ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 17024 233960 47787 2026-09-07T12:20:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ... ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ। (ਅੱਪ-ਸਟੇਜ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਡਯੂਡਾਰਡ ਨੂੰ) ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਫੋਨ 'ਤੇ ਈ ਐ...?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਏ ਉਹ ਦਿਖਣੋਂ ਹਟ ਗਏ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:|(ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ) ਫਾਇਰਬ੍ਰਿਗੇਡ 'ਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਵਿਹਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ !}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਮਤਲਬ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਫੇਰ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਹੋ ਮਿਸਟਰ ਬੋਟਾਰਡ। ਮਿਸੇਜ਼ ਬਿਊਫ਼, ਕਮਾਲ ਦੀ ਔਰਤ ਏ... ਜਜ਼ਬਾਤੀ..., ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਦਿਤਾ...}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਗਿਆ, ਕੌਣ ਆਏਗਾ ਉਹਦੀ ਥਾਂ ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀਂ ਲਗਦੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨੀ ਹੁਣ ?}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:|ਨਹੀਂ, ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਕਿਤੇ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਗਏ ਹੋਏ ਨੇ... ਦੂਜੇ ਗੈਂਡਿਆਂ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਦੂਜੇ ਗੈਂਡੇ ?}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਜੀ, ਦੂਜੇ ਗੈਂਡੇ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਸੱਤ ਸਨ, ਹੁਣ ਸਤਾਰਾਂ ਹੋ ਗਏ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਮੈਂ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ?}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਕੁਝ ਲੋਕ ਤਾਂ ਬੱਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਹਾਲੇ ਇਹ ਆਫ਼ਿਸ਼ੀਅਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|(ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ) ਫੂ..! ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਣਗੇ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਆ ਰਹੇ ਨੇ ਕਿ ਨਹੀਂ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਲੱਗ ਗਈ...!}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਆ ਰਹੇ ਨੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਨੇ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:| ਕੰਮ ਦਾ ਕੀ ਕਰਨਾ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਲਗਦੈ ਗੱਲ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:| ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬਰਬਾਦ ਹੋਇਆ... ਭਰਪਾਈ ਤਾਂ ਕਰਨੀ ਪਊ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਹਾਂ ਜੀ, (ਬੋਟਾਰਡ ਨੂੰ) ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੈਂਡਿਆਂ ਤੋਂ ... ?}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਸਾਡੀ ਯੂਨੀਅਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਸਟਰ ਬਿਊਫ਼ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਨੋਟਿਸ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥ 'ਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਦੇਖਾਂਗੇ ਇਨਕੁਆਰੀ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲਦੇ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|(ਡਯੂਡਾਰਡ ਨੂੰ) : ਨਹੀਂ ਮਿਸਟਰ ਡਯੂਡਾਰਡ, ਮੈਨੂੰ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੇ}} {{nop}}<noinclude>{{right|62}}</noinclude> 2rqvine6fdc72xvxb2c4609w3akozi9 250 17028 233961 47791 2026-09-07T12:42:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਹੋਣ ਤੋਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:|ਓਹ ਨੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਰਾਸਰ ਝੂਠ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਜਾ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇੰਨੇ ਨਾਲ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼.. ਫਿਨੋਮਿਨਾ.. ਬਸ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਣਾ.. ਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਜੇ ...}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਤਾਂ ਕਰੋ ਨਾ, ਸਮਝਾਓ ਸਾਨੂੰ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:|ਹਾਂ, ਸਮਝਾਓ, ਮਿਸਟਰ ਬੋਟਾਰਡ। }} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਹਾਂ, ਸਮਝਾਓ... ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲਦੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਰਹੇ ਤੇ...}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਦਿਆਂ ...}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਸਭ ਸੁਣ ਰਹੇ ਨੇ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ...}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਸਮਝਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਇੱਕ ਦਿਨ, ਪੱਕਾ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| (ਪੈਪਿਲੋਂ ਵੱਲ, ਖਚਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ) ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ...ਵਿਸਥਾਰ 'ਚ...; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ...। (ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ) ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹੈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੇ ਕਾਹਦੇ ਲਈ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹੈ... ਮਤਲਬ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕਾਹਦੇ ਲਈ ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਰਿਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਖ਼ਿਦਮਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| (ਉਸੇ ਫ਼ੁਕਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ) ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੇ। ਗ਼ੱਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ... ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਤੁਸੀਂ। ਇਸ ਸਾਜਸ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਮਕਸਦ ਕੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਘਾੜ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗਾ ਕਰਾਂਗਾ ਸਭ ਮੁਜਰਿਮਾਂ ਨੂੰ !}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਪਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਚਾਹੁੰਦੈ..}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|(ਬੋਟਾਰਡ ਨੂੰ) ਤੁਸੀਂ ਮੁੱਦੇ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਲੁਕਾਅ ਕਾਹਦਾ..।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਕੀ,.. ਭੱਜ ਰਿਹਾਂ ? ਮੈਂ...?}} {{nop}}<noinclude>{{right|63}}</noinclude> djh96kpib6uiunuvyhonh2ikfhth5wt 250 17031 233962 47794 2026-09-07T13:28:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਹੁਣੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਂ ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਹੁਣੇ, ਹਾਂ। ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਵਹਿਮ ਭੜਕਾਹਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਤੇ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ?}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਜਨਾਬ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਜਣਾ-ਖਣਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਸ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਰਹੱਸ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਦੋਗਲੇ ਲੋਕ ਇਹ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript||(ਫਾਇਰ-ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦਾ ਹਾਰਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਬਰੇਕਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ।)}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| ਫਾਇਰ-ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਾਲੇ ਆ ਗਏ!}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਫੇਰਬਦਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਪਰ ਇੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੱਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਉਹ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਇਸ ਸਭ ਦਾ। ਗੈਂਡੇ ਮੌਜੂਦ ਨੇ, ਸਾਹਮਣੇ... ਤੇ ਬਸ। ਬਸ ਇੰਨੀ ਓ ਗੱਲ ਹੈ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:| (ਖਿੜਕੀ ‘ਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖਦੀ ਹੋਈ, ਏਧਰ! ਏਧਰ!}} {{Playscript||(ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੋਰ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ।)}} {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ :| ਪੌੜੀ ਲਿਆਓ, ਏਧਰ !}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| (ਡਯੂਟਾਰਡ ਨੂੰ) ਜੋ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ... ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਚਾਬੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ, ਗ਼ਲਤੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਫ਼ਿਸ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।}} {{Playscript||(ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਮਿਸਟਰ ਪੈਪਿਲੋਂ ..., ਕੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ.. ਆਫ਼ਿਸ !}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:|ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕੀ ਕਹੇਗੀ.., ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ!}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| (ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਏਸ ਰਸਤੇ ਥਾਣੀ ਆਉਣ ਲਈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੇਅਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ.. ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਟੰਗ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨਜਮੈਂਟ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਹੋਏਗੀ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ:| ਹਾਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ।}} {{Playscript||(ਪਹਿਲੋਂ ਫ਼ਾਇਰਮੈਨ ਦਾ ਹੈਲਮਟ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਆਪ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਪਹਿਲੋਂ ਤੁਸੀਂ, ਮਿਸ ਡੇਜ਼ੀ।}} {{nop}}<noinclude>{{right|64}}</noinclude> 3eg9h642yv2844sbtt3mntaf1i0l07n 250 17035 233963 47798 2026-09-07T13:50:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਮੈਨ:| ਛੇਤੀ ਕਰੋ ਮਿਸ।}} {{Playscript||(ਫਾਇਰਮੈਨ ਡੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਗੁੱਡ-ਬਾਏ ਮਿਸ ਭੇਜੀ। ਛੇਤੀ ਮਿਲਾਂਗੇ।}} {{Playscript|ਡੇਜ਼ੀ:|(ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ) ਹਾਂ... ਛੇਤੀ ਮਿਲਾਂਗੇ। ਗੁੱਡ-ਬਾਏ।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ :| (ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ) ਮਿਸ ਡੇਜ਼ੀ, ਸਵੇਰੇ ਫੋਨ ਕਰਨਾ ਮੈਨੂੰ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਸੈਂਟਰ ਟਾਈਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। (ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਹਾਂ, ਬੇਰੰਜਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕੇ ਕੰਮ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਬਾਕੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ) ਤੁਸੀਂ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਬੇਸ਼ਕ, ਮਿਸਟਰ ਪੈਪਿਲੇ।}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਨਿਚੋੜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ, ਆਖ਼ਰੀ ਬੂੰਦ ਤਾਈਂ, ਹਾਅ।}} {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਮੈਨ:|ਹੁਣ ਕੌਣ ਏ ?}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ :|(ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ) ਜਾਓ!}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :|ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸਟਰ ਪੈਪਿਲੇ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ :|ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰ}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੋਂ, ਪਲੀਜ਼।}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ :| (ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਜ਼ਰਾ ਮਿਸ ਡੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਲੈਟਰ ਫੜਾਉਣਾ, ਉਹ...ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਪਏ ਨੇ।}} {{Playscript||(ਬੋਰੰਜਰ ਲੈਟਰ ਲਿਆ ਕੇ ਪੈਪਿਲੋਂ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਮੈਨ:| ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਜਲਦੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੈਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਅਸੀਂ ਏਥੇ। ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਫੋਨ ਤੇ ਫੋਨ ਆ ਰਹੇ।}} {{Playscript||(ਪੈਪਿਲੋਂ ਫਟਾਫਟ ਲੈਟਰਜ਼ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਈਲ ਕੱਛ 'ਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖਿੜਕੀ ਥਾਣੀਂ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:|ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮੈਂ ?}} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ :|(ਫਾਇਰਮੈਨ ਨੂੰ) ਧਿਆਨ ਨਾਲ... ਫ਼ਾਈਲ ਹੈ। (ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ) ਗੁੱਡਬਾਏ ਜੈਂਟਲਮੈਨ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਗੁੱਡਬਾਏ ਮਿਸਟਰ ਪੈਪਿਲੋਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ :| ਗੁੱਡਬਾਏ ਮਿਸਟਰ ਪੈਪਿਲੋਂ। }} {{Playscript|ਪੈਪਿਲੋਂ :|(ਸਿਰਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ) ਫ਼ਾਈਲ ਬਚਾ ਕੇ...। ਡਯੂਡਾਰਡ ਆਫ਼ਿਸ ਦਾ ਤਾਲਾ ਮਾਰ ਦੇਣਾ!}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| (ਚੀਖ਼ ਕੇ) ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ ਸਰ । (ਬੋਟਾਰਡ ਨੂੰ) ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਾਬ...}} {{nop}}<noinclude>{{right|65}}</noinclude> k26jlv3dvbau8jz1pbkqhokrxj2555s 250 17039 233964 47802 2026-09-07T15:36:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਠੀਕ ਐ ਮਿੱਤਰੋਂ, ਮੈਂ ਉਤਰਦਾਂ... ਪਹਿਲੋਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਠਾਵਾਂਗਾ... ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਤੱਕ ... । ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੋ ਰਹੱਸ ਘੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹੈ... ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾਵਾਂਗਾ ਇਸਦੀ।}} {{Playscript||(ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਜਾਣਦੇ ਓ ਸਭ !}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| (ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਉੱਤਰਦੇ ਹੋਏ) ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਮੈਨੂੰ । ਬਸ ਪਰੂਫ਼ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ... ਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਸ... ਹਾਂ, ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਦਾਰੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ। }} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਫਾਲਤੂ ਬਕਵਾਸ}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬੇਜ਼ਤੀ...}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਬੇਜ਼ਤੀ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ... ਮੇਰੀ!}} {{Playscript|ਬੋਟਾਰਡ:| (ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਬੇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ.., ਸਿਰਫ ਸਬੂਤ ਦੇ ਰਿਹਾਂ ਮੈਂ}} {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਮੈਨ:| ਛੇਤੀ ਕਰੋ...!}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| (ਬੋਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਸ਼ਾਮੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਅੱਜ ? ਆ ਜਾਓ... ਦੋ-ਦੋ ਪੈਗ .. ? }} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਮਾਫ਼, ਪਰ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਜੇਨ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾਂ.. ਹੁਣ ਮੌਕਾ ਹੈ.., ਥੋੜਾ ਮਨਮੁਟਾਵ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਐਵੇਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਗਏ, ਗ਼ਲਤੀ ਮੇਰੀ ਓ ਸੀ ਸਾਰੀ, ਸੁਧਾਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।}} {{Playscript||(ਫਾਇਰਮੈਨ ਮੁੜ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਮੈਨ:| ਛੇਤੀ, ਫਟਾਫਟ !}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| (ਇਸ਼ਾਰਾ) ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਅਦ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੋਂ ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਓ.. ਨਹੀਂ... ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਬਾਅਦ...}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਬਾਅਦ..'ਚ ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਪਲੀਜ਼, ਤੁਸੀਂ..ਆਖ਼ਿਰ, ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ...}} {{Playscript|ਫਾਇਰ-ਮੈਨ:| ਓ ਜਲਦੀ ਕਰੋ! }} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਨਹੀਂ ਚਲੋ...ਚਲੋ..ਤੁਸੀਂ.. ਮੈਂ... ਬਾਅਦ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਹੀਂ..ਮੈਂ... ਬਾਅਦ .. 'ਚ।}} {{Playscript||(ਦੋਹੇਂ ਇਕੱਠੇ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਾਇਰਮੈਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਦਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।)}} {{center|ਪਰਦਾ}} {{nop}}<noinclude>{{right|66}}</noinclude> 82xy902obolknibx8hkyne8cwomcp47 250 17043 233965 47806 2026-09-07T15:52:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੂਜਾ'''}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਗਭਗ ਦੂਜੇ ਐਕਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੰਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਚ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇਨ ਦਾ ਬੈੱਡਰੂਮ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਆਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਜੇਨ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਨ ਜਦੋਂ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫ਼ਵਾਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਹਰ ਤਾਈਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਮੰਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੌੜੀਆਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਜ-ਸੱਜਾ ਜਿੰਨੀ ਸਟਾਇਲਿਸ਼ ਹੋਏ, ਬੇਹਤਰ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਇੱਕ ਪੱਲੇ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਗੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦਾ ਫਲੈਟ ਹੈ। ਉਸ ਫਲੈਟ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ : ‘ਕੇਅਰ-ਟੇਕਰ'।)}} {{Playscript||(ਪਰਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਜੋਨ ਕੰਬਲ ਲਈ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਖੰਘਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਬੇਰੰਜਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਪਰ ਆ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬੇਰੰਜਰ ਮੁੜ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਜੇਨ! (ਫੇਰ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਜੇਨ!}} {{Playscript||(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕੱਦ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਕਰਦਾੜ੍ਹੀਆ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰ ਝਾਕਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:| ਹਾਂਜੀ ਦੱਸੋ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਜੇਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ..; ਮੇਰਾ ਵੀ ਨਾਮ ਜੇਨ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਲਭ ਰਹੇ ਹੋ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਔਰਤ:|(ਅੰਦਰੋਂ) ਕੋਈ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ?}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:| (ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ) ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਜੋਨ ਹੈ..}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਖੜਕਾਉਂਦਾ) ਜੇਨ!}} {{nop}}<noinclude>{{right|67}}</noinclude> 427xomnc60i58sydil6rw1m0tn4utxq 233966 233965 2026-09-07T15:53:49Z Harchand Bhinder 2624 233966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੂਜਾ'''}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਗਭਗ ਦੂਜੇ ਐਕਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੰਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਚ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇਨ ਦਾ ਬੈੱਡਰੂਮ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਆਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਜੇਨ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਨ ਜਦੋਂ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫ਼ਵਾਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਾਹਰ ਤਾਈਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਮੰਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੌੜੀਆਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਜ-ਸੱਜਾ ਜਿੰਨੀ ਸਟਾਇਲਿਸ਼ ਹੋਏ, ਬੇਹਤਰ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਇੱਕ ਪੱਲੇ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਗੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦਾ ਫਲੈਟ ਹੈ। ਉਸ ਫਲੈਟ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ : ‘ਕੇਅਰ-ਟੇਕਰ'।)}} {{Playscript||(ਪਰਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਜੋਨ ਕੰਬਲ ਲਈ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਖੰਘਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਬੇਰੰਜਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਪਰ ਆ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬੇਰੰਜਰ ਮੁੜ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਜੇਨ! (ਫੇਰ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਜੇਨ!}} {{Playscript||(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕੱਦ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਕਰਦਾੜ੍ਹੀਆ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰ ਝਾਕਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:| ਹਾਂਜੀ ਦੱਸੋ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਜੇਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ..; ਮੇਰਾ ਵੀ ਨਾਮ ਜੇਨ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਲਭ ਰਹੇ ਹੋ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਔਰਤ:|(ਅੰਦਰੋਂ) ਕੋਈ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ?}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:| (ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ) ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਜੋਨ ਹੈ..}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਖੜਕਾਉਂਦਾ) ਜੇਨ!}} {{nop}}<noinclude>{{right|67}}</noinclude> 6oon9iqdmkwbd8ovrpsbtz10n7miqwv 250 17046 233967 47809 2026-09-07T16:16:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ। ਹਾਂ, ਰਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਬੜੇ ਖ਼ਰਾਬ ਮੂਡ 'ਚ ਸੀ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਤਾ ਮੈਨੂੰ, ਕਾਹਤੋਂ; ਗ਼ਲਤੀ ਮੇਰੀ ਸੀ ਸਾਰੀ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਖੜਕਾਓ ਮੁੜ ਕੇ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਔਰਤ:| ਜੇਨ ! ਕਿਹਦੇ ਨਾਲ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦਾ, ਜੇਨ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਖੜਕਾਉਂਦਾ) ਜੇਨ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:| (ਪਤਨੀ ਨੂੰ) ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ਆ ਰਿਹਾਂ ਵਈ... ਓ ਹੋ (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਟੇ ਲੇਟੇ ਹੀ, ਖੁਰਦਰੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ) ਕੀ ਹੈ ? }} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਂ ਹਾਂ ਜੇਨ ! ਮੈਂ ਆਇਆਂ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਕੌਣ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਂ ਹਾਂ, ਬੇਰੰਜਰ। ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਮੈਂ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਓਹ ਤੇ ਤੂੰ ਏਂ, ਹੂੰ। ਆ ਜਾ !}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੈ ਅੰਦਰੋਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਓ ਇੱਕ ਮਿੰਟ, ਰੁਕ। (ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਰਾਬ ਮੂਡ 'ਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਜਾਮਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਾਲ ਖਿੱਲਰੇ ਨੇ) ਆ ਰਿਹਾਂ.. ਬਸ.. (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਕੰਬਲ 'ਚ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ।) ਆ ਜਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਹੈਲੋਂ ਜੇਨ!}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਕੀ ਟਾਈਮ ਹੋ ਗਿਆ ? ਦਫ਼ਤਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤੂੰ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਤੂੰ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਬਿਸਤਰੇ 'ਚ; ਤੂੰ ਦਫ਼ਤਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਇਸਲਈ...। ਸੌਰੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਹਾਲੇ ਵੀ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਉਸ ਵੱਲ) ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ ਮੈਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਪਛਾਣ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਿਨਾਂ ਦੇਖਿਆਂ) ਬਹਿ ਜਾ}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ?}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਘੁਰ ਘੁਰ ਜਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਜੇਨ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਮਝਦੈਂ... ਐਵੇਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਸੀ ਮੇਰੀ, ਐਵੇਂ ਛੋਟੀ ਜਈ ਗੱਲ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕੱਲ੍ਹ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿਹੜੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੱਲ੍ਹ।}} {{nop}}<noinclude>{{right|68}}</noinclude> ihjzgm6uiqs5kid965t6u5n4xp5t0ru 250 17050 233968 47813 2026-09-07T23:11:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:| ਕੱਲ੍ਹ ਕਦੋਂ ? ਕੱਲ੍ਹ ਕਿੱਥੇ.. ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ? ਉਹ ਨਾਮੁਰਾਦ ਗੈਂਡੇ}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿਹੜੇ ਗੈਂਡੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਗੈਂਡਾ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ... ਸ਼ਾਇਦ ਦੋ ਗੈਂਡੇ ਸੀ... ਜਿਹੜੇ ਅਸੀਂ ਦੇਖੇ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਓ ਹਾਂ, ਯਾਦ ਆਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਓ ਨਾਮੁਰਾਦ ਸੀ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਓ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਊਂ ਈ ਕਹਿ 'ਤਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਅਸੀਂ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਉੱਕਾ ਈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮਿਹਰਬਾਨੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਠੀਕ ਹੈ ਬਸ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੱਦ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹਾਂ ਐਵੇਂ ਅੜ ਗਿਆ ਬਸ, ਫਾਲਤੂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸਰਾਸਰ ਮੂਰਖ਼ਤਾ ਸੀ ਮੇਰੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਇਹੋ ਉਮੀਦ ਰਹਿੰਦੀ ਤੈਥੋਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਗ਼ਲਤੀ ਮਹਿਸੂਸ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਕੁਝ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। (ਖੰਘਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਲੇਟ ਰਿਹਾ ਏਂ ਹੁਣ ਤੱਕ। (ਅਵਾਜ਼ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਜੇਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਅਸਲ 'ਚ ਅਸੀਂ ਦੋਹੇਂ ਸਹੀ ਸੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਕਾਹਦੇ ਬਾਰੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਾਹਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਐ,... ਉਹੀ... ਓਹ। ਸੌਰੀ, ਮੈਂ ਫੇਰ ਛੇੜ ਲਈ, ਪਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਹੇਂ ਸਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸਭ। ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਕੁਝ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸਿੰਗ ਨੇ ਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਇੱਕ। }} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਇਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੈਨੂੰ । ਜੋ ਵੀ ਹੈ, ਹੈ ਤਾਂ ਮਾੜਾ ਈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਹਾਂ, ਹੈ ਤੇ ਮਾੜਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ....}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਏਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਕੌਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਓ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹਨ, ਠੋਸ ਸੱਚਾਈ ਵਾਂਗ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਗੁੱਛਾ ਮੁੱਛਾ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰੇ `ਚ ਕਦੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਉੱਠਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਉੱਕਾ ਹੀ ਮੈਂ ਕੁਝ ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਓਹ, ਸੌਰੀ! ਕੀ ਲੱਗ ਕੀ ਰਿਹੈ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਹੈ...}} {{nop}}<noinclude>{{right|69}}</noinclude> alwrd0mepzbekeuya1miy9v1k7h3t0l 250 17053 233972 47816 2026-09-07T23:33:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲੱਗ ਰਹੀ... ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉੱਬਲ ਰਿਹਾਂ... ਡੁੱਲ੍ਹ ਰਿਹਾਂ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ... ਸੀ ਆਰਜ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ। ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨੀ ਹੁੰਦੀ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਫੇਰ ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈਂ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾੜੀਆਂ 'ਚ ਸਭ ਪੁੱਠਾ-ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਮੇਰਾ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਬਿਲਕੁਲ ਫਿੱਟ ਹੈ। (ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਰ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਸਭ ਸਹੀ ਹੈ ਮੇਰਾ । ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ 'ਚ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ... ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਤੂੰ ...। ਸ਼ਾਇਦ ਠੰਡ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਬਸ। ਕਿਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਪਤਾ ਨਹੀਂ ? ਹਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਬੁਖ਼ਾਰ... ਲਗਦੈ। ਸਿਰ ਦੁੱਖ ਰਿਹੈ। }} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਲਕਾ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਹੈ ਬਸ। ਕੀ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਂਗਾ? }} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਬੈਠ। ਮੇਰੀ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਵੀ ਖੁਰਦਰੀ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਖੁਰਦਰੀ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ...ਖੁਰਦਰੀ ਕਿਉਂ ਹੋਏਗੀ ? ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ; ਸਗੋਂ ਤੇਰੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੇਰੀ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਦੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਵੀ ਸਕਦੈਂ ? (ਮੱਥਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ 'ਚ ਮੱਥਾ ਫਟ ਰਿਹਾ ਮੇਰਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਵੱਜਾ ਹੋਏਗਾ। (ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਰ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਦੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਯਾਦ ਨਹੀਂ... ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਸੱਟ ਤਾਂ ਲੱਗੀ ਹੋਏਗੀ ਨਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਸ਼ਾਇਦ ਸੁੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਈ ਕਿਤੇ ਮਾਰ ਬੈਠਾਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਵੀ ਵੱਜਦਾ ਤਾਂ ਜਾਗ ਆ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਈ ਕਿਤੇ ਤੂੰ ਮਾਰ ਬੈਠਾਂ।}} {{nop}}<noinclude>{{right|70}}</noinclude> kfrbgug795llrhkxvtfqklssfdg362i 250 17056 233978 47820 2026-09-07T23:57:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਸਿਰਦਰਦ ਸੁੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੋਏਗਾ। ਸੁਫ਼ਨਾ ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੋਏਂਗਾ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਅਵਚੇਤਨ 'ਚ ਯਾਦ ਹੋਏਗਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਅਵਚੇਤਨ, ਮੈਂ ? ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਆਪ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਧਰ ਓਧਰ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਸੋਚਦਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਿੱਧਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਓ ਹਾਂ, ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਤਾਂ ਸਮਝਾਓ; ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਵੈਸੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸਿਰਖਪਾਈ ਕਰਨ ਦੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ... ਚੁੱਭਦੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸਿਰ ਦੁਖਦਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਵੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ। (ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਜੇ ਸੱਚੀਂ ਕਿਤੇ ਵੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ ਤਾਂ ਰੋੜ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। (ਜੋਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਹੱਓ, ਤੇਰੇ ਤਾਂ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੋੜ ਪਿਆ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਰੋੜ ਪਿਆ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ, ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿੱਥੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਓ ਓ ਓਥੇ, ਨੱਕ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਰੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਮੇਰੇ। ਮੇਰੇ ਪੂਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ 'ਚ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ... ਰੋੜ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਏ ਕੋਈ! (ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ) ਕੁਝ ਹੈ ਤਾਂ... ਹੈ। ਮੈਂ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾਂ। (ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਉਸਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਹਾਂ, ਹੈ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਰੋੜ ਹੈ। (ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਹਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਸਹੀ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਵੱਜਾ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਤੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਚਮੜੀ ਵੀ ਹਰੀ ਹੋ ਰਹੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਲੱਗਦਾ ਤੈਨੂੰ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦੈ... ਮੈਨੂੰ ਚਿੜਾ ਕੇ। ਕਦੇ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀ ਐ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਚਿੜਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਖੁਰਦਰਾ) ਅੱਛਾ... ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸਾਹ ਵੀ ਬੋਝਲ ਹੋ ਰਹੀ ਏ । ਗਲ਼ਾ ਠੀਕ ਹੈ ?}} {{nop}}<noinclude>{{right|71}}</noinclude> tvnr9c5w9x32hq2qvk45hklyqhoiik6 233979 233978 2026-09-07T23:58:34Z Harchand Bhinder 2624 233979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਸਿਰਦਰਦ ਸੁੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੋਏਗਾ। ਸੁਫ਼ਨਾ ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੋਏਂਗਾ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਅਵਚੇਤਨ 'ਚ ਯਾਦ ਹੋਏਗਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਅਵਚੇਤਨ, ਮੈਂ ? ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਆਪ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਧਰ ਓਧਰ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਸੋਚਦਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਿੱਧਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਓ ਹਾਂ, ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਤਾਂ ਸਮਝਾਓ; ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਵੈਸੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸਿਰਖਪਾਈ ਕਰਨ ਦੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ... ਚੁੱਭਦੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸਿਰ ਦੁਖਦਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਵੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ। (ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਜੇ ਸੱਚੀਂ ਕਿਤੇ ਵੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ ਤਾਂ ਰੋੜ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। (ਜੋਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਹੱਓ, ਤੇਰੇ ਤਾਂ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੋੜ ਪਿਆ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਰੋੜ ਪਿਆ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ, ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿੱਥੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਓ ਓ ਓਥੇ, ਨੱਕ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਰੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਮੇਰੇ। ਮੇਰੇ ਪੂਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ 'ਚ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ... ਰੋੜ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਏ ਕੋਈ! (ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ) ਕੁਝ ਹੈ ਤਾਂ... ਹੈ। ਮੈਂ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾਂ। (ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਉਸਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਹਾਂ, ਹੈ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਰੋੜ ਹੈ। (ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਹਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।) ਦੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਸਹੀ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਵੱਜਾ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਤੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਚਮੜੀ ਵੀ ਹਰੀ ਹੋ ਰਹੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਲੱਗਦਾ ਤੈਨੂੰ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦੈ... ਮੈਨੂੰ ਚਿੜਾ ਕੇ। ਕਦੇ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀ ਐ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਚਿੜਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਖੁਰਦਰਾ) ਅੱਛਾ... ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸਾਹ ਵੀ ਬੋਝਲ ਹੋ ਰਹੀ ਏ । ਗਲ਼ਾ ਠੀਕ ਹੈ ?}} {{nop}}<noinclude>{{right|71}}</noinclude> bgbjb8jflqhfuc2rhnnh86chuttqtb9 250 17057 233980 47821 2026-09-08T00:16:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||(ਜੋਨ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਬੈੱਡ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਗਲਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ ਤਾਂ, ਟੌਂਸਲ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੇ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿਉਂ... ਕਿਉਂ ਹੋ ਸਕਦੇ... ਟੌਂਸਲ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹਦੇ 'ਚ ਸੰਗਣ ਵਾਲੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਨਬਜ਼ ਵਿਖਾ ਜ਼ਰਾ।}} {{Playscript||(ਉੱਠ ਕੇ ਉਸਦੀ ਨਬਜ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਰਦਰੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ) ਓਹ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਬਜ਼ ਤਾਂ ਨਾਰਮਲ ਹੈ। ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਮੈਂ ਕੋਈ ਘਬਰਾਇਆ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਵਾਂਗਾ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ, ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ.. ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਆਰਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ । ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਜੇ ਭੁੱਖ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਂ ਬਸ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰਹੇਜ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਭਾਈ। ਡਾਕਟਰ ਆਇਆ ਸੀ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਮੈਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕੀ ਕਰਾਉਣੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਉਸਦੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹੁਣ ਤੂੰ ਡਾਕਟਰ ਲੈਣ ਨਾ ਚਲਾ ਜਾਈਂ, ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਆਏ ! ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖ ਸਕਦਾਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਊਂ ਈ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ.. ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹੀ ਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਲੈਣਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾਂ, ਉਹ ਬਸ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਘੜਦੇ ਆ, ਲੱਭਦੇ...।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੀਕ ਵੀ ਤਾਂ ਕਰਦੇ..।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੇਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਡੰਗਰ ਡਾਕਟਰਾਂ 'ਚ ਯਕੀਨ ਹੈ। ਬਸ!}} {{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਜਿਹੜਾ ਉਸਦੀ ਨਬਜ਼ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਮੁੜ ਫੜਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਨਸਾਂ 'ਚ ਸੋਜ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ..।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਠੀਕ ਹੈ ਸਿਹਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤਾਂ ਹੈ ਇਹ.., ਪਰ (ਉਹ ਜੇਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਜੇਨ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਛੁੜਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੀ ਲੱਗਦੈ ਤੈਨੂੰ, ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਤੂੰ, ਇੰਝ ਦੇਖ ਰਿਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ}} {{nop}}<noinclude>{{right|72}}</noinclude> mwsoqt99br88us9xfnlatfnay9h7ixt 250 17058 233981 47822 2026-09-08T00:35:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵਾਂ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੀ ਚਮੜੀ ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਚਮੜੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਕਿਹਾ ਕਦੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਲੱਗਦਾ..., ਇਸਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹੈ, ਹਾਂ, ਹਰੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ।(ਜੇਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਵੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਚੂੰਢੀਆਂ ਵੱਢਣਾ ਛੱਡ। ਪੰਗਾ ਕੀ ਐ ਤੈਨੂੰ ? ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਏਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ) ਮਾਮਲਾ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਈ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਏਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।}} {{Playscript||(ਉਹ ਫੋਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਈਂ ਇਹਨੂੰ (ਧੱਕਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਬੇਰੰਜਰ ਲੜਖੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਰੱਖ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਓ ਭਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਖੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਦਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਘਰਰ ਘਰਰ ਹੋ ਰਹੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਾਂ 'ਚ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਢੰਗ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਕਿਵੇਂ ਮਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾਂ ਤੂੰ...ਸੁਣਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਲਗਦੈ ਬਸ ਹੁਣੇ ਡਿੱਗਾ ਕਿ ਡਿੱਗਾ... ਬਸ ਖ਼ਤਮ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਿੰਨਾ ਤਕੜਾ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਕੀਤੀ ਕਦੇ ? ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਦਿਓ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਨਾਰਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹੈਂ ਯਾਰ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ ਹਾਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਯਾਰੀ-ਯੂਰੀ ਨਹੀਂ... ਕੋਈ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ। ਉੱਕਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦੋਸਤੀ 'ਚ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਧੱਕਾ ਕਰ ਰਿਹੈਂ। ਦਿਲ 'ਤੇ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਦਿਲ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਇਹਦੇ 'ਚ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਦੇਖ ਯਾਰ ਤੂੰ ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੜਾ ਆਦਮਜ਼ੋਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਅੱਜ।}} {{nop}}<noinclude>{{right|73}}</noinclude> gr5xz0o409wxiwb1fr92rp9npbfnwrn 233983 233981 2026-09-08T00:53:51Z Harchand Bhinder 2624 233983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵਾਂ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੀ ਚਮੜੀ ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਚਮੜੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਕਿਹਾ ਕਦੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਲੱਗਦਾ..., ਇਸਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹੈ, ਹਾਂ, ਹਰੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ।(ਜੇਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਵੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਚੂੰਢੀਆਂ ਵੱਢਣਾ ਛੱਡ। ਪੰਗਾ ਕੀ ਐ ਤੈਨੂੰ ? ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਏਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ) ਮਾਮਲਾ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਈ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਏਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।}} {{Playscript||(ਉਹ ਫੋਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਈਂ ਇਹਨੂੰ (ਧੱਕਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਬੇਰੰਜਰ ਲੜਖੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਰੱਖ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਓ ਭਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਖੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਦਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਘਰਰ ਘਰਰ ਹੋ ਰਹੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਾਂ 'ਚ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਢੰਗ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਕਿਵੇਂ ਮਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾਂ ਤੂੰ...ਸੁਣਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਲਗਦੈ ਬਸ ਹੁਣੇ ਡਿੱਗਾ ਕਿ ਡਿੱਗਾ... ਬਸ ਖ਼ਤਮ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਿੰਨਾ ਤਕੜਾ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਕੀਤੀ ਕਦੇ ? ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਦਿਓ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਨਾਰਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹੈਂ ਯਾਰ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ ਹਾਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਯਾਰੀ-ਯੂਰੀ ਨਹੀਂ... ਕੋਈ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ। ਉੱਕਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦੋਸਤੀ 'ਚ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਧੱਕਾ ਕਰ ਰਿਹੈਂ। ਦਿਲ 'ਤੇ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੋਈ ਦਿਲ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਇਹਦੇ 'ਚ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਦੇਖ ਯਾਰ ਤੂੰ ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੜਾ ਆਦਮਖ਼ੋਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਅੱਜ।}} {{nop}}<noinclude>{{right|73}}</noinclude> hvfy5x4zxkilum4l7j840lhhfgvn497 250 17062 233982 47826 2026-09-08T00:52:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:|ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹਾਂ ਆਦਮਖ਼ੋਰ, ਖੂੰਖਾਰ ਆਦਮਖ਼ੋਰ। ਤੇ ਆਦਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ... ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹਾਲੇ ਉੱਤਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਗ਼ਲਤੀ ਮੰਨਦਾਂ ਆਪਣੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਆਇਆਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਕਿਸ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਤੂੰ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਏ, ਹੁਣੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਓ ਗੈਂਡਿਆਂ ਬਾਰੇ..}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਬਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ। ਸਗੋਂ.. ਬਸ ਘਿਣ ਆਉਂਦੀ..; ਤੇ ਚੰਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ, ਨਹੀਂ... ਮੈਂ ਰੌਦ ਦਿਆਂਗਾ ਸਭਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ.. ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਤੇਰੀ ਰਾਹ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਸ ਇੱਕੋ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਤੇ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਵੱਲ ਸੂਟ ਵੱਟਦਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੈਂ। ਪਰ ਲਗਦੈ.. ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੈਤਿਕ ਘਚੋਲੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹੈਂ।}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸਿਰੇ ਤਾਈਂ ਕਮਰੇ 'ਚ ਇੰਝ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ ਪਿੰਜਰੇ 'ਚ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਉਸਨੂੰ ਗੌਹ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਚਾਓ ਲਈ ਉਸਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਟਦਾ ਹੈ। ਜੋਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਚ ਮੈਂ... ਵਸਿਆ ਫਸਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾਂ; ਇਹ ਪਜਾਮੇ 'ਤੇ ਖਿਝ ਆ ਰਹੀ ਏ ਮੈਨੂੰ...। ( ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਜਾਮੇ ਅਤੇ ਜਾਕੇਟ ਨੂੰ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਉੱਪਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪਰ ਇਹ...ਤੇਰੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਖਹਿੜੇ ਕਿਉਂ ਪਿਐਂ ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੋਟੀ ਖੱਲੜੀ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ--ਵੈਦਰਪਰੂਫ਼।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ਤੂੰ ...}} {{nop}}<noinclude>{{right|74}}</noinclude> kgr0itmdlunq3qz7zjhqne4sdlgv2zx 250 17065 233997 47829 2026-09-08T04:36:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 233997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:|ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਦਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ। ਅਜੂਬੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਤੈਨੂੰ। ਫੇਰ ਪੀ ਕੇ ਆਇਆਂ...।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕੱਲ੍ਹ ਪੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਨੀ ਲਾਈ..}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਜਿਹੜੇ ਪੀਤੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਘੜੇ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਤੂੰ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਨਵਾਂ ਨਕੋਰ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨਦਾਂ। ਕੋਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਮੈਨੂੰ... ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੁੰਦੈ... ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਘਰਰ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕੀ ਕਿਹਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਸਿਰਫ਼ ਘਰਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਜੀ ਕੀਤਾ ...।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਇੱਕ-ਟੱਕ ਜੇਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ ਬਿਊਫ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ ਉਹ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੀ ਹੋਇਆ ਬਿਊਫ਼ ਨੂੰ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਜਾਕੇਟ ਦੇ ਕਾਲਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਝਲਦੇ ਹੋਏ) ਘਰਰ ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਛੱਡ ਪਰਾਂ ਹੁਣ, ਮਜ਼ਾਕ ਬੰਦ ਕਰ ਯਾਰ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਘਰਰ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ... ਜੇ ਮੇਰਾ ਜੀ ਕਰੇ ਤਾਂ, ਨਹੀਂ ? ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੈ ਮੇਰਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ 'ਚ ਆਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਤੂੰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਾ ਕਰਦਾ । ਗਰਮੀ... ਗਰਮੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਏ ਮੈਨੂੰ ...ਗਰਮੀ ...ਘਰਰ....ਇਕ ਮਿੰਟ । ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾਂ।}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਬੁਖ਼ਾਰ ਲਗਦਾ... ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਹੈ, ਫਵਾਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਤੇਜ਼ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਘਰਰ-ਘਰਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਹਰੋਂ) ਘਰਰ..।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਲਗਦੇ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜੀ ਹੈ...। ਹੁਣ ਮੌਕਾ ਏ... ਮੇਰੇ ਕੋਲ ... ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਦਾਂ।}} {{Playscript||(ਉਹ ਫੋਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਬਾਹਰੋਂ) ਤਾਂ ਉਹ ਬੁੱਢੜ ਬਿਊਫ਼ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ... ਹੈਂ... ਸੱਚ ?}} {{nop}}<noinclude>{{right|75}}</noinclude> 3tnkgmnilrvuaybarwjs2my38rd0yz6 233998 233997 2026-09-08T04:37:22Z Harchand Bhinder 2624 233998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:|ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਦਾਅ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ। ਅਜੂਬੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਤੈਨੂੰ। ਫੇਰ ਪੀ ਕੇ ਆਇਆਂ...।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕੱਲ੍ਹ ਪੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਨੀ ਲਾਈ..}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਜਿਹੜੇ ਪੀਤੇ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਘੜੇ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਤੂੰ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਨਵਾਂ ਨਕੋਰ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨਦਾਂ। ਕੋਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਮੈਨੂੰ... ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੁੰਦੈ... ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਘਰਰ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕੀ ਕਿਹਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਸਿਰਫ਼ ਘਰਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਜੀ ਕੀਤਾ ...।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਇੱਕ-ਟੱਕ ਜੇਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ ਬਿਊਫ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ ਉਹ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੀ ਹੋਇਆ ਬਿਊਫ਼ ਨੂੰ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਉਹ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਜਾਕੇਟ ਦੇ ਕਾਲਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਝਲਦੇ ਹੋਏ) ਘਰਰ ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਛੱਡ ਪਰਾਂ ਹੁਣ, ਮਜ਼ਾਕ ਬੰਦ ਕਰ ਯਾਰ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਘਰਰ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ... ਜੇ ਮੇਰਾ ਜੀ ਕਰੇ ਤਾਂ, ਨਹੀਂ ? ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੈ ਮੇਰਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ 'ਚ ਆਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਤੂੰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਾ ਕਰਦਾ । ਗਰਮੀ... ਗਰਮੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਏ ਮੈਨੂੰ ...ਗਰਮੀ ...ਘਰਰ....ਇਕ ਮਿੰਟ। ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾਂ।}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਬੁਖ਼ਾਰ ਲਗਦਾ... ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਹੈ, ਫਵਾਰੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਤੇਜ਼ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਘਰਰ-ਘਰਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਹਰੋਂ) ਘਰਰ..।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਲਗਦੇ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜੀ ਹੈ...। ਹੁਣ ਮੌਕਾ ਏ... ਮੇਰੇ ਕੋਲ ... ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਦਾਂ।}} {{Playscript||(ਉਹ ਫੋਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਬਾਹਰੋਂ) ਤਾਂ ਉਹ ਬੁੱਢੜ ਬਿਊਫ਼ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ... ਹੈਂ... ਸੱਚ ?}} {{nop}}<noinclude>{{right|75}}</noinclude> lav8xkjsr7aplgmb88byofnuo14pveo 250 17072 234009 47850 2026-09-08T04:58:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਅਹ...ਅਹ...ਅਹ...! ਬੇਵਕੂਫ਼ ਬਣਾ ਰਿਹੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ..., ਭੇਸ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੋਣੈ ਉਹਨੇ। (ਜੇਨ ਬਾਥਰੂਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਚੋਂ ਸਿਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਨੱਕ ਉੱਪਰਲਾ ਗੁੱਭੜ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।) ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੇਸ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| (ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆਂ, ਵਾਪਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਯਕੀਨ...ਮੰਨੋ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੀਰੀਅਸ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਠੀਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਦਾ ਜੀ ਕਰੇ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।) ਇਹ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇੰਝ ਬਦਲ ਜਾਣਾ ...ਉਹ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਹਰੋਂ) ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇੰਝ ਈ ਲਗਦੈ...।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਤੇ ਜੇ ਉਸਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ? ਆਹ! ਫੇਰ ਕੀ... ਜੇ ਉਸਨੇ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਏਗੀ ਮੈਨੂੰ। ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਸਟਰ ਬਿਊਫ਼ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਏਗਾ ਇਸ ਬਾਰੇ}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਗੁਰਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਅਹ... ਅਹ... ਅਹ! ਬੁੱਢੀ ਮੋਟੜ ਜਨਾਨੀ ਉਸਦੀ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਹੈ ਨਿਰੀ !}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਬੇਵਕੂਫ਼ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ..}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੜੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਕੋਟ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ, ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਛਾਤੀ ਹੁਣ ਹਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਊਫ਼ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਥੇ ਤੂੰ ਗ਼ਲਤ ਹੈਂ ਜੇਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਓਹਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੜਾ ਏਕੇ ਵਾਲਾ ਟੱਬਰ..}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਏਕੇ ਵਾਲਾ ਹੱਛਾ ? ਪੱਕਾ.. ਹੂੰ ? ਹੂੰ ਘਰਰ ਘਰਰ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋਨ ਫਟਾਕ ਕਰਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਬਹੁਤ ਏਕੇ ਵਾਲਾ। ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਅੰਦਰੋਂ) ਬਿਊਫ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਰੂਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਲੁਕੋ ਕੇ}} {{nop}}<noinclude>{{right|76}}</noinclude> 1gyvt0dyxtpz30crd03yj4fhsz29g04 250 17076 234017 47855 2026-09-08T05:17:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਤੱਕ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਤੈਨੂੰ, ਲਗਦੈ ਇਸ ਨਾਲ ਤਕਲੀਫ਼ ਵੱਧਦੀ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਉਲਟਾ ਸਗੋਂ, ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਤਾਂ ਵੀ, ਪਲੀਜ਼, ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ...ਮਿੰਨਤ ਨਾਲ ਈ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ। ਅੜੀਅਲ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਮੈਂ।}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਵਾਪਸ ਬੈੱਡਰੂਮ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਡਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।)}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਖ਼ੈਰ, ਗੈਂਡਾ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੀ ਉਸਨੇ ਕੀਤਾ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ: |ਤੂੰ ... ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੀਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦਾ ਬਸ ਕਾਲਾ ਪਾਸਾ ਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਹੋਏਗੀ। ਇਹਦੇ 'ਚ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੋਈ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੋਏਗੀ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਪਰ ਦਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਉਂ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਦੱਸਣਾ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ; ਇਹ ਤਾਂ ਬਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਸ ਦਿਆਂ ਇਹ ਕੋਈ ਇੰਨੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਆਖ਼ਰ, ਗੈਂਡੇ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਜਿਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਓਨਾ ਹੀ ਹੱਕ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਸਾਨੂੰ !}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੰਨੇਗਾ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਕਮਰੇ 'ਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਗੋਲ ਗੋਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਮੰਨੀ ਬੈਠਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਜਿਉਣਾ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਸਾਡਾ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਕੋਈ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ}} {{nop}}<noinclude>{{right|77}}</noinclude> 78k42utcuzl6ylq13jk1x3ecmx0vekq 250 17080 234023 47859 2026-09-08T05:34:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ! ਚਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ! ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠਣਾ ਪਏਗਾ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਖੇਂਗੇ ਕੀ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ) ਕੁਦਰਤ! }} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੁਦਰਤ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਨੂੰਨ ਨੇ। ਨੈਤਿਕਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਕਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੂਟ ਕਰਦਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਤੂੰ ਕਹਿ ਸਕਦੈ। ਪਰ ਅੰਦਰਖ਼ਾਤੇ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਉਵੇਂ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਟੋਕਦਾ ਹੈ) ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂਆਂ ਨੀਹਾਂ 'ਤੇ ਉਸਾਰਨਾ ਹੋਏਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੱਢਲੀ ਪਾਵਨਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਪਏਗਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਔਖਾ...}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਇਕ ਮਿੰਟ ਸੋਚ ਜ਼ਰਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੰਨੇਗਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਫਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਕੋਈ ਕਦਰਾਂ- ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਸਦੀਆਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ, ਪੂਰੀ ਮਾਨਵੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:| (ਬਾਥਰੂਮ 'ਚੋਂ) ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵਾਂਗੇ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ .. ਤੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਿਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੀਰੀਅਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੈ। ਐਵੇਂ ਹਵਾਈ ਗੱਲ ਹੈ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਘਰਰੜ ਘਰੜ (ਚਿੰਘਾੜਦਾ ਹੈ)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕਵੀ ਵੀ ਏਂ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਬਰੂਮ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਘਰੜ ਘਰੜ (ਫੇਰ ਚੰਘਾੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਯਕੀਨ ਕਰਦਾਂ; ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਟੋਕਦਾ ਹੈ) ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬੰਦਾ, ਜਿਊਂਦਾ ਬੰਦਾ, ਮਾਨਵਤਾ...}} {{nop}}<noinclude>{{right|78}}</noinclude> jh71pq6x1hdfecog4lr36f7fyb6g9bg 250 17084 234059 47864 2026-09-08T08:29:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮਾਨਵਤਾ ਸਭ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬੇਕਾਰ ! ਤੂੰ ਬਸ ਇੱਕ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਬੰਦਾ ਏਂ, ਰੀਂ ਰੀਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। (ਮੁੜ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇਹ ਤਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਥਰੂਮ 'ਚੋਂ) ਸਭ ਬਕਵਾਸ ਬੋਥਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਬਕਵਾਸ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਬਰੂਮ 'ਚੋਂ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਸਰਾਸਰ ਬਕਵਾਸ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਏ, ਜੇਨ, ਸੱਚਮੁੱਚ ! ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹੋਸ਼ 'ਚ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕਦੇ ਗੈਂਡਾ ਬਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਂਗਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂਗਾ ਤੂੰ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਜਾਏਂ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਕੱਟੜ ਨਹੀਂ, ਪੱਖਪਾਤਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ..}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੀ ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਾਫ਼ ਬੋਲ ਸਕਦੈਂ ? ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹੈਂ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹੈਂ ਤੂੰ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਾਥਰੂਮ 'ਚ ਹੈ) ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਖੋਲ੍ਹ। }} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕੀ ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਗੈਂਡਾ ਹੋਣ 'ਚ ਬੁਰਾਈ ਕੀ ਹੈ ? ਮੈਂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹਾਂ... ਸਮਰਪਤ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ.., ਫੱਬਦੀ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ।}} {{Playscript||(ਬਰੰਜਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਨ ਦੀ ਦਿੱਖ ਚੌਂਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਸਲ 'ਚ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕੈ। ਮੱਥੇ ਉਤਲਾ ਰੋੜ ਹੁਣ ਗੈਂਡੇ ਦਾ ਸਿੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਓਹ ! ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੂੰ .. ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਐਂ!}} {{Playscript||(ਜੇਨ ਬੈੱਡ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਦਰ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਬੜ-ਬੜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਇਹ ਕੀ ਪਾਗਲਪਣ ਹੈ, ...ਠੰਡਾ ਹੋ...ਥੋੜ੍ਹਾ ..! ਤੂੰ ਤੇ ਪਛਾਣ 'ਚ ਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਅਸਪਸ਼ਟ) ਗਰਮੀ, ਅੱਗ ਲੱਗੀ... ਅੰਦਰ.. ਇਹ ਕੱਪੜੇ...ਚੁੱਭ ਰਹੇ..ਕੰਡੇ, ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਸਭ ਕੁਝ! (ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਕਰ ਕੀ ਰਿਹਾ ਤੂੰ ? ਹੋਸ਼ ਠਿਕਾਣੇ ਨਹੀਂ ਤੇਰੇ ! ਤੂੰ ਤੇ ਏਨਾ ਸਾਊ}} {{nop}}<noinclude>{{right|79}}</noinclude> odb99layghyzrcf093mm784mnne1lj6 250 17088 234074 47868 2026-09-08T08:50:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਬੰਦੈ ਯਾਰ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:| ਦਲਦਲ ! ਦਲਦਲ, ਚਿੱਕੜ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਇੱਧਰ ਦੇਖ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ! ਕੀ ਮੈਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ? ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਤੂੰ .. ?}} {{Playscript|ਜੇਨ:|ਸਭ ਦਿਖ ਰਿਹੈ! ਸਭ ਸੁਣ ਰਿਹੈ... ਮੈਨੂੰ! ਤੂੰ ਵੀ...}} {{Playscript||(ਉਹ ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਢੁੱਡ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸੰਭਲ ਕੇ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਸਾਹੋਸਾਹੀ) ਸੌਰੀ! (ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਡਰ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਡਰਦਾ ਡਰਦਾ ਬਾਥਰੂਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਫੇਰ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ ਅੰਦਰੋਂ ਬੜਬੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ; ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋਸਤ ਹੀ (ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ) ਮੈਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ! ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ !}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਥਰੂਮ 'ਚੋਂ) ਨਹੀਂ!}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਬਸ ਕਰ ਯਾਰ, ਬੇਹੂਦਗੀ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਐ। (ਝੀਥ 'ਚੋਂ ਬਾਥਰੂਮ ਅੰਦਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਓਹ, ਤੇਰਾ ਸਿੰਗ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਈ ਹੋਈ ਜਾ ਰਿਹੈ- - ਤੂੰ...ਤੇ..ਗੈਂਡਾ...}} {{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬਾਬਰੂਮ 'ਚੋਂ) ਮਿੱਧ ਸੁੱਟਾਂਗਾ...ਕੁਚਲ ਦਿਆਂਗਾ ਤੈਨੂੰ !}} {{Playscript||(ਬਾਬਰੂਮ 'ਚ ਬਹੁਤ ਖੜਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਿੰਘਾੜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਬੇਰੰਜਰ ਬੇਹੱਦ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੇਨ ਅੰਦਰੋਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਾਹਰੋਂ ਬੇਰੰਜਰ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਗੈਂਡਾ ਗੈਂਡਾ.... ਬਣ ਗਿਆ ਉਹ ਗੈਂਡਾ....!}} {{Playscript||(ਬੋਰੰਜਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਚੱਕਰ 'ਚ ਉਸਦਾ ਕੋਟ ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਸਿੰਗ 'ਚ ਫਸ ਕੇ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਂਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਢੁੱਡ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਾਥਰੂਮ 'ਚੋਂ ਚਿੰਘਾੜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।}} {{Playscript|| : ‘ਹਰਾਮਖ਼ੋਰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਹੈ ਮੈਨੂੰ' (ਬਰੈਜਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)}} {{nop}}<noinclude>{{right|80}}</noinclude> 84198dl695xsd1a4zxiof52x81jf969 250 17092 234089 47872 2026-09-08T09:19:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਏਹਦੇ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript||(ਉਹ ਬਾਹਰਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਖੜਾਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਬਿਲਡਿੰਗ 'ਚ ਗੈਂਡਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੋ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|(ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ) ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਪੁਲਿਸ ਬੁਲਾਓ। ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੈਂਡਾ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਔਰਤ:|ਕੀ ਕਰ ਰਿਹੈਂ ਤੂੰ ਜੇਨ ? ਏਨਾ ਖੜਕਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹੈਂ ?}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|(ਪਤਨੀ ਨੂੰ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏ.., ਕੋਈ ਗੈਂਡਾ ਦੇਖਿਆ ਇਸਨੇ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਹਾਂ, ਇਸੇ ਘਰ 'ਚ। ਪੁਲਿਸ ਬੁਲਾਓ ਛੇਤੀ।}} {{Playscript|ਬੁੱਢਾ:|ਇਹ ਕੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਾਲਤੂ! (ਠਾਹ ਕਰਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ) ਚੌਂਕੀਦਾਰ... ਚੌਂਕੀਦਾਰ, ਬਿਲਡਿੰਗ 'ਚ ਗੈਂਡਾ, ਪੁਲਿਸ ਬੁਲਾਓ... ਪੁਲੀਸ !}} {{Playscript||(ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਦੀ ਛੱਤ ਚੋਂ ਇੱਕ ਗੈਂਡੇ ਦਾ ਸਿਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇੱਕ ਹੋਰ !}} {{Playscript||(ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਜੈਨ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਦੇ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਓਹ ! ਗਾਡ !}} {{Playscript||(ਘਬਰਾਇਆ ਫੇਰ ਜੇਨ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਬਾਥਰੂਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਖੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਫਰੇਮ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹੈ, ਹੰਭ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹੋਅ... ਪ੍ਰਭੂ... ਹੇ... ਪਰਮਾਤਮਾ...}} {{Playscript||(ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਰ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਰਕੇਸਟਰਾ-ਪਿਟ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇੱਕਦਮ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਧਾੜ ਲੰਘਦੀ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਪੂਰੀ ਸਪੀਡ 'ਤੇ ਭੱਜੇ ਜਾ ਰਹੇ}} {{nop}}<noinclude>{{right|81}}</noinclude> 25x73gw2i4grl9z9tdb89qdzq4wct3b 250 17096 234102 47876 2026-09-08T09:53:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਹਨ। ਬੇਰੰਜਰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਾਪਿਸ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਛਿਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਗਲੀ 'ਚ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਇੱਜੜ ਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ! ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫ਼ੌਜ ...ਵਧਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ .. ਚੁਫ਼ੇਰਿਓ ! (ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ ? ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਭੱਜਾਂ ? ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸੜਕ ਦੇ ਤਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੇ ਫੁੱਟਪਾਥਾਂ 'ਤੇ ਵੀ! ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ ? ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਨੂੰ .. ?}} {{Playscript||(ਬੌਂਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਤੇ ਫੇਰ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਥਰੂਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਝੰਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇਨ ਦੇ ਚਿੰਘਾੜਣ ਤੇ ਹੋਰ ਅਵਾਤਵਾ ਬੋਲਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਇਵੇਂ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਬੇਰੰਜਰ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਫਲੈਟ ਜਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਕਈ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚਿੰਘਾੜਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਫੇਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦਾ-ਢਹਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਫੇਰ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਪੂਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੱਗ ਹੈ! ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਦਸਦੇ... ਕਿ ਗੈਂਡਾ ਬਸ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ...! ਸਭ ਬਕਵਾਸ ਹੈ, ਧਾਰਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਸਾਰੇ ਫ਼ੁੱਟਪਾਥ, ਬੈਂਚ..., ਸਭ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਦਿੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ। (ਹੱਥ ਮਲਦਾ ਹੈ।) ਕੀਤਾ ਕੀ ਜਾਏ ?}} {{Playscript||(ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੈਂਡੇ ਰਾਹ ਰੋਕੀ ਖੜੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਮੁੜਕੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁਣ ਦਮ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬੇਰੋਜਰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ.. ਤੇ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਹਮਣੇ ਗਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਚੀਖ਼ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੌੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਗੈਂਡੇ ... ਗੈਂਡੇ ...}} {{Playscript|| (ਬਾਬਰੂਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਸ ਟੁੱਟਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।)}} {{center|ਪਰਦਾ}} {{nop}}<noinclude>{{right|82}}</noinclude> e650xu6kyjntzz11lgelsjobn6v5p9p 250 17100 234114 47880 2026-09-08T10:30:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਐਕਟ ਤੀਜਾ}}}} {{center|'''ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਿਲਾ'''}} {{Playscript||ਮੰਚ ਜੜਤ ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਦਾ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜੇਨ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਮਸਲਨ ਕੋਈ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਦਾ ਪੀਸ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਵੇਂ ਹੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਚ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਕੇਅਰ-ਟੇਕਰ ਦਾ ਕਮਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੋਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ ਦਾ ਫਰੇਮ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।}} {{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਦੀਵਾਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੀ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਰ 'ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੱਝੀ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ 'ਚ ਹੱਥ- ਪੈਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਹੀਂ। (ਚੁੱਪ) ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ! (ਚੁੱਪੀ)}} {{Playscript||(ਅੱਪ-ਸਟੇਜ ਵਾਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਲੰਘਦੇ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਹੀਂ !}} {{Playscript||(ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਗ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹੁਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਟੋਂਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪੱਟੀ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗੁੰਮੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਡਰਦਾ ਡਰਦਾ ਉਹ ਦੀਵਾਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕਦਮ ਉੱਠ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਜ਼ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਰਾਂਡੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤੇ ਗਿਲਾਸ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈੱਗ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੋਤਲ ਤੇ ਗਿਲਾਸ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਤੇਰੇ ਇਰਾਦੇ, ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ!}} {{Playscript||(ਉਹ ਵਾਪਸ ਦੀਵਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅੱਪ-}} {{nop}}<noinclude>{{right|83}}</noinclude> my05gfbr0jo0ji99m2rlofxccfr86zj 234115 234114 2026-09-08T10:30:32Z Harchand Bhinder 2624 234115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|ਐਕਟ ਤੀਜਾ}}}} {{center|'''ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਿਲਾ'''}} {{Playscript||ਮੰਚ ਜੜਤ ਲਗਭਗ ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਦਾ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜੇਨ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਮਸਲਨ ਕੋਈ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਦਾ ਪੀਸ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਵੇਂ ਹੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਚ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਕੇਅਰ-ਟੇਕਰ ਦਾ ਕਮਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੋਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਅੱਪ-ਸਟੇਜ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ ਦਾ ਫਰੇਮ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।}} {{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਦੀਵਾਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੀ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਰ 'ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੱਝੀ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ 'ਚ ਹੱਥ- ਪੈਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਹੀਂ। (ਚੁੱਪ) ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ! (ਚੁੱਪੀ)}} {{Playscript||(ਅੱਪ-ਸਟੇਜ ਵਾਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਲੰਘਦੇ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਨਹੀਂ !}} {{Playscript||(ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਗ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹੁਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਟੋਂਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪੱਟੀ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗੁੰਮੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਡਰਦਾ ਡਰਦਾ ਉਹ ਦੀਵਾਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕਦਮ ਉੱਠ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਜ਼ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਰਾਂਡੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤੇ ਗਿਲਾਸ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈੱਗ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੋਤਲ ਤੇ ਗਿਲਾਸ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਤੇਰੇ ਇਰਾਦੇ, ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ!}} {{Playscript||(ਉਹ ਵਾਪਸ ਦੀਵਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅੱਪ-}} {{nop}}<noinclude>{{right|83}}</noinclude> jzona8szj2csdj17ss7i2zcbrq1fi1e 250 17104 234121 47884 2026-09-08T10:48:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਸਟੇਜ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਗੈਂਡੇ ਦੀ ਚਿੰਘਾੜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੌੜ ਕੇ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਛੋਟੇ ਮੇਜ਼ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈਂ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਜਿਹਾ ਕਰਕੇ, ਫਟਾਫਟ ਇੱਕ ਪੈੱਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ 'ਚ ਖਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਲਾਸ ਤੇ ਬੋਤਲ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੰਘਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੰਘ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਖੰਘਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਕੇ ਖੰਘਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਫੇਰ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਫੇਰ ਖੰਘਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਖੰਘਦਾ ਹੈ) ਨਹੀਂ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ!}} {{Playscript||(ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੱਥੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੀਵਾਨ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੌਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ।)}} {{Playscript||(ਡਯੂਡਾਰਡ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ) ਕੌਣ ਹੈ ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਮੈਂ ਹਾਂ, ਬੇਰੰਜਰ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕੌਣ ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਮੈਂ ਹਾਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਕੌਣ ਮੈਂ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਮੈਂ, ਡਯੂਡਾਰਡ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਅਹ, ਤੁਸੀਂ, ਆ ਜਾਓ!}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਉਮੀਦ ਹੈ ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ। (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬੰਦ ਹੈ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਇੱਕ ਮਿੰਟ, ਆ ਰਿਹਾ। (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਡਯੂਡਾਰਡ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:| ਹੈਲੋ ਬਰੰਜਰ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਹੈਲੋ ਡਯੂਡਾਰਡ, ਕੀ ਟਾਈਮ ਹੋ ਗਿਆ ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ:|ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੁੰਡੇ-ਜਿੰਦੇ ਮਾਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਤੜਿਆ ਬੈਠਾਂ! ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਹੁਣ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ।(ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹਦਾ}} {{nop}}<noinclude>{{right|84}}</noinclude> b2ucdujv0kcnlzmms7cb8i34mjsk9q6 250 17108 234132 47890 2026-09-08T11:57:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਹੈ।) ਹਾਂ, ਹੁਣ ਕੁਝ ਠੀਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਤਾਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਝੱਟ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸੀ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਸੌਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ..., ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਵਾਜ਼ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਰਮਲ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ, ਹੈ ਨਾ ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਬਦਲਗੀ ਕਿਉਂ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ... ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਰਦਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੋਗੀ?}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਫੇਰ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਬੜਾ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਦਾ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਕਿਉਂ, ਹੋਇਆ ਕੀ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਪਤਾ ਨਹੀਂ; ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿਤੇ ? ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਹ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਝੱਟ ਹੀ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :|ਜ਼ੁਕਾਮ ਹੈ ਤੈਨੂੰ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਬੈਠ ਜਾਓ, ਇਥੇ ਬੈਠੋ, ਆਰਾਮ-ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| (ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ) ਕੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦਰਦ ਹੈ ਇੱਥੇ ? (ਸਿਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਓ ਹਾਂ, ਦਰਦ ਤਾਂ ਹੈ। ਪਰ ਰੋੜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਤੇ ਵੱਜਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ..., ਲਗਦੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ?}} {{Playscript||(ਉਹ ਪੱਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਡਯੂਡਾਰਡ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰੋੜ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:| ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਨਹੀਂ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :|ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਟਕਰਾਏ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਰੋੜ ਕਿਉਂ ਪਏਗਾ ?}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦਿਲੋਂ ਇਹ ਨਾ ਚਾਹੇਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਕਰਾ ਸਕਦੇ ਕਿਤੇ।}} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :| ਹਾਂ ਬਸ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ ? ਤੂੰ ਬੜਾ ਘਬਰਾਇਆ ਜਿਹਾ ਲਗਦੈਂ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੀ..। ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ ਕਰਕੇ ਹੋਏਗਾ। ਬਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਰਾਮ ਕਰੋ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ! ਨਹੀਂ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ! ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ! }} {{Playscript|ਡਯੂਡਾਰਡ :|ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਲਤ; ਉਸ ਸਾਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਾਈਗ੍ਰੇਨ..}} {{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ!}} {{nop}}<noinclude>{{right|85}}</noinclude> sgx1vii8ff9chfaodd3qxxw0mkv330y 2 32508 233984 233754 2026-09-08T01:27:38Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 233984 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q139817324|Q139817324]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 9zjcnvqjl43hhu4fap59udh57dern98 250 51055 233992 214558 2026-09-08T04:24:55Z Tamanpreet Kaur 606 233992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Lakhwinder khokhar" /></noinclude>{{gap}}(ਰਾਬੀਆ ਚੁੱਪਚਾਪ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੰਮਾ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) {{Playscript|ਅੰਮਾ : |ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਮੇਰੀ ਧੀ। (ਰਾਬੀਆ ਘੂਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਮਾ ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।) ਚੰਗਾ; ਤੂੰ ਬੈਠ ਇੱਥੇ, ਮੈਂ ਦਵਾਈ ਲੈ ਕੇ ਆਉਨੀਂ ਆ ਤੇਰੀ। (ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ) ਜਾਈਂ ਨਾ, (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੁੱਝ ਖਾਕੇ ਜਾਈਂ, ਆਉਂਦੀ ਐ ਉਹ ਬਾਲਣ ਲੈਕੇ।}} {{gap}}(ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।) {{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |(ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਮਾਅਸ਼ਾ ਅੱਲ੍ਹਾ! (ਪੱਤਰਕਾਰ ਤ੍ਰਭਕਦੀ ਹੈ।) ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਏਂ, ਤੇ ਕੁੜੀ ਵੀ! ਨਹੀਂ? (ਉਸਨੂੰ ਛੋਹਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ: |(ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।) ਪਲੀਜ਼, ਤੁਸੀਂ ਬੀਮਾਰ ਓ ਸ਼ਾਇਦ, ਬੈਠ ਜਾਓ।}} {{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |ਕਿਉਂ, ਸੱਚ ’ਨੀ ਜਾਣਨਾ ਤੂੰ, ਹੂੰ…… ਨਹੀਂ? ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਤੂੰ ਸੱਚ (ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।) ਬਲਾਤਕਾਰ}} {{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ: ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਓ ਤੁਸੀਂ.. |(ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਕਪੜੇ ਉਤਾਰਣ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰਾਉਣ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਾਂ ਚਾੜਦੀ ਹੈ। ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੌਂਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੀ ਕਰੇ। ਡੂਮਣੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |ਇਹ ਸੱਚ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ 'ਚ ਜਾਏਗਾ। ਸੱਚ... ਤੇਰੀਆਂ ਰਗਾਂ 'ਚ; ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ 'ਚ ਦੌੜੇਗਾ ਹੁਣ ਉਹ ਲੱਤਾਂ ਪਸਾਰੇਗਾ।}} {{Playscript|ਅੰਮਾ : |(ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਰਾਬੀਆ, ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਏਂ ਤੂੰ? ਛੱਡ ਇਹਨੂੰ।}} {{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |ਕਿਉਂ; ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਇਹਨੇ? (ਦੋਹੇਂ ਮਿਲਕੇ ਰਾਬੀਆ ਨੂੰ}}<noinclude>{{center|117}}</noinclude> o9tf98yj0sqskodvzw5icunsnbvwkfh 250 53215 234066 141940 2026-09-08T08:37:46Z Tamanpreet Kaur 606 234066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/31}} {{gap}}ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਹੈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮੂਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਅਚੇਤਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। (ਇਤਾਲਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਆਖਣ ਜਾਂ ਸੋਚਣ, ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਨਹੀਂ) ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਮਾਰੂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ਦਾ ਜੇਲ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ ਵਾਲ਼ਾ ਪੱਖ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਤਕ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਪਰਨਾਵਣ ਚੜ੍ਹੇ ਲਾੜੇ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੋਂ ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਘੋੜੀ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਕੁਹਜਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੁਗਾਂਤਰੀ (ਏਜਲੈੱਸ) ਤਰਸ ਹੈ (ਖਾਣ ਹੰਢਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਾਰੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦਾ), ਨਾਇਕਤਵ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤਪੁਣਾ ਵੀ (ਸੰਸਾਰਕ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦਾ)। ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਸੰਭੋਗਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਰਘ ਮਨੋਰੋਗ ਹੈ। {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਤਕ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਕਫ਼ੇ<noinclude></noinclude> 6b5v4lxsbqxrymjtesdegow5x8lbhwd 250 55106 233969 213613 2026-09-07T23:11:34Z Kaur.gurmel 192 233969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jagseer S Sidhu" /></noinclude>{{dhr|7em}} {{center|'''ਐਕਟ ਤੀਜਾ: ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਿਲਾ'''}} (ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਚੁੜੇਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰਿਓਂ ਲਾਲਟੈਨ ਘੁਮਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ 'ਚ ਗੁੰਮ ਹੈ।) {{Playscript|ਬੈਂਕੋ:| ਮੈਕਬਥ ਤੂੰ ਤੇ ਸਭ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਿਐ। ਸੁਲਤਾਨ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਨੀਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਏਂਗਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। (ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪਰ ਤੇਰੀ ਖੇਡ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰੀ ਏ..ਤੇਰੀ ਔਲਾਦ ਵਾਰਿਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਸੌਭਾਗ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਏ, ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣਗੇ . ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼। ਹਾਂ, ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਸੀ। (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਇਹ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਏ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਸਵੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ-ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ) ਉਫ਼.ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹੈ ਮੇਰੀ ਖੋਪੜੀ 'ਚ! ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ! (ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼ ਜੂਝਦਾ ਹੋਇਆ ਹੰਭ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) (ਸ਼ਾਹੀ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮੈਕਬਬ ਦੇ ਟੋਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| (ਖ਼ੁਸ਼ੀ 'ਚ ਝੂਮਦਾ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਓ...ਬੈਂਕੋ... ਮੇਰਾ ਯਾਰ! ਸਾਡਾ ਖਾਸ ਮਹਿਮਾਨ! ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ!}} {{Playscript|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ:|ਸੱਚੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਮਹਫ਼ਿਲ 'ਚ ਜਾਨ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣੀ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਰੰਗ ਬੱਝੇਗਾ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਐ ਤੇ ਖਾਸ ਸੱਦਾ ਏ ਤੇਰੇ ਲਈ..., ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ।}} {{Playscript|ਬੈਂਕੋ:|(ਸੰਭਲਦੇ ਹੋਏ। ਮੇਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ...ਇਹ ਬੰਧਨ ਅਟੁੱਟ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਬਸ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੁਝੇਵਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਨਾ?}} {{Playscript|ਬੈਂਕੋ:|(ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਹੀ ਪਰ...}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹੈਂ?}}<noinclude>{{center|57/ ਮੈਕਬਥ}}</noinclude> 4eq2lfm3xr8d6b3wuumem6h33k4v9s1 233970 233969 2026-09-07T23:21:47Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{dhr|7em}} {{center|'''ਐਕਟ ਤੀਜਾ: ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹਿਲਾ'''}} (ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਚੁੜੇਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰਿਓਂ ਲਾਲਟੈਨ ਘੁਮਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ 'ਚ ਗੁੰਮ ਹੈ।) {{Playscript|ਬੈਂਕੋ:| ਮੈਕਬਥ ਤੂੰ ਤੇ ਸਭ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਿਐ। ਸੁਲਤਾਨ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਨੀਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਏਂਗਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। (ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪਰ ਤੇਰੀ ਖੇਡ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰੀ ਏ..ਤੇਰੀ ਔਲਾਦ ਵਾਰਿਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਸੌਭਾਗ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਏ, ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣਗੇ . ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼। ਹਾਂ, ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਸੀ। (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਇਹ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਏ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਸਵੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ-ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ) ਉਫ਼.ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹੈ ਮੇਰੀ ਖੋਪੜੀ 'ਚ! ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ! (ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼ ਜੂਝਦਾ ਹੋਇਆ ਹੰਭ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) (ਸ਼ਾਹੀ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮੈਕਬਬ ਦੇ ਟੋਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| (ਖ਼ੁਸ਼ੀ 'ਚ ਝੂਮਦਾ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਓ...ਬੈਂਕੋ... ਮੇਰਾ ਯਾਰ! ਸਾਡਾ ਖਾਸ ਮਹਿਮਾਨ! ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ!}} {{Playscript|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ:|ਸੱਚੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਮਹਫ਼ਿਲ 'ਚ ਜਾਨ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣੀ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਰੰਗ ਬੱਝੇਗਾ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਐ ਤੇ ਖਾਸ ਸੱਦਾ ਏ ਤੇਰੇ ਲਈ..., ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ।}} {{Playscript|ਬੈਂਕੋ:|(ਸੰਭਲਦੇ ਹੋਏ। ਮੇਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ...ਇਹ ਬੰਧਨ ਅਟੁੱਟ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਬਸ ਹੁਕਮ ਦਿਓ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੁਝੇਵਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਨਾ?}} {{Playscript|ਬੈਂਕੋ:|(ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਹੀ ਪਰ...}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹੈਂ?}}<noinclude>{{center|57/ ਮੈਕਬਥ}}</noinclude> iimr10ur7xf9nsyre08g1917sm3m023 250 55166 234093 148315 2026-09-08T09:28:24Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/127}}</noinclude>ਬਾਈਸਿਕਲ ਐਸੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਵੀਣੀ ਉੱਤੇ ਲਾਈ ਘੜੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਨੇੜੇ। ਘੜੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਈਕਲ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਪਣੀ ਆਮਦ ਦਾ ਏਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਇਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਰਾਈਵਲ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਲਭ ਰਿਹਾ।) ਪਹੁੰਚਦੇ ਤਾਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਰੌਕਟ ਵੀ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚ ਸਾਈਕਲ ਵਰਗੀ ਅਪਣੱਤ, ਸਰੀਰਕ ਥਕੇਵੇਂ ਦੀ ਮਿੱਠਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਜਿਹਾ ਬੀਬਾ ਰਾਣਾ ਵਾਹਨ ਵੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਜਿੰਨਾ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਜਾਂ ਰਿਜ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਹੂ ਜਾਲ਼ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਏਨੀ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। {{gap}}ਬਾਈਸਿਕਲ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੀ। ਸਾਈਕਲ ਕਿਤੇ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲਣ ਲੱਗੇ। ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੇ ਵਾਹੇ ਖ਼ਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਈਸਿਕਲ ਵਰਗੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਘੋੜਿਆਂ ਬਗ਼ੈਰ ਬੱਘੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ। ਸੰਨ 1790 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ਼ਿਰਾਕ ਨੇ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਘੋੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਜੀਬ ਜਨੌਰ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਲੋਕ ਦੌੜਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ 1818 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਾਰਲ ਫ਼ੋਨ ਦਰਾਇਸ ਨੇ ਇਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਧੜ ਲਾਹ ਮਾਰਿਆ; ਅਗਾੜੀ ਮੁੜਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪਹੀਆ ਜੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਾਠੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੁਹਾਰ ਕਰਕਪੈਟਰਿਕ ਮੈਕਮਿਲਨ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪੈਡਲ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਬਰੇਕ ਵੀ ਫ਼ਿਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬੰਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੋਹਵੇਂ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੋ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸੰਨ 1867<noinclude></noinclude> 2lr7cpfnqcasefspcjblncqbxc0p56b 250 55168 234090 148344 2026-09-08T09:22:35Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/128}}</noinclude>ਦੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀਲੋਸੀਪੀਦ Velocipedas ਦੀ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਹਦੀ ਧੁੰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤਾਈਂ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਸੰਨ 1888 ਵਿਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸਲੋਤਰੀਏ ਜੰਨ੍ਹ ਡਨਲਪ ਨੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਬੜ ਦੇ ਟਾਇਰ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਫੇਰ ਹਰ ਬੰਦਾ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੇ ਹਰ ਔਰਤ ਰਾਣੀ ਬਣ ਗਈ। {{gap}}ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਈਕਲ ਯਾਦ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਲਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਹੋਣਗੇ? ਸੱਜਣਾਂ ਵਾਂਙ ਸਾਈਕਲ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕਾਰ ਚਲਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਚਲਾਈ, ਤਾਂ ਸਾਈਕਲ ਸਿੱਖਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਚਾਅ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਂਚੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਾ ਚੁਫਾਲ਼ ਡਿਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਹੱਥ ਗੋਡੇ ਛਿੱਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਅੱਕ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਚੁੱਕਦਾ ਤੇ ਨਕੋਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤੇ ਆਲ਼ੇਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਭਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਹ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਦੱਸਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ: ਸਾਰੇ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਸਾਈਕਲ ਰੈਲੇ ਮੈਂ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਸੀ। -ਏਨਾ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬਣ ਹੁੱਬਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਹਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਅਜੂਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਆਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 1f59olc5km59ex7wc6dyio8t04arj7b 250 55169 234088 148525 2026-09-08T09:16:47Z Tamanpreet Kaur 606 234088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/122}}</noinclude>ਇਹ ਸੁਆਣੀ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ ਹੋਣੀ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਤੀਵੀਂ ਬੇਵਾਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤਿ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਸੁਆਣੀ ਦਾ ਮਰਦ ਸ਼ੂਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਾ ਸ਼ਬਦ ਮੋਗੇ-ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਸ਼ੁਕੀਨ ਤੇ ਆਸ਼ਕ-ਮਿਜ਼ਾਜ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੀ ਸੁਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀ ਤਹਿ ਵਾਲ਼ੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ। ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਪੱਗ ਜਣੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇੰਜ ਦੀ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿਨ ਸੁਧ ਵੇਲੇ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਛਿੰਜ ਵੇਲੇ ਇਹ ਜਣਾ ਪੱਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਡਬਲ-ਬ੍ਰੈਸਟ ਦੀ ਇਹ ਜੈਕਟ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਇਹਨੇ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਸੰਵਾਈ ਹੋਏਗੀ ਜਾਂ ਕੀਨੀਆ ਜਾਣ ਵੇਲੇ। ਕੀ ਅਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੈਕਟ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਵਿਚ ਪਏ ਵੱਟਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਹਨੇ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਵਾਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਕ ਜੇਬ ਢਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਰ ਦੀਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਨੇ ਨੈਕਟਾਈ ਲਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨੇ ਗਲ਼ ਚ ਫਾਹਾ ਪਾਉਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਹਣੇ ਮੁੱਖੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ। ਕੀ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ? ਜਾਂ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਬੇਰੰਗ ਪਰਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਭੇਦ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੁਪਨ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਝਉਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਢੋਅ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਏਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਟ ਤੋਂ ਰੀਣ ਕੁ ਪਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੱਥ ਇਹਦੀ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋਹੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਜਿਵੇਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ।<noinclude></noinclude> b4nk5nhflwwbq0ntz0o9ufb2htqxgul 250 55172 234085 148345 2026-09-08T09:12:52Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/129}}</noinclude>{{gap}}ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗਿਓਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੇਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਕਲ ਜਿਵੇਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦਿਸਹੱਦੇ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੱਥੀਂ-ਕੱਤੇ ਕਪੜੇ ਚ ਲਿਪਟੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਲ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਅਨਤੋਨੀਓ ਵੀਏਰਾਗਾਲੋ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ — ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਸਕਦੀ ਹੈ! {{gap}}ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਜਦ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਈਕਲਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਝਟ ਮਗਰੋਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਸੀ - '''ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ'''। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਈਕਲ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਵਾਟ ਟੁੱਟੀ ਸਲੇਟ ਜਿਹੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਥਣ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਬੱਸ ਹੱਸ ਛੱਡਣਾ ਤੇ ਵਾਟ ਦਾ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਾ..</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਹਮਸੁਖ਼ਨ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹੱਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਓਦੋਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਅਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ<noinclude></noinclude> hmpqn212j4n445fm7vf010v77170hj7 250 55173 234084 148347 2026-09-08T09:10:32Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/130}}</noinclude>ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਥਣ ਕਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਫੇਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ - ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਚ ਕਈ ਕੁਝ ਹੈ ਸਾਬਤ ਕਦਮ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਾਣ, ਬੇਅਸੂਲਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ, ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਏਕਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਸਾਈਕਲਚੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਕਾਮਰੇਡ ਵਿਦਿਆ ਰਤਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਇਹਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾ ਸੁਣਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਮੇਰਾ ਗੱਚ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਥੇ ਹੈ ਵਿਦਿਆ ਰਤਨ? {{gap}}ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਚ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। {{Block center|<poem>ਬਾਗੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਰੋ ਚਿੱਟੀਆਂ ਦੁੱਧ ਸੜਕਾਂ ਬਾਈਸਿਕਲ ਚਲਾਇਆ ਕਰੋ ਬਾਈਸਿਕਲ ਵਾਲ਼ਿਆ ਬਾਈਸਿਕਲ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੈਂ ਫਿੱਟੇਮੂੰਹ ਸ਼ਕੀਨੀ ਦੇ ਪੈਰ ਹਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇਂ</poem>}} {{gap}}ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ - ਕੁਕੜੂ ਘੜੂੰ| ਇਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਡੰਡੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣ ਦੇ ਤਰਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ।<noinclude></noinclude> gd8sesrjopbvvqlnx2evgsad259bzan 250 55229 234073 148472 2026-09-08T08:48:52Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/114}}</noinclude>ਨਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਪੀਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਰਦ ਨੇ ਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਔਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਔਰਤ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਭਜਨ ਹੁੰਝਨ ਹੈ। ਭਜਨੋ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ - ਮਾਈਸੈਲਫ਼ ਯਾਨੀ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਆਪ। {{gap}}ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਭਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਦ ਤਕ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਔਰਤਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਓਨੀ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ? {{gap}}ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਗਨ ਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿਤੇਰੀਆਂ ਅਪਣੇ ਨੰਗੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ? ਭਜਨੋ ਤਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਜੰਮਪਲ਼ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ? {{gap}}ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਾਜੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣਸਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਈ ਸੀ। (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਚ ਕੁੜੀਆਂ ਜੰਮਣੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਬੁੱਚੜਖ਼ਾਨੇ ਥਾਂ ਪਰ ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।) ਲੋਹੜੀ,<noinclude></noinclude> ccfyqbbwvlfgbj3hyltt8hpbv73y4py 250 55251 234083 148528 2026-09-08T09:05:45Z Tamanpreet Kaur 606 234083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|13}} {{dhr|3em}} {{x-larger|ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> f24wkk3418l5dpfhbswlxwpbk4ixd3d 250 55270 234126 233391 2026-09-08T11:01:59Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/163}}</noinclude>{{gap}}ਚਿੱਠੀ ਨਿਜੀ ਜਾਂ ਇਕਬਾਲੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਕਬਾਲੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਿਵਾਜ 1781 ਵਿਚ ਰੂਸੋ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ''ਕਨਫ਼ੈਸ਼ਨਜ਼'' ਛਪਣ ਨਾਲ਼ ਪਿਆ ਸੀ। ਆਂਦਰੇ ਜੀਦ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨੇ ਆਤਮਕਥਾ ਤੇ ਡਾਇਰੀ ਪੂਰੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀ। ਸਟੀਫ਼ਨ ਸਪੈਂਡਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਣੇ ਨਿਜੀ ਸਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਵਧ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਰਚੇ ''ਨਾਗਮਣੀ'' ਨਾਲ਼ ਇਕਬਾਲੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਾਇਆ। ਸਿਆਣੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਆਤਮਕਥਾ ਲਿਖ ਕੇ ਉਜਾਗਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਗੋਂ ਇਹਨੂੰ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ (ਕਹਾਣੀ ਨਾਵਲ) ਚ ਢਾਲ਼ਿਆਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਜਾਂ ਡਾਇਰੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਲਿਖਤ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਪਰ ਓਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੂਲੀਅਸ ਫ਼ੂਚਕ, ਐਨ ਫ਼ਰੈਂਕ, ਜ਼ੋਯਾ ਜਾਂ ਤਾਨੀਆ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਸ਼ਾਨ ਖੁੱਸਣ ਦੇ ਝੋਰੇ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਸ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨੇਪਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕੈਦਣ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਤਰਲਾ ਹੈ — ਮੈਂ ਨੰਦਣ [ਲੰਡਨ] ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਰਾਂਗੀ। - ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਜੇਲ ਚੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਗਾਰ - ਅਸੀਂ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰੀ ਜਾਏ। - ਇਕ ਪਾਸੇ ਚੀਕ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੈਕਾਰਾ। ਜਾਬਰਾਂ ਨੇ ਨਾ ਚੀਕ ਸੁਣੀ, ਨਾ ਵੰਗਾਰ। ਉਹ ਬੋਲ਼ੇ ਸਨ। {{gap}}ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ ਪਰਦੇਸੋਂ ਘਰ ਨੂੰ<noinclude></noinclude> ro5rfzmz539fj6zutmu9dlqkejq5m4i 250 55271 234082 148561 2026-09-08T09:04:58Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/123}}</noinclude>{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲ਼ਿਆਂ ਚ ਅੱਜ ਵਰਗੇ ਕੈਮਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਕੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਓਦੋਂ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਮੰਦ-ਗਤੀ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਪਾਈਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਕੈਮਰੇਵਾਲ਼ਾ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਅਪਣੇ 'ਸਬਜੈਕਟਾਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ...ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੇ ਗੁੰਬਦ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ - ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਜੋੜਾ ਅਹਿੱਲ ਉਹਦੇ ਵਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 18cft7ppny2esgezk0ulmzl8mmgd0wa 250 55275 234111 148567 2026-09-08T10:27:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/149}}</noinclude>ਬੰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਕੈਦੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ; ਉਹ ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਏ ਬਗ਼ੈਰ ਜੀਉ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਉਮਰ ਨਕੋਦਰ ਜਲੰਧਰ ਚ ਲੰਘੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਚ ਮੈਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵੈਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ - ਤੂੰ ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਡਰਦੈਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਢੱਕਣ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਤੇਰੇ ਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਸਾਊਥਾਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਘਟ ਦੁਖਾਵਾਂ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਉਥਾਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਓਭੜ ਬੰਦਿਆਂਹਾਰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹਾਂ। ਪਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਝਟ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਸਾਡੇ ਬੁੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਉਥਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਇਥੇ ਜੰਮੀ ਪਲ਼ੀ-ਸਾਡੀ ਔਲਾਦ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੰਮਣ ਭੋਇੰ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੀ ਮਰਨ ਭੋਇੰ। ਅਸੀਂ ਸਾਊਥਾਲ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਘਰਾਂ ਤੇ ਗਲ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਣਾ। ਮੈਂ ਸਾਊਥਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਖਿਆਂ ਬੇਲਾਗ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਲਗਾਉ ਅਣਲੱਗ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਡਰ ਝੋਰਾ ਵੀ ਨਾਲ਼ੋ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨੇ ਹੱਥੋਂ ਖੁੱਸ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਅੱਖੋਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤੱਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਨਕ ਕਬੀਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ਜਦ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੋਹਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ - ਸਾਧੋ ਜੁਗਨ ਜੁਗਨ ਹਮ ਜੋਗੀ - ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਮਾਰਕਸ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ: ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਰੈਸ਼ਟ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ: ਅਸੀਂ ਮੁਲਕ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਢਾਈਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਬਦਲੀਦੀਆਂ ਨੇ। ਮੈਂ ਮਾਰਕਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਮੁਲਕ ਬਦਲੇ। ਡਾਕ ਦਾ ਸਰਨਾਮਾ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਚ<noinclude></noinclude> pvylil0k9ucme7132689hth1ztduuen 250 55278 234081 148586 2026-09-08T09:03:47Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/121}}</noinclude>ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿੰਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਅਪਣੇ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ। ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲਾ ਮਰਦ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਮਨੀਲੇ, ਮਲਾਇਆ, ਸਿਆਮ ਤੇ ਮਿਰਕਣ ਗਏ ਅਪਣੇ ਵਤਨੀਆਂ ਵਾਂਙ ਚੋਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੀ ਉਮਰੇ ਇਹਨੂੰ ਚੋਰੀ ਸਹੇੜੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਆਉਣ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੇ ਮਾਰਨਾ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦੈ, ਸੁਆਣੀ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਨੀਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਏਗੀ। ਅਪਣੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਭੁੱਖ ਲਾਹੁਣ ਮਗਰੋਂ ਅਪਣੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਅੰਗ-ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਚਲੋ ਚਲ ਕੇ ਨਕੋਦਰੀਏ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ੋਂ ਫ਼ੋਟੋ ਲਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੇ ਇਹ ਵਾਰਦਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬੀਬੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਚੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਝਾਕ ਰਹੀ ਸੁਆਣੀ ਦੇ ਅਣਕੱਜੇ ਮੁੱਖੜੇ, ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਵਾਹੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੰਝੇ ਚੀਰ, ਲਟਕਦੀ ਵਾਲ਼ੀ, ਕੋਕੇ, ਮਾਮੂਲੀ-ਜਿਹੀ ਲਿਟ ਤੇ ਵਾਲ਼ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਲਾਈ ਸੂਈ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੌਸਲਾ ਝਲਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥ 'ਸਰਦਾਰਾਂ' ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਹਲ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਲਾਈ ਘੜੀ ਨੇ ਇਹਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲ਼ੇ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਮਾਂਦ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਜਬ੍ਹਾ ਇਸੇ ਦੁਪੱਟੇ ਸਦਕਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਇਹਦੇ ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬੋਸਕੀ ਦੇ ਸੂਟ ਨੂੰ ਵੀ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਅਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹਦਾ ਕੱਜਣ ਹੋਰ ਅਖ਼ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<noinclude></noinclude> e515c7irs67yabn7csq8nrogii5uz32 250 55279 234119 148587 2026-09-08T10:41:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/151}}</noinclude>ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁੰਡੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ; ਮੈਂ ਸੰਙਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪੁੱਛਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਨੇ? {{gap}}ਬਾਕੀ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਦਰਵੱਜਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਓਹੀ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦੰਭ ਪਾਲ਼ਦੇ ਨੌਦੌਲਤੀਏ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਆਫਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਿਆਣਿਆਂ ਦੇ 'ਬਰਥ ਡੇਆਂ' 'ਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਜਿੰਨਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਣਪੜ੍ਹ ਅੱਧਪੜ੍ਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਰਗ ਦੇ ਸੱਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚ ਘੁਲ ਕੇ ਤੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦਿਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਨੋਖੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨੌਦੌਲਤੀਏ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੱਚਰਪੁਣੇ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਮਾਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਜਾਏ, ਪਰ ਰੂਹ ਉਹਦੀ ਕੰਗਾਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਚ ਸੋਨੇ, ਬਜਾਜੀ, ਵੀਡੀਓ ਤੇ ਚਨੇਚਾਟ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੜੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਕੰਗਾਲ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਪੰਕਜ 'ਉਧਾਸ' ਦੇ ਤਵੇ ਧੜਾਧੜ ਖ਼ਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ। ਵਿਰਦੀਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਹੁਣ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿਕਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਰੀਦਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਅਪਣੀਆਂ ਛਪਵਾਉਣ ਲਗ ਪਏ ਹਨ! {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਸਾਉਥਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਬੜੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਊਥਾਲ ਚ ਨਹਿਰ ਕੰਢੇ ਪੱਬ ਅਤੇ ਵਾਲਜ਼ ਮੀਟ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਕੋਲ਼ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਉੱਚਾ ਪੁਲ਼। ਲੰਡਨੋਂ ਧੁਰ ਵੇਲਜ਼ ਤਕ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ 125 ਮੀਲ ਫ਼ੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਬਿਨ ਖੜ੍ਹੋਇਆਂ ਸਾਉਬਾਲ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਕੰਮ<noinclude></noinclude> fu69xbew008x65omeix90e5jhktz5wz 250 55280 234076 148588 2026-09-08T08:50:48Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/119}}</noinclude>ਸਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ (ਐਂਬੀਗੀਉਸ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੋਏਗੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅਸਪਸ਼ਟ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤੋਂ ਇਹਦੇ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦਾ ਕਦੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਚ ਤਾਂ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਅਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ। (ਇਹ ਗੱਲ ਖ਼ੁਦਰੌ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ।) {{gap}}ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੌਣ ਸੀ; ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਘਟ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। {{gap}}ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਯਕੀਨੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸ਼ੈਆਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦਸ ਦਏਗਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਕਿੰਨੀ? ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠਣ ਖੜ੍ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਾਂ ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। (ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1848-49 ਈਸਵੀ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ।) {{gap}}ਜੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਤੀਵੀਂ ਮਰਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਏ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚਿਰੀਂ-ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਵਾਂਙ ਮਿਲ਼ੇਗਾ। ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮੇਗਾ ਜਾਂ ਚਾਅ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੇਗਾ, ਹਉਕਾ ਲਏਗਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰਖ ਦਏਗਾ। {{gap}}ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਗਏ ਵੇਲੇ<noinclude></noinclude> ptx1rhhz7tfnwjzaz8jfmbetn7233cp 250 55282 234072 148605 2026-09-08T08:46:41Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/113}}</noinclude>ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੋ। ਇਹ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਫ਼ੌਰਨ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਧਨੰਗੀ ਔਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੱਥ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਹੈ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ? ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੀਅ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਡਰੀ, ਸਹਿਮੀ ਤੇ ਝਿਜਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਆਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਂਙ ਦੋਪੱਖੀ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਚ ਚੌਖਟਾ (ਫ਼ਰੇਮ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਚੌਖਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰੇਮ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰੀ ਵੀ। ਤੇ ਕੋਈ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਝਾਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਲ ਪਿਠ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਾਂ ਚੁਗਲਝਾਤ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਅਪਣਾ ਉਭਾਰ ਕੱਜ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ 'ਕੱਲੀ ਤੀਵੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਏਗੀ? ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਮੂਨਾ (ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਤਾਰਾ) ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਕੰਧ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਪੈਂਦਾ ਅਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਧ ਦਾ। ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਇਸੇ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਣੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਵੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ? ਇਹਦੇ ਦਿਲ ਚ ਕੀ ਹੈ? ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰਾਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਔਂਸੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਇਹਦੇ ਭਾਣੇ ਇਹਦੀ ਉਡੀਕ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ? ਵੇਗਮੱਤੀਆਂ ਉਂਗਲ਼ਾਂ ਚ ਕਾਮ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਣ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਇੰਜ ਹੀ ਟੋਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਵੀਨਸ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਲੁੱਚੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਬੇਹਯਾ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ।<noinclude></noinclude> j82m31j5sedsg70qutjn0qcf1w1agk0 250 55295 234069 148696 2026-09-08T08:42:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/110}}</noinclude>{{gap}}ਇੰਦਰਿਆਵੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਲਿੰਗਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਲਿੰਗਕ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰਨਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਲਾਰ ਤੇ ਕੁਹਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਨਾਤਨੀ ਧਰਮ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਾਘਣੀ ਆਖ ਕੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੁਰਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ ਲੱਚਰ ਰਜਨੀਸ਼ਵਾਦ ਹੈ। ਸੁੱਚੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਗਦੇ। {{nop}}<noinclude></noinclude> ocjdlxyitsrqzhrv1gpirv8mxsoqjb7 250 55302 234118 148738 2026-09-08T10:38:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/150}}</noinclude>'ਪਰਮਾਨੈਂਟ ਐਡਰੈੱਸ' ਜਦ ਭਰੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਜਾਈਦੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਹੈ - ਧੁੱਪ ਦੀ ਲੂਹੀ ਹੋਈ ਵੀਰਾਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰਮਹੁਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੱਕ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਅੰਬਰਾਂ 'ਚ ਗਹਿਰ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਊਥਾਲ ਜਾਂ ਲੰਡਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਕੁਝ ਇੰਜ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ - ਮੈਂ ਝੜੀ ਵਿਚ ਵੀਰਾਨ ਸੜਕ 'ਤੇ ਅਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੇਪਾਂ ਉਲ਼ਝਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ। - ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ '''ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ਼ੇਗੀ ਮੁਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ''' ਵਿਚ ਲਾਹੀ ਹੈ। ਸਾਊਥਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਰੌਡਵੇ 'ਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਮਸਤ ਅਤੇ ਬੱਸ ਨੰਬਰ 207 ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤਾਈਂ ਤੋੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਭਿੱਜੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਜਦ ਉੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲ਼ੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਚਮਗਿੱਦੜ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਸਾਊਥਾਲ ਦਿਨੇਂ ਓਨਾ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਬਰੈੱਡਫ਼ਰਡ ਜਾਂ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਕਸਬੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ - ਬੰਦ ਪਈਆਂ ਅਣਢੱਠੀਆਂ ਤੇ ਢਾਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਰਦ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਕਾਲਖ ਜੰਮੀ ਪਈ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਊਥਾਲ ਦੀ ਅਪਣੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਨੁਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਰੌਡਵੇ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਈਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਸਬੇ ਵਰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਬਰੌਡਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ - ਚੰਦਰੇ ਲੱਖਪਤੀ ਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਹੱਟੀ, ਸਾਡੇ ਗਵਾਂਢ ਨੂਰਮਹਿਲ ਦੇ ਅਰਾਈਂ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ, ਜਿਹਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਹੈ: '''ਫ਼ਰੂਟਜ਼ ਆੱਵ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼'''। ਮਹਾਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੁਕਾਨ, ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> fnz8qusxfpc9dhayhbkcurrnjmu1piy 250 55310 234128 148826 2026-09-08T11:08:06Z Tamanpreet Kaur 606 234128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/166}}</noinclude>{{center|{{x-larger|ਲਿਖਾਰੀ ਬਾਰੇ}}}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ (ਜਨਮ 1946, ਨੈਰੋਬੀ, ਕੀਨੀਆ) ਸੰਨ 1980 ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੇ ਖੱਬੀ-ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਲ ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਰਚੇ ''ਦਸਤਾਵੇਜ਼'' ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਰੰਗ'' ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ/ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਲਥਾ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਅਸਮੀਆ, ਬਾਂਗਲਾ, ਤੈਲਗੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਤੁਰਕੀ, ਗਰੀਕ ਤੇ ਰੁਮਾਨੀਅਨ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{c|{{x-larger|ਚਿਤੇਰੇ ਬਾਰੇ}}}} ਖ਼ਾਨ ਗੁਨੇਰ (ਜਨਮ 1963, ਇਸਤੰਬੂਲ, ਤੁਰਕੀ) ਪਿਛਲੇ ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਤ ਘੜਦਾ ਹੈ, ਚਿਤਰ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਤੰਬੂਲ, ਲੰਡਨ, ਤੋਕੀਓ, ਨੀਊਯਾਰਕ, ਪੈਰਿਸ, ਲਿਜ਼ਬਨ, ਬੋਲੋਨਾ ਤੇ ਬਰਾਤਿਸਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਕੰਮ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> oag946m22bu5gywk1zz3zul8xt0v055 250 55316 234077 148861 2026-09-08T08:53:57Z Tamanpreet Kaur 606 234077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/120}}</noinclude>ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। (ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਾਂਙ ਤੋੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਯਾਦ ਅਕਸਾਂ ਦਾ ਵਹਿਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹੁਣ-ਖਿਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਖਾਈ ਹੈ - ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ। {{gap}}ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਰਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਨਗਰ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਮੁਗ਼ਲਾਣੀ ਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1929 ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਰੋਬੀ (ਕੀਨੀਆ) ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹੁਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਖਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਜੋੜਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮੇਰਾ ਬਾਪ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਵੀ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਏਂ। {{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਣੇ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂਵਾਲ਼ੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਸਨ; ਭਾਵੇਂ ਕੀਨੀਆ ਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਮਰਦ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਨ ਨਿਕਲ਼ੇ ਅਪਣੀਆਂ ਘਰਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਦਾਦੀ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਦਾ<noinclude></noinclude> 5ia9b2fwkh9cffl9243axll5yy6d5rj 250 55317 234127 148862 2026-09-08T11:04:52Z Tamanpreet Kaur 606 234127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/164}}</noinclude>ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੀਰਾਂਬਾਈ ਦਾ ਦੋਹਾ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਜਿਨ ਕੇ ਪੀਆ ਪਰਦੇਸ ਬਸਤ ਹੈਂ ਲਿਖ ਲਿਖ ਭੇਜੈਂ ਪਾਤੀ। ਮੇਰੇ ਪੀਆ ਮੇਰੋ ਹਿਯਾ ਬਸਤ ਹੈਂ ਨ ਕਹੂੰ ਆਤੀ ਨਾ ਜਾਤੀ॥</poem>}} ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੀਆ ਪਰਦੇਸ ਵਸਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖ ਲਿਖ ਪਈਆਂ ਘੱਲਣ। ਮੇਰਾ ਪੀਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਤੇ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਿੱਠੀ ਕਾਹਤੋਂ ਲਿਖਾਂ? {{nop}}<noinclude></noinclude> 4mamcf176ix3lltjswdfj1fgj7ylb9c 250 55321 234092 148891 2026-09-08T09:25:31Z Tamanpreet Kaur 606 234092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/131}}</noinclude>{{gap}}ਜੌਰਜ ਬਰਨਰਡ ਸ਼ਾਅ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ - ਹਾਂ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਅਦਬੀ ਬੰਦੇ ਲਈ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। - ਇਹਨੇ ਸੰਨ 1895 ਵਿਚ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਵਿਚ 8 ਲੱਖ ਸਾਈਕਲ ਬਣੇ ਸੀ। ਸ਼ਾਅ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ - ਏਸ ਉਮਰੇ ਸਾਈਕਲ ਸਿਖਦਿਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਛਿੱਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਏਸ ਨਰਕੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣੀ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਚੋਂ ਕੁੰਦਨ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲੂੰਗਾ। {{gap}}ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਰੇਨੂਆ ਦੀ 1897 ਵਿਚ ਸਾਈਕਲ ਸਿਖਦਿਆਂ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ਼ ਚਿਤ੍ਰ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਬੁਰਸ਼ ਰੰਗ ਫੜਾਉਣ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਇਹਦੀ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਤਾਲਸਤਾਇ ਨੇ 67 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਸਾਈਕਲ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1895 ਵਿਚ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਭਾ ਨੇ ਤਾਲਸਤਾਇ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸੁਗਾਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹਨੇ ਅਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ - ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਏਨਾ ਚੰਗਾ ਕਿਉਂ ਲਗਦਾ ਹੈ? ਚਰਤਕੌਫ਼ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗ਼ੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਨਾ ਸਿੱਖਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਹਦੀ ਸ਼ਰਮ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹਕ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਾਅ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਬੁਰਾ ਹੈ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਵਡੇਰੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਨਾਲ਼ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਜਾਂ ਕੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਫੁੰਮਣਾਂ, ਪਰਾਂਦੀਆਂ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਏ ਸਾਈਕਲ, ਮਡਗਾਰਡਾਂ<noinclude></noinclude> i7m9l1gmigqz0k8s5jte3q14nontmte 250 55324 234123 148905 2026-09-08T10:56:06Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫ਼ੀਆਂ/162}}</noinclude>ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰਦੀ ਹੈ - ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਹੱਥਾਂ ਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਸਿਰ ਨਾਲ਼ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਿੱਕ ਨਾਲ਼ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਵਾਂ ਚ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਪੀਆ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਕਦੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਇਹੋ ਕੁਝ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬਿਹਾਰੀ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਦੋਹਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਕਾਗਦ ਪਰ ਲਿਖਤ ਨਾ ਬਨਤ, ਕਹਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੱਜਾਤ ਕਹਿਹੈ ਸਭ ਤੇਰੋ ਹਿਯੋ, ਮੇਰੇ ਹਿਯ ਕੀ ਬਾਤ</poem>}} {{gap}}ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਮੂੰਹੋਂ ਆਖਿਆਂ ਸੰਙ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਸਭ ਦੱਸ ਦਏਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਚ ਕੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਉਸ ਕੋਲ਼ੋਂ ਹੀ ਪੁੱਛ ਲਵੀਂ। {{gap}}ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਲਿਖਣਜਾਚ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਫਲਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਫਲਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪਤ੍ਰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਗੁਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਬਣਾ ਸਕਿਆ। ਕੁਝ ਗੁਰ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਚਿੱਠੀ ਸਹਿਜ ਤੇ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਹੋਵੇ; ਖ਼ੁਸ਼ਕੀ ਤੇ ਸ਼ੋਖ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅੱਤਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ; ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾ ਹੋਛਾ ਮਜ਼ਾਕ। ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਹੈਮਲਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼ ਸੱਚਾ ਰਹਿ - ਟੂ ਦਾਈਨ ਓਨਸੈਲਫ਼ ਬੀ ਟਰੂ। - ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ਼ ਵਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਤੇਅਰ, ਕੀਟਸ ਤੇ ਬੂਦਲੇਅਰ ਨੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਚ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਹੈ। ਚਿੱਠੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਰਮਨੀ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> se6bn2u01ny2kq8l34scpyaw57mzzsf 250 55330 234105 148984 2026-09-08T10:11:57Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/145}}</noinclude>{{gap}}ਮੂਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਲਿਖਾਰੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਕੁਛ ਆਖਣਾ ਕੁਛ ਸੁਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਦੇ ਤੋਲਸਤੋਇ, ਚੈਖੋਵ ਤੇ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਬੈਠਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਉਥੱਲ-ਪੁਥੱਲ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਰੂਸ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਭਉਜਲ ਵਿਚ ਫਸੀ ਪਈ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਪ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਅਪਣੀ ਉਮਰ ਢਲ਼ਣ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ ਹੈ - 'ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਡੂੰਘੇ ਸੰਕਟ ਚ ਫਸ ਗਈ ਹੈ'। ਸਮਾਜਵਾਦ ਤਾਂ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਡਾ ਸੰਕਟ ਸਿਆਸੀ-ਸਮਾਜੀ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਾਡਾ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਜ਼ੁਲਮ-ਓ-ਤਸ਼ੱਦਦ ਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਦੁਨੀਆ ਚ ਜ਼ੁਲਮ-ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਏਗਾ? ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਬਾਰਤੋਲੂਚੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਸਾਡੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਮਾਰਕਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। (ਇਹਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ - ''ਦ' ਲਾਸਟ ਟੈਂਗੋ ਇਨ ਪੈਰਿਸ, ਲਿਟਲ ਬੁੱਧਾ, ਦ’ ਲਾਸਟ ਐਂਪਰਰ ਵਗ਼ੈਰਾ''।) {{gap}}ਵਤਨ ਬੈਠੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਲਾਇਤ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਨਕਸ਼ਾ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਕਲਚਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਲਚਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਵਤਨੀਆਂ ਭਾਣੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਕਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਉੱਠਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਨਾਟਕ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਚੰਗੀਆਂ<noinclude></noinclude> r4zmsrhjj06109c35zccjxxwb4wpn23 250 55331 234107 148985 2026-09-08T10:21:14Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/146}}</noinclude>ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਘਟੀਆ ਮਾਹੌਲ ਇਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਲਕਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਪੰਜਾਬ ਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਜਾਂ ਆਖ ਲਓ ਕਿ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਮਾੜਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਚਾਰ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਲੈਣੇ ਹੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਹੈ। {{gap}}ਹਰ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਐਸਾ ਦੌਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਦੱਬ ਕੇ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਕੁਛ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਰੀਸ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਗਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਬੜੇ ਚਿੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਾ - ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਹੀ ਸੋਚੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਰੂਦਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਛਪ ਕੇ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ! ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਪਿਛਲੇ ਵਾਰੇ ਬੜਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਓਨ ਲਿਖਣ ਬਹਿਣਾ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਕ ਹਰਫ਼ ਵੀ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ। ਫੇਰ ਉਹਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਕੁਝ ਨਾ ਲਿਖ ਸਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਫ਼ੈਜ਼ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਰ ਰਖਣ' ਦਾ ਢੰਗ। {{gap}}ਮੂਡ ਬਾਰੇ ਜਿੰਨੇ ਲੇਖਕ ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਲਰ ਸੜੇ ਹੋਏ ਸਿਓਆਂ ਦੀ ਬਦਬੂ ਸੁੰਘਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਡੰਡ ਬੈਠਕਾਂ ਕਢ ਕੇ ਲਿਖਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਚ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਜਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਕੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਥੱਲੇ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਮਿਤ੍ਰ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਮੂਡ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਛਕ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਇਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਸਖ਼ ਨੂੰ ਪਹਲਵਾਨ-ਏ-ਸੁਖ਼ਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਹਿਊਜ਼ਮਾਨਜ਼ ਮਾਰਫ਼ੀਨ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਾ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੱਲ ਸਾਰੀ ਸਚੇਤ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਲਾਉਣ ਦੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 2agafejugipuxklx0f7k0iiyp7bhv0s 250 58350 234046 163361 2026-09-08T06:43:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/78}}</noinclude>ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਜਾਂ ਨਕਸਲਵਾਦ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਵਿਰੋਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ, ਇਹ ਬਿੰਬ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਖਰ੍ਹਵੇਪਨ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਇਹ ਖਰ੍ਹਵਾਪਨ ਹੀ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਖਰ੍ਹਵਾਪਨ ਇਹਦੀ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਨਖੇੜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਚੇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ - ਜੂੰਆਂ ਦਾ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਬਿਆਈਆਂ ਦਾ ਭੂਗੋਲ, ਧੁੰਨੀ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ, ਗਾਉਂਦੀ ਭਾਫ ਦੀ ਗੁੱਛੀ, ਪਰਬਤ ਦਾ ਪੜੁੱਲ, ਟਪੂੰ ਟਪੂੰ ਦੀ ਉਮਰ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੋਂ ਉਠਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੀ ਭਾਫ਼, ਕਪੜਿਆਂ ਹੇਠਲੀ ਡੋਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਿਰਾ ਗੁਟਘੜੀ ਨਾਲ਼ ਬੱਝਣ ਵਰਗੇ ਬੇਮਤਲਬ ਤੇ ਖਰ੍ਹਵੇ ਧ੍ਵਨੀ ਬਿੰਬਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਵਿਕ ਮਨਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਅਪਣੀ ਸੱਚੀਮੁੱਚੀਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਕਿਸੇ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇੰਜ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਸੀਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੇ ਫੈਲਾਉ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੇਵਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਤੇ ਇਸ ਦੁਆਲੇ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਰਧ-ਵਿਆਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੇਗ ਦੀ ਹੀ ਪਕੜ ਹੈ। {{gap}}[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ ਨੂੰ 1 ਅਗਸਤ 1982 ਦੀ ਚਿੱਠੀ </poem>}} {{gap}}ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਐਸੇ ਰਸੋਈਏ ਦਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਂਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਦੀ ਭੁਰਜੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੜਾ ਹਿੰਸਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਹੈ| ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਖ਼ਾਤਰ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ, ਜਵਾਬੀ ਹਿੰਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੌਰਾਂ<noinclude></noinclude> l8srelwqlat2wrnc9upusupu77avu7y 250 58398 234129 161223 2026-09-08T11:17:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/87}}</noinclude>{{Block center|<poem>... ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਹੈ ਜੈਕਾਰਾ ਧਰਮਯੁਧ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲੋਕਯੁਧ ਦਾ ਗੂੰਜੇਗਾ ਤਦ ਵੀ</poem>}} {{right|- ਸੰਗੀਸਾਥੀ, 1973}} ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਵਾਰਿਸ ਬਣਾ ਕੇ ਇੰਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ: {{Block center|<poem>ਪਰ ਗੁਰੂ! ਉਹ ਸਿੰਘ ਕੌਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੇਦਾਵਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਜੇਲ ਹਰ ਇੰਟੈਰੋਗੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੜ੍ਹਿਆਈ ਸਰਸਾ ਵਿਚੋਂ ਟੁਭੀ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਢਣ ਗਏ ਹਨ</poem>}} {{right|- ਲੋਹਕਥਾ, 1970}} {{Block center|<poem>ਕੌਣ ਨੇ ਇਹ ਨਾਨਕ ਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦੇਂਦੇ ਨੇ ਓਹੀਓ ਆਵਾਜ਼ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੋ ਜੋ ਮੱਕੇ ਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ ਜੋ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪਸਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸੌ ਪਰਦੇ ਚੀਰ ਕੇ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਤੀਕ ਵੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ</poem>}} {{right|- ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਬੋਲ, ਗਰੇਵਾਲ, 1971}}<noinclude></noinclude> 5zyur84v3ohef569laedqssfl4ea0w1 250 58408 234130 161492 2026-09-08T11:22:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/88}}</noinclude>ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਨੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਖ਼ਬਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ: {{Block center|<poem>ਕਿਸਾਨ ਤੁਰ ਪਏ ਹਨ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਉਘੜ ਆਈ ਹੈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪੈੜ ਚੰਨ ਅਪਣਾ ਨਿੱਕਾ ਪੰਧ ਮੁਕਾ ਬੈਠਾ ਹੈ ...ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਦੇਗ਼ਾਂ, ਤਵੀਆਂ ਤੇ ਆਰਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ</poem>}} {{right|- ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ, 1971}} ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਤਾਂ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਸੀ। {{gap}}ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਛਪੀ ਅਪਣੀ ਤੀਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ''ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ'' ਪਾਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਙ ਉਂਜ ਦਾ ਉਂਜ ਵਰਤਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਇੰਜ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਹੁਣ ਉਹ ਦੁਬਿਧਾ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਬੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ 'ਯੁੱਧ ਸੰਪੂਰਣ ਤੇ ਇਕਹਰਾ ਆਦਰਸ਼' ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਪਾਸ਼ ਆਪ ਹੀ ਹੈ| ਇਹਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇ ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹਨੇ ਅਗਸਤ 1982 ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਨਾ ਜਿੱਤਿਆ ਨਾ ਹਾਰਿਆ ਇਹ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੁਕਮ ਦਾ ਬੱਧਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਇਹ</poem>}}<noinclude></noinclude> tovgvr7tsvijq5p6erk7hdud6w59hjm 250 58409 234131 161502 2026-09-08T11:29:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/89}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।</poem>}} ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਖ਼ਾਲਸਤਾਨੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਗਈ? {{center|III}} '''ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ''' 1967 ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਚਾਰੂ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚੱਲੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਉਹ ਦੌਰ ਵੀਅਤਨਾਮ 'ਤੇ ਤੀਜੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਨੇ ਅਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਦਾਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇੰਜ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: {{Block center|<poem> ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਮੈਂ ਓਦੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਾਰ ਢੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਉਤਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜੀਬ ਸ਼ਕਤੀ ਅਪਣੇ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਏਥੇ ਹੀ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।</poem>}} ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੁਝਾਰ ਕਵੀ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਾਰਣ ਸਰਕਾਰੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਤੇ ਨਾਇਕ ਬਣੇ। ਪਾਸ਼ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਦਾ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਾਹਲ ਸੀ, ਲਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਸੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਤੱਤਭੜੱਥੀ ਸਮਝ ਸੀ...ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 0wlrwrrvsawsp85vtc8slnkmjn0xeo6 250 58412 234120 161496 2026-09-08T10:45:53Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/156}}</noinclude>ਸੁਨੇਹੜਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋਣਾ ਹੈ: ਮਾਰ ਜਗੀਰੋ ਗੇੜਾ ਨੀ ਮੈਂ ਓਦਰ ਗਿਆ...। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਚ ਸੁਣੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਗੀਤ 'ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਖ਼ਤ ਮਿਲ਼ਿਆ, ਹੋਈ ਜਿੰਦ ਸੱਖਣੀ ਭਰਪੂਰ' ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਚਨਾ 'ਸਾਜਨ ਦੇਸਿ ਵਿਦੇਸੀਆੜੇ ਸਾਨੇਹੜੇ ਦੇਦੀ' ਦੀਆਂ ਵਸਲ ਤੇ ਹਿਜਰ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਚ ਅਭੇਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਥਾਣੀਂ ਵਹਿਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। {{Block center|<poem>ਯਾਰ ਫ਼ਰੀਦਾ ਉਹ ਦਰਦ ਸਲਾਮਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਰ ਮਿਲ਼ਾਏ {{right|-ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ}}</poem>}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੀ ਸੇਜੜੀਐ ਆਡੰਬਰੁ ਬਣਿਆ ਮਨਿ ਚਾਉ ਭਇਆ ਪ੍ਰਭ ਆਵਤ ਸੁਣਿਆ {{right|- ਮਹਲਾ ੫}}</poem>}} ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭ ਦੇ ਆਵਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਕਾਸਦ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਵਲੇਲ ਚ ਸੇਜ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਪ੍ਰਭ ਨਾਲ਼ ਸੇਜ ਮਾਣੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਏਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸਮ ਤੇ ਰੂਹ 'ਤੇ ਕੀ ਬੀਤੇਗੀ? {{Block center|<poem>ਖ਼ਾਬ ਥਾ ਯਾ ਖ਼ਯਾਲ ਥਾ ਕਯਾ ਥਾ? ਹਿਜਰ ਥਾ ਯਾ ਵਿਸਾਲ ਥਾ ਕਯਾ ਥਾ? {{right|- ਮੁਸੱਫ਼ੀ}} </poem>}} {{gap}}ਵਿਛੋੜਾ, ਉਡੀਕ ਤੇ ਵਸਲ ਆਪੋ ਵਿਚ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਕੜਿਆਂ ਵਾਂਙ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਵਿਛੋੜਾ ਬੀਤਿਆ ਵੇਲਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਸਲ ਹੁਣ-ਖਿਣ ਤੇ ਉਡੀਕ<noinclude></noinclude> nqa82ptwfwrgmqeyb3gktbr0652f38m 250 58543 234058 163360 2026-09-08T08:09:40Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/79}}</noinclude>'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੰਗਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਇਹਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ 'ਕਰਾਮਾਤੀ ਸੁਹਜ' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ - ਕਰਾਮਾਤੀ ਬਿੰਬ ਘੜਦੀ ਤੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀ [ਪਾਸ਼ ਦੀ] ਕਵਿਤਾ ਲਟਲਟ ਬਲ਼ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਂਗ ਇਕ ਵੇਰ ਅਪਣੇ ਆਲ਼ੇਦੁਆਲ਼ੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਗਮਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। - ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਆਰਸੀ, ਮਾਰਚ 1990. ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚਿੱਠੀ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚੁਟਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵੱਢਦੇ ਥੱਬੇ ਭਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਮਾਜ ਦੀ Crudity ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੈ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਫੜਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਅਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਪੁਟ ਕੇ ਵਗਾਹ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। - (ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ 19 ਜੁਲਾਈ 1974 ਦੀ ਚਿੱਠੀ)। {{gap}}ਏਸੇ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਪਾਸ਼ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਭਾਂਜਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਹੈ, ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ ਤੇ ਗ਼ੁੱਸਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਪਾਸ਼ ਜਮਾਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ 'ਤੇ ਉਸਰੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਤਾਲਿਨਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਹਜ ਮਾਡਲ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ; ਇਹਨੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ 1975 ਚ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਵੀ ਅਸੀਂ ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੁਹਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨਾ ਅਜੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਉਮਰ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਸਗੋਂ ਇਹਦੇ ਆਸਾਰ ਵੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਲੈਖਾਨੋਵ ਤੇ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ ਨੇ ਸੁਹਜ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਲੁਟੇਰੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਿਰਫ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ</poem>}}<noinclude></noinclude> mpzzq4t99evyryxlm9wwnx6f93hypl7 250 58544 234068 163362 2026-09-08T08:41:41Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/109}}</noinclude>{{gap}}ਸਾਡੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਇਸ਼ਕ ਮਿਜ਼ਾਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਚੋਂ ਐਸੀਆਂ ਕਈ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਹਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ '''ਕੁੜੀ''' ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ: {{Block center|<poem>ਉੱਚਾ ਕੱਦ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨਿਰਾਲੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਂਙ ਖ਼ਿਆਲ ਰੰਗ ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਗਰਮ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ਼ ਬੁਲ੍ਹ ਸਨ ਓਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਲਹੂ ਦਾ ਜਾਲ਼ ਸੱਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਬਦਨ ਸੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਜਿਹੀ ਚਾਲ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਟੁਰੀ ਸੀ ਘਰ ਨੂੰ ਡਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਰੋਕ ਐਸਾ ਹੁਸਨ ਸੀ ਸ਼ਾਮਾਂ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ-ਜਿਹੇ ਕਰ ਗਏ ਲੋਕ</poem>}} ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਾਣਨ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਚਾਅ ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਘਟ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ - ਨਰੂਦਾ ਵਰਗੇ ਮੌਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਣ। ਅਸੀਂ ਇਹਦੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿਖਾ ਦਈਏ! ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤੀਵੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਸਾਡੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਾਂ ਹੈ, ਭੈਣ ਹੈ, ਭਰਜਾਈ ਜਾਂ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਜਾਂ ਵੇਸਵਾ ਹੈ; ਦੋਸਤ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 6oosigm3lj8c6hdepii3o8xnnvbd0fc 250 58742 234067 163913 2026-09-08T08:39:41Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/108}}</noinclude>ਸਿੰਘ ਸਭੀਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਿੱਧੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ। - ਇਸੇ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਘੱਗਰਾ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੋਲੀ ਵੀ ਹੈ - ਘੱਗਰਾ ਬਣ ਮੁੰਡਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚ ਪਾਵਾਂ...। {{gap}}ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੁਰ ਵੀ ਅਖ਼ਲਾਕਪ੍ਰਸਤ ਰਹੀ। ਕਵੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਦੱਸੀ ਗਏ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ 'ਵਾਗਾਂ ਛੱਡ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਲੀਏ ਨੀ...' ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਬਿਰਹੋਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਤਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਨੰਗੇ ਮਰਦ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਲਗਦੇ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਹੈ - {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਜੰਜੀਰੀ ਭੁੱਲ ਆਈ ਆਂ ਮੈਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਤੱਕੜੀ ਤੁੱਲ ਆਈ ਆਂ ਸੂਟਾ ਖਿੱਚ ਲੈ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਮੇਰਾ ਦੰਦੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਵੱਢਣਾ ਯਾਰਾ ਤੇਰਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆਂ ਸਬਰ ਨਾ ਆਵੇ ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਨੀ ਸਰੂ ਦਾ ਬੂਟਾ ਰੱਬ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲਿਆਈ ਮੰਗ ਕੇ ਹਿੱਕ 'ਤੇ ਝੂट ਗਿਆ ਜੱਫੀਆਂ ਦੀ ਪੀਂਘ ਬਣਾ ਕੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 29qsbtrmpe7wsrr2v8i9n62jxxky84f 250 59720 234070 165325 2026-09-08T08:43:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Phailsufian.pdf |Page = 115 |bSize = 423 |cWidth = 300 |cHeight = 423 |oTop = 65 |oLeft = 59 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> d8g3nzlvzlax3ce6cbw09dmm8jldxg5 250 67791 234010 200383 2026-09-08T04:59:31Z Tamanpreet Kaur 606 234010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>"ਮਰ ਗਿਆਂ ਵੇਲੇ ਗਊ ਦਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਗਊ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ ਕੇ ਬੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਬੇੜਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਪੂਛ ਫੜਨ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੁੱਤੀ ਸਣੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।" {{gap}}ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਘੋੜੇਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ। ਨਾਲ਼ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ; ਜੋ ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਗਣੀਆਂ ਸਨ, ਲੁਆ ਲਿਆਇਆ। ਕਸਟਮ ਵੀ ਦੇ ਆਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਸੇ ਵੀ ਗਰਮੀਓਂ ਗਰਮੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਰਮ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਗਰਮੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਆਸ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸੇ ਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, "ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਲਓ।" ਫੜ ਲਏ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। {{gap}}ਗੇਟਕੀਪਰ ਨੇ ਮੈਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਧਰ ਜਾਉਗੇ? {{gap}}–ਨੈਰੋਬੀ। {{gap}}–ਕਯਾ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ? {{gap}}–ਤਰਖਾਨਾ। {{gap}}–ਕਿਸ ਕੇ ਪਾਸ? {{gap}}–ਫੁਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਮੇਕਰ ਕੇ ਪਾਸ। {{gap}}ਮੋਹਰ ਲਗ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ ਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਧਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਪਹਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਡਰਡੁਕਰ ਸਭ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਲੀ ਵੇਰ ਚੱਲੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬਿਸਤਰੇ ਲਗਾਉਣੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਹੇਠਲੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਕੁਲੀ ਰਖ ਆਏ। ਓਥੇ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਫੱਟ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਬਿਸਤਰੇ<noinclude>{{center|9}}</noinclude> azsh35a1l3r0q6a19tts1tmj87v47gv 234011 234010 2026-09-08T05:02:21Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>"ਮਰ ਗਿਆਂ ਵੇਲੇ ਗਊ ਦਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਗਊ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ ਕੇ ਬੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਬੇੜਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਪੂਛ ਫੜਨ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੁੱਤੀ ਸਣੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।" {{gap}}ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਘੋੜੇਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ। ਨਾਲ਼ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ; ਜੋ ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਗਣੀਆਂ ਸਨ, ਲੁਆ ਲਿਆਇਆ। ਕਸਟਮ ਵੀ ਦੇ ਆਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਸੇ ਵੀ ਗਰਮੀਓਂ ਗਰਮੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਰਮ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਗਰਮੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਆਸ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸੇ ਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, "ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਲਓ।" ਫੜ ਲਏ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। {{gap}}ਗੇਟਕੀਪਰ ਨੇ ਮੈਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ - ਕਿਧਰ ਜਾਉਗੇ? {{gap}}–ਨੈਰੋਬੀ। {{gap}}–ਕਯਾ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ? {{gap}}–ਤਰਖਾਨਾ। {{gap}}–ਕਿਸ ਕੇ ਪਾਸ? {{gap}}–ਫੁਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਮੇਕਰ ਕੇ ਪਾਸ। {{gap}}ਮੋਹਰ ਲਗ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ ਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਧਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਪਹਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਡਰ-ਡੁਕਰ ਸਭ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਲੀ ਵੇਰ ਚੱਲੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬਿਸਤਰੇ ਲਗਾਉਣੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਹੇਠਲੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਕੁਲੀ ਰਖ ਆਏ। ਓਥੇ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਫੱਟ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਬਿਸਤਰੇ<noinclude>{{center|9}}</noinclude> 5sbu0g6x2e2j30emy8tpsh1qn09lffh 250 67995 234002 233942 2026-09-08T04:46:50Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਸਿਗਨਲ ਡਾਊਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਬੇਮੁੱਖ ਗਾਰਡ ਨੇ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਸੀਟੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਸਾਹ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਜੇਲਾਂ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰੇਲਗਾਰਡ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਹੁਣ ਬਸ ਵੀ ਕਰੋ। ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। — ਜੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਪਿਛਵਾੜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਵੱਜੇ? ਸਾਕਾ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰਫ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜਣ ਨੇ ਹੁਣੇ ਚੀਕ ਮਾਰਨੀ ਹੈ। ਪਹੀਏ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੀਹ 'ਤੇ ਉਂਜ ਹੀ ਘੁੰਮ ਜਾਣਗੇ। ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਖੁੰਝ ਜਾਏਗੀ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਧੜਵੈਲ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਘਿਸਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੇਗੀ। ਖੜਕਦੇ ਡੱਬੇ ਹੁਝਕੇ ਮਾਰਨਗੇ। ਨਾ ਚੱਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨਗੇ। {{Block center।<poem>ਟੁੱਟ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ ਤੇਰਾ ਇੰਜਣ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵੇ ਰੋਕੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਮੇਰਾ ਢੋਲ ਲਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ</poem>}} {{gap}}ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹ ਗਏ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਆਭਾਮੰਡਲ ਨਹੀਂ, ਇੰਜਣ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਦੇ ਛੱਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੱਲਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਸ਼ਕਲ ਸੰਗਲੀ 'ਚ ਪੁਰੋਈ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੁਮੇਲ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੈਲੰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੁਆਲ਼ੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾਈਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਟਾਈਮ ਤੇ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਲੰਘ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮਰ ਰਹੇ ਬੰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਯਮ ਇੰਜਣ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋਣਗੇ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ - ਮਾਂ ਦੇ<noinclude>{{rh||22}}</noinclude> ccboqtunpzgeo0jf9f4hl9ifq5757t2 234003 234002 2026-09-08T04:47:08Z Tamanpreet Kaur 606 234003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{gap}}ਸਿਗਨਲ ਡਾਊਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਬੇਮੁੱਖ ਗਾਰਡ ਨੇ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਸੀਟੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਸਾਹ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਜੇਲਾਂ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰੇਲਗਾਰਡ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਹੁਣ ਬਸ ਵੀ ਕਰੋ। ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। — ਜੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਪਿਛਵਾੜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਵੱਜੇ? ਸਾਕਾ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰਫ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜਣ ਨੇ ਹੁਣੇ ਚੀਕ ਮਾਰਨੀ ਹੈ। ਪਹੀਏ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੀਹ 'ਤੇ ਉਂਜ ਹੀ ਘੁੰਮ ਜਾਣਗੇ। ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਖੁੰਝ ਜਾਏਗੀ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਧੜਵੈਲ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਘਿਸਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੇਗੀ। ਖੜਕਦੇ ਡੱਬੇ ਹੁਝਕੇ ਮਾਰਨਗੇ। ਨਾ ਚੱਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨਗੇ। {{Block center|<poem>ਟੁੱਟ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ ਤੇਰਾ ਇੰਜਣ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵੇ ਰੋਕੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਮੇਰਾ ਢੋਲ ਲਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ</poem>}} {{gap}}ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹ ਗਏ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਆਭਾਮੰਡਲ ਨਹੀਂ, ਇੰਜਣ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਦੇ ਛੱਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੱਲਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਸ਼ਕਲ ਸੰਗਲੀ 'ਚ ਪੁਰੋਈ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੁਮੇਲ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੈਲੰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੁਆਲ਼ੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾਈਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਟਾਈਮ ਤੇ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਲੰਘ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮਰ ਰਹੇ ਬੰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਯਮ ਇੰਜਣ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋਣਗੇ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ - ਮਾਂ ਦੇ<noinclude>{{rh||22}}</noinclude> hhy6fdxxlg2j9157wajo1g74h9wov99 250 68043 234006 233576 2026-09-08T04:53:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] {{gap}}''ਤਿਆਰੀ ਕਿੱਦਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ?'' {{gap}}ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਫੁਫੜ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਏਜੰਟ। ਦਿੱਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਲਿਆ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਝਿਲਮਣ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾਮਾਂ ਦਾ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਓਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦੋ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਨ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਈ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁ ਹਫਤਿਆਂ ਚ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। {{gap}}''ਏਡੀ ਕਾਹਲ਼ੀ ਕਾਹਦੀ ਸੀ? ਨਾਲ਼ੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ।'' {{gap}}ਪੈਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ। ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਈ ਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਈ ਆਇਆਂ! ਤੰਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘੜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਚੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣ ਸਾਡੇ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ। {{gap}}''ਅਪਣੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ – ਮਾਈਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ...। - ਇਹ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਆ?'' {{gap}}ਕਹਣ ਤੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਆ। ਇਹਨੂੰ ਜੇ ਡੂੰਘਾਈ ਚ ਲਜਾਓ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਠ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਵਿਛੋੜਾ ਪਹਲਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਇਹ ਹੋਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਸੀਗੀ। ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ – ਚੰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ, ਪੈਸੇ ਦੀ, ਅਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ ਨਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਕਸ਼ਟ ਚ ਆਉਂਦਾ। ਸੁੰਨ ਮਨ ਨੇ ਦੇਖੀ ਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਆ, ਸਾਰਾ ਪਿਛੋਕੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਬਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਏਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ਼ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਅਪਣੀ ਆਬਰੂ ਵੀ ਰੱਖੀ । ਮਨ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਊਗਾ, ਦੋ ਹੋਣਗੇ, ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਚਾਰ ਸੀ। ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਬੋਹੜੀ ਸੀ। ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> 7lgx2nozvdrctefo8wmdg8ar0ofkol2 250 68070 234007 201624 2026-09-08T04:54:33Z Tamanpreet Kaur 606 234007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮੀਜ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀਹ-ਬਾਈ ਸਾਲ ਕਮੀਜ ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। {{gap}}ਸੁੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਹ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਸ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਾਹਰ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਈ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ? ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮਨ ਇਕਦਮ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਬੁਝਿਆ-ਬੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ— ਬਸ ਸੰਸਾਰ ਚ ਸਭ ਕੁਸ਼ ਐਵੇਂ ਈ ਆ। ਏਹੀ ਆ ਸੁੰਨ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬੜਾ ਖਚਖਚਾ ਲੱਗਦਾ। ਬੜਾ ਮਹਕਣਾ ਲਗਦਾ ਆ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਏਹੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਨਾ ਕਪੜਾ ਪਾਉਂਣ ਨੂੰ, ਨਾ ਖਾਣ ਨੂੰl {{gap}}ਤੁਸੀਂ ਅਪਣੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ, ਅਪਣੀਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਦੇਖੀ ਹੋਣੀ। {{gap}}ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਾਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਾਂਦੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਮਾਂ ਪੇ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਦ ਕਿਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਕਹਣਾ -ਚਾਚੀ, ਚਾਚੇ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ?- ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਕਰਣਾ- ਹਾਂ! ਚਿੱਠੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਕੀ ਪਾਉਣੀ ਆਂ!-ਬਸ ਏਦੂੰ ਵਧ ਕਦੀ ਕੁਸ਼ ਨਾ ਦੱਸਣਾ। {{gap}}ਏਸ ਗੱਲ ਚ ਵੀ ਨਹੋਰਾ ਐ। ਇਹ ਵੀ ਸੁੰਨ ਈ ਐ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਡੀਕ ਹੋਊਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ। {{gap}}ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ,ਤਾਂਹੀਓਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੀਆਂ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ, ਓਦੋਂ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੱਕਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਚੱਕੀ ਪੀਹ ਕੇ ਹਟੀਆਂ, ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਲਗ ਪਈਆਂ, ਭਾਂਡੇ ਚਕ ਲਏ, ਕਪੜੇ ਧੋ ਲਏ, ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ ਲਈਆਂ। ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਮਹਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੀ ਨਾ ਸੀ ਮਿਲਦਾ।<noinclude>{{rh||34}}</noinclude> b3tcg1q43xlqo2cbz6z8wabvpql279g 234008 234007 2026-09-08T04:58:23Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮੀਜ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀਹ-ਬਾਈ ਸਾਲ ਕਮੀਜ ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। {{gap}}ਸੁੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਹ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਸ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਾਹਰ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਈ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ? ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮਨ ਇਕਦਮ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਬੁਝਿਆ-ਬੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ — ਬਸ ਸੰਸਾਰ ਚ ਸਭ ਕੁਸ਼ ਐਵੇਂ ਈ ਆ। ਏਹੀ ਆ ਸੁੰਨ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬੜਾ ਖਚਖਚਾ ਲੱਗਦਾ। ਬੜਾ ਮਹਕਣਾ ਲਗਦਾ ਆ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਏਹੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ - ਨਾ ਕਪੜਾ ਪਾਉਂਣ ਨੂੰ, ਨਾ ਖਾਣ ਨੂੰ। {{gap}}''ਤੁਸੀਂ ਅਪਣੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ, ਅਪਣੀਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਦੇਖੀ ਹੋਣੀ।'' {{gap}}ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਾਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਾਦੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਮਾਂ ਪੇ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਦ ਕਿਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਕਹਣਾ - ਚਾਚੀ, ਚਾਚੇ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ? - ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਕਹਣਾ - ਹਾਂ! ਚਿੱਠੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਕੀ ਪਾਉਣੀ ਆਂ! - ਬਸ ਏਦੂੰ ਵਧ ਕਦੀ ਕੁਸ਼ ਨਾ ਦੱਸਣਾ। {{gap}}''ਏਸ ਗੱਲ ਚ ਵੀ ਨਹੋਰਾ ਐ। ਇਹ ਵੀ ਸੁੰਨ ਈ ਐ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਡੀਕ ਹੋਊਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ।'' {{gap}}ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਾਂਹੀਓਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੀਆਂ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ, ਓਦੋਂ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੱਕਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਚੱਕੀ ਪੀਹ ਕੇ ਹਟੀਆਂ, ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਲਗ ਪਈਆਂ, ਭਾਂਡੇ ਚਕ ਲਏ, ਕਪੜੇ ਧੋ ਲਏ, ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ ਲਈਆਂ। ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਮਹਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੀ ਨਾ ਸੀ ਮਿਲਦਾ।<noinclude>{{rh||34}}</noinclude> sz70axcs56ess2ezyz2pq17f91h65kl 250 68235 234012 202193 2026-09-08T05:03:17Z Tamanpreet Kaur 606 234012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|{{x-larger|ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ}} {{Block center|<poem>ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਦਾ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਇਕਦਮ ਟੁੱਟਾ ਖਿਲਰੇ ਮਣਕੇ, ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਈ ਸਿਮਰਨੀ ਦਗ਼ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਨਾ ਸੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਣਾ ਪਰ ਕਿਥੇ ਹੈ ਪਰਦੇਸ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਤਾ ਸੀ ਹੁਣ ਇਹ ਛਡ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਇਸ ਜੀਣੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੰਢੀ ਸੁੰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ ਬੀਬੀ, ਇਹ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਈ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁੰਨਾ ਪੰਛੀ ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀ {{right|ਅੱਜ ਵੀ ਉੜਦਾ}} ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੈ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ</poem>}} {{c|{{x-larger|ਇਥੇ}} ਬੀਬੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੀ ਘੜੀ ਪਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕੋ ਵੇਲਾ ਦਸਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹੋਵਾਂਗੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕਦਮ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿਸੇ<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> qttxr1lehuf8hrhxj9w2pe7b9d9640p 234013 234012 2026-09-08T05:05:26Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{x-larger|ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ}} {{Block center|<poem>ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਦਾ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਇਕਦਮ ਟੁੱਟਾ ਖਿਲਰੇ ਮਣਕੇ, ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਈ ਸਿਮਰਨੀ ਦਗ਼ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਨਾ ਸੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਣਾ ਪਰ ਕਿਥੇ ਹੈ ਪਰਦੇਸ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਤਾ ਸੀ ਹੁਣ ਇਹ ਛਡ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਇਸ ਜੀਣੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੰਢੀ ਸੁੰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ ਬੀਬੀ, ਇਹ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਈ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁੰਨਾ ਪੰਛੀ ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀ {{right|ਅੱਜ ਵੀ ਉੜਦਾ}} ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੈ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ</poem>}} {{x-larger|ਇਥੇ}} ਬੀਬੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੀ ਘੜੀ ਪਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕੋ ਵੇਲਾ ਦਸਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹੋਵਾਂਗੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕਦਮ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿਸੇ<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> gv1h9uuj6t7sln9muy6x8wflamc98x6 250 68267 234014 202405 2026-09-08T05:12:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਫਾਗੜਦੀ ਫੁੰਕ ਵਿਕਰੀ, ਰਾਗੜਦੀ ਰਣਿ ਗਿਧ ਰੜੱਕੈਂ। ਲਾਗੜਦੀ ਲੁਥ ਬਿਥੁਰੀ, ਭਾਗੜਦੀ ਭਟ ਘਾਇ ਭਬੱਕੈਂ। ਬਾਗੜਦੀ ਬਰੱਖਤ ਬਾਣ, ਝਾਗੜਦੀ ਝਲਮਲਤ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ। ਗਾਗੜਦੀ ਗਜ ਸੰਜਰੈਂ, ਕਾਗੜਦੀ ਕੱਛੇ ਕਿੰਕਾਣੰ। {{gap|4em}}-ਚਉਬੀਸ ਅਵਤਾਰ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ</poem>}} ਇਹ ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਇਹਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੌਣ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੌਣ ਕਢ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਉਹ ਬੋਲਣੋਂ ਹਟਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਦਸ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ। ਜੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਚ ਸਮਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦਅ ਦਅ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਖ਼ੂਨਬਹਾ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਲਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸੰਜੋਗਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਤਾ ਕਦੋਂ ਨਿਕਲ਼ਦੀ ਹੈ? ਜਦ ਮੇਰਾ ਜਿਸਮ ਗੱਡੀ ਥੱਲੇ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਖੂਹ ਚ ਢਹਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹੋ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲ਼ਦੀ ਹੈ ਦਅ...ਦਅ...ਦਅ ਤੇ ਫੇਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼। ਮੈਂ ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਛਪੀਆਂ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਕਿਤੇ ਅਟਕ ਗਈਆਂ ਤੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਅਚਾਨਕ ਬਿਨ-ਬੁਲਾਇਆਂ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਆ ਬਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਾਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਚੱਕੀਰਾਹੇ ਦੀ ਚੁੰਜ ਵਾਂਙ ਸਿਰ ਚ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਚਿਤ ਲਾ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ ਵਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਣੀ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਬਦ,<noinclude>{{rh||41}}</noinclude> gqitb7yd751dt51anqzb5ixqwikxgyf 250 68269 234024 202359 2026-09-08T05:36:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਧ੍ਵਨੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਜ਼ਿਹਨ ਮਲ ਕੇ ਬਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ। ਬੇਮਤਲਬ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ, ਊਲਜਲੂਲ। ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸਦੀ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਨਿਰੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁਠਾਲ਼ੀ ਚ ਪੈ ਕੇ ਢਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਮਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੱਛੀ ਹਵਾ ਚ ਛਾਲ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਚ ਅਟਕ ਕੇ ਰਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਿਲਾਅ ਵਿਚ ਅਸੰਖ ਮੱਛੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਈਂ ਸਾਈਂ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲੇ ਨਾ ਖਾਈਂ, ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਏ... {{gap}}ਸਿੱਧੜ-ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਸਾਈਂ ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਹੇਕਾਂ ਲਾ ਲਾ ਛੇੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਪਚਾਧੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਟੱਬਰ ਦਾ ਇਹ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਰਫ਼ੂਜੀ, 'ਰੋੜਾ ਤੇ ਝਾਂਗੀ ਸਮਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਯਾਨੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕੋ ਨਮੂਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਸਾਈਂ ਓਸੇ ਸਕੂਲ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਚਕ, ਮਰੂੰਡੇ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਲਾਉਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕੱਚੇ ਗੋਗਲੇ ਦੀ ਹੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸਾਈਂ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਭੋਲ਼ਾ, ਮਿਹਨਤੀ, ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦਾ ਭਲਾ ਬੰਦਾ। (ਸਾਈਂ ਤੁਰਕੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਿਆਰਾ) ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਸਾਈਂ ਮੇਰੇ ਇਕਲਾਪੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਘੜਵਾਂ ਅਕਸ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਬਰਟਰੈਂਡ ਰੱਸਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ : ਸਿਮਰਤੀ ਨੂੰ ਅਕਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਮੈਮਰੀ ਡੀਮਾਂਡਜ਼ ਐਨ ਇਮੇਜ)। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੱਖਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਂਙ ਨਿਜੀ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵੀ ਕਦੇ ਵੰਡਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਓਦੋਂ ਮੇਰੇ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਕਸ ਹੋਰ<noinclude>{{rh||42}}</noinclude> a0xcpqovuslvyrp3nycp071eg9repmm 234025 234024 2026-09-08T05:36:31Z Tamanpreet Kaur 606 234025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਧ੍ਵਨੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਜ਼ਿਹਨ ਮਲ ਕੇ ਬਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ। ਬੇਮਤਲਬ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ, ਊਲਜਲੂਲ। ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸਦੀ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਨਿਰੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁਠਾਲ਼ੀ ਚ ਪੈ ਕੇ ਢਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਮਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੱਛੀ ਹਵਾ ਚ ਛਾਲ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਚ ਅਟਕ ਕੇ ਰਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਿਲਾਅ ਵਿਚ ਅਸੰਖ ਮੱਛੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਾਈਂ ਸਾਈਂ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲੇ ਨਾ ਖਾਈਂ, ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਏ... {{gap}}ਸਿੱਧੜ-ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਸਾਈਂ ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਹੇਕਾਂ ਲਾ ਲਾ ਛੇੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਪਚਾਧੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਟੱਬਰ ਦਾ ਇਹ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਰਫ਼ੂਜੀ, 'ਰੋੜਾ ਤੇ ਝਾਂਗੀ ਸਮਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਯਾਨੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕੋ ਨਮੂਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਸਾਈਂ ਓਸੇ ਸਕੂਲ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਚਕ, ਮਰੂੰਡੇ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਲਾਉਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕੱਚੇ ਗੋਗਲੇ ਦੀ ਹੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸਾਈਂ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਭੋਲ਼ਾ, ਮਿਹਨਤੀ, ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦਾ ਭਲਾ ਬੰਦਾ। (ਸਾਈਂ ਤੁਰਕੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਿਆਰਾ) ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਸਾਈਂ ਮੇਰੇ ਇਕਲਾਪੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਘੜਵਾਂ ਅਕਸ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਬਰਟਰੈਂਡ ਰੱਸਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ : ਸਿਮਰਤੀ ਨੂੰ ਅਕਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਮੈਮਰੀ ਡੀਮਾਂਡਜ਼ ਐਨ ਇਮੇਜ)। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੱਖਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਂਙ ਨਿਜੀ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵੀ ਕਦੇ ਵੰਡਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਓਦੋਂ ਮੇਰੇ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਕਸ ਹੋਰ<noinclude>{{rh||42}}</noinclude> jni5az5rknrtqok7v2uewwqoe7s8yzr 250 70487 234001 212973 2026-09-08T04:42:08Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਬਣਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵੀ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਾਇਕਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਤੇ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ ਵਰਗੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ “ਮ੍ਰਿਤੂ-ਲੋਕ” ਅਤੇ “ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ” ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ “ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ" ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਰੂਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉੱਘੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੂਹਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਦੇਹਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਂਦ ਅਖੰਡ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਆਂਢ, ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਜਾਂ ਜਮਾਤਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ 'ਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਵਨ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲੇ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। {{gap}}“ਸ਼ਹਾਦਤ" ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਈਸਵੀ 2007 'ਚ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਵ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜਬੂਰ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਕੈਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ “ਸ਼ਹੀਦ ਮੌਤ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” ਨਾਟਕਕਾਰ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚਾਲੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ “ਨਫ਼ਰਤ” ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਡਰ ਅੰਦਰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ {{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਉਹ ਜ਼ਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਖੱਡ<noinclude>{{center|8 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> npt32r9n9n48pad3cn96kqud590pn83 250 70490 234004 213002 2026-09-08T04:47:45Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਬਣ ਕੇ ਵਿਛ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੀ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕ 'ਚ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਰਧ ਅਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਪਲੇਠਾ ਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ 2007 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੰਚ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਉੱਘੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}"ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ" ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਭਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੌਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਮਕਾਲਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਮਹਿਜ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਹੈ, ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਕਤਲੇਆਮ 'ਚ ਆ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲ ਆਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਇੰਨੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}“ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ” ਇਸ਼ਕ, ਮੌਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ਰਾ ਦੀ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਜੰਗ ਨਾਟਕ ਦੀ ਚਾਲਕ ਊਰਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਨੈਨ ਵਿਹੂਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਿਰਜ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਿਆ ਹਾਸ-ਰਸ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ<noinclude>{{center|9 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> l3p4uhryqcckc9jbyybfydlas6sbl2z 234005 234004 2026-09-08T04:48:54Z Taranpreet Goswami 2106 234005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਬਣ ਕੇ ਵਿਛ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੀ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕ 'ਚ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਰਧ ਅਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਪਲੇਠਾ ਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ 2007 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੰਚ ਸਜਿਆ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਉੱਘੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}"ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ" ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਭਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੌਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਮਕਾਲਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਮਹਿਜ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਹੈ, ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਕਤਲੇਆਮ 'ਚ ਆ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲ ਆਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਇੰਨੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}“ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ” ਇਸ਼ਕ, ਮੌਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ਰਾ ਦੀ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਜੰਗ ਨਾਟਕ ਦੀ ਚਾਲਕ ਊਰਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਨੈਨ ਵਿਹੂਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਿਰਜ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਿਆ ਹਾਸ-ਰਸ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ<noinclude>{{center|9 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> hdhfwo0qwb555r0x0mpcp0matmi29p4 250 70491 234047 213003 2026-09-08T06:57:47Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਮੌਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਂਗ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਉਮੈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤਿਆਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ “ਜੋਗ” ਜਾਂ ਵਸਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਚੇਲੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੋਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨਾਟਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਐਨ. ਐਸ. ਡੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ, ਸੈੱਟ, ਲਾਈਟਿੰਗ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ ਵੀ ਐਨ. ਐਸ. ਡੀ ਦੇ ਹੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਵੀ ਨੰਦਨ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਓਪਰਾ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਣਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਕਲਮ ਕੋਲ਼ੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕਲਾਤਮਕ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤਾਂਈਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ। {{Float right|ਯੋਗਰਾਜ}}<noinclude>{{rh||10 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 1wqww7llyp7rqo0p0x0vzkx09iuv9p8 250 70492 234048 213017 2026-09-08T06:59:30Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{center|{{larger|ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਬੋਲ}}}} {{gap}}ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਖੇਡੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਰਣ ਗਿੱਲ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਿਣੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ” ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ” ਨਾਟਕ ਦੇ ਏਸ ਰੂਪ ਲਈ ਮੈਂ ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ, ਮਾਸਟਰ ਦੇਸਰਾਜ ਜੀ ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਘੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੇਰਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਯੋਗਰਾਜ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਛੋੜਾ ਪਾ ਗਏ ਮਿੱਤਰ ਜੇ. ਪੀ. ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪਵਨਜੀਤ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨਾ ਲੈ ਪਾਉਂਦੇ।<noinclude>{{rh||11 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> h0lp72g5oh01rtysrtw2lyup1yvyr5n 250 70497 234050 213019 2026-09-08T07:00:52Z Taranpreet Goswami 2106 234050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude>{{dhr|18em}} {{center|ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ}} {{dhr|18em}}<noinclude>{{rh||13 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> orne8wxqpbuoh6wiuqokih83viri16y 234057 234050 2026-09-08T08:03:56Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|18em}} {{center|ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ}} {{dhr|18em}}<noinclude></noinclude> paqpkjcb3ommnjsw19q3398i3k954o6 250 70498 234052 213020 2026-09-08T07:04:29Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{center|{{larger|ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ}}}} {{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ' ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਝਾਤ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤੀ ਸਾਲ 1963-65 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜੀ। ਓਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਉੱਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਨਾਟਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾਲ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਿੰਬੜੀ ਰਹੀ ਤੇ ਅਖੀਰ ਕੋਈ 48-49 ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ (2011 ਵਿੱਚ) ਮੈਂ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਝੋਕ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। (ਅਧੂਰੀ-ਸਧੂਰੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਪਈ ਹੈ। ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤੇ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਰੁਸਤ ਜਾਪਣ ਲੱਗੇਗੀ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੱਥਲੇ ਨਾਟਕ ‘ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ' ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇਂਗੇ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਮੰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖੋਗੇ। ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇਸ ਨਾਟ-ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਵਸਤੂ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ। ਇਸ ਨਾਟ ਸਿਰਜਣਾ ਰਾਹੀਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਵਾਰਿਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਇਸ਼ਕ-ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮਾਰਫਤ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਉਸਾਰ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੱਕਰ ਉਦੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਇਨਸਾਨੀ ਇਸ਼ਕ ਸ਼ਰੀਅਤ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛਡਵਾ ਕੇ ਤਰੀਕਤ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਪੜਾਅ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਐਨ ਸਿਖਰ ਦੇ ਪੜਾਅ ਮਾਰਫਤ ਦੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀਆਂ ਨਿਰਭੈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਦੋ' ਥਾਂ 'ਇੱਕ' ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਨਿਧੜਕ ਹੋਈ ਹੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਿਕਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਰਾਂਝਾ, ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ। ਆਖੋ ਨੀ ਮੈਂਨੂੰ ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ, ਹੀਰ ਨਾ ਆਖੋ ਕੋਈ।</poem>}} {{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹੀਰ ਵੀ ਜਦ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਸ ਉਚੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਪੁਜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਚਲੇ ਉਪਰੋਕਤ ਬੋਲ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰਫ਼ਤ ਦਾ ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਫ਼ਤ ਦੇ ਇਸ<noinclude>{{rh||15 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> sbwnoerew3t9u7tl8ew3miot5zu505l 250 70499 234053 213021 2026-09-08T07:08:44Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਪੜਾਅ ਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਸ ਉਚੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਕਦਮ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸ਼ਰ੍ਹਾ (ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ) ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ‘ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ' ਨੂੰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਂ, ਕਿਤਾਬੀ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ (ਸ਼ਰ੍ਹਾ) ਤੇ ਕੈਦੋ ਵਰਗੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੜੀ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਕਲਾਤਮਿਕ ਰੰਗ-ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਕਹਿਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ' ਦਾ ਮੂਲ ਵਸਤੂਗਤ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਆਧਾਰ ਹੈ ਹੀ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮਾਰਫ਼ਤੀ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸਮਾਜਿਕ-ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਵਾਲੀ ਇਹ ਟੱਕਰ। ਤੇ ਜੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਟਕਰਾਉ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ 'ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਨਾਟਕਕਾਰ' ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। {{gap}}ਰੰਗਮੰਚੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪੱਖੋਂ ਜਿਹੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਡੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਵੀਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ! ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੂਤਰਧਾਰੀ ਜਾਂ ਕਥਾਕਾਰੀ ਤੱਤ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕੀ ਬੁਣਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚੀ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਬੁਣਤੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਣਾਵਟੀ ਅੜਿੱਕੇ ਦੇ ਆਪਣੀ ਸਹਿਜ ਕਲਾਤਮਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੁਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੁਮੇਲ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਲਾ-ਪੂਰਨ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਤਿ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਨਾਟਕ ਵਸਤੂਗਤ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮੈਂ ਬਲਰਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਿਰਸੰਕੋਚ ਵਰਤਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਉਹ ਆਰੰਭੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ‘ਨਿਵੇਲਕਲੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ' ਨਾਟਕਕਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ! ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹਨ! {{gap}}ਨਵੰਬਰ, 2015 {{right|-ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ</br> ਨਾਟਕਕਾਰ}}<noinclude>{{rh||16 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 5uvdu7eegmle4cfdl6i279kuyq8et6p 250 70500 234054 213023 2026-09-08T07:09:56Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਸਹਿਤੀ ਸਹਿਤਾ ਮੁੱਲਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਅੰਨ੍ਹੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੈਦੋਂ ਚੂਚਕ ਕਥਾਕਾਰ ਪੰਜ ਪੀਰ ਨਾਥ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਬਾਪੂ ਸੱਸ ਰਾਜਾ ਰਾਹੀਂ ਲੁੱਡਣ</poem>}} {{dhr|9em}}<noinclude>{{rh||17 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> k0my4h9bzkuvl10bvpgaigeb7oybsht 250 70501 234056 213027 2026-09-08T07:15:19Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ</poem>}} {{Block right|<poem>''(ਮੰਚ 'ਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹੈ। ਅਣਘੜ ਜਿਹਾ ਇੱਕ ਢੇਰ-ਬੇਪਛਾਣ ਜਿਹਾ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਰਕਤ ਨਹੀਂ। ਫਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਲ ਤੈਰਦਾ ਹੈ: 'ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਦੂਕਾਰਾ ਕਿਸ ਵਿਧ ਰਚਿਓ ਪ੍ਰਥਮ ਸੰਸਾਰਾ-' ਉਸ ਢੇਰ ਅੰਦਰ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਹਰਕਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਸਤੀ ਸੂਕਤ ਦੇ ਬੋਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ: “ਜਬ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ ਜਲ ਭੀ ਨਹੀਂ ਥਾਂ .. ਸਤ ਭੀ ਨਹੀਂ-ਅਸਤ ਭੀ ਨਹੀਂ ਥਾ ਮੰਚ ਉਤਲੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਇੱਕ ਤਲਾਸ਼... ਇੱਕ ਸਵਾਲ... ਇੱਕ ਕੁਆਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਖਾਵਜ ਜਾਂ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਧੁੰਨ ਫੈਲਦੀ ਹੈ...। ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ - ਤੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਮੀ-ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੂਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ, ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਵਗੈਰਾ, ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ 'ਚ ਜਾਨ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।)''</poem>}} {{Block center|<poem>ਅੱਵਲ ਹਮਦ ਖੁਦਾਇ ਦਾ ਵਿਰਦ ਕੀਚੈ ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਸੀ ਰੱਬ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਾਸ਼ੂਕ ਹੈ ਨਬੀ ਰਸੂਲ ਮੀਆਂ ਇਸ਼ਕ ਪੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਮਰਤਬਾ ਹੈ ਦਰਦ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭਲਾ ਰੰਜੂਲ ਮੀਆਂ ਖਿੜੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ਼ਕ ਕਬੂਲ ਮੀਆਂ।</poem>}} {{Block right|<poem>(ਪੰਜ ਪੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਹਨ। ਦੁਆ 'ਚ ਹੱਥ ਚੁੱਕਦੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||19 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> g3nn55ezhsftu0aclp8qp5kl1qpiphc 250 70514 234055 213060 2026-09-08T07:10:21Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude><noinclude>{{rh||- :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> mu5aq1s87smxwqvze2lepfxq58gs9lx 250 70515 234065 213068 2026-09-08T08:34:59Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{Block center|''ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਥਾਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।)''}} {{overfloat left|depth=4em|ਕਥਾਕਾਰ{{gap}}:}} ਅੱਖਾਂ ਚਾਰ ਹੋਈਆਂ... ਸਾਹ ਸੀਤ ਹੋਏ..., ਤਾਲ ਖੁੰਝੀ, ਪੈਰ ਉੱਖੜੇ... ਚਾਲ ਉੱਖੜ ਗਈ... ਪੈਂਡੇ ਬਿਖੜੇ ਪਏ। ਮਹਾਂ ਵਿਸਫੋਟ ਦੀ ਵੇਲਾ! ਮਿਰਦੰਗ ਵਜਾਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਿਕ ਨਾਲ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਹੀਰ ਬੇਹਾਲ ਹੋਈ, ਸੁੱਧ-ਬੁੱਧ ਭੁੱਲੀ, ਤਾਲੋਂ ਬੇਤਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੀ, ਪੀਰ ਸਭ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਜੋੜੀਆਂ ਬਿਖਰ ਗਈਆਂ... ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਕੁਰਲਾਏ... ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ... ਇਹ ਕਾਇਨਾਤ ਫਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਪਰ ਰਾਜੇ ਤਾਂ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਲਾਖ ਪਾਈ ਸੀ। {{Block center|(ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰਾਪ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਮੁੜ ਹੀਰ ਦੀ ਡੋਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤਣਾ ਹੈ। ਸਬ ਜੋੜੇ ਬਿਛੜ ਕੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ’ਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ `ਚ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝਾ...। ਹੀਰ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਪਰੀਆਂ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੀਰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਦੂਸਰੀ ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}} {{overfloat left|depth=4em|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:}} (ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਢੂੰਢਦੇ ਹੋਏ) ਹੀਰ... ਹੀਰੀਏ... ਓ ਪੀਰ ਮੁਰਸ਼ਦੋ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਮੈਨੂੰ। ਇਹ ਕੇਹਾ ਜੰਨਤ ਨਿਕਾਲਾ ਏ...! (ਇੱਕ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦਾ ਹੈ) ਵੀਰ... ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀਂ... ਵੀਰ। (ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਥੁੱਕ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ) {{overfloat left|depth=4em|ਰਾਹੀ{{gap}}:}} ਛੇਤੀ ਪੁੱਛ ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ। ... ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਪੁੱਜਣਾ। {{overfloat left|depth=4em|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:}} (ਬਿਰਹੋਂ ਤਪਿਆ...) ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ... ਹੀਰ ਸਿਆਲ...ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਾਹ... | {{overfloat left|depth=4em|ਰਾਹੀ{{gap}}:}} ਰਾਹ ਤੇ ਇੱਕੋ ਈ ਏ... ਇੱਥੇ। (ਇਸ਼ਾਰਾ) ਤੁਰਿਆ ਜਾ...। ਉਹ ਸਾਮ੍ਣੇਹ ਮਸੀਤ ਏ... ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...</poem>}}<noinclude>{{rh||20 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> ftfljr3t86y8frzh4w7ny7k60rj72yg 250 70543 233971 213662 2026-09-07T23:25:40Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 233971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ: | ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਓ...ਤੇ ਸੁਣੋ, ਜ਼ਰਾ ਇੱਜ਼ਤ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ। (ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਬੈਂਕੋ ਤਾਂ ਡਰ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹਿ ਗਿਐ। ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ..ਕੁਝ ਵੀ! ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਦਾਜ਼, ਬੇਖੌਫ਼ ਅੱਖਾਂ, ਸੂਝਬੂਝ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਨੇ। ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਮਜਬੂਤ ਨੇ। ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ... ਉਸਦੀ ਤਾਂ ਬਸ ਹੋਂਦ ਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਏ,ਖ਼ਤਰਾ! ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਸਦਾ ਭਰੋਸਾ ਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ! (ਨਿਰਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵਿਹਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਉਫ਼, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਲਾਹਨਤ ਐ ਉਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ... ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਬੈਂਕੋ ਲਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਣ। ਨਾਮੈਂ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾ ਰਿਹੈ, (ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਇਆ ਸੀ, (ਨਕਲ ਉਤਾਰਦੇ ਹੋਏ) ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰੋ..., ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ। ਕਿੰਨਾ ਬੌਣਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਔਲਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣੇਗੀ..ਨਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੇਗਾ,ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ ਮੈਂ! ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਜ ਐਵੇਂ ਬੋਝ ਐ। ਮੁੱਠੀ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ.....ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਫੜ੍ਹ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਮੱਚ ਰਿਹੈ..ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ 'ਚ ਲਾਂਬੂ ਬਾਲ਼ਿਆ ਮੈਂ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿਤਾ, ਕਿਸ ਲਈ...ਏਸ ਬੈਂਕੋ ਖਾਤਰ….ਉਹਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ! ਨਹੀਂ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗਾ! ਕਦੇ ਨਹੀਂ! ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ। ਰਾਹ ਦਾ ਹਰ ਰੋੜਾ ਹੂੰਝ ਦਿਆਂਗਾ ਮੈਂ...ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। (ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ) ਕੌਣ ਐ ਓਥੇ? (ਨੌਕਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਚੁੜੇਲਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਜਿਹੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।) (ਮੈਕਬਥ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਸੁਣ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬੁਲਾਵਾਂ ਨਾ, ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹੀਂ। (ਚੁੜੇਲਾਂ ਵੱਲ) ਹੂੰ! ਯਾਦ ਏ ਨਾ ਕੱਲ੍ਹ ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਯਾਦ ਹੈ। ਹਜ਼ੂਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ : |ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਤੁਸੀਂ? (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ}}<noinclude> {{center|59/ਮੈਕਬਥ}}</noinclude> di1uq7qyagt0cc6svsa7fzoijqzo8en 233973 233971 2026-09-07T23:33:45Z Kaur.gurmel 192 233973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ: | ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਓ...ਤੇ ਸੁਣੋ, ਜ਼ਰਾ ਇੱਜ਼ਤ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ। (ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਬੈਂਕੋ ਤਾਂ ਡਰ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹਿ ਗਿਐ। ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ..ਕੁਝ ਵੀ! ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਦਾਜ਼, ਬੇਖੌਫ਼ ਅੱਖਾਂ, ਸੂਝਬੂਝ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਨੇ। ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਮਜਬੂਤ ਨੇ। ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ... ਉਸਦੀ ਤਾਂ ਬਸ ਹੋਂਦ ਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਏ,ਖ਼ਤਰਾ! ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਸਦਾ ਭਰੋਸਾ ਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ! (ਨਿਰਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵਿਹਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਉਫ਼, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਲਾਹਨਤ ਐ ਉਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ... ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਬੈਂਕੋ ਲਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਣ। ਨਾਮੈਂ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾ ਰਿਹੈ, (ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਇਆ ਸੀ, (ਨਕਲ ਉਤਾਰਦੇ ਹੋਏ) ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰੋ..., ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ। ਕਿੰਨਾ ਬੌਣਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਔਲਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣੇਗੀ..ਨਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੇਗਾ,ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ ਮੈਂ! ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਜ ਐਵੇਂ ਬੋਝ ਐ। ਮੁੱਠੀ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ.....ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਫੜ੍ਹ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਮੱਚ ਰਿਹੈ..ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ 'ਚ ਲਾਂਬੂ ਬਾਲ਼ਿਆ ਮੈਂ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿਤਾ, ਕਿਸ ਲਈ...ਏਸ ਬੈਂਕੋ ਖਾਤਰ….ਉਹਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ! ਨਹੀਂ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗਾ! ਕਦੇ ਨਹੀਂ! ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ। ਰਾਹ ਦਾ ਹਰ ਰੋੜਾ ਹੂੰਝ ਦਿਆਂਗਾ ਮੈਂ...ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। (ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ) ਕੌਣ ਐ ਓਥੇ? (ਨੌਕਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਚੁੜੇਲਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਜਿਹੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।) (ਮੈਕਬਥ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਸੁਣ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬੁਲਾਵਾਂ ਨਾ, ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹੀਂ। (ਚੁੜੇਲਾਂ ਵੱਲ) ਹੂੰ! ਯਾਦ ਏ ਨਾ ਕੱਲ੍ਹ ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਯਾਦ ਹੈ। ਹਜ਼ੂਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ : |ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਤੁਸੀਂ? (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ}}<noinclude> {{center|59/ਮੈਕਬਥ}}</noinclude> 2xqim5vs63ceo0jokay8wvs7fa2fbyb 233974 233973 2026-09-07T23:34:46Z Kaur.gurmel 192 233974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ: | ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਓ...ਤੇ ਸੁਣੋ, ਜ਼ਰਾ ਇੱਜ਼ਤ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ। (ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਬੈਂਕੋ ਤਾਂ ਡਰ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹਿ ਗਿਐ। ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ..ਕੁਝ ਵੀ! ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਦਾਜ਼, ਬੇਖੌਫ਼ ਅੱਖਾਂ, ਸੂਝਬੂਝ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਨੇ। ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਮਜਬੂਤ ਨੇ। ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ... ਉਸਦੀ ਤਾਂ ਬਸ ਹੋਂਦ ਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਏ,ਖ਼ਤਰਾ! ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਸਦਾ ਭਰੋਸਾ ਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ! (ਨਿਰਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵਿਹਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਉਫ਼, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਲਾਹਨਤ ਐ ਉਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ... ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਬੈਂਕੋ ਲਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਣ। ਨਾਮੈਂ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾ ਰਿਹੈ, (ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਇਆ ਸੀ, (ਨਕਲ ਉਤਾਰਦੇ ਹੋਏ) ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰੋ..., ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ। ਕਿੰਨਾ ਬੌਣਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਔਲਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣੇਗੀ..ਨਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੇਗਾ,ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ ਮੈਂ! ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਜ ਐਵੇਂ ਬੋਝ ਐ। ਮੁੱਠੀ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ.....ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਫੜ੍ਹ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਮੱਚ ਰਿਹੈ..ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ 'ਚ ਲਾਂਬੂ ਬਾਲ਼ਿਆ ਮੈਂ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿਤਾ, ਕਿਸ ਲਈ...ਏਸ ਬੈਂਕੋ ਖਾਤਰ….ਉਹਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ! ਨਹੀਂ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗਾ! ਕਦੇ ਨਹੀਂ! ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ। ਰਾਹ ਦਾ ਹਰ ਰੋੜਾ ਹੂੰਝ ਦਿਆਂਗਾ ਮੈਂ...ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। (ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ) ਕੌਣ ਐ ਓਥੇ? (ਨੌਕਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਚੁੜੇਲਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਜਿਹੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।) (ਮੈਕਬਥ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਸੁਣ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬੁਲਾਵਾਂ ਨਾ, ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹੀਂ। (ਚੁੜੇਲਾਂ ਵੱਲ) ਹੂੰ! ਯਾਦ ਏ ਨਾ ਕੱਲ੍ਹ ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਯਾਦ ਹੈ। ਹਜ਼ੂਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ।}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ : |ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਤੁਸੀਂ? (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ<noinclude> {{center|59/ਮੈਕਬਥ}}</noinclude> puadh91vcfvd41qygzxg71b0o8v90y2 250 70544 233975 213709 2026-09-07T23:41:40Z Kaur.gurmel 192 233975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>ਕਿਹਾ ਨਾ... ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਹੋਣੀ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬੈਂਕੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਿਣਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਕੀ-ਕੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫ਼ਸਾਇਆ…ਵਰਤਿਆ, ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ, ਹਾਂ ਬੈਂਕੋ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹੋ....}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| (ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਹਾਂ-ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਏ, ਜਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ......., ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਨੇਂ ਬੇਗ਼ੈਰਤ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਐਵੇਂ ਈ ਭੁਲਾ ਦਿਓ, ਹਊ ਪਰੇ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਸ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ! ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਮੈਥੋਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਬਰ ਪੁੱਟ ਰਿਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਓ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਲਈ। ਇੰਨੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ।}} {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਖਰ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ। (ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਅੱਖ ਦਬਦੀਆਂ ਹਨ) {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ... {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਹਾਂ! ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਪਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ! (ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ) ਬੁਲੀ, ਸ਼ੇਸ਼ਨ, ਬੀਸਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਪੇਨੀਅਲ, ਡਾਬਰਮੈਨ, ਲੰਡਰ...ਅਵਾਰਾ..ਸਭ ਕੁੱਤੇ ਨੇ। ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੱਸੇ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਐ ਸਭ ਦੀ, ਗੁਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ। ਸਮਝਦੇ ਓ ਨਾ, ਮੁੱਲ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੱਲੇ ਕੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ, ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੈਂਦਾ। (ਹੱਸਦਾ) ਸ਼ਕਲੋਂ ਤਾਂ ਸਭ ਇੱਕੋ ਈ ਨੇਕੀ ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਕੀ ਬੰਦਾ, ਪਰ ਬੰਦਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦੈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ (ਗੰਭੀਰ) ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਐ। ਤਾਂਹੀਓਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਰਿਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਹ ਦਾ ਕੰਡਾ ਵੀ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਾਈਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਏ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ। ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਠੰਡ ਪਾ ਸਕਦੈ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ<noinclude>{{rh||60/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> kx4ywf6brsu0sey0vrfh0623eu7bblh 233976 233975 2026-09-07T23:44:15Z Kaur.gurmel 192 233976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{Playscript|| ਕਿਹਾ ਨਾ... ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਹੋਣੀ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬੈਂਕੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਿਣਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਕੀ-ਕੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫ਼ਸਾਇਆ…ਵਰਤਿਆ, ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ, ਹਾਂ ਬੈਂਕੋ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹੋ....}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| (ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਹਾਂ-ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਏ, ਜਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ......., ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਨੇਂ ਬੇਗ਼ੈਰਤ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਐਵੇਂ ਈ ਭੁਲਾ ਦਿਓ, ਹਊ ਪਰੇ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਸ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ! ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਮੈਥੋਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਬਰ ਪੁੱਟ ਰਿਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਓ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਲਈ। ਇੰਨੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ।}} {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਖਰ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ। (ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਅੱਖ ਦਬਦੀਆਂ ਹਨ) {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ... {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਹਾਂ! ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਪਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ! (ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ) ਬੁਲੀ, ਸ਼ੇਸ਼ਨ, ਬੀਸਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਪੇਨੀਅਲ, ਡਾਬਰਮੈਨ, ਲੰਡਰ...ਅਵਾਰਾ..ਸਭ ਕੁੱਤੇ ਨੇ। ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੱਸੇ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਐ ਸਭ ਦੀ, ਗੁਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ। ਸਮਝਦੇ ਓ ਨਾ, ਮੁੱਲ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੱਲੇ ਕੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ, ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੈਂਦਾ। (ਹੱਸਦਾ) ਸ਼ਕਲੋਂ ਤਾਂ ਸਭ ਇੱਕੋ ਈ ਨੇਕੀ ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਕੀ ਬੰਦਾ, ਪਰ ਬੰਦਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦੈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ (ਗੰਭੀਰ) ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਐ। ਤਾਂਹੀਓਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਰਿਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਹ ਦਾ ਕੰਡਾ ਵੀ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਾਈਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਏ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ। ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਠੰਡ ਪਾ ਸਕਦੈ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ<noinclude>{{rh||60/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> io6u78txn1imlvdpqi44rz5933js12d 233977 233976 2026-09-07T23:47:16Z Kaur.gurmel 192 233977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Charan Gill" /></noinclude>{{Playscript|| ਕਿਹਾ ਨਾ... ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਹੋਣੀ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬੈਂਕੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਿਣਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਕੀ-ਕੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫ਼ਸਾਇਆ…ਵਰਤਿਆ, ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ, ਹਾਂ ਬੈਂਕੋ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹੋ....}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| (ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਹਾਂ-ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਏ, ਜਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ......., ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਨੇਂ ਬੇਗ਼ੈਰਤ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਐਵੇਂ ਈ ਭੁਲਾ ਦਿਓ, ਹਊ ਪਰੇ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਸ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ! ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਮੈਥੋਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਬਰ ਪੁੱਟ ਰਿਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਓ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਲਈ। ਇੰਨੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ।}} {{Playscript| ਚੁੜੇਲ ੨ : | ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਖਰ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ। (ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਅੱਖ ਦਬਦੀਆਂ ਹਨ)}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : |ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ...}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਹਾਂ! ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਪਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ! (ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ) ਬੁਲੀ, ਸ਼ੇਸ਼ਨ, ਬੀਸਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਪੇਨੀਅਲ, ਡਾਬਰਮੈਨ, ਲੰਡਰ...ਅਵਾਰਾ..ਸਭ ਕੁੱਤੇ ਨੇ। ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੱਸੇ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਐ ਸਭ ਦੀ, ਗੁਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ। ਸਮਝਦੇ ਓ ਨਾ, ਮੁੱਲ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੱਲੇ ਕੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ, ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੈਂਦਾ। (ਹੱਸਦਾ) ਸ਼ਕਲੋਂ ਤਾਂ ਸਭ ਇੱਕੋ ਈ ਨੇਕੀ ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਕੀ ਬੰਦਾ, ਪਰ ਬੰਦਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦੈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ (ਗੰਭੀਰ) ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਐ। ਤਾਂਹੀਓਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਰਿਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਹ ਦਾ ਕੰਡਾ ਵੀ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਾਈਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਏ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ। ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਠੰਡ ਪਾ ਸਕਦੈ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ}}<noinclude>{{rh||60/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> joaprr96x60px1grj11k84of1bculyv 234096 233977 2026-09-08T09:35:08Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Playscript|| ਕਿਹਾ ਨਾ... ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਹੋਣੀ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬੈਂਕੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਿਣਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਕੀ-ਕੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫ਼ਸਾਇਆ…ਵਰਤਿਆ, ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼। ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ...ਬੈਂਕੋ, ਹਾਂ ਬੈਂਕੋ।}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : | ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹੋ....}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:| (ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ) ਹਾਂ-ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਏ, ਜਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤੁਹਾਨੂੰ। ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ......., ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਨੇਂ ਬੇਗ਼ੈਰਤ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਐਵੇਂ ਈ ਭੁਲਾ ਦਿਓ, ਹਊ ਪਰੇ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਸ ਸ਼ਖਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ! ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਮੈਥੋਂ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਬਰ ਪੁੱਟ ਰਿਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਓ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਲਈ। ਇੰਨੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ।}} {{Playscript| ਚੁੜੇਲ ੨ : | ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਖਰ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ। (ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਅੱਖ ਦਬਦੀਆਂ ਹਨ)}} {{Playscript|ਚੁੜੇਲ ੧ : |ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ...}} {{Playscript|ਮੈਕਬਥ:|ਹਾਂ! ਇਨਸਾਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਪਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ! (ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ) ਬੁਲੀ, ਸ਼ੇਸ਼ਨ, ਬੀਸਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸਪੇਨੀਅਲ, ਡਾਬਰਮੈਨ, ਲੰਡਰ...ਅਵਾਰਾ..ਸਭ ਕੁੱਤੇ ਨੇ। ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੱਸੇ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਐ ਸਭ ਦੀ, ਗੁਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ। ਸਮਝਦੇ ਓ ਨਾ, ਮੁੱਲ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪੱਲੇ ਕੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ, ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੈਂਦਾ। (ਹੱਸਦਾ) ਸ਼ਕਲੋਂ ਤਾਂ ਸਭ ਇੱਕੋ ਈ ਨੇਕੀ ਕੁੱਤਾ ਤੇ ਕੀ ਬੰਦਾ, ਪਰ ਬੰਦਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦੈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ (ਗੰਭੀਰ) ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਐ। ਤਾਂਹੀਓਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਰਿਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਾਹ ਦਾ ਕੰਡਾ ਵੀ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗਾ। ਜਦੋਂ ਤਾਈਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਏ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ। ਉਸਦਾ ਖੂਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਠੰਡ ਪਾ ਸਕਦੈ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ}}<noinclude>{{rh||60/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> bq2mrfleo574qbfv89tzlc9at9degkx 250 70545 234097 213712 2026-09-08T09:41:21Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem> ਇਮਤਿਹਾਨ 'ਚੋਂ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਰਹੋਗੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੀਮਤ ਹੋਵੇਗੀ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਦਰ-ਦਰ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਤੇ ਬਦਨਸੀਬੀ ਦੇ ਥਪੇੜਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੜ੍ਹ-ਪੱਥਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ 'ਚ ਮੱਚ ਰਿਹਾਂ ਮੈਂ, ...ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਸਕਦਾਂ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}} (ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ) ਬਸ-ਬਸ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਕੋਈ ਤੈਥੋਂ ਗੁੱਝੀ ਨਹੀਂ। ਮੁਕੱਦਰ ਨੇ ਕੀ-ਕੀ ਮਖੌਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੰਭ ਗਿਆਂ, ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਬਿਹਤਰੀ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਆਸ 'ਚ ਵੀ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾਂ! {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਬਿਠਾ ਲਓ ਬੈਂਕੋ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ (ਦੋਹੇਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਾਹ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ 'ਚ ਛੇਕ ਕਰਦੈ ਨਫ਼ਰਤ 'ਚ ਉਬਲਦਾ ਮੈਂ ਮਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਰੇਆਮ ਉਸਦਾ ਫ਼ਸਤਾ ਵੱਢ ਦਿਆਂ, ਦਿਲ 'ਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਹੋ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਮੈਂ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਮਿੱਤਰ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਸਹੇੜ ਸਕਦਾਂ। ਜਿਸ ਘੜੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ 'ਚ ਮੈਂ ਤਿਲ-ਤਿਲ ਮਰ ਰਿਹਾਂ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਂ ਉਸ ਘੜੀ ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹੋ ਸਿਆਸਤ ਹੈ. ਕਈ ਓਹਲੇ ਰੱਖਣੇ ਪੈਂਦੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਲੈ ਰਿਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਦਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋਗੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਏ! (ਮੈਕਬਬ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਅੱਖ ਮਾਰਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾਂ! ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗਾ ਕਿ (ਅੱਖ ਬਚਾਅ ਕੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਲੁਕਣਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਘਾਤ ਲਾ ਕੇ.... ਐਣ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਰਾਤ ਹੀ! ਹਾਂ (ਯਾਦ ਕਰਕੇ) ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਏਥੋਂ..ਮਹੱਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਐਣਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ! ਐਂ ਨਾ ਹੋਏ ਕਿਤੇ ਕੋਈ </poem>}}<noinclude>{{rh||61/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> toji0mg69mfdwis3xw0tlq3x9e9hoi0 250 70546 234098 213713 2026-09-08T09:42:46Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਸਬੂਤ ਰਹਿ ਜਾਏ ਪਿੱਛੇ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੋਏਗਾ, ਉਹ ਬਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਏ, ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਉਸੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾ ਰਹੀ ਏ ਮੈਨੂੰ। ਜਾਓ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮਨ ਬਣਾਓ ਆਪਣਾ, ਜਾਓ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਅਸੀਂ ਤੇ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਬਸ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਐ ਜੀ... {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਧੰਦਾ ਹੀ ਇਹੋ ਐ! {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਵਾਂਗਾ। (ਦੋਹੇਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਇਹ ਵੀ ਨਿਬੜਿਆ! ...ਅਲਵਿਦਾ ਬੈਂਕੋ! ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਤੇ ਹੁਣ ਬਸ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣੀ ਏ। ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਜੋ ਵੀ ਹੈ ਤੇਰੇ ਮੁਕੱਦਰਾਂ 'ਚ...ਬਸ ਅੱਜ ਰਾਤ ਈ। {{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}</poem>}}<noinclude>{{rh||62/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> lp5odwqus5izdjv0dg7nerd9fuhvg3i 250 70547 234100 213714 2026-09-08T09:49:44Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਤੀਜਾ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੂਜਾ'''}}}} (ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਡੁੱਬੀ ਅਚੇਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਉਸਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ 'ਚੋਂ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। {{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}(ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ? {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਚੌਂਕਦੀ ਹੈ) ਹੁੰਅ!ਕੀ ਬੈਂਕੋ ਚਲਾ ਗਿਆ? {{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਜੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ। ਪਰ ਅੱਜ ਰਾਤ ਹੀ ਮੁੜ ਆਏਗਾ ਉਹ.... {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੇਹਲ ਦੇ ਕੁਝ ਪਲ ਮਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਆਂ ਮੈਂ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਏ। {{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਜੋ ਹੁਕਮ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ। (ਨੌਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ) ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਮੈਂ ਮਲਿਕਾ ਬਣਕੇ? ਸਭ ਕੁਝ ਬੁਝਿਆ-ਬੁਝਿਆ ਖਾਲੀ-ਖਾਲੀ। ਮੈਂ ਜੋ ਚਾਹਿਆ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ 'ਚ ਐ, ਪਰ ਐਨਾ ਖੋਖਲਾ..., ਬੋਥਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਡਦਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਮੈਂ ਸਭ ਤਬਾਹ ਕਰ ਲਿਐ...ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ! ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਉਹੀ ਠੀਕ ਸੀ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਤਾਂ... (ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ। ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼) ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਮੈਥੋਂ ਭੱਜਦੇ ਕਿਓਂ ਹੋ ਮੇਰੇ ਸਰਤਾਜ! ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ-ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਮੱਲ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ! ਆਖਰ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਹੋ ਗਿਐ! ਹੁਣ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ... ਫ਼ਾਲਤੂ ਇਹ ਬੋਝ ਢੋਣ ਦਾ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਸੱਪ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ; ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫੇਰ ਫ਼ਣ ਚੁੱਕੇਗਾ! ਮੈਂ ਇੱਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਸਕਦਾਂ, ਸਾਡੇ ਇਸ ਘੁਰਣੇ 'ਚ.....ਕੁਝ ਸੁਰਖਿੱਅਤ ਨਹੀਂ ਏਥੇ! ਛਿਣ-ਛਿਣ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। (ਲੇਡੀ ਧਰਵਾਸ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਿਓ... ਮੈਂ.. ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ </poem>}}<noinclude>{{rh||63/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> qbarxcmykgax8b4jqn20hxjb4iy26l4 250 70549 234104 213718 2026-09-08T10:06:56Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹਾਂ...ਪਰ ਅਮਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ! (ਚੁੱਪੀ) {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਐ...ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨੇ। (ਮੁਸਕਰਾਹਟ) ਬਸ ਅੱਜ ਰਾਤ ਹੀ..ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਜੁਗਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁਝੀ-ਬੁਝੀ ਜਿਹੀ ਘੂੰ-ਘੂੰ ਨਾਲ਼ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਪਿਸ਼ਾਚਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਤੇ ਉਹ ਐਵੇਂ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਡੋਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ...ਇਹ ਕੰਮ ਵੀ ਨਿਬੜ ਜਾਏਗਾ। {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਡਰ ਕੇ) ਤੂੰ..., ਆਖਰ ਕਰਨਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੈਂ? {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹੋਸ਼ 'ਚ ਰਹਿਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਤੂੰ ਏਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਸਿਰ ਨਾ ਈ ਖਪਾਏਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਤੂੰ ਆਪੇ ਮੇਰੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੇਂਗੀ; ਬਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਰੇ ਲੱਗ ਜਾਣ ਦੇ। (ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹੋ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਆ...ਹੇ.. ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਛੇਤੀ ਆ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਬੇਰਹਿਮ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਹੂੰਝ ਦੇ। ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਦੇ ਇਸ ਦੀਆਂ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਅਦਿੱਖ ਖੂਨੀ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਕਰਦੇ..ਜਿਸਦੇ ਡਰ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਮਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾਂ। (ਉੱਠ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਬ ਨੂੰ) ਵੇਖ-ਵੇਖ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਮੰਦੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ। ਪੰਛੀ ਵੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚੱਲੇ। (ਵਿਅੰਗ 'ਚ ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਚਾਨਣ ਤੇ ਨੇਕੀ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਊਂਘਣ ਲੱਗੇ। ਓਧਰ ਰਾੜ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਰ ਤੋਲਦੇ ਪਏ ਨੇ। ਤੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ, (ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ) ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ, ਨਾਲ਼ ਰਹਿ ਮੇਰੇ। ਕਾਲਖ ਦਾ ਦਰਿਆ ਜਦ ਚੜ੍ਹਦਾ ਏ ਤਾਂ ਕਾਲਖ ਈ ਸੋਖ ਸਕਦੀ ਏ ਉਹਨੂੰ! ਪਾਪ ਈ ਛੁਡਾ ਸਕਦੇ ਨੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਆ.......! (ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) </poem>}}<noinclude>{{rh||65/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> my61t3t41780cyeknmjkvuhuyekrtr1 250 70550 234106 213719 2026-09-08T10:11:57Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਤੀਜਾ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੀਜਾ'''}}}} (ਦੋਹੇਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਭੇਸ 'ਚ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਘਾਤ ਲਾਈ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਚੁੜੇਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੋਹ ਲਾਉਂਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) {{overfloat left|ਗੀਤ : | depth=6em}} ਹੋਸ਼ ਦਾ ਸੂਰਜ ਢਲ਼ ਗਿਆ, ਕਰਮਾਂ ਜਾਈਂ ਰਾਤ ਸਭ ਤੁਰੇ ਪਰਦੇਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕਾਗਾਂ ਹੱਥ ਸਰਕਾਰ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ਕਾਤਲ ਡੋਲਦੇ ਜਿਉਂ ਮਨ 'ਚ ਫ਼ਿਰਣ ਵਕਾਰ, ਕੋਈ ਜਾਣ ਸਕੇ ਨਾ ਹੋਣੀਆਂ ਇਉਂ ਮਕੜੀ ਜਣਦੀ ਜਾਲ਼। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥੀਂ ਲਾਈਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਉਹ ਕਿੰਝ ਉਤਰਣ ਪਾਰ, ਬੇੜੀ ਬੇੜੀ ਬਣ ਗਈ ਜਾਲ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ! (ਦੋਹੇਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਤੀਜੀ ਚੁੜੇਲ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।) {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}}ਛੱਡੋ ਸਿਰ ਮੁੰਨੀਓ…ਮੈਂ ਆਂ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਤੂੰ..! ਤੂੰ ਏਥੇ ਕੀ ਕਰਦੀ ਏਂ? {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਕਿਸਨੇ ਭੇਜਿਆ ਤੈਨੂੰ? {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}} ਤੁਹਾਡੇ ਉਸ ਪਤੰਦਰ ਨੇ..., ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਹਾਏ ਨੀ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਂ..... (ਤਿੰਨੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ) {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਚਾਤਰ ਬਣਦਾ... ਚਾਤਰ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}}ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਸਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਲੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਪਤਾ! ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜਾ ਨਹੀਂ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਠੀਕ ਐ, ਤੂੰ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾ। ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਪੱਛਮ 'ਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਏ। ਪੱਛੜ ਗਏ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਹਲ਼ ਏ ਠਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀ। ਸਾਡਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਬਸ ਪਹੁੰਚਣ ਹੀ ਵਾਲਾ... {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}}ਸ਼ੀ......! ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ। {{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}} (ਪਿੱਛੋਂ) ਕੋਈ ਹੈ. ਜ਼ਰਾ ਮਸ਼ਾਲ ਜਗਾਓ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਉਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਦੇ ਮਹੱਲ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}(ਉੱਚੀ) ਉਹ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਰਹੇ ਨੇ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਅੱਧੀ ਕੁ ਫ਼ਰਲਾਂਗ ਦਾ ਰਾਹ ਏਥੇ</poem>}}<noinclude>{{rh||66/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> cbfp1v8dc9g0oty3ke53vje9059qr9u 250 70551 234108 213720 2026-09-08T10:21:57Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਬਹੁਤ ਈ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਮਸ਼ਾਲ ਬਾਲ ਛੇਤੀ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}} ਹਾਂ...ਉਹੀ ਹੈ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਤਿਆਰ ਰਹੋ। {{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}(ਪ੍ਰਵੇਸ਼) ਲਗਦੈ ਬੜੇ ਕਹਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਏਗੀ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਹੋਣ ਦਿਓ ਫੇਰ ਕਹਿਰ! {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}}ਏਹ ਲਓ ਫੇਰ....... (ਦੋ ਪਾਸਿਓਂ ਹੱਲਾ) {{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}} (ਚੀਖਦਾ) ਧੋਖਾ...! (ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਮੂਹਰੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਦੌੜ ਜਾ ਏਥੋਂ...ਜਾ..! ਬਦਲੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਏਗਾ....ਦੌੜ ਜਾ! (ਫ਼ਲੀਐੱਸ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੁੜੇਲ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੋਹੇਂ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।) {{overfloat left|ਗੀਤ : | depth=6em}}ਕੋਈ ਦੇਖ ਸਕੇ ਨਾ ਹੋਣੀਆਂ ਇਉਂ ਮਕੜੀ ਜਣਦੀ ਜਾਲ਼... {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਮਸ਼ਾਲ ਕਿਉਂ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ? {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ : | depth=6em}} ਕਿਉਂ? ਇਹੋ ਤਾਂ ਤਹਿ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}} ਇਹ ਤਾਂ ਲਗਦੈ ਗਿਐ! ਪਰ ਇਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਸਪੋਲੀਆ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਬਚ ਕੇ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}} ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਅਸੀਂ ਖੁੰਝ ਗਏ। ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਤਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ! (ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖਚਰੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹੈ।) {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ : | depth=6em}}ਚਲੋ-ਚਲੋ! ਨਿਕਲੋ ਪਹਿਲੋਂ ਇੱਥੋਂ। ਦੱਸੀਏ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਹਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਹੋਇਆ। (ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) </poem>}}<noinclude>{{rh||67/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> t1gu1ii593bphrtfxdgxfys0qdhw0ly 250 70552 234109 213722 2026-09-08T10:26:15Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{Block center|<poem>{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਤੀਜਾ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚੌਥਾ'''}}}} {{center|(ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਦਰਬਾਰ)}} {{overfloat left|ਗੀਤ : | depth=6em}} ਮਹਿਫ਼ਲ ਸ਼ਾਹੀ ਸਜ ਗਈ ਗਲ਼ ਆਣ ਮਿਲੇ ਸਰਦਾਰ। ਸਭੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਦਾਵ 'ਤੇ ਹੈ ਸ਼ਹਿ ਕਿਹਦੀ ਹੈ ਮਾਤ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਰਾਜਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰੋ। {{overfloat left|ਸਾਰੇ : | depth=6em}} ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਬੁਲੰਦ ਰਹੇ। ਇੰਨੀ ਇਜ਼ਤ-ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਮੈਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਏਸ ਵੇਲ਼ੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹਾਂ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਲਿਕਾ ਵੀ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੈ ਆਉਣ... {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੁਲਤਾਨੇ ਆਲੀਆ! ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਖਿਦਮਤ 'ਚ ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹਾਂ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ। ਸਭ ਬੈਠ ਗਏ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠਾਂਗਾ... ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚਕਾਰ! (ਮੈਕਬਬ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕਾਤਲ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ!) ਅੱਜ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਯਕੀਨਨ ਯਾਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗੀ,..ਛੇਤੀ ਹੀ ਜਾਮ ਖੜਕਣਗੇ ...ਦੌਰ 'ਤੇ ਦੌਰ ਚੱਲੇਗਾ..... (ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ) ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਇਹ ਖੂਨ ਦੇ ਛਿੱਟੇ {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਬੈਂਕੋ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ ਮਹਾਰਾਜ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਉਤਸ਼ਾਹ) ਅਹਾ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ! (ਮੁੜ ਕਨਖੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕਾਤਲ ਵੱਲ) ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ... ਸੱਚੀਂ ਉਹ ਇਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ? {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਖੁਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਧੌਣ ਲਾਹੀ ਐ ਸਰਕਾਰ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਤੇਰੇ ਫ਼ਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਲਾਜਵਾਬ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਨੇ ਸਿਰ ਲਾਹਿਆ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ। ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੀ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ...ਤੂੰ... ਲਾਮਿਸਾਲ ਏਂ, ਮਹਾਨ ਫ਼ਨਕਾਰ! </poem>}}<noinclude>{{rh||68/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> 228bxg0mrgtg8663kh407osny5i11go 250 70553 234110 213735 2026-09-08T10:27:08Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਗੁਸਤਾਖੀ ਮਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਮਹਾਰਾਜ... (ਅੱਖਾਂ ਝੁਕਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕੀ ਗੱਲ ਏ, ...ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਉਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਬਚ ਕੇ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ ਪਰ... {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਲਗਦਾ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਦੌਰਾ ਪੈ ਰਿਹੈ। ਸੋਚਿਆ ਕੀ ਸੀ ਤੇ ਹੋ ਕੀ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਚੌਪਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ! ਇੱਕੋ ਕਿਰਣ ਸੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰ ਦਏਗੀ। ਮੈਂ ਮੁੜ ਪੂਰਾ-ਰਾ ' ਆਦਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਮਜਬੂਤ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹਾ... ਆਜ਼ਾਦ! ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਹੁਣ ਉਸ ਲੰਗੜੇ ਦਿਓ ਵਰਗੀ ਏ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਡਰ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ 'ਚ ਕੈਦ ਹੈ, ਦਮ ਘੁੱਟ ਰਿਹਾ ਪਰ ਭੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਮਹਾਰਾਜ! ਸੰਭਲੋ ਸਰਕਾਰ.... {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਬੈਂਕੋ ਤਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਨਾ? {{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ : | depth=6em}}ਯਕੀਨ ਕਰੋ ਸਰਕਾਰ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵੀਹ ਫੁੱਟ ਮਾਰੇ। ਮਰ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਈ ਵਾਰ 'ਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਪਈ ਏ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਭਲਕੇ ਫੇਰ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ। (ਖੁਦ ਨਾਲ) ਬੈਂਕੋ ਤੇਰੀ ਸਿਰੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਂਹ ਦਿੱਤੀ..ਤੇ ਰਿਹਾ ਤੇਰਾ ਸਪੋਲੀਆ, ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਉਹ। ਘੋਲਣ ਦਿਓ ਵਿਸ਼ ਉਸਨੂੰ। ਵੇਲ਼ਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਨਜਿੱਠਾਂਗਾ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵੀ। {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੋਲ਼ ਆ ਕੇ) ਏਥੇ ਖੂੰਜੇ 'ਚ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਜਾਓ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠੋ। ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਦਾਅਵਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਦ ਏ। {{overfloat left| ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣ। {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਬਾਅਦ 'ਚ! ਕੀ ਸੋਚਣਗੇ ਉਹ, ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਢੰਗ ਐ ਸ਼ਾਹੀ ਦਾਅਵਤ ਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦੇ। ਚਲੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ... (ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|ਗੀਤ : | depth=6em}}ਕਿਤੇ ਮੁਰਗੇ ਉੱਡਣ, ਬੱਕਰੇ, ਦਾਰੂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਦੌਰ, ਕਿਤੇ ਰਿੱਝਣ ਗੁੱਝੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਆਦਮਖੋਰ। {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਵਾਪਿਸ ਮਹਿਫ਼ਲ 'ਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੋਈ) ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਗੜਬੜ ਕਰ ਦੇਣਾ! </poem>}}<noinclude>{{rh||69/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> 4puero68i38zkryrnweel69ol2ba3xs 250 70554 234112 213740 2026-09-08T10:28:49Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਸੰਭਲਦੇ ਹੋਏ) ਹੰਅ..., ਹਾਂ, ਚੰਗੇ ਵੇਲ਼ੇ ਯਾਦ ਕਰਾ ’ਤਾ ਤੂੰ। (ਮੇਹਮਾਨਾਂ ਨੂੰ) ਹਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰਿਓ ਖੂਬ ਮਜ਼ੇ ਹੋ ਰਹੇ ਮੌਜਾਂ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਹਾਜ਼ਮਾਂ ਦੋਹੇਂ ਦਰੁਸਤ ਰਹਿਣ! (ਧੱਕੇ ਨਾਲ਼ ਹੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) {{overfloat left|ਲਿਉਨਾਕਸ : | depth=6em}}ਜਹਾਂਪਨਾਹ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਤਾਂ ਰੱਖੋ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਤਵੰਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨੇ...(ਹੌਕਾ) ਬਸ ਇੱਕ ਬੈਂਕੋ ਦੀ ਘਾਟ ਬੜੀ ਖਲ ਰਹੀ ਏ ਦਿਲ ਨੂੰ। (ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤ ਪਿੱਛੋਂ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਪਰ ਉਹ ਆਇਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ। ਇੰਝ ਸਾਡੀ ਦਾਅਵਤ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਦਿਲ ਦੁਖਾਇਆ ਸਾਡਾ। {{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}} ਇਹ ਤਾਂ ਸਰਾਸਰ ਵਾਅਦਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ੀ ਏ। ਸਰਕਾਰ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ੋ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਠਠੰਬਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪਰ ਏਥੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ! (ਬੈਂਕੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) {{overfloat left|ਲਿਉਨਾਕਸ : | depth=6em}}ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਾਖਵੀਂ ਏ ਸੁਲਤਾਨ। (ਸਭ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਹੈ) {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਕੰਬਦਾ) ਪਰ ਕਿੱਧਰ, ਕਿੱਥੇ ? (ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਬੈਂਕੋ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। {{overfloat left|ਲਿਉਨਾਕਸ : | depth=6em}} ਏਧਰ ਸਰਕਾਰ! ਹੈਂਅ, ਕੀ ਗੱਲ…? ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਕਿਸ ਤੋਂ ਰਹੇ ਹੋ? {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਹੈ) ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ ਇਹ ? ਕਿਸ ਨੇ...? ਜ਼ਰੂਰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ .... {{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਪਰ ਹੋਇਆ ਕੀ..? {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਬੈਂਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ) ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਪਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇਹ ਲਹੂ ਚੋਂਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ... ਦੂਰ ਰੱਖ ਮੈਥੋਂ! {{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਲਗਦਾ ਹੈ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਨਾਸਾਜ਼ ਹੈ! ਸਾਨੂੰ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ..! {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਰੱਖੋ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ, ਹਾਂ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ। ਬਰਾਏ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋ। ਇਹ ਬਸ ਹੁਣੇ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ 'ਚ। ਜਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਏਧਰ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿਓ ਬਸ...ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੌਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਲੰਬਾ ਖਿੱਚ ਸਕਦਾ। (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ </poem>}}<noinclude>{{rh||70/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> 57uy5go6fek841akxs7kek4443e9s9i 250 70555 234113 213742 2026-09-08T10:29:53Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਵੰਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕਿੰਨੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸੂਰਤ ਹੈ! ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲਜਾ ਫੱਟ ਜਾਏ! (ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਘੂਰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਬੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਾਂਗਾ. ਮੈਂ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਆਂ! {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਉਫ਼ ਮੇਰਿਆ ਰੱਬਾਕੀ ਬਕਵਾਸ ਹੈ ਇਹ। ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇੱਥੇ। ਬਸ ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰੇ ਨੱਚ ਰਿਹਾ... {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੇਖ ਉਹ.... {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਕੀ ਵੇਖਾਂ? ਕੁਝ ਨਹੀਂ...ਵਹਿਮ ਏ ਨਿਰਾ। ਉਹ ਛੁਰਾ ਯਾਦ ਏ ਨਾ, ਜਿਹੜਾ ਤੈਨੂੰ ਡੰਕਨ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ! ਬਸ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਭਰਮ ਏ ਤੇਰਾ, ਕੋਰੀ ਕਲਪਨਾ। ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਬਾਲ ਏ ਛੇਤੀ ਠੰਡਾ ਪੈ ਜਾਏਗਾ। ਡਰਿਆ ਬੰਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ, ਸੱਚਾ- -ਝੂਠਾ। ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ... ਇੰਝ ਕੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਕਲਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ। ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਤੂੰ, ਜੋ ਇਉਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇਂ, ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ। (ਮੁੜ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਦੇਖ ਸਭ ਨਿਬੜ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਲੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਏ ਜਿਸਨੂੰ ਘੂਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ਏ ਤੂੰ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਰੱਬ ਦੀ ਸੌਂਹ..ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਉਹ ਵੇਖ ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ... ਓਧਰ ਓਹ! ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ। (ਬੇਯਕੀਨੀ ’ਚ) ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ। (ਬੈਂਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ) ਮੁੰਡੀ ਕੀ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਏਂ... ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ। ਕੀ ਸੱਚੀਂ ਕਿਆਮਤ ਹੋ ਗਈ! ਕਬਰਾਂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਟੱਡ ਲਏ ਲਗਦੇ! ਉਹ ਵੇਖੋ... ਮੁਰਦੇ ਉੱਠ-ਉੱਠ ਆ ਰਹੇ ਨੇ... ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ! (ਖੁਦ ਨਾਲ) ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਰਝਾਂ ਮੂਹਰੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ। (ਪ੍ਰੇਤ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕੀ ਨਾਮਰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਰੋਣਾ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋ! ਸੰਗ ਆਉਂਦੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇ। (ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਉਹ ਏਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਕਤਲ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਈ ਆਏ ਨੇ... ਮੁੱਢ ਕਦੀਮਾਂ ਤੋਂ ਈ! ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ! ਸੌ ਪਾਪੜ ਬੇਲੇ ਬੰਦੇ ਨੇ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਕਿ ਕਿਤੋਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਏ, ਪਰ ਨਹੀਂ...ਖੂਨ ਦੇ ਦਰਿਆ ਤਾਂ ਵਗਦੇ ਈ ਰਹੇ। ਦਿਲ ਦਹਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਸੀ... </poem>}}<noinclude>{{rh||71/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> 7g9dtftc8kxpw2jc8of1a6n4naxljis 250 70556 234116 213743 2026-09-08T10:31:28Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਭੇਜਾ ਬਾਹਰ... ਬੰਦਾ ਖਤਮ ਤੇ ਮਾਮਲਾ ਖਤਮ। ਹੁਣ ਤੇ ਸਭ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋਇਆ ਪਿਆ! ਵੀਹ-ਵੀਹ ਫੱਟ ਸਿਰ 'ਤੇ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਮੁਰਦੇ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖਲੋਂਦੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਆਸਣ ਮੱਲ ਲੈਂਦੇ, ਧੱਕ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਦੇ ਸਾਨੂੰ। ਇਹ ਤਾਂ ਅਣਹੋਣੀ ਏ! ਖੂਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਅਣਹੋਣੀ! {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ! ਉਠੋ-ਉਠੋ! ਮੇਹਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਹੈ! {{overfloat left| ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਉਹੋ (ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ) ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਗੱਲ ਨਹੀਂ! ਐਵੇਂ ਦੌਰਾ ਜਿਹਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੋ. ਇੱਥੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਨੇ.. ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਜੋ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨੇ। ਆਓ ਜਾਮ ਛਲਕਾਈਏ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ! ਭਰ ਦੇ ਪੂਰਾ ਭਰ ਦੇ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੀਵਾਂਗਾ ਰੱਜ ਕੇ। ਇਹ ਜਾਮ ਬੈਂਕੋ ਦੇ ਨਾਮ! {{overfloat left|ਸਾਰੇ : | depth=6em}} ਜ਼ਰੂਰ...! ਅਸੀਂ ਵੀ ਪੀਵਾਂਗੇ ਹਜ਼ੂਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ! {{overfloat left| ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਜੇ ਬੈਂਕੋ ਵੀ ਏਥੇ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਦੀ ਕਮੀ ਬੜੀ ਖਲਦੀ ਏ! (ਜਾਮ ਭਰਦਾ) ਇੱਕ ਜਾਮ ਬੈਂਕੋ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਾਮ। (ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤ ਫੇਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਓ ਤੂੰ.....ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ! (ਕੰਬਦਾ ਹੈ) ਧਰਤੀ ਵੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਇਹਨੂੰ। ਇਹ ਤਾਂ ਨਿਰਾ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ...ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝਪਕਦਾ। ਇੰਝ ਕੀ ਘੂਰਦਾਂ,ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤੈਥੋਂ! (ਤਲਵਾਰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ) {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਬੌਂਦਲਦੀ ਹੈ) ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਵੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਈ ਏ....! ਮਾਮੂਲੀ ਦੌਰਾ ਏ..ਤੁਸੀਂ ਪੀਓ...(ਖ਼ੁਦ ਵਰਤਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ) ਸਾਰਾ ਮਜ਼ਾ ਕਿਰਕਿਰਾ ਕਰਤਾ! ਲਓ... ਤੁਸੀਂ ਮੂਡ ਖਰਾਬ ਨਾ ਕਰੋ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਬੜਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ) ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਆ ਸਾਹਮਣੇ! ਇਹ ਕੀ ਭੂਤਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਪਲਟਦਾਂ ਘੜੀ-ਮੁੜੀ! (ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ) ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ! ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਡਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਨੂੰ! ਹਿੰਮਤ ਏ ਤਾਂ (ਗਰਜਦਾ ਹੈ) ਮੁੜ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋ ਕੇ ਆ, ਤੇ ਫੇਰ ਦੇਖ ਕਿਸ ਫ਼ੌਲਾਦ ਦਾ ਨਾਂ ਏ ਮੈਕਬਬ! (ਡਰ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਏ! ਚੁੱਕ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਨਿੱਤਰ ਮੈਦਾਨ 'ਚ! ਜਿਹੜਾ ਬਿੜਕ ਜਾਏ ਥੁੱਕ ਦੇਈਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ! ਪਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਦੂਰ ਗਲੀਜ਼ ਪਰਛਾਵੇਂ। (ਬੈਂਕੋ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇਰ ਫੇਰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ੁਕਰ ਐ </poem>}}<noinclude>{{rh||72/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> ng1jkz50xs2co9frmbirrsus8xjzo2j 250 70557 234117 213744 2026-09-08T10:33:34Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਗਿਆ! ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਆਈ। (ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ? {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕੁਝ ਨਹੀਂ! ਬਸ ਤੁਹਾਡੇ ਏਸ ਰੌਲ਼ੇ ਨੇ ਨਾਸ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਚੰਗੀ ਭਲੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਦਾ। {{overfloat left| ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਝਿਜਕਦਾ ਹੋਇਆ) ਕੀ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੱਚੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ? ਅਸਮਾਨੋਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ... ਤੇ ਫੇਰ ਗ਼ਾਇਬ! ਜਿਵੇਂ ਭਾਫ਼ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ! (ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਐ.. ਹੈਰਾਨੀ ਤਾਂ...! ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਓ... ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਈ ਨਹੀਂ। ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ ਉਹ। ਸੋਚ ਕੇ ਈ ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਦਾ! {{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਕਿਹੜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਹਾਰਾਜ! {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦੀ ਆਂ! ਪੁੱਛੋ ਕੁਝ ਨਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਨੁੱਕਰ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਏ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ! ਤਬੀਅਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਬਿਗੜਦੀ ਓ ਜਾਂਦੀ ਏ! ਖਿਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ! ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਬਸ ਜਾਓ...ਹੁਣੇ! {{overfloat left|ਲਿਉਨਾਕਸ : | depth=6em}} ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਖਸ਼ੇ! {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹਾਂ-ਹਾਂ, ਬਸ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ ਹੁਣ! ਸ਼ੁਭ ਰਾਤਰੀ, ਰੱਬ ਰਾਖਾ! ਜਾਓ! (ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) {{overfloat left| ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਖੁਦ ਨਾਲ) ਖੂਨ ਆਖਿਰ ਖੂਨ ਹੀ ਮੰਗਦਾ! ਸੁਣਿਆ ਏ ਨਾ ਅੰਤ ਬੁਰੇ ਦਾ ਬੁਰਾ! ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ! ਦੇਖੋ ਧਰਤੀ ਖਿਸਕ ਰਹੀ ਏ! ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਗ ਆਈ! (ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਸਭੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਉਹੀ ਨੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ। ਉਹ ਪੰਛੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੜਖੜ, ਸਾਰੇ ਕਾਤਲ ਦੀ ਸੂਹ ਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਖੂਨ ਲੁੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ਪਾੜ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ! (ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਬ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ) ਕੀ ਵੱਜਿਆ ਹੋਏਗਾ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ। {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਗੁੰਮਸੁੰਮ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਦਾ ਦਿਨ ਏ ਕੇ ਰਾਤ! ਦੋਹੇਂ ਉੱਪਰੋ-ਬੱਲੀਂ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ! ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਕੀ ਏ! {{overfloat left| ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} (ਉਸਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰਕੇ) ਮੈਕਡਫ਼ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸੱਦਾ ਕਬੂਲਣ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ! ਕੀ ਖਿਆਲ ਏ ਤੇਰਾ...ਹੂੰ, ਬਗ਼ਾਵਤ? {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ! </poem>}}<noinclude>{{rh||73/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> mbxp7bog2zaancme4gmttr3kwk75c6x 250 70558 234124 213771 2026-09-08T10:58:26Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 234124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ…ਮੈਂ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਉੱਡਦੀ-ਉੱਡਦੀ ਸੁਣੀ ਏ। ਬੁਲਾਉਣਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਤੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸੂਹੀਆ ਰੱਖ ਛੱਡਿਆ. ਨੌਕਰ ਦੇ ਭੇਸ 'ਚ। ਤੜਕਸਾਰ ਹੀ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਕੋਲ਼। ਦੇਖਾਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਉਹ। ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏ, ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ। ਚਾਹੇ ਏਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇ...ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਤਰ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਮੈਂ ਲਹੂ ਦੀ ਦਲਦਲ 'ਚ ਲੱਥ ਚੁੱਕਾਂ। ਖੁੱਭ ਚੁੱਕਾਂ ਲੱਕ-ਲੱਕ ਤਾਈਂ, ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹੁਣ! ਓਸ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਮੈਨੂੰ... ਹਰ ਹੀਲੇ। (ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੱਥਾ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ) ਅਜੀਬੋ-ਗ਼ਰੀਬ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ...ਸਕੀਮਾਂ ਸੁਫ਼ਨੇ! ਬਾਹਾਂ ਫੜਕਦੀਆਂ. ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰੋਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੁਰੰਤ! {{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਹਤਾਸ਼) ਮੇਰੀ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਸੌਂ ਜਾਓ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੀ ਲੋੜ ਏ! ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨੀਂਦ ਲਵੋਗੇ ਤਾਂ ਆਪੇ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹਾਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ! ਸੌਣਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾਂ, ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦੈ। ਪਰ ਅੰਦਰਲੇ ਇਹ ਅਜੀਬੋ-ਗ਼ਰੀਬ ਡਰ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਝਪਕਣ ਦਿੰਦੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ ਹਾਂ ਨਾ, ਇਸੇ ਲਈ। ਤਜੁਰਬਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਸਭ ਦਾ...ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਸਿੱਖ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਸਮਾਂ ਸਭ ਸਿਖਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਸੌਂ ਵੀ ਸਕਾਂਗੇ! {{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}} </poem>}}<noinclude>{{rh||74/ਮੈਕਬਥ }}</noinclude> cnoyplz0du5f720e3c2o1qh3rb3gigq 250 73502 234071 232210 2026-09-08T08:45:05Z Taranpreet Goswami 2106 234071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:|ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...। ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ...।}} {{Playscript|ਰਾਹੀ{{gap}}:|ਰਾਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏ...। ਤੜਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਈਂ...। (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:|(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...।}} {{Playscript|ਰਾਹੀ{{gap}}:|(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਪਰ ਮੁੱਲਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹੀਂ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:|ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ... ਮੁੱਲਾ...। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਉਂਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ...।'') ਚੱਲ ਵਈ ਰਾਂਝਿਆ... ਹੀਰੇ ਲੱਭਣੇ ਸੌਖੇ...ਹੀਰ ਔਖੀ!}} {{Playscript||(ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ।) ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...।}} {{Playscript||{{Block center|<poem>''(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਵੰਝਲੀ ਛੋਹ ਲੈਂਦਾ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖਲੋਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਖਬਰ ਹੈ।)''</poem>}}}} {{Playscript||{{left|<poem>ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਨੂੰ ਝਾਗ ਕੇ ਪੰਧ ਕਰਦਾ, ਰਾਤੀਂ ਵਿੱਚ ਮਸੀਤ ਦੇ ਆਇਆ ਈ। ਹੱਥ ਵੰਝਲੀ ਪਕੜ ਕੇ ਰਾਤ ਅੱਧੀ, ਰਾਂਝੇ ਮਜ਼ਾ ਭੀ ਖੂਬ ਬਣਾਇਆ ਈ।</poem>}}}} {{left|{{gap}}{{gap}} ...............}} {{Playscript|ਕਥਾਕਾਰ |: ...ਵੰਝਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਸੀਤ 'ਚ... ਤੇ ...ਈਸ਼ਾ ਦੀ ਨਮਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''(ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ...}} {{Playscript|1{{gap}}:|ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਈ...}} {{Playscript|2{{gap}}:|...ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਸੀਤ ਅੰਦਰ!}} {{Playscript||{{left|<poem>ਰੰਨ ਮਰਦ ਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਾਈ, ਸੱਭੇ ਗਿਰਦ ਮਸੀਤ ਦੇ ਧਾਇਆ ਈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਪੰਡ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੱਲਾ ਮਸੀਤ ਦਾ ਆਇਆ ਈ।</poem>}} }} {{center|''(ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵੰਝਲੀ 'ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।)''}}<noinclude>{{rh||21 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> gpl1exnsqt7c897u8xtko75l02lvnlp 234078 234071 2026-09-08T08:58:30Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Playscript||}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:|ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...। ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ...।}} {{Playscript|ਰਾਹੀ{{gap}}:|ਰਾਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏ...। ਤੜਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਈਂ...। (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:|(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...।}} {{Playscript|ਰਾਹੀ{{gap}}:|(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਪਰ ਮੁੱਲਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹੀਂ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ{{gap}}:|ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ... ਮੁੱਲਾ...। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਉਂਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ...।) ਚੱਲ ਵਈ ਰਾਂਝਿਆ... ਹੀਰੇ ਲੱਭਣੇ ਸੌਖੇ...ਹੀਰ ਔਖੀ!}} {{Playscript||(ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ।) ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...।}} {{Playscript||{{Block center|<poem>(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਵੰਝਲੀ ਛੋਹ ਲੈਂਦਾ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖਲੋਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਖਬਰ ਹੈ।)</poem>}}}} {{Playscript||{{left|<poem>ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਨੂੰ ਝਾਗ ਕੇ ਪੰਧ ਕਰਦਾ, ਰਾਤੀਂ ਵਿੱਚ ਮਸੀਤ ਦੇ ਆਇਆ ਈ। ਹੱਥ ਵੰਝਲੀ ਪਕੜ ਕੇ ਰਾਤ ਅੱਧੀ, ਰਾਂਝੇ ਮਜ਼ਾ ਭੀ ਖੂਬ ਬਣਾਇਆ ਈ।</poem>}}}} {{left|{{gap}}{{gap}} ...............}} {{Playscript|ਕਥਾਕਾਰ |: ...ਵੰਝਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਸੀਤ 'ਚ... ਤੇ ...ਈਸ਼ਾ ਦੀ ਨਮਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ(ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ...}} {{Playscript|1{{gap}}:|ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਈ...}} {{Playscript|2{{gap}}:|...ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਸੀਤ ਅੰਦਰ!}} {{Playscript||{{left|<poem>ਰੰਨ ਮਰਦ ਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਾਈ, ਸੱਭੇ ਗਿਰਦ ਮਸੀਤ ਦੇ ਧਾਇਆ ਈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਪੰਡ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੱਲਾ ਮਸੀਤ ਦਾ ਆਇਆ ਈ।