ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1164

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1164</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22521</id>
    <revision>
      <id>234700</id>
      <parentid>53639</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T04:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3530" sha1="n8yxp4iw0pm065avky4itfu2hl2ukmz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੬੪}}&lt;/noinclude&gt;ਘਰਿ ਗਇਆ॥ ਨਾਮੇ ਹਰਿ ਕਾ ਦਰਸਨੁ ਭਇਆ॥੪॥੩॥ ਮੈ ਬਉਰੀ ਮੇਰਾ ਰਾਮੁ ਭਤਾਰੁ॥ ਰਚਿ ਰਚਿ ਤਾ ਕਉ ਕਰਉ ਸਿੰਗਾਰੁ॥੧॥ ਭਲੇ ਨਿੰਦਉ ਭਲੇ ਨਿੰਦਉ ਭਲੇ ਨਿੰਦਉ ਲੋਗੁ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਰਾਮ ਪਿਆਰੇ ਜੋਗੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਾਦੁ ਬਿਬਾਦੁ ਕਾਹੂ ਸਿਉ ਨ ਕੀਜੈ॥ ਰਸਨਾ ਰਾਮ ਰਸਾਇਨੁ ਪੀਜੈ॥੨॥ ਅਬ ਜੀਅ ਜਾਨਿ ਐਸੀ ਬਨਿ ਆਈ॥
ਮਿਲਉ ਗੁਪਾਲ ਨੀਸਾਨੁ ਬਜਾਈ॥੩॥ ਉਸਤਤਿ ਨਿੰਦਾ ਕਰੈ ਨਰੁ ਕੋਈ॥ ਨਾਮੇ ਸ੍ਰੀਰੰਗੁ ਭੇਟਲ ਸੋਈ॥੪॥੪॥ ਕਬਹੂ ਖੀਰਿ ਖਾਡ ਘੀਉ ਨ ਭਾਵੈ॥ ਕਬਹੂ ਘਰ ਘਰ ਟੂਕ ਮਗਾਵੈ॥ ਕਬਹੂ ਕੂਰਨੁ ਚਨੇ ਬਿਨਾਵੈ
॥੧॥ ਜਿਉ ਰਾਮੁ ਰਾਖੈ ਤਿਉ ਰਹੀਐ ਰੇ ਭਾਈ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਛੁ ਕਥਨੁ ਨ ਜਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਬਹੂ ਤੁਰੇ ਤੁਰੰਗ ਨਚਾਵੈ॥ ਕਬਹੂ ਪਾਇ ਪਨਹੀਓ ਨ ਪਾਵੈ॥੨॥ ਕਬਹੂ ਖਾਟ ਸੁਪੇਦੀ ਸੁਵਾਵੈ॥ ਕਬਹੂ ਭੂਮਿ
ਪੈਆਰੁ ਨ ਪਾਵੈ॥੩॥ ਭਨਤਿ ਨਾਮਦੇਉ ਇਕੁ ਨਾਮੁ ਨਿਸਤਾਰੈ॥ ਜਿਹ ਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤਿਹ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰੈ॥੪॥੫॥ ਹਸਤ ਖੇਲਤ ਤੇਰੇ ਦੇਹੁਰੇ ਆਇਆ॥ ਭਗਤਿ ਕਰਤ ਨਾਮਾ ਪਕਰਿ ਉਠਾਇਆ॥੧॥ ਹੀਨੜੀ ਜਾਤਿ ਮੇਰੀ
ਜਾਦਿਮ ਰਾਇਆ॥ ਛੀਪੇ ਕੇ ਜਨਮਿ ਕਾਹੇ ਕਉ ਆਇਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਲੈ ਕਮਲੀ ਚਲਿਓ ਪਲਟਾਇ॥ ਦੇਹੁਰੈ ਪਾਛੈ ਬੈਠਾ ਜਾਇ॥੨॥ ਜਿਉ ਜਿਉ ਨਾਮਾ ਹਰਿ ਗੁਣ ਉਚਰੈ॥ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਕਉ ਦੇਹੁਰਾ ਫਿਰੈ॥੩॥੬॥

{{center|ਭੈਰਉ ਨਾਮਦੇਉ ਜੀਉ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਜੈਸੀ ਭੂਖੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਨਾਜ॥ ਤ੍ਰਿਖਾਵੰਤ ਜਲ ਸੇਤੀ ਕਾਜ॥ ਜੈਸੀ ਮੂੜ ਕੁਟੰਬ ਪਰਾਇਣ॥ ਐਸੀ ਨਾਮੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਰਾਇਣ॥੧॥ ਨਾਮੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਰਾਇਣ ਲਾਗੀ॥ ਸਹਜ ਸੁਭਾਇ ਭਇਓ ਬੈਰਾਗੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜੈਸੀ ਪਰ ਪੁਰਖਾ ਰਤ ਨਾਰੀ॥ ਲੋਭੀ ਨਰੁ ਧਨ ਕਾ ਹਿਤਕਾਰੀ॥ ਕਾਮੀ ਪੁਰਖ ਕਾਮਨੀ ਪਿਆਰੀ॥ ਐਸੀ ਨਾਮੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਮੁਰਾਰੀ॥੨॥ ਸਾਈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਜਿ ਆਪੇ ਲਾਏ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਜਾਏ॥ ਕਬਹੁ ਨ ਤੂਟਸਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥ ਨਾਮੇ ਚਿਤੁ ਲਾਇਆ ਸਚਿ ਨਾਇ॥੩॥ ਜੈਸੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਾਰਿਕ ਅਰੁ ਮਾਤਾ॥ ਐਸਾ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਮਨੁ ਰਾਤਾ॥ ਪ੍ਰਣਵੈ ਨਾਮਦੇਉ ਲਾਗੀ ਪ੍ਰੀਤਿ॥ ਗੋਬਿਦੁ ਬਸੈ ਹਮਾਰੈ ਚੀਤਿ॥੪॥੧॥੭॥ ਘਰ ਕੀ ਨਾਰਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n8yxp4iw0pm065avky4itfu2hl2ukmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1165</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22526</id>
    <revision>
      <id>234701</id>
      <parentid>53644</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T04:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3890" sha1="33jj6r90s4fai7zr68pla4pt1m00ftz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੬੫}}&lt;/noinclude&gt;ਤਿਆਗੈ ਅੰਧਾ॥ ਪਰ ਨਾਰੀ ਸਿਉ ਘਾਲੈ ਧੰਧਾ॥ ਜੈਸੇ ਸਿੰਬਲੁ ਦੇਖਿ ਸੂਆ ਬਿਗਸਾਨਾ॥ ਅੰਤ ਕੀ ਬਾਰ ਮੂਆ ਲਪਟਾਨਾ॥੧॥ ਪਾਪੀ ਕਾ ਘਰੁ ਅਗਨੇ ਮਾਹਿ॥ ਜਲਤ ਰਹੈ ਮਿਟਵੈ ਕਬ ਨਾਹਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਨ ਦੇਖੈ ਜਾਇ॥ ਮਾਰਗੁ ਛੋਡਿ ਅਮਾਰਗਿ ਪਾਇ॥ ਮੂਲਹੁ ਭੂਲਾ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਡਾਰਿ ਲਾਦਿ ਬਿਖੁ ਖਾਇ॥੨॥ ਜਿਉ ਬੇਸ੍ਵਾ ਕੇ ਪਰੈ ਅਖਾਰਾ॥ ਕਾਪਰ ਪਹਿਰਿ ਕਰਹਿ ਸਂੀਗਾਰਾ॥ ਪੂਰੇ ਤਾਲ ਨਿਹਾਲੇ ਸਾਸ॥
ਵਾ ਕੇ ਗਲੇ ਜਮ ਕਾ ਹੈ ਫਾਸ॥੩॥ ਜਾ ਕੇ ਮਸਤਕਿ ਲਿਖਿਓ ਕਰਮਾ॥ ਸੋ ਭਜਿ ਪਰਿ ਹੈ ਗੁਰ ਕੀ ਸਰਨਾ॥ ਕਹਤ ਨਾਮਦੇਉ ਇਹੁ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਸੰਤਹੁ ਉਤਰਹੁ ਪਾਰਿ॥੪॥੨॥੮॥ ਸੰਡਾ ਮਰਕਾ ਜਾਇ ਪੁਕਾਰੇ॥
ਪੜੈ ਨਹੀ ਹਮ ਹੀ ਪਚਿ ਹਾਰੇ॥ ਰਾਮੁ ਕਹੈ ਕਰ ਤਾਲ ਬਜਾਵੈ ਚਟੀਆ ਸਭੈ ਬਿਗਾਰੇ॥੧॥ ਰਾਮ ਨਾਮਾ ਜਪਿਬੋ
