ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>6896</id>
    <revision>
      <id>233866</id>
      <parentid>231351</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="o9lv7vh1tac94ijo59f2dywvi0dsw5z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Satdeep Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਲੀ ਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਗੈਂਡੇ ਹੀ ਗੈਂਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਤ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੋ ਗੈਂਡੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਨਾਟਕ 'ਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਫ਼ਾਸਲਾ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਅੰਦਰ ਘੱਟਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ੀਰੋ ਨੂੰ ਹੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗੈਂਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਡਰ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ ਹੈ' ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਪਰ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਸਦੀ ਗਰੰਟੀ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਜ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਰਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਹਜ, ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਖਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੈਂਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੋਂ, ਖ਼ਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਤੋਂ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਨਾਇਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾਰੂ' ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੋਲ ਵੀ ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o9lv7vh1tac94ijo59f2dywvi0dsw5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/2</title>
    <ns>250</ns>
    <id>7138</id>
    <revision>
      <id>233861</id>
      <parentid>203747</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="1b1dgrbpuixey0cnud1x5f7maorjjl7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;
©
Traslator
{{dhr|1em}}
Gainde
Play
by
Eugène Ionesco
Translated in Punjabi
by
Balram
{{dhr|1em}}
ISBN: 978-93-85670-
Year: 2018
Price: 150 (PB)
200 (HB)
{{dhr|9em}}
Published By
Gracious Books
Office: LIG-13 Phase-1 Urban Estate, Patiala.
SCO:23 Shalimar Plaza Opp. Punjabi University, Patiala.
Ph-91-175-5017642, 91-175-5007643
graciousbooks@yahoo.co.in
www.graciousbooks.in
{{dhr|1em}}
Printed At D. K. Fine Art Press&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|2}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1b1dgrbpuixey0cnud1x5f7maorjjl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16736</id>
    <revision>
      <id>233858</id>
      <parentid>202663</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="mofjid0btgtwzpxigph0lf9ir34e5ev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|﻿ਗੈਂਡੇ}}
(ਨਾਟਕ)
{{dhr|3em}}
'''ਨਾਟਕਕਾਰ''' 
ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ

'''ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ''' 
ਬਲਰਾਮ&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|8em}}
{{Css image crop
|Image = ਗੈਂਡੇ_-_ਯੂਜੀਨ_ਆਇਨੈਸਕੋ_-_ਬਲਰਾਮ.pdf
|Page = 3
|bSize = 464
|cWidth = 86
|cHeight = 56
|oTop = 390
|oLeft = 186
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mofjid0btgtwzpxigph0lf9ir34e5ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>233860</id>
      <parentid>233858</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="59c834eymezv84zidfovzh6k1j7ltor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|﻿ਗੈਂਡੇ}}
(ਨਾਟਕ)
{{dhr|3em}}
'''ਨਾਟਕਕਾਰ''' 
ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ

'''ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ''' 
ਬਲਰਾਮ&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|8em}}
{{Css image crop
|Image = ਗੈਂਡੇ_-_ਯੂਜੀਨ_ਆਇਨੈਸਕੋ_-_ਬਲਰਾਮ.pdf
|Page = 1
|bSize = 450
|cWidth = 116
|cHeight = 189
|oTop = 443
|oLeft = 162
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{right|1}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59c834eymezv84zidfovzh6k1j7ltor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/3</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16741</id>
    <revision>
      <id>233863</id>
      <parentid>226169</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4258" sha1="24nckj3xsm4xp9xcnih4t8cyuxbp5lv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Gill jassu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|{{center|'''ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ'''}}}}

{{gap}}ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨ। ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ 'ਚੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ 'ਚੋਂ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੁਨੀ, ਨਾਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦੀ ਭਾਵ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਥਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਉਹ ਵਾਰਤਕ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਣਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ&lt;/br&gt;
ਕਿ ਜੋ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਵਿ-ਮੀਟਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚਲੀ ਮਨੋ-ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਭ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੀਨ ਫ਼ਰਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਮਸਲਨ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ 'ਤੇ ਮਨਬਚਨੀਆਂ ਦਾ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ। ਸੋ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਲਈ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁੜ ਉਸਾਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਢਿੱਲਾ ਨਾ ਪਵੇ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਦੂਜੀ ਮਿਸਾਲ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ'ਚ 'ਵਿਯੋਗ-ਸਿਰਜਣ’(Alienation), ਐਂਟੀ-ਹੀਰੋ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਗੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਟ ਤੇ ਥੀਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਤੀਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਸਾਲ ਅਸੀਂ ‘ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਗੋਦੋ' ਦੀ ਉਸ ਲੰਬੀ ਸਪੀਚ ਦੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਕਟ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰੂਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਕਟ ਦੇ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਊਲਜਲੂਲਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਉਸ ਧਰਾਤਲ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||3}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>24nckj3xsm4xp9xcnih4t8cyuxbp5lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>233864</id>
      <parentid>233863</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4259" sha1="mdiw8y77cy1s5kxr8nldpjcw47u3lc6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Gill jassu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|{{center|'''ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ'''}}}}

{{gap}}ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨ। ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ 'ਚੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ 'ਚੋਂ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੁਨੀ, ਨਾਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦੀ ਭਾਵ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਥਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਉਹ ਵਾਰਤਕ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਣਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ&lt;/br&gt;
ਕਿ ਜੋ ਅਨੁਵਾਦ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਵਿ-ਮੀਟਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚਲੀ ਮਨੋ-ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਭ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹੀਨ ਫ਼ਰਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਮਸਲਨ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ 'ਤੇ ਮਨਬਚਨੀਆਂ ਦਾ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ। ਸੋ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਲਈ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁੜ ਉਸਾਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਢਿੱਲਾ ਨਾ ਪਵੇ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਦੂਜੀ ਮਿਸਾਲ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ'ਚ 'ਵਿਯੋਗ-ਸਿਰਜਣ’ (Alienation), ਐਂਟੀ-ਹੀਰੋ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਗੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਟ ਤੇ ਥੀਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੋ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਤੀਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਸਾਲ ਅਸੀਂ ‘ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਗੋਦੋ' ਦੀ ਉਸ ਲੰਬੀ ਸਪੀਚ ਦੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਕਟ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰੂਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਕਟ ਦੇ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਊਲਜਲੂਲਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਉਸ ਧਰਾਤਲ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||3}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mdiw8y77cy1s5kxr8nldpjcw47u3lc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/4</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16746</id>
    <revision>
      <id>233865</id>
      <parentid>226167</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="2bhcqt3w5ryeeww9htr6wgdohuwizu6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Gill jassu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕੋਮੇ ਤੇ ਡੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਸਤਹੀ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਦੇ ਮਗਰ ਲੁਕੇ ਹੋਂਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਾਤਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸੱਜਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕੁੰਆਰਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਸੱਜਰੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਥਲੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਬੇਕਵਚ ਹੋ ਕੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਡੀਕਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਆਇਨੈਸਕੋ ਦੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ‘ਗੈਂਡੇ` ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਡੀਕਿਆ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਟਲਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਦਲਵੀਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪੜ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਨਾਟਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਤੈਅ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ-ਸਮਾਜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਸੁੱਟੇ ਹਨ। ਸੋ ਹੁਣ ਹੋਰ ਟਾਲਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਧੱਕਾ ਸੱਤਦੀਪ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਛਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਉਸਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਸੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕੋ ਮਸਲਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਆਖ਼ਿਰ ਗ਼ਲਤ ਜਾਂ ਸਹੀ ਮੈਂ ਮੌਲਿਕ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਖ਼ੁਦ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਘੁੰਡ ਹਟਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੀੜ ਤਾਈਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਾਟਕ ‘ਗੈਂਡੇ' ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਣੀ ਮੰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਗੈਂਡਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਚ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਹਾਲੀ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਤਰਥੱਲੀ ਮੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ ਲੇਖ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਟਕੀ ਤੋਰ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਦੂਰੀ ਘੱਟਦੀ ਹੈ, ਗੈਂਡਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਫੇਰ ਹੋਰ ਨੇੜੇ, ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਰ ਬਿਲਿਡਿੰਗ, ਹਰ ਘਰ, ਹਰ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2bhcqt3w5ryeeww9htr6wgdohuwizu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16772</id>
    <revision>
      <id>233867</id>
      <parentid>233694</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="jbqlinvdjhiwv0q9s4i563yp2melhfg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਜੋਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਭਗ ਇੱਥੋਂ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਚੀਖਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼। ਉਹ ਸੈਂਟਰ-ਸਟੇਜ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲੋਂ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਲੰਘੀ ਸੀ; ਸੈਂਟਰ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਟੋਕਰੀ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਮੈਚ 'ਤੇ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੱਚ ਦੀ ਬੋਤਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript||(ਸਜਿਆ ਧਜਿਆ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਲਕਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ 'ਚ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਖੱਬੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ ਤੇ ਵੇਟਰ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੁੰਮਸੁੰਮ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੀਖ਼ਾਂ ਤੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਡੇ ਦੇ ਖੁਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।}}
{{playscript|ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ:|(ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢ ਕੇ) ਕੀ ਹੋਇਆ, ਰੌਲਾ ਕਾਹਦਾ...?}}
{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਦਾ ਹੋਇਆ)ਪਲੀਜ਼... ਸਾਇਡ, ਸਾਇਡ...}}
{{playscript||(ਇਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਰਮ ਟੋਪ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੀ ਮੁੱਠ ਵਾਲੀ ਛੜੀ। ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ 'ਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸਫ਼ੇਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੱਖ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰਾ ਹੈਟ।)}}
{{playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲੇ 'ਚ ਵੱਜਦੀ ਹੈ; ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਸੋਟੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖ ਆਪਣੀ!}}
{{playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|ਘੁਸਿਆ ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਿਹੈਂ, ਦੀਂਹਦਾ ਨੀ...}}
{{playscript||(ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਸਿਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਵੇਟਰ:|(ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲੇ ਨੂੰ) ਗੈਂਡਾ ਐ।}}
{{playscript|ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ:|ਸੁਫ਼ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਤੈਨੂੰ। (ਗੱਡਾ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਓ.. ਹ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ.....!}}
{{playscript|ਮਾਲਕਣ:| ਉਹ! (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਚੀਖ਼ਣ-ਕੂਕਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਉਹ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਖਿੱਲਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ,}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|14}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jbqlinvdjhiwv0q9s4i563yp2melhfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16777</id>
    <revision>
      <id>233868</id>
      <parentid>233702</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="s783gf3ilfdpezhinm67s2t7p1bcv7y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||(ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਗਲ 'ਚ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹੇਂ ਘੁੱਟ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।) ਓ ਵੇਖ, ਵਿਚਾਰੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢ ਦੇਣੀ ਇਹਨੇ!}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|(ਹਾਲੇ ਵੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੂਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਗੈਂਡੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਰਣ ਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਅੱਧ ਸੁੱਤਾ ਜਿਹਾ ਧੂੜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਿੰਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਬੈਠਾ ਬੈਠਾ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ ਸਭ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਸਿਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਹੈ) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ! (ਛਿੱਕਦਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ! (ਛਿੱਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ)}}
{{Playscript||(ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ, ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਪ-ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਬਜੁਰਗ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਤਿੰਨੋਂ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ.. ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਠੀਕ ਏ ਸਭ! (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਉਹ...(ਗੈਂਡੇ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਸਾਰੇ:|(ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਏ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਸੱਚੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗੈਂਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਕਿੰਨੀ ਧੂੜ ਉੜਾਈ ਏ (ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਰੁਮਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਨੱਕ ਸਿਣਕਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਏ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਜਾਨ ਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਤੇਰੀ ਟੋਕਰੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤਾਂ ...(ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸਮਾਨ ਚੁਗਣ 'ਚ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਹੈਟ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਦਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|ਸੱਚੀਂ... ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:| ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਦੇ!}}
{{Playscript|ਬਜੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਨਾ?}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|15}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s783gf3ilfdpezhinm67s2t7p1bcv7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16782</id>
    <revision>
      <id>233869</id>
      <parentid>233701</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4021" sha1="swvijhfqvo10njgorwl0wnawn7dsm8i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ :|ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ! ਹੈਟ ਪਾ ਲਓ ਤੁਸੀਂ। ਹੈਂ..., ਜਾਨ ਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਮੇਰੀ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਡਰ ਬੜੀ ਤਰਕ-ਵਿਹੂਣੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਦਿਖਣੋਂ ਤਾਂ ਹੱਟ ਗਿਐ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੈਨੂੰ .. ਕੀ ਲੱਗਦਾ ...ਕੀ ਸੀ ਉਹ ?}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੜ ਸਕਦੇ !}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ :|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਹੈਲੋਂ... ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ !}}
{{Playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ) ਹੁਣ ਪਤਾ ਚੱਲੂ ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲੋਂ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਏ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੋਟਰ ਨੂੰ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦੈ ਕੀ ਸੀ ਉਹ ?}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ :|ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਨੀ ਦਿੱਤਾ।}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਈ, ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਨੀ ਏਥੇ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ :|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ 'ਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।) ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਜ਼ਰਾ ਇਹਨੂੰ ਫੜੋਂਗੇ!}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਦੇਖਿਆ ਮੈਂ ਤੇ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| (ਉਸਦੀ ਬਿੱਲੀ ਫੜਦੇ ਹੋਏ) ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ... ਹੂੰ ... ?}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ :| ਹਨੇਰੀ ਓ ਸੀ.. ਬਸ !}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ :|ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨੀ ਮਾਰਿਆ। (ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ) ਮੇਰੀ ਵਾਈਨ ਦੀ... ਬੋਤਲ ?}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ :|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਅੱਛਾ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ।}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਨੂੰ) ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਾਰਕੇ ਦੀਆਂ ਵੀ!}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|(ਵੇਟਰ ਨੂੰ) ਖੜ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ! (ਜੇਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ! (ਜਾਂਦਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਕਾਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏਂ ਤੂੰ ?}}
{{Playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ) ਜਾਹ ਨਾ, ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬੋਤਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ ਉਹਨੂੰ !}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਗੈਂਡੇ ਦੀ, ਹੋਰ ਕੀਹਦੀ! ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ...?}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|16}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swvijhfqvo10njgorwl0wnawn7dsm8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16792</id>
    <revision>
      <id>233873</id>
      <parentid>233705</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="slfbyjdh86h8cljqj862i24bl6fp8cs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਕਾਫ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ :|ਦੋ ਕਾਫ਼ੀ !}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੰਪਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ... ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਵੋਟਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਮੰਗਾਈ ਸੀ। ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਉਸਨੂੰ। }}
{{Playscript||(ਜੇਨ ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਬੇਇਤਬਾਰੀ 'ਚ ਮੋਢੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ :|ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਹਰ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਫੇਰ ਕਦੇ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਨੂੰ) ਪੱਕਾ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਾਂਗਾ... ਮੈਡਮ।}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ :| ਮੈਂ ਵੀ! (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਧੂੜ ਤਾਂ ਬੈਠ ਗਈ}}
{{Playscript||(ਜੇਨ ਮੁੜ ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਨਜ਼ਰਾਂ ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਵੱਲ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।) ਕਿਆ ਮਸਤ ਸ਼ੈਅ ਸੀ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਗੈਂਡਾ! ਮੈਂ ਇਹ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ !}}
{{Playscript||(ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਔਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮਸਤ ਸੀ ਨਾ ਉਹ, ਨਹੀਂ ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ :| ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤਰਕ ਕੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵਿਧਾਨ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਓ ਹ ਹਾਂ ਤਰਕ-ਵਿਧਾਨ।}}
{{Playscript|ਜੋਨ:|(ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਇਸਦੇ... ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ; ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ, ਫੇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਯਾਨੀ ਦੂਜਾ ਤੇ ਫੇਰ ਸਿੱਟਾ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਸਿੱਟਾ ਯਾਨੀ... ਕਾਹਦਾ ?}}
{{Playscript||(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਜੋਨ:|ਮੈਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ।  ਠੀਕ ਐ, ਗੈਂਡਾ ਸੀ, ਠੀਕ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਸ ਗੈਂਡਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਣੇ... ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|18}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>slfbyjdh86h8cljqj862i24bl6fp8cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16797</id>
    <revision>
      <id>233874</id>
      <parentid>233708</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="b7sqg85fefik8bfxfo95vlulw7u21oa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਜੇਨ:|ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ! ਇਕ ਗੈਂਡਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ... ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ, ਤੇ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਈ ਨਹੀਂ... ਭੋਰਾ ਵੀ! ਇਸਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।}}
{{Playscript||(ਬੋਰੰਜਰ ਫੇਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ... ਕਰ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ) ਓ ਹ ਹਾਂ... ਹਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਈ ਨੀ ਸੀ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਛੱਡ ਨਾ ਹੁਣ ਇਹਨੂੰ, ਅਸੀਂ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਆਏ ਸੀ ਇੱਥੇ !}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਸਾਨੂੰ ਟਾਊਨ ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ ? ... ਹੈ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਉਬਾਸੀ ਲੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript||ਓ... ਐਕਸਕਿਊਜ਼ ਮੀ...। ਉਹ ਗੋਂਡਾ ਸ਼ਾਇਦ ਚਿੜੀਆਘਰ 'ਚੋਂ ਭੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਸੁਫ਼ਨੇ ਆ ਰਹੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿਨੇ ਈ...}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਰਿਹਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੋਨ:|ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਜਾਗਦਾ, ਇੱਕੋ ਈ ਗੱਲ ਐ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਕੁਝ ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ !}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਜਾਗਦਾ, ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਈ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੇਰੇ ਨੀ ਸਮਝ ਆਉਣੀ। ਸੁਫ਼ਨਾ ਚਾਹੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਦੇਖੋ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਦੋਹਾਂ 'ਚ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸੁਫ਼ਨੇ ਤਾਂ ਦੇਖਦਾਂ ਮੈਂ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੁਫ਼ਨਾ ਈ ਤਾਂ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਚਿੜੀਆਘਰ 'ਚੋਂ ਭੱਜਿਆ ਹੋਇਗਾ... ਲਾਜ਼ਮੀ ਏ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਫ਼ਨਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ...}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਕੋਈ ਚਿੜੀਆਘਰ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਸਾਰੇ ਪਲੇਗ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ... ਮੁੱਦਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਮੂਡ 'ਚ) ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਰਕਸ 'ਚੋਂ ਭੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿਹੜੀ ਸਰਕਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਤੂੰ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਲੱਗੀ ਹੋਏਗੀ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ, ... ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਤਮਾਮ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਰੱਖੀ ਐ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਬੱਚੇ ਸਾਂ, ਉਦੋਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਕੋਈ ਸਰਕਸ ਨਹੀਂ ਆਈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਰੋਕਦੇ ਰੋਕਦੇ ਵੀ ਉਬਾਸੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਫੇਰ...ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ...}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|19}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7sqg85fefik8bfxfo95vlulw7u21oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16802</id>
    <revision>
      <id>233875</id>
      <parentid>233707</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3966" sha1="g2j2dhw5w6ya1fpq941r411dz6jwa3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਦਲਦਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਣੈ... ਉਦੋਂ ਦਾ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਦਲਦਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ! ...ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ... ਦਲਦਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ! ਜਨਾਬ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਉੱਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਹਰਾ ਜੰਮ ਗਿਆ ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਤੇ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਭੋਲੇਪਨ 'ਚ) ਹਾਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ, ਢਿੱਡ 'ਚੋਂ ਮਰੋੜ ਉਠ ਰਹੇ}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਉਹ ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਤੇ ਜੰਮੀ ਐ ਧੁੰਦ ! ਕਿੱਥੇ ਦੇਖੀ.. ਤੂੰ ਦਲਦਲ.... ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ? ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਛਾਣ ‘ਛੋਟੇ ਪਠਾਰ' ਵਰਗੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੁਸ਼ਕ ਹੈ ਤੇ ਖੰਗਰ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਆਫ਼ਰਿਆ ਤੇ ਥੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ) ਮੈਂਨੂੰ ਫੇਰ ਕੀ ਪਤਾ ? ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਪੱਥਰ ਥੱਲੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ ? ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੰਬਖਤ ਟਹਿਣੀ 'ਤੇ ਘੋਂਸਲਾ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਤੂੰ ਬੜਾ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਬਣ ਰਿਹੈਂ ਤਾਂ ਵਹਿਮ ਐ ਤੇਰਾ ! ਤੂੰ ਬਸ ਬੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਹੜਾ ਯਬਲੀਆਂ ਮਾਰ ਰਿਹੈਂ ... ਬੇ ਸਿਰ-ਪੈਰ ਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਸੰਜੀਦਾ ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ..., ਅੱਜ ਤਾਂ (ਸਿਰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ), ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਥੋੜ੍ਹੀ (ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਅੱਜ-ਭਲਕ ਸਭ ਇੱਕੋਂ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਓ ਨਹੀਂ, ਅੱਜ ਜਿੰਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਜਿਹੜੇ ਤੂੰ ਵਿਅੰਗ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹੈਂ ਨਾ...ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾਂ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਟੋਕ ਕੇ) ਮੈਂ ਉੱਕਾ ਈ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਯਾਰ (ਦਿਲ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ) ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਰ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ) ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਜੀਓ... ਤੁਸੀਂ ਇਹੋ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ,, ਹੁਣੇ ਕੀਤਾ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ...}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਸੌਂਹ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਟੋਕ ਕੇ) ਫੇਰ... ਫੇਰ ਮਜ਼ਾਕ ਉੜਾ ਰਿਹੈਂ ਤੂੰ ਮੇਰਾ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਦੇ ਕਦੇ ਨਾ ਤੂੰ ਐਵੇਂ ... ਜਿੱਦ ਫੜ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਨਾਂ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|20}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2j2dhw5w6ya1fpq941r411dz6jwa3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16807</id>
    <revision>
      <id>233876</id>
      <parentid>233709</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4013" sha1="8r6c79f3losx2u0j5hxn9favdvrcqmz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਜੇਨ:| ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਲਟਾ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਰਿਹੈਂ। ਜਦਕਿ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਰ ਰਿਹੈਂ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ !}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਫੇਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਕਿ ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਖ਼ਾਲੀ ਖੋਪੜੀ 'ਚ ਈ ਘੁਸ ਜਾਂਦੀਆਂ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਅੱਛਾ.. ਕਿਉਂ! ਹਾਂ ਦੱਸੋ.. ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਫੇਰ ਦੱਸੋ ਨਾ ਕਿਉਂ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ, ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਏਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨੀ ਸੋਚਦਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋਂ... ਏਦਾਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿਉਂ ਐ ? ਮੈਂ ਫੇਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਏਨੀ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਹੇ ਹੋ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੌਹੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਤੁਹਾਡੀ। ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤਾਂ ਫੇਰ... ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਟੋਕਿਆ ਕਿਉਂ; ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦਾ ਇਉਂ ਖੁਲ੍ਹੇਆਮ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਦੁੜੰਗੇ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਈ ਨਹੀਂ... ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ; ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਐਤਵਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ...ਜਦੋਂ ਗਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਭ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਬਾਲਗਾਂ ਨਾਲ ਤੇ...}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਚਰਚ 'ਚ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਟੋਕ ਕੇ) ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਿਓਂਗੇ, ਗੈਂਡੇ... ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਾਲੇ ਖੁੱਲੇ ਨੇ ...}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦਾ ਇਉਂ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ ਇੰਨਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਇੰਝ ਖ਼ਤਰਾ ਲੱਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਬਸ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਕੁਝ ਲੱਗਦਾ ਈ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਚਲੋਂ... ਮੈਂ ਸਹਿਮਤ, ਠੀਕ। ਗੈਂਡਿਆਂ ਦਾ ਇਉਂ ਘੁੰਮਣਾ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|21}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8r6c79f3losx2u0j5hxn9favdvrcqmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/22</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16812</id>
    <revision>
      <id>233877</id>
      <parentid>233713</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="s0ei6fq04xpc9nzrg27vnf3qyg8alk0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਜੇਨ:|ਇਸਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਠੀਕ ਐ; ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਬੜੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ! ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਾਤਿਰ ਆਪਸ 'ਚ ਝਗੜਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੰਬਖ਼ਤ ਗੈਂਡਾ ਇਥੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਐ। ਨਾਮੁਰਾਦ ਡੰਗਰ ਘਾਹ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ। ਤੇ ਅਸੀਂ ਏਨਾ ਬਹਿਸ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਖੂੰਖਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਕਦੋਂ ਦਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁਣ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਬਾਰੇ, ਜਿਹੜਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰ ਖਪਾਉਣ ਦੀ ਉੱਕਾ ਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੇਨ... ਪਲੀਜ਼ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਆਂ ਨਾ; (ਉਹ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ) ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਹੈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨੂੰ। (ਗਿਲਾਸ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ) ਤੇਰੇ ਨਾਮ !}}
{{Playscript||(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਮੁੜ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਅਤੇ ਜੇਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਟੇਬਲ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਵਾਪਿਸ ਰੁੱਖ ਗਿਲਾਸ। ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਪੀਏਂਗਾ।}}
{{Playscript||(ਜੇਨ ਆਪ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਕੇ ਗਿਲਾਸ ਅੱਧ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਗਿਲਾਸ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਪੀਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਮਰੀਅਲ ਜਿਹੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ) ਦੁਕਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਏ।(ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਰੱਖ ਦੇ ਥੱਲੇ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਨਾ !}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਠੀਕ ਐ।}}
{{Playscript||(ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਲਾਸ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਡੇਜ਼ੀ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕ ਜਵਾਨ ਟਾਈਪਿਸਟ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਚ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੇਰੰਜਰ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਚੱਕਰ 'ਚ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜਿਆ ਗਿਲਾਸ ਛਲਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਜੇਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਓ ਇਹ ਤਾਂ ਡੇਜ਼ੀ ਹੈ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਦੇਖ ਦੇਖ..; ਕਿੰਨਾ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਐ ਭੌਂਦੂ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਡੇਜ਼ੀ ਓਹ... ਸੌਰੀ... ਮੈਂ,,, (ਡੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਦੇਖੇ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|22}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0ei6fq04xpc9nzrg27vnf3qyg8alk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16817</id>
    <revision>
      <id>233878</id>
      <parentid>233718</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="dvqhlxo2nle224dgzt7kbxm8hhuk5tl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੇਰੀ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ... ਕਦੇ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ! (ਫੇਰ ਉਹ ਡੇਜ਼ੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਮੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।) ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਛੋਕਰੀ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਓਹ, ਸ਼ੀ, ਚੁੱਪ ਪਲੀਜ਼... ਖ਼ਾਮੋਸ਼ !}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਐਨੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਂ ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣ 'ਚ !}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਡੇਜ਼ੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜੇਨ ਵੱਲ) ਸੌਰੀ! ਮੈਂ ਫੇਰ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਦਾਰੂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇਖੇ, ਉੱਠਣ ਬੈਠਣ ਤੇ ਵੀ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ, ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਜਾਨ ਨਹੀਂ, ਹੋਸ-ਹਵਾਸ ਉੱਡੇ ਪਏ, ਸਾਹ ਸੁੱਕੇ। ਕਿਉਂ ਕਬਰ ਪੁੱਟ ਰਿਹਾਂ ਆਪਣੀ ਯਾਰ, ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਿਹੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ, ਸੁਆਦ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਪਸੰਦ ਨੀ ਮੈਨੂੰ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਪੀਵਾਂ, ਲਗਦਾ ਜਾਨ ਨਿਕਲਦੀ; ਲਗਦੈ...ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਖ਼ਾਤਿਰ ਬਸ ਪੀ ਲੈਂਦਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:| ਕਾਹਦਾ ਡਰ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਪੀੜਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਪੀਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾਂ। ਉਸ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ, ਦਿਮਾਗ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ਸਭ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੂੰ ਬਸ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾਂ, ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੰਝ ਹੀ ਹਾਂ ਥੱਕਿਆ ਟੁੱਟਿਆ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧੂਹਣਾ ਵੀ ਹੁਣ ਬੋਝ ਲਗਦੈ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਨਸਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈਆਂ ਦਾਰੂ ਨਾਲ। ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਏ ਸ਼ਰਾਬੀ ਮਨ ਦੀ}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਨਿਰੰਤਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ) ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਈ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੋਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਚੜਿਆ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ। ਲਗਦੈ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਖ਼ੁਦ ਦਾ ਈ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਾਂ ਵੀ। ਪੈੱਗ ਲਾਉਣ ਸਾਰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਬੋਝ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ... ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਗਦਾਂ, ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਂ, ‘ਮੈਂ’ ਹੋ ਜਾਂਦਾਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਐਵੇਂ ਸਭ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ। ਇਧਰ ਦੇਖ ਮੇਰੇ ਵੱਲ, ਬੇਰੰਜਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਵੀ ਹਲਕਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾਂ, ਖੰਭ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾ। (ਉਹ ਬਾਂਹਾਂ ਫੜਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|23}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvqhlxo2nle224dgzt7kbxm8hhuk5tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16822</id>
    <revision>
      <id>233879</id>
      <parentid>233722</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="paxj2ty5o70xatutnv6cjmr29zxj4dt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Playscript||ਉੜਨ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਮਸਤ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਇਸੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਜੇਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਧੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਤਰਕ-ਵਿਧਾਨ... ਮਸਲਨ (ਲੜਖੜਾ ਜਾਂਦਾ) ਹੂੰ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਈ! (ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਓ ਪਲੀਜ਼...ਸੌਰੀ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਮਾਫ਼ ਮੈਂ...}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਕੁਝ ਨੀ ਹੋਇਆ।}}
{{Playscript||(ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੱਜੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਇਕ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਕੁਝ ਨੀ ਹੋਇਆ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਬੜੀ ਜਾਨ ਏ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ 'ਚ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ|ਹਾਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਮੈਂ ਤਕੜਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਕੜਾ ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਤਕੜਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਕੜਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸਲਈ ਵੀ ਤਕੜਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਰੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛਾਨਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਬੇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜੀਓ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹ ਦਾਰੂ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਇੰਝ ਭਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ :| ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਤਾਂ ਤਰਕ-ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਇਹ ਹੈ। ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੰਜੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਸਲ ਦੀ ਹੋਏ ਪੰਜੇ ਚਾਰ ਹੀ ਨੇ। ਇਸਲਈ ਹਰ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਹੀ ਹਨ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਵੀ ਪੰਜੇ ਚਾਰ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ :|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਤਾਂ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ 'ਚ ਤਾਂ ਜਿਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਮਸਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਯਾਨੀ ਕਿ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੁੱਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਹੋਏਗਾ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ :| (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਤਰਕ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਹਾਂ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟਾ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਕੱਲਾਪਣ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੈ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨੀ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਓ ਗੱਲ ਕੱਟ ਰਿਹੈਂ। ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>paxj2ty5o70xatutnv6cjmr29zxj4dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16827</id>
    <revision>
      <id>233880</id>
      <parentid>233730</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="of3tbxyenipbf52vn0w6grjqa1z3fu1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਏ ਤੈਨੂੰ; ਇਕੱਲਾਪਣ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿੰਤਕ ਸਮਝਦੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਗੱਲ 'ਚ ਤਾਂ ਤਰਕ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਤਰਕ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਜਦ ਤਾਈਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸਦੀ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਹੈ...}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਗੱਲ ਸਗੋਂ ਉਲਟੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਹਿਜ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਿਉਈ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਆ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਉਣਾ ਤਾਂ ਵਿਰਲੀ ਓ ਚੀਜ਼ ਰਹਿ ਗਈ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮਰ ਗਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ, ਇਸਤੋਂ ਮੁੱਕਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ! ਹਾ...ਹਾ... ਹਾ! (ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬੋਝ ਹੈ ? ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਬੋਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਦੇ ਤਾਂ ਸੋਚਦਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ... ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੋਏਗਾ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਇਕ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ, ਤਰਕ ਦੀ...; ਸਭ ਬਿੱਲੀਆਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸੁਕਰਾਤ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਸੁਕਰਾਤ ਬਿੱਲੀ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਜੇ ਵੀ ਚਾਰ ਸੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਸੀ ਉਸਦਾ ਨਾ ਸੁਕਰਾਤ ਸੀ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਹੁਣ ਸਮਝਿਆ ਗੱਲ ਨੂੰ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ...}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਅਸਲ 'ਚ ਤਾਂ ਤੂੰ ਬੱਸ ਇੱਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਏਂ, ਫਰੇਬੀ ਤੇ ਝੂਠਾ। ਕਹਿੰਦਾ ਤੂੰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੌਣ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਉਹੀ ਤੇਰੀ ਦੋਸਤ, ਨਿਕੜੀ ਜਿਹੀ,, ਜਿਹੜੀ ਹੁਣੇ ਗਈ ਏਥੋਂ। ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੈ!}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਯਾਨੀ ਸੁਕਰਾਤ ਬਿੱਲੀ ਸੀ, ਸੀ ਨਾ ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਸਾਡੇ ਤਰਕ ਨੇ ਹੁਣੇ ਇਹੋ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੇਰੀ ਏਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖੇ। (ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>of3tbxyenipbf52vn0w6grjqa1z3fu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16832</id>
    <revision>
      <id>233881</id>
      <parentid>233737</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="4xff6lmwm0yuik8k37f3y35cuvqmsqu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਕਿ ਇਹ ਉੱਕਾ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਜ਼ੀ ਕਿਸੇ ਪਿਆਕੜ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਏਗੀ ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਮੁੜ ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਛੱਡ ਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਓ, ਕੌਣ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਆਫ਼ਿਸ ਦਾ ਕੁਲੀਗ ਹੈ, ਡਯੂਡਾਰਡ, ਵਕੀਲ ਐ, ਫਰਮ 'ਚ ਚੰਗਾ ਭਵਿੱਖ ਐ ਤੇ ਡੇਜ਼ੀ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਵੀ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨਸਲ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੰਜੇ ਹੁੰਦੇ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਬਾਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਹੈ ਉਸਦੀ। ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਡਿਗਰੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਚਾਂਸ ਹੀ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਆਹ! ਪਰਿਕਲਪਨਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੇ ਤੂੰ ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆਂ ਇੰਝ, ਹੈਂ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹੋਰ ਕਰ ਕੀ ਸਕਦਾਂ ਮੈਂ ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਦੂਜੀ ਨਸਲ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਵੀ ਚਾਰ ਪੰਜੇ ਹੁੰਦੇ। ਸੋ ਕਿੰਨੇ ਪੰਜੇ ਹੋਏ ਦੋਹਾਂ ਨਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ?}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੰਗ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ। ਬਿਨਾ ਲੜਿਆਂ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਹੈ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਵਖੋ-ਵੱਖ, ਸਭਾ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦਾਂ ਮੈਂ ? ਲੜਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ।}} 
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਲੱਭ... ਕੋਈ ਅਸਤਰ... ਕੋਈ ਸ਼ਸਤਰ, ਕੁਝ ਵੀ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਦਿਮਾਗ਼ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ, ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਅੱਠ, ਅੱਠ ਪੰਜੇ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਬੌਧਿਕ ਗਣਿਤ, ਇਹ ਵੀ ਤਰਕ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਦੇਖਿਆ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਹਾਂ, ਕਈ ਪਹਿਲੂ ਨੇ ਇਸਦੇ, ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕਿਥੋਂ ਲੱਭਾਂ ਇਹ ਸ਼ਸਤਰ ?}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|26}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xff6lmwm0yuik8k37f3y35cuvqmsqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16839</id>
    <revision>
      <id>233870</id>
      <parentid>47585</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T05:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="5i7z2otgshxk06r3jhdsjt5kj5imoy8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ:ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ।
ਜੇਨ: ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਲੰਦ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ। 
ਬੇਰੰਜਰ:ਕਿਹੇ ਸ਼ਸਤਰ?
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ...ਕਿਵੇਂ...
ਜੇਨ:(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਧੀਰਜ ਦਾ ਸ਼ਸਤਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ (ਬੇਰੰਜਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰੋ ਪਾਣ ਚੜ੍ਹਾਓ... ਤੇ ਜਧਾਰ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਮਿਆਰ ਮੁਤਾਬਕ... ਸਟੈਂਡਰਡ ਥੋੜਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੋ
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: ਜੇ ਮੈਂ ਦੋ-ਦੋ ਪੰਜੇ ਦੋਹਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵਾਂ... ਤਾਂ ਕੱਲੀ- ਕੱਲੀ ਕੋਲ ਕਿੰਨੇ ਪੰਜੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ?
ਬਜ਼ੁਰਗ: ਇਹ ਕੋਈ ਐਨੀ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਬੇਰੰਜਰ: (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਇਹ ਕੋਈ ਐਨੀ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਉਲਟਾ ਇਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਈ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਹੈ। 
ਬਜ਼ੁਰਗ: ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। 
ਬੇਰੰਜਰ: ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। 
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਓ। 
ਜੇਨ: (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ,। ਮਜਬੂਤ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਓ ।
ਬਜ਼ੁਰਗ: (ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਵੇਂ... 
ਬੇਰੰਜਰ: (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ... ਕਿਵੇਂ 
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕੱਲੀ-ਕੱਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ।
ਜੇਨ: ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਕੱਲੀ- ਕੱਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ।
ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕਾਗਜ਼ ਲਓ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਲਾਓ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਛੇ ਪੰਜੇ ਦੋ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੱਲੀ ਕੱਲੀ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਕਿੰਨੇ ਪੰਜੇ ਬਚੇ?
ਬਜ਼ੁਰਗ: ਇੱਕ ਮਿੰਟ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ। (ਜੇਬ ਚੋਂ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ)
ਜੇਨ: ਢੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ, ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਪਰੈੱਸ ਕੀਤੇ,ਸ਼ੇਵ-ਸ਼ੂਵ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਨਾ ਈ ਪਵੇਗਾ।
ਬੇਰੰਜਰ: ਧੋਬੀਆਂ ਦੇ ਰੇਟ ਹੀ ਬੜੇ ਆ
ਜੇਨ: ਦਾਰੂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਘਟਾ ਲਓ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਰਾ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਨਿਕਲੋ ਬਾਹਰ: ਹੈਟ ਸਜਾ ਕੇ, ਟਾਈ ਲਾ ਕੇ ਥ੍ਰੀ ਪੀਸ ਸੂਟ ਤੇ ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ ਲਿਸ਼ਕਦੇ (ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜੀ ਆਤਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੈਟ, ਟਾਈ ਤੇ ਬੂਟਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ 
              27&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5i7z2otgshxk06r3jhdsjt5kj5imoy8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>233871</id>
      <parentid>233870</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T05:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <origin>233871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3994" sha1="06n8g4jj77s2ahxb0mwjs37zp1t5m0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ:ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ। 
ਜੇਨ: ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਲੰਦ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ। 
ਬੇਰੰਜਰ:ਕਿਹੇ ਸ਼ਸਤਰ?
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ...ਕਿਵੇਂ...
ਜੇਨ:(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਧੀਰਜ ਦਾ ਸ਼ਸਤਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ (ਬੇਰੰਜਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰੋ ਪਾਣ ਚੜ੍ਹਾਓ... ਤੇ ਜਧਾਰ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਮਿਆਰ ਮੁਤਾਬਕ... ਸਟੈਂਡਰਡ ਥੋੜਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੋ
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: ਜੇ ਮੈਂ ਦੋ-ਦੋ ਪੰਜੇ ਦੋਹਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵਾਂ... ਤਾਂ ਕੱਲੀ- ਕੱਲੀ ਕੋਲ ਕਿੰਨੇ ਪੰਜੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ?
ਬਜ਼ੁਰਗ: ਇਹ ਕੋਈ ਐਨੀ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਬੇਰੰਜਰ: (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਇਹ ਕੋਈ ਐਨੀ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਉਲਟਾ ਇਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਈ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਹੈ। 
ਬਜ਼ੁਰਗ: ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। 
ਬੇਰੰਜਰ: ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। 
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਓ। 
ਜੇਨ: (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ,। ਮਜਬੂਤ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਓ ।
ਬਜ਼ੁਰਗ: (ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਵੇਂ... 
ਬੇਰੰਜਰ: (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ... ਕਿਵੇਂ 
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕੱਲੀ-ਕੱਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ।
ਜੇਨ: ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਕੱਲੀ- ਕੱਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ।
ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕਾਗਜ਼ ਲਓ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਲਾਓ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਛੇ ਪੰਜੇ ਦੋ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੱਲੀ ਕੱਲੀ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਕਿੰਨੇ ਪੰਜੇ ਬਚੇ?
ਬਜ਼ੁਰਗ: ਇੱਕ ਮਿੰਟ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ। (ਜੇਬ ਚੋਂ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ)
ਜੇਨ: ਢੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ, ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਪਰੈੱਸ ਕੀਤੇ,ਸ਼ੇਵ-ਸ਼ੂਵ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਨਾ ਈ ਪਵੇਗਾ।
ਬੇਰੰਜਰ: ਧੋਬੀਆਂ ਦੇ ਰੇਟ ਹੀ ਬੜੇ ਆ
ਜੇਨ: ਦਾਰੂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਘਟਾ ਲਓ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਰਾ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਨਿਕਲੋ ਬਾਹਰ: ਹੈਟ ਸਜਾ ਕੇ, ਟਾਈ ਲਾ ਕੇ ਥ੍ਰੀ ਪੀਸ ਸੂਟ ਤੇ ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ ਲਿਸ਼ਕਦੇ (ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੜੀ ਆਤਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੈਟ, ਟਾਈ ਤੇ ਬੂਟਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ 
              27&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>06n8g4jj77s2ahxb0mwjs37zp1t5m0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16844</id>
    <revision>
      <id>233872</id>
      <parentid>47590</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="s9xamsvq8jvx4qsm6evr5amwusskg0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਕਰਦਾ ਹੈ 
ਬਜ਼ੁਰਗ: (ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਨਤੀਜੇ ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਬੇਰੰਜਰ ਜੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਦੱਸੋ 
ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾਂ 
ਬੇਰੰਜਰ: (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾਂ 
ਜੀਨ: ਤੂੰ ਥੋੜਾ ਡਰੂ ਏਂ ਪਰ ਹੁਨਰ ਤਾਂ ਹੈ ਤੇਰੇ ਚ, ਬੇਰੰਜਰ: ਹੁਨਰ? ਮੇਰੇ ਚ? ਮੈਂ?
 ਜੇਨ: ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਇਸਦੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਉਤਾਰੋ, ਫਰੇਮ ਕਰੋ। ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਲੋ।
  ਬਜ਼ੁਰਗ: (ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਹੈ... ਕਿ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਚਾਰ ਪੰਜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਦੂਜੀ ਕੋਲ ਦੋ ਬੇਰੰਜਰ: (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਟਾਈਮ ਈ ਕਿੱਥੇ ਬਚਦਾ... ਮੇਰੇ ਕੋਲ।
   ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਹੁਨਰ ਤਾਂ ਹੈ, ਬਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇਨ: ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਟਾਈਮ ਮਿਲਦਾ, ਉਸਦਾ ਲਾਹਾ ਲਓ। ਐਵੇਂ ਡੋਲਦੇ ਨਾ ਰਹੋ ਹਰ ਵੇਲੇ।
    ਬਜ਼ੁਰਗ: ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਦੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ... ਦਫਤਰੀ ਜੀਵਨ... 
    ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ: ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਕੱਢ ਹੀ ਲੈਂਦਾ। (ਬੇਰੰਜਰ) ਜੇਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੇਟ ਹੋ ਗਿਆ ਬਹੁਤ।
     ਬਜ਼ੁਰਗ: ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਲੇਟ ਐ, ਉਮਰ...
      ਜੇਨ: (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕੋਈ ਲੇਟ-ਵੇਟ ਨਹੀਂ ।ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੇਟ ਵੇਟ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇਨ:(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੂੰ ਵੀ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾਂ ,ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਸਾਰੇ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਐਤਵਾਰ ਤਾਂ ਛੁੱਟੀ ਐ ਨਾ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਫਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਲ ਚ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ... ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ । ਏਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿਸਾਬ ਜਿਹੇ ਨਾਲ।
      ( ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ)
       ਜੇਨ: (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਦੇਖ, ਪੀ ਕੇ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹੋ, ਇਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਵੀ ਥੋੜਾ ਚੁਸਤ- ਦਰੁਸਤ ਰਹੋ ਫਰੈਸ਼, ਕੰਮ ਵੇਲੇ ਵੀ? ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੜੀ ਉਸਾਰੂ 28&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9xamsvq8jvx4qsm6evr5amwusskg0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16848</id>
    <revision>
      <id>233882</id>
      <parentid>47594</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T08:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="kxvnw786myuuzbc76p4bldzujsphqil" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਿਵੇਂ, ਤੁਹਾਡੇ 'ਸਾਬ ਨਾਲ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮਿਊਜ਼ਮਾਂ 'ਚ ਗੇੜਾ-ਥੋੜਾ ਰੱਖੋ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹੋ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ 'ਚ ਜਾਓ,,, ਲੈਕਚਰ ਸੁਣੋਂ। ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏਗਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਸਲੇ ਆਪੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣੇ। ਚਾਰਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਆਦਮੀ ਹੋਵੇਂਗੇ, ਕਲਚਰ ਨਾਲ ਭਰੇ। }}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। }}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:| (ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੰਜੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਦੇਖਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਇਵੇਂ ਈ ਲਗਦੈ ! }}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੀ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ.. ਇੱਕ ਪੰਜਾ। ਪਰ ਫੇਰ ਕੀ ਉਹ ਬਿੱਲੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ ? }}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| }}


ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ: (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ?
ਜਨ
ਬੇਰੰਜਰ
ਬਜੁਰਗ
:
ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਦਾਰੂ 'ਤੇ ਉਡਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਿ
ਕਿਸੇ ਦਿਲਚਸਪ ਨਾਟਕ ਦੀ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੇਂ ? ਅਵਾਂਗਾਰਦ ਥਿਏਟਰ
ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਤੈਨੂੰ, ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਏ ਅੱਜਕਲ ਉਹਦਾ ? ਕਦੇ
ਆਈਨੇਸਕੋ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖੋ ?
: ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ! (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ| ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਗੱਲਾਂ
ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ।
:
ਜੋਨ
:
ਬਜੁਰਗ
:
ਬੇਰੰਜਰ
:
ਬਜ਼ੁਰਗ
:
ਬੇਰੰਜਰ
:
ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:
ਬੇਰੰਜਰ :
ਜੇਨ
(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਦੋਹਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਜੇ ਅੱਠਾਂ 'ਚੋਂ ਦੋ ਪੰਜ
ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ
(ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਚਲ ਰਿਹੈ। ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਲਓ।
(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ
ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਕਲਾ ਜਗਤ 'ਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼
ਹੋਏਗਾ।
(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਿੱਲੀ ਵੀ
ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਈ ਪੰਜੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਹੀ ਹੈ, ਇਕਦਮ ਸਹੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਰੇਮ 'ਚ
ਫਿੱਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ।
ਤਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ, ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ
ਹੋਏਗੀ।
ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਪੱਕਾ ਕਰਾਂਗਾ।
: ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕਰ, ਉਹੋ ਅਸਲ ਗੱਲ ਹੋਏਗੀ।
29&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxvnw786myuuzbc76p4bldzujsphqil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>233883</id>
      <parentid>233882</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3927" sha1="9dsd8mzdvy91al8iiat8xvlu2tq3npu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਿਵੇਂ, ਤੁਹਾਡੇ 'ਸਾਬ ਨਾਲ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮਿਊਜ਼ਮਾਂ 'ਚ ਗੇੜਾ-ਥੋੜਾ ਰੱਖੋ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹੋ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ 'ਚ ਜਾਓ,,, ਲੈਕਚਰ ਸੁਣੋਂ। ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏਗਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਸਲੇ ਆਪੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣੇ। ਚਾਰਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਆਦਮੀ ਹੋਵੇਂਗੇ, ਕਲਚਰ ਨਾਲ ਭਰੇ। }}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। }}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:| (ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੰਜੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਦੇਖਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਇਵੇਂ ਈ ਲਗਦੈ ! }}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੀ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ.. ਇੱਕ ਪੰਜਾ। ਪਰ ਫੇਰ ਕੀ ਉਹ ਬਿੱਲੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ ? }}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ? }} 
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਦਾਰੂ 'ਤੇ ਉਡਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਲਚਸਪ ਨਾਟਕ ਦੀ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੇੋ ? ਅਵਾਂਗਾਰਦ ਥਿਏਟਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਤੈਨੂੰ, ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਏ ਅੱਜਕਲ ਉਹਦਾ ? ਕਦੇ ਆਈਨੇਸਕੋ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖੇ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ! (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਦੋਹਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਜੇ ਅੱਠਾਂ 'ਚੋਂ ਦੋ ਪੰਜ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਚਲ ਰਿਹੈ। ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਲਓ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਕਲਾ ਜਗਤ 'ਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਏਗਾ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਈ ਪੰਜੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਹੀ ਹੈ, ਇਕਦਮ ਸਹੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਰੇਮ 'ਚ ਫਿੱਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਤਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ, ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਏਗੀ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਪੱਕਾ ਕਰਾਂਗਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕਰ, ਉਹੋ ਅਸਲ ਗੱਲ ਹੋਏਗੀ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|29}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dsd8mzdvy91al8iiat8xvlu2tq3npu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>233885</id>
      <parentid>233883</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>233885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3927" sha1="lk8660uaw8i3wnofwaftpkddrs6dyyw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਿਵੇਂ, ਤੁਹਾਡੇ 'ਸਾਬ ਨਾਲ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮਿਊਜ਼ਮਾਂ 'ਚ ਗੇੜਾ-ਥੋੜਾ ਰੱਖੋ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹੋ, ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ 'ਚ ਜਾਓ,,, ਲੈਕਚਰ ਸੁਣੋਂ। ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏਗਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਸਲੇ ਆਪੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣੇ। ਚਾਰਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਆਦਮੀ ਹੋਵੇਂਗੇ, ਕਲਚਰ ਨਾਲ ਭਰੇ। }}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। }}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:| (ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੰਜੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਦੇਖਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਇਵੇਂ ਈ ਲਗਦੈ ! }}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੀ ਬਿੱਲੀ ਕੋਲ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ.. ਇੱਕ ਪੰਜਾ। ਪਰ ਫੇਰ ਕੀ ਉਹ ਬਿੱਲੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ ? }}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ? }} 
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਦਾਰੂ 'ਤੇ ਉਡਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਲਚਸਪ ਨਾਟਕ ਦੀ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੇੋ ? ਅਵਾਂਗਾਰਦ ਥਿਏਟਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਤੈਨੂੰ, ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਏ ਅੱਜਕਲ ਉਹਦਾ ? ਕਦੇ ਆਈਨੇਸਕੋ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇਖੇ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ! (ਜੇਨ ਨੂੰ) ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਦੋਹਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਜੇ ਅੱਠਾਂ 'ਚੋਂ ਦੋ ਪੰਜ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਚਲ ਰਿਹੈ। ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਲਓ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਕਲਾ ਜਗਤ 'ਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਏਗਾ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਈ ਪੰਜੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਹੀ ਹੈ, ਇਕਦਮ ਸਹੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫਰੇਮ 'ਚ ਫਿੱਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਤਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ, ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਏਗੀ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਪੱਕਾ ਕਰਾਂਗਾ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕਰ, ਉਹੋ ਅਸਲ ਗੱਲ ਹੋਏਗੀ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|29}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lk8660uaw8i3wnofwaftpkddrs6dyyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/30</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16852</id>
    <revision>
      <id>233884</id>
      <parentid>47598</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="7q333ganrerz2yhdpou827tnxm4gtkg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:| ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਹੱਕ-ਹਕੂਕ ਹੋਣਗੇ ਈ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਰੱਖਾਂਗਾ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਇਹ ਤਾਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਇਹ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪੀਣ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਆਂਗਾ, ਵਿਕਸਤ ਕਰਾਂਗਾ ਇਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹੈ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਇਕਦਮ ਸਾਫ਼}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਦੇਖਿਆ ਤੂੰ!}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਈ ਮੈਂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੇ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਥਿਏਟਰ ਦੀਆਂ ਦੀ ਬੁੱਕ ਕਰਾਂਗਾ, ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੀ। ਤੂੰ ਚੱਲੇਂਗਾ ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਕਿਉਂਕਿ ਤਰਕ ਦਾ ਮਤਲਬ... ਇਨਸਾਫ਼।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਬੱਸ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਪਏਗਾ ਤੈਨੂੰ । ਇਰਾਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਰੱਖਣਾ ਪਏਗਾ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਸਮਝ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਫ਼..}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੀ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਚੱਲੇਂਗਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਰੈਸਟ ਐ--ਆਰਾਮ ! ਅੱਜ ਦੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਚ ਇਹੋ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਇਨਸਾਫ਼ ਤਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਤਾਂ ਚੱਲੇਂਗਾ ਨਾ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਨਹੀਂ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ।}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਤੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਰਿਹੈ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾਂ... ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ..., ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਇਰਾਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੇਂਗਾ। ਪਰ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮੀਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਆ ਰਹੇ ਨੇ ਡਰਿੰਕ ਲਈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਦਾਰੂ ?}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਹੋਰ ਕੀ ਕੁਝ ਹੈ, ਬਿੱਲੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੰਜੇ ਨਹੀਂ ..}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਐ। ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੱਕਾ ਰਹਿੰਦਾਂ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|...ਪਰ ਇੰਝ ਤਾਂ ਉਹ ਚੂਹੇ ਫੜਨ ਲਈ ਦੌੜਨ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|30}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7q333ganrerz2yhdpou827tnxm4gtkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16857</id>
    <revision>
      <id>233886</id>
      <parentid>47603</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="j5f5khuvde15agca4x9c4s7hm5lbg8m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਜਾਏਗੀ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਓ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗ਼ਲਤ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹੈਂ ! ਦਾਰੂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| (ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਤਰਕ ਤਾਂ ਸਿੱਖਦਾ ਜਾ ਰਿਹੈਂ ਤੂੰ ...।}}
{{Playscript||(ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਹੌਂਕਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਫੇਰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਸੁਣਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਵਾਰ ਅਵਾਜ਼ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੰਚ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਖੱਬੇ ਵਿੰਗਸ 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:| (ਭੜਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮੈਨੂੰ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਇਹਦੀ, ਪਤਾ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਇਹਦੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ... ਉੱਕਾ ਈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕਿਉਂ ਇਹ ਉਹ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਰੌਲੇ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ) ਸ਼ਰਾਬੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਚੀਖ਼ਦੇ ਹੋਏ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਪੰਜਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਿੱਲੀ ਚੂਹੇ ਤਾਂ ਫੜੇਗੀ ਹੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਚੀਖ਼ਦੇ ਹੋਏ) ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੈਂ। ਪਰ ਏਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਮੈਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਫੇਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ?}}
{{Playscript|ਬਜੁਰਗ:|(ਚੀਖ਼ਦਾ ਹੋਇਆ) ਕੀ ਹੈ ਬਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਹੁੰਦੈ, ਢੰਗ ਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ !}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਕੰਨਾਂ ਦੁਆਲੇ ਹੱਥ ਕਰ ਕੇ) ਕੀ... ਕੀ ਕਿਹਾ? (ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਂਦੀ ਗੈਂਡੇ ਦੀ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਕੰਨਾਂ ਦੁਆਲੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ) ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ? ਕੀ ਕਿਹਾ, ਕੀ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ) ਮੈਂ ਕਿਹਾ...}}
{{Playscript|ਬਜੁਰਗ:|(ਹੋਰ ਉੱਚਾ) ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾਂ ਕਿ...}}
{{Playscript||(ਜੇਨ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਰੌਲੇ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਕੀ ਹੋ ਕੀ ਰਿਹੈਂ ?}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਉੱਠ ਕੇ, ਕੁਰਸੀ ਪਰਾਂ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਓ..! ਇਹ ਤਾਂ ਗੈਂਡਾ... ਏ!}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|31}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j5f5khuvde15agca4x9c4s7hm5lbg8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1145</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22675</id>
    <revision>
      <id>233859</id>
      <parentid>53798</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3920" sha1="i0vw2p61knsoqltsprxsnvunjiwh5ib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੪੫}}&lt;/noinclude&gt;ਕੀ ਓਟ ਤਿਸੈ ਕੀ ਆਸਾ॥ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਹਮਰਾ ਤਿਸ ਹੀ ਪਾਸਾ॥ ਰਾਖਿ ਲੀਨੋ ਸਭੁ ਜਨ ਕਾ ਪੜਦਾ॥ ਨਾਨਕੁ ਤਿਸ
ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦਾ॥੪॥੧੯॥੩੨॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਰੋਵਨਹਾਰੀ ਰੋਜੁ ਬਨਾਇਆ॥ ਬਲਨ ਬਰਤਨ ਕਉ ਸਨਬੰਧੁ ਚਿਤਿ ਆਇਆ॥ ਬੂਝਿ ਬੈਰਾਗੁ ਕਰੇ ਜੇ ਕੋਇ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਫਿਰ ਸੋਗੁ ਨ ਹੋਇ॥੧॥ ਬਿਖਿਆ ਕਾ ਸਭੁ ਧੰਧੁ ਪਸਾਰੁ॥ ਵਿਰਲੈ ਕੀਨੋ ਨਾਮ ਅਧਾਰੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤ੍ਰਿਬਿਧਿ ਮਾਇਆ ਰਹੀ ਬਿਆਪਿ॥ ਜੋ ਲਪਟਾਨੋ 
ਤਿਸੁ ਦੂਖ ਸੰਤਾਪ॥ ਸੁਖੁ ਨਾਹੀ ਬਿਨੁ ਨਾਮ ਧਿਆਏ॥ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਬਡਭਾਗੀ ਪਾਏ॥੨॥ ਸਾਂਗੀ ਸਿਉ ਜੋ 
ਮਨੁ ਰੀਝਾਵੈ॥ ਸ੍ਵਾਗਿ ਉਤਾਰਿਐ ਫਿਰਿ ਪਛੁਤਾਵੈ॥ ਮੇਘ ਕੀ ਛਾਇਆ ਜੈਸੇ ਬਰਤਨਹਾਰ॥ ਤੈਸੋ ਪਰਪੰਚ ਮੋਹ ਬਿਕਾਰ॥੩॥ ਏਕ ਵਸਤੁ ਜੇ ਪਾਵੈ ਕੋਇ॥ ਪੂਰਨ ਕਾਜੁ ਤਾਹੀ ਕਾ ਹੋਇ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਜਿਨਿ ਪਾਇਆ ਨਾਮੁ॥
ਨਾਨਕ ਆਇਆ ਸੋ ਪਰਵਾਨੁ॥੪॥੨੦॥੩੩॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸੰਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਜੋਨੀ ਭਵਨਾ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਰੋਗੀ ਕਰਨਾ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਦੂਖ ਸਹਾਮ॥ ਡਾਨੁ ਦੈਤ ਨਿੰਦਕ ਕਉ ਜਾਮ॥੧॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਕਰਹਿ ਜੋ
ਬਾਦੁ॥ ਤਿਨ ਨਿੰਦਕ ਨਾਹੀ ਕਿਛੁ ਸਾਦੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਭਗਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਕੰਧੁ ਛੇਦਾਵੈ॥ ਭਗਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਨਰਕੁ ਭੁੰਚਾਵੈ॥ ਭਗਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਗਰਭ ਮਹਿ ਗਲੇ॥ ਭਗਤ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਟਲੈ॥੨॥ ਨਿੰਦਕ ਕੀ ਗਤਿ 
ਕਤਹੂ ਨਾਹਿ॥ ਆਪਿ ਬੀਜਿ ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਹਿ॥ ਚੋਰ ਜਾਰ ਜੂਆਰ ਤੇ ਬੁਰਾ॥ ਅਣਹੋਦਾ ਭਾਰੁ ਨਿੰਦਕਿ ਸਿਰਿ ਧਰਾ॥੩॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੇ ਭਗਤ ਨਿਰਵੈਰ॥ ਸੋ ਨਿਸਤਰੈ ਜੋ ਪੂਜੈ ਪੈਰ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖਿ ਨਿੰਦਕੁ ਭੋਲਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ
ਕਿਰਤੁ ਨ ਜਾਇ ਮਿਟਾਇਆ॥੪॥੨੧॥੩੪॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਬੇਦ ਅਰੁ ਨਾਦ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਪੂਰੇ ਕਾਜ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਪੂਜਾ ਦੇਵ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵ॥੧॥ ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਦ੍ਰਿੜਿਓ ਹਰਿ
ਨਾਮੁ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਤਮੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਾਮੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਮਜਨ ਇਸਨਾਨੁ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਪੂਰਨ ਦਾਨੁ॥ ਨਾਮੁ ਲੈਤ ਤੇ ਸਗਲ ਪਵੀਤ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਮੀਤ॥੨॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਸਉਣ ਸੰਜੋਗ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਸੁਭੋਗ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਸਗਲ ਆਚਾਰ॥ ਨਾਮੁ ਹਮਾਰੈ ਨਿਰਮਲ ਬਿਉਹਾਰ॥੩॥ ਜਾ ਕੈ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਏਕੁ॥ ਸਗਲ ਜਨਾ ਕੀ ਹਰਿ ਹਰਿ ਟੇਕ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਉ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0vw2p61knsoqltsprxsnvunjiwh5ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1146</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22680</id>
    <revision>
      <id>233862</id>
      <parentid>53804</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>233862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3880" sha1="ejx5im2i565v1wahqwzd0fgt7uztk5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੪੬}}&lt;/noinclude&gt;ਜਿਸੁ ਦੇਵੈ ਨਾਉ॥੪॥੨੨॥੩੫॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਨਿਰਧਨ ਕਉ ਤੁਮ ਦੇਵਹੁ ਧਨਾ॥ ਅਨਿਕ ਪਾਪ ਜਾਹਿ
ਨਿਰਮਲ ਮਨਾ॥ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਨ ਕਾਮ॥ ਭਗਤ ਅਪੁਨੇ ਕਉ ਦੇਵਹੁ ਨਾਮ॥੧॥ ਸਫਲ ਸੇਵਾ ਗੋਪਾਲ ਰਾਇ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨਹਾਰ ਸੁਆਮੀ ਤਾ ਤੇ ਬਿਰਥਾ ਕੋਇ ਨ ਜਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਰੋਗੀ ਕਾ ਪ੍ਰਭ ਖੰਡਹੁ ਰੋਗੁ॥ ਦੁਖੀਏ ਕਾ ਮਿਟਾਵਹੁ ਪ੍ਰਭ ਸੋਗੁ॥ ਨਿਥਾਵੇ ਕਉ ਤੁਮ੍ਹ ਥਾਨਿ ਬੈਠਾਵਹੁ॥ ਦਾਸ ਅਪਨੇ ਕਉ ਭਗਤੀ ਲਾਵਹੁ॥੨॥ ਨਿਮਾਣੇ ਕਉ ਪ੍ਰਭ ਦੇਤੋ ਮਾਨੁ॥ ਮੂੜ ਮੁਗਧੁ ਹੋਇ ਚਤੁਰ ਸੁਗਿਆਨੁ॥ ਸਗਲ ਭਇਆਨ ਕਾ ਭਉ ਨਸੈ॥ ਜਨ
ਅਪਨੇ ਕੈ ਹਰਿ ਮਨਿ ਬਸੈ॥੩॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਭ ਸੂਖ ਨਿਧਾਨ॥ ਤਤੁ ਗਿਆਨੁ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਸੰਤ ਟਹਲੈ ਲਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਸਮਾਏ॥੪॥੨੩॥੩੬॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਹਰਿ ਮਨਿ ਵਸੈ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਦੁਰਤੁ ਸਭੁ ਨਸੈ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਨਿਰਮਲ ਰੀਤਿ॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਹੋਇ ਏਕ ਪਰੀਤਿ॥੧॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲੁ ਤਾ ਕਾ ਨਾਉ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੇਵਲ ਗੁਣ ਗਾਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਜਨਮ ਮਰਣੁ ਰਹੈ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਜਮੁ ਕਿਛੂ ਨ ਕਹੈ॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਹੋਇ ਨਿਰਮਲ ਬਾਣੀ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀ॥੨॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਕਾ ਨਿਹਚਲ ਆਸਨੁ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਪਾਪ ਬਿਨਾਸਨੁ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਨਿਰਮਲ ਕਥਾ॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਹਉਮੈ ਦੁਖ ਨਸਾ॥੩॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਕਾ ਨਹੀ ਬਿਨਾਸੁ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਹਰਿ
ਗੁਣਤਾਸੁ॥ ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਠਾਕੁਰ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ॥ ਨਾਨਕ ਓਤਿ ਪੋਤਿ ਭਗਵਾਨੁ॥੪॥੨੪॥੩੭॥ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫॥ ਰੋਗੁ ਕਵਨੁ ਜਾਂ ਰਾਖੈ ਆਪਿ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਹੋਇ ਨ ਦੂਖੁ ਸੰਤਾਪੁ॥ ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਕਿਰਪਾ ਕਰੈ॥ ਤਿਸੁ ਊਪਰ
ਤੇ ਕਾਲੁ ਪਰਹਰੈ॥੧॥ ਸਦਾ ਸਖਾਈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ॥ ਜਿਸੁ ਚੀਤਿ ਆਵੈ ਤਿਸੁ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਵੈ ਨਿਕਟਿ ਨ ਆਵੈ ਤਾ ਕੈ ਜਾਮੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਬ ਇਹੁ ਨ ਸੋ ਤਬ ਕਿਨਹਿ ਉਪਾਇਆ॥ ਕਵਨ ਮੂਲ ਤੇ ਕਿਆ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ॥ ਆਪਹਿ ਮਾਰਿ ਆਪਿ ਜੀਵਾਲੈ॥ ਅਪਨੇ ਭਗਤ ਕਉ ਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲੈ॥੨॥ ਸਭ ਕਿਛੁ ਜਾਣਹੁ 
ਤਿਸ ਕੈ ਹਾਥ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਮੇਰੋ ਅਨਾਥ ਕੋ ਨਾਥ॥ ਦੁਖ ਭੰਜਨੁ ਤਾ ਕਾ ਹੈ ਨਾਉ॥ ਸੁਖ ਪਾਵਹਿ ਤਿਸ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਉ॥੩॥ ਸੁਣਿ ਸੁਆਮੀ ਸੰਤਨ ਅਰਦਾਸਿ॥ ਜੀਉ ਪਾਨ ਧਨ ਤੁਮ੍ਹਰੈ ਪਾਸਿ॥ ਇਹੁ ਜਗੁ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੁਝਹਿ ਧਿਆਏ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ejx5im2i565v1wahqwzd0fgt7uztk5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44608</id>
    <revision>
      <id>233843</id>
      <parentid>117638</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="pca4mjg93zz61jdz1g5fm4eqrvif201" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|13em}}
{{center|{{x-larger|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pca4mjg93zz61jdz1g5fm4eqrvif201</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/3</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44615</id>
    <revision>
      <id>233844</id>
      <parentid>117659</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="iov0fthiig12p60zc58itttsv0iydl3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|8em}}
{{center|{{x-larger|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}}}
{{dhr|3em}}
{{center|ਬਲਰਾਮ}}
{{dhr|8em}}
{{Css image crop
|Image = ਸ਼ਹਾਦਤ_ਤੇ_ਹੋਰ_ਨਾਟਕ_–_ਬਲਰਾਮ.pdf
|Page = 3
|bSize = 423
|cWidth = 29
|cHeight = 29
|oTop = 398
|oLeft = 198
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|Autumn Art}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iov0fthiig12p60zc58itttsv0iydl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/4</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44627</id>
    <revision>
      <id>233845</id>
      <parentid>137705</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="0slrkpe7pfte8s1yfaqz8e5lhiwh603" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
Published by

{{x-larger|Autumn Art (India)}}

V.P.O. Baion, Distt. Sangrur (148001), Mob. 91158-72450

E-mail: autumnartpublishers@gmail.com

{{gap|4em}}&amp;

Shop No. 3, Kahlon Complex

Opp. Punjabi University, Patiala-147002

95019-10311
{{dhr|5em}}
all rights reserved.
{{dhr|3em}}
Logo of Autumn Art by kafir
{{dhr|10em}}
© 2020

ISBN 978-1-989310-63-2
{{dhr|3em}}
Printed &amp; Bound at:

Twentyfirst Century Printing Press, (Patiala)
{{rule}}
{{center|{{larger|Shahdat Te Hor Natak}}

By

{{larger|Balram}}

E-mail : balrambodhi@gmail.com
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0slrkpe7pfte8s1yfaqz8e5lhiwh603</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44628</id>
    <revision>
      <id>233846</id>
      <parentid>117665</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="ryrf53dv76l9tiyznvbiilmpvx0rtdq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|13em}}
{{center|ਸਮਰਪਣ}}

{{center|ਜੇ ਪੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਲਈ।}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryrf53dv76l9tiyznvbiilmpvx0rtdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44654</id>
    <revision>
      <id>233857</id>
      <parentid>117709</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4548" sha1="bfxrbrth5biobipa9i5da6dt6xsheox" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਛਪ ਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਚਾਰ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੀ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਨਾਟਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਹਿਮ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖਬੰਧ ਲਿਖੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕ &quot;ਮਿਰਤੂ-ਲੋਕ&quot; ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ &quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot;, ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਨੇ &quot;ਸ਼ਹਾਦਤ&quot; ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੇ &quot;ਇਸ਼ਕ ਕੀੜਾ ਸੁ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ&quot; ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੋ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਰੀ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਸਤਾਖਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਹ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦਾ ਥਾਪੜਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਛਪ ਰਹੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ 'ਜੂਠ' ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਕਥਾਕਾਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਤਫਾਕਨ ਉਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਨਾਟਕ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਮੰਚਨ ਦੋਹੇਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

{{gap}}ਹੁਣ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਲੇਖਕ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪਾਠਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ, ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਵੀ ਪੜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਧਾਰਣਾ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

{{gap}}ਮੈਂ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਸਦੀ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ&lt;noinclude&gt;{{center|7:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfxrbrth5biobipa9i5da6dt6xsheox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44659</id>
    <revision>
      <id>233847</id>
      <parentid>117708</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5224" sha1="k8cx55w15kqtmoiq9xsot0zy6mth3i9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵੀ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਾਇਕਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਤੇ ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ ਵਰਗੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ &quot;ਮਿਰਤੂ-ਲੋਕ&quot; ਅਤੇ &quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot; ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ &quot;ਮਿਰਤੁਲੋਕ&quot; ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਰੂਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਘੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੂਹਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਹਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੜੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਂਦ ਅਖੰਡ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਆਂਢ, ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਜਾਂ ਜਮਾਤਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ 'ਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਵਨ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲੇ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਸੀ।

{{gap}}&quot;ਸ਼ਹਾਦਤ&quot; ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਈਸਵੀ 2007 'ਚ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਵਰਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜਬੂਰ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਹਥਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲਭਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਕੈਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ &quot;ਸ਼ਹੀਦ ਮੌਤ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,&quot; ਨਾਟਕਕਾਰ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚਾਲੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ &quot;ਨਫ਼ਰਤ&quot; ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਡਰ ਅੰਦਰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਉਹ ਜ਼ਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਖੱਡ&lt;noinclude&gt;{{center|8:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8cx55w15kqtmoiq9xsot0zy6mth3i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44660</id>
    <revision>
      <id>233848</id>
      <parentid>117707</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5197" sha1="4oc0ks19lhrrl0hdzginqrniqra802a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣ ਕੇ ਵਿਛ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਵਜਾਹ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੀ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕ 'ਚ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਰਧ ਅਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਪਲੇਠਾ ਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ 2007 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੰਚ ਸੱਜਾ ਅਤੇ ਸੈਂਟ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਉਘੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}&quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot; ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਜੁਗ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਭਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੌਹ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਮਕਾਲਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਮਹਿਜ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਹੈ, ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਕਤਲੇਆਮ 'ਚ ਆ ਫਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲ ਆਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਇੰਨੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ।

{{gap}}&quot;ਇਸ਼ਕ ਕੀੜਾ ਸੁ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ&quot; ਇਸ਼ਕ, ਮੌਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ਰਾ ਦੀ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਜੰਗ ਨਾਟਕ ਦੀ ਚਾਲਕ ਊਰਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਨੈਨ ਵਿਹੂਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਸਿਰਜ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਿਆ ਹਾਸ ਰਸ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{center|9:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4oc0ks19lhrrl0hdzginqrniqra802a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/10</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44661</id>
    <revision>
      <id>233849</id>
      <parentid>117717</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="6gwliuly6t36v6b5lf57xyvehyl9820" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੌਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਂਗ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਉਮੈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤਿਆਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ &quot;ਜੋਗ&quot; ਜਾਂ ਵਸਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਚੇਲੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੋਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਗ ਦਾ ਮੁਲ ਸ਼ਰਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨਾਟਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਐਨ. ਐਸ. ਡੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ, ਸੈੱਟ, ਲਾਈਟਿੰਗ ਤੇ ਨਿਰਤ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ ਵੀ ਐਨ. ਐਸ. ਡੀ ਦੇ ਹੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਵੀ ਨੰਦਨ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

{{gap}}ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜਾ ਓਪਰਾ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਨਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਕਲਮ ਕੋਲੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕਲਾਤਮਕ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤਾਂਈਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ।

{{right|ਯੋਗਰਾਜ}}&lt;noinclude&gt;{{center|10 :: ਸ਼ਹਾਦਤੂ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6gwliuly6t36v6b5lf57xyvehyl9820</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/11</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44662</id>
    <revision>
      <id>233850</id>
      <parentid>117718</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>233850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="fefu20rqnfzf175riouppf8f1e6q76t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|13em}}
{{center|ਸ਼ਹਾਦਤ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fefu20rqnfzf175riouppf8f1e6q76t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/13</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44664</id>
    <revision>
      <id>233851</id>
      <parentid>148299</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4466" sha1="ns1c9frgtp19ger04x5dqnh01qn2vxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅੱਜ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਲੋਕਾਂ, ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੀ-ਗਵੇਰਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਕੋ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਟੋਟੇ-ਟੋਟੇ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣਾ ਆਪ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜਾਇਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਟਿਆ-ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀ-ਗਵੇਰਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਵਾਂਗ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੀ-ਗਵੇਰਾ ਨਾਲੋਂ ਇਕ ਪੱਖ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਗੂ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਵੀ ਦਿਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਜੋ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਉਪਲਭਦ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਜ ਵੀ ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਢੁਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਜਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਨਜ਼ਰਈਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜ-ਸਤਾ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਕੋਣ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਖਰੜੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਛਪਵਾ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਨੂੰ ਖਰੜਿਆਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ &quot;ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖਰੜੇ ਦਿਤੇ ਸਨ&quot; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

{{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਦਾ ਇਥੋਂ ਵੀ ਅੰਦਾਜਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜਿੰਨੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ (ਫੀਚਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜੀ), ਜੀਵਨੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਆਦਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰਜੇ ਤੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਹਨ ਇੰਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ। ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਹਥਲਾ ਨਾਟਕ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਲ ਪੁਟਿਆ ਗਿਆ ਸੱਜਰਾ ਕਦਮ ਹੈ।

{{gap}}ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਾਟਕ ਟੈਗੋਰ ਥੇਟਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ&lt;noinclude&gt;{{center|13 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ns1c9frgtp19ger04x5dqnh01qn2vxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44665</id>
    <revision>
      <id>233852</id>
      <parentid>117722</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5254" sha1="l433g2ng1sqv4tnzyui166wz5uhqyzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਮੰਚ ਤੇ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਮਾਣ ਸਕਿਆ ਜਿੰਨਾ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਖਰੜਾ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਾਣਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵਖਰਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ, ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਲੋਕ-ਭਾਵਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਡਬੋ ਕੇ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਦਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਭਾਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤੀ। ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਜੇਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਰਚਦਿਆਂ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਤਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਉਸਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਤਾ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਘੋਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸਦਾ ਮੰਥਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲਿਖੇ ਬਹੁਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾਤ ਭਾਰੂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਧਾ-ਧੁੰਦ ਨਹੀਂ। ਜਜ਼ਬਿਆ ਪਿੱਛੇ ਨਿੱਗਰ ਸੋਚ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪ ਇਕ ਚੇਤੰਨ ਰਾਜਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੁਰਕਾਰ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਭਜਨ &quot;ਵੈਸ਼ਨ ਜਨ ਤੋਂ ਤੋਹੇ ਕਹੀਏ, ਜੋ ਪੀਰ ਪਰਾਈ ਜਾਨੇ ਰੇ&quot; ਨੂੰ ਜਤਿਨ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਢੁਕਾ ਕੇ ਕਟਾਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਾਇਆਂ ਦੀ ਹੀ ਕਿਓਂ? ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਕੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ? ਨਾਟਕਕਾਰ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ ਰਖਕੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਰਖਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਮਤੋਲ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਟੱਕਰ ਵੀ ਹੈ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਠ ਰਹੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰਈਏ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਉਪਸਿਥਤਾ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਊਂਗਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ &quot;ਅਸੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਸਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਕਾਰ ਦੇਈਏ, ਇੰਨੇ ਨਾ-ਸ਼ੁਕਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ&quot;।&lt;noinclude&gt;{{center|14 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l433g2ng1sqv4tnzyui166wz5uhqyzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44666</id>
    <revision>
      <id>233853</id>
      <parentid>117725</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="bdendkoz18gx1nys96uxvf9mg6cuew0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉਹੋ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੀ। ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਉਸਦੀ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪਰੌੜ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਭੁੱਖ-ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ &quot;...ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਅਖਾਂ ਮੀਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਸੀਂ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ...ਇਸ ਸਭ ਟਪਲੇਬਾਜ਼ੀ ਹੈ ...ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਟੀ-ਕਪੜਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ। (ਸਾਨੂੰ) ਉਹ ਮਿਆਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ... ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ&quot;।

{{gap}}ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ &quot;ਇਨਕਲਾਬ ਕੋਈ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਬੰਬ-ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਜੋ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ&quot;। 

{{gap}}ਇਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਘੋਖ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਬਾਤਚੀਤ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਵਲੋਂ ਦੇਸੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਨ ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਆਖਰੀ ਸੀਨ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਰਾਮ ਅਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਇਕ ਫੈਂਟਸੀ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਘੜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਪਣੀ ਅਪਣੀ ਸੋਚ ਦਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ:

{{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ... ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤਜਰਬੇ...। 

{{gap}}ਗਾਂਧੀ : (ਮੁਸਕ੍ਰਾਕੇ) ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੀ ਤੋਂ ਸਬ ਕੁਛ ਨਹੀਂ। 

{{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਤਜਰਬੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ... 