</poem>}}}} {{center|(ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵੰਝਲੀ 'ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।)}}<noinclude>{{rh||21 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> f9lfd2y3kqzapeoz741fiovt1bleiv5 250 73767 234026 233418 2026-09-08T05:38:11Z Tamanpreet Kaur 606 234026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਯਾਦ ਬਦਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੀ ਕਰੇ ਬੰਦਾ? ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਮਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਅਣਗਿਣਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਜੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ? {{gap}}ਊਲ-ਜਲੂਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਬੰਦਾ ਹੱਸਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੱਸਣ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੱਸਦੇ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਚ ਹੱਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬਹੁਤੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਹੀਣੇ ਬੰਦਿਆਂ, ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਹੈ? ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਕਚੁਐਲਿਟੀ) ਤੇ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਚ ਟਕਰਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਈ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣ ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬੰਦੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਾਸ਼ਕ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਤਰਤੀਬ, ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਗੈਨਸ਼ਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਵਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਨੁਹਾਰ ਚਿਤਵਣੀ।<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> rv5bkawo63dh43skwrmj9zb6mm0wonk 234027 234026 2026-09-08T05:44:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ - ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਯਾਦ ਬਦਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੀ ਕਰੇ ਬੰਦਾ? ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਮਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਅਣਗਿਣਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਜੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ? {{gap}}ਊਲ-ਜਲੂਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਬੰਦਾ ਹੱਸਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੱਸਣ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੱਸਦੇ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਚ ਹੱਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬਹੁਤੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਹੀਣੇ ਬੰਦਿਆਂ, ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਹੈ? ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਕਚੁਐਲਿਟੀ) ਤੇ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਚ ਟਕਰਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਈ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣ ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬੰਦੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਾਸ਼ਕ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਤਰਤੀਬ, ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਗੈਨਸ਼ਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਵਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਨੁਹਾਰ ਚਿਤਵਣੀ।<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> gyy9rox95l61po5sn8i3sryvwo0iens 234028 234027 2026-09-08T05:44:37Z Tamanpreet Kaur 606 234028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ - ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਯਾਦ ਬਦਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੀ ਕਰੇ ਬੰਦਾ? ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਮਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਅਣਗਿਣਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਜੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ? {{gap}}ਊਲ-ਜਲੂਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਬੰਦਾ ਹੱਸਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੱਸਣ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੱਸਦੇ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਚ ਹੱਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬਹੁਤੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਹੀਣੇ ਬੰਦਿਆਂ, ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਹੈ? ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਕਚੁਐਲਿਟੀ) ਤੇ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਚ ਟਕਰਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਈ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣ ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬੰਦੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਾਸ਼ਕ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਤਰਤੀਬ, ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਗੈਨਸ਼ਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਵਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਨੁਹਾਰ ਚਿਤਵਣੀ।<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> lewk61cqykre3ahvwgy8tps3c3l93nb 250 73780 234031 233519 2026-09-08T05:52:56Z Tamanpreet Kaur 606 234031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ‘ਮੈਂ ਖੁਦਾ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ (ਅੱਲਾ ਤੋਬਾ!) ਤੁਸੀਂ ਜੇਲ ਚੋਂ ਆ ਗਏ ਹੋ ਮੁਬਾਰਕ | ਮੈਂ 110 ਨਜ਼ਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ | ਅਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਕਲਚਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹਿਮਾਲੇਖ ਪੂਰੀ ਨਜ਼ਮ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਚਰ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ। ਕਿਤਾਬ ਹਜੂਰ ਅਲ੍ਹਾ ਸਲੇ ਮਦੀਨੇ ਦੇ ਚੰਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਣਾ ਮਜ਼ਹਬੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੈ | ਖ਼ੱਤ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਖਤ ਲਿਖਣਾ ... ਮੇਰਾ ਨਾਂ {{right|...ਮੁਹੰਮਦ ਬਸਰਾ... ...}} [ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ] ਮੁਹੰਮਦ ਬੁਸਰਾ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਜਨਤਾ ਆਇਲ ਮਿਲ, ਮੁਹੰਮਦੀ ਜ਼ਿਲਾ ਖੇੜੀ – (ਯੂ ਪੀ) </poem>}} {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹਦੀ ਅਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਗਧਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ, ਪੱਥਰ ਢੋਂਦੇ, ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ| ਇਹਦੇ ਹੀ ਵਰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਅਤਹੂੰ ਨੀਚ ਕੰਮੀ-ਕਮੀਣ ਲੋਕ | ਆਬਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਰੰਗ ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦੌਰ ਦੀ ਪਹਲੀ ਮਿਸਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇਹਨੇ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:<noinclude>{{rh||79}}</noinclude> swz01ubq9p35a0e43vifgerys9e3h4x 234032 234031 2026-09-08T05:59:06Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ 'ਮੈਂ ਖੁਦਾ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ' (ਅੱਲਾ ਤੋਬਾ!) ਤੁਸੀਂ ਜੇਲ ਚੋਂ ਆ ਗਏ ਹੋ ਮੁਬਾਰਕ। ਮੈਂ 110 ਨਜ਼ਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਅਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਕਲਚਰ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹਿਮਾਲੇਖ ਪੂਰੀ ਨਜ਼ਮ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਚਰ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ। ਕਿਤਾਬ ਹਜੂਰ ਅਲ੍ਹਾ ਸਲੇ ਮਦੀਨੇ ਦੇ ਚੰਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਫੋਟੋ ਖਿਚਵਾਣਾ ਮਜ਼ਹਬੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੈ। ਖ਼ੱਤ ਮਿਲਦੇ ਸਾਰ ਖਤ ਲਿਖਣਾ... ... ਮੇਰਾ ਨਾਂ {{right|... ...ਮੁਹੰਮਦ ਬਸਰਾ... ...}} [ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ] ਮੁਹੰਮਦ ਬੁਸਰਾ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਜਨਤਾ ਆਇਲ ਮਿਲ, ਮੁਹੰਮਦੀ ਜ਼ਿਲਾ ਖੇੜੀ – (ਯੂ ਪੀ) </poem>}} {{gap}}ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹਦੀ ਅਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ - ਗਧਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ, ਪੱਥਰ ਢੋਂਦੇ, ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ। ਇਹਦੇ ਹੀ ਵਰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਸਾਂਝ ਹੈ - ਅਤਹੂੰ ਨੀਚ ਕੰਮੀ-ਕਮੀਣ ਲੋਕ। ਆਥਣ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਰੰਗ ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦੌਰ ਦੀ ਪਹਲੀ ਮਿਸਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇਹਨੇ ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:<noinclude>{{rh||79}}</noinclude> 6rjrk36umd157s8hbthcuils5wn44km 250 73818 233985 233940 2026-09-08T03:59:07Z Taranpreet Goswami 2106 233985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kuldip DMW" /></noinclude>ਰਾਂਝਾ {{Playscript|ਮੁੱਲਾ|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} ਰਾਂਝਾ : : ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।) ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...। (ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।) : (ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ, ਸੁਣਿਆਂ, ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ..। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...। ਭੀੜ 'ਚੋਂ : ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ.। ਮੁੱਲਾ : ਰਾਂਝਾ ਮੁੱਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...। : ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ... : ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ.... 22 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> opvofv55exr7zjkx49shck8nel6abiu 233986 233985 2026-09-08T04:13:24Z Taranpreet Goswami 2106 233986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kuldip DMW" /></noinclude>{{Playscript|ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> pdhdgeenuk72xkqrf0n7u8rsv2ktqyr 233987 233986 2026-09-08T04:13:56Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 233987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।) {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> iqursvd6fsx33zsbkwhwecvsrm0x2iz 233988 233987 2026-09-08T04:14:17Z Taranpreet Goswami 2106 233988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।) {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,}}<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> a3rdszxhx775h9s22h3zr8x0ai7vdiv 233989 233988 2026-09-08T04:15:56Z Taranpreet Goswami 2106 233989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{overfloat right|ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।)|depth=1em}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,}}<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> imu7nsyl4pfl6tmkyy48jkfwytjw8np 233990 233989 2026-09-08T04:16:32Z Taranpreet Goswami 2106 233990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{overfloat right|ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।)|depth=6em}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,}}<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> oz15tio9uopgb7h5cqdjufnckpf1v9r 233991 233990 2026-09-08T04:19:10Z Taranpreet Goswami 2106 233991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।)</poem>}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ... ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,}}<noinclude>{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 6m5aj8bib7la9fttvcvitv9tz23e7bs 250 73819 233993 2026-09-08T04:29:30Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ}}}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ (ਜਨਮ 1946, ਨੈਰੋਬੀ, ਕੀਨੀਆ) ਸੰਨ 1980 ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੇ ਖੱਬੀ-ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਰ ਵਿਚ ਸੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਲ ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਕੱਟੀ; ਇਸ ਲਹਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਰਚੇ ''ਦਸਤਾਵੇਜ਼'' ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹ ''ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਰੰਗ'' {{gap}} ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵਧ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ {{gap}}ਸੰਪਾਦਨ/ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਛਪੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬੀਜਕ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ। ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਉਲਥਾ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 6ksyn3rp1a8fxrfz9t6su52aqpypp71 233994 233993 2026-09-08T04:30:03Z Tamanpreet Kaur 606 233994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ}}}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ (ਜਨਮ 1946, ਨੈਰੋਬੀ, ਕੀਨੀਆ) ਸੰਨ 1980 ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੇ ਖੱਬੀ-ਅੱਤਵਾਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਰ ਵਿਚ ਸੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਲ ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਕੱਟੀ; ਇਸ ਲਹਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਰਚੇ ''ਦਸਤਾਵੇਜ਼'' ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹ ''ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਰੰਗ'' ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵਧ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ/ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਛਪੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬੀਜਕ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ। ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਉਲਥਾ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> pm1zodtm4hc1vt7na1cdt96aed4omz4 250 73820 233995 2026-09-08T04:31:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 233995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਬਦਲਾ - ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼ਦੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੱਗੇ ਫ਼ਤਵੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ| ਅਸਲੀ ਪਰਖ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਐਕਟਰ ਨੇ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਅਪਣਾ ਨਾਂ ਦੇਣੋਂ ਕੋਰੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਾਈਨ? ਤੂੰ...। - ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਰੁਕ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਣੀ ਹੋਈ ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਸਤੇ, ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਰਿਹੈਂ, ਜੇ ਇਹ ਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹਦੀ ਮਰਜ਼ੀ। {{gap}}ਇਸ ਨਿੱਕੀ-ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਸੋਚਣੀ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ| {{gap}}ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਐਕਟਰ ਦਰਅਸਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਗਏ ਅਸੀਂ ਮਿਲੇ ਸੀ, ਉਹ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੌਫ਼ੀਕ ਅਲ-ਹਕੀਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੌਤ ਦਾ ਗੀਤ | ਮਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦ ਉਹਦਾ ਪੁਤ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ; ਕਦ ਉਹ ਪਿੰਡ ਆਵੇ ਤੇ ਅਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਵੇ। ਪੁਤ ਘਰ ਆਇਆ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ ਪਿਉ ਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ | ਲੋੜ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਲਤ ਚੋਂ ਕਢਣ ਦੀ ਹੈ| ਆਖ਼ਰ ਸਿਆਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ' ਤੇ ਸ਼ਹਰ ਮੁੜਦੇ ਅਪਣੇ ਪੁਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| {{gap}}ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਜੰਗ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ| ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ। ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ ਮੋਰ ਵਰਗੀ ਲੰਮੀ ਧੌਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀਅਤਕਾਂਗ ਗੁਰੀਲਾ ਨਿਢਾਲ਼ ਪਿਆ ਹੈ| ਉਹਦੇ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਟੀਨ ਦਾ ਡੱਬਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ<noinclude>{{rh||93}}</noinclude> abfi7l74jscxwr4guu3y9jawqx9hdma 233996 233995 2026-09-08T04:35:47Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 233996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਬਦਲਾ - ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼ਦੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੱਗੇ ਫ਼ਤਵੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸਲੀ ਪਰਖ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਐਕਟਰ ਨੇ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਅਪਣਾ ਨਾਂ ਦੇਣੋਂ ਕੋਰੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਾਈਨ? ਤੂੰ...। - ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਰੁਕ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਣੀ ਹੋਈ - ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਸਤੇ, ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਹੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾ ਰਿਹੈਂ, ਜੇ ਇਹ ਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹਦੀ ਮਰਜ਼ੀ। {{gap}}ਇਸ ਨਿੱਕੀ-ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਸੋਚਣੀ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ। {{gap}}ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਐਕਟਰ ਦਰਅਸਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਗਏ ਅਸੀਂ ਮਿਲੇ ਸੀ, ਉਹ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੌਫ਼ੀਕ ਅਲ-ਹਕੀਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ - ''ਮੌਤ ਦਾ ਗੀਤ''। ਮਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦ ਉਹਦਾ ਪੁਤ ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ; ਕਦ ਉਹ ਪਿੰਡ ਆਵੇ ਤੇ ਅਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਵੇ। ਪੁਤ ਘਰ ਆਇਆ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ ਪਿਉ ਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਲੋੜ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਲਤ ਚੋਂ ਕਢਣ ਦੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਸਿਆਸੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਸ਼ਹਰ ਮੁੜਦੇ ਅਪਣੇ ਪੁਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੋਧੇ - ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਜੰਗ ਵਰ੍ਹੇ ਗੰਢ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ। ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ - ਮੋਰ ਵਰਗੀ ਲੰਮੀ ਧੌਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀਅਤਕਾਂਗ ਗੁਰੀਲਾ ਨਿਢਾਲ਼ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਟੀਨ ਦਾ ਡੱਬਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ<noinclude>{{rh||93}}</noinclude> acfpaenlhcbtckvhi2hd1xq83vl1sb8 250 73821 233999 2026-09-08T04:38:22Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਘੇਰਾ ਵਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਜਾਣਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੈ। ਇਹਨੂੰ ਛਪੜੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਦਿੰਦੇ ਆਂ। {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਫ਼ੌਜੀ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 233999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਘੇਰਾ ਵਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਜਾਣਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੈ। ਇਹਨੂੰ ਛਪੜੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਦਿੰਦੇ ਆਂ। {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਫ਼ੌਜੀ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਪਣੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਡੱਬੇ ਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੜ ਸਕਦੈ, ਉਹਨੂੰ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਬੋਤਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਂਦਾਂ। {{gap}}ਪ੍ਰਣਾਮ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਢਾਬੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਮੈਂ ਬੰਗਾਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਾਗਲੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਮੇਰੀ ਵਲ ਬਿਟ-ਬਿਟ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੰਮੀ ਖਿਚੜੀ ਹੋਈ ਦਾਹੜੀ, ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਵਾਹੇ ਕੇਸ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}- ਨਹੀਂ। {{gap}}- ਫੇਰ ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ? {{gap}}- ਮੈਂ ਗਯਾਨਾ ਤੋਂ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਬਾਬਾ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਚ, ਕਿਤਿਓਂ ਬਨਾਰਸ ਲਾਗਿਓਂ। {{gap}}- ਹਿੰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਐ? {{gap}}- ਨਹੀਂ, ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦੈ। ਉਹ ਦੋਹਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ - ਪ੍ਰਣਾਮ! {{gap}}ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਦੀਆਂ ਧਾਹਾਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਈਆਂ ਤੇ ਹਟਕੋਰੇ ਭਰਦਾ ਬੋਲਿਆ - ਬੜੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਐ। ਲਾਹਨਤ ਐ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh||94}}</noinclude> 84scklpmdyi7o0xfn66mdfhsih2gwky 234000 233999 2026-09-08T04:41:11Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਘੇਰਾ ਵਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਜਾਣਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੈ। ਇਹਨੂੰ ਛਪੜੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਦਿੰਦੇ ਆਂ। {{gap}}ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਫ਼ੌਜੀ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਪਣੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਡੱਬੇ ਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੜ ਸਕਦੈ, ਉਹਨੂੰ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਬੋਤਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਂਦਾਂ। {{gap}}ਪ੍ਰਣਾਮ - ਲੰਡਨ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਢਾਬੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਮੈਂ ਬੰਗਾਲੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਾਗਲੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਮੇਰੀ ਵਲ ਬਿਟ-ਬਿਟ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੰਮੀ ਖਿਚੜੀ ਹੋਈ ਦਾਹੜੀ, ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਵਾਹੇ ਕੇਸ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ - ਤੁਸੀਂ ਬੰਗਾਲੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}- ਨਹੀਂ। {{gap}}- ਫੇਰ ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ? {{gap}}- ਮੈਂ ਗਯਾਨਾ ਤੋਂ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਬਾਬਾ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਚ, ਕਿਤਿਓਂ ਬਨਾਰਸ ਲਾਗਿਓਂ। {{gap}}- ਹਿੰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਐ? {{gap}}- ਨਹੀਂ, ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦੈ। - ਉਹ ਦੋਹਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ - ਪ੍ਰਣਾਮ! {{gap}}ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਦੀਆਂ ਧਾਹਾਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਈਆਂ ਤੇ ਹਟਕੋਰੇ ਭਰਦਾ ਬੋਲਿਆ - ਬੜੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਐ। ਲਾਹਨਤ ਐ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh||94}}</noinclude> 1pi1weskire1uvbo720em745uwzsfuo 250 73822 234015 2026-09-08T05:13:28Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|<poem>{{xx-larger|1}} {{dhr|6em}} {{x-larger|ਬੇਵਤਨੀ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> ktx8c3h33lu4ruzdialukgozp9ko4og 250 73823 234016 2026-09-08T05:14:36Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 18 |bSize = 423 |cWidth = 291 |cHeight = 222 |oTop = 143 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }} <noinclude></noinclude> naer19pfer672p3cpj58ph49r71kvgz 250 73824 234018 2026-09-08T05:20:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{dhr|5em}} {{center|{{xxx-larger|'''ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ'''}}</br> {{x-larger|ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ}} {{dhr|6em}} {{xx-larger|'''ਨਵਯੁਗ'''}}}}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{center|{{xxx-larger|'''ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ'''}}</br> {{x-larger|ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ}} {{dhr|6em}} {{xx-larger|'''ਨਵਯੁਗ'''}}}}<noinclude></noinclude> lr3cbhsmmxjm1ex49dz8o3gly7lfr4e 234019 234018 2026-09-08T05:25:57Z Tamanpreet Kaur 606 234019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{center|{{xx-larger|'''ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ'''}}}}</br> {{xx-larger|ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ}} {{dhr|6em}} {{Css image crop |Image = Pardesi_Dhola.pdf |Page = 8 |bSize = 464 |cWidth = 38 |cHeight = 36 |oTop = 486 |oLeft = 185 |Location = center |Description = }} {{center|{{larger|ਨਵਯੁਗ}}}} {{nop}}<noinclude></noinclude> t7xsj8t7dnwiofk6467wwnfvqwtv29y 250 73825 234020 2026-09-08T05:27:37Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 234020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude><noinclude>{{rh||-}}</noinclude> gkgplo8ya0q7v49kay5xe8ebkz6ks3x 234021 234020 2026-09-08T05:27:51Z Tamanpreet Kaur 606 ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 234021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73826 234022 2026-09-08T05:29:19Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 32 |bSize = 423 |cWidth = 291 |cHeight = 350 |oTop = 143 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }} <noinclude></noinclude> 22wpt80aa6dq4bu0yy4f1211qxg1pkj 250 73827 234029 2026-09-08T05:46:35Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਈ-ਸੁਆਰੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਇੱਟ ਚਿਣਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਹਾ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਚਿਣਾਈ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਈ-ਸੁਆਰੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਇੱਟ ਚਿਣਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਹਾ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਚਿਣਾਈ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਚਿਣਦਾ ਹਾਂ: ਨ। ਨ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ, ਇੱਕੋ ਧੁਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਨੁਹਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨੁਹਾਰ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਨ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਿਉਂ ਹੋਏ? ਏਸ ਇਟ ਦੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਾਰਾਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਧ੍ਵਨੀ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਬਾਵਨ ਅਖਰ ਲੋਕ ਤ੍ਰੈ ਸਭ ਕਛੁ ਇਨਹੀ ਮਾਹਿ ਇਹ ਅਖਰੁ ਖਿਰਿ ਜਾਹਿਗੇ ਓਇ ਅਖਰ ਇਨ ਮਹਿ ਨਾਹਿ॥੧॥ {{right|-ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ}}</poem>}} {{gap}}ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੇ ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਅੱਖਰ ਜਿਹੜਾ ਥਿਰ ਰਹਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਅਕਾਲ ਸਿਮਰਤੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਪੜ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਢਹ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ, ਕੋਈ ਸੋਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਨਾ ਲਿਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹਨ, ਜਿਵੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਚ ਬੰਦ ਮੱਖੀ ਭੋਂ-ਚੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰ ਸੰਕੇਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਦਰਸ਼ ਕਿਉਂ ਮੰਨ ਲਿਆ। {{Block center|<poem>ਹਰ ਪਰ ਸਰਹੱਦ-ਏ-ਅਦਰਾਕ ਸੇ ਅਪਨਾ ਮਸਜੂਦ ਅਹਲ-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਕਿਬਲਾ ਕੋ ਕਿਬਲਾਨੁਮਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ।</poem>}}<noinclude>{{rh||44}}</noinclude> ao35ktmc0fnyxap3r7pkso3vsw6kmzt 234030 234029 2026-09-08T05:51:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਈ-ਸੁਆਰੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਇੱਟ ਚਿਣਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਹਾ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਚਿਣਾਈ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਚਿਣਦਾ ਹਾਂ: ਨ। ਨ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ, ਇੱਕੋ ਧ੍ਵਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਨੁਹਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨੁਹਾਰ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਨ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਿਉਂ ਹੋਏ? ਏਸ ਇਟ ਦੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਾਰਾਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਧ੍ਵਨੀ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: {{Block center|<poem>ਬਾਵਨ ਅਖਰ ਲੋਕ ਤ੍ਰੈ ਸਭ ਕਛੁ ਇਨਹੀ ਮਾਹਿ ਇਹ ਅਖਰੁ ਖਿਰਿ ਜਾਹਿਗੇ ਓਇ ਅਖਰ ਇਨ ਮਹਿ ਨਾਹਿ॥੧॥ {{right|-ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ}}</poem>}} {{gap}}ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੇ ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਅੱਖਰ ਜਿਹੜਾ ਥਿਰ ਰਹਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਅਕਾਲ ਸਿਮਰਤੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਪੜ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਢਹ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ, ਕੋਈ ਸੋਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਨਾ ਲਿਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹਨ, ਜਿਵੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਚ ਬੰਦ ਮੱਖੀ ਭੀਂ-ਭੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰ ਸੰਕੇਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਦਰਸ਼ ਕਿਉਂ ਮੰਨ ਲਿਆ। {{Block center|<poem>ਹਰ ਪਰੇ ਸਰਹੱਦ-ਏ-ਅਦਰਾਕ ਸੇ ਅਪਨਾ ਮਸਜੂਦ ਅਹਲ-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਕਿਬਲਾ ਕੋ ਕਿਬਲਾਨੁਮਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ।</poem>}}<noinclude>{{rh||44}}</noinclude> bkfnjh4y4iancq3j0zngc9xrs5c3pcm 250 73828 234033 2026-09-08T06:02:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c।{{x-larger।ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ}}}} ਲਿਖਤ ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਮਿਤਰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਣਨਗੇ - ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼, ਅਮੀਨ ਮੁਗ਼ਲ, ਮੰਗਤ ਰਾਏ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ ਤੇ ਵਰਿੰਦਰ ਪਰਿਹਾਰ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਬਲਰਾਜ ਗਰੇਵਾਲ਼ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੈਂ ਤੋਂ ਵਧ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਉਣ ਸਿੰਘ ਦਾ 1930 ਦਾ ਛਪਿਆ ਕਿੱਸਾ ''ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ'' ਲਭ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੂਹ ਨਾਲ਼ ਛਾਪਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵੀ। {{right।-ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}<noinclude>{{rh||viii}}</noinclude> mi1dz9rktbpjsx6b7ck1n3x852bg8te 234034 234033 2026-09-08T06:02:57Z Tamanpreet Kaur 606 234034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c।{{x-larger|ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ}}}} ਲਿਖਤ ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਮਿਤਰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਣਨਗੇ - ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼, ਅਮੀਨ ਮੁਗ਼ਲ, ਮੰਗਤ ਰਾਏ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ ਤੇ ਵਰਿੰਦਰ ਪਰਿਹਾਰ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਬਲਰਾਜ ਗਰੇਵਾਲ਼ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੈਂ ਤੋਂ ਵਧ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਉਣ ਸਿੰਘ ਦਾ 1930 ਦਾ ਛਪਿਆ ਕਿੱਸਾ ''ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ'' ਲਭ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੂਹ ਨਾਲ਼ ਛਾਪਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵੀ। {{right|-ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}<noinclude>{{rh||viii}}</noinclude> l5e9ooyo569jh6j4g8flxsxuhqbsjsh 234035 234034 2026-09-08T06:05:11Z Tamanpreet Kaur 606 234035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|{{x-larger|ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ}}}} ਲਿਖਤ ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਮਿਤਰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਣਨਗੇ - ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼, ਅਮੀਨ ਮੁਗ਼ਲ, ਮੰਗਤ ਰਾਏ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ ਤੇ ਵਰਿੰਦਰ ਪਰਿਹਾਰ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਬਲਰਾਜ ਗਰੇਵਾਲ਼ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੈਂ ਤੋਂ ਵਧ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਉਣ ਸਿੰਘ ਦਾ 1930 ਦਾ ਛਪਿਆ ਕਿੱਸਾ ''ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ'' ਲਭ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ ਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੂਹ ਨਾਲ਼ ਛਾਪਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵੀ। {{right|-ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}<noinclude>{{rh||viii}}</noinclude> 4rpdq2c9vnuf7fop7nqlpfbz2nclof0 250 73829 234036 2026-09-08T06:07:36Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 234036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73830 234037 2026-09-08T06:09:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{c|{{x-larger|ਦੋ ਗੱਲਾਂ}}}} ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਵਾਂਙ ''ਨਿਸ਼ਾਨੀ'' ਵਿਚ ਵੀ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|{{x-larger|ਦੋ ਗੱਲਾਂ}}}} ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਵਾਂਙ ''ਨਿਸ਼ਾਨੀ'' ਵਿਚ ਵੀ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਹਜਤਾ ਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਲੋੜਵੱਸ ਜਨਮੀਆਂ ਹਨ; ਐਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਆਮ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦਾਂਕਨ ਚੰਦਨ ਨੇ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜੌਨ੍ਹ ਬਰਜਰ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮਾਮੂਲੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਮਕਸਦ ਉਹਦੇ ਜੜ੍ਹ-ਮੂਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਚਰਦਾ ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਰਥਕ ਹੈ। ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਲਗਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਤੇ ਵੰਡਿਤਣ ਨੂੰ ਜਤਲਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੋ ਇਜੇਹੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ‘ਚੋਰ ਯਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਨੂੰ ਸੂਤ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਉਪਰ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਦਾਚਾਰ ਭਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹੀ ਇਜੇਹੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਬੱਝਾ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮਾਰਕਸੀ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਮੋਕਲਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕੋਡ ਪਹਲਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਛੜੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲੇ<noinclude>{{rh||ix}}</noinclude> bzdlp1dx85zfkhpm432l2trx5qcuctt 234038 234037 2026-09-08T06:13:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|{{x-larger|ਦੋ ਗੱਲਾਂ}}}} ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਵਾਂਙ ''ਨਿਸ਼ਾਨੀ'' ਵਿਚ ਵੀ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਹਜਤਾ ਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਲੋੜਵੱਸ ਜਨਮੀਆਂ ਹਨ; ਐਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਖ਼ਾਤਰ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਆਮ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦਾਂਕਨ ਚੰਦਨ ਨੇ ਪਹਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜੌਨ੍ਹ ਬਰਜਰ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮਾਮੂਲੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਮਕਸਦ ਉਹਦੇ ਜੜ੍ਹ-ਮੂਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਚਰਦਾ ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਰਥਕ ਹੈ। ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਲਗਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਤੇ ਵੰਡਿਤਣ ਨੂੰ ਜਤਲਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੋ ਇਜੇਹੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਚੋਰ ਯਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ (ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਨੂੰ ਸੂਤ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਉਪਰ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਦਾਚਾਰ ਭਾਰੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹੀ ਇਜੇਹੀਆਂ ਲਹਰਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਬੱਝਾ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮਾਰਕਸੀ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਮੋਕਲ੍ਹਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕੋਡ ਪਹਲਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਛੜੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲੇ<noinclude>{{rh||ix}}</noinclude> mrwe11oezomscsk0zirjnd3xb535sh4 250 73831 234039 2026-09-08T06:13:47Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਰਹੇ| ਛੜੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੋਲੇ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ' ਨੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰੀ ਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਰਹੇ| ਛੜੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੋਲੇ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ' ਨੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸਦਾਚਾਰ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। - - - ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸੁਸਤ ਮੁਦੱਈ ਦੇ ਚੁਸਤ ਗਵਾਹ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਗੱਲ ਅਪਣੇ ਹੀ ਅਨੂਠੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ| ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਆਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਵੇ, ਐਵੇਂ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰੋ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਚੰਦਨ ਨੇ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਣ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਬਿੰਨ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਹਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ ਅੰਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਐਨੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹੱਥ ਆਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਲੇਖ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ - ਇਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬਣ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ| ਇਸ ਬੀਬੀ ਨੇ ਜੀਵਨ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ| ਚੰਦਨ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦਿਲਦੀਦ ਗਵਾਹੀ ਭਰੀ ਹੈ; ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਨਹੀਂ| ਚੰਦਨ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼, ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ| ਸੰਜਮ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਇਹਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ| ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 1997 ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਸਕੂਲ ਔਵ ਓਰੀਐਂਟਲ ਐਂਡ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ<noinclude>{{rh||ਦੋ ਗੱਲਾਂ}}</noinclude> eqw1aouvoc8xiuxnet56q7kf9z6ktdk 250 73832 234040 2026-09-08T06:15:32Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{c|{{x-larger|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ}}}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹੇ, ਇਹ ਏਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਚਰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|{{x-larger|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ}}}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹੇ, ਇਹ ਏਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਚਰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹਨੇ ਪੁੱਠਾ ਲੱਲਾ ਪਾ ਕੇ ‘ਸ਼ਰਾਰਤ’ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਦ ਵਿਚ ਕੀਮਤੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਧਾ ਹੈ ਇਨਸ਼ਾਈਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਾਸਾ ਤੇ ਗੁੱਝੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਚੰਦਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਚ ਹੱਸਦਿਆਂ-ਖੇਡਦਿਆਂ ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਹਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਨੇ ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਛਾਂਹ ਤਕ ਵਾਚਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦਸਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਐਸੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਧਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੀ ਲਿਖਤ ਸਘਨ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਚਰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਇਹਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ-ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਜਕ ਹੈ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ। ਇਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੀ। ਚੰਦਨ ਅਜੇਹੀ ਗੱਦ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। [ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ (1932-1994) ਨੇ ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ ਕਿਤਾਬ ਬਾਬਤ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਲ਼ੋਂ ਮਾਰਚ 1993 ਵਿਚ ਟੇਪ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ]<noinclude>{{rh||xi}}</noinclude> n990v6slpnj4odmf5ieh4zbcf243861 234041 234040 2026-09-08T06:23:30Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{c|{{x-larger|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ}}}} ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹੇ, ਇਹ ਏਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਚਰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ। ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਵਿਚ ਇਹਨੇ ਪੁੱਠਾ ਲੱਲਾ ਪਾ ਕੇ 'ਸ਼ਰਾਰਤ' ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਦ ਵਿਚ ਕੀਮਤੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਧਾ ਹੈ - ਇਨਸ਼ਾਈਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਾਸਾ ਤੇ ਗੁੱਝੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਚੰਦਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਚ ਹੱਸਦਿਆਂ-ਖੇਡਦਿਆਂ ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਹਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਨੇ ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਛਾਂਹ ਤਕ ਵਾਚਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦਸਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਐਸੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਧ੍ਵਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੀ ਲਿਖਤ ਸਘਨ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਲਚਰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ। ਇਹਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ-ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਜਕ ਹੈ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ। ਇਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੀ। ਚੰਦਨ ਅਜੇਹੀ ਗੱਦ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। [ਜਾਨਲੇਵਾ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ (1932-1994) ਨੇ ''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ'' ਕਿਤਾਬ ਬਾਬਤ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਲ਼ੋਂ ਮਾਰਚ 1993 ਵਿਚ ਟੇਪ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ]<noinclude>{{rh||xi}}</noinclude> lgdmgap3o63x2bhf2tyh7hepkxw5xf6 250 73833 234042 2026-09-08T06:26:12Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|20em}} {{center|<poem>ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ '''ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ''' (1975) ਕਵਿਤਾਵਾਂ '''ਕਵਿਤਾਵਾਂ''' (1985) '''ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ''' (1991) ਲੇਖ '''ਜੜ੍ਹਾਂ''' (1995) ਕਵਿਤਾਵਾਂ '''ਬੀਜਕ''' (1996) ਕਵਿਤਾਵਾਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> qb1z7snxrfwi6oe17gjkv3impovz8zh 250 73834 234043 2026-09-08T06:32:07Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{c|{{larger|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ}}}} {{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 48 |bSize = 423 |cWidth = 252 |cHeight = 263 |oTop = 98 |oLeft = 75 |Location = center |Description = }} ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ · ਬਚਪਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{larger|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ}}}} {{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 48 |bSize = 423 |cWidth = 252 |cHeight = 263 |oTop = 98 |oLeft = 75 |Location = center |Description = }} ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ · ਬਚਪਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਗਰੁੱਪ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਟੌਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਵਾਲੀ; ਤੀਜੀ ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੀ ਅਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮਕਬੂਲ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਾਵੇਂ ਕਲਾ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਈ, ਉਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਜਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਤੇ ਏਨਾ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਮੱਥਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਟੇਕਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੰਨਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਏਨਾ ਕੁ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਕਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਚਿੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਮੂਰਤ ਆਮ ਨਜ਼ਰ<noinclude>{{left|44}}</noinclude> ph6c88a4gxgatqizffyohimnca8j79k 234044 234043 2026-09-08T06:37:23Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{larger|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ}}}} {{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 48 |bSize = 423 |cWidth = 220 |cHeight = 200 |oTop = 98 |oLeft = 75 |Location = center |Description = }} ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ - ਬਚਪਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਗਰੁੱਪ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਟੌਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਵਾਲੀ; ਤੀਜੀ ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੀ ਅਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮਕਬੂਲ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਾਵੇਂ ਕਲਾ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਈ, ਉਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਜਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਤੇ ਏਨਾ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਮੱਥਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਟੇਕਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੰਨਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਏਨਾ ਕੁ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਕਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਚਿੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਮੂਰਤ ਆਮ ਨਜ਼ਰ<noinclude>{{left|44}}</noinclude> h7pgigvvo6xd9iz1tvgx1nn1y97201e 250 73835 234045 2026-09-08T06:38:27Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਪ ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਚ ਪਿਆ ਫ਼ਰਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਸੁਹਜਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਹਜਾ; ਪਰ ਇਹਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਪ ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਚ ਪਿਆ ਫ਼ਰਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਸੁਹਜਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਹਜਾ; ਪਰ ਇਹਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ; ਇਹ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਜੁ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਤੋਂ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਚਵਾਈ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਅਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਖਿਚਵਾਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿਚ ਦੱਤ ਨੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਟੋਪ ਲੈਣੋਂ ਸੰਕਦਾ ਹੋਏਗਾ। ਨਾਲ਼ੇ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੱਤ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਵਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਇੱਕੋ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਨਿਹਚੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਆਪ ਖਰੀਦੇ ਫ਼ੈਲਟ ਹੈਟ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਂਕਾ ਛੈਲ ਜਵਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। (ਇਹਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ)। ਪਰ ਏਨਾ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਟੋਪ ਨਾਲ਼ ਜੈਕਟ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਨਿਰੀ ਕਮੀਜ਼ ਨਾਲ਼ ਪਾਇਆ ਟੋਪ ਬੇਢਬਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਮਸਤੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜੇਲ ਚੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ‘ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰੀ’ ਕਾਲਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਮੀਜ਼ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ। ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਘੰਡੀ ਵਾਲ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਪਨਈ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਠੋਡੀ ਤੋਂ ਨਿਹਚਾ। ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਹ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਫ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤ ਲਾਂਹਦਿਆਂ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦੀ ਤਵਾਰੀਖੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਰਖ ਲੈਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ 'ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਐਸੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੈਲਸੁਫ਼ ਰੋਲਾਂ ਬਾਖਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨਤਕ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਮਨ ਵਿਚ ਏਨਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਮਾਤਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਚਿਆਂਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤਰਸ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਸ ਵਾਲ਼ੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵਾਸਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਨੰਬਰ ਵਾਲੀ ਸਲੇਟ ਪਾ ਕੇ ਸਾਹਮਣਿਉਂ ਤੇ ਪਾਸਿਉਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਲਹੌਰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਲੱਭ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਟੋਪ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਰੜਬਰੜੀ ਦਾਹੜੀ ਹੋਏਗੀ। ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਝੰਬੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖੜੇ 'ਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ<noinclude>{{right|45}}</noinclude> 83yqawsktxfej3znsdvd7fp9kqf5bbu 234125 234045 2026-09-08T11:01:30Z Amritpal Aman 2020 234125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਪ ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਚ ਪਿਆ ਫ਼ਰਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਸੁਹਜਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਹਜਾ; ਪਰ ਇਹਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ; ਇਹ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਜੁ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਤੋਂ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਚਵਾਈ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਖਿਚਵਾਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿਚ ਦੱਤ ਨੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਟੋਪ ਲੈਣੋਂ ਸੰਙਦਾ ਹੋਏਗਾ। ਨਾਲ਼ੇ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੱਤ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਵਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਇੱਕੋ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਨਿਹਚੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਆਪ ਖਰੀਦੇ ਫ਼ੈਲਟ ਹੈਟ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਂਕਾ ਛੈਲ ਜਵਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। (ਇਹਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ)। ਪਰ ਏਨਾ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਟੋਪ ਨਾਲ਼ ਜੈਕਟ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਨਿਰੀ ਕਮੀਜ਼ ਨਾਲ਼ ਪਾਇਆ ਟੋਪ ਬੇਢਬਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਮਸਤੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜੇਲ ਚੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ‘ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰੀ’ ਕਾਲਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਮੀਜ਼ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ। ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਘੰਡੀ ਵਾਲ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਪਨਈ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਠੋਡੀ ਤੋਂ ਨਿਹਚਾ। ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਹ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਫ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤ ਲਾਂਹਦਿਆਂ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦੀ ਤਵਾਰੀਖੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਰਖ ਲੈਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ 'ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਐਸੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੈਲਸੁਫ਼ ਰੋਲਾਂ ਬਾਖਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨਤਕ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਮਨ ਵਿਚ ਏਨਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਮਾਤਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਚਿਆਂਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤਰਸ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਸ ਵਾਲ਼ੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵਾਸਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਨੰਬਰ ਵਾਲੀ ਸਲੇਟ ਪਾ ਕੇ ਸਾਹਮਣਿਉਂ ਤੇ ਪਾਸਿਉਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਲਹੌਰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਲੱਭ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਟੋਪ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਰੜਬਰੜੀ ਦਾਹੜੀ ਹੋਏਗੀ। ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਝੰਬੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖੜੇ 'ਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ<noinclude>{{right|45}}</noinclude> rtf7fyg0yfau24wdej2a9yzwq2rylb9 250 73836 234049 2026-09-08T07:00:11Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude><noinclude>{{rh||- :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> mu5aq1s87smxwqvze2lepfxq58gs9lx 250 73837 234051 2026-09-08T07:01:16Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude><noinclude>{{rh||- :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> mu5aq1s87smxwqvze2lepfxq58gs9lx 250 73838 234060 2026-09-08T08:30:09Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{right|ਮੈਕਬਥ}}<noinclude></noinclude> q7mct6ipgdy37tnl2ns6qq7cyqgc8gq 250 73839 234061 2026-09-08T08:30:36Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 234061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73840 234062 2026-09-08T08:32:25Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} <poem>ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮਿਲੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਂ। ਉਂਝ ਵੀ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਕਬੱਥ ਦਾ ਇਹ ਤਰਜੁਮਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।</poem><noinclude></noinclude> tbodb184yeohb2k1tzzl7tkq1scjbq3 234063 234062 2026-09-08T08:32:52Z Tamanpreet Kaur 606 234063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{c|{{x-larger|ਸਮਰਪਣ}}}} {{c|<poem>ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮਿਲੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਂ। ਉਂਝ ਵੀ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਕਬੱਥ ਦਾ ਇਹ ਤਰਜੁਮਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।</poem>}}<noinclude></noinclude> grwxfp4zz6krdt9mrq5yzida6hauc4k 250 73841 234064 2026-09-08T08:33:14Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 234064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><noinclude></noinclude> k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m 250 73842 234075 2026-09-08T08:50:43Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 234075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਅਲਸਾਹਟ ਤੇ ਜਲਾਲ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਨਿਹਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏਗਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿੰਦੇ ਅਪਣੇ ਗਰਾਈਂ ਅਮਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿਚ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ: “ਵੀਰ ਮੇਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਖੂਬ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ।” ਜੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਖਾਹਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਇਹ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਂਙ ਰੂਸ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੋਟੋ ਜ਼ਰੂਰ ਖਿਚਵਾਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਪਾਈਦਾ। ਤਾਂ ਵੀ ਟੋਪ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭਵਿਖ ਵਲ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਲਸ ਦੀ ਲਾਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੀਤ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸੀਏ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਬੀਤੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਫੋਲਣ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਭਵਿਖ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਫ਼ਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਆਸਤ (ਸਟੇਟ) ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇਮੇਜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਏਸ ਲਈ ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਲ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਐਨ ਉਲਟ ਸਤਾਲਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਟੋਪ ਲਾਹ ਕੇ ਪੱਗ ਰਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਇੱਕੋਇਕ ਬੋਦਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਭੱਦੀ-ਜਿਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਜੀ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਸੀਆਈਡੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਮੌਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵਧਣੋਂ ਯਕਲਖਤ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਨਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵ ਸਕਦੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਮਰ ਬਿੰਬ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤੀ ਵੇਰ ਖੁਦਗ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਬੇਕਿਰਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਕਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਰੁਮਾਂਸ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਹੋਣਾ। ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੌਮੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਪਰ ਕੀ ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਂਙ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ? 46<noinclude></noinclude> 28qum0m7opwvfhk9keicnk9m4ts1z14 250 73843 234079 2026-09-08T08:58:46Z Amritpal Aman 2020 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " {{center|ਬੇਵਤਨੀ}} ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|ਬੇਵਤਨੀ}} ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਪਰਦੇ ਅਗਾੜੀ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਚਵਾਈ ਫ਼ੋਟੋ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਦੇਸੋਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਪਰਦੇਸੋਂ ਦੇਸ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਇਕ ਬੰਨਿਓਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖਬਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਲਈ ਖਿਚਵਾਈ ਹੋਏਗੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਰਦੇਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਓਦੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਹਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ? ਓਦੋਂ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ - ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਲ। ਓਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਟੈਲੀਵੀਯਨ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ {{right|47}}<noinclude></noinclude> d778i5bjduk21bfazuvcupwkrjxgjbh 250 73844 234080 2026-09-08T09:01:43Z Amritpal Aman 2020 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "________________ ਵਾਂਙ ਬਰੋ-ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਪਣਾ ਘਰ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈ ਥਾਂ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਹ ਵਾਂਙ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude>________________ ਵਾਂਙ ਬਰੋ-ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਪਣਾ ਘਰ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈ ਥਾਂ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਹ ਵਾਂਙ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਵਤਨੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਘਰਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਕਰਮਾਂ-ਮਾਰਿਆ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬੀ, ਕਾਲ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਕਤਲ ਧਾੜਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਜੱਦੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਫ਼ਰੰਗੀ ਆ ਵੜੇ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਬਰਮਾ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੋਕਗੀਤ ਗਵਾਹ ਹੈ: ਨਾ ਜਾ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਲੇਖ ਜਾਣਗੇ ਨਾਲ਼ੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਲੀਏ ਮਜੂਰੀ ਲੱਭੀਏ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭੰਗ ਭੁੱਜਦੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ, ਧੁਰ-ਪੂਰਬ ਤੇ ਕਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਵਸਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਇਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋਣੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੀਆਂ। ਦੁਆਬੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰਾਪ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਪੀਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਆ ਜਲੰਧਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੀਹ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਈਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਏ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਮੈਂ ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬੜਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਗੁਰਮੁਖ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਕਲਾ ਓਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਉਹਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮੋਇਆ ਹੋਏ; ਬਾਹਰ ਨਾ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਫਿਰੇ। ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀਂ ਤੁਰਦੇ ਮਰਦ ਨਾਲ਼ ਤੀਵੀਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਅੱਗੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਣਾ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਭੈਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਹੀ ਫ਼ਿਕਰਾ ਹੈ: “ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਕੁਝ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ।” ਦਿਲਗੀਰੀ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ਼ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਙ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਦਿਲਗੀਰੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਹਾਸਾ। ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਫੋਲਦਿਆਂ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਨ 1930 ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੀ। ਇਕ ਥਾਂ ਨਿਗ੍ਹਾ ਅਟਕੀ $ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ (ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਦਾ ਤਕਰਾਰ), ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀਆਂ ਕਲਾਂ ਜਲੰਧਰ, 48<noinclude></noinclude> safcv29y5c6ix4nbthnu099qvr7axg2 234095 234080 2026-09-08T09:33:21Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 234095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਵਾਂਙ ਬਰੋ-ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਪਣਾ ਘਰ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈ ਥਾਂ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਹ ਵਾਂਙ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਵਤਨੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਘਰਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਕਰਮਾਂ-ਮਾਰਿਆ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬੀ, ਕਾਲ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਕਤਲ ਧਾੜਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਜੱਦੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਫ਼ਰੰਗੀ ਆ ਵੜੇ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਬਰਮਾ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੋਕਗੀਤ ਗਵਾਹ ਹੈ: {{gap}}ਨਾ ਜਾ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਲੇਖ ਜਾਣਗੇ ਨਾਲ਼ੇ {{gap}}ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਲੀਏ ਮਜੂਰੀ ਲੱਭੀਏ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭੰਗ ਭੁੱਜਦੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ, ਧੁਰ-ਪੂਰਬ ਤੇ ਕਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਵਸਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਇਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋਣੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੀਆਂ। ਦੁਆਬੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰਾਪ ਲੱਗਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੀਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਆ ਜਲੰਧਰਾਂ ਦੀ ਮ੍ਹਾਈਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, {{gap}}ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੀਹ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਈਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਏ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਮੈਂ ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬੜਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਗੁਰਮੁਖ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਕਲਾ ਓਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਉਹਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮੋਇਆ ਹੋਏ; ਬਾਹਰ ਨਾ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਫਿਰੇ। ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀਂ ਤੁਰਦੇ ਮਰਦ ਨਾਲ਼ ਤੀਵੀਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਅੱਗੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਣਾ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਭੈਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਹੀ ਫ਼ਿਕਰਾ ਹੈ: “ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਕੁਝ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ।” ਦਿਲਗੀਰੀ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ਼ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਙ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਦਿਲਗੀਰੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਹਾਸਾ। ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਫੋਲਦਿਆਂ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਨ 1930 ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੀ। ਇਕ ਥਾਂ ਨਿਗ੍ਹਾ ਅਟਕੀ: ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ (ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਦਾ ਤਕਰਾਰ), ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀਆਂ ਕਲਾਂ ਜਲੰਧਰ, 48<noinclude></noinclude> igo9moyp98v5ds4fqkprrttnn6kd1xu 250 73845 234086 2026-09-08T09:15:42Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ‘ਜਿਹੜਾ ਬੋਲਦਾ ਨਾੜਕਾ ਵੰਝਲੀ ਏ, (ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ) ਜਿਸ ਹੋਸ਼ ਦਾ ਰਾਗ ਸੁਣਾਇਆ ਈ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : (ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਉਇ ਹੋਸ਼ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੈਂ ਲਿਆਉਂ ਠਿਕਾਣੇ... (ਲੋਕ ਫੜਦੇ ਨੇ।) ਠਹਿਰ ਤੂੰ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ| : ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ ਮੌਲਵੀ ਸਾਬ੍ਹ...। ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਠੀਕ ਈ ਕਹਿੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਸੁਆਹ ਤੇ ਖੇਹ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦਾ ..., ਕੁਰਾਹੇ ਪਾਉਂਦਾ ...ਕੁਰਾਹੇ...। ਪਲੀਤ ਨੂੰ ਪਾਕ ਤੇ ਪਾਕ ਨੂੰ ਪਲੀਤ ਦੱਸਦਾ...। ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਜਿਹੜੇ ਘਰ 'ਤੇ ਕਾਬਿਜ ਹੋਇਆ ਜਾਏ, ਮੁੱਲਾਂ... ਉਹ ਰੱਬ ਦਾ ਹੋ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ (ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਮੁੱਲਾ...। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀਰ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਪਏ ਸੀ... ਇਹ ਤੇ ਐਵੇਂ ਰਾਹ 'ਚ ਆ ਪਿਆ। ਅਸਾਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ...।}} {{Block center|<poem>(ਲੋਕ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ) (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ...। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮਗਰ ਹੋ ਕਰਦੇ ਨੇ...। ਮੁੱਲਾ ਖਿੜਦਾ ਦੰਦ ਕਰਕਦਾ ਹੈ।</poem>}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਕੋਈ ਨਾ ਬੱਚੂ... ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਆਡ੍ਹਾ ਲਾ ਕੇ ਕਿੱਧਰ ਦੀ ਜਾਏਂਗਾ। ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣਾ...। (ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }} {{Playscript||(ਰਾਂਝਾ ਵੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨਿੱਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਜੰਗਲ ਬੇਲੇ ਕੱਛਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰੀਆਂ ਆ ਕੇ ਹੀਰ ਦੀ ਸੇਜ ਵਿਛਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : (ਦੂਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਕੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ 'ਚ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜ ਗਈ ਏ...,। (ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।) ਉਹੀ ਏ..।}} {{Playscript||(ਤੇਜੀ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ। ਦੂਰ ਮੌਲਵੀ ਲੁੱਡਣ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}<noinclude>{{rh||23 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 8revu7nu11h664q783my6dpip4xzh7y 234087 234086 2026-09-08T09:16:42Z Taranpreet Goswami 2106 234087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ‘ਜਿਹੜਾ ਬੋਲਦਾ ਨਾੜਕਾ ਵੰਝਲੀ ਏ, (ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ) ਜਿਸ ਹੋਸ਼ ਦਾ ਰਾਗ ਸੁਣਾਇਆ ਈ...}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : (ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਉਇ ਹੋਸ਼ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੈਂ ਲਿਆਉਂ ਠਿਕਾਣੇ... (ਲੋਕ ਫੜਦੇ ਨੇ।) ਠਹਿਰ ਤੂੰ...।}} {{Playscript|ਭੀੜ| : ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ ਮੌਲਵੀ ਸਾਬ੍ਹ...। ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਠੀਕ ਈ ਕਹਿੰਦਾ...।}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਸੁਆਹ ਤੇ ਖੇਹ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦਾ ..., ਕੁਰਾਹੇ ਪਾਉਂਦਾ ...ਕੁਰਾਹੇ...। ਪਲੀਤ ਨੂੰ ਪਾਕ ਤੇ ਪਾਕ ਨੂੰ ਪਲੀਤ ਦੱਸਦਾ...। ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ...।}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਜਿਹੜੇ ਘਰ 'ਤੇ ਕਾਬਿਜ ਹੋਇਆ ਜਾਏ, ਮੁੱਲਾਂ... ਉਹ ਰੱਬ ਦਾ ਹੋ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ (ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਮੁੱਲਾ...। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀਰ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਪਏ ਸੀ... ਇਹ ਤੇ ਐਵੇਂ ਰਾਹ 'ਚ ਆ ਪਿਆ। ਅਸਾਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ...।}} {{Block center|<poem>(ਲੋਕ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ) (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ...। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮਗਰ ਹੋ ਕਰਦੇ ਨੇ...। ਮੁੱਲਾ ਖਿੜਦਾ ਦੰਦ ਕਰਕਦਾ ਹੈ।</poem>}} {{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਕੋਈ ਨਾ ਬੱਚੂ... ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਆਡ੍ਹਾ ਲਾ ਕੇ ਕਿੱਧਰ ਦੀ ਜਾਏਂਗਾ। ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣਾ...। (ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }} {{Playscript||(ਰਾਂਝਾ ਵੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨਿੱਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਜੰਗਲ ਬੇਲੇ ਕੱਛਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰੀਆਂ ਆ ਕੇ ਹੀਰ ਦੀ ਸੇਜ ਵਿਛਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}} {{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : (ਦੂਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਕੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ 'ਚ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜ ਗਈ ਏ...,। (ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।) ਉਹੀ ਏ..।}} {{Playscript||(ਤੇਜੀ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ। ਦੂਰ ਮੌਲਵੀ ਲੁੱਡਣ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}<noinclude>{{rh||23 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> b7hvn989bfopnhmhj9wxfhyhaomxs38 250 73846 234091 2026-09-08T09:24:35Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਇਹ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੇੜਾ ਡੋਬੂ।}} {{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਨੇਹੁ ਲਾ ਲਿਆ ਬੇਪਰਵਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿੰਨਤਾ ਕਰਾਂ ਮਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼}} {{playscript|ਲੁੱਡਣ| : ਉਇ ਲਟਬੋਰੀਆ-ਕਿੱਧਰ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕਿਆ ਈ।}} {{playscript|ਰਾਂਝਾ| : (ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਇਹ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੇੜਾ ਡੋਬੂ।}} {{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਨੇਹੁ ਲਾ ਲਿਆ ਬੇਪਰਵਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿੰਨਤਾ ਕਰਾਂ ਮਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼}} {{playscript|ਲੁੱਡਣ| : ਉਇ ਲਟਬੋਰੀਆ-ਕਿੱਧਰ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕਿਆ ਈ।}} {{playscript|ਰਾਂਝਾ| : (ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਉਸ ਪਾਰ।}} {{playscript|ਲੁੱਡਣ| : (ਸਾਂਗ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ।) ਉਸ ਪਾਰ...। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਏ ਭਾਈ..। ਦਮ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵੀ ਦਮੜੀ ਲੱਗਦੀ ਏ..., ਹੈਗੀ ਊ...। (ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਬੋਹਣੀ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ... ਖੋਟਾ ਨਾ ਕਰ...। ਉੱਤਰ ਥੱਲੇ...। (ਧੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਨੈ ਵੀ ਡੂੰਘੀ, ਤੁਲਹਾ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੀਹਾਂ ਤਾਂ ਪੱਤਣ ਮੱਲੇ.. ਕੀਤਾ ਕੌਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਾ... ਸ਼ੀਂਹਾਂ ਤਾਂ ਪੱਤਣ ਮੱਲੇ...}} ਲੁੱਡਣ ਗੀਤ ਲੁੱਡਣ ਰਾਂਝਾ " .. (ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੁੱਡਣ ਤੇ ਮੁੱਲਾ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਵੰਝਲੀ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੱਖ ਉੱਤਰ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) : ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਬੇੜਾ ਡੋਬੂ ਧੰਦਾ ਬੰਦ ਕਰਾਊ... । ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਨਦੀ 'ਚ ਉੱਤਰਦਾ। ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ।) : ਕੀਤਾ ਕੌਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਾ, ਕੋਈ ਨਾਲ ਚੱਲੇ ਨਾ ਚੱਲੇ... ਸ਼ੀਂਹਾਂ ਤਾਂ.. : ਓ ਸਾਂਈਂ ਏਸ ਝਨ੍ਹਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਨੀ। ਮੁੜ ਆ..., ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਂਗਾ...। ਰੁੜ੍ਹ ਗਏ ਬਥੇਰੇ... (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਹੋਂ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਮਰਨ ਨਾਲ਼ੋਂ... ਵਿੱਚ ਮਝਧਾਰ ਦੇ ਡੁੱਬਣਾ ਚੰਗਾ। --- ( ਗੰਧਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ... ਝੱਲਦਾ... ਕੀਤੇ ਖਾਂਦਾ... ਪਾਰ ਉੱਤਰਦਾ। ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ-ਫੜ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਤੇ ਲੁੱਡਣ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਲੋਹਾ ਲਾਖਾ ਹੋਇਆ। 24 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ<noinclude>{{rh||24 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 2dhh4aeagbblzl09by0icxriqsr8cqs 250 73847 234094 2026-09-08T09:32:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 234094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{playscript|ਕੈਲਾ| : (ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ) ਐਵੇਂ ਛਲਾਵੇ ਨੇ। ਫੈਸਲਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਣਾ, ਇੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ 'ਚ ...। (ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਪਰੀ ਮੰਡਲੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਉਹ ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਹਰੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।}}<noinclude>{{rh||152 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> q91qp9tdehixiphav81txsavvl29ep6 250 73848 234099 2026-09-08T09:43:00Z Amritpal Aman 2020 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰੈਸ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2 ਆਨੇ 1000 ਕਾਪੀਆਂ 1930 ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੀਵੀਂ ਅਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾ-..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰੈਸ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2 ਆਨੇ 1000 ਕਾਪੀਆਂ 1930 ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੀਵੀਂ ਅਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾ-ਪਾ ਜਾਣੋਂ ਕਦੀ ਹੈ, ਝਗੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਦਮੀ ਹੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਆ ਲੱਭਿਆ; ਪੜ੍ਹਿਆ; ਤਾਂ ਓਹੋ ਗੱਲ ਨਿਕਲ਼ੀ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੁਕਾਈ, ਉਹ ਨਿਆਰੀ ਸੀ। ਤੀਵੀਂ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਛੜੇ ਅਮਲੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਵੀਂ ਤਰਜ਼ ਤੇਲੂ ਵਿਚ ਮੁੜ-ਘਿੜ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਪੀਆ ਜੀ ੨ ਬਾਗ ਬਿਨੁ ਮਾਲੀ ਦੇ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਲੋਕਗੀਤ ਵਿਚ ਸੱਸ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਘੱਲਿਆ ਪਰਦੇਸ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਗੀਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਪਰਦੇਸੀਂ ਗਏ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੈਗਾ; ਉਹਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਈ ਨਹੀਂ। {{center|ਵਿਥਿਆ ਮਾਰਚ 1929}} ਅਜੇ ਨਕੋਦਰ ਹੀ ਸਾਂ। ਬਾਪੂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੜਾ ਬਾਰੀਕ ਆਟਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ ਘੇਉ ਪਾ ਕੇ ਗੁੰਨ੍ਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਛੇਤੀ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਏ। ਕਪੜੇ ਹੰਢੇ ਹੋਏ ਪਾਸ ਰੱਖੀਂ; ਰੋਜ਼ ਧੋ ਲਏ। ਆਖਰ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪੁਜ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਈਂ। ਇਕ ਬੋਤਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਲ਼ ਰੱਖੀਂ। ਰੋਜ਼ ਪੀ ਲਿਆ ਕਰੀਂ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਲ਼ਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਬੀਬੀ ਪਰੇਮ ਪਾਸ ਬੈਠੀ ਸੀ (ਨਕੋਦਰ ਹਸਪਤਾਲ਼ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਦੀ ਧੀ) ਹਸ ਪਈ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਭਾਈ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਸਾਡਾ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ?” ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੀਣੀ ਸਿਖਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਮਝੋ ਅਸੀਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਹਾਂ।” ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਕੁਝ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਅਜੇ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਨਾਲ਼ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਆਖਿਰ 4.3.29 ਬੰਬਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਪੈਸੰਜਰ ਏਜੰਟ ਮਿਲ ਪਏ ਤੇ ਸਾਤੋਂ ਟਿਕਟ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਲੈ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਦਾ ਕਾਰਟ ਨਾ ਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਖਾਸਕਰ ਮੇਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਦਮੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾ {{right|49}}<noinclude></noinclude> cp1mwu3ycg9p4t4gw5j9oco7u6iirxk 234101 234099 2026-09-08T09:52:41Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 234101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰੈਸ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2 ਆਨੇ 1000 ਕਾਪੀਆਂ 1930 ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੀਵੀਂ ਅਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾ-ਪਾ ਜਾਣੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਝਗੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਦਮੀ ਹੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿੱਸਾ ਲੱਭਿਆ; ਪੜ੍ਹਿਆ; ਤਾਂ ਓਹੋ ਗੱਲ ਨਿਕਲ਼ੀ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੁਕਾਈ, ਉਹ ਨਿਆਰੀ ਸੀ। ਤੀਵੀਂ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਛੜੇ ਅਮਲੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਵੀਂ ਤਰਜ਼ ਤੇਲੂ ਵਿਚ ਮੁੜ-ਘਿੜ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਪੀਆ ਜੀ ੨ ਬਾਗ ਬਿਨੁ ਮਾਲੀ ਦੇ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਲੋਕਗੀਤ ਵਿਚ ਸੱਸ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਘੱਲਿਆ ਪਰਦੇਸ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਉਹ ਦੰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਗੀਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਪਰਦੇਸੀਂ ਗਏ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੈਗਾ; ਉਹਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਈ ਨਹੀਂ। {{center|ਵਿਥਿਆ ਮਾਰਚ 1929}} ਅਜੇ ਨਕੋਦਰ ਹੀ ਸਾਂ। ਬਾਪੂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੜਾ ਬਾਰੀਕ ਆਟਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ ਘੇਉ ਪਾ ਕੇ ਗੁੰਨ੍ਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਛੇਤੀ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਏ। ਕਪੜੇ ਹੰਢੇ ਹੋਏ ਪਾਸ ਰੱਖੀਂ; ਰੋਜ਼ ਧੋ ਲਏ। ਆਖਰ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪੁਜ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਈਂ। ਇਕ ਬੋਤਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਲ਼ ਰੱਖੀਂ। ਰੋਜ਼ ਪੀ ਲਿਆ ਕਰੀਂ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਲ਼ਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਬੀਬੀ ਪਰੇਮ ਪਾਸ ਬੈਠੀ ਸੀ (ਨਕੋਦਰ ਹਸਪਤਾਲ਼ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਦੀ ਧੀ) ਹਸ ਪਈ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਭਾਈ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਸਾਡਾ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ?” ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੀਣੀ ਸਿਖਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਮਝੋ ਅਸੀਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਹਾਂ।” ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਕੁਝ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਅਜੇ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਨਾਲ਼ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਆਖਿਰ 4.3.29 ਬੰਬਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਪੈਸੰਜਰ ਏਜੰਟ ਮਿਲ ਪਏ ਤੇ ਸਾਤੋਂ ਟਿਕਟ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਲੈ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਦਾ ਕਾਰਟ ਨਾ ਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਖਾਸਕਰ ਮੇਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਦਮੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾ {{right|49}}<noinclude></noinclude> iie4nva6jx9o9jfrdrubz657m389on7 250 73849 234103 2026-09-08T10:05:28Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 234103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਮਿਲ਼ਿਆ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਬੜੇ ਢੀਠ ਸੀ। ਕੁਲੀਆਂ (ਤੀਵੀਆਂ) ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਾਇਆ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅੱਗੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਂਙ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਆਇਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਲਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਆਇਆ। ਹਾਲੇ ਬੱਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਲ਼ਕਾ ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਆਖਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਜਣ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਲਾਲਟੈਨ ਦੇ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪੇ ਹੀ ਬੁਝਣਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਵਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਤੋਂ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਰਾਇਆ ਵੀ ਘਟ ਨਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲੁਆ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਣੇ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਉੱਤੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਜੇ 'ਤੇ (ਜੋ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਨਾਲ਼ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿਚ ਸਾਧੋ ਮਨ ਕਾ ਮਾਨ ਤਿਆਗੋ ਗਾਵਿਆਂ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋੜੀ ਵਜਾਈ। ....ਅਸੀਂ ਕਾਹਲ਼ੀ-ਕਾਹਲ਼ੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਗ਼ੈਰਾ ਵੀ ਖਰੀਦਣਾ ਸੀ। ਆਖਿਰ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖਰੀਦੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਲਿਆ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵੀ ਲਏ। ਸਾਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘਟ ਸੋਲ਼ਾਂ ਡੱਬੇ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਨਾਲ਼ਦਿਆਂ ਨੇ ਸੂਮਪੁਣੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ। ਦੋ ਡੱਬੇ ਬਹੁਤ ਹਨ ਕਹਿ ਕੇ ਬਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਣ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਘਟ ਹੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤਾ। ਸਬਜ਼ੀ ਵਲ ਵੀ ਘਟ ਹੀ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤਾ ਡਰ ਇਹੋ ਕਿ ਖਬਰਿਆ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਾ। ਫਲਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਨਾ ਲਿਆ। ਦਰਅਸਲ ਸੂਮਪੁਣੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਚਿਤ ਵਿਚ ਆਇਆ ਚਲੋ ਬੰਦਰ ਦੀ ਸੈਰ ਵੀ ਕਰ ਆਈਏ। ਬੰਦਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਦੇ-ਪੁਛਾਉਂਦੇ ਗੋਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਡਰ ਵੀ ਲੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰ ਕੇ ਐਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਵਾਟ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਲ ਵਧੇ, ਦਿਲ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਗੋਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲ਼ਾ ਪੈਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਦੇਖ-ਚਾਖ ਕੇ ਵਾਪਸ ਓਸ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਵੜੇ। ਮੇਰੇ ਪਾਸ 7 x 5 ਇੰਚ ਦਾ ਅਮਰੀਕਨ ਕੈਮਰਾ ਸੀ। ਨਾਲ਼ ਸਟੈਂਡ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਹੈਟ ਵੀ। ਸਲਾਈਡ ਬੜਾ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ। ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਚਲੋ ਇਕ ਡੱਬਾ 1/2 (ਨੈਗਟਿਵ) ਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਲੈ ਲਈਏ। ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰੀਦ ਲਿਆ (1/2 ਨੈਗਟਿਵ)। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਪਲੇਟ ਲੋਡ ਕਰ ਦਿਓ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਡਾਰਕਰੂਮ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਡੱਬਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਡੱਬਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਪਲੇਟ ਟੁਟ ਗਏ। ਉਹਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਡੱਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ੋਟੋ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਮਰਾ ਅਜੇ ਅਧੂਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੈਮਰਾ ਭਾਈ ਮਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਪਾਸੋਂ 10 ਰੁ: ਦਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ – ਸਵੇਰੇ ਦਸ ਵਜੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਛਾਤੀ ਤਕ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਉਤਰਵਾਈਆਂ। ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਜਾਣ। ਸਾਰੇ ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ। 50<noinclude></noinclude> f1qaksq6xfo85152kfbdu288f3g50rp 250 73850 234122 2026-09-08T10:55:45Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 234122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਮੁੜ ਜਾਊਂਗਾ।” ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਲੈ ਤਾਂ ਮੁੜਨ ਦਾ ਨਾਂ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਚ ਧੱਕਾ ਨਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ।” ਫੇਰ ਵਾਜੇ ਵਾਸਤੇ ਟਰੰਕ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘਾਬਰਾਂ। ਪਰ ਉਪਰੋਂ ਹੱਸਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਮਰ ਗਿਆਂ ਵੇਲੇ ਗਊ ਦਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਗਊ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ ਕੇ ਬੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਬੇੜਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਪੂਛ ਫੜਨ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੁੱਤੀ ਸਣੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।” ਹਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਘੋੜੇਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ। ਨਾਲ਼ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ; ਜੋ ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਗਣੀਆਂ ਸਨ, ਲੁਆ ਲਿਆਇਆ। ਕਸਟਮ ਵੀ ਦੇ ਆਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਸੇ ਵੀ ਗਰਮੀਓਂ-ਗਰਮੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਰਮ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਗਰਮੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਆਸ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸੇ ਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ: "ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਲਓ।” ਫੜ ਲਏ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਗੇਟਕੀਪਰ ਨੇ ਮੈਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਧਰ ਜਾਉਗੇ? -ਨੈਰੋਬੀ। ਕਯਾ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ? -ਤਰਖਾਨਾ। -ਕਿਸ ਕੇ ਪਾਸ? -ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਮੇਕਰ ਕੇ ਪਾਸ। ਮੋਹਰ ਲਗ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ਼-ਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਧਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਪਹਿਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਡਰ-ਡੁਕਰ ਸਭ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਚੱਲੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬਿਸਤਰੇ ਲਾਉਣੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਹੇਠਲੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਕੁਲੀ ਰਖ ਆਏ। ਓਥੇ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਫੱਟੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਬਿਸਤਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲਗ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਾਰ ਐਂਚੀ-ਐਂਚੀ ਮੋਟੇ ਸਰੀਏ ਲਾ ਕੇ ਫੱਟੇ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਓਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਫੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੱਛਣਾਂ ਗੁਜਰਾਤਣਾਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਹੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਰਦ ਸੀ। ਖੈਰ, ਹਵਾ ਵਾਸਤੇ ਉਪਰੋਂ ਪਾਈਪ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਖਿਆਂ {{right|51}}<noinclude></noinclude> 3gaxqf7778tqtb39fbru3xxmffyu6b6