ਕਰੈ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਜੀ ਕੋ ਸਿਮਰਨੁ ਧਰੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਸੁਧਾ ਬਸਿ ਕੀਨੀ ਸਭ ਰਾਜੇ ਬਿਨਤੀ ਕਰੈ ਪਟਰਾਨੀ॥ ਪੂਤੁ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੁ ਕਹਿਆ ਨਹੀ ਮਾਨੈ ਤਿਨਿ ਤਉ ਅਉਰੈ ਠਾਨੀ॥੨॥ ਦੁਸਟ ਸਭਾ ਮਿਲਿ ਮੰਤਰ ਉਪਾਇਆ ਕਰਸਹ ਅਉਧ ਘਨੇਰੀ॥ ਗਿਰਿ ਤਰ ਜਲ ਜਆਲਾ ਭੈ ਰਾਖਿਓ ਰਾਜਾ ਰਾਮਿ ਮਾਇਆ ਫੇਰੀ॥੩॥ ਕਾਢਿ ਖੜਗੁ ਕਾਲੁ ਭੈ ਕੋਪਿਓ ਮੋਹਿ ਬਤਾਉ ਜੁ ਤੁਹਿ ਰਾਖੈ॥ ਪੀਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਧਣੀ ਬੰਭ ਮਾਹਿ ਹਰਿ ਭਾਖੈ॥੪॥ਹਰਨਾਖਸੁ ਜਿਨਿ ਨਖਹ ਬਿਦਾਰਿਓ ਸੁਰਿ ਨਰ ਕੀਏ ਸਨਾਥਾ॥ ਕਹਿ ਨਾਮਦੇਉ ਹਮ ਨਰਹਰਿ ਧਿਆਵਹ ਰਾਮੁ ਅਭੈ ਪਦ ਦਾਤਾ॥੫॥੩॥੯॥ ਸੁਲਤਾਨੁ ਪੂਛੈ ਸੁਨੁ ਬੇ ਨਾਮਾ॥ ਦੇਖਉ ਰਾਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਕਾਮਾ॥੧॥ ਨਾਮਾ ਸੁਲਤਾਨੇ ਬਾਧਿਲਾ॥ ਦੇਖਉ ਤੇਰਾ ਹਰਿ ਬੀਠੁਲਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਿਸਮਿਲਿ ਗਊ ਦੇਹੁ ਜੀਵਾਇ॥ ਨਾਤਰੁ
ਗਰਦਨਿ ਮਾਰਉ ਠਾਂਇ॥੨॥ ਬਾਦਿਸਾਹ ਐਸੀ ਕਿਉ ਹੋਇ॥ ਬਿਸਮਿਲਿ ਕੀਆ ਨ ਜੀਵੈ ਕੋਇ॥੩॥ ਮੇਰਾ ਕੀਆ ਕਛੂ ਨ ਹੋਇ॥ ਕਰਿ ਹੈ ਰਾਮੁ ਹੋਇ ਹੈ ਸੋਇ॥੪॥ ਬਾਦਿਸਾਹੁ ਚੜ੍ਹਿਓ ਅਹੰਕਾਰਿ॥ ਗਜ ਹਸਤੀ ਦੀਨੋ ਚਮਕਾਰਿ॥੫॥ ਰੁਦਨੁ ਕਰੈ ਨਾਮੇ ਕੀ ਮਾਇ॥ ਛੋਡਿ ਰਾਮੁ ਕੀ ਨ ਭਜਹਿ ਖੁਦਾਇ॥੬॥ ਨ ਹਉ ਤੇਰਾ ਪੂੰਗੜਾ 
ਨ ਤੂ ਮੇਰੀ ਮਾਇ॥ ਪਿੰਡੁ ਪੜੈ ਤਉ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਇ॥੭॥ ਕਰੈ ਗਜਿੰਦੁ ਸੁੰਡ ਕੀ ਚੋਟ॥ ਨਾਮਾ ਉਬਰੈ ਹਰਿ ਕੀ ਓਟ॥੮॥ ਕਾਜੀ ਮੁਲਾਂ ਕਰਹਿ ਸਲਾਮੁ॥ ਇਨਿ ਹਿੰਦੂ ਮੇਰਾ ਮਲਿਆ ਮਾਨੁ॥੯॥ ਬਾਦਿਸਾਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਨੇਹੁ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33jj6r90s4fai7zr68pla4pt1m00ftz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32508</id>
    <revision>
      <id>234697</id>
      <parentid>233984</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T03:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>234697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23843" sha1="7ml9t6gu1i7way2s9on38cssd8y5r6p" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource
}
|columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}}
{| class='wikitable sortable'
! Wikidata item
! name
! ਲਿੰਗ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>7ml9t6gu1i7way2s9on38cssd8y5r6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32969</id>
    <revision>
      <id>234423</id>
      <parentid>84513</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T12:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="dcaqldoyslm0650h484rd456muaq4l4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;{{Right|ਦਰਦ ਪਰੇਮ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਢੋਈ ਮਿਲਦੀ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹੇ । {{overfloat right|(ਸਫਾ ੮੮)|depth=5em}} 
ਫੁਲਾਂ ਅੰਦਰ ਬੂਟੇ ਉੱਗੇ, ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪੱਥਰ । 
ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਅੰਦਰ, ਵੇਖ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸੱਥਰ । {{overfloat right|(ਸਫਾ ੮੬)|depth=5em}} 
‘ਸ਼ਰਫ’ ਜਿਹੜੇ ਹੁਕਮ ਉਹਦਾ ਸਿਰੋਂ ਪਰੇ ਮੰਨਦੇ ਨੇ, 
ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਓਹੋ ਅੱਗੇ ਸੋਹਣੇ ਯਾਰ ਦੇ । {{overfloat right|(ਸਫਾ ੧੭੪)|depth=5em}} 
ਸੁਰਮਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਜੱਗ ਦੇ ਦੀਦਿਆਂ ਦਾ, 
ਜਦੋਂ ਸੜ ਗਿਆ ‘ਸ਼ਰਫ’ ਕੋਹ ਤੁਰ ਪਹਿਲਾਂ । {{overfloat right|(ਸਫਾ ੧੯੮)|depth=5em}} 
‘ਸ਼ਰਫ’ ਹਥ ਪਛ ਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁਲ ਟੁਟਦਾ ਏ, 
ਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਸਵਾਦ ਵੇਖੀ ਚਾਖੀਦਾ । {{overfloat right|(ਸਫਾ ੧੪੩)|depth=5em}}
ਮੁੱਦਾ, ਜੇਕਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਈਂ, 
ਸਿਖ ਉੱਡਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਫੂਰ ਪਹਿਲਾਂ । {{overfloat right|(ਸਫਾ ੧੯੮)|depth=5em}}}}&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|'''ਸ਼ਰਫ਼ ਜੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਵੀ'''}}}}
{{gap}}ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਕਮਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਕਵੀ ਉਨਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਦਰਬਾਰ ਸਜਾਈ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਏਸ ਲਈ ਨੰਬਰ ਦੇਣੇ ਕਿ ਉਹ ਅੱਵਲ ਹੈ ਤੇ ਓਹ ਦੋਮ ਹੈ, ਫਜੂਲ ਜਹੀ ਗਲ ਹੈ । ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸੁਘੜ ਤੇ ਸੁਜਾਨ ਹੈ ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਫਲਦੇ ਫੁਲਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਖਿਆਲ ਤੋਂ ਪੜਤਾਲਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਦਸ ਸਕੀਏ ਕਿ ਇਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਐਸ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਆਹ ਸਾਂਝਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਮੁਲਕੀ, ਮਾਨਸਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਫਲਾਣੇ ਫਲਾਣੇ ਨੇ ਫਲਾਣੀ ਫਲਾਣੀ ਗਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸੁਰਗਵਾਈ ਪ੍ਰੋਫੇਸਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਤਮਕ, ਵਿਦਿਅਕ,
