਆਖਣ ਵਾਂਙ ਝੂਠੀ ਚੇਤਨਾ ਯਾਨੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਨਹੀਂ। '''ਬੇਗਾਨੀਆਂ, ਛੱਲ, ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਭੋਲ਼ੀਆਂ, ਬਾਬਲ ਤੇਰੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ, ਕੁੜੇਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਸਣਾਂ''' ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਨੱਚਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲਾਲ 'ਸੋਨੇ ਦੇ ਯੁਗ ਦੀ ਸਵੇਰ' ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਉਮੀਦੀ ਦਾ ਸਿਖਰ '''ਥਕਾਵਟ''' ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੁਹਜ ਦੀ ਸੱਚ ਨਾਲ਼ ਟੱਕਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਹਰ ਪਲ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਡੰਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਲਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਉਸ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਮੁੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।<noinclude>{{rh||80}}</noinclude> 9s83c34ccbwiyv9oytclkjzdjet2fkl 233598 233597 2026-09-02T00:52:24Z Tamanpreet Kaur 606 233598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮੈਂ ਆਥਣ ਕਵਿਤਾ ਤਕ ਜਨਤਾ ਦੇ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਓਦੋਂ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਇਧਰ ਤੋਂ ਉਧਰ ਉਜੜਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲੋੜ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਈ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਚੀਨੀਆਂ [?] ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਡੱਡੂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ? ਜਿਵੇਂ ਬੰਗਾਲੇ, ਛੱਜਘਾੜੇ, ਬੱਦੂ, ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ਼ ਕੱਢਣ ਵਾਲ਼ੇ, ਕੰਜੜ, ਗਧੀਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਰਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਸੈਂਹਸੀ; '''ਆਥਣ''' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ</poem>}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਖੇਤ ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮੀਆਂ ਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅੱਕਾਸੀ ਲਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਭਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੀੜਾ, ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਦਾ ਰੰਗ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ੋਖ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਉਜਵਲ ਹੈ। ''ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ'' ਵਿਚ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਆਖਣ ਵਾਂਙ ਝੂਠੀ ਚੇਤਨਾ ਯਾਨੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਨਹੀਂ। '''ਬੇਗਾਨੀਆਂ, ਛੱਲ, ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਭੋਲ਼ੀਆਂ, ਬਾਬਲ ਤੇਰੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ, ਕੁੜੇਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਸਣਾਂ''' ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਨੱਚਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲਾਲ 'ਸੋਨੇ ਦੇ ਯੁਗ ਦੀ ਸਵੇਰ' ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਉਮੀਦੀ ਦਾ ਸਿਖਰ '''ਥਕਾਵਟ''' ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੈ। {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੁਹਜ ਦੀ ਸੱਚ ਨਾਲ਼ ਟੱਕਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਹਰ ਪਲ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਡੰਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਲਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਉਸ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਮੁੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।<noinclude>{{rh||80}}</noinclude> mscmjm5h2n8iynymulkz8w1f7nfvk47 250 69570 233527 207977 2026-09-01T12:31:19Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harnoor786" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|6}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 5u3vdrbfpps93fnr9j80j4blnnzt5se 250 69571 233599 207980 2026-09-02T00:58:03Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੱਚ ਤੇ ਸੁਹਜ ਸਮਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਅਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਧੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਮੌਤ ਹੈ ਤੇ ਸੁਹਜ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਲਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜ਼ਿਹਨ ਨਥਾਵੇਂ, ਨਿਆਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਾਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੋਰ ਤਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬੇਵਸੀ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤ ਕਰਕੇ। ਮੈਂ ਜਦ ਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਜਦ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਅਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰਿਆਂ ਦੀ ਮੰਦ-ਰਫ਼ਤਾਰ ਚੁੱਪਚੁਪੀਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਵਾੜੇ ਸੁਹਾਣੇ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੇ। ਸ਼ੂਕਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲ਼ੀ ਰੇਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਵਲ ਵਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਣੀ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਡਰੇ-ਸਹਮੇ ਪਰਿੰਦੇ ਲਾਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਬਦ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਗਾਉਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੜ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਣੀ ਟਲ਼ ਗਈ ਲਗਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਲਾਲ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ। ਤਾਂ ਵੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਹਦੀ ਖੋਹ ਪੈਂਦੀ ਰਹੇ; ਜਿਹਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਬਣੀ ਰਹੇ; ਉਹਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਲਾਲ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧਰਤੀ ਜਿੱਡਾ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੇਤਭਰੀ ਰਹਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਦ ਦਾ ਵਜੂਦ ਕਿਹੜਾ ਘਟ ਦੁਖਾਵਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਸਾਸ ਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਤਹੇ-ਦਿਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਗ਼ਮ ਨਿਰਾ ਜਿਨਸ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਸਤੀ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਲਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਚਿਤਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ (1913—1941) ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਮੈਂ ਆਪ ਰੇਖਾ, ਰੰਗ ਤੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗ਼ਰੀਬ ਤੇ ਉਦਾਸ<noinclude>{{rh||81}}</noinclude> k0nze6jmks8f28bvz80ynd68sa8fh35 250 69572 233546 207981 2026-09-01T13:32:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਏਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ, ਸਗੋਂ ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਘਟੀਆ ਅਪੀਲ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। – ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਢੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਕ ਏਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਮਹਸੂਸ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਲਾਲ ਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਇੰਜ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦਾ ਅਧੂਰਾ ਕਾਰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਦੀ ਅਣਆਈ ਮੌਤ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਲ ਇਹਨੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਕੀ ਇਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਰੰਗਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਚ ਵਾਹੇ ਉਹਦੇ ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਲ ਨਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਚ ਚਿਤਰੇਗਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਏਗਾ? {{nop}}<noinclude>{{rh||82}}</noinclude> 0xl3tibhk4pn98wuz3qbyf9xywc4pn5 250 69573 233606 207982 2026-09-02T01:30:39Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਲ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਇਹ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਏ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਰਥ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਕਿਸੇ ਰੋਂਦੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਏ - ਰੋਂਦੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਖਾ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਚੁੱਪ ਕਰ। ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਰੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਅਰਥ ਹਨ। ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅਰਥ। ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਜਣੇ ਨੇ ਬਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਮੈਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਚੋਂ ਮਿਲ਼ੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਕਢਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਸਾਡੀ ਸੰਗੀਤ ਧਰੁਪਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਆਕਰਣਕ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਧਰੂਪਤ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਆਵਾਜ਼ ਦਰਅਸਲ ਧਰੂਪਤ ਦੇ ਆਲਾਪ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਤੇ ਅੰਤਰੇ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਕੁ ਨ ਨ...। ਰਾਗੀ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਖਿਚ-ਖਿਚ ਕੇ ਲੰਬੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਲਾਪ ਵਿਰਲਾਪ ਹੈ ਧ੍ਵਨੀ ਦਾ, ਜੋ ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਲਭਦੀ ਤੜਪ ਰਹੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਇਹ ਮੂਲ ਵਲ ਯਾਤਰਾ ਏਨੀ ਬਿਖੜੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਪੰਧ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਦੱਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਧ੍ਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਾਨੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ - ਨਾਦਰ ਦੀਮ ਤਾ ਨਾ ਦੀ ਰੇ ਨਾ। ਇਹ ਧ੍ਵਨੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਪਲਮ ਚਪਲਮ ਚਪਲਾਈ ਰੇ। ਕੁਕਤੂੰ ਘੜੂੰ। {{gap}}ਦਅ ਸ਼ਬਦ ''ਬ੍ਰਹਦਰਨਾਯਕਾ'' ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਦਅ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਣਾ। ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਬੱਦਲ਼ਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਪਣੇ ਸਿਰਜੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦਅ ਉਚਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਦਮਯਾਤਾ (ਨਿਯੰਤਰਣ) ਦਸਦੇ ਹਨ;<noinclude>{{rh||46}}</noinclude> 97mhs5wcejky034c5ga1gwc77ydviqu 250 69575 233600 207985 2026-09-02T01:05:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੋਣਾ Being ਵਜੂਦੀ ਮਸਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲ਼ੇ ਅਖੌਤੀ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਘਸੇ-ਪਿਟੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਲ਼ੀ ਛੋਟੀ b ਵਾਲ਼ੀ being ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। 'ਜਲਾਵਤਨੀ' ਲਫ਼ਜ਼ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੋਣਾ ਮੇਰੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ। ਉਂਜ ਬੰਦਾ ਹਰ ਥਾਂ ਜਲਾਵਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਅਸਲ ਘਰ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹਦਾ ਮਾਣ ਹੋਏ; ਜਿਥੇ ਉਹਦੀ ਆਸ ਬਣੀ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜਿਥੇ ਉਹ ਨਾਬਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾਬਰ ਹੋ ਸਕਣਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਨਸਲਵਾਦ ਤੇ ਵਿਜੋਗ (ਏਲੀਏਨੇਸ਼ਨ) ਵਰਗੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਮੇਰੀ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰੰਗਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜੀਅਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਲਾਂ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਅਪਣੇ 'ਘਰ' ਪੰਜਾਬ ਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਓਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਵਿਜੋਗਿਆ ਤੇ ਖੂੰਜੇ ਲੱਗਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਝੂਰਦਾ। ਇਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅਚੇਤ ਹੀ ਵੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਘਰ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਆਗਿਆਕਾਰ ਪੁਤਰ ਰਾਮ ਰਾਮਚੰਦਰ ਬਣਵਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਇਕ ਦਿਨ ਘਰ ਮੁੜ ਆਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ਼ੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਘਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਰਘੁਕੁਲ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿਚ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਕੋਈ ਅਣਜਾਣ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਡਿਗ ਕੇ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਾ ਸਮੇਟਦਾ ਹਾਂ। ਸਗਲ-ਸਬੂਤਾ ਹੋ ਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰਨ ਲਗਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਣ ਨਾ-ਹੋਣ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh||85}}</noinclude> hoyh5akk7iwlb901l0kffcnjdca0ad7 250 69578 233601 207988 2026-09-02T01:12:31Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਇਡ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁੜ ਕੇ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਜੌਨ੍ਹ ਬਰਜਰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ ਵਾਪਸੀ ਤਾਂ ਵਹਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੋਹ ਹੈ ਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਪਸੀ ਵਹਮ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕੱਛ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਿਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਬੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਰਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਲਫ਼ਜ਼ '''ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ''' ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਹਰ ਹੋਰ ਕੀ ਵਾਪਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਥੇ ਹੋਣ ਦਾ ਡੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਥੇ ਸੁੱਖ ਲਭਣ ਆਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਿਹੜੀ ਐਨੀ ਸੌਖੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੁਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਯਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਪਰ ਯਾਦ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਹਿੱਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਪ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ। ਧ੍ਵਨੀ ਯਾਨੀ ਭਾਸ਼ਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਸਰਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਵਾਂ। ਪਰ ਇੰਜ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ। ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਇਥੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਚਲਣੀ। '''''[ਜੁਲਾਈ 1993 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚ ਛਪੇ ਮੇਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹ Being Here ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ]'''''<noinclude>{{rh||86}}</noinclude> obqswns5n5qwoxevomgda7a94xo4ntv 233602 233601 2026-09-02T01:13:29Z Tamanpreet Kaur 606 233602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰਾਇਡ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁੜ ਕੇ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਜੌਨ੍ਹ ਬਰਜਰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ ਵਾਪਸੀ ਤਾਂ ਵਹਮ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੋਹ ਹੈ ਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਪਸੀ ਵਹਮ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕੱਛ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਿਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਬੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਰਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਲਫ਼ਜ਼ '''ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ''' ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਹਰ ਹੋਰ ਕੀ ਵਾਪਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਥੇ ਹੋਣ ਦਾ ਡੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਥੇ ਸੁੱਖ ਲਭਣ ਆਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਿਹੜੀ ਐਨੀ ਸੌਖੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੁਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਯਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਪਰ ਯਾਦ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਹਿੱਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਪ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ। ਧ੍ਵਨੀ ਯਾਨੀ ਭਾਸ਼ਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਸਰਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਲਿਆ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਵਾਂ। ਪਰ ਇੰਜ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ। ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਇਥੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਚਲਣੀ। '''''[ਜੁਲਾਈ''''' 1993 '''''ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚ ਛਪੇ ਮੇਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹ Being Here ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ]'''''<noinclude>{{rh||86}}</noinclude> 0u5mljh4iix2bkf4ni8yff443qpxn65 250 69689 233609 208685 2026-09-02T01:36:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{c||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਸੁਹਣੇ ਸੁਹਣੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਹਣੀ ਸੁਹਣੀ ਬਹਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਧ ਮਨਤਕ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ਼ਦਾ। ਪਰ ਵਿਚਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ; ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਨਸਾਨ ਅਨੋਖਾ ਲਾਡਲਾ ਹੀ ਰਹਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਲਨ ਕੋ ਚੰਦਾ ਮਾਂਗਤਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਅੱਡਾਖੰਡਾ ਬਣਾ ਜਾਏ, ਉਹ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੋਖੇ ਲਾਡਲੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਏਗੀ। ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਰਾਗ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਬੋਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ: ਇਤਨਾ ਕੁ ਰੁੱਖਵਾ, ਚੜ੍ਹਨਤ ਦੁੱਖਵਾ - ਨਿੱਕੇ-ਜਿੰਨੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਸਾਡੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਜੀਉਣ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਲੰਮੀ ਲੰਮੀ ਨਦੀ ਬਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਦਰਿਆ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਇਸੇ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ - ਹੈਲੋ ਕਾਗਤ ਜੀ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਓ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਚ ਲੈ ਜਾਓ। ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੋ। - ਉਫ਼! ਮੈਂ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਈ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਸਮਾਨ ਵੀ ਤਾਂ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਰਾਂ?<noinclude>{{c||49}}</noinclude> 2dtv31z96qzdtm2kw3s5scsznnerv7c 250 70017 233506 233436 2026-09-01T12:03:24Z Kaur.gurmel 192 233506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>{{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ, ਤਦ ਤਾਂ ਅਜੇਹਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਏ ਕਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਜ-ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਕਈ ਇਕ ਕੰਮ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ। {{gap}}ਤੇ ਕ ਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਗੱਲ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁਛਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਪੱਛੋ। {{gap}}ਤੇ ਸ-ਸਚ ਮੁਚ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਖੇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਆਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਦ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੋਵੇ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਛ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਸਗੋਂ ਇਤਨੇ ਲੋਕ ਏਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਬਾਰੇ ਹੀ ਅਸਚਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਜਦ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੋਹਾਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਵਲ ਖਾਕੇ ਭੌਂਦੇ ਹੋਏ ਭਲਾਉਟੀ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> ceyiwxwr2ov0ussi3jdcfzdt5184kgy 233510 233506 2026-09-01T12:10:41Z Kaur.gurmel 192 233510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>{{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ, ਤਦ ਤਾਂ ਅਜੇਹਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਏ ਕਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਜ-ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਕਈ ਇਕ ਕੰਮ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਜ ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਗੱਲ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁਛਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਪੱਛੋ। {{gap}}ਤੇਜ -ਸਚ ਮੁਚ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਆਪਦਾ ਭੇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਆਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਰ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੋਵੇ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ,ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਛ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਸਗੋਂ ਜਿਤਨੇ ਲੋਕ ਏਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਬਾਰੇ ਹੀ ਅਸਚਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਜਦ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤਕ ਸਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਵਲ ਖਾਕੇ ਭੌਂਦੇ ਹੋਏ ਭਲਾਉਟੀ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> l7wwo96o00th63tonc1nzyvfq0y6a5y 233512 233510 2026-09-01T12:12:07Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ, ਤਦ ਤਾਂ ਅਜੇਹਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਏ ਕਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਭੂਤਨਾਥ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਜ-ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਕਈ ਇਕ ਕੰਮ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-ਠੀਕ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਜ- ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਗੱਲ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁਛਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਪੱਛੋ। {{gap}}ਤੇਜ -ਸਚ ਮੁਚ ਭੂਤਨਾਥ ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਆਪਦਾ ਭੇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹੋਣ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਆਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਰ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੋਵੇ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ,ਨਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਛ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਸਗੋਂ ਜਿਤਨੇ ਲੋਕ ਏਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ ਬਾਰੇ ਹੀ ਅਸਚਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਆਦਮੀ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਜਦ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤਕ ਸਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਬਹੁਤ ਵਲ ਖਾਕੇ ਭੌਂਦੇ ਹੋਏ ਭਲਾਉਟੀ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 17cllpksaz1ijk6hcyk2duwsugjgdg6 250 70020 233530 209864 2026-09-01T12:42:43Z Kaur.gurmel 192 233530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude> {{gap}ਤੇਜ-ਤਦ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਬੇਸ਼ੱਕ । ਚੰਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੁਛ ਹਾਲ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਆ ਹੀ ਗਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਛ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰ ਜਾਈਏ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ—(ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ)ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਹੜਾ ਹਾਲ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ । ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਏਥੇ ਸਨ ਕੁਝ ਤੱਕ ਦੇ ਹਾਲ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪ ਸੁਣ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹੋਵੇਗੇ ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੀ ਹੋਯਾ ਜਾਂ ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਅਸੀ ਆਪ ਸੁਨਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਯਾ ਦੇਣ ਤਾਂ:- {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-(ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ) ਹੋਕੇ ਕਦ ਤਕ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਹਾਲ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਭੀ ਰੋਜ 2 ਦਾ ਹਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਂਣ ਵਿੱਝ ਢ ਘੰਟੇ ਦੀ ਢਿੱਲ ਹੋਵੇ । {{gap}}ਝੀਗੇਂਦ-ਅਸੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ ਹਾਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ,ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਲ ਸੁਣੀਏਂ। ccਲ ਕਰ ਅਸੀ ਨਾਉਂਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ<noinclude></noinclude> ed6u18znggvozjx242u222jeao8ie2x 233531 233530 2026-09-01T12:54:13Z Kaur.gurmel 192 233531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude> {{gap}ਤੇਜ-ਤਦ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਬੇਸ਼ੱਕ । ਚੰਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੁਛ ਹਾਲ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਆ ਹੀ ਗਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਛ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰ ਜਾਈਏ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ—(ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ)ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਹੜਾ ਹਾਲ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ । ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਏਥੇ ਸਨ ਕੁਝ ਤੱਕ ਦੇ ਹਾਲ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪ ਸੁਣ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹੋਵੇਗੇ ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੀ ਹੋਯਾ ਜਾਂ ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਅਸੀ ਆਪ ਸੁਨਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਯਾ ਦੇਣ ਤਾਂ:- {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-(ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ) ਹੋਕੇ ਕਦ ਤਕ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਹਾਲ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਭੀ ਰੋਜ 2 ਦਾ ਹਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਂਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਢਿੱਲ ਹੋਵੇ । {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍-ਅਸੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ ਹਾਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ,ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਹਾਲ ਸੁਣੀਏਂ। {{gap}} ਅਸੀ ਨਾਉਂਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ<noinclude></noinclude> mr67zvg3ldmeguwuorr6m1awud49d60 233532 233531 2026-09-01T12:56:27Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude> {{gap}ਤੇਜ-ਤਦ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਬੇਸ਼ੱਕ । ਚੰਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੁਛ ਹਾਲ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਆ ਹੀ ਗਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਛ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰ ਜਾਈਏ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ—(ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ)ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਹੜਾ ਹਾਲ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਹਾਲ । ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਏਥੇ ਸਨ ਕੁਝ ਤੱਕ ਦੇ ਹਾਲ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪ ਸੁਣ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹੋਵੇਗੇ ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੀ ਹੋਯਾ ਜਾਂ ਤਲਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਅਸੀ ਆਪ ਸੁਨਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਯਾ ਦੇਣ ਤਾਂ:- {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-(ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ) ਹੋਕੇ ਕਦ ਤਕ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ? {{gap}}ਨਕਾਬ-ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਹਾਲ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਭੀ ਰੋਜ 2 ਦਾ ਹਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਂਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਢਿੱਲ ਹੋਵੇ । {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍-ਅਸੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ ਹਾਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ,ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਹਾਲ ਸੁਣੀਏਂ। {{gap}}ਨਕਾਬ-ਜੋ ਆਗਯਾ ਅਸੀ ਸੁਨਾਉਂਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।<noinclude></noinclude> ed4u3zq2m7tqce2dzgscf0o7ismu1i2 250 70025 233533 209870 2026-09-01T13:00:25Z Kaur.gurmel 192 233533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>{{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍-ਪਰ ਇਹ ਹਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ, ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ? {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-(ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ) ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ – ਲਈ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੋਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਲਾਚਾਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍- (ਮੁਸਕ੍ਰਾ ਕੇ) ਅਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਬੀਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਆਪ ਉੱਠਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਤਅਰ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜਕੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਚਲੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ ਬੈਠੇ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਉੱਠਕੇ ਤੁਰ ਪਏ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਜਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਏਯਾਰ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲ ਭੋਜ ਦਿੱਤਾ । {{x-larger|{{center|'''ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ'''}} }} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾ ਹੋਯਾ ਹੈ,ਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ,ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਛੇਵੇਂ ਸਿੰਘ ਆਦਿਕ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਜਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਨੇ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਾਲ ਇਸਤਰੀ ਕਹਿਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ:- {{gap}}ਜਦ ਤਕ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉੱਥੇ ਰਹੇ<noinclude></noinclude> lo1er3oa8sla4hu7v5hvv2gvan2sjp7 233534 233533 2026-09-01T13:04:14Z Kaur.gurmel 192 233534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="SHAGANPREET" /></noinclude>{{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍-ਪਰ ਇਹ ਹਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ, ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ? {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-(ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ) ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ – ਲਈ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੋਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਲਾਚਾਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍- (ਮੁਸਕ੍ਰਾ ਕੇ) ਅਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਬੀਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਆਪ ਉੱਠਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਰੇਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਤਅਰ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜਕੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਚਲੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ ਬੈਠੇ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਉੱਠਕੇ ਤੁਰ ਪਏ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਜਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਏਯਾਰ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲ ਭੋਜ ਦਿੱਤਾ । {{x-larger|{{center|'''ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ'''}} }} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾ ਹੋਯਾ ਹੈ,ਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ,ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਛੇਵੇਂ ਸਿੰਘ ਆਦਿਕ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਜਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਨੇ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਾਲ ਇਸਤਰੀ ਕਹਿਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ:- {{gap}}ਜਦ ਤਕ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉੱਥੇ ਰਹੇ<noinclude></noinclude> d7h469aln5p8bzluhhl2a1rdokov0bz 233540 233534 2026-09-01T13:19:34Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍-ਪਰ ਇਹ ਹਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ, ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ? {{gap}}ਨਕਾਬਪੋਸ਼-(ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ) ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ – ਲਈ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੋਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਲਾਚਾਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। {{gap}} ਬੀਰੇਂਦ੍- (ਮੁਸਕ੍ਰਾ ਕੇ) ਅਸੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਬੀਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਆਪ ਉੱਠਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਅਰ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੜਕੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਚਲੋ ਮਹਾਰਾਜ ਬੈਠੇ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਉੱਠਕੇ ਤੁਰ ਪਏ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਜਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਏਯਾਰ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ । {{x-larger|{{center|'''ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ'''}} }} {{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਰੇਂਦ੍ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾ ਹੋਯਾ ਹੈ,ਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ,ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਆਦਿਕ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਨੇ ਕੌਰ ਇੰਦ੍ਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਾਲ ਇਸਤਰਾਂ ਕਹਿਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ:- {{gap}}ਜਦ ਤਕ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉੱਥੇ ਰਹੇ<noinclude></noinclude> kbx9sl0yri85uko1tus0mdq3ijejxvg 250 70354 233560 233478 2026-09-01T14:07:15Z Tamanpreet Kaur 606 233560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੨੯}}</noinclude>{{larger|'''ਨਨਕਾਣਾ'''}} {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਨਨਕਾਣਾ ਧੁਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸੂਰਜ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਨਕਾਣਾ ਹੈ ਨਨਕਾਣਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ ਕੁੱਲ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ ਨਨਕਾਣਾ ਘਰ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ ਏਥੇ ਰਿਜ਼ਕ ਦਾ ਖੇਤ ਸਦਾ ਹੀ ਹਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਬਿਰਛਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਖੜ੍ਹੋਤੀ ਇੱਕੋ ਥਾਵੇਂ ਏਥੇ ਹਰ ਪਲ ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਪਹਿਰ ਰਾਤ ਦਾ ਨਿਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਏਥੇ ਰਬਾਬ ਵਜਾਏ ਮਰਦਾਨਾ ਬਾਬਾ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਸੁਣਿਐ ਏਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੋਹ ਨਈਂ ਸਕਦਾ ਕਾਲ਼ ਇਹ ਨਨਕਾਣਾ ਹੈ</poem>}}<noinclude></noinclude> l7n85e3wbpgg8q0anotz8s0v3ziojci 250 70377 233507 212457 2026-09-01T12:04:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{right|੫੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਲੰਗਰ}} {{Block center|<poem> ਲੰਗਰ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹਰ ਮਾਈ ਭਾਈ ਆਹਰੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਅੱਗ ਚ ਡਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਹ 'ਤੋਂ ਮੁੰਡੇ ਲਾਹੁੰਦੀ ਬੀਬੀ ਹੋਰ ਬੀਬੀ ਲਗ ਰਹੀ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਰਿਜ਼ਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਬੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਨੁੱਚੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲੰਗਰ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਭਰਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ ਉਡੀਕ ਮੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਸਾਰੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ ਛਕਣਗੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਾਉਣਗੇ ਲੰਗਰ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਕਾ ਅਤੁੱਟ ਲੰਗਰ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ </poem>}}<noinclude></noinclude> mxa8ilncbtrhfftviec345yhsrf34cu 233657 233507 2026-09-02T10:56:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੫੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਲੰਗਰ'''}} {{Block center|<poem> ਲੰਗਰ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹਰ ਮਾਈ ਭਾਈ ਆਹਰੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਅੱਗ ਚ ਡਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਹ 'ਤੋਂ ਮੁੰਡੇ ਲਾਹੁੰਦੀ ਬੀਬੀ ਹੋਰ ਬੀਬੀ ਲਗ ਰਹੀ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਰਿਜ਼ਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਬੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਨੁੱਚੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲੰਗਰ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਭਰਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ ਉਡੀਕ ਮੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਸਾਰੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ ਛਕਣਗੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਾਉਣਗੇ ਲੰਗਰ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਕਾ ਅਤੁੱਟ ਲੰਗਰ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ </poem>}}<noinclude></noinclude> 8bpfz8ffza2r387281pmlzs4e8jwet0 250 72717 233562 220106 2026-09-01T14:10:31Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|7}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਹਰਨਾਮ ਰਸਨਾ ਕਰਨ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 9x9d9w3bw3aory2t15shxzsklnk16jq 233563 233562 2026-09-01T14:10:59Z Tamanpreet Kaur 606 233563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|7}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਹਰਨਾਮ ਰਸਨਾ ਕਹਨ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> lng2wlkmcwzqb0paxpznedy9ufq6cn1 250 72718 233588 220107 2026-09-02T00:18:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੇਰੇ ਦਿਲਦਾਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤੇ ਅਕਲਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਰਤਾ ਹਿੱਲੇ ਹੋਏ, ਜਨੂਨੀ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚਿੰਬੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। - ਇਹ ਕਥਨ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਗੋਰਕੀ ਦਾ ਹੈ। ਹਰਨਾਮ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਸਨ। ਇਹਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਪੱਟੀ (ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਹਨੇ ਓਦੋਂ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਸਨ - ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਾਹ ਲਵੋ। ਮਹਫ਼ਲ ਵਿਚ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵੀ। ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਕੁਨਨ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉੜਾਇਆ; ਸਾਰੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਾਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਘੂਕੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਜੋ ਵਾਦ ਧਰਮ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ: {{Block center।<poem>ਮੈਂ ਜੋ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਦਾ ਹੀ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਅਜ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ</poem>}} {{gap}}ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਤੇ ਅਕਵਿਤਾ; ਬਾਹਰ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਬੈਕਟ ਤੇ ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ। ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਟਿਕਣਾ। ਫੇਰ ਮਫ਼ਰੂਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਂ ਇਹਦੇ ਦੱਸੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਥੁੜ ਹਰਨਾਮ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਇਹਦੀ ਕਰੋਲ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸਾੜੀਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ ਇਹਨੂੰ 'ਹਰਨਾਮ ਦਾ ਸਾੜੀ ਸੰਸਾਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਜੀ ਬੀ ਰੋਡ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਸਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਕਸੀਦਾ ਕਢਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ<noinclude>{{rh||63}}</noinclude> q6fmxqrmdunbmen2apmhgwwfru0keb8 233589 233588 2026-09-02T00:18:51Z Tamanpreet Kaur 606 233589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੇਰੇ ਦਿਲਦਾਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤੇ ਅਕਲਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਰਤਾ ਹਿੱਲੇ ਹੋਏ, ਜਨੂਨੀ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚਿੰਬੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। - ਇਹ ਕਥਨ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਗੋਰਕੀ ਦਾ ਹੈ। ਹਰਨਾਮ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਸਨ। ਇਹਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਪੱਟੀ (ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਹਨੇ ਓਦੋਂ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਸਨ - ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਲਾਹ ਲਵੋ। ਮਹਫ਼ਲ ਵਿਚ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵੀ। ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਕੁਨਨ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉੜਾਇਆ; ਸਾਰੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਾਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਘੂਕੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਜੋ ਵਾਦ ਧਰਮ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਜੋ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਦਾ ਹੀ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਅਜ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ</poem>}} {{gap}}ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਤੇ ਅਕਵਿਤਾ; ਬਾਹਰ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਬੈਕਟ ਤੇ ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ। ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਹਰਨਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਟਿਕਣਾ। ਫੇਰ ਮਫ਼ਰੂਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਂ ਇਹਦੇ ਦੱਸੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਥੁੜ ਹਰਨਾਮ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਇਹਦੀ ਕਰੋਲ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸਾੜੀਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ ਇਹਨੂੰ 'ਹਰਨਾਮ ਦਾ ਸਾੜੀ ਸੰਸਾਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਜੀ ਬੀ ਰੋਡ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਸਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਕਸੀਦਾ ਕਢਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ<noinclude>{{rh||63}}</noinclude> 2imjsz0upoc244i7d0mnid474wx4nik 250 72719 233590 220108 2026-09-02T00:21:02Z Tamanpreet Kaur 606 233590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kuldeep (Punjabi Wikimedians)" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੰਦਹਾਲੀ ਤੇ ਜਹਾਲਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਇੱਕੋ ਤੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਜੀਅ ਰਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀ ਅਖੌਤੀ ਐਬਸਰਡ ਕਵੀ ਦਾ ਖਰ੍ਹਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਅਖੌਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਸਿਆਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ | ਅਸੀਂ ਬਹੁਸ ਕਰਨ ਲਗਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖ਼ੀਰ ਚ ਆਖਦਾ: ਹਾਂ, ਪਹਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜੋਗੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ | {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਰਨਾਮ (1934–1990) ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਨਾ ਸੀ, ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ | ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਉਮਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਚ 'ਮੁੜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਰਨਾਮ ਵਰਗੀ ਜੱਦੋਜਹਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਇਹ ‘ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ’ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ| ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਹਦੇ ਲਈ ਨਿਹਮਤ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕ ਹੈ| ਇਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕਾਪੀ ' ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | {{c|{{x-larger|'''ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ'''}}}} ''ਮੈਂ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਿਤਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ |'' -ਪਿਕਾਸ {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਵੈਚਿਤ੍ਰ ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂ? ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏਗਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> 72gciokcsu69xicq7zpcu1y9v9w8t1n 233591 233590 2026-09-02T00:25:07Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੰਦਹਾਲੀ ਤੇ ਜਹਾਲਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਇੱਕੋ ਤੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਜੀਅ ਰਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀ ਅਖੌਤੀ ਐਬਸਰਡ ਕਵੀ ਦਾ ਖਰ੍ਹਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਅਖੌਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਸਿਆਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਸ ਕਰਨ ਲਗਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖ਼ੀਰ ਚ ਆਖਦਾ: ਹਾਂ, ਪਹਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜੋਗੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਰਨਾਮ (1934—1990) ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਨਾ ਸੀ, ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਉਮਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਮੁੜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਰਨਾਮ ਵਰਗੀ ਜੱਦੋਜਹਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਇਹ 'ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ। ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਹਦੇ ਲਈ ਨਿਹਮਤ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕਾਪੀ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{c।{{x-larger।'''ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ'''}}}} ''ਮੈਂ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਿਤਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।'' {{Float right|-ਪਿਕਾਸੋ}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਵੈਚਿਤ੍ਰ ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ: {{Block center।<poem>ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂ? ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏਗਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> s24cvkamc8fqwr20gat3tr9jkew537m 233592 233591 2026-09-02T00:25:32Z Tamanpreet Kaur 606 233592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੰਦਹਾਲੀ ਤੇ ਜਹਾਲਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਇੱਕੋ ਤੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਜੀਅ ਰਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀ ਅਖੌਤੀ ਐਬਸਰਡ ਕਵੀ ਦਾ ਖਰ੍ਹਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਅਖੌਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਸਿਆਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਸ ਕਰਨ ਲਗਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖ਼ੀਰ ਚ ਆਖਦਾ: ਹਾਂ, ਪਹਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜੋਗੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਰਨਾਮ (1934—1990) ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਨਾ ਸੀ, ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਉਮਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਮੁੜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਰਨਾਮ ਵਰਗੀ ਜੱਦੋਜਹਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਇਹ 'ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ। ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਹਦੇ ਲਈ ਨਿਹਮਤ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕਾਪੀ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{c।{{x-larger|'''ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ'''}}}} ''ਮੈਂ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਿਤਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।'' {{Float right|-ਪਿਕਾਸੋ}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਵੈਚਿਤ੍ਰ ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂ? ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏਗਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> maq4tf0y5c4q60bxdiyozuup9drh8jb 233593 233592 2026-09-02T00:27:09Z Tamanpreet Kaur 606 233593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੰਦਹਾਲੀ ਤੇ ਜਹਾਲਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਇੱਕੋ ਤੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਜੀਅ ਰਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀ ਅਖੌਤੀ ਐਬਸਰਡ ਕਵੀ ਦਾ ਖਰ੍ਹਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਅਖੌਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਸਿਆਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਸ ਕਰਨ ਲਗਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖ਼ੀਰ ਚ ਆਖਦਾ: ਹਾਂ, ਪਹਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜੋਗੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਰਨਾਮ (1934—1990) ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਨਾ ਸੀ, ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਉਮਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਮੁੜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਰਨਾਮ ਵਰਗੀ ਜੱਦੋਜਹਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਇਹ 'ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ। ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਹਦੇ ਲਈ ਨਿਹਮਤ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕਾਪੀ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{c|{{x-larger|'''ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ'''}}}} ''ਮੈਂ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਿਤਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।'' {{Float right|-ਪਿਕਾਸੋ}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਵੈਚਿਤ੍ਰ ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂ? ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏਗਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> td1e02f49j66f17rfj2f5r2yxnd7be2 233594 233593 2026-09-02T00:28:09Z Tamanpreet Kaur 606 233594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਮੰਦਹਾਲੀ ਤੇ ਜਹਾਲਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਇੱਕੋ ਤੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਜੀਅ ਰਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀ ਅਖੌਤੀ ਐਬਸਰਡ ਕਵੀ ਦਾ ਖਰ੍ਹਵੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਅਖੌਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਸਿਆਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਸ ਕਰਨ ਲਗਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਖ਼ੀਰ ਚ ਆਖਦਾ: ਹਾਂ, ਪਹਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜੋਗੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਰਨਾਮ (1934—1990) ਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਨਾ ਸੀ, ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਉਮਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਮੁੜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਰਨਾਮ ਵਰਗੀ ਜੱਦੋਜਹਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਇਹ 'ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ। ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਹਦੇ ਲਈ ਨਿਹਮਤ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕਾਪੀ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਇਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{c|{{x-larger|'''ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ'''}}}} ''ਮੈਂ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਿਤਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ।'' {{float right|-ਪਿਕਾਸੋ}} {{gap}}ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ '''ਸਵੈਚਿਤ੍ਰ''' ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂ? ਪਰ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏਗਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> ktxkg6cw0sjmsidlhrmvyq6g3tjy2xc 250 72720 233595 220109 2026-09-02T00:40:07Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center।<poem>ਮੇਰਾ ਸ਼ੱਕ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਗਿਰਦ ਦਾਇਰਾ ਬਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾਇਰਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ</poem>}} ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਇੰਤਹਾਈ ਅਜ਼ੀਅਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹਰਨਾਮ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ 15 ਨਵੰਬਰ 1910 ਦੀ ਲਿਖੀ ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏ।" ਹਰਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਲਾਪੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਹਲਾਂ ਇਕ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ ਅਪਣਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{Block center।<poem>ਹੋਂਦ ਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਜਨਾ ਹੈ ਲੀਕ ਇਕ ਜਾਏ ਪਰੋਈ ਹਰ ਘੜੀ ਨੂੰ ਹਰ ਘੜੀ ਇਹ ਠਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਤੋੜਦੀ ਹੈ</poem>}} ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕੋਈ ਅਣਦਿਸਦੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦ ਦੀਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਮੌਤ ਹੈ। {{Block center।<poem>ਮੇਰੀ ਝੋਲ਼ੀ ਆਸ ਪਾਓ ਛਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ</poem>}} ਛਾਂ ਹੋਣੀ ਹੈ ਤੇ ਪਰਛਾਂ ਮੌਤ। ਹਰਨਾਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਛਾਂ ਤੇ ਪਰਛਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬ ਹਨ। ਸਿਰਜਣਾ ਹੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ<noinclude>{{rh||65}}</noinclude> 3uecaj126quxma59rjta29hbokpzd68 233596 233595 2026-09-02T00:40:43Z Tamanpreet Kaur 606 233596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮੇਰਾ ਸ਼ੱਕ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਗਿਰਦ ਦਾਇਰਾ ਬਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾਇਰਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ</poem>}} ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਇੰਤਹਾਈ ਅਜ਼ੀਅਤ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹਰਨਾਮ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ 15 ਨਵੰਬਰ 1910 ਦੀ ਲਿਖੀ ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਏ।" ਹਰਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਲਾਪੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਹਲਾਂ ਇਕ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ ਅਪਣਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਹੋਂਦ ਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਜਨਾ ਹੈ ਲੀਕ ਇਕ ਜਾਏ ਪਰੋਈ ਹਰ ਘੜੀ ਨੂੰ ਹਰ ਘੜੀ ਇਹ ਠਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਤੋੜਦੀ ਹੈ</poem>}} ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕੋਈ ਅਣਦਿਸਦੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦ ਦੀਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਮੌਤ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਮੇਰੀ ਝੋਲ਼ੀ ਆਸ ਪਾਓ ਛਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ</poem>}} ਛਾਂ ਹੋਣੀ ਹੈ ਤੇ ਪਰਛਾਂ ਮੌਤ। ਹਰਨਾਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਛਾਂ ਤੇ ਪਰਛਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬ ਹਨ। ਸਿਰਜਣਾ ਹੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ<noinclude>{{rh||65}}</noinclude> 8vxn7af0x8id00jjllqpc66gpad4wug 250 73448 233581 231350 2026-09-01T15:32:21Z Harchand Bhinder 2624 233581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੬੭}}</noinclude>{{larger|ਢੋਲ ਵੱਜਦਾ}}{{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਜਵਾਨੀ ਨੱਚਦੀ ਨੀਲਾ ਘੋੜਾ ਨੱਚਦਾ ਢੋਲ ਵਿਚ ਸੁਣਦਾ ਸੁੱਤੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟੀਆਂ ਗੰਢਦੀ ਲਹੂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੱਥ ਮਿਲਾਂਦੀ ਬਾਪ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਸੰਙਦਾ ਕਦੇ ਨ ਨੱਚਿਆ ਸੰਗ ਮੇਰੇ ਉਹ ਵੀ ਨੱਚਦਾ ਢੋਲ ਵੱਜਦਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> jlmfe440adq09uu89gu70q2rjlfdis8 233582 233581 2026-09-01T15:33:15Z Harchand Bhinder 2624 233582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|੬੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਢੋਲ ਵੱਜਦਾ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਜਵਾਨੀ ਨੱਚਦੀ ਨੀਲਾ ਘੋੜਾ ਨੱਚਦਾ ਢੋਲ ਵਿਚ ਸੁਣਦਾ ਸੁੱਤੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟੀਆਂ ਗੰਢਦੀ ਲਹੂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੱਥ ਮਿਲਾਂਦੀ ਬਾਪ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਸੰਙਦਾ ਕਦੇ ਨ ਨੱਚਿਆ ਸੰਗ ਮੇਰੇ ਉਹ ਵੀ ਨੱਚਦਾ ਢੋਲ ਵੱਜਦਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> 42vs778no4m12t9gr6b29l0khd2b21e 1728 73463 233632 233495 