{{gap}}ਗਾਂਧੀ : ਚਲਤੇ ਰਹਿਨਾ ਹੋਗਾ...। 

{{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਬੋਲੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਨ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ... 

{{gap}}ਗਾਂਧੀ : ... ਢੂੰਡਣਾ ਹੀ ਹੋਗਾ...। 

{{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਪਰ ਉਹ ਗੋਲੀ... 

{{gap}}ਗਾਂਧੀ : ਜੋ ਮੁਝੇ ਲਗੀ...? (ਹਸਦਾ ਹੈ) ...ਅੰਗਰੇਜ਼ੋਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਥੀ... 

{{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੀ ਨਹੀਂ? 

{{gap}}ਗਾਂਧੀ : ਤੁਮਹੇਂ ਕੈਸੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲੋ-ਗਾਰਦ ਕਾ ਹੁਨਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ?

{{gap}}ਉਪਰੋਕਿਤ ਗਲ-ਬਾਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੇਧਾਂ (Dimensions) ਹਨ। ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹਵਾਂਗਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚੋਂ&lt;noinclude&gt;{{center|15 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdendkoz18gx1nys96uxvf9mg6cuew0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44680</id>
    <revision>
      <id>233854</id>
      <parentid>148301</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="6lm54fil2yj6m66m7nh7uw8rtzsjirk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਢਾਲਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਸ਼ਰਤ ਲੇਖਕ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਯੁਗ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਬਣਾਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੱਖ ਵਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਫੈਂਟਸੀ ਦੀ ਵਿਧਾ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸੂਤਰਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਕ 'ਅਜਨਬੀ' ਨਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਵੀ ਘੜਕੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਇਕ ਮਿਊਜ਼ਮ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਿਊਜ਼ਮ... ਪਾਤਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਪਣੇ ਸਾਥੀ (ਅਜਨਬੀ) ਨਾਲ ਮਿਊਜ਼ਮ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਅਜ ਦਾ ਇਹ ਸੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਪੱਗ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਰੰਗ ਦੀ ਉਸਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀ। ਦੂਜੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੈਟ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਗਲੋਬਲ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਤਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫੈਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਵੇਖਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅਪਣਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਰਾਏ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਇਕੋ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੋਹ-ਕੋਹ ਕੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਕੇ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲ ਸਕੀਏ। ਸਾਹਿਤ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਰਹੇਗਾ।

{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਬੋਧੀ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਹਥ ਵਿਚਲਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਲ ਇਕ ਅਜੇਹਾ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਯਤਨ ਹੈ।

{{Float right|ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ}}
 

{{Float right|HM-90, Sector 59 (Phase 4)}} 


{{Float right|Mohali, Punjab. 160059.}}


{{Float right|Mobile: 9855109660.}} 


{{Float right|e-mail:davinderdaman@gmail.com}}
{{dhr|1em}}&lt;noinclude&gt;
{{center|16 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6lm54fil2yj6m66m7nh7uw8rtzsjirk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44681</id>
    <revision>
      <id>233855</id>
      <parentid>117747</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1327" sha1="nj0ybogd4qsroabpu51ql9ucx1vxp7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}}

{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਜਨਬੀ : ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੂਤਰਧਾਰ ਹੈ। 

ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਰਾਜਗੁਰੂ : ਸੁਖਦੇਵ : ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਜੈ ਗੋਪਾਲ, 

ਜਤਿਨ ਦਾਸ : ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਿਹੜਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ।

ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ 

ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ : ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ 

ਕੁਲਤਾਰ : ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ 

ਵਾਇਸਰਾਏ : ਇਰਵਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ `ਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਜੇਮਜ਼, ਡੇਵਿਡ, ਐਮਰਸਨ, ਸਕਾਟ, ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ।

ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਕੜੀ 

ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ : ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਤਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nj0ybogd4qsroabpu51ql9ucx1vxp7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44686</id>
    <revision>
      <id>233756</id>
      <parentid>232333</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="kqjr3lg85u12eumo74bnhfuigpxur7c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਅਜਨਬੀ}} {{left|&lt;nowiki&gt; : &lt;/nowiki&gt;  ਪੌੜੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੈ, ਉਪਰ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਥੱਲੇ ਫੈਸਲਾ ਤੇਰਾ। ਦੇਖ-ਦੇਖ।}}

{{left margin|8em|''(ਪੂਰੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੌਮੀ ’ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨ।)''}}

{{Float left|ਕੋਰਸ}} {{left|&lt;nowiki&gt; : &lt;/nowiki&gt; ਸ਼ਹੀਦ ਜੋ ਜੰਮਦੇ ਸਦਾ... ਮੌੜ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ। ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਨੇ ਲਰਜ਼ਦੀਆਂ ਸੂਲੀਆਂ ਤੋਂ, ਝੂਲਦੇ ਫੰਦਿਆਂ ਤੋਂ, ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਕਬਰਿਆਂ ਤੋਂ ਧੜਕਦੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲਾਟ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਚਰਖੜੀਆਂ ਤੋਂ, ਤੇਜ਼ ਰੋਅ ਆਰਿਆ ਤੋਂ ਔਲ੍ਹਦੇ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲੂਣ ਜਾਂਦੇ, ਇੰਝ ਸ਼ਹੀਦ ਜੰਮਦੇ, ਤੇ ਤਵਾਰੀਖ ਘੁਟਨੇ ਟੇਕ ਦਿੰਦੀ..., ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ... ਲੈ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਲਗਾਮ..., ਹਿੱਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਫਨਿਆਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ। ਸ਼ਹੀਦ ਜੰਮਦੇ ਸਦਾ ਮੌਤ ਦੀ ਕੁੱਖ ਚੋਂ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹੈਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਨਬੀ ਵੀ ਮਦਦ ਦੀ ਨਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕਲੇ-ਇੱਕਲੇ ਦਾ ਮਾਸਕ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{Float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt; : &lt;/nowiki&gt;  ਇਹ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ... ਕੱਚ ਇੱਥੋਂ...।}}
 
{{Float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt; : &lt;/nowiki&gt;  (ਕੋਰਸ ਤੋਂ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।) ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾਂ... ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਓ ਸਹੇੜ ਹੈ।}}

{{Float left|ਗੀਤ}} {{left|&lt;nowiki&gt; : &lt;/nowiki&gt;  ਗੋਰਾ ਮਾਰਿਆ ਹੋ ਸਿਖਰ ਦੁਪਿਹਰੇ, ਹੋ ਗੋਰਾ ਮਾਰਿਆ। ਕਿ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬੇ ਧਰਤੀ ਲੰਦਨ ਦੀ- ਲੰਦਨ ਦੀ! ਸੇਹਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਸਵਾਰੀ ਸਜ ਗਈ-ਸੇਹਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਕਿ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਘੋੜੀ ਚੜਨਾ-ਸੱਜਣ ਜੀ--।|5em}}

{{left margin|8em|(ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|20 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqjr3lg85u12eumo74bnhfuigpxur7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44687</id>
    <revision>
      <id>233757</id>
      <parentid>117802</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3746" sha1="5lhrwz5voqa8vkckort5shp4iqo04pa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਦੀ ਬੀਤ ਗਈ, ਪਰ ਲੰਦਨ ਅੱਜ ਵੀ ਕੰਬ ਰਿਹਾ...। (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ...? |5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ..., ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ... ?|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੈਰਾਨ) ਤੂੰ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ... ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਖੌਫ਼ ਦੇਖਣਾ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕੱਟ ਕੇ) ਮੈਂ ਕੋਈ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਨਹੀਂ... ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਲਈ ਧੜਕਦਾ ਤੇ... ਤੜਪਦਾ ਏ...!|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸੈੱਟ ਉੱਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਵਾਲਾ ਪੋਸਟਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੇਖ..., 'ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ..., ਕੌਮੀ ਬੇਜਤੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ..., ਸਾਂਡਰਸ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ...।'|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਪੋਸਟਰ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ) ਹਾਂ-ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀਤਾ..., ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ...ਸਗੋਂ, ਡਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ...|5em}} 

{{left margin|8em|(ਪਿਛੋਕੜ ਚੋਂ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਗੋ ਬੈਕ-2- ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਤੇ ਚੀਖਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੇਵਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ) ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ..., ਤੀ ਦੀ ਵੇਦੀ ਖੁਨ ਮੰਗਦੀ ਐ। ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਹ ਕੋਈ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ...। (ਪਿਛੋਕੜ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਭਾਰੂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਂਹ ਛੁਡਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ) ਦੇਖ ਭਗਤ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੂੰ।...|5em}}

{{left margin|8em|(ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛੋਕੜ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੁ ਛਾਇਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ...)|5em}}

{{float left|ਗੀਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬੇ ਧਰਤੀ-ਲੰਦਨ ਦੀ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਹ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ....। ਉਹ ਤੇ ਸਕਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|21 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5lhrwz5voqa8vkckort5shp4iqo04pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/22</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44688</id>
    <revision>
      <id>233758</id>
      <parentid>117829</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3424" sha1="2zuddsf84hjeogmalijvxt0p8971tnn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੀ ਤੇ ਉਸੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫੇਰ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਕੁਝ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਉਸ ’ਤੇ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰੀਂ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨਾਟਾ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬੁਝਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਮੂਵਮੈਂਟਸ)}} 

{{left margin|8em|(ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੋਸਟਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਖਲਾ ’ਚ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਮਾ ਹੋੰਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੂੰ...। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ...?|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਹ ਸਭ ਹੋ ਜਾਏਗਾ...। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਠਿਠੁਰਦਾ ਹੈ।) ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਮਝ ਜਾਣਗੇ-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਹਾਲੇ ਠੰਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।) ਸਰਦੀ ਬਹੁਤ ਏ ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੂੰ ਹੈ ਕਿੱਥੇ ਸੀ? (ਗੁਮਸੁਮ)|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਹਮਣੇ ਮਸਾਣਾਂ 'ਚ। ਚਿਤਾ ਸੇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਬਾਲਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|(ਸੁਖਦੇਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਰਕਾਰ ਹਿੱਲ ਗਈ ਏ..., ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਫਟਾਫਟ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ। ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣਾ ਪਏਗਾ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਪੋਸਟਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ...? ਲਗ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸੀ ਹੁਣ ਤਾਈਂ।|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਹ ਸਭ ਆਪੇ ਹੋ ਜਾਏਗਾ- । ਇਹ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ... । ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ਤੂੰ...। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ...। ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰ ਬਣ ਕੇ...। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ) ਤੇ ਤੂੰ ਅਰਦਲੀ...।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|22 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zuddsf84hjeogmalijvxt0p8971tnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44689</id>
    <revision>
      <id>233759</id>
      <parentid>117838</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2849" sha1="rmkdvk0tx53773dbh9t8hp86m2tigxh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ...ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ...? |5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੌਣ ... ਸਚਿਨ..., ਉਹ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਏਗਾ...। (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।|5em}}

{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਖਾਣੇ ਜੋਗੇ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ...|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੁਝ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਮੈਂ ਕਰ ਲਿਆ...। ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੋਲੋਂ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਤਿੰਨੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੈਰਾਨ) ਲਾਲਾ ਜੀ... (ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਝਲ ਚੁੱਪੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਨਿਕਲਣਾ ਪਵੇਗਾ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰਿਸਕ ਅਸੀਂ...।|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਹਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ) ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ-। (ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦ...|5em}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗਾ...। ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਕਰੋ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫੇਰ ਪੋਸਟਰ ਉੱਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।)}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਉਟ}}

{{left margin|8em|(ਮੰਚ ’ਤੇ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਚੁੱਕੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੇਵੀ ਦਾ ਡਿੱਬਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਬੰਦਾ ਹੱਥ ਪੂੰਝਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਇਕ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ... (ਏਧਰ ਉਧਰ ਚੌਕੰਨਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ । ਤੀਜਾ ਹਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|23 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmkdvk0tx53773dbh9t8hp86m2tigxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44690</id>
    <revision>
      <id>233760</id>
      <parentid>117843</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="rfnkvrf6vawlg7qiyf5ocui0q11bv8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਦੂਜਾ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਲੇਵੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਪੋਸਟਰ ਫਦੇ ਹੋਏ) ਥੋੜਾ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ ਲਾਈਂ।|5em}}

{{float left|ਤੀਜਾ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ) ਉਰਾਂ ਫੜਾ ਛੇਤੀ...। (ਦੂਜਾ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਇਕ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਮਗਰੋਂ..., ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ... ਸੰਭਲ ਕੇ ਜ਼ਰਾ..., ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਫੇਰ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖਦਾ... । ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਸਾਇਰਨ ਤੇ ਸੀਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੀਜਾ ਬੰਦਾ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਗੁਣਗੁਣਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਮੈਂ ਵੋ ਮਜਨੂੰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ|5em}}

{{float left|ਇਕ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੀ ਹੋਇਆ...।|5em}}

{{float left|ਤੀਜਾ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦੌੜੋ... ਪੁਲਿਸ...।|5em}}
 
{{left margin|8em|(ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਪੋਸਟਰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ। ਲੇਵੀ ਦਾ ਡਿੱਬਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿੱਬੇ 'ਚ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਠੋਕਰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਉਸਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਲੇਵੀ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜ ਜਾਦੇ ਹਨ)}} 

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਊਟ।}}

{{left margin|8em|(ਮਾਤਮੀ ਧੁਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇੱਕ ਤਾਬੂਤ ਨੂੰ ਲਈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦਾ ਝੰਡਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਲੋਕ ਗ਼ਮਗੀਨ ਮੁਦਰਾ ਵਿਚ ਉਸੇ ਮਚਾਨ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਮੀ ਧੁੰਨ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੜਕੀ ਕਾਲੇ ਲਬਾਦੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸਪੋਟ ਵਿਚ ਅਜਨਬੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਦੁਖ 'ਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{center|24 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfnkvrf6vawlg7qiyf5ocui0q11bv8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44691</id>
    <revision>
      <id>233761</id>
      <parentid>117844</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3919" sha1="1wq06ipgfwnzsfqovblxewyjpyal2dg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਥਮ ਦੀ ਧੁੰਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਫਾਇਰਾਂ ਤੇ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੜਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਉਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੁੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੁੜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੌਂਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।}} 

{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਮ ਤੁਮਾਰੇ ਦੁਖ ਕੋ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵੋਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰਾ ਮੰਗੇਤਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਥਾ...। ਹੀ ਵਾਜ ਮਾਈ ਲਵ...। ਮਾਈ ਲਾਈਫ਼..., ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ...।|5em}}

{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ) ਮਾਈ ਚਾਈਲਡ ..., ਵੋਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੀ... ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪਾਇਰ ਕੋ ਸਰਵ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ ਹੁਆ ਥਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਉਸ ਕੇ ਇਸ ਬਲੀਦਾਨ ਕੋ ਕਭੀ... ਭੂਲ ਨਹੀਂ ਪਾਏਗੀ... ਕਭੀ...।|5em}} 

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੱਥ ਝਟਕਦੇ ਹੋਏ) ਇਟ ਇਜ਼ ਏ ਕੋਲਡ ਬਲਡਡ ਮਰਡਰ..., ਮਿਸਟਰ ਸਕਾਟ... ਖੂਨ-ਕਤਲ, ਯੂ ਆਲਰੇਡੀ ਨੋਅ ਆਲ ਦੈਟ, ਇੰਫਰਮੇਸ਼ਨ ਥੀ ਤੁਮ੍ਹੇ ...। ਫਿਰ ਕਿਉ ਸਾਂਡਰਸ ਕੋ ਬਤਾਇਆ ਨਹੀਂ। ਅਲਰਟ ਕਿਉਂ ... ਨਹੀਂ ਕਿਆ: (ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਈਲੈਂਸ। ਸਕਾਟ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਆਪ ਲੋਗੋ ਸੇ ਯਹੀ ਵਾਦਾ ਕਰ ਸਕਤਾ ਹੈ..., ਕਿ ਹਮ ਮੁਜ਼ਰਿਮੇਂ ਕੋ ਬਖਸ਼ੇਗਾ ਨਹੀਂ..., ਕਭੀ ਨਹੀਂ, ਬਦਲਾ ਲੇਗਾ... ਇਨ ਦਾ ਸੇਮ ਵੇਅ- ਸੇਮ ਫੈਸ਼ਨ-। ਠੀਕ ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਅਜਨਬੀ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ, ਫੇਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪੋਸਟਰ ਹੈ। ਹੱਥ ਵੀ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਹਨ। ਸਬ ਦੀਆਂ ਸਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ)|5em}} 

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਰ ਯੇ ਪੋਸਟਰ..., ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹੈਂ ..., ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ। (ਬਾਰ-ਬਾਰ ਹੱਥ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਆਫੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖੋਹ ਕੇ ਫਟਾਫਟ ਪੜਦਾ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਬਾ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਹਿੰਦਸੋਤਾਨ... ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ। (ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਪੋਸਟਰ ਨੂੰ ਮਰੋੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਟਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਦੇ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|25 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1wq06ipgfwnzsfqovblxewyjpyal2dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44692</id>
    <revision>
      <id>233762</id>
      <parentid>118366</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3519" sha1="cw2d72ipju9xvreygxkj4h5nctjyzqr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|6em|ਹੋਏ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਵੋਹ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਨੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਏ।}} 

{{float left|ਸਿਪਾਹੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਸਰ-।|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਭ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀ ਪੋਸਟਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੜਦੀ ਹੈ)}}

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਏਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਖੂਨ ਬਹਾਨੇ ਦਾ ਹਮੇਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਵੇਹ ਐਸੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਥਾ... (ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਪੜਦੀ ਹੈ।) ...ਨਿਰਦਈ... ਸੰਸਥਾ..., ਜਿਸੇ ਖਤਮ ਕਰਨਾ...; (ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ ਚੌਕਦੀ ਹੈ।) ਕੌਣ...?|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੁਣ ..., ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਉਨਾਂ ਨੂੰ..., ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ..., ਤੂੰ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ..., ਉਹ ਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ (ਕੁੜੀ ਹੋਰ ਸਹਿਮਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ... (ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।) ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦੇ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ... ਕਾਤਲ... (ਕੁੜੀ ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਚੀਖਦੀ ਹੈ।) ਡਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬਹਿਰਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ।|5em}}

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ) ਪਾਪਾ ਪਾਪਾ-ਪਾਪਾ। (ਅਜਨਬੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਇਕ ਆਫ਼ੀਸਰ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਆ ਵੋਹ ਏਕ ਵਿਚਾਰ ਥਾ? ...ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵਹਾਟ ਹੈਪੰਡ ... (ਕੁੜੀ ਡਰਦੀ ਹੋਈ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 'ਚ ਕੁਝ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਉਸ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।) ਵਹਾਟ ਹੈਪੰਡ...। (ਕੁੜੀ ਸਹਿਮ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦੀ ਹੈ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਲਾਡ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।) ਵਹਾਟ ਹੈਪੰਡ ਮਾਈ ਚਾਈਲਡ...। ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੁਮ੍ਹੇ ...?|5em}} 

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵੋਹ ਲੋਕ ਯਹਾਂ (ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਆਫ਼ੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਯਹਾਂ...। ਕੌਣ ਆ ਸਕਤਾ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਕੁੜੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵੋਹ ਕਹੀਂ ਭੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ...? ਆਫ਼ਿਸ ਮੇਂ ਘੁਸ ਕੇ ਮਾਰ ਡਾਲਾ ਉਸਕੋ-।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|26 :: ਸ਼ਹਾਦਤੂ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw2d72ipju9xvreygxkj4h5nctjyzqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44693</id>
    <revision>
      <id>233763</id>
      <parentid>118378</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3746" sha1="57lv767rdc0onif96lebme2g14oeixy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੁਕੰਨਾ ਹੋ ਕੇ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਯਹਾਂ। ਟੁਮਾਰਾ ਵਹਿਮ ਹੈ। ਟੁਮਾਰਾ ਡਰ ਮਾਈ ਚਾਈਲਡ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਜਗੁਰੂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਟਰੰਕ 'ਤੇ ਸਟਿਕਰ ਚਿਪਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬੇਚੈਨ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}}  

{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਟਰੰਕ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ) ਹੁਣ ਬਣੀ ਨਾ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ-||5em}}

{{left margin|8em|(ਪਿਸਤੌਲ ਚੈਕ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਡੱਬ 'ਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬੜੀ ਦੇਰ ਦਾ ਲਭ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਤੂੰ-?|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਜਨਾਜੇ 'ਚ ...। (ਚੁੱਪੀ) ਤੇਰਾ ਅਧੂਰਾ ਕੰਮ-ਪੂਰਾ ਕਰਨ। (ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ) ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਸੀ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  (ਇਕਦਮ ਕੱਟਦਾ ਹੈ।) ਬੰਦ ਕਰ ਇਹ ਸ਼ੇਖਚਿੱਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। (ਚੁੱਪੀ) ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ-ਬੱਸ।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਂ ਸੀ ਕੁਝ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੰਗੇਤਰ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਸ਼ਕ-, ਮਰਨਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਈ... ਪੈਂਦਾ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਫੇਰ ਕੀ ਕਰਦੇ ਅਸੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਿਓ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਦੋ ਟਕੇ ਦਾ ਪੁਲਸੀਆ, ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ, ਡੰਗਰਾਂ ਵਾਂਗ..., ਸਿਰ ਫੇਹ ਸੁੱਟੇ...। (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਸਾਡਾ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨਾਲ ..., ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਹਿੰਦੂ ਇੰਡੀਆ' ... 'ਮੁਸਲਿਮ ਇੰਡੀਆ' ਦਾ ਖਿਆਲ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕੰਬਣੀ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਮੌਕਾ ਸੀ- ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਉਣ ਦਾ। ਸਭ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਰਿੱਝਦੇ.., ਪਰ ਕੁਸਕਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਦੰਦਲ ਪਈ ਸੀ ਸਭ ਨੂੰ...। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨੀ ਹੀ ਪੈਣੀ ਸੀ-। ਹੋਰ ਚਾਰਾ ਵੀ ਕੀ ਸੀ-। (ਚੁੱਪੀ) ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੇ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਹੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੱਕ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਗੱਲ 'ਚੋਂ ਰੂਸੀ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|27 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57lv767rdc0onif96lebme2g14oeixy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44694</id>
    <revision>
      <id>233764</id>
      <parentid>118384</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="lmc4xf93csd21a07pu7mik40qczzukc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਬੋ ਆਉਂਦੀ, ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਔਕਾਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਾਡੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਅੱਜ ਦੇਖ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤਾਰਿਆ ਅਸੀਂ-, ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਉਠ ਰਹੀ ਏ..., ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਥੋਂ...}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਉਸਦੇ ਮੰਗੇਤਰ ਦੀ ਕਬਰ...|5em}} 

{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਬਿਸਤਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੇਤੀ ਕਰ । ਟਰੇਨ ਦਾ ਟਾਈਮ ਹੋ ਗਿਆ|5em}}

{{left margin|8em|(ਰਾਜਗੁਰੂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜਨਬੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕੇਗੀ... ਇਹ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ-, ਕੋਈ ਸਿਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ-। (ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ-। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਉਟ}}

{{left margin|8em|(ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾਂ-ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋ ਕੀ ਗਿਆ..., ਕੀ ਸੱਪ ਸੁੰਘ ਗਿਆ...। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਹੋ ਗਈ..., ਕੋਈ ਸੂਹ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ...। ਕੌਣ ਸੀ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ? ਕਿੱਥੇ ਗਏ?|5em}}

{{float left|ਸਿਪਾਹੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜ਼ਨਾਬ ਇਕ ਜਣੇ ਨੇ ਕਾਲੀ ਪਾਰਸੀ ਟੋਪੀ ਪਾਈ ਸੀ...। ਤੇ ਦੂਜਾ ਲੰਮਾ ਜਿਹਾ... ਹੈਟ ਪਾਈ। ਦੋਹੇਂ... ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹੌਸਟਲ ਵੱਲ ਦੌੜੇ ...।|5em}}

{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ਟਅਪਾ! ਇਹ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਨ ਪੱਕ ਗਏ ਮੇਰੇ-। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੀਦੀ ਏ ... ਠੋਸ...। ਨਹੀਂ ਤੇ ਟੰਗ ਦੇਉਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ।|5em}} 

{{float left|ਕ0}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਨਾਬ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ-ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡੇ ਫੜੇ ਨੇ। ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ। ਇੱਕ ਸਟੁਡੈਂਟ ਲੀਡਰ ਏ... ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ-।|5em}} 

{{float left|ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਬੋਲਿਆ ਕੁਝ-I ( ਦੋਹੇਂ ਸਿਪਾਹੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|28 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lmc4xf93csd21a07pu7mik40qczzukc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44695</id>
    <revision>
      <id>233765</id>
      <parentid>118391</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="galw8mvqdulo8gl0m4fqhattu7ukox6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜ਼ਨਾਬ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤ ਲਏ...। ਈਨਾਮ ਦਾ ਲਾਲਚ ਵੀ...।|5em}} 

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੀ...।|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖਿਝ ਕੇ) ਬਕਵਾਸ ਬੰਦ ਕਰੋ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਆਫ਼ੀਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਊਟ।}}

{{left margin|8em|(ਮੰਚ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਔਰਤ ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਦੇ ਸੈਂਡਲ ਤੇ ਸਾੜੀ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਮੰਚ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਮਗਰ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸੀਏ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ 'ਰਾਮ ਨੌਮੀਂ' ਦੀਆਂ ਬੁਕਲਾਂ ਮਾਰੀ ਇਕ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਚ ਉੱਤੋਂ 'ਹਰੀ ਬੋਲ-ਹਰੀ ਬੋਲ’ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਸੀਏ ਵੀ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੱਡੀ ਦੀ ਵਿਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਉਸ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਰਗਾ ਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਵੀ ਗੱਡੀ 'ਚ ਆ ਬੈਠੇ। ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬੈਠਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਖਾਤਿਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖਤਰੇ 'ਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਠੀਕ ਸੀ, ਸਾਨੂੰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਲੜਦੇ ਹੋਏ... ਪੁਲੀਸ ਹੱਥੋਂ ..., ਇਹ ਇਮਤਿਹਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ। ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਦੇ ਸੈਂਡਲ ਪਾਈ... ਦੁਰਗਾ ਇਕਦਮ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ। ਬੱਚਾ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਅਸੰਖ ਅਨਜਾਨ ਅੱਖਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਘੂਰ ਰਹੀਆਂ। ਗੱਡੀ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹਰ ਕਦਮ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਲੱਗਦਾ। (ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਤਰੇਲੀ ਪੂੰਝਦੇ ਹੋਏ।) ਉਸ ਮਾਸੁਮ ਨੂੰ ਤੇ ਪਤਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। (ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਫਿਕੀ ਜਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ) ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬੇਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ..., ਸ਼ਾਂਤ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|29 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>galw8mvqdulo8gl0m4fqhattu7ukox6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/30</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44696</id>
    <revision>
      <id>233766</id>
      <parentid>118398</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="pckojhqcfdjbmf94pcil3qgmslwh8cp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਿਹਾ... ਉੱਪਰੋਂ ਉੱਪਰੋਂ-। ਸੁਖਦੇਵ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਰੱਜ ਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਂਦਾ ਮੇਰਾ। ਇਹ ਜਜ਼ਬਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਈ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ--, ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੇਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ੈਦ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ।

{{left margin|8em|(ਚੁੱਪੀ)}}

{{left margin|8em|(ਗੱਡੀ ਦੀ ਵਿਸਲ)।}}

ਗੱਡੀ ਤੁਰ ਪਈ...। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜਦੀ। ਕੁਝ ਗੋਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੇਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਹਿੱਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਬੱਚਾ ਸੋਂ ਗਿਆ। ਦੁਰਗਾ ਤਾਂ ਉਵੇਂ ਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਈ ਨਹੀਂ। ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਸੀ-। ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ... ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਤੋਂ ਕੋਰਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਦਿਲ ਦੀ ਕੂਲੀ ਧੜਕਨ ਵੀ ਸਮਝਦਾ, ਬਹੁਤ ਮਾਇਨੇ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਮੇਰੇ ਲਈ... ਬਹੁਤ ਕੀਮਤ ...