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dcaqldoyslm0650h484rd456muaq4l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32970</id>
    <revision>
      <id>234424</id>
      <parentid>192467</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T12:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="23vf1oe2hfzzy5ix1tsztdvca7k4cn7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਾਜਸਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੁਲ੍ਹ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦਾ ਕੁਝ ਅਟਕ ਸੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਗਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਣ, ਬਸ ਫਿਰ ਉਹਨੇ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੀ ਦੇਰ ਹੈ ? ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਰਦ ਪਕੀ ਹਦ ਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਓਸ ਹਦ ਬੰਦੀ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਵਯਕਤਿਤ੍ਵ, ਅਭਿਆਸ, ਪੋੈਤ੍ਰਿਕ, ਮਾਨਸਕ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸੰਪਤੀ, ਵਿਦਿਆ ਅਧਯਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਖਲ ਹੈ । ਓਸ ਹਦ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਐਸਾ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਰਕਲ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਚੱਲੇ ਬਗੈਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਜੀ ‘ਚਾਤ੍ਰਿਕ’ ਹੰਸ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ‘ਚੰਦਨ-ਵਾੜੀ’ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਤਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰੰਗਾ ਰੰਗੀ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭਯਤਾ ਸੰਚਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਤੁਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸਰਦਾਰ ਐਸ. ਐਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਸ਼ਹੀਦ’ ਜਦ 'ਸੁਥਰੇ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀਆ ਦੇ ਸਦਕੇ ਨੀਤੀ ਦਾ ਡੰਕਾ ਗਲੀ, ਬਜ਼ਾਰ, ਘਰ, ਦੁਆਰ ਵਿਚ ਬਜਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਂ-ਦਾਤ ‘ਸੁਥਰੇ’ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਖਜ਼ਾਨਿਓਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ । ਪਰ ‘ਸਰਫ’ ਜੀ ਦੀ ਚਾਲ ਇਹਨਾਂ ਚਵ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੈ । ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਭਯਤਾ ਦੇ । ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਚੋਣ ਚਾਣ ਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਤਾਂ ਹੂਸੈਨ, ਬੁੱਲ੍ਹਾ, ਜਮਾਲ ਤੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਸ੍ਰੈਣੀ ਵਿਚੋਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਇਕ ਲਗਨ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਰ ਬਣਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ।  ਹਸਦੇ, ਖੇਡਦੇ, ਨਿੰਵਦੇ, ਆਕੜਦੇ, ਤਰੀਫਦੇ, ਨਿੰਦਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । &lt;/br&gt;
{{gap}} ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਕਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਕੋ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23vf1oe2hfzzy5ix1tsztdvca7k4cn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32971</id>
    <revision>
      <id>234427</id>
      <parentid>84515</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2428" sha1="73ymiedm5gn6jdihx4xmrcuucgyprrm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਉ ਪਿਆ ਹੈ । ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਉਰਦੂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪੜੋਸੀਪਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਚਿਆਈ, ਸੰਜੀਦਗੀ, ਸਧਾਰਕਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਲੈ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਛੀ ਗਲ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਏਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਅਜ ਦੇ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਜਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਇਹ ਹਕੀਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਿਆਂ ਮਿਜ਼ਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਫਕ ਹੈ ।&lt;/br&gt;