2026-09-02T07:00:28Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233632 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। == ਸਮਰਪਣ == ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਸਵ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[:w:user:param munde|ਪਰਮ ਮੁੰਡੇ]]) ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ 6500+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ 31 ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ [[Event:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ (੍ਅਗਸਤ 2026)|ਇਸ ਸਫ਼ੇ]] ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ। ਲਿੰਕ - https://w.wiki/THry == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} a7w9efamc2hea96zimet2cz1r746vni 233634 233632 2026-09-02T07:33:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233634 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। == ਸਮਰਪਣ == ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਸਵ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[:w:user:param munde|ਪਰਮ ਮੁੰਡੇ]]) ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ 6500+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ 31 ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ '''ਰਜਿਸਟਰ ਫਾਰ ਈਵੈਂਟ''' ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} 0acv0mtau538lvfmyxc1k00a1nwx9je 233648 233634 2026-09-02T08:51:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 233648 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ '''ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਕਰਨ ਲਈ 3 ਅੰਕ''' ਅਤੇ '''ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ 1 ਅੰਕ''' ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। (ਨੋਟ: ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਵੈਲੀਡੇਟ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਇਸਦੇ ਹੱਕ (rights) ਹਨ) ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਟੂਲ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਟੂਲ ਲਿੰਕ: [https://wscontest.toolforge.org/c/390 Wscontest] == ਸਮਰਪਣ == ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਸਵ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[:w:user:param munde|ਪਰਮ ਮੁੰਡੇ]]) ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ 6500+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ 31 ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ '''ਰਜਿਸਟਰ ਫਾਰ ਈਵੈਂਟ''' ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} bjqix0hn7ahiiaaqiu0futuok84wkm6 250 73495 233555 232153 2026-09-01T13:38:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{rh||'''{{xx-larger|ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ}}'''|}} {{dhr|20em}}<noinclude></noinclude> bj040b5qcpvxh557kj9p5rz426dy0sd 250 73746 233513 232724 2026-09-01T12:14:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{right|੫੫}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਮਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem> ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਵਣ ਲੱਗਿਆਂ ਰੱਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਬਣਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਬੰਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬਣਾਇਆ {{gap}}ਜੁੱਗੜੇ ਲਾ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਚੰਮ ਅਪਣਾ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ ਅੱਜ ਉਹ ਪੈਰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਉਦ੍ਹਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ ਆਏ ਬਾਹਰ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ<ref>ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਨਾ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ - ਵੇਖੋ, ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਛਾਤੀ, ਸਿਰ, ਬਾਣੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅੰਤਹਕਰਨ। - ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨਕੋਸ</ref> ਕਰੇਸਣ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ {{gap}}ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਵਣ ਮਾਂ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੀਆਂ {{gap}}ਜੁੱਤੀਆਂ ਉੱਤੋਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਝਾੜਦੀ {{gap}}ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗੀ ਉਹ ਮਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਦੀਆਂ ਮਾਂ ਪਾਠ{{gap}}ਕਰੇਂਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦੀ{{gap}}ਖੈਰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਮਾਨਸਜਾਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਕਰ ਜਾਣੇ ਅਪਣੇ ਜੰਮਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਦੀ ਜਿਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬੀਬੇ ਰਾਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵ ਕਮਾਉਂਦੀ ਅੰਮਾਂ ਬੀਬੀ </poem>}}<noinclude></noinclude> 3ppuon9hw0hjenz6k5gey5231yedu8x 250 73771 233520 233423 2026-09-01T12:23:48Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|8}} {{dhr|3em}} {{xx-larger|ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 51q6u7six8j91yl2vyn1cgsaou00dtk 233521 233520 2026-09-01T12:24:24Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|8}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 5s3tsnr3s9369ssuhsb3e4dlvnau3r5 250 73774 233504 233442 2026-09-01T12:00:04Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center।<poem>ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਘਰ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ।...ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਜ਼ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਰਖਦਾ ਸਾਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਢੰਗ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੋਈ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਡਰਾਮਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਛਾਂਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹਨ।</poem>}} ਫੇਰ ਲਾਲ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਕਿ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਉਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿਚ ਘੁਸੇੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' {{gap}}ਲਾਲ ਰਾਮਲੀਲਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: 'ਇਕ ਲੜੀ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪਈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ - ਜੋ ਮੈਥੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ - ਚਿੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। [ਮੈਂ] ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਖਾ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਸਗੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਾਂ।' {{gap}}ਲਾਲ ਸ਼ਤਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਤੁਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ<noinclude>{{rh||73}}</noinclude> g2k509han53d35vaxmz7ip5nn34524h 233505 233504 2026-09-01T12:00:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਨਫ਼ਰਤ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਘਰ ਚੁਕ ਲਿਆਇਆ।...ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੋਜ਼ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਰਖਦਾ ਸਾਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਢੰਗ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੋਈ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਡਰਾਮਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਛਾਂਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹਨ।</poem>}} ਫੇਰ ਲਾਲ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਕਿ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਉਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿਚ ਘੁਸੇੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' {{gap}}ਲਾਲ ਰਾਮਲੀਲਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: 'ਇਕ ਲੜੀ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਤੁਰ ਪਈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ - ਜੋ ਮੈਥੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ - ਚਿੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। [ਮੈਂ] ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਖਾ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਸਗੋਂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਾਂ।' {{gap}}ਲਾਲ ਸ਼ਤਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਤੁਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ<noinclude>{{rh||73}}</noinclude> 8wb1z5iwj96v718fujkar84mc4cncem 250 73775 233508 2026-09-01T12:07:37Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਲਹਰ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੇ ਫੇਰ ਪੁਲਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਦਿਆਂ ਫੇਰ ਤਾਅਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਚ ਵੀ ਤੇ ਪੁਲਸ ਚ ਵੀ 'ਬਾਹਮਣ ਤੇ ਜੱਟ ਛਾਏ ਹੋਏ ਹਨ'। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸਲੀ ਗ੍ਰੋਹ ਦਾ ਕੋਈ ਜੱਟ ਲੀਡਰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ 'ਸੱਜੀ' ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਏਸ ਲਈ ਮਾੜੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਭਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ' ਹੈ| ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਹਾਲ ਸੀ, ਘਰੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਤੁਰੇ 'ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ' ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ। ਫੇਰ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਰਹ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਂਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਧੂ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਲਾਲ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ-ਮਾਰਦੇ ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਣਾ - ਦੇਈਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਚਮਾਰੋ?! - ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਆਇਆ ਇਕੱਲਾ ਲਾਲੂ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬ-ਭਰ ਦੇ ਚਮਾਰ ਸਨ। ਟਕੇ-ਟਕੇ ਦੀ ਵੁਕਅਤ ਵਾਲ਼ੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤ-ਅਭਿਮਾਨ ਕੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵੀ ਨਿਆਰੀ ਹੈ| ਜਰਮਨ ਕਵੀ ਬ੍ਰੈਸਟ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ਜ਼ਖ਼ਮ ਤਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਧ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। - ਰੋਪੜ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਹੌਲਦਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ-ਸਾਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਉਹ ਕੁੜੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ, ਜਿਹਨੂੰ ਇਹਨੇ ਕਦੇ ਚੁੰਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਆਣੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ 'ਦਾਗਣ' ਆਖ ਕੇ ਛੇੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਲਾਲੂ ਨੂੰ 'ਚਮਾਰ' ਆਖ ਕੇ। {{Block center|<poem>ਹੌਲਦਾਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਾਗਾਂ ਭਰਿਆ ਸੀ; ਓਸੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਹਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜੂਠੀ ਕੌਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ਼ ਤਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂਤੀ ਸੀ।</poem>}} {{gap}}ਹਰ ਜੀਅ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹਰ ਕਵੀ ਨੂੰ ਰਹੀ ਹੈ - ਖਤਰੇਟੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਮਰੇਟੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਤਕ। ਕੀ ਫ਼ੈਜ਼ ਤੇ ਕੀ<noinclude>{{rh||74}}</noinclude> q1ylbl97he7uxp4xlzvnzfllh455qgb 250 73776 233511 2026-09-01T12:12:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸਮਾਜੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਔਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਅਚੇਤ ਹੀ ਲਾਲ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਦਸਦਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਿੱਖਵਾਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। 'ਯਾਰੜੇ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸੱਥਰ ਚੰਗਾ/ ਭੱਠ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਰਹਣਾ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਸੋਚ ਅਗਾਂਹ ਕਿਥੇ ਭਜ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਦਰਲੇ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਖ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਹੰਭ ਗਿਆ ਸਾਂ; ਸਿਵਾਏ ਏਸ ਦੇ ਕਿ ਅਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਫਸਿਆ ਹੋਵਾਂ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਉਸਾਰ ਸਕਣ ਦੇ ਮਾਰੂ ਅਹਸਾਸ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਂ। ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਭਾਵੇਂ ਇਜੇਹੀ ਜਿਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚੋਂ ਕਢ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਥਾਂ ਜੋ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਮਹਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਕਾਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਇਜੇਹਾ ਸਮਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਵੇਗਾ, ਜਿਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਕਾਲਬੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਇਹ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।</poem>}} {{gap}}ਲਾਲ 1971 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਧੱਕਿਆ ਯੂਪੀ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਸਿਆਸੀ ਲਹਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮੋਹਭੰਗ ਸੀ ਤੇ ਪੁਲਸ ਦਾ ਡਰ ਵੀ। ਓਥੇ ਇਹਨੇ ਪਲੀਆ ਵਿਚ ਡੰਗਰ ਚਾਰੇ; ਬੱਚੇ<noinclude>{{rh||75}}</noinclude> 6hf8qqd565nr8iwcf8bwnbds7amua11 250 73777 233514 2026-09-01T12:17:41Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪੜ੍ਹਾਏ; ਲਖੀਮਪੁਰ ਤੇ ਲਖਨਊ ਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਿੱਲ ਦਾ ਚੌਕੀਦਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਡਿੱਗੀ ਲਾਈ। ਓਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇਹਨੇ ''ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ'' ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। '''ਕੁੜੇਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਸਣਾਂ''' ਇਹਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਕੁੜੇਲੀ ਯੂਪੀ ਦਾ ਹੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਯੂਪੀ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਚਾਅ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਓਥੇ ਜਾ ਪੁੱਜਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੁਫ਼ਨਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਓਥੇ ਇਹਦੀ ਜ਼ਾਤ ਕੋਈ ਨਾ ਸੀ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇਹਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਓਥੇ ਇਹਦੀ ਅੱਲ 'ਗਿਆਨੀ' ਸੀ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸਾਥ ਦੇ ਅਰਮਾਨ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਦਿਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹਨੇ ਮਸੀਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ਼ ਦੀਨ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪੀਰ ਦੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਬੈਤ ਕਰਕੇ। ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਦੀਨ ਦੇ ਪੰਜ ਅਰਕਾਨ ਵੀ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹੋਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹਾਲ-ਏ-ਦਿਲ ਇਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਸਰ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਟੁਕੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਠੀ ''ਹੇਮ ਜਯੋਤੀ'' ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ ਮੈਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਅਪਣੀ ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬੜਾ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਏਸ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਏਗਾ। 1973 ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਬਿਸਮਿਲਾ ਅਰਿਹਮਾਨੇ ਰਹੀਮ। ਪਿਆਰੇ ਵੀਰ ਤੇ ਵੀਰੋ। ਸਲਾਮ ਅਲੇਕਮ। ਆਪ ਦਾ ਖ਼ਤ ਮਿਲਿਆ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿਆਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੁਨਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਨਮਾਜ਼ ਸਿੱਖ ਲਈ ਹੈ ਲੋੜੀਂਦਾ </poem>}}<noinclude>{{rh||76}}</noinclude> 4rcrrja2qq0oc02xjxnmuu309nt1thl 250 73778 233515 2026-09-01T12:19:20Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਇਲਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਫ਼ਾਕੀਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਦਿਲੀ ਮੋਹ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੌਮਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਪਰ ਨਾਸਤਕ ਸਾਂ ਇਸ ਲਈ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵੇਂ ਕੌਮਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਭੇਟ ਸਨ। ਇਕ ਪਿਛਲੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਕੜਕੀਲੀ ਰਾਤ ਮੇਂ ਤਨਹਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਸਤੇ ਚੋਂ ਰਾਤ ਭਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਉਸ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਈ ਇਕ ਲੈਆਂ ਸਵਾਰ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਟੜੇ ਵੀ ਵੜ੍ਹਤੇ ਵੀ ਚਲੋ...। ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੋ... ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੈ...। ਕਜਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਬਿੰਦੀਆ... ਇਹ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲਨਾਕ ਅਸਰ ਸਿਮਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਵੀ ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਗਾ ਉੱਠਾਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਬਾਬਰ ਬਣਦਾ ਸਾਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਵਾਰ ਤੇ ਕਦੇ ਘੋੜਾ। ਕਦੇ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤ੍ਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਸਾਰਸ ਨਰ ਬਣਕੇ ਜੋ ਤਨਹਾ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਮਦੀਨ ਨੂੰ, ਆਵੋ ਹੋ..ਬੰਝਲੀ ਦੀ ਲੈਅ ਤੇ ਗਾ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਝੋਲੇ 'ਚ ਕੁਝ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਸਨ ਕੁਝ ਭੁੱਜੇ ਤੇ ਅਣਭੱਜੇ ਆਲੂ ਇੱਕ ਚਾਕੂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਖਿਡੌਣੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਖੜਕਦੇ ਸਨ ਇੱਕ ਗੁੱਡੀ ਸੀ ਜੋ ਚੀਂ ਚੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਲਕੀਰ ਰਸਾਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਹੇਅਰ ਰੀਮੂਵਰ ਸੁਨਤ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉਸੇ ਰਾਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਹਥੇਲੀ (ਖੱਬੀ) ਤੇ ਚੰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਿਆ ਤੱਕਿਆ ਏਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਛੋਟਾ ਚੰਨ ਕੋਈ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹਥੇਲੀ ਚੋਂ ਮਾਸ ਖੁਰ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ<noinclude>{{rh||77}}</noinclude> ie29et1bnckndqvwaeb0jvdakek8hed 233516 233515 2026-09-01T12:19:42Z Tamanpreet Kaur 606 233516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਇਲਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਫ਼ਾਕੀਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਦਿਲੀ ਮੋਹ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੌਮਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਪਰ ਨਾਸਤਕ ਸਾਂ ਇਸ ਲਈ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵੇਂ ਕੌਮਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਭੇਟ ਸਨ। ਇਕ ਪਿਛਲੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਕੜਕੀਲੀ ਰਾਤ ਮੇਂ ਤਨਹਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਸਤੇ ਚੋਂ ਰਾਤ ਭਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਉਸ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਈ ਇਕ ਲੈਆਂ ਸਵਾਰ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਟੜੇ ਵੀ ਵੜ੍ਹਤੇ ਵੀ ਚਲੋ...। ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੋ... ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੈ...। ਕਜਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਬਿੰਦੀਆ... ਇਹ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲਨਾਕ ਅਸਰ ਸਿਮਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਵੀ ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਗਾ ਉੱਠਾਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਬਾਬਰ ਬਣਦਾ ਸਾਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਵਾਰ ਤੇ ਕਦੇ ਘੋੜਾ। ਕਦੇ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤ੍ਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਸਾਰਸ ਨਰ ਬਣਕੇ ਜੋ ਤਨਹਾ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਮਦੀਨ ਨੂੰ, ਆਵੋ ਹੋ..ਬੰਝਲੀ ਦੀ ਲੈਅ ਤੇ ਗਾ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਝੋਲੇ 'ਚ ਕੁਝ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਸਨ ਕੁਝ ਭੁੱਜੇ ਤੇ ਅਣਭੱਜੇ ਆਲੂ ਇੱਕ ਚਾਕੂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਖਿਡੌਣੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਖੜਕਦੇ ਸਨ ਇੱਕ ਗੁੱਡੀ ਸੀ ਜੋ ਚੀਂ ਚੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਲਕੀਰ ਰਸਾਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਹੇਅਰ ਰੀਮੂਵਰ ਸੁਨਤ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉਸੇ ਰਾਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਹਥੇਲੀ (ਖੱਬੀ) ਤੇ ਚੰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਿਆ ਤੱਕਿਆ ਏਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਛੋਟਾ ਚੰਨ ਕੋਈ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹਥੇਲੀ ਚੋਂ ਮਾਸ ਖੁਰ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ </poem>}}<noinclude>{{rh||77}}</noinclude> 8mobilabt3wtdy0ivxcytv819syr8mq 233541 233516 2026-09-01T13:22:57Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਇਲਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਫ਼ਾਕੀਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਦਿਲੀ ਮੋਹ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੌਮਨਿਜ਼ਮ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਪਰ ਨਾਸਤਕ ਸਾਂ ਇਸ ਲਈ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵੇਂ ਕੌਮਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਭੇਟ ਸਨ। ਇਕ ਪਿਛਲੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਕੜਕੀਲੀ ਰਾਤ ਮੈਂ ਤਨਹਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰਸਤੇ ਚੋਂ ਰਾਤ ਭਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਉਸ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਈ ਇਕ ਲੈਆਂ ਸਵਾਰ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਟੜੇ ਵੀ ਵੜ੍ਹਤੇ ਵੀ ਚਲੋ...। ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੋ... ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੇ...। ਕਜਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਬਿੰਦੀਆ...। ਇਹ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲਨਾਕ ਅਸਰ ਸਿਮਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਵੀ ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਗਾ ਉੱਠਾਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਬਾਬਰ ਬਣਦਾ ਸਾਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਵਾਰ ਤੇ ਕਦੇ ਘੋੜਾ। ਕਦੇ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤ੍ਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਸਾਰਸ ਨਰ ਬਣਕੇ ਜੋ ਤਨਹਾ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਮਦੀਨ ਨੂੰ, ਆਵੋ ਹੋ..ਬੰਝਲੀ ਦੀ ਲੈਅ ਤੇ ਗਾ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦਾ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਝੋਲੇ 'ਚ ਕੁਝ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਸਨ ਕੁਝ ਭੁੱਜੇ ਤੇ ਅਣਭੱਜੇ ਆਲੂ ਇੱਕ ਚਾਕੂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਖਿਡੌਣੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਖੜਕਦੇ ਸਨ ਇੱਕ ਗੁੱਡੀ ਸੀ ਜੋ ਚੀਂ ਚੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਲਕੀਰ ਰਸਾਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਹੇਅਰ ਰੀਮੂਵਰ ਸੁਨਤ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਹਥੇਲੀ (ਖੱਬੀ) ਤੇ ਚੰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਿਆ ਤੱਕਿਆ ਏਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਛੋਟਾ ਚੰਨ ਕੋਈ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹਥੇਲੀ ਚੋਂ ਮਾਸ ਖਰ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ </poem>}}<noinclude>{{rh||77}}</noinclude> ephlbgzr8cvvq8uu59ru6aja9fgxxnm 250 73779 233517 2026-09-01T12:20:14Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਵਾਰ ਚੁੰਮਿਆ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਚੁੰਮਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਰੱਬਨਾ ਲਕਲ ਹਮਦ (ਸਾਡਾ ਰੱਬ ਅੱਲਾ ਹੈ) ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਫੂਕ ਸੁੱਟਿਆ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਪਣੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਤੋਂ ਵਾਲ ਗੈਰ ਇਸਲਾਮੀ ਦਿਖ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਤਹਿਮਤ ਕੁੜਤਾ ਜਾਕਟ ਨਮਾਜੀ ਸਫ਼ੈਦ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨਦਾ ਹਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਨਹੁੰ ਭਰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਮੁੱਛਾਂ ਕਟਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰਖਦਾ ਹਾਂ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਹੈ ਅਰਬੀ ਕੱਟ ਨੌ ਦਸ ਸਮੇਂ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਦਾ ਹਾਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿਚ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਲਾ ਤਾਲਾ ਦੀ ਤਰਫ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਭ ਸਕਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ। ਇਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਸੁਨੇਹਾ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਿਆ ਪਰ ਅਪਣੇ ਲਿਖੇ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਿਆ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਕਲਾਮ ਪਾਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਲਾ ਤਾਲਾ ਫਰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ...ਮੈਂ ਇਜੇਹੀ ਕੰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ ਐ ਇਮਾਨ ਵਾਲਿਓ ਜੋ ਕਾਫਰਾਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਇਮਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ (ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ) ਹਮਦਰਦ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰੇਗੀ ਨਹੀਂ ਅਗਰ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਅਲਾ ਪਨਾਹ ਦੇਵੇ ਉਹ ਕੰਮ ਮਾਓ ਦੀ ਕੰਮ ਹੈ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਸਿਆਸਤ ਇਧਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ| ਸੋ ਮੈਂ ਮਾਓ ਦੀ ਤੇ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ੍ਹ ਦੀ ਕੰਮ ਦਾ ਹਮਦਰਦ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਲਾ ਤਾਅਲਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਇਕ ਪੜਾਓ ਹੈ ਕਲਚਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਠਦੇ ਉਭਾਰ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਹਜ਼ੂਰ ਅਲਾ ਸਲੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਤਫੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਚੋਂ ਹਾਂ | ਇਸ ਲਈ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਅਲਾ ਤਾਲਾ ਤੋਂ ਅਪਣੀਆਂ ਕਠੋਰ ਨਾਹਰੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||78}}</noinclude> 9stfc5b03s2dysohuldlwv8dmxetv2f 233542 233517 2026-09-01T13:26:55Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਵਾਰ ਚੁੰਮਿਆ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਚੁੰਮਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਰੱਬਨਾ ਲਕਲ ਹਮਦ (ਸਾਡਾ ਰੱਬ ਅੱਲਾ ਹੈ) ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਫੂਕ ਸੁੱਟਿਆ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਪਣੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਤੋਂ ਵਾਲ ਗੈਰ ਇਸਲਾਮੀ ਦਿਖ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਤਹਿਮਤ ਕੁੜਤਾ ਜਾਕਟ ਨਮਾਜੀ ਸਫ਼ੈਦ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨਦਾ ਹਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਨਹੁੰ ਭਰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਮੁੱਛਾਂ ਕਟਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰਖਦਾ ਹਾਂ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਹੈ ਅਰਬੀ ਕੱਟ। ਨੌ ਦਸ ਸਮੇਂ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਦਾ ਹਾਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿਚ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਲਾ ਤਾਲਾ ਦੀ ਤਰਫ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਭ ਸਕਿਆ ਹੁਣ ਤੱਕ। ਇਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਸੁਨੇਹਾ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਿਆ ਪਰ ਅਪਣੇ ਲਿਖੇ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਿਆ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਕਲਾਮ ਪਾਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਲਾ ਤਾਲਾ ਫਰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ...ਮੈਂ ਇਜੇਹੀ ਕੌਮ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ ਐ ਇਮਾਨ ਵਾਲਿਓ ਜੋ ਕਾਫਰਾਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਇਮਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ (ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ) ਹਮਦਰਦ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰੇਗੀ ਨਹੀਂ ਅਗਰ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਅਲਾ ਪਨਾਹ ਦੇਵੇ ਉਹ ਕੰਮ ਮਾਓ ਦੀ ਕੰਮ ਹੈ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਸਿਆਸਤ ਇਧਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੋ ਮੈਂ ਮਾਓ ਦੀ ਤੇ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ੍ਹ ਦੀ ਕੰਮ ਦਾ ਹਮਦਰਦ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਲਾ ਤਾਅਲਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਇਕ ਪੜਾਓ ਹੈ ਕਲਚਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਠਦੇ ਉਭਾਰ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਹਜ਼ੂਰ ਅਲਾ ਸਲੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਤਫੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਚੋਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਅਲਾ ਤਾਲਾ ਤੋਂ ਅਪਣੀਆਂ ਕਠੋਰ ਨਾਹਰੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||78}}</noinclude> lduuca9bz4t35pt3u9zrtmmkxnm1qwp 250 73780 233519 2026-09-01T12:20:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ‘ਮੈਂ ਖੁਦਾ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ (ਅੱਲਾ ਤੋਬਾ!) ਤੁਸੀਂ ਜੇਲ ਚੋਂ ਆ ਗਏ ਹੋ ਮੁਬਾਰਕ | ਮੈਂ 110 ਨਜ਼ਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ‘ਮੈਂ ਖੁਦਾ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ (ਅੱਲਾ ਤੋਬਾ!) ਤੁਸੀਂ ਜੇਲ ਚੋਂ ਆ ਗਏ ਹੋ ਮੁਬਾਰਕ | ਮੈਂ 110 ਨਜ਼ਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ | ਅਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਕਲਚਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹਿਮਾਲੇਖ ਪੂਰੀ ਨਜ਼ਮ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਚਰ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ। ਕਿਤਾਬ ਹਜੂਰ ਅਲ੍ਹਾ ਸਲੇ ਮਦੀਨੇ ਦੇ ਚੰਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਣਾ ਮਜ਼ਹਬੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੈ | ਖ਼ੱਤ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਖਤ ਲਿਖਣਾ ... ਮੇਰਾ ਨਾਂ --- ਮੁਹੰਮਦ ਬਸਰਾ... - [ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ] ਮੁਹੰਮਦ ਬੁਸਰਾ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਜਨਤਾ ਆਇਲ ਮਿਲ, ਮੁਹੰਮਦੀ ਜ਼ਿਲਾ ਖੇੜੀ – (ਯੂ ਪੀ) {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹਦੀ ਅਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਗਧਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ, ਪੱਥਰ ਢੋਂਦੇ, ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ| ਇਹਦੇ ਹੀ ਵਰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਅਤਹੂੰ ਨੀਚ ਕੰਮੀ-ਕਮੀਣ ਲੋਕ | ਆਬਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਰੰਗ ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦੌਰ ਦੀ ਪਹਲੀ ਮਿਸਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇਹਨੇ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:<noinclude>{{rh||79}}</noinclude> 92995xv5ihyrynjtptcxzr59r9b6m9n 250 73781 233522 2026-09-01T12:25:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|9}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਹਾਂ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 57rexlqv7hh0tfuf70l7tlqk1n4fyqe 250 73782 233523 2026-09-01T12:26:21Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73783 233524 2026-09-01T12:27:11Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|10}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਛੁਹ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 3k0d7ub6d1gwdaivs9a7phrb4x0mnq0 250 73784 233525 2026-09-01T12:27:46Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|11}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਫ਼ੂਚਕ ਤੇ ਕਾਫ਼ਕਾ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> p187yi1ndqurhq76pdj2wk577algop7 250 73785 233526 2026-09-01T12:28:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|12}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਇਤਿਆਦਿ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 0vt6qomabixoyrymtvjxqai00ezi20v 250 73786 233528 2026-09-01T12:34:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73787 233535 2026-09-01T13:12:40Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਫ਼ੂਚਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਣਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ। ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ भें ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਜੰਮਣ-ਭੋਇੰ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਫ਼ੂਚਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਣਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ। ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ भें ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਜੰਮਣ-ਭੋਇੰ ਪਰਾਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵੇਲੇ ਚੂਚਕ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਓਥੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਅਗਲਿਆਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਖੂੰਜੇ ਰੁਸ਼ਨਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਲੇਖਕ ਕਾਫ਼ਕਾ ਸਤਾਲਿਨਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਰ ਲਗਦਾ ਸੀ; ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਲੜਨ-ਮਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦਾ ਨਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਹਾਕਮ ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। {{gap}}ਬੇਰੌਣਕ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਇਹਦਾ ਬੁੱਤ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਗ਼ਾਇਬ ਹੈ। ਉਸ ਬੋੜੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਲੱਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਬੰਦੇ ਦਾ ਧੜ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਿਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਵੱਡਾ-ਸਾਰਾ ਆਲ਼ਾ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਪਰਾਗ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਵਿਚ ਇਹਦਾ ਸਾਦਾ-ਜਿਹੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਕੰਧ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦਾ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇਖਣ 'ਆਏ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਕੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਹੋਏ ਤੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਬਾਝੋਂ ਅਧੂਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੋਹਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।<noinclude>{{rh||91}}</noinclude> td670ylv19c7ojh27vav7mqd34aa7yi 233538 233535 2026-09-01T13:17:21Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਫ਼ੂਚਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਣਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ। ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਜੰਮਣ-ਭੋਇੰ ਪਰਾਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਮਿਉਨਿਸਟਾਂ ਵੇਲੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਓਥੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਅਗਲਿਆਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਖੂੰਜੇ ਰੁਸ਼ਨਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਲੇਖਕ ਕਾਫ਼ਕਾ ਸਤਾਲਿਨਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਰ ਲਗਦਾ ਸੀ; ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਲੜਨ-ਮਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦਾ ਨਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਹਾਕਮ ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। {{gap}}ਬੇਰੌਣਕ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਇਹਦਾ ਬੁੱਤ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਗ਼ਾਇਬ ਹੈ। ਉਸ ਬੋੜੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਲੱਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਬੰਦੇ ਦਾ ਧੜ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਿਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਵੱਡਾ-ਸਾਰਾ ਆਲ਼ਾ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਪਰਾਗ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਵਿਚ ਇਹਦਾ ਸਾਦਾ-ਜਿਹੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਕੰਧ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਫ਼ੂਚਕ ਦਾ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇਖਣ ਆਏ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਕੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫ਼ੂਚਕ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਹੋਏ ਤੇ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਵੀ। ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਬਾਝੋਂ ਅਧੂਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੋਹਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।