{{left margin|8em|(ਖਾਮੋਸ਼ੀ। ਟਰੇਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) (ਹੌਂਕਾ)}}

ਚਾਲੀ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ...। ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਤ ਹੋਈ..., ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ..., ਟਾਵਾਂ ਟਾਵਾਂ ਤਾਰਾ..., ਦੂਰ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ... ਵਿਸਮਾਦੀ... ਉਦਾਸ ਸੁਰ 'ਚ...। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ...। ਨੀਂਦ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਸੀ...। ਦੁਰਗਾ ਵੀ ਜਾਗ ਰਹੀ ਸੀ। (ਚੁੱਪੀ) ਉਹ ਸੁਖਦੇਵ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ, ਘੋਖ-ਘੋਖ ਕੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ..., ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਕਦੋਂ... ਕਿੱਥੇ? (ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕਠੇ ਸੀ-ਦੋਸਤ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਘੱਟਦੇ ਵੱਧਦੇ ..., ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਸੀ, ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ... ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

{{left margin|8em|(ਚੁੱਪੀ)}} 

ਉਸ ਸਫ਼ਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ..., ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਲਾਤ ਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬਸ ਊਂਈ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ..., ਤੁਹਾਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋਣਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ...। ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।&lt;noinclude&gt;{{center|30:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pckojhqcfdjbmf94pcil3qgmslwh8cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44697</id>
    <revision>
      <id>233767</id>
      <parentid>118407</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="8t4011a8hexmdfwatqthlxgrxm6uibl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|(ਖਾਮੋਸ਼ੀ। ਗੱਡੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਵਿਸਲ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੇਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਊਟ}}

{{left margin|8em|(ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 'ਚ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕ੍ਰਾਸ ਪਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕੁਝ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਫ਼ੀਸਰ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਖੜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਨਬੀ ਸਭ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਐਂਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੈਲੋ ਜੈਂਟਲਮੈਂਨ-।|5em}}

{{float left|ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਅਟੈਂਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।) ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਹੀਏ ਸਰ ਡੇਵਿਡ..., ਮਿ. ਸਾਈਮਨ ਕੈਸੇ ਹੈ। (ਕ੍ਰਾਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਉਲਟੇ ਲਟਕੇ ਗਲੇ 'ਚ..., ਮੁਰਦੇ ਵਾਂਗ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਵਾਇਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਸੀ ਨੇ... ਕੁਝ ਕਹਾ...?|5em}}

{{float left|ਸਾਰੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਨੋ ਸਰ...।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਮਾਰਾ ਮਤਲਬ ... ਉਨ ਕਾ ਡਰ ਕੁਝ ਕਮ ਹੁਆ। ਯਾਂ ਅਭੀ।|5em}}
 
{{float left|ਡੇਵਿਡ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਹਾਂ ਸਰ ਉਨੇ ਤੋਂ ਸੋਤੇ ਜਾਗਤੇ ਏਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਸੁਨਾਈ ਪੜਤੀ ਹੈ। 'ਗੋ ਬੈਂਕ... ਗੋ ਬੈਕ-: (ਸਭ ਹਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।) |5em}}

{{float left|ਐਮਰਸਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਲ ਆਧੀ ਰਾਤ ਕੋ ਉਠ ਕੇ ਚਿਲਾਨੇ ਲਗੇ ..., ਕੋਈ ਹੈ... ਦੇਖੋ... ਪਕੜੋ ...। ਬਾਦ ਮੇਂ ਪਤਾ ਚਲਾ ਪੀਛੇ ਜੰਗਲੋਂ ਮੇਂ ਗਿੱਦੜ ਬੋਲ ਰਹੇ ਥੇ।
|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|31:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8t4011a8hexmdfwatqthlxgrxm6uibl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/32</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44698</id>
    <revision>
      <id>233768</id>
      <parentid>118427</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="fdh5zfzjh575t42gfrt21ns58h40er8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|(ਫੇਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਜਨਬੀ ਕ੍ਰਾਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੌਂਕਾ ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਯੇਹ ਚਾਲ ਤੋ ਉਲਟੀ ਪੜ ਗਈ... ਅੱਛੇ ਭਲੇ ਬੰਟੇ ਬੰਟਾਏ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਕੋ ਏਕ ਕਰ ਦਿਆ।|5em}}

{{float left|ਜੇਮਜ਼:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਰ...। ਸਾਂਡਰਸ਼ ਕੇਸ ਕੀ ਫਾਈਲ...!|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਫਾਈਲ ਫੋਲਦੇ ਹੋਏ) ਹੂੰ..., ਕੁਝ ਆਗੇ ਬੜਾ-।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜੀ- ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਹਰ ਗੋਰੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਦੇ ਬੈੱਡਰੂਮ 'ਚ ਜਾ ਵੜੀ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੌਂਕਦਾ) ਕਹਾਂ...?|5em}}

{{float left|ਜੇਮਜ਼:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੌਰੀ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ... ਬਟ ਅਭੀ-।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਆਪ ਲੋਗ ...? ਸੌ ਸੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਫ਼ੀਸਰ ..., ਸਰ ਖਪਾ ਰਹੇ ਹੈ- ਔਰ ਰਿਜ਼ਲਟ।|5em}}

{{float left|ਐਮਰਸਨ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਰੀ ਗੜਬੜ ਕਮਿਉਨਿਸ ਕੀ ਹੈ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ-।|5em}}

{{float left|ਡੇਵਿਡ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਸੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਔਰ ਵੰਡ ਭੀ...!|5em}}

{{float left|ਜੇਮਜ਼:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਿੰਡੋਸਟਾਨ ਕੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਪਾਇਰ ਸੇ ਤੌੜੇ ਬਿਨਾਂ ਚੈਨ ਕੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਤੇ...!|5em}}

{{float left|ਗੀਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਣਾਈ ਜਾਓ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ (ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਰੂਸ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਹੋ ਚੱਲੇ ..., ਪਰ ਲੰਦਨ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕੰਬ ਰਿਹਾ...। (ਕ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ) ਜੜਾਂ ’ਤੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨੇ...। ਗੌਰ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਕੌਣ?|5em}}

{{float left|ਐਮਰਸਨ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਮਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਮੇਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੈ..., ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਓਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਬੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਜ਼ੇਮਜ਼:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਾਂਗਰਸ ਅਭੀ ਭੀ ਸਮਝੌਤੇ ਕੇ ਮੂਡ ਮੇਂ ਹੈ...।|5em}}

{{float left|ਡੇਵਿਡ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮਿ. ਗਾਂਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਤਲੋਂ ਕੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ।|5em}}

{{float left|ਐਮਰਸਨ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਾਂਗਰਸ ਮੇਂ ਭੀ ਕੁਝ ਲੋਗੋਂ ਕੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਉਨ ਕੇ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿਖਤਾ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)}}&lt;noinclude&gt;{{center|32:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fdh5zfzjh575t42gfrt21ns58h40er8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44699</id>
    <revision>
      <id>233769</id>
      <parentid>118452</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="8rgx0wakyzqq7wndj6ufksvjaso6wsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮਹਾਤਮਾ..., ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ... ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ-ਕਿਆ ਹੈ-ਆਰਮੀ, ਕ੍ਰਸ਼ ਦੈਮ..., ਖਤਮ ਕਰ ਦੋ..., ਹਰ ਹਾਲ ਮੇਂ। ਯੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਅ ਐਂਡ ਆਰਡਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। (ਅਜਨਬੀ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ।)|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਆਈ ਵਾਰਨ ਯੂ ਮਿ. ਕ੍ਰਾਊਨ। (ਕ੍ਰਾਸ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਯੇ ਹਮਾਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਕਾ ਮੂਵਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਹੋਨਾ ਚਾਹੀਏ-। (ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਮਹਾਤਮਾ..., ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ...। ਅੰਡਰਸਟੈਂਡ ...।|5em}} 

{{float left|ਸਾਰੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੈਸ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ...। (ਅਟੈਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।)|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉੱਚੀ ਸੁਰ 'ਚ) ਕਮਾਲ ਮਿ. ਚਾਣਕਯ ..। ਤੁਸੀਂ ਕਮਾਲ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤੀਵਾਨ ਹੋ- (ਵਿਅੰਗ) ਗ੍ਰੇਟ ਡਿਪਲੋਮੇਟ। (ਮੁੜ ਕੇ ਫੇਰ ਕ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਇ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਆਪਣੇ ਹੀ ਖਿਆਲਾਂ 'ਚ ਕ੍ਰਾਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ਟਅਪ...। (ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਬਿਲਕੁਲ ਭੁਚੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਫੇਰ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ) ਥੈਂਕਯੂ...। (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਊਟ}}

{{left margin|8em|(ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਜ਼ਨਬੀ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਦੋ ਆਦਮੀ ਬੈਠੇ ਹਨ।}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ...?|5em}} 

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਕੋਰੀ ਦੀ ਡਕੈਤੀ.... ਨਿਕਲਿਆ ਕੀ... ?|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ...?|5em}}

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਆਜ਼ਾਦੀ... ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ...?|5em}} 

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ... ਜੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ... ?|5em}}

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਭ ਫਾਲਤੂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ... । ਡਰ ਗਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ ... ?|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|33 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rgx0wakyzqq7wndj6ufksvjaso6wsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44700</id>
    <revision>
      <id>233770</id>
      <parentid>118455</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="eaeh14k3jm1eci7bxv8izurlshr0ol9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ... ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਕਤਲਾਂ ਨਾਲ...।|5em}} 

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੀਰੋਇਜ਼ਮ ਏ ...। ਨਿਰੀ ਅਰਾਜਕਤਾ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਇਹ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਧਨ ਨੇ... ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ...।|5em}} 

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ... ? ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ...।|5em}} 

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਜੋਸ਼ ਨਾਲ) ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਨੇ...?|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਜੋਸ਼ ਭਰਨਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਏ-।|5em}} 

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਹੁਤ ਜੋਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਅਸੀਂ-ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ-।|5em}} 

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਹੜ੍ਹ-, ਦੇਖਦੇ ਈ ਦੇਖਦੇ ਲਹਿ ਗਿਆ । ਨਿਰੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਸਦੇ ਇਨਕਲਾਬ। ਲੋਕ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ ਨਾਲ। (ਚੁੱਪੀ)|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਥਿਆਰ ਚਾਹੀਦੈ -- ਤੈਨੂੰ। ਗੋਲੀ ਸਿੱਕਾ- ।|5em}}

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ...। ਠੀਕ ਐ-।|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਸਭ ਦੇਖ ਲਿਆ ਇਹ।|5em}}

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸਭ ਕਰ ਕਰਾ ਕੇ... ਕਦੋਂ ਦਾ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਅਜਨਬੀ ਵੱਲ ਆਉਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਲਕੜੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਸਭ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦਾ ਦੌਰ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ। ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ..., ਸਵਾਲ..., ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੰਗ...ਬਿੱਛੂਆਂ ਵਰਗੇ... ਵੱਜਦੇ, ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਮਾਗਮ 'ਚ ਜਾ ਵੜਿਆ। (ਦੁਖੀ) ਪਰ ਉਹ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਈ ਉਲਝੇ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਦੌੜਿਆ... ਪਰ ਜਾਂਦਾ ਕਿੱਥੇ, ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਸਵਾਲ ਹੀ ਸਵਾਲ। ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਫ਼ਰਾ-ਤਫਰੀ ਸੀ..., ਜਿਸ ਲਈ ਘਰ ਘਾਟ ਛੱਡੇ ..., ਕੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਹੀ ਨੇ? ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਠੀਕ... ਪਰ ਰਾਹ...!|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਲਾਵਾ ਮੱਥੇ 'ਚ ਘੁੱਟੀ ਮੈਂ ਆਗਰੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ... । ਸਬ ਉੱਥੇ ਈ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਸੀ।}}&lt;noinclude&gt;{{center|34 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eaeh14k3jm1eci7bxv8izurlshr0ol9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/35</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44701</id>
    <revision>
      <id>233771</id>
      <parentid>118459</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3445" sha1="r8dtx120q3rvqkcqsqo9xnli1nq3e0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਟੰਗਦਾ ਹੈ ਦੋਹੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਇਕ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਬੇ ਪੈਰੀਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਚੀਖਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਨਕਲਾਬ ...। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਪਲਟ ਕੇ ਪਿਸਤੌਲ ਤਾਣਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹੱਥ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ!) ਜਿੰਦਾਬਾਦ।|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਹ ਤੇਰੀ... ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ... (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਗੁਥਮਗੁਥਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਆ ਜਾ ਫੇਰ... ਆਜਾ... ਐ ਹੀ ਸਹੀ... ਚਲ ... (ਦੋਹੇਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਦੂਹਰਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ-)|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਛੱਡ ਦੇ ਯਾਰ... ਲਗ ਜਾਉ ਐਵੇਂ (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਝਾੜਦੇ ਹੋਏ ਉਠਦੇ ਹਨ।)-: ਤੂੰ ਤੇ ਤਰਾਹ ਈ ਕੱਢ ਤਾ ਸੀ ਮੇਰਾ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਲੈ ਆ ਗਿਆ ਫੇਰ... ਫੇਰ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੌਣ ਮਹਾਪੰਡਿਤ... ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਆਜ਼ਾਦ...। (ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਗੱਲ...ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਐ...?|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ ..., ਐਵੇਂ ...। (ਭਗਤ ਤਸਵੀਰ ਖੋਹ ਲੈਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੁੜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ..., ਉਹ ਵੀ ਬਿਕਨੀ 'ਚ-।|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਾਣ ਦੇ ਯਾਰ..., ਐਵੇਂ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਆ ਗਏ ... ਤੂੰ ਸਿਰ ਪੜਵਾਏਂਗਾ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਇਹ ਹਾਲ ਕੀਹਨੇ ਕੀਤਾ ਇਹਦਾ...? ਟੁੱਕੜੇ-ਟੁੱਕੜੇ ਕਰ ਛੱਡੀ।|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੋਰ ਕੀਹਨੇ...|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਆਪਣੇ- ਪਡਿੰਤ ਜੀ... ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਆਰਮੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ਼ ਆਜ਼ਾਦ... ਹੈਂਅ... (ਖਿੜ ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ) ਬਸ ਇੰਨੇ 'ਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|35 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8dtx120q3rvqkcqsqo9xnli1nq3e0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44702</id>
    <revision>
      <id>233772</id>
      <parentid>118464</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4157" sha1="hrf7ol9q0thdkwq3znougc48pjivuqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿੱਥੋਂ ਛੱਡ ਤਾਂ ...। ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕੀ ਅਵਾ ਤਵਾ-ਬੋਲੀ ਗਿਆ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ। 'ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਉ।' ਤਾਜਮਹਲ ਤੱਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਯਾਰ... - ( ਫਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ
ਕਿੱਥੋਂ ਇੰਨਾ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਉਸ ਬੰਦੇ 'ਚ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ) ਚਲ ਛੱਡ... ਐਂਵੇਂ ਬੋਝ ਪਾਇਆ-। |5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੂੰ ਦਸ... ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਟੈਂਸ਼ਨ..., ਬਹਿਸਾਂ, ਸਟਡੀ ਸਰਕਲ...,ਡਸਿਪਲਿਨ-। ਬੰਦਾ ਬੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ...। ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਲਾ ਲਈ... ਗੁਨਾਹ ਕਰਤਾ ਕੋਈ। (ਉਲਾਂਭੇ ਦੀ ਸੁਰ 'ਚ) ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਣ ਤੁਰੇ ..., ਜੇ ਪਿਆਰ ਦੀ... ਸੁਹਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਲਓ... ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਭੁਲੇਖੇ..., ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੋ ਜਾਉ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕਾਵਿਕ ਮੂਡ 'ਚ) ਇਹ ਤੇ ਬੜਾ ਈ ਪਿਆਰਾ ਜਜ਼ਬਾ ਏ ਰਾਜ...,ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ... ਰਸ ਘੋਲ ਦਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਟੁਟੇ ਹੁੰਦੇ ਓ ਤੁਸੀਂ..., ਕੁੱਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ..., ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਖ਼ਤ... ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੰਦਾ, ਦੋ ਬੋਲ..., ਪਿਆਰ ਦੇ... ਪਾਗ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ। (ਆਜ਼ਾਦ ਉਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।)|5em}} 

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਤੇ ਉਦਾਸ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਭਗਤ, ਖੁਰਦਰੀ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਚੁਣੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਥੋਪੀ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ 'ਤੇ।|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਬੁੜਬੁੜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈ ਲਿਆ ਪੰਘਾ-। (ਉੱਚੀ) ਪੰਡਿਤ ਜੀ-।|5em}} 

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਮੈਂ। ਪਰ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਭਟਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ...। ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ-। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਤਸਵੀਰ ਫਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇਂ ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਜੱਫੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।)|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ ਕੀ? ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ, ਜਾ ਕਿੱਧਰ ਰਹੇ ਆਂ। ਕਰ ਕੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ। (ਦੋਹੇਂ ਸਾਵਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਇਹ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੋਈ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਸ ਲਈ? ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਤੇ ਫੇਰ ਖਤਮ ਕਹਾਣੀ (ਚੁੱਪੀ) ਸਾਡੇ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|36:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hrf7ol9q0thdkwq3znougc48pjivuqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44703</id>
    <revision>
      <id>233773</id>
      <parentid>118467</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="eepeip67ay60u3t8ejeb5gt2phcgpg4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਆਪਣੇ ਈ ਸਾਨੂੰ ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਦੱਸਦੇ। ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਓ ਤੁਸੀਂ-।}}

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੈ, ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਰੀਏ? ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਈਏ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ। ਜਾਂ ਉਡੀਕੀਏ ਕਿ ਕੀ ਸੁਟੱਣਗੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ (ਚੁੱਪੀ) ਫੜ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣੀ... (ਚੁੱਪੀ)|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਕਲੰਕ.. ਤੇ ਧੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ..., ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਈ ਖੂਨ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ...। ਦੱਸਣਾ ਪਏਗਾ... ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਾਤਿਲ ਹਾਂ ਨਾ ਹੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੱਤਵਾਦੀ...। ਸਾਡੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੇ, ਐਵੇਂ ਫੋਕੀ ਵਾਹ-ਵਾਹੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਜਾਨਾਂ ਤਲੀ 'ਤੇ ਧਰੀ ਵਿਰਦੇ-।|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕੀ ਹੈ ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ?|5em}} 

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ-।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦਾ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦਿਮਾਗ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇਰਾ...। ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਪੈੜ ਸੁੰਘਦੀ ਫਿਰਦੀ ਏ ਤੇਰੀ। ਜਿੱਦਣ ਹੱਥੇ ਚੜ ਗਿਆ... (ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡਦਾ)|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ..., ਕੁਝ ਸੁਫ਼ਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ...। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੀ ਕੁਝ ਇੱਦਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਵੱਲ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੋਕ ਵੀ ਬੋਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। (ਜੋਸ਼ ਨਾਲ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ... ਹਰ ਹਾਲ 'ਚ ਸੁਣਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਬੋਲਾਂਗੇ ਅਸੀਂ...। ਪਰ ਕਦੋਂ ... ਕਿੱਥੇ... ਤੇ ਕਿਵੇਂ ...। ਫੈਸਲਾ ਬਸ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉੱਥੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ’ਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਾਂਗੇ।|5em}} 

{{float left|ਦੋਹੇਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੈਰਾਨ) ਬੰਬ-! (ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ!)..ਅਸੈਂਬਲੀ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|37:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eepeip67ay60u3t8ejeb5gt2phcgpg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44705</id>
    <revision>
      <id>233775</id>
      <parentid>118579</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="gvbzekztw0de9uomu34m8sp0teotmn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|﻿ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੀ ਪਿਆਰ ਸੀ।

{{left margin|8em|(ਸੈਂਟ ਤੋਂ ਫੋਟੋ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਫੋਟੋ ਅਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ 'ਤੋਂ ਖਿਚਾਈ ਸੀ..., ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ। (ਚੁੱਪੀ)}}

{{left margin|8em|(ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਰਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}

ਸਭ ਤਿਆਰੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਥੋੜੇ ਈ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਅਣਹੋਣੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਡਰ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੈਂਬਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਰਚਾ..., ਮੈਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਲਿਖਿਆ, ਕਈ ਵਾਰ..., ਸੋਧ ਸੋਧ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜਿਆ। ਸਾਰਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਉਸੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ, ਬੰਬ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਬਹਾਨਾ ਬਣ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਲਿਖਦਾ..., ਕੁਝ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੀ, ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਚਿਹਰਾ..., ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅੱਖਾਂ ਮੁਹਰੇ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉਨੀ ਈ ਉਹ ਜ਼ਿਦ ਕਰਦਾ। ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਸੂਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਰੋਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਆਖਰੀ ਰਾਤ ਸੀ ਉਹ, ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਦੇ ਉਸ ਬੋਝ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ..., ਕੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਆਪਣਾ... 

ਪਿਆਰ ਕੋਈ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾ ਨਹੀਂ..., ਫੇਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਬਸ ਤਰਲਾ ਸੀ ਉਸ ਅੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ..., ਜੋ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ, ਥੋੜਾ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਵੇ ... ਥੋੜੀ ਹਮਦਰਦੀ...। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣੀ..., ਬੇਰਹਿਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਬਹੁਤ ਬੁਲੰਦੀ 'ਤੇ ਸੀ ਉਹ, ਇੰਨੀ ਉੱਚਾਈ... ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ

}}&lt;noinclude&gt;{{center|40 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvbzekztw0de9uomu34m8sp0teotmn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44706</id>
    <revision>
      <id>233776</id>
      <parentid>118585</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3844" sha1="lr9bf7xni2cyj5qspvhaa02t1r3r6rz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗ਼ਲਤ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਹਲਕਾ ਸੀ ਮੈਂ ਇਕਦਮ ਹੌਲਾ-। 

ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਚਾ ਲਿਖਿਆ... ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਬਾਰ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਤਹਿ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜੇਬ 'ਚ (ਮਚਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਅਸੈਂਬਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਖਾਕੀ ਨਿੱਕਰਾਂ-ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਪਾਈ ਗੈਲਰੀ 'ਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੈਂ ਤੇ ਦੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੀ{{bar|2}}ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਪਵੇ। ਗੈਲਰੀ ਖਚਾਖਚ ਭਰੀ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੰਬ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡੈਨਰਨੇਟਰ..., ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਰਚਾ, ਮੈਂ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਘੁੱਟਿਆ ਸੀ..., ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਸੀਂ-। ਅਚਾਨਕ ਧਮਾਕਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਦਾਗ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ., ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਭਾਵਕੜਾ ਸਭ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ-।

ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਂਦਾ... ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਚੀਕ... ਅਖੀਰੀ ਹਿਚਕੀ ਨੂੰ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਘੀ 'ਚ ਘੁੱਟਣ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਮੋਤੀ ਲਾਲ ...., ਜਿੰਨਾਹ ਸਭ ..., ਲੱਖ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ... ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ... ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ..., ਉਸ ਸੰਸਥਾ 'ਚ ਜੋ ਪੈਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸਾਡੀ ਲਾਚਾਰੀ... ਸਾਡੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਂਦੀ। (ਇੱਕ ਟੱਕ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) 

ਮਿ. ਸਾਈਮਨ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਪਰ ਨਿੱਜੀ ਬਦਲੇ ਤੇ ਖੂਨ ਖਰਾਬੇ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਫਲਸਫ਼ੇ 'ਚ ਨਹੀਂ। ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਔਖਾ, ਪਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ- ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਨਰ। 

ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ 'ਚ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਐਣ ਦਹਾਨੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ&lt;noinclude&gt;{{center|41 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lr9bf7xni2cyj5qspvhaa02t1r3r6rz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44707</id>
    <revision>
      <id>233774</id>
      <parentid>118552</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="kkpjit7kfw4izv9hpeqju3y9f3jw9rn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਝੋਕ ਕੇ..., ਖ਼ੁਦ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਰਿਹਾਂ।|5em}}
 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੁਖਦੇਵ..., ਇਹ ਤੂੰ...। |5em}}


{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਮੋਹ ਨੇ ਨਿਕੰਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੈਨੂੰ..., ਨਕਾਰਾ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਸ..., ਬਸ ਸੁਖਦੇਵ ... ਬਸ.|5em}}
 
{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਕੜ ਲਿਆ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ। ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ। ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਐਯਾਸ਼ੀ ਏ ਬਸ। (ਚੁੱਪੀ) ਸੱਚ ਦਸ ਇਹ ਖਿਆਲ ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਆਇਆ ਕਦੋਂ ਸੀ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਪੜੇ ਸੀ।.., ਬੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਣਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ, (ਤੈਸ਼ 'ਚ) ਪਰ ਉਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਨਸਨੀ ਸੀ ਇੱਕ, ਆਪਣੇ ਖੂਨ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਇਆ।|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਹੁਣ ਜਦ ਅਮਲ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਇਆ, ਜ਼ਿਦੰਗੀ ਦੇਣ ਦਾ..., ਤਾਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ 'ਚ ਪਾਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ..., ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਤੇ ਤੂੰ ਇਕ ਔਰਤ ਲਈ-।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਬੇਜ਼ਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾਂ- ਸੁਖਦੇਵ । ਕੋਈ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਏ ਤੈਨੂੰ-।|5em}}
 
{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਅਣਸੁਣੀ ਕਰਕੇ) ਤੂੰ ਜਾਣਦਾਂ, ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਏ ...,ਸਿਰਫ਼ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਇਸਨੂੰ। (ਚੁੱਪੀ) ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ..., ਅੱਗੇ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਿਆਰ ਸੀ..., ਅੰਤਮ ਯਾਤਰਾ ਲਈ, ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ, ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਮੈਂ। ਦੂਜੀ ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਮੇਰਾ ਨਾਂ, ਮੇਰੀ ਭੇਂਟ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਮੈਂ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼। ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਆਇਆ। ਅਸੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇਖਣ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਇਹ, ਉਹ ਥਾਂ ਚੁਣਨੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੀਏ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਜ਼ਖਮੀ ਨਾ ਹੋਏ। ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|39 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kkpjit7kfw4izv9hpeqju3y9f3jw9rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44708</id>
    <revision>
      <id>233777</id>
      <parentid>118590</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="gw9wtje8gl2d82filyze214oltlkq2j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਣਾ ... ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਗਲ ਸੀ। ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ... ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ... ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੋਲੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।

{{left margin|8em|(ਬਾਂਹ ਘੁਮਾਂ ਕੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧੂੰਆਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਖਾਂ ਤੇ ਭਜਦੜ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਬੰਬ ਫੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਧੂੰਏ ਵਿਚ ਗੁੰਜਦੇ ਹਨ- ਧੂੰਆਂ ਛਟਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਡਰਦੇ-ਡਰਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਹਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਛਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਆਉਦੀ ਹੈ।}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ- (ਹੱਥ ਖੜੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਅਸੀਂ ਡਰਾਉਣ ਨਹੀਂ, ਜਗਾਉਣ ਆਏ ਹਾਂ। (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਦੇਖ ਕੇ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰੋ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਡਰਦੇ ਡਰਦੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘੇਰ ਕੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੱਤ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਰੁਕ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਬ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ। (ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਫੇਰ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਮੈਂਬਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਪਏ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਥੱਲੇ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ|5em}}

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅੰਧਾਧੁੰਦ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ।|5em}} 

{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਕਿਹੜੇ ਰੁਖ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਭਿਖਿਆ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਝਗੜ ਰਹੇ....|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|42 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gw9wtje8gl2d82filyze214oltlkq2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44710</id>
    <revision>
      <id>233778</id>
      <parentid>118595</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="mwchpb5paf95tusd6n6pt4vleoar3w3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਵਾਇਸਰਾਏ ਨਾਰਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੋਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੱਕੋ-ਤੱਕੀ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਯਕੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਫੇਰ ਇਕਦਮ ਵੱਡੀ ਸਲੀਬ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਡਿਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੜਬੜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਲੀਬ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧਰਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਤ੍ਰਭਕਦਾ ਹੈ) ਕੌਣ ... ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੂੰਮ...? (ਡਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟਦਾ ਹੈ।) ਯਹਾਂ ਕੈਸੇ ਪਹੁੰਚਾ... ਕਿਧਰ ਗੇ...? |5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੈ) ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ... ਹਾਂ... ਸੁਣ...।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਘਬਰਾਹਟ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ) ਟੁਮ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ... ਕੌਣ ਹੂੰ ਮੈਂ- ।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਭਰੀ ਮੁਸਕਰਾਟ) ਹਾਕਮ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਲਾ ਖੋਫ..., ਚੇਹਰੇ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ..., ਸਾਫ਼ ਏ ਕਿ ਤੂੰ ਹਾਕਮ ਏ ...! (ਵਾਇਸਰਾਏ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ) ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਦਾ ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਭੜਕ ਜਾਂਦਾ, ਕੁੱਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ..., ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਦਾ...। ਬਚ ਇਸ ਤੋਂ ... ਬਚ ...।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ ਡਰ..., ਕੈਸਾ ਡਰ... । ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਸਭ ਹੈ..., ਹਥਿਆਰ... ਫੌਜ..., ਹਕੂਮਤ ਸਭ ...। ਮੁਝੇ ਡਰਨੇ ਕੀ ਕਿਆ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ...। (ਕ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕ੍ਰਾਸ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ...। ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਹੈ... ਬੰਬ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਫੌਜਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਇਹਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ... (ਵਾਇਸਰਾਏ ਸੁੰਗੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਦੇ ਦੇ ਮੈਨੂੰ...। (ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਕੜੋ ਇਸੇ ..., ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲੋ...। ਕੋਈ ਹੈ ...।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|44 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwchpb5paf95tusd6n6pt4vleoar3w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44711</id>
    <revision>
      <id>233779</id>
      <parentid>118599</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4377" sha1="tcr0z4ab1g1fjbsnu83ykanf8ei2muh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ। ... ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ... ਏਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨਾ ਸ਼ਹੀਦ-। ਬੱਚ ਕੇ ਰਹੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ...। ਡਰ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਸਾਥ ਹੈ... ਕਾਬੂ ਰੱਖ, ਐਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਣਾ ਪਵੇ... ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇਂ, ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਇਸ ਡਰ ’ਤੇ...। (ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਰੋਕੋ ਉਸੇ ..., ਪਕੜੋ ..., ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰੋ। (ਆਫ਼ੀਸਰ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਫੇਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਕਿਆ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ...। ਉਸ ਤਰਫ਼ ਜਾਓ...। (ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਸ ਏਧਰ ਉਧਰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।) ਚੱਪਾ ਚੱਪਾ ਛਾਣ ਡਾਲੋ ...। (ਸਿਪਾਹੀ ਤੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤਕਦੇ ਹਨ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਰੁਕਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰੋ ਉਨ੍ਹੇ-! (ਆਫ਼ੀਸਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵੋਹ ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹੈਂ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ-। ਯਹਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।|5em}}  

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੋਈ ਨਹੀਂ!(ਸਿਰ ਫ਼ਰੋਲਦੇ ਹੋਏ) ਅਭੀ ਅਭੀ ਤੋਂ ਯਹੀਂ ਥੇ..., (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਬਿਲਕੁਲ ਆਜ਼ਾਦ-। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਇੰਝ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਿਪਾਹੀ ਘਬਰਾ ਦੇ ਅਫਸਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਚੁਪਚਾਪ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਆਉਦੀ ਹੈ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਘੁੱਟ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਗਿਲਾਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ) ਐਨੀ ਪ੍ਰਾਬਲਮ... ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ..., ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ-।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖਿੱਝਿਆ) ਐਨੀ ਰੀਜ਼ਨ ਟੂ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਹਿਅਰ, ਜਸ਼ਨ ਕੀ ਕੋਈ ਵਜ਼ਾ...? ਲਾਅ ਆਰਡਰ ... ਸਕਿਓਰਟੀ... ਪਾਲਟਿਕਸ..., ਇੰਗਲੈਂਡ ਕੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਕਾ ਚੁਣਾਵ ਸਿਰ ਪੇ ਹੈ, ਅਬ ਹਾਰੇਂਗੇ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾਂ ਸੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ..। ਪਰ... ਹਰ ਬਾਤ ਕਾ ਜਵਾਬ ਚਾਹੀਏ ..., ਹੈਂ...? ਦੇਨਾ ਤੋ ਹਮੇਂ ਪੜੜਾ... , ਕੈਸੇ, ਇਜ ਦੇਅਰ ਐਨੀ ਵੇਅ ਟੁ ਐਗਜ਼ਿਟ...! (ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ) ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ...? (ਉਸ ਦੀ ਸੁਰ ਤਰਲੇ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਜੇਬ ਚੋਂ ਇਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|45 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcr0z4ab1g1fjbsnu83ykanf8ei2muh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44712</id>
    <revision>
      <id>233780</id>
      <parentid>118602</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3391" sha1="k0zcvc8wxph0r8wt2hm2vsvhf6hlsm3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੱਢਦਾ ਹੈ।) ਇੱਟ ਵਾਜ਼ ਵੈਰੀ ਸਿੰਬੋਲਿਕ... ਖਾਸ ਮੈਸੇਜ ਹੈ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਮੇਂ...।

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਪੈਂਫਲੇਟ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ) ਇਸ ਮੇਂ ਭੀ ਯਹੀ ਲਿਖਾ ਸਰ-। ਯੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਮੇਂ ਫੇਂਕਾ ਥਾ ਉਨਹੋਂ ਨੇ- (ਵਾਇਸਰਾਏ ਚੁਪਚਾਪ ਪੈਂਫਲੇਟ ਫੜਦਾ ਹੈ।) ਦਿਸ ਮੈਨ ਇਜ਼ ਵੈਰੀ ਡੇਂਜਰਸ ਸਰ-। ਔਰ ਭੀ ਧਮਾਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੈਂ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ..., ਬਟ ਆਈ ਡੋਂਟ ਥਿੰਕ ਸੋ... । ਵੋਹ ਯੇ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾ ਯਹਾਂ ਕੋਈ ਕਨੂੰਨੀ-ਲੀਗਲ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਨੋਅ ਲੀਗਲ ਬੇਸ--। ਡੇਂਜਰਸ ਆਈਡੀਆ..., ਅਟੈਕ ਆਨ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬੇਸ ਆਫ਼ ਇੰਪਾਇਰ... ਏਕ ਬਾਰ ਯੇ ਬਾਤ ਲੋਗੋ ਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਘੁਸ ਗਈ ਕਿ ਯੇ ਅਸੈਂਬਲੀ... ਸੰਸਦ... ਸਭ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ... ਤੋਂ ਕੋਈ ਇੰਪਾਇਰ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਤਾ।|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਆਦਮੀ ਹੈ ਸਰ। ਹਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਦੇ ਪੀਛੇ ਇਸੀ ਕਾ ਹਾਥ ਹੈ-।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ ਪਰ ਪੂਰੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ...ਬੋਥ ਆਰ ਸੇਮ..., ਗਾਂਧੀ ਭੀ ਤੋਂ ਯਹੀ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ? ਨੋਅ ਲੀਗਲ... ਔਰ ਮਾਲ ਬੇਸ ਆਫ਼ ਆਵਰ ਇੰਪਾਇਰ। ਹਮਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾ ਕੋਈ ਨੈਤਿਕ ਆਧਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਯਹਾਂ। ਔਰ ਵਹਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮੇਂ ਭੀ ਕੁਝ ਮੂਰਖ ਹੈਂ ਇਸੇ ਮਾਰਨੇ ਵਾਲੇ। (ਚੁੱਪੀ)|5em}}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੈਸ ਸਰ... ਬਟ...|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਗੱਲ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ) ਲੇਕਿਨ ਉਨੋ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਿਉਂ ਕੀਆ-ਜਬ ਕੇ ਵੋਹ ਭਾਗ ਸਕਦੇ ਥੇ।|5em}}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਆਈ ਕਾਂਟ ਗੈੱਸ ਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਲ ਸੇ ਭਾਗ ਜਾਏਂ-। ਯੇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਤਰ ਲੋਕ ਹੈਂ-। (ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਦੋਹੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਪਾਹੀ ਆਫ਼ੀਸਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਐਨੀ ਥਿੰਗ... ਯੂ ਵਾਂਟ ਸਰ ...?|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖਿਝ ਕੇ, ਸਿਪਾਹੀ ਵੱਲ) ਨੋ, ਬੈਂਕ ਯੂ- (ਸਿਪਾਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਇਸਰਾਏ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|46 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0zcvc8wxph0r8wt2hm2vsvhf6hlsm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44713</id>
    <revision>
      <id>233781</id>
      <parentid>118604</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3500" sha1="avqxctgr4cxq9xrw4db1derk560ifp7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਯਕੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ।) ਹਮ ਕੋਈ ਰਿਸਕ ਅਫੋਰਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤੇ- । ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੇਲ ਮੇਂ ਹੀ ਚਲੇਗਾ, ਸੰਮਨ ਵਹੀਂ ਭੇਜੋ, ਕੋਈ ਕੋਤਾਹੀ ਨਹੀਂ। (ਆਫ਼ੀਸਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਝਿਜਕਦਾ ਜਿਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ) ਸਮਥਿੰਗ ਸਪੈਸ਼ਲ...?}}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੈਸ ਸਰ...!|5em}}
 
{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ-) ਹਾਂ, ਅਬ ਬਤਾਓ-:|5em}}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਰ ਯੇ ਵੋਹ ਪੋਸਟਰ... ਜੋ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇ ਕਤਲ ਕੇ ਬਾਦ-ਲਗਾਏ ਗਏ, ਔਰ ਯੇ ਵੋ ਪੈਂਫਲੇਟ- ਜੋ ਅਸੈਂਬਲੀ ਮੇਂ ਫੇਂਕਾ ਗਿਆ। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਦੋਨੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਏਕ ਸੇ ਹੈ, ਯੇ ... ਆਖਿਰ ਮੇਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੇਮ-।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਰਿਅਲੀ- ?|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੇ ਦੇਖੇਂ ਸਰ... 'ਹਮ ਆਦਮੀ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਕਦਰ ਕਰਤੇ ਹੈ।&quot; ਯਹੀ ਦੂਸਰੇ ਮੇਂ ..., &quot;ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਸੇ ਮਾਨਤੇ ਹੈ ਕਿ ਲਹੂ ਬਹਾ..., ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ..., ਲੇਕਿਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਥਾਂ..., ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ- ।&quot; ਸ਼ਬਦ ਤੱਕ ਵਹੀਂ ਹੈ। ਕਾਗਜ਼ ਕਾ ਰੰਗ ਤਕ ਸੇਮ-। ਦੋਨੋਂ ਕਾ ਅੰਤ ਭੀ ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਸੇ ਹੈ... ਔਰ ਯੇ ਦੇਖੀਏ-।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼-। ਦੋਨੋਂ ਏਕ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਏ। ਯੇ ਕਮਾਂਡਰ ਬਲਰਾਜ... (ਸੋਚਣ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਯੇਹ ਇਕ ਹੀ ਆਦਮੀ ਹੈ ਸਰ। ਖੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਕੀ ਰੀਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਯੇ ਦੋਨੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹੈਂ। (ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਵੋਹ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇ ਕਾਤਲੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਏਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੂ ਮੀਨ ਏ ਬਿਗ ਫਿਸ਼ ...। ਇਜ਼ ਇਟ|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੈਸ ਸਰ। ਹਮਨੇ ਉਸ ਕੀ ਪੂਰੀ ਫੈਮਲੀ ਸ਼ੀਟ ਤਿਆਰ ਕੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਦ੍ਰੋਹੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗਰਸ ਕਾ ਵਰਕਰ ਹੈ,|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|47 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avqxctgr4cxq9xrw4db1derk560ifp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44714</id>
    <revision>
      <id>233782</id>
      <parentid>118606</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3315" sha1="6hh6c1hbhayh7abih1ju4hmni7vutul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਸਜਾ ਕਾਟ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਏਕ ਅੰਕਲ ਕੀ ਮੌਤ ਜੇਲ ਮੇਂ ਹੂਈ-ਦੂਸਰਾ ਅਭੀ ਤਕ ਲਾਪਤਾ ਹੈ- ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿਆ ਗਿਆ ਥਾ ਉਸੇ।}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੋ ਕਿਆ ਐਕਸ਼ਨ ਹੁਆ ਅਬ ਤੱਕ-।|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਰ ਪੁਲੀਸ ਕੀ ਏਕ ਖਾਸ ਟੀਮ ਕੋ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੁਝ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੀ ਕਵਿਕ...। ਹਮੇਂ ਰਿਜ਼ਲਟਸ ਚਾਹੀਏ। (ਸਲੂਟ ਮਾਰ ਕੇ ਆਫ਼ੀਸਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੀਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ ਭੜਕਦਾ ਹੈ। ) ਹੁ ਜ਼ ਦੇਅਰ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੂਸਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਖੜਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਚੁਕੰਨਾ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਗਿਲਾਸ ਹੱਥ ਵਿਚ ਘੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਸ ਵੱਲ ਡਰਦਾ-ਡਰਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਤੋਂ ਫੇਡ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜਨਬੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹਲਕਾ ਹਲਕਾ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਦੇਖਿਆ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਦਾ... ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ... ਵੱਡਾ ਡਰ। ਸਭ ਜਗ ਵੈਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ... ਕੋਈ ਮਿੱਤ ਨਹੀਂ...। ਏਦਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ... ਹੈ ਡਰਿਆ ਬੰਦਾ..., ਆਪਣੇ ਈ ਡਰ ਓਹਲੇ ਲੁਕਿਆ..., ਬੜਕਾ ਮਾਰਦਾ... ਗਲ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਅੰਬਾਰ ਵੀ ਡਰ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾ ਸਕਦੇ।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਨਬੀ ਨੇ ਇਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।) ਇਹ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾਂ?|5em}}