{{center|{{xx-larger|'''ਬੇਨਤੀ'''}}}}
{{gap}}ਮੇਰੀ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਅਗੇ ਹਾਰਦਿਕ ਬੇਨਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ‘ਸ਼ਰਫ਼’ ਜੀ ਜੇਹੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਬੇ ਲੇਸ਼ ਤੇ ਨਖਾਲਸ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਪੰਥ ਕਦਰ ਕਰੇ ਥੋੜੀ ਹੈ । ਆਪ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਏਸ ਗਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਦਬ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਚਲੀ ਨਹੀਂ ਗਈ । ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਹੈ । ਕਿਹਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਕਦੀ ‘ਸ਼ਰਫ਼’ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬੇਫਿਕਰੀ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਨਿਵਾਰਯ ਹੈ । ਹੁਣ ਭੀ ਜੇ ਕਦੀ ‘ਸ਼ਰਫ਼’ ਜੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬੇਫਿਕਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਾਮੇ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿੰਤ ਸਾਹਿੱਤ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲਾ ਸਕਣ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਹੋਰ ਕੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{dhr|1em}}
੨੪-੨-੩੪    {{overfloat right|ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ|depth=0em}}

{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73ymiedm5gn6jdihx4xmrcuucgyprrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234428</id>
      <parentid>234427</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="mggac26x0287oh0xqw4kg0h4qg8hlfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਉ ਪਿਆ ਹੈ । ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਉਰਦੂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪੜੋਸੀਪਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਚਿਆਈ, ਸੰਜੀਦਗੀ, ਸਧਾਰਕਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਲੈ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਛੀ ਗਲ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਏਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਅਜ ਦੇ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਜਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਇਹ ਹਕੀਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਿਆਂ ਮਿਜ਼ਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਫਕ ਹੈ ।&lt;/br&gt;
{{center|{{xx-larger|'''ਬੇਨਤੀ'''}}}}
{{gap}}ਮੇਰੀ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਅਗੇ ਹਾਰਦਿਕ ਬੇਨਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ‘ਸ਼ਰਫ਼’ ਜੀ ਜੇਹੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਬੇ ਲੇਸ਼ ਤੇ ਨਖਾਲਸ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਪੰਥ ਕਦਰ ਕਰੇ ਥੋੜੀ ਹੈ । ਆਪ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਏਸ ਗਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਦਬ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਚਲੀ ਨਹੀਂ ਗਈ । ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਹੈ । ਕਿਹਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਕਦੀ ‘ਸ਼ਰਫ਼’ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬੇਫਿਕਰੀ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅਨਿਵਾਰਯ ਹੈ । ਹੁਣ ਭੀ ਜੇ ਕਦੀ ‘ਸ਼ਰਫ਼’ ਜੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬੇਫਿਕਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਾਮੇ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿੰਤ ਸਾਹਿੱਤ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲਾ ਸਕਣ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਹੋਰ ਕੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{dhr|1em}}
੨੪-੨-੩੪    {{overfloat right|ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ|depth=0em}}

{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mggac26x0287oh0xqw4kg0h4qg8hlfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32972</id>