<noinclude>{{rh||91}}</noinclude> p4ojq7v7yzocex2bebyhhgf9boavukw 250 73788 233536 2026-09-01T13:15:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੫੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਘਰ ਆਇਆ ਪਰਦੇਸੀ}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem> ਕਲ੍ਹ ਰਾਤੀਂ ਦੰਮਾਂ ਦਾ ਲੋਭੀ ਵਿਹੜੇ ਵੜਿਆ ਦੀਵਾ ਜਗਿਆ{{gap}} ਭਾਗ ਜਗੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਮਾਹੀ ਖਾ ਖਾ ਰੱਜਿਆ ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਦਾ ਰਾਹੀ ਤੱਤਾ ਤੱਤਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਿਆ ਪਾਸਾ ਲੈ ਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੀ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲੱਜ ਵਰ੍ਹਾਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਂਦੀ ਰੱਬ ਰੱਬ ਕਰਦੀ ਪਾਣੀ ਡਿਗਦਾ{{gap}}ਪਿੰਡਾ ਚੁੰਮਦਾ ਪੇਟੀ ਚੋਂ ਕਢ ਧੋਤਾ ਝੱਗਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਟਸਰ ਦੁਪੱਟਾ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਚਾਟੀ ਦੀ ਚੌਂਕੇ ਦੀ ਗੰਧ ਵਿਚ ਲਿਪਟੀ ਤੁਰ ਪਈ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਣ ਰੱਬ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅੱਖੀਆਂ ਮੁੰਦ ਕੇ ਦੋ ਕਰ ਜੋੜੇ{{gap}}ਅਰਜ਼ ਗੁਜਾਰੀ - ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਸੱਖਣੀ ਭਰ ਦੇਵੋ ਰੱਬ ਜੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕਾਏ ਨਾਨਕ ਵਾਂਙੂ - ਅਰਦਾਸ ਤਿਰੀ ਓਦੋਂ ਹੀ ਸੁਣ ਲੀਤੀ ਸੀ ਜਦ ਤੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਦ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਸੀਖੀ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥੀਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਦਰ ਗਈ{{gap}}ਬੀਬੀ ਝੋਲੀ ਭਰ ਕੇ ਘਰ ਗਈ{{gap}}ਅੱਜ ਦਿਨੇ </poem>}}<noinclude></noinclude> kvtqf0fnyv4sw15ks6oywwcf8s38gi3 233537 233536 2026-09-01T13:16:45Z Harchand Bhinder 2624 233537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੫੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਘਰ ਆਇਆ ਪਰਦੇਸੀ}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem> ਕਲ੍ਹ ਰਾਤੀਂ ਦੰਮਾਂ ਦਾ ਲੋਭੀ ਵਿਹੜੇ ਵੜਿਆ ਦੀਵਾ ਜਗਿਆ{{gap}} ਭਾਗ ਜਗੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਮਾਹੀ ਖਾ ਖਾ ਰੱਜਿਆ ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਦਾ ਰਾਹੀ ਤੱਤਾ ਤੱਤਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਿਆ ਪਾਸਾ ਲੈ ਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੀ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲੱਜ ਵਰ੍ਹਾਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਂਦੀ ਰੱਬ ਰੱਬ ਕਰਦੀ ਪਾਣੀ ਡਿਗਦਾ{{gap}}ਪਿੰਡਾ ਚੁੰਮਦਾ ਪੇਟੀ ਚੋਂ ਕਢ ਧੋਤਾ ਝੱਗਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਟਸਰ ਦੁਪੱਟਾ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਚਾਟੀ ਦੀ ਚੌਂਕੇ ਦੀ ਗੰਧ ਵਿਚ ਲਿਪਟੀ ਤੁਰ ਪਈ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਣ ਰੱਬ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅੱਖੀਆਂ ਮੁੰਦ ਕੇ ਦੋ ਕਰ ਜੋੜੇ{{gap}}ਅਰਜ਼ ਗੁਜਾਰੀ - ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਸੱਖਣੀ ਭਰ ਦੇਵੋ ਰੱਬ ਜੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕਾਏ ਨਾਨਕ ਵਾਂਙੂ - ਅਰਦਾਸ ਤਿਰੀ ਓਦੋਂ ਹੀ ਸੁਣ ਲੀਤੀ ਸੀ ਜਦ ਤੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਦ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਸੀਖੀ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥੀਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਦਰ ਗਈ{{gap}}ਬੀਬੀ ਝੋਲੀ ਭਰ ਕੇ ਘਰ ਗਈ{{gap}}ਅੱਜ ਦਿਨੇ </poem>}}<noinclude></noinclude> 9ra3gbe0iehpq6kuiu2x8afnvsfcdqi 233660 233537 2026-09-02T11:01:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੫੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਘਰ ਆਇਆ ਪਰਦੇਸੀ'''}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem> ਕਲ੍ਹ ਰਾਤੀਂ ਦੰਮਾਂ ਦਾ ਲੋਭੀ ਵਿਹੜੇ ਵੜਿਆ ਦੀਵਾ ਜਗਿਆ{{gap}} ਭਾਗ ਜਗੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਮਾਹੀ ਖਾ ਖਾ ਰੱਜਿਆ ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਦਾ ਰਾਹੀ ਤੱਤਾ ਤੱਤਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਿਆ ਪਾਸਾ ਲੈ ਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੀ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲੱਜ ਵਰ੍ਹਾਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਂਦੀ ਰੱਬ ਰੱਬ ਕਰਦੀ ਪਾਣੀ ਡਿਗਦਾ{{gap}}ਪਿੰਡਾ ਚੁੰਮਦਾ ਪੇਟੀ ਚੋਂ ਕਢ ਧੋਤਾ ਝੱਗਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਟਸਰ ਦੁਪੱਟਾ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਚਾਟੀ ਦੀ ਚੌਂਕੇ ਦੀ ਗੰਧ ਵਿਚ ਲਿਪਟੀ ਤੁਰ ਪਈ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਣ ਰੱਬ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅੱਖੀਆਂ ਮੁੰਦ ਕੇ ਦੋ ਕਰ ਜੋੜੇ{{gap}}ਅਰਜ਼ ਗੁਜਾਰੀ - ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਸੱਖਣੀ ਭਰ ਦੇਵੋ ਰੱਬ ਜੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕਾਏ ਨਾਨਕ ਵਾਂਙੂ - ਅਰਦਾਸ ਤਿਰੀ ਓਦੋਂ ਹੀ ਸੁਣ ਲੀਤੀ ਸੀ ਜਦ ਤੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਦ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਸੀਖੀ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥੀਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਦਰ ਗਈ{{gap}}ਬੀਬੀ ਝੋਲੀ ਭਰ ਕੇ ਘਰ ਗਈ{{gap}}ਅੱਜ ਦਿਨੇ </poem>}}<noinclude></noinclude> 6whs7hadwdtxntveu74pzq7xjnyznua 250 73789 233539 2026-09-01T13:18:58Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|5}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਪ੍ਰੇਮ ਕਲਾ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 0k7l94xf4j0u65j3ac65qa5gqncuhey 250 73790 233544 2026-09-01T13:28:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੫੯}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਅਨੀਲ}} {{Block center|<poem>ਤੁਹੀ ਤੁਹੀ॥ ਤੁਹੀ ਤੁਹੀ॥ ਤੁਹੀ ਤੁਹੀ॥ ਤੁਹੀ ਤੁਹੀ॥<ref>ਲਘੁ ਨਿਰਾਜ ਛੰਦ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ।</ref> ਤੋਰੀ ਮੋਰੀ॥ ਮੋਰੀ ਤੋਰੀ॥ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਿਕੜੇ ਦੀ ਲੋਰੀ ਐ॥ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੁਰ ਲਾਵੇ ਮੇਰਾ ਗੀਗੜਾ ਨਵਾਂ ਹੀ ਅਲਾਵੇਂ ਰਾਗ ਬੋਲੀ ਹੋਰ ਬੋਲਦਾ॥ ਜਾਣਦਾ ਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਙ ਮ੍ਹੈਕਦੀ ਉਚਰਾਂ ਮੈਂ ਨਾਮ ਉਹਦਾ ਤਾਰ ਜੁੜ ਜਾਂਵਦੀ ਆਦਿਮ ਅਨੀਲ ਸੰਗ ਰਹਿਣਾ ਜਿਨ੍ਹੇ ਅਨਾ-ਹਦ। ਜੁਗੋ ਜੁਗ ਜੇਸਦਾ ਵੇਸ ਆਵੇਸ਼ ਹੈ॥ ਵ੍ਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਆਂਵਦੇ ਪਰੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਟੇ। ਗੋਕਲ ਗੋਪਾਲ ਰਾਧਾ ਨੰਦ ਧੰਨ<ref> ਅਨੀਲ - ਮੇਰੇ ਪੋਤਰੇ ਦਾ ਨਾਂ। </ref> ਗਾਂਵਦੇ। ਹਰ ਕੋਈ ਅੰਤ ਬੇਅੰਤ<ref>ਮੇਰੇ ਵਡਿਕੇ</ref> ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਦਾ॥ ਬੈਠਾ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਧਰੇਜੜਾ ਹੁਸਨ-ਨਾਕ ਦੋਹਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋਰੀ ਐ॥ ਓਸ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੜੇ ਦੀ ਲੋਰੀ ਐ॥ </poem>}}<noinclude></noinclude> g5gspg12xsjae3vo2pg9n671tv5d706 250 73791 233547 2026-09-01T13:34:00Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪਰਾਗ ਸ਼ਹਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਜੰਮਣ-ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ| ਪਰ ਉਹ ਮੰਗਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਮੰਗਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੈਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੁੰਡਾ ਪਿਆਨੋ ਅਕਾਰਡੀਅਨ ਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪਰਾਗ ਸ਼ਹਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਜੰਮਣ-ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ| ਪਰ ਉਹ ਮੰਗਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਮੰਗਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੈਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੁੰਡਾ ਪਿਆਨੋ ਅਕਾਰਡੀਅਨ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਵੱਡਾ-ਸਾਰਾ ਭੌਂਪੂ (ਫ਼ਰੈਂਚ ਹੌਰਨ)। ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਰੇਲਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨੀਲੀ ਵਰਦੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਸਿਰ ' ਤੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਓਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਟੋਪੀ| ਐਨਕਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਜੂੜਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਇਹਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਾਹਵਾਂ ਨੇ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਸਾਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਕੋਈ ਸੁਆਣੀ ਅਪਣੇ ਪੰਜ-ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ਼ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਲੱਗੀ। ਬੱਚਾ ਕੁੜੀ ਵਲ ਧੱ ਕੇ ਗਿਆ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਅਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗਾ | ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਕਿ ਬੱਚਾ ਭੋਂਪੂ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿੰਵ ਗਈ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਪੋਟਾ ਪੋਟਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਭੋਂਪੂ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਪਿਆਨੋ| ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਟੌਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਿਆਂ ਕੁਝ ਲੈਣ ਦੌੜ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਮੁੜੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਿਆਨੋ ਅਕਾਰਡੀਅਨ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਸੀ| ਉਹਨੇ ਬੜੇ ਲਾਡ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਖਿਡੌਣਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ| ਬੱਚੇ ਨੇ ਕੁਝ ਬੇਸੁਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ; ਉਹਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ| ਜੋ ਪੈਸੇ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਬਣਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧ ਉਹਨੇ ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}‘ਆਦਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ’ ਵਾਲੇ ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਦੇ ਕੰਧ-ਚਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੈ | ਰੱਬ ਅਪਣੀ ਛੁਹ ਨਾਲ਼ ਆਦਮ ਵਿਚ ਰੂਹ ਫੂਕ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਛੁਹ ਰੱਬੀ ਵਰ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਜਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਸੇ ਦੈਵੀ ਛੁਹ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ ਪਿਆਰ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ |<noinclude>{{rh||89}}</noinclude> cqx950zn2zk42nazpkf663238x2vugl 233603 233547 2026-09-02T01:21:51Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪਰਾਗ ਸ਼ਹਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਜੰਮਣ-ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਮੰਗਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਮੰਗਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਵੈਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੁੰਡਾ ਪਿਆਨੋ ਅਕਾਰਡੀਅਨ ਵਜਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਵੱਡਾ-ਸਾਰਾ ਭੌਂਪੂ (ਫ਼ਰੈਂਚ ਹੌਰਨ)। ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਰੇਲਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨੀਲੀ ਵਰਦੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਓਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਟੋਪੀ। ਐਨਕਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਜੂੜਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਇਹਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਾਹਵਾਂ ਨੇ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਸਾਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਕੋਈ ਸੁਆਣੀ ਅਪਣੇ ਪੰਜ-ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ਼ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਲੱਗੀ। ਬੱਚਾ ਕੁੜੀ ਵਲ ਧੱ ਕੇ ਗਿਆ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਅਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਕਿ ਬੱਚਾ ਭੋਂਪੂ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿੰਵ ਗਈ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਪੋਟਾ ਪੋਟਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਭੋਂਪੂ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਪਿਆਨੋ। ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਟੌਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕੁੜੀ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਆਖਿਆਂ ਕੁਝ ਲੈਣ ਦੌੜ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਮੁੜੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਿਆਨੋ ਅਕਾਰਡੀਅਨ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਬੜੇ ਲਾਡ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਖਿਡੌਣਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚੇ ਨੇ ਕੁਝ ਬੇਸੁਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ; ਉਹਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੋ ਪੈਸੇ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਬਣਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧ ਉਹਨੇ ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}'ਆਦਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ' ਵਾਲੇ ਮਾਈਕਲਐਂਜਲੋ ਦੇ ਕੰਧ-ਚਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਅਪਣੀ ਛੁਹ ਨਾਲ਼ ਆਦਮ ਵਿਚ ਰੂਹ ਫੂਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੁਹ ਰੱਬੀ ਵਰ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਜਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਸੇ ਦੈਵੀ ਛੁਹ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ ਪਿਆਰ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ।<noinclude>{{rh||89}}</noinclude> cwzgumy3erg1n54me2ga3n8hnhh85wn 250 73792 233548 2026-09-01T13:34:39Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> rhktirdv4ncnmeyyxgn71du1pe1uz80 233551 233548 2026-09-01T13:35:22Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73793 233549 2026-09-01T13:34:57Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> rhktirdv4ncnmeyyxgn71du1pe1uz80 233552 233549 2026-09-01T13:35:36Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73794 233550 2026-09-01T13:35:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{right|੬੧}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨਿਮਿਤ}} {{dhr|4em}} {{Block center|<poem> ਭਲੋ ਭਲੋ ਰੇ ਕੀਰਤਨੀਆ ਆਨੰਦ{{gap}}ਆਨੰਦ{{gap}}ਆਨੰਦ ਵਾਹੁ{{gap}}ਵਾਹੁ{{gap}}ਵਾਹੁ ਸਚ ਕੀ ਬੇਲਾ ਸਚੁ ਅਲਾਵੋਂ ਗਾਵੋ ਗਾਵੋ{{gap}}ਗਾਵੋ ਜੀ ਗਾਵੋ ਕਿਰਤੀ ਕਰਮ ਕਮਾਂਵਦਾ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਆਖ ਸੁਣਾਵੋ ਸਦ ਸੁਣਦਾ ਸਦ ਵੇਖਦਾ ਸਬਦ ਭਰਪੂਰ ਰਿਦੇ ਸਮਾਵੋ ਤਨ ਬਿਰਹਾ ਮਨ ਬੈਰਾਗੀ ਜੀਅ ਇਛੜਿਆ ਫਲ ਪਾਵੋ ਸਾਜਨ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਦੇਸਰਾ ਸੰਗਤ ਬੋਲ ਸੁਣਾਵੋ </poem>}}<noinclude></noinclude> 0j1zmirjbdh7wle57kfw4dwmeh7sjcr 250 73795 233554 2026-09-01T13:37:21Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 68 |bSize = 423 |cWidth = 291 |cHeight = 222 |oTop = 143 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }} <noinclude></noinclude> 2tdmxcx578vnppm8n6t8g6l1e4rp2ay 250 73796 233556 2026-09-01T13:42:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{right|੬੩}}</noinclude>{{dhr|13em}} {{Block center|<poem> ਅੰਤਰ ਤਾਰ ਤਨ ਤੰਬੂਰਾ ਇਕ ਸੁਰ ਲਾਵੋ ਹੰਕਾਰ ਚੁਕਾਵੋ ਸਭ ਕਾ ਮੀਤ ਸਾਜਨ ਹੈ ਸਮੀਆ ਗੁਰੂ ਕੇ ਚਰਣ ਛੁਹਾਵੋ ਜੋ ਅਵਤਰਿਆ ਸੋ ਬਿਨਸ ਹੈ ਮਾਯਾ ਮੋਹ ਤਜਾਵੋ ਕਾਯਾ ਬਿਨਸੈ ਨਾਦ ਅਮਰ ਹੈ ਮਰਣਾ ਭਉ ਚੁਕਾਵੋ ਗਾਵੋ ਗਾਵੋ{{gap}} ਗਾਵੋ ਜੀ ਗਾਵੋ ਆਨੰਦ{{gap}}ਆਨੰਦ{{gap}}ਆਨੰਦ ਵਾਹੁ{{gap}}ਵਾਹੁ{{gap}}ਵਾਹੁ {{gap}}੨੮ ਅੰਸੂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸੰਮਤ ੫੮ ਤਦਅਨੁਸਾਰ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2006 </poem>}}<noinclude></noinclude> ens5tyvzeaohrbzmeffc28bl7varbyu 250 73797 233557 2026-09-01T13:51:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੬੫}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਗਾਉਣਾ}} {{dhr|2em}} {{Block center|<poem> ਰਾਗੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਆਲ਼ਾਪ ਵਿਲੰਬਤ ਦਰੁੱਤ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ਸੋਚਾਂ ਕਰਮ ਨੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾਇਆ ਜਿਉਂ ਉਂਗਲ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਬੱਚਾ ਸੋਚੇ ਹਰਫ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਰਫ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਲ੍ਹਣਿਓਂ ਦੂਰ ਊੜੰਦਾ ਪੰਛੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਤੱਕਣਾ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਸ਼ੈਅ ਤੇ ਸ਼ੈਅ ਦੇ ਅਕਸ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਥ ਮਿਟਾਉਂਦੀ 'ਵਾਜ ਸੁਰ ਵਿਚ ਛੁਹਣਾ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਤਹ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਪਾਣੀ ਤੇ ਵਿਛੜਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਕਲਮ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਜਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਲੀ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਛੁਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਸੁਰ ਵਿਚ ਚੱਖਣਾ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਹੈ ਗੰਗਾ ਗੁੜ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਬੱਚਾ ਕੁੱਖ ਅੰਦਰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦਾ ਹੈ ਪਰਦੇਸੀ ਵਤਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਚੁੰਮੇ... ਰਾਗੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ </poem>}}<noinclude></noinclude> kz391d81dim4tiu4v5ijrdj7dq9k0zu 250 73798 233577 2026-09-01T14:50:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73799 233583 2026-09-01T15:48:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੬੯}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਬੰਸਰੀ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਕਵਣ ਸੂ ਰਾਂਝਾ, ਕੌਣ ਕਨ੍ਹਈਆ ਸੁੱਤੀ ਕਾਇਆ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਭਰਦਾ ਹੈ ਬੁੱਲ੍ਹ-ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਸੁਰਾਂ ਕੰਬਾਉਂਦੀ ਤਨ ਖੁੱਸਦਾ, ਮਨ ਡਰਦਾ ਹੈ ਅੱਲੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰੇ ਵੈਦ ਦਿਲੇ ਦਾ ਪੀੜ ਹਰਦਾ ਹੈ ਰੰਗ-ਸੁਰੰਗਾ ਮੇਘਾ ਬਰਸੇ ਕੌਣ ਸਾਂਵਰਾ ਰੰਗ ਰੰਗਦਾ ਹੈ ਕਵਣ ਸੁ ਹੀਰ ਤੇ ਕੌਨ ਸੀ ਰਾਧਾ ਬਲ਼ਦੀ ਵੰਝਲੀ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ ਸੱਤ ਸੁਰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਸਤਰੰਗੀ ਲੋਅ ਜੰਮਦੀ ਹੈ ਖਿੜੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਮਹਿਕਾਂ-ਡੰਗੀ ਸੱਪਣੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ ਨਾਦਬਿੰਦੁ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਅੰਦਰ ਸੁੱਖ ਦੀ ਨਦੀਆ ਵੱਗਦੀ ਹੈ ਕਵਣ ਸੁ ਰਾਂਝਾ, ਕੌਣ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕਵਣ ਸੂ ਹੀਰ ਤੇ ਕੌਨ ਸੀ ਰਾਧਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> ctmkv9vs9aagxx13yu5x0lrrlmuya7b 250 73800 233584 2026-09-01T15:53:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੭੧}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਘਰ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਕਾਂ ਬੋਲੇ ਕਟਊਆ ਬੋਲੇ ਕਾਟੋ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹੜਾ ਅੰਬਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਠੜੀ ਅਠਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਹੜਾ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹੜਾ ਔਹ ਦੀਵਾ ਜਗਦਾ... ਰਾਗ ਤਲੰਗਾ ਗਾਏ ਮਲੰਗਾ ਸੁਣਨੇ ਵਾਲਾ ਕਿਹੜਾ ਰਿਜ਼ਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕੋਠੜੀ ਤੇ ਬੇਰਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਵਿਹੜਾ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹੜਾ ਔਹ ਸ਼ਬਦ ਜਗਦਾ ... ਈਤੜੀਏ ਤਵੀਤੜੀਏ ਜੰਜੀਰੀ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਕੁੜੇ ਚੱਕੀ ਵਾਲੀ ਕੋਠੜੀ ਤੇ ਲਾਲੋ ਵਾਲਾ ਵਿਹੜਾ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹੜਾ ਔਹ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ... </poem>}}<noinclude></noinclude> hyosmcd71k4uqe1bck0q6unhniy6ehs 250 73801 233586 2026-09-01T16:00:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੭੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਕੇਸ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਵੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਸੋਚੇ- ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਹਵਾ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਕੇਸ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਦੇਣਾ ਹੈ... ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਉਹ ਜਪੁ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕੋ ਪੌੜੀ ਨਾਲ਼ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ) ਜਪੁ ਜੀ ਦੀ ਲੋਰੀ ਦਿੰਦੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਵੀ ਬੈਠੀ-ਬੈਠੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭੈਣ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਕੰਘੀ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਾਂ ਕਢਦੀ ਭਰਾ ਸੱਚੀ ਥੋਹੜੀ ਝੂਠੀ ਬਹੁਤੀ ਸੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਭੈਣ ਅਪਣੇ ਹੋਵਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਦੁਕੰਮਣ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਚੰਗਾ-ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ</poem>}}<noinclude></noinclude> e46ity3gvjy8amu6er9x00zsqvwyznc 233650 233586 2026-09-02T10:49:56Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 233650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੭੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਕੇਸ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਵੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਸੋਚੇ- ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਹਵਾ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਕੇਸ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਦੇਣਾ ਹੈ... ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਉਹ ਜਪੁ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕੋ ਪੌੜੀ ਨਾਲ਼ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ) ਜਪੁ ਜੀ ਦੀ ਲੋਰੀ ਦਿੰਦੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਵੀ ਬੈਠੀ-ਬੈਠੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭੈਣ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਕੰਘੀ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਾਂ ਕਢਦੀ ਭਰਾ ਸੱਚੀ ਥੋਹੜੀ ਝੂਠੀ ਬਹੁਤੀ ਸੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਭੈਣ ਅਪਣੇ ਹੋਵਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਦੁਕੰਮਣ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਚੰਗਾ-ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ</poem>}}<noinclude></noinclude> 4n7a54z07q834gkneotyf5jbgcak5hj 233651 233650 2026-09-02T10:50:15Z Tamanpreet Kaur 606 233651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|||੭੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|'''ਕੇਸ'''}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਵੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੀ ਸੋਚੇ- ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਾਹਵਾ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਕੇਸ ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਦੇਣਾ ਹੈ... ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਉਹ ਜਪੁ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕੋ ਪੌੜੀ ਨਾਲ਼ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ) ਜਪੁ ਜੀ ਦੀ ਲੋਰੀ ਦਿੰਦੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਵੀ ਬੈਠੀ-ਬੈਠੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭੈਣ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਕੰਘੀ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਾਂ ਕਢਦੀ ਭਰਾ ਸੱਚੀ ਥੋਹੜੀ ਝੂਠੀ ਬਹੁਤੀ ਸੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਭੈਣ ਅਪਣੇ ਹੋਵਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਦੁਕੰਮਣ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਚੰਗਾ-ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ</poem>}}<noinclude></noinclude> oq9mjojbli15vn07ho3ub8epkkmgh9p 250 73802 233587 2026-09-01T16:09:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੭੫}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਪਿਉਂ ਹੱਥਿਆ-ਹੁੱਬਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਉਹ ਅਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੱਗ ਸਦਾ ਸਿਰ ਬੱਝੀ ਰਹਿਣ {{gap}}ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਦਾ 2 ਪਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਖਬਰ ਹੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅਣਹੋਣੀ ਹੋਣੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭਰਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਿੱਖ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਵੇਗਾ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਕੱਟਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਅਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹਵੇਗਾ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੈਂਚੀ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕੈਂਚੀ ਵਿਚੋਂ ਚਿੱਟੇ ਕੋਰੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਪਾੜਨ ਵਰਗੀ {{gap}}ਵਾਜ ਨਿਕਲੇਗੀ ਕੇਸ ਕਤਲ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਂਙੂੰ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣਗੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਲੱਖ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣਗੇ ਸੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਰ ਉਸ ਅਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਝਾਕ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ ਇੰਜ ਉਹ ਅਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਮਰੇਗਾ ਮੁੜ ਜੰਮਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਈਂ ਇਸ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> gpjyrooa8gup79bqo7lu2wwpljlf969 250 73803 233610 2026-09-02T01:36:53Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 233610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73804 233615 2026-09-02T01:51:22Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਫੋਲ਼ਾਵਾਲ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣੀ | ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਮੇਰਾ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਫੋਲ਼ਾਵਾਲ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣੀ | ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਮੇਰਾ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਮੇਰਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ਫੋਟੂ ਲਹੌਣੀ ਆਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸੀ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਬਟਣ ਦੱਬਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ| ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਹਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮਗਰੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਏਗਾ। ਇਹਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪੋਜ਼ ਸੋਚੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੋਜ਼ ਇਹਨੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕੀਤੀ ਹੋਏ| ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਇਹਨੇ ਕਿਥੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ| ਇਹ ਅਕਸ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਮੌਲਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਵਾਈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਪਛਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ| {{gap}}ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੌਖਟੇ ਚ ਜੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੋਰੀ ਬਿਨਾਂ ਯਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਸਲ ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਚ ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਲੰਘਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਕਹਣ ਵਾਂਙ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਵਗਦੀ ' ਨੇਰ੍ਹੀ ਚ ਅਕਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਬਲ਼ਦਾ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਜਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ| {{gap}}ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਪਣੇ<noinclude>{{rh||53}}</noinclude> n681naf48z5p756336plymft4ke03jk 233635 233615 2026-09-02T07:41:23Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਲਾਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਫੋਲ਼ਾਵਾਲ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਮੇਰਾ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਮੇਰਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ਫੋਟੂ ਲਹੌਣੀ ਆਂ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸੀ - ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਬਟਣ ਦੱਬਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਹਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮਗਰੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਏਗਾ। ਇਹਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪੋਜ਼ ਸੋਚੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੋਜ਼ ਇਹਨੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕੀਤੀ ਹੋਏ। ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਇਹਨੇ ਕਿਥੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਅਕਸ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਮੌਲਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਵਾਈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਪਛਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। {{gap}}ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੌਖਟੇ ਚ ਜੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੋਰੀ ਬਿਨਾਂ ਯਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਸਲ ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਚ ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਲੰਘਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਕਹਣ ਵਾਂਙ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਵਗਦੀ 'ਨੇਰ੍ਹੀ ਚ ਅਕਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਬਲ਼ਦਾ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਜਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਪਣੇ<noinclude>{{rh||53}}</noinclude> qgaa1e7d6ck62eqki4zck3tpj68xpha 250 73805 233616 2026-09-02T01:51:52Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਵੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਨ ਹੀ । ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ| ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੁ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਵੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਨ ਹੀ । ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ| ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੱਗਦੇ ਵੀ ਹੋਣ। ਆਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦ ਰਤਾ ਭਦਰ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ| ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ| ਬੰਦਾ ਫਸਦਾ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਹੈ? ਜਾਲ਼ ਵਿਚ, ਚਿੱਕੜ, ਫਾਹੀ, ਪਿੰਜਰੇ, ਕੁੜਿੱਕੀ ਕੁੰਡੀ ਤੇ ਟੋਹੇ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਖੁਲ੍ਹ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ| ਤਾਂ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਵਸਣ ਦੇ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਲਈ ਬੰਦਾ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਮਰਨ ਚ ਜੀਉਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਮਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਜਚਣੀ ਨਹੀਂ: ਕਬੀਰ ਭਗ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤੜੀ ਕੇਤੇ ਗਏ ਗਡੰਤ /ਕੇਤੇ ਅਜਹੂੰ ਜਾਇਸੀਂ ਨਰਕ ਹਸੰਤ ਹਸੰਤ| [ਭਗ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਫਸਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨਰਕ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਨਰਕ ਜਾਣਗੇ|] ਕਬੀਰ ਜੀ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਕਾਮਣ ਤੀਵੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਲ਼ੀ ਨਾਗਣ ਹੈ। {{gap}}ਕੈਮਰਾ ਜਿਵੇਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਜੀਵ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਈ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਹੈ। ਓਭੜ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰਾਉਂਦਾ ਬਹੁਤ ਹੈ| ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਹੱਸਣਾ ਅਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚ ਜਣੇ ਬੜੇ ਘਬਰਾਏ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ| ਮੁੰਡਾ ਘੁੱਟਿਆ-ਵੱਟਿਆ ਬਾਹਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ| ਕੁੜੀ ਭਾਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਬਾਂਹ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਪਰ ਡਰੀ ਹੋਈ ਇਹ ਵੀ ਹੈ; ਤੇ ਅਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਢਾਲ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਟੂਣੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਬਲਾ ਨੇ ਟਲ਼ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਲੋਲ ਕਰਦੇ ਉੱਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਏ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗਿਓਂ ਇਹ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋਣ: ਤਾਂ<noinclude>{{rh||54}}</noinclude> 8xn06oakautrgybdup7odvfuhb5tvvk 250 73806 233617 2026-09-02T01:52:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਫੇਰ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ | {{gap}}ਕੇਲਾ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਜ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਫੇਰ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ | {{gap}}ਕੇਲਾ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਜ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਇਥੇ ਕੇਲਾ ਬੰਧੇਜ ਵਾਲ਼ੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਖੁਲ੍ਹ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ | ਦਿਖਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | {{gap}}ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਐਲਬਮ ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਜੜਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਲੀੜਿਆਂ ਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੇ ਕਹਣ ਵਾਂਙ ‘ਸਸਤੇ ਸਾਬਣ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮਹਕ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ| ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੈ| ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਐਲਬਮਾਂ ਚ ਜੜੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਖੇੜਾ ਅਕਸਰ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ | {{gap}}ਵਾਤਸਾਯਨ ਤੇ ਕੋਕਾ ਪੰਡਤ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਪਿਆਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਮਹਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਹਰ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧ੍ਵਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਉਚਰ ਕੇ, ਕੇਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਅਪਣੇ ਵਸਲ ਦਾ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਸਵਾਦ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੋਲੇ ਦੇ ਦਸ ਨਾਂ ਹਨ| ਦੁਆਬੀ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਛੱਲੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਤਾ ਬਦਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ: ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕੋਲੇ ਦੀ ਛੱਲੀ, ਮੈਂ ਖਾ ਖਾ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ। {{gap}}ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੋਲੇ ਦਾ ਜੇ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਦਮ ਤੇ ਹੱਵਾ ਨੂੰ ਅਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਉਂ ਖਾਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> a0e4p22gecdf367nvsjes3xnx6cvp7i 250 73807 233621 2026-09-02T06:12:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੭੭}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਕਿਤਾਬ ਬੋਲਦੀ ਹੈ}}{{dhr|5em}} {{Block center|<poem>ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਬੰਦਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਪੈਂਤੀ ਦਾ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਰਵਿੰਜਵਾਂ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਬੋਲਦੀ ਹੈ - ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਬੜਾ ਈ ਵੱਡਾ ਏਂ ਬੰਦਿਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਛ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਐਂ ਕਿਤਾਬ ਬਾਣੀਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਰੱਖ{{gap}}ਹੱਥ{{gap}}ਜਾਨਵਰ ਕਿਤਾਬ ਥਾਣੀਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਲਮ{{gap}}ਸਿਆਹੀ{{gap}}ਜਿਲਤ ਕੋਰੇ ਪਤ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਪਣੀ ਆਪ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> hkyun8p8re0l3c96r9ibyk8w2c5xoet 250 73808 233622 2026-09-02T06:30:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੭੯}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਅੱਖਰ}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>ਬਾਣੀ ਪਹਿਰਿਆ ਅੱਖਰ ਬਾਣਾ ਅਰਥ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪਿਆ ਹੈ ਅੱਖਰ ਜਿਉਂ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਦੀ ਅੱਖਰ ਬਾਹਰ ਲੱਥਾ{{gap}}ਪੈਰ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸੁਣਨ ਗਿਆ ਹੈ{{gap}}ਨਾਮ ਦਿਵਸ ਮਹੀਨਾ ਪਾਠੀ ਪੋਥੀ ਦਾ ਪੁਸ਼ਾਕਾ ਲਾਹਿਆ{{gap}}ਵਾਕ ਲਿਆ ਹੈ ਭਰਦਾ{{gap}}ਸੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ{{gap}}ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਾਸਾ ਸ਼ਬਦ ਆਲ੍ਹਣਾ ਪੰਛੀ ਬੈਠੀ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦ ਕੇ{{gap}}ਆਂਡੇ ਢਕ ਕੇ ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਛਾਲ਼ ਹੈ ਮਾਰੀ ਅੱਖਰ ਕਪੜਾ ਲਾਹ ਕੇ ਕੰਢੇ ਰੱਖਿਆ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਉਠਾਇਆ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਿਬਲੇ ਵਲ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਚੌਖਟਾ{{gap}} ਦਿਸਦਾ ਨਹੀ ਹੈ ਅੰਬਰ-ਧਰਤੀ ਜੜਿਆ ਇਹ ਮੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਜਾੜ ਨਿਰਾ ਹੈ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਕਿਹਾ ਵਪਾਰੀ ਤੱਕੜੀ ਤੋਲੇ, ਬਰਕਤਿਆ... ਰਿਜ਼ਕ ਪਤੀਲਾ ਢੱਕਣ ਚੁੱਕਿਆ ਬੀਬੀ ਬੱਚੇ ਗੁਲੇਲ ਚਲਾਈ ਰੰਗਲਾ ਗੀਟਾ ਪੰਛੀ ਹੱਸ ਕੇ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਸਿਆਹੀ ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਬਾਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਦੂਰਬੀਨ ਹੈ ਪੁੱਠੀ ਕਰਕੇ ਦੇਖੋ - ਜੋ ਨੇੜੇ ਸੀ ਦੂਰ ਹੈ ਦਿਸਦਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> 48t9un3jngu0fggu342zm26r4g3qm51 233623 233622 2026-09-02T06:31:15Z Harchand Bhinder 2624 233623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੭੯}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਅੱਖਰ}}{{dhr|1em}} {{Block center|<poem>ਬਾਣੀ ਪਹਿਰਿਆ ਅੱਖਰ ਬਾਣਾ ਅਰਥ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਪਿਆ ਹੈ ਅੱਖਰ ਜਿਉਂ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਦੀ ਅੱਖਰ ਬਾਹਰ ਲੱਥਾ{{gap}}ਪੈਰ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸੁਣਨ ਗਿਆ ਹੈ{{gap}}ਨਾਮ ਦਿਵਸ ਮਹੀਨਾ ਪਾਠੀ ਪੋਥੀ ਦਾ ਪੁਸ਼ਾਕਾ ਲਾਹਿਆ{{gap}}ਵਾਕ ਲਿਆ ਹੈ ਭਰਦਾ{{gap}}ਸੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ{{gap}}ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਾਸਾ ਸ਼ਬਦ ਆਲ੍ਹਣਾ ਪੰਛੀ ਬੈਠੀ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦ ਕੇ{{gap}}ਆਂਡੇ ਢਕ ਕੇ ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਛਾਲ਼ ਹੈ ਮਾਰੀ ਅੱਖਰ ਕਪੜਾ ਲਾਹ ਕੇ ਕੰਢੇ ਰੱਖਿਆ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰ ਉਠਾਇਆ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਿਬਲੇ ਵਲ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਚੌਖਟਾ{{gap}} ਦਿਸਦਾ ਨਹੀ ਹੈ ਅੰਬਰ-ਧਰਤੀ ਜੜਿਆ ਇਹ ਮੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਜਾੜ ਨਿਰਾ ਹੈ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਕਿਹਾ ਵਪਾਰੀ ਤੱਕੜੀ ਤੋਲੇ, ਬਰਕਤਿਆ... ਰਿਜ਼ਕ ਪਤੀਲਾ ਢੱਕਣ ਚੁੱਕਿਆ ਬੀਬੀ ਬੱਚੇ ਗੁਲੇਲ ਚਲਾਈ ਰੰਗਲਾ ਗੀਟਾ ਪੰਛੀ ਹੱਸ ਕੇ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਸਿਆਹੀ ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਬਾਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਦੂਰਬੀਨ ਹੈ ਪੁੱਠੀ ਕਰਕੇ ਦੇਖੋ - ਜੋ ਨੇੜੇ ਸੀ ਦੂਰ ਹੈ ਦਿਸਦਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> 360aoaxighprz7q289csn12k0e5va7s 250 73809 233624 2026-09-02T06:41:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੧}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਙ ਤੇ ਞ ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਹੰਸ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੈਂਤੀਪੁਰ ਵਿਚ ਸੰਙਦੇ ਚੁਪਚੁਪੀਤੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਸਭ ਕੁਛ ਸੁਣਦੇ ਲੱਗਦਾ ਏਦਾਂ ਪਰ ਰੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਦੇ ਬੋਲਦੇ ਨਾਪ ਤੋਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਨੇ ਜਿਉ ਭਰੇ-ਭਰਾਏ ਭਾਂਡੇ ਜਦ ਬੋਲਣ ਜਲਤਰੰਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਸੁਰ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਸੁਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਗੂੰਜ ਪਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਸੁਣਦੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸੁੰਞੇ ਰਾਹਵੀਂ ਰੌਣਕ ਲੱਗਦੀ ਸੱਜਣ ਨਿਰਅੰਞਣ ਆਵੇ ਆਪਾ ਵੰਞਦਾ ਵੰਙਾਂ ਛਣਕਣ ਕੰਙਣ ਛਣਕਣ ਅੰਙਣ ਵਿਹੜੇ ਪੁੱਤ ਪਿਉ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੱਸਦਾ ਨੱਸਦਾ ਞੇ ਞੰ ਞਾਂ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਜਦ ਉੜਦੀ ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ ਮੂਜਬ ਙ ਤੇ ਞ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ। ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਤੇਗ ਦੀ ਇਛਾ ਛੂਹ, ਭੈਰੋਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਗਾਉਣਾ, ਬੈਲ, ਤਿਰਛੀ ਚਾਲ, ਘੁਰਘੁਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> t2g90tu4c1z31o3xc8q4ss1ov2uynew 233625 233624 2026-09-02T06:47:06Z Harchand Bhinder 2624 233625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੧}}</noinclude>{{gap}}{{gap}}{{larger|ਙ ਤੇ ਞ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਹੰਸ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੈਂਤੀਪੁਰ ਵਿਚ ਸੰਙਦੇ ਚੁਪਚੁਪੀਤੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਸਭ ਕੁਛ ਸੁਣਦੇ ਲੱਗਦਾ ਏਦਾਂ ਪਰ ਰੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਦੇ ਬੋਲਦੇ ਨਾਪ ਤੋਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਨੇ ਜਿਉ ਭਰੇ-ਭਰਾਏ ਭਾਂਡੇ ਜਦ ਬੋਲਣ ਜਲਤਰੰਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਸੁਰ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਸੁਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਗੂੰਜ ਪਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਸੁਣਦੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸੁੰਞੇ ਰਾਹਵੀਂ ਰੌਣਕ ਲੱਗਦੀ ਸੱਜਣ ਨਿਰਅੰਞਣ ਆਵੇ ਆਪਾ ਵੰਞਦਾ ਵੰਙਾਂ ਛਣਕਣ ਕੰਙਣ ਛਣਕਣ ਅੰਙਣ ਵਿਹੜੇ ਪੁੱਤ ਪਿਉ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੱਸਦਾ ਨੱਸਦਾ ਞੇ ਞੰ ਞਾਂ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਜਦ ਉੜਦੀ ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ ਮੂਜਬ ਙ ਤੇ ਞ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ। ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਤੇਗ ਦੀ ਇਛਾ ਛੂਹ, ਭੈਰੋਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਗਾਉਣਾ, ਬੈਲ, ਤਿਰਛੀ ਚਾਲ, ਘੁਰਘੁਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 03f51hdukpmm1621rdm8vjnsonod7nw 233626 233625 2026-09-02T06:48:33Z Harchand Bhinder 2624 233626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੧}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਙ ਤੇ ਞ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਹੰਸ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੈਂਤੀਪੁਰ ਵਿਚ ਸੰਙਦੇ ਚੁਪਚੁਪੀਤੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਸਭ ਕੁਛ ਸੁਣਦੇ ਲੱਗਦਾ ਏਦਾਂ ਪਰ ਰੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਦੇ ਬੋਲਦੇ ਨਾਪ ਤੋਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਨੇ ਜਿਉ ਭਰੇ-ਭਰਾਏ ਭਾਂਡੇ ਜਦ ਬੋਲਣ ਜਲਤਰੰਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਸੁਰ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਸੁਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਗੂੰਜ ਪਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਸੁਣਦੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸੁੰਞੇ ਰਾਹਵੀਂ ਰੌਣਕ ਲੱਗਦੀ ਸੱਜਣ ਨਿਰਅੰਞਣ ਆਵੇ ਆਪਾ ਵੰਞਦਾ ਵੰਙਾਂ ਛਣਕਣ ਕੰਙਣ ਛਣਕਣ ਅੰਙਣ ਵਿਹੜੇ ਪੁੱਤ ਪਿਉ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੱਸਦਾ ਨੱਸਦਾ ਞੇ ਞੰ ਞਾਂ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਜਦ ਉੜਦੀ ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ ਮੂਜਬ ਙ ਤੇ ਞ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ। ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਤੇਗ ਦੀ ਇਛਾ ਛੂਹ, ਭੈਰੋਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਗਾਉਣਾ, ਬੈਲ, ਤਿਰਛੀ ਚਾਲ, ਘੁਰਘੁਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> lacure6s24y3envey72o2bpf3rqahju 233627 233626 2026-09-02T06:49:05Z Harchand Bhinder 2624 233627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੧}}</noinclude>{{larger|ਙ ਤੇ ਞ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਹੰਸ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੈਂਤੀਪੁਰ ਵਿਚ ਸੰਙਦੇ ਚੁਪਚੁਪੀਤੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਸਭ ਕੁਛ ਸੁਣਦੇ ਲੱਗਦਾ ਏਦਾਂ ਪਰ ਰੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਦੇ ਬੋਲਦੇ ਨਾਪ ਤੋਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਨੇ ਜਿਉ ਭਰੇ-ਭਰਾਏ ਭਾਂਡੇ ਜਦ ਬੋਲਣ ਜਲਤਰੰਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਸੁਰ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਸੁਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਗੂੰਜ ਪਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਸੁਣਦੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੇ ਸੁੰਞੇ ਰਾਹਵੀਂ ਰੌਣਕ ਲੱਗਦੀ ਸੱਜਣ ਨਿਰਅੰਞਣ ਆਵੇ ਆਪਾ ਵੰਞਦਾ ਵੰਙਾਂ ਛਣਕਣ ਕੰਙਣ ਛਣਕਣ ਅੰਙਣ ਵਿਹੜੇ ਪੁੱਤ ਪਿਉ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੱਸਦਾ ਨੱਸਦਾ ਞੇ ਞੰ ਞਾਂ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਜਦ ਉੜਦੀ ਙੰਙਾ ਞੰਞਾ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ ਮੂਜਬ ਙ ਤੇ ਞ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ। ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਤੇਗ ਦੀ ਇਛਾ ਛੂਹ, ਭੈਰੋਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਗਾਉਣਾ, ਬੈਲ, ਤਿਰਛੀ ਚਾਲ, ਘੁਰਘੁਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 8qs0bpf6c4tnfd234v9bkzopgfs9rh6 250 73810 233630 2026-09-02T06:57:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{right|}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਸ਼ਬਦ: ਲਿਖਣਾ}}{{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਲਿਖਣਾ ਲੇਖ ਹੈ ਬੰਦੇ ਦਾ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹੀਂ ਉਹਦੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ {{gap}}ਕਾਗਜ ਉੱਤੇ {{gap}}{{gap}}ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਿਤਾ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲ-ਪ੍ਰਥਮਾ ਅੱਖਰ ੳ ਲਿਖਦਾ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਦਾਂ ਲਿਖਦਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਖੁਣਿਆ ੴ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਵਾਣਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ, ਪੈਂਤੀ ਦੇ ਪਾਏ ਪੂਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੜਾ-ਗੂੜਾ ਕਰਦਾ ਜਾਵਾਂ ਨਿਰਾ ਹੱਥ ਨਾ, ਸਗਲੀ ਕਾਇਆ ਲਿਖਦੀ ਨਿਕੇ ਨਿਕੇ ਮਾਣਕ ਅਖਰ ਚਾਨਣ ਫੁੱਟਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵਾਸਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਬੂਹਾ ਨ ਕੰਧ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਵਾਂਢੀ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇਕ ਟੱਬਰ ਦੇ ਜੀਅ ਰਲ਼ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਆਲ੍ਹਣਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁਕਤਾ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨੀਂ ਉਡਦਾ ਮੈਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ "ਗਾਲਿਬ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> c6m9kv56uc8rz3oi6odtdp04m33jd2b 233637 233630 2026-09-02T07:44:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{right|੮੩}}</noinclude>{{gap}}{{larger|ਸ਼ਬਦ: ਲਿਖਣਾ}}{{dhr|2em}} {{Block center|<poem>ਲਿਖਣਾ ਲੇਖ ਹੈ ਬੰਦੇ ਦਾ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹੀਂ ਉਹਦੀ ਰੂਹ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ {{gap}}ਕਾਗਜ ਉੱਤੇ {{Float right|ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ}} ਪਿਤਾ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲ-ਪ੍ਰਥਮਾ ਅੱਖਰ ੳ ਲਿਖਦਾ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਦਾਂ ਲਿਖਦਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਖੁਣਿਆ ੴ {{Float right|ਦੇਖ-ਦੇਖ ਕੇ}} ਮੈਂ ਅਵਾਣਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ, ਪੈਂਤੀ ਦੇ ਪਾਏ ਪੂਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੜਾ-ਗੂੜਾ ਕਰਦਾ ਜਾਵਾਂ ਨਿਰਾ ਹੱਥ ਨਾ, ਸਗਲੀ ਕਾਇਆ ਲਿਖਦੀ ਨਿੱਕੇ -ਨਿੱਕੇ ਮਾਣਕ ਅਖਰ ਚਾਨਣ ਫੁੱਟਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵਾਸਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਬੂਹਾ ਨ ਕੰਧ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਵਾਂਢੀ<ref>ਗਾਲਿਬ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ</ref> ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇਕ ਟੱਬਰ ਦੇ ਜੀਅ ਰਲ਼ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਆਲ੍ਹਣਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁਕਤਾ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨੀਂ ਉਡਦਾ ਮੈਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ </poem>}}<noinclude></noinclude> toq288y5wy0fm04fachszce4ipiitd4 250 73811 233639 2026-09-02T07:57:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||੮੫}}</noinclude>{{larger|ਫੋਟੋ}}</br> ਸੈਸਟੀਨ ਚੈਪਲ, ਐਂਟੀਜਨ, ਰੋਮ ਵਿਚ ਮਾਈਕਲਐਂਜਲ (1473-1564 ਈਸਵੀ) ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ</br> {{dhr|3em}}{{Block center|<poem>ਵਾਹ! ਕੈਸੀ ਮਾਈਕਲ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਧੰਨ ਧੰਨ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇ ਇਕ ਵਾਰੀਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਮਾਈਕਲ ਡਿੱਠਾ - ਰੱਬ ਜੀ ਕਲਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਨਾਲ਼ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਿਰ ਇਕੋ ਛੂਹ ਨਾ ਆਦਮ ਵਿਚ ਰੂਹ ਫੂਕਣ ਲੱਗੇ ਫਿਰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੋਟੋ ਵਾਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛੱਤ ਦੇ ਉੱਤੇ {{gap}}{{gap}}ਭਰ ਕੇ ਰੰਗ ਕਰਤਾਰੀ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਅੱਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਧੰਨ ਧੰਨ ਕਰਦੀ ਜਾਵੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਏ ਨਾਮ ਧਿਆਵੇ ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ<ref>ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਣ ਦਾ ਸਾਹ ਫੂਕਿਆ ਤੇ ਆਦਮੀ ਜੀਉਂਦੀ ਜਾਨ ਹੋ ਗਿਆ (0 - ਅੰਜੀਲ, ਉਤਪਤ 2:7</ref> ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> ift4h85kejt9wffmx9zm6h8arj705b8 233640 233639 2026-09-02T07:57:52Z Harchand Bhinder 2624 233640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੫}}</noinclude>{{larger|ਫੋਟੋ}}</br> ਸੈਸਟੀਨ ਚੈਪਲ, ਐਂਟੀਜਨ, ਰੋਮ ਵਿਚ ਮਾਈਕਲਐਂਜਲ (1473-1564 ਈਸਵੀ) ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ</br> {{dhr|3em}}{{Block center|<poem>ਵਾਹ! ਕੈਸੀ ਮਾਈਕਲ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਧੰਨ ਧੰਨ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇ ਇਕ ਵਾਰੀਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਮਾਈਕਲ ਡਿੱਠਾ - ਰੱਬ ਜੀ ਕਲਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਨਾਲ਼ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਿਰ ਇਕੋ ਛੂਹ ਨਾ ਆਦਮ ਵਿਚ ਰੂਹ ਫੂਕਣ ਲੱਗੇ ਫਿਰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੋਟੋ ਵਾਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛੱਤ ਦੇ ਉੱਤੇ {{gap}}{{gap}}ਭਰ ਕੇ ਰੰਗ ਕਰਤਾਰੀ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਅੱਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਧੰਨ ਧੰਨ ਕਰਦੀ ਜਾਵੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਏ ਨਾਮ ਧਿਆਵੇ ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ<ref>ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਣ ਦਾ ਸਾਹ ਫੂਕਿਆ ਤੇ ਆਦਮੀ ਜੀਉਂਦੀ ਜਾਨ ਹੋ ਗਿਆ (0 - ਅੰਜੀਲ, ਉਤਪਤ 2:7</ref> ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> 235mtyy4de1vgracieq33lw7qeq6pez 250 73812 233642 2026-09-02T08:07:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੭}}</noinclude>{{gap}}{{gap}}{{larger|ਵੇਲਾ}}{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਦਿਲ ਦਾ ਵੇਲਾ {{right|ਖੁੱਸ ਖੁੱਸ ਕਰਦਾ}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਅੱਖੀਅਨ ਵੇਲਾ {{right|ਮੁੱਸ ਮੁੱਸ ਕਰਦਾ}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਨਬਜ਼ ਦਾ ਵੇਲਾ {{right|ਢੁਕ ਢੁਕ ਕਰਦਾ}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਘੜੀ ਦਾ ਵੇਲਾ {{right|ਟਿਕ ਟਿਕ ਕਰਦਾ}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਬਿਰਹੋਂ ਵੇਲਾ {{right|ਖੋਹ ਖੋਹ ਕਰਦਾ}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਚੁੰਮਣ ਵੇਲਾ {{right|ਛੂਹ ਛੂਹ ਕਰਦਾ}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਜੰਮਣ ਵੇਲਾ {{right|ਸਾਹ ਸਾਹ ਕਰਦਾ}} ਸਿਮਰੋ{{gap}} ਸਿਮਰੀ{{gap}} ਮਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ {{right|ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦਾ}} ਸਭ ਕੁਛ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> i02lq0efvf3pdhtl79lh5awt73f12l3 233644 233642 2026-09-02T08:14:04Z Harchand Bhinder 2624 233644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੭}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{Float left|{{larger|ਵੇਲਾ}}}}{{dhr|3em}} ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਦਿਲ ਦਾ ਵੇਲਾ {{gap}}ਖੁੱਸ ਖੁੱਸ ਕਰਦਾ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਅੱਖੀਅਨ ਵੇਲਾ {{gap}}ਮੁੱਸ ਮੁੱਸ ਕਰਦ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਨਬਜ਼ ਦਾ ਵੇਲਾ {{gap}}ਢੁਕ ਢੁਕ ਕਰਦਾ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਘੜੀ ਦਾ ਵੇਲਾ {{gap}}ਟਿਕ ਟਿਕ ਕਰਦਾ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਬਿਰਹੋਂ ਵੇਲਾ {{gap}}ਖੋਹ ਖੋਹ ਕਰਦਾ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਚੁੰਮਣ ਵੇਲਾ {{gap}}ਛੂਹ ਛੂਹ ਕਰਦਾ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ ਜੰਮਣ ਵੇਲਾ {{gap}}ਸਾਹ ਸਾਹ ਕਰਦਾ ਸਿਮਰੋ{{gap}} ਸਿਮਰੀ{{gap}} ਮਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ {{gap}}ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦਾ ਸਭ ਕੁਛ ਐਨ ਸਹੀ ਸੀ </poem>}}<noinclude></noinclude> ey8wlfwievnwsdnmp27qddlebw6adzc 250 73813 233662 2026-09-02T11:20:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੮੯}}</noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|{{larger|...}}|depth=3em}}{{dhr|2em}} ਮਾਲੀ ਹੁੱਝ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਠਿਆ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕਲਯਾਣੀ ਉੱਤੇ ਦੋਹਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮਿੱਟੀ ਧਸ ਗਈ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੜ੍ਹ ਟੁੱਟੀ ਕੱਟੀ ਦੀ ਹਿਲਦੀ ਪੂਛ ਇਕ ਪਲ ਅੱਠਰੀ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛੱਲ ਉੱਭਰੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਛ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਬੀਬੀ, ਝੋਟੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਲੱਗੀ... ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਣਾ ਮਾਲਣ ਨੂੰ ਨਹਿਲਾਣਾ ਉਹਦੇ ਕੰਢੇ ਸਿੰਙ ਲਿਸ਼ਕਾਣੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਹੋਵਣ ਲਹਿਰਾਂ-ਬਹਿਰਾਂ ਤੜਕੇ ਉਠ ਕੇ ਆਹਰ ਕਰੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਪੀਣਾ ਅਧਰਿੜਕਾ ਬੀਬੀ ਤੇ ਮੈਂ ਬੋਹਲੀ ਚਾੜਨ ਜਾਣਾ {{gap}}ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੇਰ ਬਾਬੇ ਦੀ<ref> ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ</ref> ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਧੁੰਦ ਕ੍ਹੋਰੇ ਵਿਚ ਕੰਬਦੇ ਕੰਬਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਂਗੇ ਕੋਈ ਨੰਗੀ ਤੀਵੀਂ ਝਾਕਦਾ ਤੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਈਂ ਦੇ ਦੋਧੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲੁਕ ਜਾਵੇਗੀ ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਭਰਨਗੇ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਮੁਸਕਾਵਣਗੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> fxpv40pcoms7kbpmgo84e54vh6mssq3 250 73814 233663 2026-09-02T11:36:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੯੧}}</noinclude>{{Block center|<poem> {{overfloat left|{{larger|ਸਮ}}|depth=4em}} {{overfloat left|ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿਮਿਤ|depth=4em}} {{dhr|2em}} ਤਾਊਸ ਤਾਰ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ ਗ਼ਜ਼ ਨੇ ਮਨ ਅੰਤਰ ਮੋਰ ਕੂਕਿਆ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸੁੰਮ ਵਜੇ ਕੰਬੇ{{gap}}ਚੰਗਿਆੜੇ ਨਿਕਲੇ ਪੈਰ ਰਕਾਬਾਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੇ ਨਾਲ਼ ਹਵਾਵਾਂ{{gap}}ਅੱਯਾਲਾਂ ਕਰਨ ਅਦਾਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਤਮੰਨਾ{{gap}}ਪਾਰ ਦੁਮੇਲਾਂ ਜੋੜੀ{{gap}}ਜੋੜੀ ਸੁਰ ਨਾਦ ਅਨਾਹਦ ਜੋੜੀ ਅਪਣੀਂ ਹੱਥੀਂ ਲਕੜੀ ਵਣ ਵਣ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸੰਦ-ਸੰਦੇੜੇ ਬੱਕਰੇ ਖੈਰ ਮਨਾਈ{{gap}}ਕੀਤੀ ਉਹਦੇ ਚੰਮ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਤਣ ਤਣ ਤਾਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਗ਼ਜ਼ ਫੇਰਿਆ ਤਰਬਾਂ ਛਿੜੀਆਂ{{gap}}ਜ਼ਰਬਾਂ ਭਿੜੀਆਂ ਤਾਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਗ਼ਜ਼ ਫੇਰਿਆ ਰੱਖਿਆ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਗੁਰੂ ਨੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> on1m6c6hb6rnfcd5ktqxiecpeoplbna 250 73815 233664 2026-09-02T11:44:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{dhr|17em}} ਜੋੜੀ ਖੂਬ ਸੁਹਾਈ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਰਿਜਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾਣਾ ਉੱਗਿਆ ਪੱਕਿਆ ਪਿਸਿਆ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆ ਆਟਾ ਮੁੱਖ ਛੁਹਾਇਆ ਕੰਮ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤਿੱਖਾ ਵਾਣੀ ਕਿਣਮਿਣ ਕਣੀਆਂ ਘਨ ਘਨਾ ਘਨਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗਰਜੇ ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੯੩}}</noinclude>{{dhr|17em}} ਜੋੜੀ ਖੂਬ ਸੁਹਾਈ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਰਿਜਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾਣਾ ਉੱਗਿਆ ਪੱਕਿਆ ਪਿਸਿਆ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆ ਆਟਾ ਮੁੱਖ ਛੁਹਾਇਆ ਕੰਮ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤਿੱਖਾ ਵਾਣੀ ਕਿਣਮਿਣ ਕਣੀਆਂ ਘਨ ਘਨਾ ਘਨਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗਰਜੇ ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਨੀਲਾ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰਿਆ ਓਥੇ ਰੁਕਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਿਰ ਰੱਖਿਆ ਅਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਤੇ ਤਨ ਠਰਿਆ ਤਪ ਤਪ ਕਰਦਾ ਮਨ ਭਰਿਆ ਜਪੁ ਜਪੁ ਕਰਦਾ * ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਰਬਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਮ ਮੁੱਢਲੀ ਤੇ ਅੰਤਲੀ ਸੂਰ ਨੂੰ ਕਹੀਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 1ejwyekuzcact5fbg3cllxqe2vgjkhc 233665 233664 2026-09-02T11:52:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੯੩}}</noinclude>{{dhr|17em}} {{Block center|<poem>ਜੋੜੀ ਖ਼ੂਬ ਸੁਹਾਈ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਰਿਜਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾਣਾ ਉੱਗਿਆ{{gap}}ਪੱਕਿਆ ਪਿਸਿਆ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆ ਆਟਾ{{gap}}ਮੁੱਖ ਛੁਹਾਇਆ{{gap}} ਧੰਮ ਧੰਮ ਕਰਦਾ ਤ੍ਰਿੱਖਾ ਵਾਣੀ{{gap}}{{gap}}ਕਿਣਮਿਣ ਕਣੀਆਂ ਘਨ ਘਨਾ ਘਨਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗਰਜੇ ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ{{gap}}ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਨੀਲਾ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰਿਆ{{gap}}ਓਥੇ ਰੁਕਿਆ{{gap}}ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਿਰ ਰੱਖਿਆ ਅਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਤੇ ਤਨ ਠਰਿਆ{{gap}}ਤਪ ਤਪ ਕਰਦਾ ਮਨ ਭਰਿਆ{{gap}}ਜਪੁ ਜਪੁ ਕਰਦਾ * ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਰਬਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਮ ਮੁੱਢਲੀ ਤੇ ਅੰਤਲੀ ਸੂਰ ਨੂੰ ਕਹੀਦਾ ਹੈ।</poem>}}<noinclude></noinclude> fzh3aps553u8nlqma1r46w9okz8xxfw 233666 233665 2026-09-02T11:53:34Z Harchand Bhinder 2624 233666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh|||੯੩}}</noinclude>{{dhr|15em}} {{Block center|<poem>ਜੋੜੀ ਖ਼ੂਬ ਸੁਹਾਈ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਰਿਜਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾਣਾ ਉੱਗਿਆ{{gap}}ਪੱਕਿਆ ਪਿਸਿਆ ਗੁੰਨ੍ਹਿਆ ਆਟਾ{{gap}}ਮੁੱਖ ਛੁਹਾਇਆ{{gap}} ਧੰਮ ਧੰਮ ਕਰਦਾ ਤ੍ਰਿੱਖਾ ਵਾਣੀ{{gap}}{{gap}}ਕਿਣਮਿਣ ਕਣੀਆਂ ਘਨ ਘਨਾ ਘਨਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗਰਜੇ ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ{{gap}}ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਨੀਲਾ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰਿਆ{{gap}}ਓਥੇ ਰੁਕਿਆ{{gap}}ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਿਰ ਰੱਖਿਆ ਅਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉਤੇ ਤਨ ਠਰਿਆ{{gap}}ਤਪ ਤਪ ਕਰਦਾ ਮਨ ਭਰਿਆ{{gap}}ਜਪੁ ਜਪੁ ਕਰਦਾ * ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਰਬਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਮ ਮੁੱਢਲੀ ਤੇ ਅੰਤਲੀ ਸੂਰ ਨੂੰ ਕਹੀਦਾ ਹੈ।</poem>}}<noinclude></noinclude> ek5ngtrq0lxwwz7vqyxkqcregp1omx5