{{left margin|8em|(ਅਜਨਬੀ ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ...!|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕੋ ਹੋ...!|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|48 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6hh6c1hbhayh7abih1ju4hmni7vutul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44715</id>
    <revision>
      <id>233783</id>
      <parentid>118608</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3924" sha1="dig2m51jitiydwgp4iaw6kfn9t50ryg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ) ਅਸੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ...। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਕਾਰ ਦਈਏ। ਇੰਨੇ ਨਾਸ਼ੁਕਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜਿੰਨ ਉਸ ਨੇ ਬੋਤਲ ਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਹੁਣ ਮੁੜ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਰਦਾ ਹੋਏ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲੁਣਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਉਸਦੇ। (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ..., ਉਦਾਸ) ਪਰ ਸਾਬਰਮਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸੰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੇਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੇ। (ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ) ਸੱਚ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ..., ਨਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਿਆਸਤ ਸਮਝ ਆਉਦੀ ਏ... ਨਾ ਨੈਤਿਕਤਾ। ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਜੋ ਏਕਾ ਹੋਇਆ... ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਹੋ ਗਿਆ..., ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਇਰਵਨ ਦੀਆਂ ਮੀਸਣੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰ ਵੀ ਪਾਟੋਧਾੜ ਮਚਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ( ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਮੈਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਤੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨੇ ..., ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਕਰ ਦਿਉਂ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਜੀਬੋ ਗਰੀਬ ਤਜ਼ਰਬੇ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੋ..., ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਣਕ ਖਾਤਰ ਕੌਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰੇ..., ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੋ ਚਿਣਗ ਉਸ ਲਾਈ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ- ਹੱਥ 'ਚ ਨੰਗੀ ਖੜਗ, ਤੇ ਨੈਣਾਂ 'ਚ ਵੰਗਾਰ ਲਈ 'ਕੋਈ ਇਕ ਸਿਰ ਹੋਰ ਵਈ ਓ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਿਹਾ- ਅਸੀਂ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ...!|5em}}

{{left margin|8em|(ਅਜਨਬੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰਦਾ ਹੈ। .. ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਖਦੇਵ ਉਸ ਦਾ ਖਤ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ) ਇਹ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਵੇ-।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੇਰਾ ਈ ਖਤ ਪੜ ਰਿਹਾ-
(ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟਦੀ ਹੋਈ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਖ਼ਤ ਪੜਦੇ ਪੜਦੇ ਲੰਮਾਂ ਹੌਂਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਝਟਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਝਟਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਗੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ:|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|49:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dig2m51jitiydwgp4iaw6kfn9t50ryg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44716</id>
    <revision>
      <id>233784</id>
      <parentid>118609</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3646" sha1="l5jx70ycna04x9j5fjwbdzm9uwmebx7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|&quot;ਸਈਓ ਨੀ ਰਲ ਦੇਵੋ ਬਧਾਈ...&quot; ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਝਟਪਟ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੋਣ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ... (ਕਾਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੀ ਗੱਲ . . ., (ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਕੀ ਹੋਇਆ? ਤੂੰ...?|5em}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਸੰਭਲਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ..., ਬਸ ਐਵੇਂ ..., ਭਗਤ ਦਾ ਖੜ ਸੀ...|5em}}

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਗਤ ਦਾ..., ਦਿਖਾ- ।|5em}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਲੁਕੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ-। ਕੱਲ੍ਹ ... ਹੋ ਸਕਦਾ, ਸਭ ਲਈ ਹੋ ਜਾਵੇ ..., ਪਰ ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ। ਇਕ ਯਾਰ ਦਾ ਯਾਰ ਲਈ (ਗਲਾ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਸਾਊਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ... ਅਣਜਾਣ... ਬੇਨਾਮ... ਹੱਥ ਲੈ ਤੁਰੇ। .. ਗੁੰਮਨਾਮ ਉਜਾੜਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ..., ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਕਿਸੇ ਹੰਝੂ ਨਾ ਕੇਰੇ ..., ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ...। ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ...।|5em}}

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ।.. ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ ...।|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ..., ਖੁਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ..., ਕਈ ਵਾਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਈ ਅਜਨਬੀ ਲੱਗਦਾ।.. ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਤਾਂ ਤੋਰਿਆ ਸੀ ਉਸਨੂੰ, .. ਤੇ ਹੁਣ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ। (ਭਾਵੁਕ ਹੋਕੇ) ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਧੱਕਾ ਕੀਤਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ...।|5em}}

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਬਸ ਇਹੋ ਏ..., ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜੀ... |5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਜਦੋਂ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਸੀ-ਕਿੰਨੇ ਸ਼ੱਕ ਉੱਠੇ ਸੀ ਮੇਰੇ ’ਤੇ।|5em}}

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ੁਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ।|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਹ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਮੈਂ ਆਪ ਸੁਣੀ ਸੀ...। ਪਰ ਮੈਂ ... ਜ਼ਮੀਰ 'ਤੇ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ- (ਰੋਣਹਾਕਾ) ਮੈਂ ਸੜਦਾ ਸੀ ਉਸ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|50 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l5jx70ycna04x9j5fjwbdzm9uwmebx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46728</id>
    <revision>
      <id>233785</id>
      <parentid>121153</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3811" sha1="rz4o2lnx2481gculrb8jf6a318rhd1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ..., ਅੱਜ ਸੱਚਮੁਚ ਈ ਈਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-ਉਹ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ... ਤੇ ਮੇਰੇ 'ਚ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ...।}} 

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ...। ...ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪੂਣੀ ਓ ਵੱਟੀ ਏ-।(ਸੁਖਦੇਵ ਸੰਭਲਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਜੈ ਗੋਪਾਲ... ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ...। ਲੁਹਾਰ ਨੂੰ ਲੈਣ ਗਿਆ ਕਿ...।|5em}} 

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕਾਗਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਕੀ ਏ ..., ਕੋਈ ਨੋਟਸ- । ( ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਫੜਾਂਦਾ)।|5em}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਓ ਹਾਂ- ਰਾਤ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਨੋਟਸ ਨੇ। (ਸੁਖਦੇਵ ਪੜਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ, ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਕਸ਼ਮੀਰੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ-।|5em}}

{{float left|ਜੈ ਗੋਪਾਲ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਛੇਤੀ ਨਿਕਲੋ ਏਥੋਂ ..., ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਿਲਡਿੰਗ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਭਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬੋਚਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਫਟਾਫਟ ਹੱਥਲਾ ਕਾਗਜ਼ ਮੂੰਹ 'ਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਅਫਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਦੇਖੋ- ਫੜੋ- ਉਹਨੂੰ ...। ਜੀਊਂਦੇ ਫੜਨੇ ਨੇ ਸਾਰੇ। (ਸੁਖਦੇਵ ਕਾਗਜ਼ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਘੜੀਸਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) ਧੌਣ 'ਤੇ ਮਾਰੋ ਇਹਦੀ...ਧੌਣ 'ਤੇ,.. ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ ਕੀ ਹੈ। (ਸਿਪਾਹੀ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਧੌਣ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ਬਾਹਰ ਉਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਖੋਲਣ ਦੀ ਨਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਫੇਰ ਗਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਸਾਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਬਤ ਕਰ ਲਓ- ਜੋ ਵੀ ਹੈ-। (ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿਪਾਹੀ ਧੱਕੇ ਦੇ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਰੋਣ ਹਾਕਾ, ਖ਼ੁਦ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ) ਬਸ- ਸਭ ਖਤਮ-ਅੱਖ ਝਪਕਦੇ ਈ..., ਇੱਕ ਇੱਕ ਤੀਲਾ ਕਰ ਕੇ ਜੋੜਿਆ... ਸਭੁ ਇਕੋ ਝਟਕੇ 'ਚ (ਰੋ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|51:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rz4o2lnx2481gculrb8jf6a318rhd1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46730</id>
    <revision>
      <id>233786</id>
      <parentid>121155</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="db8r2yktq4pka1nb4xt7i6hinybqmlc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਆਸਾਂ ਸੀ..., ਦੇਸ਼ ਲਈ..., ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ..., ਲਹਿਰ ਲਈ... ਸਭ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ 'ਚ (ਮਚਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੇ ਅਰਸਾ ਹੋ ਗਿਆ... ਇਕ ਯੁੱਗ ... (ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ) ਭਗਤ... ਸੁਣ..। ਸਦੀ ਬੀਤ ਗਈ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸ ਤੋਂ ਫੇਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਚਾਨ ’ਤੇ ਜਾ ਚੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਾਲੇ ਕੱਲ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੈ... ਜੋਸ਼ ਦਾ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ... ਹੋਸ਼ ਦਾ ਪੁੰਗਰਦਾ ਸੂਰਜ-। (ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੜਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਈ ਵਰਕਾ ਪਲਟਿਆ ਸੀ। (ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਪੜਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨੋਟਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) |5em}}

{{float left|ਆਵਾਜ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁਲਾਕਾਤ ਏ ਵਈ ਓ। (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਕਿਵੇਂ ਐਂ ਪੁੱਤਰਾ...|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪਲਟਦਾ) ਜਤਿਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ... ਪਰ ਹੜਤਾਲ ਜਾਰੀ ਏ ..., ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ..., ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਜਿਦ ਫੜ ਗਈ..., ਵਕਾਰ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣਾ ਲਿਆ...।|5em}} 

{{float left|ਕਿਸ਼ਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ) ਉਹ ਡਰ ਗਏ ਨੇ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਪਹਿਲੀ ਮਨੋ ਅਵਸਥਾ 'ਚ) ਪਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ’ਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ..., ਅਜੀਬ ਜਿਦ ਏ, ... ਫੌਲਾਦ ਦੀ...।|5em}}

{{float left|ਕਿਸ਼ਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਗੱਲ। .. ਫੈਲ ਗਈ ਏ... ਹਰ ਪਾਸੇ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਥੋੜਾ ਸੰਭਲ ਕੇ) ਕੁਲਤਾਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਰੌਸ਼ਨੀ 'ਚ ਆਉਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਕੁਲਤਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਮੈਂ ਏਧਰ ਆਂ ਵੀਰ ਜੀ... ਏਥੇ ...। ( ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|52:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>db8r2yktq4pka1nb4xt7i6hinybqmlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46732</id>
    <revision>
      <id>233787</id>
      <parentid>121158</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3515" sha1="chscez1gnaz8oiqv0rjoq9f7thatvb9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਚਿੰਬੜ ਕੇ ਜ਼ਾਰੋ-ਜ਼ਾਰ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਹੋਂਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਰਾਜਗੁਰੂ... ਕੋਈ ਹੈ ਨਹੀਂ ਉਸਦਾ..., ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ.. ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵੀ ਨਹੀਂ..., ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਦਾ...। (ਕੁਲਤਾਰ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਰੋਂਦਾ ਹੈ|5em}}।) 

{{float left|ਕਿਸ਼ਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ...(ਖੁਦ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ) ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਵੀ ਕਹਿ-। |5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਕੱਲਾ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ..., ਫੇਰ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ... ਕਾਹਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕ-ਮੁਕਾ ਜਾਏ ... ਤੁਰੰਤ।|5em}}

{{float left|ਕੁਲਤਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਸੰਭਲਦੇ ਹੋਏ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ... ਵੀਰ ਜੀ...ਕੁਝ ਨਹੀਂ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਨਾ..., ਜੇ ਮੈਂ ਬਚ ਗਿਆ... ਤਾਂ ਸਭ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।|5em}}

{{float left|ਕਿਸ਼ਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਝੁਕ ਗਈ ਏ ... ਪੜਤਾਲ ਕਮੇਟੀ ਬਣ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਰੀਪੋਰਟ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ...,|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ... (ਥੋੜੀ ਤਲਖੀ), ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਸੀਂ..., ਗਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ..., ਇਹ ਸਭ ਟਪਲੇਬਾਜੀ ਏ ..., ਸਾਨੂੰ ਲਿਖਤ ਭਰੋਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਸ਼ਨ ਕੱਪੜਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ, ਉਹ ਮਿਆਰ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ-। ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ... ਗੱਲ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਏ...।|5em}}

{{float left|ਕਿਸ਼ਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਜਿਦ ਦਾ ਅਸਰ ਮੁਕੱਦਮੇ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ। ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਤਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਨੇ, ਅਸੈਂਬਲੀ 'ਚ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਤੂਲ ਫੜ ਗਿਆ-।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਨਹੀਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਆਂ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮੁਜ਼ਰਿਮਾਂ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਓ ਸਾਡੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ-। (ਚੁੱਪੀ। ਕੁਲਤਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|53:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chscez1gnaz8oiqv0rjoq9f7thatvb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46733</id>
    <revision>
      <id>233788</id>
      <parentid>121159</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3826" sha1="i4v9xzpd01gz4ytp0pkg42gdz5vwxkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਕਿਸ਼ਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਏ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਬਹਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਏ ..., ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ, .., ਕਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈਓ ਤੁਸੀਂ ਇਹ... (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਅਸੀਂ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਦੇਵਾਂਗੇ- ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਅਦਾਲਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮੁਕਾਮ-। ਅਸੀਂ ਭੁੱਜਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਏਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ। (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੁਰਨ ਲੱਗਦਾ ਲੜਖੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਲਤਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ|5em}}।) 

{{float left|ਕੁਲਤਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ... ਵੀਰ...। (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁਸਕਰਾਉਦਾ ਹੈ।) ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਧਰ ਕੇ ।.. (ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਥਾਪੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ) ਤੇਰੇ ਜਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਨੇ, .. ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ... (ਕੁਲਤਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਸਿਪਾਹੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੁਲਤਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ) ਇਨਕਲਾਬ ਕੋਈ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ-ਨਾ ਹੀ ਬੰਬ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਜੋ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁਕਦਾ ਹੈ। (ਸਭ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।) ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੀਉਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਦਲੇਰੀ ਫਜ਼ੂਲ ਹੈ. ਛਲਾਵਾ ਹੈ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇੱਕਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਤਿਨ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਆਉਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੰਭਲਦਾ ਹੈ।) ਜਤਿਨ ਮੇਰੇ ਵੀਰ-ਆ-ਏਥੇ ਬੈਠ -ਮੇਰੇ ਕੋਲ... (ਸੁਖਦੇਵ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।) ਕੁਲਤਾਰ ਆਇਆ ਸੀ ਸੁਖਦੇਵ... ਕੁਲਤਾਰ, ਦੇਖ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਮੋਢਾ ਗਿੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ- ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋਂਦਾ ਰਿਹਾ- ਜਿਵੇਂ ਬਸ ਅਖੀਰੀ ਵਾਰ ਹੋਵੇ-। (ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਫ਼ੀਸਰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਬਰਤਨਾਂ ਚੋਂ ਗਰਮ}}&lt;noinclude&gt;{{center|54:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i4v9xzpd01gz4ytp0pkg42gdz5vwxkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46734</id>
    <revision>
      <id>233789</id>
      <parentid>121160</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="axf7v2njrv4wfg096fav5ytadalill1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਗਰਮ ਭਾਫ਼ ਉਠ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਭ ਉਪਰਾਮ ਭਾਵ 'ਚ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਤਿਨ ਘੜੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਪੀਂਦਾ ਹੈ- ਤੇ ਫੇਰ ਚੂਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਘੜੇ 'ਚ ਦੁੱਧ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਚਾਨ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਢਹਿੰਦਾ ਮੁੜ ਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਕਿਹਾ ਸੀ..., ਇਹ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਟੋਟਕੇ ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜੇਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਆਏ ..., ਇੰਝ ਅਣਆਈ ਮੌਤ ਮਰਨਾ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਦੁਖੀ) ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸਭ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।|5em}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ- ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।|5em}} 

{{float left|ਜਤਿਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ..., ਸਭ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਨੇ-ਆਸਾਂ ਲਾਈ...। ਗੋਲੀ ਖਾਣਾ..., ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਝੂਲ ਜਾਣਾ... ਬਹੁਤ ਸੋਖਾ..., ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ... ਪਲਕ ਝਪਕਦੇ ਹੀ..., ਪਰ ਮੌਤ ਜਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੂੰਹ ਖੋਹਲਦੀ ਏ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਰਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ-ਸਰਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ-।|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਝ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ ... ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਏ ...। |5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਰ ਕਦੇ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ... ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੁਦਈ ਰਿਹਾ ਏਂ। ਜੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲ-ਤਿਲ ਕਰ ਮਰਦੇ ਦੇਖਣਾ-ਸਾਨੂੰ ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਕਦਾ.., ਤੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਫੇਰ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਲੋਕ ਹਾਂ, ਹੱਡ-ਮਾਸ ਦੇ। ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ।|5em}} 

(ਪਿੱਛੋਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਉਭਰਦੇ ਹਨ।) ਕੀ ਸਬ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ...ਊਂ ਈ... (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ...... ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)

{{left margin|8em|(ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਇਸਰਾਏ ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਗਲੇ ਵਿਚਲੇ ਕ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}&lt;noinclude&gt;{{center|55 :: ਸ਼ਹਾਦਤੂ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axf7v2njrv4wfg096fav5ytadalill1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46736</id>
    <revision>
      <id>233790</id>
      <parentid>121162</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="c1pxcru3h52ls9ayo828xcfyq8qnqzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਸਿਪਾਹੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨਸ...।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ)... ਕਿਆ ਹੈ...?|5em}} 

{{float left|ਸਿਪਾਹੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜ਼ਨਾਬ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਗਏ ਨੇ...?|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖਿੱਝ ਕੇ) ਤੁਮ੍ਹੇ ਜਿਸ ਕਾਮ ਕੋ ਭੇਜਾ ਥਾ ਵੇ...?|5em}} 

{{float left|ਸਿਪਾਹੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਹ ਸਭ ਤਿਆਰ ਹੈ ਸਰਕਾਰ...।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੋ ਜਲਦੀ ਸੇ ਲੇ ਕਰ ਆਓ। ਹਮ ਖ਼ੁਦ ਚੈਕ ਕਰੇਂਗੇ। (ਸਿਪਾਹੀ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਘੂਰਨ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਅਰੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ... ਫੇਰ...!|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲ ਰਹੀ ਏ-। (ਨਾਹਰੇ) ਉਹ ਵੇਖ ਕੈਲੰਡਰ.. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੱਤ ਦੇ.., ਧੜਾਧੜ ਵਿਕ ਰਹੇ ਨੇ, ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ... ਘਰਾਂ 'ਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹੀ ਹੈ। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮਰਨ ਵਰਤ 'ਤੇ ਬੈਠੇ..., ਬੱਚੇ ..., ਬੁੜੀਆਂ ਸਭ ...। ਘਰਾਂ 'ਚ ਚੁੱਲੇ ਠੰਡੇ ਪਏ..., ਮੁਲਕ ਭਰ 'ਚ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਉਸ ਦਾ... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਨ-।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਭ ਫੇਰਦੇ ਹੋਏ) ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ..., ਕਨੂੰਨ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ... (ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਕਰੇਗਾ... ਹਰ ਹਾਲ 'ਚ...।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ) ਓਧਰ ਦੇਖ.. ਓਹ.. ਅਦਾਲਤ ਚਲ ਰਹੀ ਏ..., ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ... ਪੁਲਿਸ ਹੱਡ ਭੰਨ ਰਹੀ ਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ...। ਦੇਖ ਦੇਖ ਉਹ ਤੇ ਹਸ ਰਹੇ ਨੇ। ਕਹੀ ਅਜਬ ਅਦਾਲਤ ਏ ..., ਲੋਕ ਤਾਂ ਦੂਰ... ਮੁਜ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ। ਜੱਜ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਨਾਖਤੀ ਪ੍ਰੇਡ ਤੱਕ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ..., ਦੇਖ-ਦੇਖ... ਦੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ...। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।) ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਏ ..., ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਭੀੜ- ਮੁੜਕੋ-ਮੁੜਕੀ ਹੋਈ ਪੱਖੇ ਝੱਲ ਰਹੀ ਏ..., ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖ... ਪੱਖੇ ਨਹੀਂ... ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ -। ਤੇ ਉਹ ਆ ਰਹੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵਾਦਾ ਮੁਆਫ਼ ਗੁਆਹ... (ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੇਮ ਸ਼ੇਮ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|56:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1pxcru3h52ls9ayo828xcfyq8qnqzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46737</id>
    <revision>
      <id>233791</id>
      <parentid>121163</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3421" sha1="jzsnk5f5wl3s5iui5ixtvm47edv6cyk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ) ਦੇਖ-ਦੇਖ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਿਲੱਤਣ ਦੇਖ... ਜਿਵੇਂ ਕਬਰਾਂ ’ਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਏ-। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਰੇਂਗਾ ਫੈਸਲਾ ..., ਵੇਖ... ਮੂੰਹ ਨਾ ਫੇਰ- ।}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ;) ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ...।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਖਿਝ ਕੇ) ਅਬ ਕਿਆ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੁਰੀ ਖਬਰ ਹੈ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ... ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਨਮਕ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨੇ ਕਾ ਐਲਾਨ ਕਿਆ ਹੈ। ਕੈਦੀਓਂ ਕੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਔਰ ਉਨ ਕੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੇ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਗਰਮਾ ਦਿਆ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਔਰ ਮਹਾਤਮਾ ਉਸ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈਨਾ ਚਾਹਤਾ...। (ਕੁਝ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਫਾਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਬੌਂਦਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ... ਉਧਰ ਸੇ..., ਪੀਛੇ ਸੇ ਜਾਓ... (ਵਾਇਸਰਾਇ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਦੇਖਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)|5em}}

{{left margin|8em|(ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਹ ਲੋਕ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਨਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ..., ਰੁਕੋ... (ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ) ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕ੍ਰਾਸ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ) ਕਲਾਈਮੈਕਸ! ਆਖਰੀ ਸੀਨ...।|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ..., ਮੁਕੱਦਮਾ ਤੇ ਹਾਲੇ ਚਲ ਰਿਹਾ...।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕੱਟ ਕੇ ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ... ਨਾ ਹੀ ਆਖਰੀ ਵਾਰ। (ਚੁੱਪੀ) ਤੁਝੈ ਸਭੁ ਪਤਾ, ਫੇਰ ਮੁਝੈ ਕਿਉ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਾ... ਹੈ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ ਦਾ ਕ੍ਰਾਸ ਅੰਦਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਤੇ ਨੰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਕਤਲ ਏ-।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|57:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzsnk5f5wl3s5iui5ixtvm47edv6cyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46740</id>
    <revision>
      <id>233792</id>
      <parentid>121166</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3421" sha1="4wvq66czxul0n1tvplrwpg54zbne3ex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਲੋਗੋਂ ਕੀ ਜਾਨ ਮਾਲ... ਖਤਰੇ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਡਾਲ ਸਕਤੇ। (ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ)|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੀਖ ਕੇ) ਤੁਸੀਂ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮਰਤਾ ਆਦਮੀ ਸਭ ਕਰਤਾ-। ਹਰ ਤਰੀਕਾ... ਕੁਝ ਭੀ-।|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਏ.. ਸਰਾਸਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ...।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦਿਸ ਇਜ਼ ਏ ਸਿੰਪਲ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ- ਕੂਟਨੀਤੀ-।|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿੰਨੇ ਵਾਰ ਆਜ਼ਮਾਈ-, ਏ ਸਿੰਪਲ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ., ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ...? ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦਾ ਰਿਸਦਾ ਜ਼ਖਮ ਹੁੰਦੇ ਨੇ..., (ਵਾਇਸਰਾਏ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਫੇਰ ਕ੍ਰਾਸ ’ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਜੋ ਕਦੇ ਭਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ..., ਸੱਜਰਾ ਕਰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ... ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ। ਹਰ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਪਾਇਆ ਫੱਟ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਫੁੱਟ ਕਦੇ ਮਿਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਦੇਖ... ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ.. ਹਸ਼ਰ ਦੇਖ ਇਸ ਦਾ, ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਸਲੀਬ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਬਰ... ਜੋ ਕੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ... । ਕੁੱਖ। ਜਿਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਜੰਮਦੇ ਨੇ। (ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ) ਇਹੋ ਰਿਜ਼ਲਟ ਹੈ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਦਾ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੀਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਤੜਫ ਕੇ) ਔਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੈ...। ਇਜ਼ ਦੇਅਰ ਐਨੀ ਐਗਜ਼ਿਟ...। (ਚੁੱਪੀ) ਅਜਨਬੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤਰਸ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ 'ਚ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। (ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਊਟ}}

{{left margin|8em|(ਰੋਸ਼ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਪੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਉਹ}}&lt;noinclude&gt;{{center|58:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4wvq66czxul0n1tvplrwpg54zbne3ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46742</id>
    <revision>
      <id>233793</id>
      <parentid>121170</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3813" sha1="qmpiq90sexg7g0pddfujlkrvemz8i6y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਗੁਣਗੁਣਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਦਿਨ ਕਾ ਮੇਹਮਾਂ ਹੂੰ ਐ ਅਹਿਲੇ ਮਹਫਿਲ..., ਚਿਰਾਗ਼ੇ ਸਹਿਰ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਚਾਹਤਾ ਨੂੰ ...। (ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਜਤਿਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਉਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੌੜ ਕੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਜਤਿਨ..., ਇਹ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ।|5em}}

{{float left|ਰਾਜਗੁਰੂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ...। ਦਿਲ ਡੁਬ ਰਿਹਾ... ਨਬਜ਼ ਵੀ...।|5em}} 

{{float left|ਜਤਿਨ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਏ ... ਭਗਤ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਿਓ..., ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਤਾਕਤ ਏ।.., ਜਿਸਮ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੂਹ ਦੀ ਤਾਕਤ... । ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਿਰੇ ਪੂਰੇ ... ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ..., ਰੂਹ ਵੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਸੱਚ ਨਾਲ ਤਜ਼ਰਬੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਝੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਿਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਚੁੱਕੇ ਕਤਰਾ ਕਤਰਾ ਪਿਘਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਣਕਾ ਕਿਣਕਾ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।|5em}} 

{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਰੋਣ ਦੀ ਨਹੀਂ-ਜਸ਼ਨ ਦੀ... ਬੇਲਾ, ਤੂੰ ਜਾਣਦੈਂ ..., ਉਹ ਨਚੀਕੇਤਾ... ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ... ਨੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ... ਮੌਤ ਦੇ ... ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ... ਤੇ ਉਹ ਤੁਰਦਾ... ਤੁਰਦਾ... ਕਿੰਨੇ ਈ ਦਿਨ..., ਅਣਜਾਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਸਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੋਂ ਬੇਲਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਉਮਰੇ..., ਮੌਤ ਦੇ ਬੂਹੇ ਜਾ ਪੁੱਜਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ ’ਤੇ (ਹੰਭਲਾ ਮਾਰ ਕੇ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।) ਮੌਤ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜੀ, ਕੁੰਡੇ ਜਿੰਦੇ ਮਾਰ, ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਹੀਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ..., ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਮਹਿਮਾਨ ਬਰੂਹਾਂ 'ਤੇ ਖੜਾ..., ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਤਿਰਹਾਇਆ, ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ, ਤਿਆਰ ਹੈ ਯੱਗ ਦੀ ਜਵਾਲਾ 'ਚ ਹੋਮ ਹੋਣ ਲਈ, ਜਾ... ਕੇ ਕਹੋ-ਕੌਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ.. ਨਚੀਕੇਤਾ... ਭੁੱਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਭਟਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਖੜਾ ਹੈ... ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਤੇ, ਖੜਾ...ਹੈ ਨਿਡਰ, .. ਅਡੋਲ, ਮੌਤ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾ ਰਹੀ ਏ-(ਸਾਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੇਡ ਆਉਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)}}&lt;noinclude&gt;{{center|59:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmpiq90sexg7g0pddfujlkrvemz8i6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46743</id>
    <revision>
      <id>233794</id>
      <parentid>121171</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4019" sha1="hgm2q3svzsurmiq27o4rn7qyth0ibyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਭਜਨ ਦੇ ਬੋਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ..ਗਾਂਧੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੇ ਮੰਚ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਤਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਉਭਰਦੀ ਹੈ 'ਜਾ ਕੇ ਕਹੇ ਕੌਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ... ਨਚੀਕੇਤਾ... ਭੁੱਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਭਟਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਖੜਾ ਹੈ..., ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ 'ਤੇ।' ਗਾਂਧੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਗੀਤ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। 'ਵੈਸ਼ਣੋ ਜਨ ਤੋਂ ਤੇਹੇ ਕਹੀਏ, ਜੋ ਪੀਰ ਪਰਾਈ ਜਾਨੇ ਰੇ... ਵੈਸ਼ਣੋ ਜਨ ਤੇ...।') }}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਿਉਂ ਮਹਾਤਮਾ..., ਪਰਾਈ ਹੀ ਕਿਉਂ, ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਕੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। (ਚੌਂਕ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਨਹੀਂ।) ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇ...। ਹੰਅ, ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਲਿਆ..., ਬਹੁਤ ਬੋਝ ਸੀ, ਜਮੀਰ ਉੱਤੇ, ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ..., ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ... ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ... ਹਾਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਏ ..., ਕਾਲ ਕੋਠੜੀਆਂ 'ਚ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਮੌਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਭਰੀ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਗਏ, ਅਨਾਥ ਬੱਚੇ..., ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੀੜ ਖਾਮੋਸ਼ ਕਿਉਂ ਏ-। (ਗਾਂਧੀ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਨਬੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਦਾ ਹੈ। (ਗਾਂਧੀ ਉਸ ਦਾ ਮੋਢਾ ਥਪਥਪਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਮਚਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਤੜਫ ਉਠਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ... ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ..., ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਿਆਗਣਾ ਪਵੇਗਾ ..., (ਗਾਂਧੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ..., ਉਹ ਵੀ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਏ, ਕਾਇਰਤਾ ਦੀ ਨਹੀਂ।|5em}}
 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।) ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾਂ। (ਚੁੱਪੀ) ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਾਇਰਤਾ ਨਾਲੋਂ ..., ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ..., ਹਮੇਸ਼ਾਂ।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|60:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgm2q3svzsurmiq27o4rn7qyth0ibyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46751</id>
    <revision>
      <id>233795</id>
      <parentid>121186</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3467" sha1="dwmkgzu6sm0ugj4fllxr3onb56x8wtw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|(ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਚਾਨ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਖੜਾ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} 

{{left margin|8em|(ਢੋਲ-ਨਗਾੜਿਆਂ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਜੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਸਲੀਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਫੇਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਗਲੇ ਵਿਚ ਲਟਕੀ ਸਲੀਬ ’ਤੇ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਲੇ 'ਚੋਂ ਸਲੀਬ ਉਤਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਭੜਵਾਹਾ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕੰਬ ਰਿਹਾ) ਛੋੜ ਦੇ... ਛੋੜ ਦੇ ਇਸੇ ... ਛੋੜ।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਹੈ। ਫੌਜ... ਹਕੂਮਤ... ਸਭ .., ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ-|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਥਰ ਥਰ ਕੰਬਦਾ) ਛੋੜ ..., ਫਾਰ ਗੋਡ ਸੇਕ...।|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਤੇਰਾ ਇਸ ਨਾਲ ... ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। (ਸਲੀਬ ਉਤਾਰ ਕੇ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਸਿਰਾਏ ਆਪਣਾ ਗਲ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਨਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਪਕੜੋ ਉਸੇ-ਢੂੰਢੋ ... (ਸਿਆਹ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਢੂੰਢੋ ..., ਪੂਰੀ ਫ਼ੋਰਸ ਲਗਾ ਦੋ..., ਮਿਲਟਰੀ.., ਪੁਲਿਸ... ਸਭ ਝੋਕ ਦੋ-।|5em}}

{{left margin|8em|(ਤਿੰਨੋ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਇਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ।)}}

{{float left|ਨਕਾਬਪੋਸ਼ 1}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ... ਲੱਭਣਾ ਕੀ ਹੈ?|5em}} 

{{float left|ਨਕਾਬਪੋਸ਼ 2}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ...ਗੁਆਚਿਆ ਕੀ ਹੈ?|5em}} 

{{float left|ਨਕਾਬਪੋਸ਼ 3}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਬੌਖਲਾਹਟ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਚੀਕਦਾ ਹੈ।) ਓ ਸ਼ਟਅਪ। (ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੋੜਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੁੱਕ ਨਿਗਲਦੇ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|61:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dwmkgzu6sm0ugj4fllxr3onb56x8wtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46752</id>
    <revision>
      <id>233796</id>
      <parentid>121188</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="0bdjhy9vhdzqggmaw52o9o8ni4thj6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਹੋਏ, ਸਲੀਬ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਡਰ ਨਾ..., ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ। |5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਗਿਲਾ...|5em}}

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ|5em}}। 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅਪੀਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ।|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ-ਸੁਖ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਇਕੱਠੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਦਰਖ਼ਾਸਤ (ਵਾਇਸਰਾਏ ਥੋੜਾ ਸੰਭਲਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਸੀਂ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ..., ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਛੇੜੀ ਹੈ। ਗ਼ਲਤ।|5em}} 

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜੰਗ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ...|5em}} 

{{float left|ਸੁਖ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਉਸ 'ਚ। ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਉਸਨੂੰ..|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਰ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਹਾਂ।|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋ।|5em}} 

{{float left|ਸੁਖ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਾਲਤ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।|5em}} 

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਫੇਰ ਫਾਂਸੀ ਕਿਉਂ ...? ਗੋਲੀ...,, ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਸਾਨੂੰ... (ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਦੌੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ-)|5em}}

{{float left|1.: }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਹੈ।|5em}}

{{float left|2.: }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਰ ਕੋਈ ਡਰਿਆ।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਤੀਜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ)ਵੋ ਮਿਲਾ ਕਹੀ- (ਸਲੀਬ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|1.: }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ...। (ਲੱਭਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ)|5em}} 

{{float left|3.: }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਹੀਂ ਨਹੀਂ.... (ਲਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|2.: }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪੂਰਾ ਮੁਲਕ ਲੱਭ ਰਿਹਾ... (ਉਹ ਵੀ ਲੱਭ ਰਿਹਾ।)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|62:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bdjhy9vhdzqggmaw52o9o8ni4thj6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46753</id>
    <revision>
      <id>233797</id>
      <parentid>121191</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="qd6crcewrwerr0pag6hex2qqhudg7af" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ-: (ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀ ਖੜੇ ਹਨ)|5em}} 

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਸਾਨੂੰ ..., ਗੋਲੀ...। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਫੇਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।)|5em}}

﻿{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਹ ਲੋਕ ... ਸਾਧਾਰਨ..., ਬੰਬ ਫਾੜਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ...। ਪੁਲਿਸ.... । ਅਸੈਂਬਲੀ, ਅਦਾਲਤ..., ਰਾਜ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਖਿਲਾਫ਼।|5em}} 

﻿{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਜਿਸ਼ ਹੈ ..., ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ ...।|5em}}

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਛੇੜੀ..., ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਉਸ 'ਚ|5em}} 

﻿{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਥੋੜੀ ਸੀ ਨਰਮੀ..., ਥੋੜੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ-|5em}}

﻿{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਭ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ-।|5em}} 

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਦਰਖਾਸਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ-।|5em}}

﻿{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਹ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ। |5em}}

﻿{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੈਂਸਰ ਵਾਂਗ..., ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ|5em}} 

﻿{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ’ਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।|5em}}

﻿{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਮਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।|5em}} 

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੋਰ ਉੱਚੀ) ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਸਾਨੂੰ।|5em}}

﻿{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹੋਂਦ ਈ ਨਹੀਂ, ਸੋਚ ਵੀ ਖਤਰੇ 'ਚ ਹੈ-।|5em}}

﻿{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਸਕਿਓਰ ਨਹੀਂ,|5em}} 

﻿{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਭ ਡਰੇ।|5em}} 

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜੰਗ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ-।|5em}}

﻿{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਆਜ ਯਹਾਂ ਮਾਰਤੇ ਹੈਂ-,|5em}} 

﻿{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੱਲ ਘਰ 'ਚ ਘੁਸ ਕੇ ਮਾਰਨਗੇ-।|5em}}

﻿{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਮਾਰੇ ਘਰ ਮੇਂ...ਘੁਸ ਕੇ ਮਾਰੇਂਗੇ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|63:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qd6crcewrwerr0pag6hex2qqhudg7af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46757</id>
    <revision>
      <id>233798</id>
      <parentid>121204</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="ih9kgl263baq5eow4yh98tgps1og4a5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|(ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ 'ਚ ਸਭ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਚਾਨਕ ਸੰਨਾਟਾ। ਵਾਇਸਰਾਇ ਅਭੜਵਾਹਾ ਉੱਠ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ ਦਾ ਕ੍ਰਾਸ ਚੈੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ। ਥੋੜਾ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਆਉਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ) ਸੇਵ ਮੀ ਲਾਰਡ ...., ਸੇਵ ਮੀ... (ਕ੍ਰਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਸੇਵ ਮੀ। (ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇਖ ਕੇ) ਏਕ ਕਨਫੈਸ਼ਨ..., (ਹੌਂਕਾ ਲੈ ਕੇ ਫੇਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਇਜ਼ ਦੇਅਰ ਐਨੀ ਐਗਜ਼ਿਟ..., ਕੋਈ ਰਾਹ...? ਫੇਰ ਚੋਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਜਬ ਤੱਕ ਯਹਾਂ ਹੋਤਾ ਹੂੰ.... ਅਕੇਲਾ, ਮੈਂ..., ਮੈਂ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ ਹੀ ਕੋਈ ਆਤਾ ਹੈ ..., ਔਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੂੰ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਹੀ, ਕੋਈ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਮੁਝ ਪਰ, ਜੈਸੇ ਕੋਈ ਕਠਪੁਤਲੀ ਹੂੰ.., ਬੇਬਸ..., ਡਰਾ ਹੂਆ... ਗ਼ੁਲਾਮ... (ਤੜਪ) ਜਿਤਨਾ ਇਸ ਨਰਕ ਸੇ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ...., ਉਤਨਾ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਸੇ ਪਕੜਤਾ ਹੂੰ ਉਸੇ ਔਰ ਜ਼ੋਰ ਸੇ..., ਔਰ... ਫਿਰ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਧਕੇਲਤਾ ਨੂੰ ਪਰੇ ...., (ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ... ਇਜ਼ ਦੇਅਰ ਐਨੀ ਐਗਜ਼ਿਟ..., ਕੋਈ ਰਾਹ? (ਕ੍ਰਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਆਫ਼ੀਸਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਅਟੈਂਸ਼ਨ।) ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ...। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਠ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਵਾਇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਆ ਗਏ ਮਿ. ਗਾਂਧੀ?|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਨੋ ਸਰ..., ਅਭੀ ਤੋ ਟਾਈਮ ਹੈ-। ਵਾਇਸਰਾਏ ਸਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਘੂਰਦਾ ਹੈ।) ਯੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਹੈ ਸਰ..., ਮਿਸਟਰ ਮਾਲਵੀਅ...|5em}} 