    <revision>
      <id>234520</id>
      <parentid>85488</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="n29f84wyslzta49ary2zbmn9wnjwf8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{xx-larger|ਪਹਿਲਾ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਨੂਰ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਚੰਦ ਪ੍ਯਾਰੇ ਦਿਲ ਬੰਦ ਵਾਲਾ,
ਜੇੜ੍ਹੇ ਵੇਲੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਰਚਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਫੁੱਟ ਪਏ ਫੁਹਾਰੇ ਵੇਖ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵਾਲੇ,
ਕੁਦਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਨੁਹਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੁਭ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਗੋਦੜੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ,
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ 'ਚ ਅਪੱਛਰਾਂ ਨੇ ਪਾਯਾ ਨੂਰ,
ਦਿੱਤੀ ਲੋਰੀ ਗੋਰੀਆਂ ਨੇ ਗਵੇਂ ਮੰਗਲ ਚਾ ਵਾਲੇ,
ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਸਾਰੀਆਂ ਖਿਡਾਯਾ ਪਰਚਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਫੁਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੱਸਣ ਦੀ ਜਾਚ ਆ ਗਈ,
ਚਾਉ ਤੇ ਮਲਾਰ ਵੇਖ ਜਦੋਂ ਮੁਸਕ੍ਰਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੇਵੀ ਤੇ ਦਿਓਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ,
'ਆਓ, ਓਦ੍ਹੀ ਦੀਦ ਕਰੋ, ਜੇੜ੍ਹਾ ਮੈਂ ਸਜਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਝਿਰਮਲਾਂਦੀ ਚਾਨਣੀ ਚਾ ਸੂਰਜ ਹੋਰਾਂ ਤਾਣ ਦਿੱਤੀ,
ਸੀਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੱਢ ਚੰਨ ਨੇ ਵਿਛਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਹੂਰਾਂ ਦੀ ਮਲੂਕਤਾ ਤੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤੀ ਨੇ,
ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੋਹਲਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਬਿਠਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਨੂਰ ਦੇ ਨਕਾਬ ਸਾਰੇ,
ਸੱਚ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਖਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਉੱਚਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਡਿੱਠਾ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ-ਬੰਸੀਏ ਦਾ,
ਦੀਵੇ ਵਾਂਙ ਦਿਓਤਿਆਂ ਦਾ ਵੇਖ ਸ਼ਰਮਾਯਾ ਨਰ ।
ਤਾਰੇ ਬਣ ਉਹ ਚਮਕਾਰੇ ਮਾਰੇ ਅੰਬਰਾਂ ਤੇ,
'ਓਸ-ਨੂਰ' ਉਤੋਂ ਜੇੜ੍ਹਾ ਓਦੋਂ ਸੀ ਲੁਟਾਯਾ ਨੂਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n29f84wyslzta49ary2zbmn9wnjwf8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32973</id>
    <revision>
      <id>234511</id>
      <parentid>85525</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="fsnkaogqtl3g4n3l3v5u8bfhzyzvssp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;'ਭਗਤੀ' ਤੇ 'ਤਪ' ਨੇ ਭੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਗ੍ਹਾਂ ਹੋਕੇ,
{{gap}}ਅੱਖਾਂ ਉਤੇ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਮੁੱਖ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਆਦਮੀ ਦੀ ਜੂਨ ਵੀ ਪਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੀ ਸੀ,
{{gap}}ਸ਼ਾਨਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਉਹ ਏਹਨੂੰ ਡਾਢਾ ਭਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੁਬਿਧਾ ਦੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਭੁੱਲੀ ਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਵੇਖ,
{{gap}}ਬੜੀ ਦੁਖਿਆਰੀ ਦੇਖ ਓਦ੍ਹੇ ਵਲੇ ਧਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੁਲਦੀ ਨੂੰ, ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੁਲਦੀ ਨੂੰ,
{{gap}}ਬਾਂਹ ਫੜ, ਉਤ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਨੀਝ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਭੇਤ ਗੁੱਝੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ,
{{gap}}ਉੱਲੀ ਖਾਧੀ 'ਮੱਤ' ਦਾ ਭੀ ਫੇਰ ਚਮਕਾਯਾ ਨੂਰ ।
{{gap}}'ਪੌਣ' ਸਾਰੀ ਕਢਕੇ ਤਕੱਬਰੀ ਦੀ ਬੁੱਤ ਵਿਚੋਂ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਫੇਰ 'ਅੱਗ' ਨੂੰ ਬਣਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਪਾਣੀ' ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਸਾਰਾ ਪੁਣ ਪੁਣ ਪਾਣੀ ਵਿਚ,
{{gap}}'ਮਿਟੀ' ਸੰਦੇ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਸਵਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਜੈ' ਓਧਰ ਬੋਲ ਦਿਤੀ ਦਿਓਤਿਆਂ ਨੇ,
{{gap}}ਜਦੋਂ ਚਹੁਆਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ 'ਪੰਜਵਾਂ' ਰਲਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਪਯਾਰੇ ਕਲਬੂਤ ਨੇ ਇਹ ਏਧਰੋਂ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ,
{{gap}}'ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ' ਬੋਲ ਗੱਜ ਕੇ ਖਿੰਡਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਉੱਤਮ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਖੇਡ ਵੇਖ ਜਾਣ ਲੀਤਾ,
{{gap}}ਓਸ ਉਪਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਆਪ ਹੈ ਉਪਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਅੱਗ ਅਗਯਾਨ ਵਾਲੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਬੁਝੌਣ ਲਈ,
{{gap}}ਸ਼ਾਨਤੀ ਦੇ ਝਰਨਿਆਂ 'ਚੋਂ ਗਿਆ ਹੈ ਵਸਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਭਾਗ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਙੂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਤੇ,
{{gap}}ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਜੱਗ ਉੱਤੇ ਦਿਓਤਿਆਂ ਪੁਚਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸ਼ਰਫ' ਰਾਹੇ ਪੌਣ ਲਈ,
{{gap}}ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਡੰਡੀ 'ਤਲਵੰਡੀ' ਓਹੋ ਆਯਾ ਨੂਰ ।&lt;/poem&gt;}}


੧੪.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsnkaogqtl3g4n3l3v5u8bfhzyzvssp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234519</id>
      <parentid>234511</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="r2vgi55jk52xcf5zzwv3wtft00gimzc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;'ਭਗਤੀ' ਤੇ 'ਤਪ' ਨੇ ਭੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਗ੍ਹਾਂ ਹੋਕੇ,
{{gap}}ਅੱਖਾਂ ਉਤੇ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਮੁੱਖ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਆਦਮੀ ਦੀ ਜੂਨ ਵੀ ਪਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੀ ਸੀ,
{{gap}}ਸ਼ਾਨਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਉਹ ਏਹਨੂੰ ਡਾਢਾ ਭਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੁਬਿਧਾ ਦੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਭੁੱਲੀ ਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਵੇਖ,
{{gap}}ਬੜੀ ਦੁਖਿਆਰੀ ਦੇਖ ਓਦ੍ਹੇ ਵਲੇ ਧਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੁਲਦੀ ਨੂੰ, ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੁਲਦੀ ਨੂੰ,
{{gap}}ਬਾਂਹ ਫੜ, ਉਤ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਨੀਝ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਭੇਤ ਗੁੱਝੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ,
{{gap}}ਉੱਲੀ ਖਾਧੀ 'ਮੱਤ' ਦਾ ਭੀ ਫੇਰ ਚਮਕਾਯਾ ਨੂਰ ।
{{gap}}'ਪੌਣ' ਸਾਰੀ ਕਢਕੇ ਤਕੱਬਰੀ ਦੀ ਬੁੱਤ ਵਿਚੋਂ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਫੇਰ 'ਅੱਗ' ਨੂੰ ਬਣਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਪਾਣੀ' ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਸਾਰਾ ਪੁਣ ਪੁਣ ਪਾਣੀ ਵਿਚ,
{{gap}}'ਮਿਟੀ' ਸੰਦੇ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਸਵਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਜੈ' ਓਧਰ ਬੋਲ ਦਿਤੀ ਦਿਓਤਿਆਂ ਨੇ,
{{gap}}ਜਦੋਂ ਚਹੁਆਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ 'ਪੰਜਵਾਂ' ਰਲਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਪਯਾਰੇ ਕਲਬੂਤ ਨੇ ਇਹ ਏਧਰੋਂ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ,
{{gap}}'ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ' ਬੋਲ ਗੱਜ ਕੇ ਖਿੰਡਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਉੱਤਮ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਖੇਡ ਵੇਖ ਜਾਣ ਲੀਤਾ,
{{gap}}ਓਸ ਉਪਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਆਪ ਹੈ ਉਪਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਅੱਗ ਅਗਯਾਨ ਵਾਲੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਬੁਝੌਣ ਲਈ,
{{gap}}ਸ਼ਾਨਤੀ ਦੇ ਝਰਨਿਆਂ 'ਚੋਂ ਗਿਆ ਹੈ ਵਸਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਭਾਗ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਙੂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਤੇ,
{{gap}}ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਜੱਗ ਉੱਤੇ ਦਿਓਤਿਆਂ ਪੁਚਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸ਼ਰਫ' ਰਾਹੇ ਪੌਣ ਲਈ,
{{gap}}ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਡੰਡੀ 'ਤਲਵੰਡੀ' ਓਹੋ ਆਯਾ ਨੂਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2vgi55jk52xcf5zzwv3wtft00gimzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234521</id>