{{float left|ਵਾਇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਜ਼ਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲਿਏ...? (ਕ੍ਰਾਸ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਆਫ਼ੀਸਰ:}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯੈਸ ਸਰ-। ਸਭੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਐਸੀ ਦਰਖਾਸਤੇਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈਂ-। ਲੰਦਨ ਕੀ ਅਖਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ 'ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜਾਨੇ ਵਾਲੋਂ ਨੇ ਸਭਿਅਤਾ ਕੋ ਸੁਲੀ ਪੇ ਚੜਾ ਦਿਆ-I (ਵਾਇਸਰਾਏ ਇਕਦਮ ਕ੍ਰਾਸ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੂੰ ਟੁਮ ਕਿਆ ਕਹਿਤੇ ਹੋ..., ਹੂੰ...?|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|64:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ih9kgl263baq5eow4yh98tgps1og4a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46779</id>
    <revision>
      <id>233799</id>
      <parentid>121223</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3750" sha1="isegoqcq8djydrpx3ijzso6zgosbag9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਆਫੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਰ ਹਮ ਅਪਣੇ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਹਰਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ-। ਸਵਾਲ ਸਕਿਓਰਟੀ ਕਾ ਨਹੀਂ.., ਸਕਿਓਰਟੀ ਕੀ ਫੀਲਿੰਗ ਕਾ ਹੈ। ਇੰਪਾਇਰ ਕੇ ਫਿਊਚਰ...|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਮਿ. ਗਾਂਧੀ ਕੀ ਕਿਆ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਹੈ।|5em}} 

{{float left|ਆਫੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।) ਨਿੰਦਾ ਭੀ ਕਰਤੇ ਹੈ...ਕਤਲੋਂ ਕੀ..., ਨੌਜਵਾਨੋਂ ਕੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਭੀ...। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਨ ਸੇ ਮਿਲੇ..., ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦਾ ਏਕ ਡੇਲੀਗੇਸ਼ਨ ਭੀ..., ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੀ ਕਾਫ਼ੀ ਟੈਂਸ਼ਨ ਹੈ, ਸੁਭਾਸ਼ ਬੋਸ ਤੋ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜਨੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰਤੇ ਹੈਂ- (ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਲੇਕਿਨ ਗਾਂਧੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗੇ- (ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ)|5em}} 

{{float left|ਆਫੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਹੁਤ ਦਬਾਵ ਹੈ ਉਨ ਪਰ ਚਾਰੋਂ ਔਰ ਸੇ...।|5em}}
 
{{float left|ਵਾਇਸ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਯਹੀ ਹਮਾਰਾ ਸਕੋਰਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਹੈ..., ਜਹਾਂ ਸੇ ਹਮ ਦੋਨੋਂ ਕੋ ਤੋੜ ਸਕਤੇ ਹੈਂ। ਇਲਜ਼ਾਮ ਗਾਂਧੀ ਕੇ ਉਪਰ ਆਨੇ ਦੋ ...। (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ) ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ.., ਸਿੰਪਲੀ..|5em}}

{{float left|ਆਫੀਸਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਸਮਝੌਤਾ ਟੂਟਤਾ ਹੈ...?|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇੰਪਾਇਰ ਔਰ.. ਆਪਣੀ ਇਮੇਜ ..., ਦੋਨੋਂ ਕੋ ਬਚਾਨਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਰਿਸਕ ਤੋ (ਫੇਰ ਕ੍ਰਾਸ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ...) ਅਰੇ ਮਿ. ਗਾਂਧੀ...। ਵੈਲਕੰਮ... ਆਈਏ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਆਫ਼ੀਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਬਾਤਚੀਤ ਸੇ ਪਹਿਲੇ, ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ..., ਮੈਂ ਆਪ ਕੋ ਬਧਾਈ ਦੇਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ ਕਿ ਆਪ ਉਸ ਜਾਨ ਲੇਵਾ ਹਮਲੇ ਸੇ ਬਚ ਗਏ.., (ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਕੀ ਕਹੇ।) ਆਪ ਕੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਕੀ ਕਾਮਨਾ ਭੀ ਕਰਤਾ ਹੂੰ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕਾ ਅਸਰ ਹਮਾਰੀ ਬਾਤਚੀਤ ਪਰ ਨਹੀਂ ਹੋਗਾ- ਯੇ ਤੀਨੋਂ ਨੌਜਵਾਨ-ਜਨਤਾ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਏ ਹੈਂ...।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸ }}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਚੁੱਪੀ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਤਾ... ਕਿ ਕਿਉ ਅਹਿੰਸਾ ਕਾ ਯੇ ਮੁਦੱਈ... ਇੰਨ ਕਾਤਲੋਂ ਕੋ ਛੁਡਾਨੇ ਪਰ ਇਤਨਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹਾ ਹੈਂ-.. ਕਿਉ..?|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|65:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isegoqcq8djydrpx3ijzso6zgosbag9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46783</id>
    <revision>
      <id>233800</id>
      <parentid>121227</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="mgew7s017frl2wliyvt1rf4647ugoeo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|(ਬਾਰੀਕ ਜਾਲੀ ਜਾਂ ਕੱਪੜਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਾਣਦੇ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਗੱਡਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੈ।)}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਵੇ ਲੋਗ ਤੋਂ ਮਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹਤੇ ਹੈਂ। ਲੇਕਿਨ ਇਸਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੋ ਖਤਰਾ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਖਤਰਾ ਤੋਂ ਹਮੇਂ ਹੈ ਮਿ. ਗਾਂਧੀ, ਉਨ ਕੇ ਜਿੰਦਾ ਰਹਨੇ ਸੇ (ਮੁਸਕਰਾਉਦਾ) ਕਿਆ ਮਹਾਤਮਾ ਹਮੇਂ ਅਪਣੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਦਾ ਭੀ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦੇਨਾ ਚਾਹਤੇ?|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਈ ਬਾਰ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਕੋ ਹਮ ਜਹਾਂ ਢੂੰਢਤੇ ਹੈਂ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ, ਵਹਾਂ ਹੋਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।) ਆਪ ਕੀ ਸਕਿਓਰਟੀ ਭੀ ਗ਼ਲਤ ਜਗਹ ਢੂੰਡ ਰਹੇ ਹੈਂ ਆਪ...|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੂੰ ਮਿ. ਗਾਂਧੀ, ਵਾਇਸਰਾਇ ਕੀ ਹੈਸੀਅਤ ਸੇ ਹੀ ਸੋਚਨਾ ਪੜਤਾ ਹੈ ਮੁਝੇ। ਤਮਾਮ ਪੁਲਿਸ ਆਫ਼ੀਸਰ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਕੀ ਜਿਦ ਪਰ ਅੜੇ ਹੂਏ ਹੈਂ। (ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਆਪ ਮਾਨੇਂਗੇ ਮੇਰਾ ਉਨ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ...,|5em}} 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਬੇਚੈਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਬਦਲੇ ਕੀ ਕੋਈ ਭੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਬਹੁਤ ਬੜੀ ਭੜਕਾਹਟ ਹੋਗੀ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਪਾਲਟਿਕਸ ਇਜ਼ ਪਾਲਟਿਕਸ ਮਿਸਟਰ ਗਾਂਧੀ..., ਆਪ ਤੋ ਜਾਨਤੇ ਹੈਂ ....ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਮੇਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਹੋਨੇ ਵਾਲੇ ਹੈਂ ... (ਹੌਂਕਾ) ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਪਾਸ ਚੁਆਇਸ ਨਹੀਂ ਹੈ ......ਔਰ ਮੈਂ ਭੀ ਯਹਾਂ|5em}} 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਮਾਫ਼ੀ ਸੇ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨੋਂ ਕੋ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਐਸਾ ਯਕੀਨ ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਨੇ ਮੁਝੇ ਦਿਲਾਇਆ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਹੁਤ ਸੋਚਨੇ ਪਰ ਭੀ ਮੈਂ ਐਸੀ ਕੋਈ ਵਜ਼ਾ ਢੂੰਢ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ..., ਮੁਆਫ਼ੀ ਕੀ...। ਕੋਈ ਭੀ ਤੋ ਲਾਜਿਕ ਨਹੀਂ। ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ (ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਂਦੇ ਹੋਏ।) ਐਸੇ ਮਾਹੌਲ ਮੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਕਾ ਭੀ ਕੋਈ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|66:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mgew7s017frl2wliyvt1rf4647ugoeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46789</id>
    <revision>
      <id>233801</id>
      <parentid>121233</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="5w2brldl6w03n47ipb22jt5j61hilzd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਅਸਰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗਾ, ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ-।}} 

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਸ ਕਾ ਹਮੇਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਗਾ। (ਚੁੱਪੀ)|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਓਂ ਕਾ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਈ ਜੀਤਨੇ ਕਾ ਯੇ ਮੌਕਾ ਸਰਕਾਰ ਕੋ ਗੰਵਾਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਏ ...। (ਚੁੱਪੀ) ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ ਫਿਰ ਸੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋ ਮੁਝੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਗੀ। ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਉਂਗਾ। (ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਵਾਇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਆਪ ਚਾਹੇਂ ਤੋਂ ਵਾਂਸੀ ਕਰਾਚੀ ਸਮਾਗਮ ਤਕ ਰੁਕ ਸਕਤੀ ਹੈ। (ਗਾਂਧੀ ਰੁਕ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਆਪ ਕੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਕੋ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਮੈਂ ਡਾਲਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੜੀ।|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੂੰ, ਵੋਹ ਹਮਾਰੇ ਅਪਨੇ ਲੋਗ ਹੈਂ..., (ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਔਰ ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਕਾ ਸਾਮਨਾ ਕਰਨੇ ਕੀ ਆਦਤ ਤੋਂ ਮੁਝੇ ਡਾਲਨੀ ਹੀ ਹੋਗੀ। (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਇਤਨੀ ਹਿੰਮਤ ਤੋਂ ਦਿਖਾਣੀ ਹੀ ਹੋਗੀ ਮੁਝੇ (ਰੁਕ ਕੇ) ਫਿਰ ਭੀ ਆਪ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੋ ਏਕ ਮੌਕਾ ਦੇਨਾ ਚਾਹੇਂ ਤੋਂ ਮੁਝੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਗੀ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਾਂਧੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੌਂਕਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਯੀਅਰ ਏ ਬਾਪੂ...., ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਤਾਈਂ ਸੋਚਨਾ ਅਫੋਰਡ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।|5em}} 

{{float left|ਵਾਇਸਰਾਏ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਝੁੰਝਲਾ ਕੇ) ਮੁਝੇ ਤੋ ਯੇ ਭੀ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਕਿ... ਮੈਂ ਖੁਦ ਕਿਤਨੇ ਦਿਨ ਹੂੰ ਯਹਾਂ ਪਰ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਪਿਛਲਾ ਪਦਾ ਹੱਟਦਾ ਹੈ। ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਦੌੜ ਕੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਨਕਾਬਪੋਸ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਭ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹੈ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ-।ਫਾਂਸੀ ਹੋ ਜਾਨੀ ਚਾਹੀਏ...। ਯਹੀ ਸਹੀ ਮੌਕਾ ਹੈ...।|5em}} 

{{float left|ਨਕਾਬਪੋਸ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਫਾਂਸੀ 23 ਕੀ ਰਾਤ ਕੋ ਹੀ ਹੋਗੀ...। ਮਿਲਟਰੀ ਜੇਲ ਮੇਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਔਰ ਲਾਸ਼ੌਂ ਕਾ... ।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|67:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5w2brldl6w03n47ipb22jt5j61hilzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46803</id>
    <revision>
      <id>233802</id>
      <parentid>121247</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="4pjc2wj2mt2j409az3fzpnrlcfichqj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{float left|ਨਕਾਬਪੋਸ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਲਾਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੈ। ਜੇਲ ਕੀ ਪਿਛਲੀ ਦੀਵਾਰ ਕੇ ਤੋੜ ਕੇ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ। ਭੀੜ ਮੇਂ ਭੀ ਹਮਾਰੇ ਆਦਮੀ ਹੋਂਗੇ। (ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)|5em}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਉਟ}}

{{left margin|8em|(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅਚਾਨਕ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਨਬੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੌਂਕਾ)ਤੂੰ ਸਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ; (ਹੱਥ ਰਗੜਦਾ ਹੈ।) ਮੈਨੂੰ ਜਾ ਹੀ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ-|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਚੁੱਪ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਕਿੱਥੇ?|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ... ਮੰਗੇਤਰ ਕੋਲ! ਇਹ ਵੀ ਬੋਝ ਲਹਿ ਜਾਂਦਾ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਅਜਨਬੀ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁੜ ਗਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਈਓ ਨੀ ਰਲ ਦੇਵੋਂ ਵਧਾਈ, ਮੈਂ ਵਰ ਪਾਇਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ,.. ਮੈਂ ਵਰ ਪਾਇਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ-।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਸੀ-।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਸੂਲੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ- ਨਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੈ..., ਨਾ ਹੋਏਗਾ..., ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਬਹੁਤ... ਉਦਾਸ ਸੀ। (ਜੋਸ਼ 'ਚ) ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੰਝ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ... ਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਹੋਸ਼ੋ ਹਵਾਸ 'ਚ, ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਕਾਲਾ ਪਰਦਾ ਲਈ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਬੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਬੀਟ}}&lt;noinclude&gt;{{center|68:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4pjc2wj2mt2j409az3fzpnrlcfichqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46804</id>
    <revision>
      <id>233803</id>
      <parentid>121248</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="1qxtr1vg7h3ibh5iw77cggvgdw70tpr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|'ਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਮਚਾਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|ਸ਼ੁਰੂਆਤ, .., ਅੰਤ..., ਦੋਹੇਂ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਭ ਰਲਗਡ-... ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਸਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ- ਆਨੰਦਮਈ..., ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਗਰਦਨ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇਗੀ..., ਤੇ ਸਭ ਖ਼ਤਮ।}}

{{left margin|8em|ਤਰਕ..., ਤਿੱਖਾ..., ਸੂਲੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਭਦਾ।}}

{{left margin|8em|(ਤਿੰਨੋਂ ਮਚਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।)}} 

{{left margin|8em|ਮੈਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ..., ਸੂਲੀ ਦੇ ਮਚਾਨ ਤੋਂ .., ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਨ 'ਚ। ਜੇ ਮੈਂ ਬਚ ਗਿਆ (ਡਰਦਾ ਹੈ), ਤਾਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਏਗਾ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਸੁੱਕ ਜਾਏਗਾ... ਗਰਭ ਵਿਚ ...। (ਕੰਬਦਾ ਹੈ।)}}

{{left margin|8em|(ਉਹ ਫੰਦੇ ਚੁੰਮਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੋਹ ਹੈ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸਭ ਕਮੀਆਂ, ਘਾਟਾਂ ਉਭਰ ਆਉਣੀਆਂ..., ਹੋ ਸਕਦਾ ਫੇਰ ਉਹ ਪਰਵਾਹ ਈ ਨਾ ਕਰਨ, ਨਫ਼ਰਤ ਕੀ..., ਗੌਲਣ ਹੀ ਨਾ...। ਨਹੀਂ..., ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।}}

{{left margin|8em|(ਤਿੰਨੋਂ ਪਿੱਛੇ ਉਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਕਾਬ ਪੋਸ਼ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|ਮੌਤ ਦੀ ਅਜ਼ਨਬੀ ਗਲੀ..., (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ) ਬਿੰਬ ਦੀ ਜੰਮਣ ਪੀੜਾ, ਦੂਹਰੀ ਪੀੜ, ਜੀਵਨ-ਮ੍ਰਿਤੂ... ਕੋਈ ਪਾੜਾ ਨਹੀਂ ਉੱਥੇ, ਉਸ ਬੁਲੰਦੀ 'ਤੇ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ..., ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ... ਸ਼ਹੀਦ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ-ਸ਼ਹੀਦ... ।}}

{{left margin|8em|(ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਭਜਨ ਦੇ ਬੋਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ... 'ਵੈਸ਼ਣੋ ਜਨ ਤੋ ਤੋਹੇ ਕਹੀਏ, ਜੋ ਪੀਰ ਪਰਾਈ ਜਾਨ ਰੇ... ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ, ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਮੁਰਦਾਬਾਦ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨਹਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਫੁੱਲ ਭੇਂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|69:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qxtr1vg7h3ibh5iw77cggvgdw70tpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46805</id>
    <revision>
      <id>233804</id>
      <parentid>121250</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3836" sha1="e7hk5b9lutdjs25xy8s02jdb5gt73y1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਮੌਤ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸੜ ਕੇ ਕੋਲਾ ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ...।}}

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ,, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨੇ.., ਕਾਲੇ ਫੁੱਲ, .. ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ...। (ਗਾਂਧੀ ਝੋਲੀ ਅੱਡ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਹਰੇ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਜਨ ਦੇ ਬੋਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। 'ਜੋ ਪੀਰ ਪਰਾਈ ਜਾਨੇ ਰੇ...।' ਮਚਾਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਉਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਮੁਝੇ ਯੇ ਫੂਲ ਬਹੁਤ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਹੈ ਹਿਜ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸੀ...। ਯੇ ਮੁਝੇ ਮੇਰੀ ਹਾਰ ਕੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਤੇ ਰਹੇਂਗੇ... ਲੇਕਿਨ ਕਿਸੀ ਭੀ ਹਾਰ ਸੇ... ਚਾਹੇ ਵੋ ਕਿਤਨੀ ਹੀ ਬੁਰੀ ਕਿਉ ਨਾ ਹੋ..., ਜੀਤ ਕਾ ਭਰਮ... ਕਹੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋਤਾ ਹੈ..., ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੌਫਨਾਕ...।|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਾਂਧੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਰੰਗ ਫਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਈਡ ਤੋਂ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਇਕ ਬੋਰੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਮੰਚ 'ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਪਿਛੋਕੜ ਚੋਂ ਨਗਾੜਿਆਂ ਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਵੱਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਹਫਦੇ ਹਨ...। ਬੋਰੀ ਤੋਂ ਰੰਗ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਚ ’ਤੇ ਬਣਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ- ਝੁੰਝਲਾ ਕੇ ਵਾਇਸਰਾਇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਬੁਹਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਬਧਾਈ ਹੋ, ਬਧਾਈ ਹੋ, ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ- ਵੱਖ ਵੱਖ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗੁੱਡਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਹਵਾ 'ਚ ਉਛਾਲਦੇ ਹਨ। ਪਿਛੋਕੜ ਚੋਂ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ 'ਮੈਂ ਵਰ ਪਾਇਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀ।' ਨੂੰ ਸਭ ਝੂਮਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਇਕੱਠੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਮੁਬਾਰਕ ਵੇਲਾ ਹੈ, ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ...., ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦੇਖੋ ਵੇਖੋ:- ਅਨੋਖਾ ਲਾਲ ਏ ... ਲਾਹ ਸੂਹੇ ਸੁਫਨਿਆਂ ਵਾਲਾ।|5em}} 

{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਗੁੱਡਾ ਉਸ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ..., ਸੁਨਹਿਰੀ..., ਕੇਸਰੀ...।|5em}} 

{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ-ਸਰਦਾਰ..., ਨਿਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਝੂਲਣ...|5em}} 

{{float left|ਸਾਰੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇਸਾਂ ਤਾਈਂ,|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|70:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7hk5b9lutdjs25xy8s02jdb5gt73y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46812</id>
    <revision>
      <id>233805</id>
      <parentid>121267</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="qj8fi5jop5ruivl5c1yik261xvzlpkk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਪਰਦੇਸਾ ਤਾਈ, ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ...। (ਫੇਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਕੋਲੋਂ ਗੁੱਡਾ ਖੋਹਦੇ ਹੋਏ)}}

{{float left|1}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਅਮਨਾਂ ਦਾ ਹਰਕਾਰਾ...,|5em}}

{{float left|2}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਨਾਹਰਾ...,|5em}}

{{float left|3}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ..., ਛਤਰਪਤੀ, ਚਕਰਵਤੀ... ਸਮਰਾਟ-।|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ 'ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ' ਤੇ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੈਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੋਲਵਲਕਰ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਬੈਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਨਬੀ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਸਭ ... ਕੀ... ਹੈ!|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇਰੇ ਈ ਸੋਹਲੇ ..., ਤੂੰ ਭੀੜ ਹੋ ਗਿਆ ਐਂ ਭਗਤ ਸਿਆਂ... ਭੀੜ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੂੰ..., ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਡਰ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜੀਵਿਆ ਈ ਇਵੇਂ।|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ) ਮਤਲਬ...? (ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਦੇਖ ਕੇ) ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਰਿਹੈਂ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ) ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਕੀ ਕੋਈ ਹੁੰਦੈ?|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੌਣ ਏ.....|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਇਕਦਮ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜੀਆਂ, ਆਪ। ਇਹ ਦੇਖ..., ਇਹ... ਅਜੀਬ ਦੋਹਰਾਪਨ ਏ... (ਪਰੇਸ਼ਾਨ)... ਆਪਣੇ ਸਾਹਵੇਂ ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਹੋਰ। ਇਹ ਦੇਖ..ਇੱਥੇ ਨਿਰਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ... ਤੇ ਇੱਥੇ ... ਜੇਲ ਡਾਇਰੀਆਂ 'ਚ... ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਰੂਪ... (ਭੀੜ ਜੈਕਾਰੇ ਲਾਉਂਦੀ ਮੁੜਦੀ ਹੈ) ਅਜਨਬੀ ਬੌਂਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਨਾਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਫੇਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)}}&lt;noinclude&gt;{{center|71:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qj8fi5jop5ruivl5c1yik261xvzlpkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46813</id>
    <revision>
      <id>233806</id>
      <parentid>121271</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3647" sha1="34lq9ftigakdu9iclul7ulhhzqfiwmb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ...(ਸਿਰ ਫ਼ੜ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਏ ਤੇਰੀ...। (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫੇਰ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ੀ... (ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਉਗਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।) ਬਿੰਬ ..-ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਏਂ ਤੂੰ ਤੇ, ਬਿੰਬ ਬੋਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ-, (ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਦੇਖ... ਵਨਸ ਯੂ ਐਂਟਰ..., ਦੇਯਰ ਇਜ ਨੇ ਐਗਜ਼ਿਟ! (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਨਬੀ ਉਸਦੇ ਮੋਹਰੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ.. ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪਿਛੋਕੜ ਚੋਂ ਉਭਰਦਾ ਗੀਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ 'ਮੈਂ ਵਰ ਪਾਇਆ ਰਾਂਝਣ ਮਾਹੀਂ) ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਹੈ ਕੌਣ-। (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸਕ ਪਲਟਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਡਾ ਖੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ-। ਉਹ ਸਭ ਨਿਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) ਕੌਣ ਹਨ ਇਹ..., ਕੀ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇੱਥੇ ਸਬ ਆਉਂਦੇ ਨੇ..., ਫੇਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਏ ਤੇਰੀ... ਜਸ਼ਨ ਚਲ ਰਹੇ ਨੇ...|5em}}

{{left margin|8em|ਚੁੱਪੀ!}}

{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ)... ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਏ?|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ ਗਾਂਧੀ)... ਮਹਾਤਮਾ...? (ਹੌਂਕਾ) ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਅਰਸਾ ਹੋਇਆ... ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਛਲਦਾ ਹੈ) ਗੋਲੀ... ਕਿਸ਼ਨੇ...? (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫੇਰ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਕੌਮ ਦਾ ਮੁਦਈ-। (ਚੁੱਪੀ)ਸੱਤਾ ਬਦਲੀ..., ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਖਾਸਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ...। (ਵਾਇਸਰਾਏ ਤੇ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਫੇਰ ਪਰਦੇ ਓਹਲੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਵਾਲੇ ਮਚਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੌਰ। ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।) ਸਦੀ ਬੀਤ ਗਈ-, ਪਰ ਡਰ ਉੱਥੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੈ- ਦੌੜ ਜਾਰੀ ਹੈ। (ਅਜਨਬੀ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ-।) ਸੁਣ-ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ-। (ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਠਹਾਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਸਦਾ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|72:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34lq9ftigakdu9iclul7ulhhzqfiwmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46815</id>
    <revision>
      <id>233807</id>
      <parentid>121291</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="3wxgw2ea8wv9kechkkfha82skjeh8jj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਅਜਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;...ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋ ਰਿਹੈ?|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਹੌਂਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।) ਹਾਂ! ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋ ਰਿਹਾ... ਕਿ ਆਗਰੇ 'ਤੋਂ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ... ਰਾਤੀਂ ਜਦੋਂ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇਖਣ ਗਏ ਤਾਂ ਸੁਖਦੇਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਖ਼ਤ..., ਤੇ ਬੋਲੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ... ਪੈਂਫਲੇਟ ਜੇਬ 'ਚ ਸੀ... ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਜ... ਸਿਆਹ ਕੂਲੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਦੀ ਬੁੱਕਲ 'ਚ... ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਆਉਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਨਬੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ — ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ - ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤਜ਼ਰਬੇ-।|5em}} 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਮੁਸਕਰਾਉਦਾ ਹੈ।) ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੀ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੌਂਕਾ) ਹਾਂ ... (ਬੈਨਰਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ-ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ।) ਤਜ਼ਰਬੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ..|5em}} 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ) ਚਲਤੇ ਰਹਿਨਾ ਹੋਗਾ-।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਬੋਲੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ-|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਢੂੰਡਨਾ ਹੀ ਹੋਗਾ- ।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਉਹ ਗੋਲੀ...,|5em}}

{{left margin|8em|(ਇਕੱਠੇ ਤੁਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜੋ ਮੁਝੇ ਲਗੀ (ਚੁੱਪੀ, ਹਾਸਾ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੋਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਥੀ-।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੀ ਨਹੀਂ...?|5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਮ੍ਹੇ ਕੈਸੇ ਲਗਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲੋਂ ਗਾਰਦ ਕਾ ਹੁਨਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾਨਤੇ... ਹੈਂ ਹਮ ਨਹੀਂ! (ਹਾਸਾ)|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਸਰਾਇ ਤੇ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਫੇਰ}}&lt;noinclude&gt;{{center|73:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3wxgw2ea8wv9kechkkfha82skjeh8jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46816</id>
    <revision>
      <id>233808</id>
      <parentid>121302</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="l8cvjhd0bhk411kdkbuljkzzrj3e9ij" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਬੋਰੀ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਗਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ-। ਭਗਤ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਉਦਾਸ ਜਿਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੂੰਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਗੌਹ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾਂ...}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ)... ਤੇ ਉਹ... ਉਹ ਕੁੜੀ..., ਮੰਗੇਤਰ... ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ..! |5em}}

{{float left|ਗਾਂਧੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੈਰਾਨ) ਯਾਦ ਏ ਤੈਨੂੰ ...|5em}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਧਰ ਬੋਰੀ ਘੜੀਸਦੇ ਹੋਏ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਹਨ।) ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਯਾਦ ਆ ਗਈ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਮਾਤਮੀ ਧੁਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇੱਕ ਤਾਬੂਤ ਨੂੰ ਲਈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦਾ ਝੰਡਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਲੋਕ ਗ਼ਮਗੀਨ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਮਚਾਨ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਮੀ ਧੁੰਨ ਵੱਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੜਕੀ ਕਾਲੇ ਲਬਾਦੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਮੰਚ ਉਤੇ ਹੀ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਹ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਡਰੀ ਹੋਈ ਏ ... ਉਵੇਂ ਈ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਾਂਧੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਠੇ ਮਚਾਨ ’ਤੇ ਚੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|ਫੇਡ ਆਉਟ}}

{{left margin|8em|ਸਮਾਪਤੀ}}&lt;noinclude&gt;{{center|74:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8cvjhd0bhk411kdkbuljkzzrj3e9ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46817</id>
    <revision>
      <id>233809</id>
      <parentid>121303</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="tv6bkfh4n93q0se8jfneexju26x0d8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|13em}}
{{center|﻿ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ!}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tv6bkfh4n93q0se8jfneexju26x0d8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46819</id>
    <revision>
      <id>233811</id>
      <parentid>121305</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="s8nyjosydxh2sv8zgwzz09ioncu2k3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|﻿ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀ ਆਇਆ ਨੂੰ}}}}

{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਮੰਚ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਲਘੂ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ-ਨਾਟਕ, ਬਾਲ-ਨਾਟਕ, ਮੰਚ-ਨਾਟਕ, ਸੋਲੋ ਨਾਟਕ, ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਟਕ ਆਦਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਨਾਟ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਮੰਚ-ਰਚਨਾ ਦੋਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਲਗਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਟ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈ ਕੋਈ ਸਮੀਖਿਆਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨੇ 25 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕ ਦੇਖੇ ਵੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੰਨ 1993 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਯਹ' ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁੜ੍ਹਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਨਾਟਕਾਂ 'ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਦਾ ਸੱਚ', 'ਮੰਗੂ ਕਾਮਰੇਡ' ਅਤੇ 'ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ' ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਸ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਂਝ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਚਰਚਿਤ ਆਧਾਰਿਤ-ਸੋਲੋ-ਨਾਟਕ 'ਜੂਠ' ਰਾਹੀਂ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਨਾਟਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਵੇਟਿੰਗ ਫ਼ਾਰ ਗੋਦੋ' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 'ਮੈਕਬੈਂਥ' ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਐਡੇਪਟੇਸ਼ਨ&lt;noinclude&gt;{{center|77:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8nyjosydxh2sv8zgwzz09ioncu2k3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46820</id>
    <revision>
      <id>233810</id>
      <parentid>121306</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4912" sha1="i7lhw1az9277m2pxzx73d8eqyig4uqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਉਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਅਮਨ ਉਸਦਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਅਮਨ ਦੀ ਬਾਤ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਮਨ ਦੀ ਵੀ। ਇਉਂ ਉਸਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਟਕ 'ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਔਰ ਨਹੀਂ' (ਹਿੰਦੀ) ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (91-92) ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1986-87 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਟਲਰ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਅਸਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ 'ਕਿਰਣਾ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ' ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1993 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਨਾਟਕ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਵਤਨ ਪਰਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹੋ ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।

{{gap}}ਨਾਟਕ &quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆਂ&quot; ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਮ ਅਮਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਨਾਟਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਬੇਕਸੂਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣੀ-ਮਿਥੀ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਪਲਾਇਣ ਵੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ-ਸ਼ੁਬੇ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਮੂਲਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਬਿਫਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਅਚਨਚੇਤ ਜਾਂ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹਮਲੇ ਨੇੜ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਉਸੇ ਫ਼ਿਕਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਖ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਦੂਸਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਤੱਕ ਵਾਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ 'ਅਜੀਤ ਰਾਮ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਥੀਮ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{center|78:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7lhw1az9277m2pxzx73d8eqyig4uqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46821</id>
    <revision>
      <id>233812</id>
      <parentid>121309</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="s14xxlo6y0mwjo6utngurup75utxziv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਬੀ ਖਾਂ ਅਤੇ ਗਨੀ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵੀ ਸੁਣਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ &quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot; ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੰਗ ਉਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਘੜਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਵਾਮੀ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ 'ਕਸਮ ਰਾਮ ਕੀ ਖਾਤੇ ਹੈਂ, ਮੰਦਿਰ ਯਹੀਂ ਬਨਾਏਂਗੇ' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਬੜੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਤਥਾ-ਕਥਿਤ ਤਰੱਕੀ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ 'ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਿਆ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਏ', ਨੇਰਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਬੰਨ ਲਿਆ ਏ ਗਨੀ, ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆਂ ਏ ਚਾਨਣ ਨੂੰ। ਵੇਖ ਹਰ ਘਰ ਰੌਸ਼ਨ ਏ, ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਥਾਂ ਆ ਗਏ ਹਾਂ ਸਹੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ'। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਧੋਗਤੀ ਦਾ ਪਾਤਾਲ ਹੈ, ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦੌੜ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਭਗਵਾਕਰਨ, ਇੱਕ ਮੋਮਨ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਕਤਲ, ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਟਾਇਰ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕਤਲ, ਉਸਦੇ ਅਣਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕਤਲ ਆਦਿਕ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਅੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਸਭ ਕੁਝ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੱਸ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਨਾਂ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਧਰਮ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲੜੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਸੌੜੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਟਕੀ ਮੋੜ ਸਿਰਜ ਕੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਸਵਾਮੀ ਵਾਂਗ ਸੌੜੀ, ਸਵਾਰਥੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਬਲਰਾਮ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਧਾਰ ਪਾਸੋਂ ਸਵਾਲ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਤੱਕ ਵਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਖਾਲਸਾ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। 

{{gap}}ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਖਿਆਲ&lt;noinclude&gt;{{center|79:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s14xxlo6y0mwjo6utngurup75utxziv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46822</id>
    <revision>
      <id>233813</id>
      <parentid>121311</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="ho18g1b2k1uzqer3verhhnjmgjphdx6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਦੋਹੇ 'ਦਯਾ ਧਰਮ ਕੋ ਮੂਲ ਹੈ' ਨੂੰ ਜੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਦੇ ਥੀਮ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ। ਇਵੇਂ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਬਹੁਤ ਲਾਊਡ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਏਨੀ ਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਉਪਯੁਕਤ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪਰਤ ਦਰ ਪਰਤ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਚੀ ਸੂਝ ਦਾ ਉਹ ਸਵਾਮੀ ਹੈ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠਹਿਰਾਉ ਵਾਲੇ, ਗਹਿਰੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।

{{Float right|-ਆਤਮਜੀਤ}}&lt;noinclude&gt;{{center|80:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ho18g1b2k1uzqer3verhhnjmgjphdx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46823</id>
    <revision>
      <id>233814</id>
      <parentid>121314</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="sn15cj2gvkq2vxwexo4x9upd1hkzjsp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|25em}}

{{center|{{x-larger|ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}

ਸੂਤਰਧਾਰ 

ਗਨੀ ਖ਼ਾਨ 

ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ 

ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ 

ਇਸਲਾਮਿਕ ਭੇਸ ਵਾਲੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ

ਬਾਨੋ

ਮਰਦ 

ਜੱਥੇਦਾਰ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sn15cj2gvkq2vxwexo4x9upd1hkzjsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46825</id>
    <revision>
      <id>233815</id>
      <parentid>121322</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>233815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3595" sha1="2fs3ib5u0r0mkyp3b7q9q1lfy83mjzp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|﻿{{x-larger|ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ!}}}}

{{left margin|8em|(ਜੈ ਬੋਲ ਜੈ ਬੋਲ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਸਾਈਕ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਲਟਸ ਉਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਬੰਦੇ ਹੱਥ ਫੜੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਡੀ ਮੂਵਮੈਂਟਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਪਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੈਂਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਵੱਲ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੈ ਬੋਲ ਜੈ ਬੋਲ ਕਰਦੀ ਭੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰਿਓਂ ਦੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਚਿਮਟੇ, ਖੜਤਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਸਾਜ ਹਨ, ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਹੇਂ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਗੋਹ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਚ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁੱਛਮੁੱਛਾ ਹੋਏ ਪਏ ਸੂਤਰਧਾਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਉਂਗਲਾਂ ਘੁਸੇੜੀ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੱਠਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੰਗ ਹਾਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਈਕ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈ ਬੋਲ ਦੀ ਰਿਦਮ ਬਦਲ ਕੇ ਜੰਗੀ ਨਾਹਰੇ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਜ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਸ਼ਖਸ ਡਰੇ ਹੋਏ ਉੱਥੋਂ ਦੌੜਦੇ ਹਨ. ਭੀੜ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਚੀਖ ਚਿਹਾੜੇ 'ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਈਕ ਉਤਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਅਭੜਵਾਹਾ ਉਠਦਾ ਹੈ) ਬਸ.., ਬਸ...! (ਉਹ ਹਫ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇ ਤਰੇਲੀ ਪੂੰਝਦਾ ਹੋਇਆ ਏਧਰ ਉਧਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ।) ਸਭ ਆ ਗਏ! (ਮਜਬੂਰੀ 'ਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ! (ਗੋਡੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸੂਤਰਧਾਰ ਹਾਂ..., ਤੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸੂਤਰ ਇਸਦਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥ 'ਚ ਨਹੀਂ! (ਮਾਯੂਸੀ ਤੇ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|83:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fs3ib5u0r0mkyp3b7q9q1lfy83mjzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46844</id>
    <revision>
      <id>233816</id>
      <parentid>121365</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="j30wu62ef3eus5f9rjigmx4nhgumlc4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਖਿਸਿਆਨੀ ਜਿਹੀ ਹਾਸੀ ਹਸਦਾ ਹੈ।)ਕੌਣ ਕਿਧਰੋਂ ਆ ਰਿਹਾ.., ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ, ... ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਸਭ ਉਲਝਿਆ ਪਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੜਾਹੇ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਸਭ ਉਬਾਲ ਛਡਿਆ ਹੋਏ ... ਸਮਾਂ... ਜੁਗ... ਸਥਾਨ... ਸਭ ਪਿਘਲੇ ਪਏ। (ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕਦਮ ਪੁੱਟਦਾ ਹੈ।) ਪਤਾ ਐ.., ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਆਂ, ..ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ? (ਚੁੱਪੀ, ਹੌਂਕਾ) 

ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਗੁਜਰਾਤ ਬਾਰੇ ਨਾਟਕ ਕਰਾਂਗੇ। (ਇੱਕ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਘੜੇ 'ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਸਿੱਧ-ਪਧਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਭ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰੇ ਨੇ, ਪੁਆੜੇ ਪਾਏ ਕੁਰਸੀ ਦੇ, ...ਸਭ ਇੱਕੋ ਨੇ...! (ਗਿਲਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ) ਤੇ ਭੁਗਤਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸਾਨੂੰ, ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜਨਤਾ ਨੂੰ। (ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਬਸ... ਹੋ ਗਿਆ ਨਾਟਕ, ਗੱਲ ਖਤਮ। ਪਰ ਉਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਨੇ ਸਭ ਬਦਲ ਕੇ ਰਖ ਦਿੱਤਾ..., ਹੁਣ ਲਗਦੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਗੁਜਰਾਤ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ, ...ਖ਼ੁਦ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਹੈ, (ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ। ਪਿੱਛੇ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾਂ... ਤੇ ਅੱਗੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤਾਈਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ... ਗੁਜਰਾਤ ਹੀ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ...ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ...ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤਾਈਂ... ਮੇਰੇ! ਖ਼ੁਦ ਮੇਰੇ ਈ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਰਾਰ ਏ..., ਡੂੰਘੀ! ਮੈਂ ਭੱਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾਂ..., ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ..., ਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ..., ਦੌੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾਂ, (ਹਫ਼ਦਾ ਹੈ) ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰਿਆ ਸੀ... ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ... (ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਘੜੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਹੌਂਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।)

ਤਿੰਨ ਵੱਜ ਗਏ! ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਵੇਗੇ... (ਹਾਸੀ) ਅਜੀਬ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਸ਼ਕਲੋਂ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਫ਼ਕੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਸੁੱਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਾਲੇ ਤਕ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਈਂ ਮੈਂ ਵੀ ਏਸ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਘਰਾੜੇ ਮਾਰਦਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ, ...ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਆਦਮੀਆਂ ਵਾਂਗ, ..ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਓ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਬਿਸਤਰੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦੇ ਈ ਤਰੇਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਐ। ਘਰਵਾਲੀ ਦਾ ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਊ ਏ ਬੇਚਾਰੀ, ਪਰ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਫ਼ਨਾ ਮੂਹਰੇ ਆ ਖੜਦਾ...! ਨੀਂਦ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ! ਨੀਂਦ ਆਈ ਤਾਂ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੀ ਆਉ (ਬੇਚੈਨੀ) ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਾਗਦਿਆਂ ਈ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

(ਡਰਦਾ-ਡਰਦਾ ਏਧਰ ਉਧਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਲ) ਦੋ ਜਣੇ ਸਨ, ਅਜੀਬ ਚੇਹਰੇ! (ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਦੱਬੇ ਪੈਰੀਂ ਆਉਂਦੇ

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|84:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j30wu62ef3eus5f9rjigmx4nhgumlc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46845</id>
    <revision>
      <id>233817</id>
      <parentid>121366</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="2gb7xfvonwhprvzbn11u26trp3471yg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|﻿ਹਨ। ਉਪਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਨ ਨੰਗੇ ਹਨ।) ਕਦੇ ਲਗਦਾ ਕਦੇ ਦੇਖੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫੇਰ ਇਉਂ ਲਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਐ, ਜਿਵੇਂ ... ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹੀ ਆਂ, ਖੁਦ! ਪਰ ਫੇਰ ਇੰਨਾ ਅਜਨਬੀ ਕਿਉਂ ...? ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕੀ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁਛਦਾ...}} 

{{float left|ਗਨੀ-ਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੂਤਰਧਾਰ ਸਾਹਬ!|5em}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਤ੍ਰਭਕਦਾ ਹੈ) ਹੰਆ! ਹਾਂ!|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੁਛੋਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ-|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਕਹਾਂਗੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ-|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੱਸੋਗੇ... (ਹਸਦੇ ਹਨ)|5em}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਨੇ-|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਹੱਸਾਂਗੇ... (ਹਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਨੂੰ ਦੋਹੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।)|5em}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਿਨਾ ਨਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਪਤਾ ਲਗਦੈ ਕਿ-|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੌਣ ..., ਕੌਣ ਏ!|5em}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਝੂਠੇ!|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਆਏ ਹਾਂ ਸੱਚਾ ਨਾਉਂ ਲੱਭਣ-|5em}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੈ? (ਚੁੱਪੀ)|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ?|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ-ਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦੇ.., ਲਿਆ...। ਫੜਾ ਗੁਰ ਮੰਤਰ! (ਦੋਹੇਂ ਸੂਤਰਧਾਰ ਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਧਰ ਗਿਆ! ਤੂੰ ਏਧਰ ਦੇਖ ਮੈਂ ਏਧਰ ਦੇਖਦਾਂ! (ਦੋਹੇਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭੀੜ ਜੈ ਬੋਲ ਜੈ ਬੋਲ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ}}&lt;noinclude&gt;{{center|85:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gb7xfvonwhprvzbn11u26trp3471yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46846</id>
    <revision>
      <id>233818</id>
      <parentid>121367</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="05x5a36ahmro4ux0iwmiqzb9l1g2cwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਸਭ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਦਿਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਲਾਠੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਗਤਕਾ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਠਿਠਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭੀੜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਿਆ ਵਰ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਕੀ ਜੈ! ਪਵਨਸੁਤ ਹਨੁਮਾਨ ਕੀ ਜੈ! ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਬਜਰੰਗ ਬਲੀ! ਹਰ ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਾਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਕਰਤਬ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਨਾਬ ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜਲੂਸ ਹੈ ਇਹ?|5em}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤਾਈਂ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ) ਜਲੂਸ ਨਹੀਂ..., ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਏ..., ਦਸ਼ਹਰੇ ਦੀ|5em}}। 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਪਰ ਦਸ਼ਹਰਾ ਤਾਂ....|5em}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਰਹਿੰਦੇ ਕਿੱਥੇ ਓ ਮਹਾਰਾਜ! ਕਿਸ ਦੁਨੀਆ ’ਚ..! ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੀ ਐ! ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਲੰਕਾਪਤੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ... ਮੁੜ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਰਤ ਰਹੇ ਨੇ! ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਦ..., ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਦ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇਗੀ ਧਰਮ ਦੀ... ਤੇ ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ... ਨਾਸ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਜੈ ਬੋਲ ਜੈ ਬੋਲ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਸੂਤਰਧਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਾਂਡਵਨੁਮਾ ਨਿਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੂਰ ਕਿਤੋਂ ਖਲਾ ਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ!)}} 

{{float left|ਆਵਾਜ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; &lt;poem&gt;ਜਿਨ੍ਹਹ ਕੇ ਕਪਟ ਦੰਭ ਨਹੀਂ ਮਾਇਆ,
ਤਿਨ੍ਹ ਕੇ ਹਿਰਦੈ ਬਸਹੁ ਰਘੁਰਾਇਆ। 
ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਧਨੁ ਧਰਮ ਬੜਾਈ। 
ਸਬ ਤਜਿ ਤੁਮਹਹਿ ਰਹਈ ਉਰ ਲਾਈ
........................&lt;/poem&gt;|5em}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਆਵਾਜ਼|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|86:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05x5a36ahmro4ux0iwmiqzb9l1g2cwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46847</id>
    <revision>
      <id>233819</id>
      <parentid>121368</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="qr1q0ao7ytsjc62ogowti0n1u61btxv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿਧਰੋਂ ਆ ਰਹੀ ਐ

{{left margin|8em|(ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਆਵਾਜ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੇਹਿ ਕੇ ਹਿਰਦੈ ਰਹਹੁ ਰਘੁਰਾਈ।|5em}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਮੁੜ ਘਬਰਾ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਨੇ...ਦੋਹੇਂ! (ਘਬਰਾਹਟ ’ਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਚੋਗਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦੇਖ ਦੇਖ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਮਾ ਲੱਭਿਆ-|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਨੂੰ ਵੀ-|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਆਪਣੇ ’ਚ ਹੀ) ਦੇਖਣ 'ਚ ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਲਗਦਾ-|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੂੰ। ਹੈ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਈ।|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਛੱਡ ਨਵਾਂ ਪੁਰਾਣਾ। ਪਰ ਇਹ ਹੈ ਕੌਣ? ਹੈ ਕਿਹਦਾ ਇਹ?|5em}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ) ਕੋਈ... ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ ਐ।|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹਾਂ, ਇਹ ਲਿਖਿਆ! ਗਨੀ ਖ਼ਾਨ। ਚਲ ਪਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਚੋਗੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਗਨੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਗਨੀ ਖ਼ਾਨ।|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ।|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ-ਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਚੱਲ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਆਂ! ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਐ! ਕਿੱਥੇ ਲੁਕਿਆ! ਉਹ ਰਿਹਾ!(ਸੂਤਰਧਾਰ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।|5em}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕ... ਕ... ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ?|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਾਤਰ-|5em}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਤੇਰੇ ਨਾਟਕ ਦੇ!|5em}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਖਿਝ ਕੇ) ਦਿਮਾਗ਼ ਖਰਾਬ ਐ ਤੁਹਾਡਾ! ਮੇਰਾ ਨਾਟਕ ਅੱਜ ਦਾ ਐ ..., ਵਰਤਮਾਨ...|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|87:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qr1q0ao7ytsjc62ogowti0n1u61btxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46848</id>
    <revision>
      <id>233820</id>
      <parentid>121369</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="7ehjbfz5rrnqmlrlgk944livdv0zkrt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|(ਦੋਹੇ ਹਸਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ!) ਤੂੰ ਏ ਸਬ ਛੱਡ! ਵਰਤਮਾਨ-ਅਤੀਤ-ਭਵਿੱਖ! ਭਟਕਨ ਹੈ ਸਭ।|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੋਈ ਤਰਤੀਬ ਨਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ! ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਨ!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਇਸ ਭਟਕਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਸੂਤਰਧਾਰ ਨੂੰ ਭੌਚੱਕਾ ਛੱਡ ਦੋਹੀਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ!|5em}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਬੇਬਸੀ 'ਚ) ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ...?|5em}} 

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਗਨੀ ਖਾਂ..., ਨਬੀ ਖਾਂ ਕੌਣ ਨੇ!|5em}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਲਗਦੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਨੇ! ... ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ 'ਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਸੀ, ...ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ ਬਣਾ ਕੇ! ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ’ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ।|5em}} 

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੇ।|5em}} 

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੇ ਇਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ?|5em}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਣ ਮਾਰੇ ਟਾਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਈ ਤਾਂ ਸੀ।|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ?|5em}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖਿਝ ਕੇ) ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ..., ਮੈਂ ਲਿਆਇਆਂ?|5em}} 

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਸੀਂ ਸੂਤਰਧਾਰ ਹੋ!|5em}} 

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ... ਸੂਤਰਧਾਰ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੀੜ ਜੈ ਬੋਲ ਦੇ ਨਾਹਰੇ}}&lt;noinclude&gt;{{center|88:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ehjbfz5rrnqmlrlgk944livdv0zkrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46849</id>
    <revision>
      <id>233821</id>
      <parentid>121485</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3531" sha1="mbjriwd5w6ow3k7jtryvnpqwr9138su" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਲਾਉਂਦੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)}}

﻿{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹਮਲਾਵਰ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ) ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਰਾਮ ਕਾ।|5em}} 

{{float left|ਭੀੜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਨਮਭੂਮੀ ਕੇ ਕਾਮ ਕਾ।|5em}} 

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਸੂਤਰਧਾਰ ਵੱਲ ਨੂੰ) ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਕੀ ਰਿਹਾ!|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ੀ...! ਚੁੱਪ! ਤਮਾਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੈ!|5em}}

{{float left|ਭੀੜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਤਿੰਨਾ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦੀ ਹੈ) ਕਸਮ ਰਾਮ ਕੀ ਖਾਤੇ ਹੈਂ; ਮੰਦਰ ਯਹੀਂ ਬਣਾਏਂਗੇ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਸੂਤਰਧਾਰ ਤੇ ਪਾਤਰ ਸਭ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਇਕੱਲਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{left margin|8em|(ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਸ਼ਿਲਾ ਪੂਜਨ ਦੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਈਕ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਅਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਬਤ ਵੀ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਈਕ 'ਤੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁੜ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਾਇਰਿਆਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਦੋਹੇਂ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦੇਖਿਆ ਨਬੀ..., ਦੁਨੀਆ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਜੂਨ ਕੱਟ ਕੇ ਤੁਰ ਗਏ। ਉਹ ਵੇਖ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਹਿੱਕ 'ਚ ਖੁਭੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ! ਬੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚ, ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ। ...ਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਮੋਹਰੇ ਨਾ ਘੋੜੇ ਨਾ ਬੈਲ..., ...ਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇਖੀ! ਯਾ ਖ਼ੁਦਾ! ਬੰਦਾ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। (ਨਬੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਗੁਆਚਿਆ ਚਾਰ-ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।) ਕੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ?|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਿਆਂ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਈ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ..., ਨੇਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨੀ ਹੋ ਰਿਹਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਬੰਨ ਲਿਆ ਏ ਗਨੀ! ਬੰਨ ਲਿਆ ਏ ਚਾਨਣ ਨੂੰ! ਵੇਖ ਹਰ ਘਰ ਰੋਸ਼ਨ ਏ! ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਥਾਂ ਆਏ ਆਂ! ਸਹੀ ਜੁਗ 'ਚ!|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|89:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbjriwd5w6ow3k7jtryvnpqwr9138su</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46850</id>
    <revision>
      <id>233822</id>
      <parentid>121486</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="mhnhr9a024mk8gu29u4f8coa602gqx7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|(ਸੂਤਰਧਾਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਮੰਚ ਤੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪਿੱਛੋਂ ਰੇਲ ਦੇ ਹਾਰਨ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਈਕ 'ਤੇ ਰੇਲ ਦੇ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਬਿਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੀਖ ਚਿਹਾੜਾ ਮੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਘਾਬਰਿਆ ਹੋਇਆ):- ਉਸਤਾਦ ਜੀ..., ਉਸਤਾਦ ਜੀ...|5em}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੀ ਹੋਇਆ...!|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਗੱਡੀ ਲੂਹ 'ਤੀ। ਨਿਕਲੋ ਇੱਥੋਂ ਬੱਚ ਕੇ!|5em}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਨਾਟਕ...|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਗੋਲੀ ਮਾਰੋ ਨਾਟਕ ਨੂੰ..., ਭੱਜੋ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਦੌੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ੂਮ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਹਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਸੁਆਮੀ ਸਭ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਨੇਜੇ ਤੇ ਖੰਜਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਤੇ ਸੁਰਖ ਟਿੱਕੇ ਲੱਗੇ ਨੇ ਤੇ ਲੱਕ ਦੁਆਲੇ ਕੇਸਰੀ ਪੱਟੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਹਨ। ਨੇਜਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਟੋਪੀਆਂ ਟੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਭੌਚੱਕੇ ਜਿਹੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ। ਦੌੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸਵਾਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਚੀਖ ਕੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਚੀਖ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਦੌੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਸੁਣ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਹੁਣ ਕੇਹਦਾ ਆ ਗਿਆ। ਹੈਲੋ ਜੀ ਹੈਲੋ! ਹਾਂ ਜੀ ਹਾਂ ਜੀ ਜੈ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ! (ਸਾਹ ਚੜਿਆ)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|90:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mhnhr9a024mk8gu29u4f8coa602gqx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46851</id>
    <revision>
      <id>233823</id>
      <parentid>121487</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3996" sha1="2cfjtdz6k7pn2s1v9hxuedxzgkrd3zh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੁਲੀਸ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ! ਹਾਂ ਜੀ ਹਾਂ ਜੀ ਓ ਕੇ ਐ ਜੀ ਸਭ। ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਪੂਛਾਂ ਚਕਾ ਤੀਆਂ ਮੁਸਲਿਆਂ ਦੀਆਂ। ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨੀ ਜੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਮਸਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਓ. ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਐ ਸਭ। ਹੱਛਾ...। (ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਡੇਰਾ। ਹਾਂ ਜੀ ਹਾਂ ਕਰਾਓ। (ਪਿਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ: ਹਿੰਦੂ ਹਿਤ ਕੀ ਬਾਤ ਕਰੇਗਾ, ਵੋ ਭਾਰਤ ਪੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ।) ਹਾਂ ਜੀ, ਇਹ ਕੰਨੀ ਸੁਣ ਲਓ ਆਪਣੇ! (ਮੋਬਾਈਲ ਹਵਾ 'ਚ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮੁੜ ਗੁੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਹਵਾ ਅੱਗ ਬਣ ਗਈ ਏ ਸਰ ਜੀ, ਬੱਚ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਗੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਦ ਮੌਕਾ ਹੱਥ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਵੀ ਮੁਸੱਲਾ ਤੁਰਕ ਛੱਡਣਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਥੈਂਕਯੂ ਵੈਰੀ ਮੱਚ ਜੀ। ਗੈਸ ਸਿਲੈਂਡਰ ਬਹੁਤ ਨੇ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਬਸ ਵੈਲਡਿੰਗ ਗੈਸ ਭੇਜੋ ਛੇੜੀ। ਸ਼ਟਰ ਤੋੜਨ 'ਚ ਡਾਹਢੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਂਦੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ। (ਪਿੱਛੋਂ ਨਾਹਰੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।) ਲਗਦਾ ਏ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਇਆ!

{{left margin|8em|(ਭੀੜ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੀ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਲੁਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਝੰਡਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਟੋਪੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਹਾੜ ਕੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਹਿੰਸਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਘੇਰਾ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਚਮਕ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਪੁਲੀਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ ਰੁਕ ਜਾਓ! ਰੁਕ ਜਾਓ! ...ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੈਂ... ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ... (ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚਲੇ ਡੰਡੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਹਸਦੀ ਹੈ।) ਮੈਂ... ਮੈ... ਥੋਂ ਬੁਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗਾ... ਹਾਂ...।|5em}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ) ਹਿੰਦੂ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈ ਭਾਈ...|5em}} 

{{float left|ਭੀੜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੀਚ ਮੇਂ ਵਰਦੀ ਕਹਾਂ ਸੇ ਆਈ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਨਾਹਰੇ ਤੇਜ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਵੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਦੀ ਟੋਪੀ ਲਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਹਰਿਆਂ ਦੀ ਰਿਦਮ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਸ ਟੋਪੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਸਵਾਮੀ ਟੋਪੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲੀਸ}}&lt;noinclude&gt;{{center|91:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cfjtdz6k7pn2s1v9hxuedxzgkrd3zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46852</id>
    <revision>
      <id>233824</id>
      <parentid>121596</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3627" sha1="99yegqokw8xyr3ftib2j698h55ydgqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|﻿ਵਾਲੇ ਦੇ ਤੇਵਰ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਟਿੱਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਵੀ ਤਿਲਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੇ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ’ਤੇ ਹਨ। ਪੁਲੀਸ ਵਾਲਾ ਵਹਿਸ਼ੀਆਨਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੀਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮੂਹਰੇ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਛੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ’ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਹਰੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਨਾਟਾ! ਪੁਲੀਸ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਖੜਦੀ ਹੈ, ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਆ ਤੜਪਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਆਵਾਜ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਦਯਾ ਧਰਮ ਕੋ ਮੂਲ ਹੈ ਪਾਪ ਮੂਲ ਅਭਿਮਾਨ। 

ਤੁਲਸੀ ਦਯਾ ਨਾ ਛੋੜੀਏ ਜਬ ਲਗ ਘਟ ਮੇਂ ਪ੍ਰਾਣ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਪੁਲੀਸ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਲੁਕੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਲੋਕ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਖੂੰਝੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਕ ਗੱਲਬਾਤ ਪਿੱਛਿਓਂ ਜੰਗ ਨਗਾੜੇ 'ਤੇ ਹੂ ਹੂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੁਕੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਾਂ ਜੀ, ਸਰ ਜੀ ਸਭ ਓ ਕੇ ਰਪੋਰਟ ਆ ਜੀ। ...ਪੁਲੀਸ ...ਕਾਇਮ ਐ ਪੂਰੀ। ਸਭ ਲੱਗੇ ਨੇ ਡਿਉਟੀ 'ਤੇ। ਹਾਂ ਜੀ, ਹਾਂ ਜੀ, ਸਭ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆ। ਫ਼ਿਕਰ ਨਾਟ ਜੀ! (ਬਾਹਰੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: &quot;ਬਾਨੋ&quot;...) ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨਣੀ ਐ! 

ਪਿੱਛਾ ਕਰੋ। (ਜੈ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਉਸੇ ਜੰਗੀ ਧੁਨ ’ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਟੋਪੀਆਂ ਪਾਈ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੰਚ ਦੇ ਖੂੰਜੇ 'ਚ ਪਈ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਧੂਹ ਕੇ ਮੰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਾਸ਼ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਹਰਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਉਠ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ। ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਸ਼ ਉੱਥੇ ਪਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਹਫ਼ਦੀ ਹੋਈ ਮੰਚ 'ਤੇ}}&lt;noinclude&gt;{{center|92:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99yegqokw8xyr3ftib2j698h55ydgqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/93</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46853</id>
    <revision>
      <id>233825</id>
      <parentid>121641</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3347" sha1="4xdqel8ivknnm4dqxyrt4xitwgml1g2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਤੁਰਨਾ ਮੁਹਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਚ ਦੇ ਮੱਧ 'ਚ ਆ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}

{{float left|ਮਰਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਵਾਪਿਸ ਆਂਦਾ ਹੈ) ਬਾਨੋ... ਐਂ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰਿਆਂ ਕੰਮ ਨੀ ਸਰਨਾ।(ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਣਦੇਖਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਅੱਗੇ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਛੇਤੀ ਕਰ, ਉਠ!|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਏ ਤੁਸੀਂ ਨਿਕਲ ਜਾਓ। ਮੈਥੋਂ ਹੁਣ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ। (ਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਢੋਹ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|ਮਰਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੈਨੂੰ ਏਥੇ ਬਲਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਛੱਡ ... ਏਸ ਹਾਲ 'ਚ...! (ਗਰਭ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ 'ਤੇ ਰਹਿਮ ਆ ਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ! ( ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਾਸ਼ 'ਤੇ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਲਾਉਂਦੀ ਭੀੜ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਦੇ ਗੱਲ 'ਚ ਟਾਇਰ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਨੋ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਦਾ ਮਰਦ ਸੁਆਹ ਦਾ ਢੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਨੋ ਡੋਰ ਭੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਚੀਖ! ਚੀਖਦੀ ਨਹੀਂ...|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਹੋਈ) ਅੱਲਾਹ! (ਸਵਾਮੀ ਉਸਨੂੰ ਗੋਹ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਪਕੜ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਢਿਡ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਤੱਕ ਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੋਲ ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ।|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਸੁਬਕਦੀ ਹੋਈ) ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ!|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਢਿੱਡ 'ਚ ਹੁਝ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) ਉੱਚੀ ਬੋਲ!|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ) ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ...|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੀਖ ਕੇ) ਹੋਰ ਉੱਚੀ...|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|93:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xdqel8ivknnm4dqxyrt4xitwgml1g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46854</id>
    <revision>
      <id>233826</id>
      <parentid>121668</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="csk3b6laxotkcq2na3jr9fn6lpufk0u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੰਘਾੜਦੀ ਹੈ।) ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ, ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ, ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ! (ਹਫ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੂੰ..! (ਢਿਡ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਕੀ ਹੈ ਇਸ 'ਚ?|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੋਰ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਬੱਚਾ...! ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ! ਬ...|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੋਲ ਇਸਨੂੰ..., ਬੋਲੇ (ਚੀਖਦਾ ਹੈ) ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ!|5em}}

{{float left|ਭੀੜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ!

(ਸੰਨਾਟਾ)|5em}}

{{float left|ਬਾਨੋ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਹ ਹ ਪਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੇਗਾ! ਉਹ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ... ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਨੀ...|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬੋਲੇਗਾ... ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ! (ਢਿਡ 'ਚ ਛੁਰਾ ਘੋਪਦਾ ਹੈ. ਦੋ ਜਣੇ ਬਾਨੋ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।) ਜ਼ਰੂਰ ਬੋਲੇਗਾ। ਕੱਢ ਇਸਨੂੰ ਬਾਹਰ.. ਕੱਢ ... ਇਸ... ਹਰਾਮੀ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਵਾਮੀ ਔਰਤ ਦੇ ਢਿੱਡ 'ਚੋਂ ਬੱਚਾ ਕੱਢਣ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਨੋ ਚੀਖਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।) ਬੋਲ... ਬੋਲ! (ਬਾਨੋ ਨਿਢਾਲ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਲੋਥੜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਵਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਹੂ ਸਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ &quot;ਓਮ&quot; ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਾਨੋ ਦੇ ਜਿਸਮ 'ਤੇ ਓਮ ਉਲੀਕਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਖੁਰਦਰੀ ਤੇ ਭੇੜੀਏ ਦੀ ਗੁਰਾਹਟ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਜ ਵੱਜ ਕੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਬਾਹਰੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਥਾਲ 'ਚ ਗੋਟੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਲ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਕੀ ਐ!}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਚੁੰਨੀਆਂ ਨੇ ਜੀ! (ਬੌਂਦਲ ਜਾਂਦਾ ਐ।)|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖਿਝ ਕੇ) ਉਹ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਦਾ..,|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਵਾਈਆਂ ਸੀ...।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|94:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csk3b6laxotkcq2na3jr9fn6lpufk0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46855</id>
    <revision>
      <id>233827</id>
      <parentid>121711</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="nk398hgxvc9t60pcykpc0rhmkk3s4qg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਓ ਹੋ, ਅੱਜ ਤੇ ਕੰਜਕਾਂ ਨੇ! ਸ਼ਕਤੀ-ਪੂਜਾ, ਯਾਦ ਈ ਨੀ ਰਹਿੰਦਾ ਕੁਝ।|5em}}

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਥੋੜੀਆਂ ਨੇ ਜੀ। ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੁਹਾਥੋਂ ਹੋਣੀ!|5em}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਚੰਗਾ ਚੰਗਾ ਛੇਤੀ ਕਰੋ! ਹੋਰ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਨੇ। ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਜੋ ਉਹ... ਲਿਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਮੁਸਲਾਮਾਨ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀਆਂ।|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਭ ਤਿਆਰ ਨੇ ਜੀ! |5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਫ਼ੋਨ ਚੱਕਦਾ ਹੈ) ਅੱਕ ਦਾ ਬੂਟਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸਮਝੋ। ਸੁੱਤੇ ਜਾਗਦੇ ਮਸਲੇ ਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ..., 

( ਲਾਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ) ਬਿਨਾਂ ਧੜ ਤੋਂ ... ਬਿਨਾਂ ਸਿਰ ਤੋਂ! ਤੇ ਮੁਸਲੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੋਂ! ਹਾਂ ਜੀ... (ਹਸਦੇ ਹੋਏ),. ਮਜ਼ੇ ਪੂਰੇ ਐ ਜੀ, ... ਥੈਂਕਯੂ ਵੈਰੀ ਮੱਚ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਇੱਕ ਸਹਿਮੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਿਆਰੀਆਂ 'ਚ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਲਾਸ਼ਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਈਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਧੂਹ ਕੇ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਗੀ ਨਗਾੜੇ ਤੇ ਹੂ ਹੂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਧੁਆਂਦਾ ਹੈ।) ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਭ? ਛੇਤੀ ਪਹੁੰਚੋ ਉੱਥੇ, ... ਨਿਬੇੜ ਕੇ ਇੱਥੋਂ। ਤੁਖਮ ਮਿਟਾ ਦੇਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ। ਬਚਣਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,... ਬੱਚਾ, ਬੁੱਢਾ,... ਔਰਤ... ਕੋਈ ਨਹੀਂ...। (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਜੋ ਗਲਤੀ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਸੀਂ ਦੁਹਰਾਉਣੀ ਨਹੀਂ।|5em}}

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੁਸੀਂ ਏਧਰ ਵਿਰਾਜੋ ਕੰਜਕਾ ਦੇਵੀ..., ਏਧਰ ਆਓ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਾਰੇ ਕੰਜਕਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੰਜਕਾ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਰਣਾਮਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।}}&lt;noinclude&gt;{{center|95:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nk398hgxvc9t60pcykpc0rhmkk3s4qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46856</id>
    <revision>
      <id>233828</id>
      <parentid>121714</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="qr0n8iejefluecc1lnrge3uohbi1b1c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਸੁਆਮੀ ਉਸਨੂੰ ਚੁੰਨੀ ਪਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਗੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।)

ਚਾਮੁੰਡਾ ਹੈ ਪ੍ਰੇਤ ਪਰ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਗਰੁੜ ਅਸਵਾਰ।

ਬੈਲ ਚੜ੍ਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਹਾਥ ਲਿਏ ਹਥਿਆਰ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਵਾਮੀ ਲੀਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀਰ ਰਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਆਰਤੀ ਸਿਖਰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ, ਕੰਜਕ ਸੁੰਗੜਦੀ ਹੋਈ ਬੈਠਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}

{{float left|ਆਰਤੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸ਼ੰਖ ਚੱਕਰ ਸ਼ਕਤੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾ, ਹਲ ਮੂਸਲ ਕਰ ਕਮਲ ਕੇ ਫੁਲਾ।
ਦੈਂਤ ਸੰਘਾਰ ਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਰੁਪ ਭਿਅੰਕਰ ਕੀਨ ਮਾਂ ਧਾਰਨ। 
ਜੈ ਜੈ ਸ਼ਕਤੀ ਜੈ ਜੈ ਮਹਾਕਾਲੀ! ਸੋਭਾ ਬਰਣੀ ਨਾ ਜਾਏ ਨਿਰਾਲੀ। 
ਖੰਡਾ ਦਾਏਂ ਹਾਥ ਵਿਰਾਜੇ, ਬਾਏਂ ਹਾਥ ਮੇਂ ਖੱਪਰ ਸਾਜੇ, 
ਮੁੰਡਨ ਮਾਲ ਮਾਤ ਗਲੇ ਡਾਲੀ, ਜੈ ਜੈ ਸ਼ਕਤੀ ਜੈ ਜੈ ਮਹਾਕਾਲੀ! 
ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਘਾਰਣੀ ਜੈ ਜੈ ਚੰਡੀ ਪਾਂਵ ਪਖਾਰੇਂ ਹੇ ਰਣ ਚੰਡੀ। 
ਚੰਡ ਮੁੰਡ ਮਰਦਨੀ ਚਾਮੁੰਡੀ ਜੈ ਜੈ ਹੋਇ ਰਹੀ ਰਣ ਚੰਡੀ। 
ਰਕਤਬੀਜ ਕਾ ਰਕਤ ਚੜ੍ਹਾਵੇਂ, ਪੁਨਿ ਪੁਨਿ ਮਾਂ ਕੇ ਮਨ ਕੋ ਭਾਵੇ। 
ਰਕੜ ਦੰਤਾ ਕਹਲਾਨੇ ਵਾਲੀ ਜੈ ਜੈ ਸ਼ਕਤੀ ਜੈ ਜੈ ਮਹਾਕਾਲੀ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਬਾਹਰੋਂ ਰੌਲਾ ਪਾਂਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਆਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|੩}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੁਆਮੀ ਜੀ, ਸੁਆਮੀ ਜੀ! ਅਨਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਬੇੜਾ ਗਰਕ! ਰਗੜੇ ਗਏ ਆਪਾਂ ਤੇ!|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਝਿੜਕੇ ਕੇ) ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਓਇ! ਕੀ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਤੇਰੇ 'ਤੇ। ਦੇਖਦਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ਕਤੀ... ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ... 

(ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸਵਾਮੀ ਢਹੀ ਪਈ ਕੰਜਕਾ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜਾ ਹੈ)|5em}}

{{float left|੩}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(1 ਨੰਬਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਬੰਨੇ ਗਏ ਬੀਹ ਬੀਹ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|96:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qr0n8iejefluecc1lnrge3uohbi1b1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46857</id>
    <revision>
      <id>233829</id>
      <parentid>121757</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="8cl3yfo4ufq5npdcrog3ak1kqlq94k3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਮੂ ਵੀ, ਇਹਦਾ ਵੀ ਨਾਂ ਵੱਜਦਾ ਐ ਵਿੱਚ।}}

{{left margin|8em|(ਸ਼ਾਮੂ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਮੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜੈ ਮਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ...|5em}}

{{float left|ਸਾਰੇ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਤੁਹਾਡੀ ਸਦਾ ਹੀ ਜੈ!|5em}}

{{left margin|8em|ਸੰਨਾਟਾ!}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਘੂਰਦੇ ਹੋਏ) ਹੋਇਆ ਕੀ ਏ।|5em}}

{{float left|੩}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਓ ਜੀ ਸੱਤ ਬੰਦੇ ਠੋਕ ਤੇ ਜੀ ਆਪਣੇ, ...ਡੀ ਐਸ ਪੀ ਨੇ, ...ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਕੇਸ 'ਚ (ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਹਾਲੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨੀ ਜੀ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਟੰਗੇ ਜਾਣੇ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਰੋਕਦੇ ਰੋਕਦੇ ਵੀ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਹਾਸੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਖੀ ਖੀ ਕਰਕੇ ਹਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹਾਸਾ ਰੋਕਦਾ ਹੋਇਆ) ਕੁਝ ਨੀ ਕੁਝ ਨੀ! ਇਹ ਆਪਣਾ ਡੀ ਆਈ ਜੀ ਏ ਨਾ..., ਚਕਰਵਰਤੀ। ਸਾਲੇ ਨੂੰ ਗੱਲ ਬੜੀ ਫੁਰਦੀ..., ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਕੱਢ ਕੇ। ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟ ਵਾਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਨੂੰ... (ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਅਖੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਇਸ ਨਾਲ..., ਸਮੂਹਕ! ਹੰਅ ..., ਅੱਗਿਓਂ ਪਤਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ (ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਲੈਂਕ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ), ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਜੀ, ਲੁੱਟੀ ਗਈ, (ਹੱਸ ਕੇ) ਲੁੱਟ ਲਈ ਭੀੜ ਨੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਹਦੇ ਕਿਹਦੇ 'ਤੇ ਕੇਸ ਕਰਾਂ। (ਹਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਰਾਹਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ੧ ਨੰਬਰ ਨੂੰ) ਲਿਸਟਾਂ ਲਿਆਓ! ਤੇ ਉਹ ਨਕਸ਼ੇ ਕਿੱਥੇ ਐ?|5em}}

{{float left|੩}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਸੁਆਮੀ ਜੀ... ਉਹ... ਡੀ ਐਸ ਪੀ. (ਡਰਦਾ ਡਰਦਾ) ਬੜਾ ਕੱਬਾ ਐ ਜੀ।|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|97:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8cl3yfo4ufq5npdcrog3ak1kqlq94k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46858</id>
    <revision>
      <id>233830</id>
      <parentid>121954</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="milqmq69osh7fhjkt2fi0cbhrwf8yhh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ... ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨੀ ਆਈ। (ਫੇਰ ਨਰਮ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) ਡਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨੀ। ਬਦਲ 'ਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਾਹਲਾ ਈ ਹਮਦਰਦ ਬਣਦੈ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਕਰੋ..., ਸਮਾ ਘੱਟ ਏ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਉਸਦੇ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਸ਼ਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਕੰਜਕਾ। ਉਹ ਕੰਜਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਹੂ ਹੂ ਹੂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਜਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਡਰਦੀ ਹੋਈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਗਨੀ ਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕੇ ਭੱਜਦੀ ਹੈ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਚ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ) ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਏ। ...ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਕਿਉਂ ਲੁਕੋਏ ...।|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਰੁਕ ਜਾ ਧੀਏ ਰੁਕ ਜਾ! ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਤੈਨੂੰ ਰੁਕ ਜਾ! (ਹੂ ਹੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਗਨੀ ਖਾਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਮੁਗ਼ਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਾਈ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੁਆਲੇ ਮਾਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਹਿੰਸਕ ਜਿਬਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਿਹਾ! ਲਾਸ਼ਾਂ ਉਠਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਯਾ ਖ਼ੁਦਾ! ...ਲਾਸ਼ਾਂ ਉਠਣ ਲੱਗੀਆਂ! ਕਿਆਮਤ...! (ਖੁਦ ਨੂੰ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੈ।) ਹਸ਼ਰ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਡ੍ਰਿਲ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਵੀ ਉਸ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਹਥਿਆਰ ਉੱਗ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਗ ਇਸ ਫ਼ੌਜ 'ਚ}}&lt;noinclude&gt;{{center|98:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>milqmq69osh7fhjkt2fi0cbhrwf8yhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46859</id>
    <revision>
      <id>233831</id>
      <parentid>121955</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="milqmq69osh7fhjkt2fi0cbhrwf8yhh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ... ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨੀ ਆਈ। (ਫੇਰ ਨਰਮ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) ਡਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨੀ। ਬਦਲ 'ਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਾਹਲਾ ਈ ਹਮਦਰਦ ਬਣਦੈ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਕਰੋ..., ਸਮਾ ਘੱਟ ਏ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਉਸਦੇ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਸ਼ਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਕੰਜਕਾ। ਉਹ ਕੰਜਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਹੂ ਹੂ ਹੂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਜਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਡਰਦੀ ਹੋਈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਗਨੀ ਖਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕੇ ਭੱਜਦੀ ਹੈ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਚ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ) ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਏ। ...ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਕਿਉਂ ਲੁਕੋਏ ...।|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਰੁਕ ਜਾ ਧੀਏ ਰੁਕ ਜਾ! ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਤੈਨੂੰ ਰੁਕ ਜਾ! (ਹੂ ਹੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਗਨੀ ਖਾਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਮੁਗ਼ਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਾਈ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੁਆਲੇ ਮਾਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਹਿੰਸਕ ਜਿਬਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਿਹਾ! ਲਾਸ਼ਾਂ ਉਠਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਯਾ ਖ਼ੁਦਾ! ...ਲਾਸ਼ਾਂ ਉਠਣ ਲੱਗੀਆਂ! ਕਿਆਮਤ...! (ਖੁਦ ਨੂੰ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੈ।) ਹਸ਼ਰ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਡ੍ਰਿਲ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਵੀ ਉਸ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਹਥਿਆਰ ਉੱਗ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਗ ਇਸ ਫ਼ੌਜ 'ਚ}}&lt;noinclude&gt;{{center|98:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>milqmq69osh7fhjkt2fi0cbhrwf8yhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46860</id>
    <revision>
      <id>233832</id>
      <parentid>121957</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="6vp98t2g66zy554v42j0dkj2uegzhn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਲਭਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੌਣ ਏ..., ਕੌਣ! ਮ ਮੈਂ ... (ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਛੱਡ ਦਿਓ ਮੈਨੂੰ! ਛੱਡ ਦਿਓ...|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਗਨੀ ਮੈਂ ਹਾਂ! ਮੈਂ ਨਬੀ! ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ! (ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ) ਤੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ ਮੈਨੂੰ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ! ਸਭੁ ਪਛਾਣਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ, ...ਪਿਘਲ ਗਈਆਂ। (ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ) ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ! ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਇੰਨੇ..., ਇੰਨੇ ਸਾਰੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ! ਏਹ ਦੇਖ... ਹੌਂਕਦੇ ਫਿਰਦੇ!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੈਨੂੰ ਈ ਸ਼ੋਕ ਚੜਿਆ ਸੀ... ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇਖਣਾ! ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦਾ... ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਏ ਕਿਵੇਂ ...? ਇੰਨੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਬਾਦ ਵੀ... ਹਰ ਮੋੜ..., ਹਰ ਗਲੀ ’ਤੇ ਉਹੀ...|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਚੁੱਪ ਰਹਿ! ਮਰਵਾਏਂਗਾ! (ਹੱਥ ਜੋੜਦਾ ਹੈ) ਜੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ... ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਕਰ! (ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਰਖਦਾ ਹੈ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਫੇਰ ਤਾਂ ਇਹ ਜੁਗ ਗੂੰਗਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ! (ਚੁੱਪੀ) ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਏ... ਨਬੀ! ਬਾਜਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸਾਨੂੰ!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੌਣ ਸੁਣੇਗਾ? ਕਿਸਨੂੰ ਸੁਣਾਏਂਗਾ! ਸੂਬੇ ਨੂੰ? ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ, ਮੀਸਣਾ ਹੋਇਆ ਹਿੰਦੂ ਹਿੰਦੂ ਚੰਘਾੜਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਕੰਜਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਵੀ ਧੋਂਦਾ! ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਅਬ ਦੇ ਮਗਰ...। ਅਬੁ... ਹਿਰਨੋਟੇ ਵਰਗਾ ਅਬੂ ਜਾਨ ਲੁਕੋਂਦਾ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ। ਮੂਹਰੇ ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਭੀੜ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਤੇ ਅਬੂ ..., ਵਾਪਿਸ ਨੱਸ ਪਿਆ..., ਭੀੜ ਨੇ ਅੱਗ ਲਾਈ ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲਿਆਂ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ..! (ਫਿੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਧਰਮ ਦੀ ਜੈ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਲਗਦੇ ਰਹੇ। ਤੇ ਅਬੂ ਸੜਦਾ ਰਿਹਾ! ...ਤੇ ਉਹ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ, ਸਭ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਹਾਂ, ਚੇਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਬੋਲੀ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|100:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vp98t2g66zy554v42j0dkj2uegzhn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/101</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46861</id>
    <revision>
      <id>233833</id>
      <parentid>121958</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3698" sha1="4h8elhc2t0ic31ar7auetc27uuc02hk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left margin|8em|ਸਭ ..., ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਉਹੀ ਨੇ..., ਉਹੀ ਚਮਕ ਵਹਿਸ਼ੀ!}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਜੇ ਆਪਾਂ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਕੌਣ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਤੇਰੇ ਪਛਾਣਨ ਨਾਲ? ਜਾਣਦਾਂ, ਹੁਣ ਹਿੰਦੂ ਹੋ ਗਿਆ ਉਹ। ਪਰ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਨਹੀਂ!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ) ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ! ਭੁੱਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ... ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ... ਗਰਦਨਾਂ ਸਮੇਤ ਜਿਹੜੇ ਜੰਜੂਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਤੋਲਦੇ ਸੀ! (ਹੌਂਕਾ) ਪਰ ਦੱਸੇਂਗਾ ਕਿਸਨੂੰ? ਕੋਈ ਹੈ ਇੱਥੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ। (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ) ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ... ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਤੇ ਚੇਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ! ਅਸੀਂ ਅਟਕ ਗਏ ਆਂ, ਅਜੀਬ ਦਲਦਲ ਏ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ..., ਮਨ ਦੀ..., ਫ਼ਸ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਆਂ... ਉਸ 'ਚ! ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੇਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ... ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ..., ਮੈਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹਾਂ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਪਿੱਛੋਂ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ: &quot;ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ! ਫੇਰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ! ਨਬੀ ਗਨੀ ਖਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦਬਾਈ ਇੱਕ ਨੁੱਕਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ! ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਈ ਸੀ ਆਵਾਜ਼! (ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਤੇ ਮੱਥਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਫਨੀਅਰ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਚੇਲੇ ਹਵਾ 'ਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਮਾਰ ਟੋਹਦੇ ਨੇ।)}}

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਵਾਮੀ ਜੀ! ਐਵੇਂ ਵਹਿਮ ਹੋਇਆ ਤੁਹਾਨੂੰ!|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ!|5em}}

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਹਰਾਮੀ ਹੁਣ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ ਵੀ ਝਾਕਣ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਗੀ ਨਗਾੜਿਆਂ ਤੇ ਹੂਅ... ਹੂਅ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਸਮੇਤ ਸਭ ਬਾਹਰ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਨਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। (ਨਬੀ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲਗਦਾ ਹੈ) ਮੇਰਾ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|101:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4h8elhc2t0ic31ar7auetc27uuc02hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/102</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46862</id>
    <revision>
      <id>233834</id>
      <parentid>121959</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="jd9f8y9v7084xtpjav80jpejsm2hu3r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|ਅੰਦਰ ਫਟ ਜਾਏਗਾ ਜੇ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ ਤੇ..! ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਮੀਚਦਾਂ.. ਤਾਂ... ਸਿਵੇ ਈ ਸਿਵੇ ਦਿਖਦੇ ..., ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਿਘਲਦੀ ਚਰਬੀ, ...ਬੋ ..ਸੜਾਂਦ! (ਉਸਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ)}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੁਕਮਰਾਨ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਨੇਕ ਰੂਹ ਹੈ, ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ...|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈਂਦਾ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਧਰਮ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ! ਨਿਰਾ ਮਖੌਟਾ ..., ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ... ਜਿਹੜਾ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਵੀ ਧੜਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ.., ਖ਼ੁਦ ਦੇਖਿਆ..! ਰਾਜ ...ਧਰਮਾਂ! (ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ! ... ਹਨੇਰੀਆਂ ਕੋਠੜੀਆਂ... ਸਿੱਲੀਆਂ... ਡਰੇ ਦੁਬਕੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ..., ਗੱਡੀ ਦੀ ਅੱਗ ..., ਪਿਘਲਦੀ ਚਰਬੀ ਪੀਲੀ ਜਰਦੀ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਜੰਮ ਗਈ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੌਤ ਬਣ ਕੇ! ਰਾਜਧਰਮ ਵਾਲੇ ਸੌਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ। ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਰਫ਼ਿਊ... ਨਾ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ! ਇਹ ਕਰਫਿਊ ਵੀ (ਹਰ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਜਜ਼ੀਏ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਬਸਤੀਆਂ 'ਤੇ ਈ। (ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਹਾਸੀ) ਥਾਵਾਂ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਸੀ! ਭੀੜਾਂ ਜੁੜ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸ ਬਸਤੀ 'ਤੇ ਧਾ ਪਈਆਂ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਲਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਏਧਰ ਨੂੰ! ਭੀੜ ਨੇ ਅੱਗ ਲਾਈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪੁਲੀਸ ਨੇ, ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਬਸਤੀ ਨੂੰ! ਬਸ ਮੱਚ ਪਈ, ਲਪਟਾਂ ਈ ਲਪਟਾਂ, ਬਲਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ 'ਚੋਂ ਬੁਰਕੇ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਬੱਚੇ ਕੁਛੜ ਮਾਰੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੌੜੀਆਂ...! (ਨਬੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਮੋਹਰਿਓਂ ਰਾਜਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ... (ਜਿਵੇਂ ਗੋਲੀਆਂ ਵਜਦੀਆਂ ਹਨ) ਤਾੜ ਤਾੜ ਤਾੜ ਵਰਾ ਛੱਡੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ! ਡੰਕਾ ਵੱਜਿਆ... ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ: &quot;ਪੁਲੀਸ ਨੇ... ਦੰਗਈਆਂ ’ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ! ਜਿਹੜਾ ਕਰਫ਼ਿਊ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ... ਗੋਲੀ...!&quot; (ਹੌਂਕਾ)|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਸ ਕਰ, ਬਸ ਕਰ! ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਨਹੀਂ! ਬੋਲਣ ਦੇ ਮੈਨੂੰ! (ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖਲਾ 'ਚ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ) ਕੋਈ ਤਾਂ ਹੋਏਗਾ ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਹੋਏਗਾ! ਅੱਬੂ ..., ਸਲਮਾ...! (ਸੁਣਦਾ ਹੈ) ਚੀਖ ਚਿਹਾੜਾ... ਥੋੜੀ ਚਿਰ ਦਾ... ਤੇ ਫੇਰ ਸੰਨਾਟਾ...! ਬਸਤੀ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਸੁਆਹ 'ਚ ਬਦਲ ਗਈ! ਡੰਕਾ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਫੇਰ ਬੋਲਿਆ: ਸਰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਛੱਤੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਮਨ ਕਾਇਮਾ!&quot;|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|102:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jd9f8y9v7084xtpjav80jpejsm2hu3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46863</id>
    <revision>
      <id>233835</id>
      <parentid>121960</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3908" sha1="rk2jh392cv6aah3xbr9vbdp21xwi2nl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤੇ ਉਹ ਚੌਬੀ ਦਿਨ ਲੁਕਦੀ ਲੁਕਾਂਦੀ ਖੇਤਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੀਲੋ ਮੀਲ ਗਾਂਹਦੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ, ਤੰਬੂ ਲੱਗੇ ਸੀ... ਰਿਫੂਜ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁੜਿਆਂ ਤੇ ਬੇਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ... ਕੁਰਬਲ ਕੁਰਬਲ! ਹਾਲੇ ਸਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ... ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਰਾਜਧਰਮ ਕੁਕਿਆ: &quot;ਫ਼ਾਇਰ!&quot; ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਕੈਂਪ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ! ਕਿਉਂ ਕਿ ਬਾਹਰ ਅੱਧੀ ਫ਼ਰਲਾਂਗ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੰਬ ਫਟਿਆ ਸੀ..., ਤੇ ਉਹ ਆਏ ਸਨ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ!

{{left margin|8em|(ਚੁੱਪੀ)}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਉਹਨੂੰ ਖਬਰ ਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ.......|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਕੱਟ ਕੇ) ਇਹ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਏ ਨਬੀ ਕਿ ਦੱਖਣ 'ਚ ਬੈਠੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਖਬਰ ਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਕੀ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਏਥੇ ਫੰਗ ਲੱਗੇ ਨੇ... ਫੰਗ! (ਚੁੱਪੀ) ਫੇਰ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਏ ... ਦਿੱਲੀਓ! ਮੁਖੌਟਾ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸੀ ਉਸਦਾ! ਮੈਂ ਵੀ ਕੀਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵੇਰ ਤਾਂ! ਉਹ ਸ਼ਾਹਿਦ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਰੋਇਆ! ਸਿਕੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਕਲ ਚ ਲੈ ਘੁੱਟਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਬੱਝੀ ਕਿ ਹੁਣ ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਦਵਾ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ। ਅੱਧਿਓਂ ਵੱਧ ਸੜ ਗਈ ਸੀ ਉਹ! ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਟੀਸ ਅੱਖਾਂ ਨੀ ਸੀ ਮੀਚਣ ਦਿੰਦੀ! ਸ਼ਾਹਿਦ ਦਾ ਵੀ ਬੁਖਾਰ ਹਫ਼ਤੇ 'ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੇ ਹੂੰਗੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਨਾਟੇ 'ਚ ਗੁੰਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ! ਪਰ... ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਡਾਕਟਰ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਮਗਰ ਈ ਤੁਰ ਗਏ... ਬਿਸਤਰਾ ਵਲੇਟ ਕੇ! ਸ਼ਾਹਿਦ ਤੜਪਦਾ ਰਿਹਾ! ਯਾਸਮੀਨ ਨੇ ਪੈਰ ਫੜੇ! ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ|5em}}

{{left margin|8em|(ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਫੇਰ ਚੁੱਪੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਡੰਕਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|੨}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਉਸਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਨੰਗੀ ਕਿਰਪਾਣ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਟੋਪੀ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ) ਹੋਸ਼ਿਆਰ! ਖਬਰਦਾਰ! ਬਾ ਹੁਕਮ ਰਾਜਧਰਮ ਸਰਕਾਰ... ਤਮਾਮ ਲੁਕਾਈ ਨੂੰ ਖਬਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜੁਗਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗੌਰਵ ਬਹਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ... ਹੁਣ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਕੋਈ ਤੁਰਕ ਮਲੇਛ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|103:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk2jh392cv6aah3xbr9vbdp21xwi2nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/104</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46864</id>
    <revision>
      <id>233836</id>
      <parentid>121961</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="czrtyu1pi7r0puzunbmcpl5kf0ibp3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਬਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਪਾਵਨ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ ..., ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਲਈ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ! ਜੋ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁੰਨ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਬਾਣਾ ਧਾਰਣਾ ਪਵੇਗਾ! ਉਸੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਗੌਰਵ ਦਾ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਖ਼ੁਦ ਹਰ ਨਗਰ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ!

{{left margin|8em|(ਢਿੰਢੋਰੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਭੀੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਢੋਲ ਨਗਾੜੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ ਐ ਕਿ..ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੀ ਨਹੀ ਹੋਇਗੀ ਇਸਦੀ?|5em}}

{{left margin|8em|(ਚੁੱਪੀ)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਚਲ ਉਠ! ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ! ਹਰ ਮੱਥੇ 'ਚ ਕੰਧ ਉੱਗੀ ਏ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਗੜੀ ਚਮਕੌਰ ਨਸਾਂ 'ਚ ਫ਼ਸੀ ਬੈਠੀ ਹੈ! ਖੂਨ 'ਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਬੀਅ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫੜ ਗਏ! ਚਲ ਤੁਰ ਇੱਥੋਂ!|5em}}

{{float left|ਆਵਾਜ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਓ, ਪਰਿਹੋ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਘਾਓ!

ਖੇਤ ਜੋ ਮਾਂਡਿਓ ਸੂਰਮਾ, ਅਬ ਜੂਝਨ ਕੋ ਦਾਓ!!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਨਹੀਂ ਗਨੀ! ਅਸੀਂ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਭੁੱਜਾਂਗੇ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿੱਥੇ ਜਾਏਂਗਾ?|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਜਿੱਥੇ ਪੰਡਤ ਗਏ ਸੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਨੀ ਖਾਂ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਤਕਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ) ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਜੁਗ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿਆਂਗੇ! ਜੇ ਸੂਬਾ ਹੈ! ਗੰਗੂ ਦੋੜੇ ਫਿਰਦੇ ... ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਹੋਏਗਾ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾਂ, ਨਬੀ! ਉਸ ਨੂਰ ਨੂੰ ਗਿਆਂ ਤਾਂ ਜੁਗੜੇ ਹੋਏ!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਖਾਲਸਾ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਸੋਚ ਭਰੀ ਚੁੱਪ ਪਸਰਦੀ ਹੈ)}}&lt;noinclude&gt;{{center|104:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czrtyu1pi7r0puzunbmcpl5kf0ibp3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/105</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46865</id>
    <revision>
      <id>233856</id>
      <parentid>121962</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="8ul8affkrjdo5lzza5olh99tnk3s0q8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮੇਰੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਾਂ, ...ਭੀੜ ਪਈ ਤੇ ਉਹ ਸਾਡੀ ਬਾਂਹ ਫੜੇਗਾ! (ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ?|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਗਨੀ ਹਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਯਾਦ ਐ! ਹਾਂ ਨਬੀ! ਯਾਦ ਐ ਮੈਨੂੰ। ਅਸੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ ਉਸੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ! ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚਾ! ਹਾਂ! ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ! ਪੁੱਟ ਦੇਣਾ ਜੜ੍ਹੋ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੰਚ ’ਤੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਗੀਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਗਲ਼ ਵਿਚ ਪੱਲਾ ਪਾ ਕੇ ਨਾਮ ਜਪਦੇ, ਹਾਂ ਜੀ ਨਾਮ ਜਪਦੇ।

ਸਾਡਾ ਜਾਵੇ ਨਾ ਸਿਦਕ ਭਾਵੇਂ ਸੀਸ ਕਟ ਜੇ, 

-ਹਾਂ ਜੀ ਸੀਸ ਕੱਟ ਜੇ 

ਤਾਹੀਓਂ ਅਸਾਂ ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ 

ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹੀਂ ਸਾਡੇ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆ!! 

ਦਸਵੇਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖੀ ਲਾਜ ਨੂੰ, 

ਹਾਂ ਜੀ ਰੱਖੀ ਲਾਜ ਨੂੰ 

ਜੜ੍ਹੋ ਪੁੱਟ ਦਈਏ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ, 

ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ-੨

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾ ਮੱਥਾ ਲਾ ਲਿਆ, 

ਅਸੀਂ ਮੱਥਾ ਲਾ ਲਿਆ, 

ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹੀਂ ਸਾਡੇ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆ, 

ਸਾਡੇ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{left margin|8em|(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪੀਲਾ ਸਾਫ਼ਾ ਪਾਈ ਜੱਥੇਦਾਰ ਪੱਖੇ ਦੀ ਝੱਲ ਮਾਰਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੋ ਹੋ ਹੋ... ਗਰਮੀ ਓ ਬਾਹਲੀ ਐ! ਉੱਤੋਂ ਪਿੱਤ... ਖਲੜੀ ਉਤਰਨ ਤੇ ਆਈ! ਹੋ ਹੋ... ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜਿਹੜੇ ਤੱਤੀਆਂ ਤਵੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਏ! (ਖੁਰਕਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਵੀ ਦਿਨ ਦੇਖਣੇ ਸੀ, ਜੂਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਸਾਰੇ ਈ ਏ.ਸੀ ਬੰਦ! ਬਾਜਾਂ ਵਾਲਿਆ! ਏਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ! (ਖੁਰਕਦਾ) ਉਪਰੋਂ ਲੂਹ ਵੀ ਤੇ ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਲੜਦੀ! ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|105:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ul8affkrjdo5lzza5olh99tnk3s0q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/106</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46866</id>
    <revision>
      <id>233837</id>
      <parentid>121963</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="74404d2h03snkjjr9ticu48x69cb69m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਦੇਵ... ਜਿਹੜੇ ਤੱਤੀਆਂ ਤਵੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਏ!

{{left margin|8em|(ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਫ਼ਤਿਹ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਆਂ... ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਬ! ... ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ’ਚ।|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਐਹ ਹੈ ਹੈ ਹੈ ਵਾਹ ਜੀ ਵਾਹ! ਕੀੜੀ ਘਰ ਨਰੈਣ ਆ ਗਏ ... ਚਲ ਕੇ! ਆਓ! ਵਾਹਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਖਾਲਸਾ ਤੇ ਵਾਹੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ। (ਜੈਕਾਰਾ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।) ਗਰਮੀ ਓ ਬਹੁਤ ਐ। ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ... (ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ)। ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਾਓ ਕਿਵੇਂ ਚਲ ਰਹੀ... ਓ ਗੌਰਵ ਯਾਤਰਾ!|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਫ਼ਤੇਹ ਈ ਫ਼ਤੇਹ ਆ ਜੀ ਹੁਣ ਤੇ। ਹੋ ਗਈ, ਬਸ ਦੇਖਦੇ ਜਾਓ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ। ਬਹੁਤ ਚਲਾ ਲਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਿਆਂ ਚੰਮ ਦੀਆਂ। ...ਕੀ ਗੱਲ ਔਖੇ ਜਿਹੇ ਲਗਦੇ ਹੋ!|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਟਾਲਦਾ ਹੋਇਆ) ਓ ਨਹੀਂ ਜੀ..., ਗਰਮੀ ਓ ਬਾਹਲੀ ਐ! ਪਿੱਤ ਲੜਦੀ... (ਖੁਰਕਦਾ)|5em}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਛੱਡੋ ਜੀ, ਅਸਲ 'ਚ ਆਦਤ ਹੋ ਗਈ ਏ.ਸੀ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਸਰਦਾ ਨੀ ਹੁਣ।|5em}} 

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹੋਰ ਕੀ ਜੀ। ਹੋਰ ਹੁਣ ਕੌਮ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਭਲਾ। (ਪੱਖੀ ਝਲਦਾ ਹੈ)|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਹੁਤ ਹੋਈਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ..., ਹੁਣ ਥੋੜੇ ਮਜ਼ੇ ਵੀ ਤੇ ਚਾਹੀਦੇ ਆ...(ਨਾਲ ਦੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)|5em}} 

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਕਾਲ ਜੀ... ਮੈ ਜ਼ਰਾ...|5em}} 

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸਾਸਰੀ ਕਾਲ ਜੀ ਸਾਸਰੀ ਕਾਲ! (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਣਪ ਕੀਤੀ।|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹਸਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਹਦੀ ਐ।|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਤੈਸ਼ 'ਚ) ਨਰਾਜ਼ਗੀ..., ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ! ਪਾਣੀ ਸਿਰੋਂ ਟੱਪਿਆ ਪਿਆ...,ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਓ ਤੁਸੀਂ... (ਫ਼ੋਨ ਵੱਜਦਾ ਹੈ) ਹਾਂ..., ਪਤਾ ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਆਂ ਅਸੀਂ ..ਕੀ! ਫੇਰ ਆ ਗਏ ਉਹ। (ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|106:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74404d2h03snkjjr9ticu48x69cb69m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/107</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46867</id>
    <revision>
      <id>233838</id>
      <parentid>121964</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3931" sha1="g5yqlsy9ix31amrayer1q23t0wao2lw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਪਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿਵੇਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਬੈਠੇ ਓ ਏਥੇ? (ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਚੀਖ ਕੇ) ਓਹ ਪਾਗਲ ਨੇ ਸਿਰੇ ਦੇ..., ਪਾਗਲ। ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਹੜੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਗਲਖ਼ਾਨੇ 'ਚ ਐ ਪਾਗਲਖਾਨੇ 'ਚ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਕਰੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਵਕਤ ਖਰਾਬ ਨਾ ਕਰੋ! (ਫੋਨ ਕਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਖਾਲਸਾ ਲਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਆ! ਹੰਆ! (ਪੱਖੀ ਝਲਦਾ ਹੈ।)

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਕੀ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਜੱਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬ! ਕੀਹਦੇ 'ਤੇ ਲਾਲ ਪੀਲੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਓ।|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਤਾ ਨੀ ਜੀ, ਛੱਡੋ ਤੁਸੀਂ..., ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਹੰਅ... ਖਾਲਸਾ? (ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ) ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੋਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਆ!|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਚੇਹਰਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ) ਉਸੇ ਲਈ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਏ ਆਂ ਜੀ! ਹੁਕਮ ਕਰੋ...|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਹੁਕਮ ਕੀ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਨੀ ਛੱਡੇ। ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ। ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਈਏ ਤੇ ਕੀਹਨੂੰ ਕੀਹਨੂੰ ... ਗਰਮੀ ਓ ਬਾਹਲੀ ਐ!|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਠੰਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਓ ਜਨਾਬ! ਇਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਐ!|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਾਹਦੀ ਨੀਤੀ ਜੀ... ਦਿਵਾਲਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸਾਡਾ 'ਤੇ! ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ..! (ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ) ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ 'ਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਸੀਂ, ਮੋਹਰੇ ਹੋ ਕੇ। ਮਿਨਓਰਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਸਭਾ... ਮੂੰਹ ਨੀ ਖੋਲਿਆ ਕਦੇ! ਦੇਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਸੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ ਵਾਲੇ! ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਕੀ...|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਏਸ 'ਚ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਤਾਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਐ ਜਨਾਬ!|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਫ਼ਾਇਦਾ! ... ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ... ਅਖੇ ਇਨਕੁਆਰੀ ਕਰੋ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਸਕੈਂਡਲ...|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਓ ਹੋ, ਤਾਂ ਬੈਠਾ ਰਹਿਣ ਦਿਓ ... ਕਮਿਸ਼ਨ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ!|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖੁਰਕਣ 'ਚ ਮਸਤ) ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ! ਕਿਹੜਾ ਨੀ ਖਾਂਦਾ! (ਨਕਲੀ ਢਿੱਡ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ) ਢਿੱਡ ਤਾਂ ਆਖਰ ਸਭ ਨੂੰ ਈ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਈ ਦੇਖ ਲਓ! ਅਸੀਂ ਚਾਰ ਬੁਰਕੀਆਂ ਵੱਧ ਖਾ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਨ੍ਹੇਰ ਆ|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|107:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5yqlsy9ix31amrayer1q23t0wao2lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/108</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46868</id>
    <revision>
      <id>233839</id>
      <parentid>121966</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="nkg94k71yllpkh2hr56k77wdl8wg9zf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਮੂੰਹ ਖੋਲ ਦਿੱਤਾ ਨਾ...

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਓ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣਦੇ ਨੀ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਸੁਣ ਲਈ..., ਬਹੁਤ ਸੁਣ ਲਈ! ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ..., ਤੇ ਸਮਝੋ...; ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਯਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਐ ਓਸ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਜਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੁਝ ਸੰਵਾਰ ਸਕੇ..., ਤੇ ਜਾਂ ਫੇਰ..., ਕੁਝ ਵਿਗਾੜ ਸਕੇ! ...ਕਿ ਨਹੀਂ?|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਖੁੱਲ ਕੇ ਹਸਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਕੀਤੀ ਏ ਨਾ ਸਿਆਸਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ। ਦੇਖੋ! ਏਥੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਪੱਕੀ ਐ। ਉਪਰ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਵੀ ਬੰਦਾ ਤੁਹਾਡਾ, ...ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਮਝੋ। ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਪੀ ਐਮ ਨਾਲ...|5em}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਝੱਲ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਨਖੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ...! ਲੋਕ ਤਾਂ ਸੰਘੀ ਫੜਨ ਨੂੰ ਫਿਰਦੇ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਨੀ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਨਬੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਹਸਦੇ ਹੋਏ) ਛੱਡੋ ਇਹ ਕੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫ਼ਸੇ ਓ! ਮੇਰਾ... ਮਤਲਬ ... ਕਿ... ਬਸ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਈ ਮੀਟਿੰਗ ਫ਼ਿਕਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪੀ. ਐਮ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ। ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਬੇੜ ਲਿਓ ਸਾਰੀ। (ਰਾਜ਼ ਭਰੇ ਸੁਰ 'ਚ) ਨਾਲੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਕੀ ਐ, ਵਧ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ, (ਹਸਦੇ ਹੋਏ) ਜੁਰਮ ਥੋੜੀ ਏ ਕੋਈ!|5em}} 

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਪੱਖੀ ਝਲਦੇ ਹੋਏ) ਓ ਹੋ ਗਰਮੀ ਓ ਬਾਹਲੀ ਐ!|5em}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਚਲੋ ਹੁਣ ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਠੰਡ! ਸੁੱਟੋ ਹੱਥ! (ਗਲੇ ਮਿਲਦੇ ਨੇ)|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;(ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ) ਨਹੀਂ... ਇਹ ਖਾਲਸਾ ਨਹੀਂ! (ਉੱਚੀ) ਇਹ ਖਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਪਛਾਣਦਾਂ ਇਸਨੂੰ..., ਇਹ ਉਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਤੇ (ਸਵਾਮੀ ਵੱਲ) ਉਹ...|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|108:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nkg94k71yllpkh2hr56k77wdl8wg9zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/109</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46869</id>
    <revision>
      <id>233840</id>
      <parentid>121967</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="ljpk4e6ijo1twhkmr1u3m5oyefbedbd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|8em|﻿(ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}} 

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਸੁੰਗੜੇ ਜਿਹੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਸਕਿਉਰਿਟੀ... ਹਮਲਾ... ਅੱਤਵਾਦੀ... ਹੈਲਪ...)}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਗਨੀ..., ਨਿਕਲ ਏਥੋਂ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸੀਟੀਆਂ ਤੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਹਾਰਨ ਵੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਨਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰ ਗਏ ਹਨ।}} 

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਗਨੀ..., ਦੱਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ... ਅਸੀਂ ਉਹ ਨਹੀਂ... ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਹਾਂ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਹੱਥ ਦੱਬ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਨਹੀਂ... ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ...|5em}}

{{float left|ਗਨੀ-ਨਬੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ! ਜੁਗਾਂ ਬਾਦ ਵੀ... (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)|5em}}

{{left margin|8em|(ਜੱਥੇਦਾਰ ਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  (ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨਾਰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ...|5em}}

{{float left|੧}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਸਵਾਮੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਸਵਾਮੀ ਜੀ...|5em}}

{{left margin|8em|(ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਖੂੰਖਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ ਤੈਨੂੰ... ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦੀ ਏ! ਹਾਲੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਏ!|5em}} 

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ! ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡਾਂ 'ਚ ਛੁਰੇ ਘੋਪਦੇ ਹਨ।)}}&lt;noinclude&gt;{{center|109:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljpk4e6ijo1twhkmr1u3m5oyefbedbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/110</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46870</id>
    <revision>
      <id>233841</id>
      <parentid>121968</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="c0icmhr6adjatfe89dq30ictaeewqsd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਆਵਾਜ਼{{float left|ਗੀਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਖੁਰਾਸਾਨ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੁ ਡਰਾਇਆ॥ 

ਆਪੈ ਦੋਸੁ ਨ ਦੇਈ ਕਰਤਾ ਜਮੁ ਕਰਿ ਮੁਗਲੁ ਚੜਾਇਆ॥ 

ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ ਕਰਲਾਣੇ ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦੁ ਨ ਆਇਆ॥੧॥|5em}}

{{left margin|8em|(ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਚੋਗੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਰਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋਣ।)}}

{{left margin|8em|(ਜੱਥੇਦਾਰ ਤੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)}}

{{float left|ਜੱਥੇਦਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਈ (ਚੋਗਿਆਂ ਕੋਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ!) ਗਨੀ ਖਾਂ... ਨਬੀ ਖਾਂ! ਇਹ ਤੇ ਬੜੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਐ ਜੀ!|5em}} 

{{float left|ਸਵਾਮੀ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ! ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ... ਬਣਾਓਗੇ ਤੁਸੀਂ ਤੇ... ਫੰਡ ਅਸੀਂ ਦਿਆਂਗੇ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਦੋਹੇਂ ਹਸਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ! ਗਨੀ ਤੇ ਨਬੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਊਨ ਲੈਫ਼ਟ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੂਤਰਧਾਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਈਕ ’ਤੇ ਜੈ ਬੋਲ ਜੈ ਬੋਲ ਵਾਲੀ ਭੀੜ ਦੇ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਲਟਸ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਲਟਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੋਗ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਦੋ ਚੋਗੇ ਸੰਭਾਲੀ ਮੂਹਰੇ ਮੂਹਰੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਢੋਲਕੀਆਂ, ਛੈਣੇ, ਚਿਮਟੇ ਤੇ ਖੜਤਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਸਾਜ ਹਨ ਸਾਈਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; (ਦੋਂਹੇ ਤੇੜੋਂ ਨੰਗੇ ਹਨ) ਨਬੀ!|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਹੂੰ!|5em}}

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਚਲ ਚੱਲੀਏ।|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;  ਕਿੱਥੇ?|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|101:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0icmhr6adjatfe89dq30ictaeewqsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/111</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46871</id>
    <revision>
      <id>233842</id>
      <parentid>121971</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>233842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="gdr3nmh08iwyraktmaq9yar2k0ct4z8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਵਾਪਿਸ?|5em}}

{{float left|ਨਬੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ...ਪਰ ਕਿੱਥੇ?|5em}}

{{left margin|8em|(ਚੁੱਪੀ! ਹੂ ਹੂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ)}} 

{{float left|ਗਨੀ ਖਾਂ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਤਾ ਨਹੀਂ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਖਲਾ 'ਚ ਨੀਝ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਨਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ ਦੇ ਮਧ 'ਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਪ ਰਾਈਟ ਵੱਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੂਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}}

{{float left|ਸੂਤਰਧਾਰ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਏ! ਲੱਭਣਾ ਹੈ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ! ਸਾਚੇ ਨਾਓਂ ਨੂੰ! (ਦੋਹੇਂ ਮੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਸੂਤਰਧਾਰ ਸੈਂਟਰ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ! ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ,... ਕਿੱਧਰ..! ਪਰ ਮੈਂ..., ਇਹ ਸੂਤਰਧਾਰ ਇੰਨਾ ਸੁਭਾਗਾ ਨਹੀਂ! ਮੇਰੀ ਇਹ ਦੇਹ ਮਹਿਜ ਚੋਗਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਛੱਡ ਦਿਆਂ! (ਤੜਫ਼ਦਾ ਹੈ) ਲਾਹ ਸੁੱਟਾਂ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਅਤੀਤ 'ਚ ਜਾਂ... ਭਵਿੱਖ! ਨਹੀਂ ਅਤੀਤ ਕਦ ਵਰਤਮਾਨ ਹੋ ਜਾਏ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਗੌਰਵ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਈ..., ਉਹ ਹਾਕਿਮ ਹੋ ਗਿਆ... ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਦਾ...! (ਹਸਦਾ ਹੈ) ਹਾਂ, ਉਹ ਸਵਾਮੀ..., ਸਿੱਕਾ ਚਲਦਾ ਉਸਦਾ! (ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ) ਕਮਾਲ ਦੇ ਲੋਕ ਆਂ ਅਸੀਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਆਂ, ਕਪੜੇ ਬਦਲਾ ਕੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਘਨੇੜੀ ਚੱਕ ਲੈਂਦੇ ਆਂ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਹੈ! ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਅਰਜਨ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਕੰਬਦੇ! ਮੈਂ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਂ! ਭੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਰਾਵਣ ਈ ਰਾਵਣ ਨੇ! ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਹੈ! ਪਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ! ਰਾਮ ਕਿੱਥੇ ਹੈ! ਕਿੱਥੇ ਹੈ! ਮੈਂ ਸੂਤਰਧਾਰ... ਬੰਦੇ ਦੀ ਜੂਨ... ਜੋ ਅਟਕ ਗਈ... ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਚ... ਮਨ 'ਚ! ਹੈ ਕੋਈ ਦੁਆਰ... ਕੋਈ ਰਾਮ... ਖਾਲਸਾ!|5em}}

{{left margin|8em|(ਚੁੱਪੀ)}}

{{float left|ਆਵਾਜ਼}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਰਾਮ ਹੂ ਕਿਆ ਖੋਜਤ ਫਿਰੇ ਲੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਾਣਾ! 

ਮੁੰਦੀ ਆਂਖ ਤੋ ਖਾਈ ਹੈ ਖੁਲੀ ਆਂਖ ਤੋਂ ਖਾਨ! 

ਖੁਲੀ ਆਂਖ ਤੋ ਖਾਨ!!|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|111:: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gdr3nmh08iwyraktmaq9yar2k0ct4z8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>