      <parentid>234519</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="5ye3clpwfezhp3csadehyzcch7t4fn4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;'ਭਗਤੀ' ਤੇ 'ਤਪ' ਨੇ ਭੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਗ੍ਹਾਂ ਹੋਕੇ,
ਅੱਖਾਂ ਉਤੇ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਮੁੱਖ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਆਦਮੀ ਦੀ ਜੂਨ ਵੀ ਪਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦੀ ਸੀ,
ਸ਼ਾਨਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਉਹ ਏਹਨੂੰ ਡਾਢਾ ਭਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੁਬਿਧਾ ਦੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਭੁੱਲੀ ਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਵੇਖ,
ਬੜੀ ਦੁਖਿਆਰੀ ਦੇਖ ਓਦ੍ਹੇ ਵਲੇ ਧਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੁਲਦੀ ਨੂੰ, ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੁਲਦੀ ਨੂੰ,
ਬਾਂਹ ਫੜ, ਉਤ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਨੀਝ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਭੇਤ ਗੁੱਝੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ,
ਉੱਲੀ ਖਾਧੀ 'ਮੱਤ' ਦਾ ਭੀ ਫੇਰ ਚਮਕਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਪੌਣ' ਸਾਰੀ ਕਢਕੇ ਤਕੱਬਰੀ ਦੀ ਬੁੱਤ ਵਿਚੋਂ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਫੇਰ 'ਅੱਗ' ਨੂੰ ਬਣਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਪਾਣੀ' ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਸਾਰਾ ਪੁਣ ਪੁਣ ਪਾਣੀ ਵਿਚ,
'ਮਿਟੀ' ਸੰਦੇ ਪੁਤਲੇ ਨੂੰ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਸਵਾਯਾ ਨੂਰ ।
'ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਜੈ' ਓਧਰ ਬੋਲ ਦਿਤੀ ਦਿਓਤਿਆਂ ਨੇ,
ਜਦੋਂ ਚਹੁਆਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ 'ਪੰਜਵਾਂ' ਰਲਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਪਯਾਰੇ ਕਲਬੂਤ ਨੇ ਇਹ ਏਧਰੋਂ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ,
'ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ' ਬੋਲ ਗੱਜ ਕੇ ਖਿੰਡਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਉੱਤਮ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਖੇਡ ਵੇਖ ਜਾਣ ਲੀਤਾ,
ਓਸ ਉਪਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਆਪ ਹੈ ਉਪਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਅੱਗ ਅਗਯਾਨ ਵਾਲੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਬੁਝੌਣ ਲਈ,
ਸ਼ਾਨਤੀ ਦੇ ਝਰਨਿਆਂ 'ਚੋਂ ਗਿਆ ਹੈ ਵਸਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਭਾਗ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਙੂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਤੇ,
ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਜੱਗ ਉੱਤੇ ਦਿਓਤਿਆਂ ਪੁਚਾਯਾ ਨੂਰ ।
ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸ਼ਰਫ' ਰਾਹੇ ਪੌਣ ਲਈ,
ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਡੰਡੀ 'ਤਲਵੰਡੀ' ਓਹੋ ਆਯਾ ਨੂਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ye3clpwfezhp3csadehyzcch7t4fn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32974</id>
    <revision>
      <id>234512</id>
      <parentid>85526</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="ihcplnq3kuya1v76ubwbyq1kjc38gun" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਇਲਾਹੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੌਸਮ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆ ਗਿਆ ਜੱਗ ਅੰਦਰ,
ਸਣੇ ਪੱਤਰਾਂ ਰੁੱਖ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਜੀਭਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਫੁੱਲ ਪਏ ਸਹਿਕਦੇ ਸਨ,
ਭਰ ਭਰ ਝੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਲੋ ਮਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਕੁਤ-ਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਪੌਣ ਜਹੀਆਂ,
ਮੂੰਹ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਹਸ ਹਸ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਕੀਤੀ ਸੋਟ ਐਸੀ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ,
ਖਾਲੀ ਅੰਬਰਾਂ ਦੇ ਸੱਤੇ ਥਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਗਾਵਣ ਗੀਤ ਇਹ ਬਲਬੁਲਾਂ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ,
ਸੁਣ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਅਨੰਦ ਆਯਾ ।
ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਪੌਣ ਵਾਲਾ,
ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਅੱਜ ਚੰਦ ਆਯਾ ।
ਬੁੱਲੇ ਵਹਦਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿੰਦ ਅੰਦਰ,
ਬੱਦਲ ਸ਼ਿਰਕ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਜਲਵੇ 'ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ' ਦੇ ਦੱਸ ਕੇ ਤੇ,
ਸੀਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਜੇੜ੍ਹੇ ਨਾਮ ਵੱਲੋਂ ਹਿਰਦੇ ਸੱਖਣੇ ਸਨ,
ਹਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਐਸਾ ਕਰਨੀਆਂ ਦਾ ਚੰਦ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,
ਕੌਡੇ ਜਿਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਬਾਲੇ ਪਨ ਅੰਦਰ ਕੀਤੇ ਖਰੇ ਸੌਦੇ,
ਤਾਂਘ ਤੋੜ ਕੇ ਕੂੜੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਦੀ ।
ਫੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਾਲਜੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੇ,
ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਥੱਬੇ-ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ।&lt;/poem&gt;}}


੧੫.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihcplnq3kuya1v76ubwbyq1kjc38gun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234518</id>
      <parentid>234512</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="jjvquvsduytgb4kn97rb5lzavrovsd8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਇਲਾਹੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੌਸਮ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆ ਗਿਆ ਜੱਗ ਅੰਦਰ,
ਸਣੇ ਪੱਤਰਾਂ ਰੁੱਖ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਜੀਭਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਫੁੱਲ ਪਏ ਸਹਿਕਦੇ ਸਨ,
ਭਰ ਭਰ ਝੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਲੋ ਮਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਕੁਤ-ਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਪੌਣ ਜਹੀਆਂ,
ਮੂੰਹ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਹਸ ਹਸ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਕੀਤੀ ਸੋਟ ਐਸੀ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ,
ਖਾਲੀ ਅੰਬਰਾਂ ਦੇ ਸੱਤੇ ਥਾਲ ਹੋ ਗਏ ।
ਗਾਵਣ ਗੀਤ ਇਹ ਬਲਬੁਲਾਂ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ,
ਸੁਣ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਅਨੰਦ ਆਯਾ ।
ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਪੌਣ ਵਾਲਾ,
ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਅੱਜ ਚੰਦ ਆਯਾ ।
ਬੁੱਲੇ ਵਹਦਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿੰਦ ਅੰਦਰ,
ਬੱਦਲ ਸ਼ਿਰਕ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਜਲਵੇ 'ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ' ਦੇ ਦੱਸ ਕੇ ਤੇ,
ਸੀਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਜੇੜ੍ਹੇ ਨਾਮ ਵੱਲੋਂ ਹਿਰਦੇ ਸੱਖਣੇ ਸਨ,
ਹਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਐਸਾ ਕਰਨੀਆਂ ਦਾ ਚੰਦ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,
ਕੌਡੇ ਜਿਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤੇ ।
ਬਾਲੇ ਪਨ ਅੰਦਰ ਕੀਤੇ ਖਰੇ ਸੌਦੇ,
ਤਾਂਘ ਤੋੜ ਕੇ ਕੂੜੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ ਦੀ ।
ਫੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਾਲਜੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੇ,
ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਥੱਬੇ-ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjvquvsduytgb4kn97rb5lzavrovsd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/22</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32975</id>
    <revision>
      <id>234513</id>
      <parentid>85527</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="dx9rj6pj65dpbcx3xmgvh6iog1m6hqn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ,
ਹੈ ਏ ਤੋੜਨਾ ਅੰਬਰੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਸੱਤਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਦੇਣੀ,
ਬਬਰ ਜਹੇ ਨਸੀਬਾਂ ਦੇ ਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੜੇ ਬੋਲ ਪਰੇਮ ਵਾਲੇ,
ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਦੇਵਣ ਖੂਹਾਂ ਖਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਮੋਦੀਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਧੇ ਪਾ ਦੇਣੇ,
ਲੰਗਰ ਵੰਡ ਕੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ।
ਮੈਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂ ਨੈਣਾਂ ਰਸੀਲਿਆਂ ਤੋਂ,
ਐਸੀ ਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਭਰੇ ਹੋਏ ।
ਜਿੱਧਰ ਵੱਗ ਗਈ ਸੁੰਦਰ ਨਿਗਾਹ ਤੇਰੀ,
ਲੱਖਾਂ ਉੱਜੜੇ ਖੇਤ ਸਨ, ਹਰੇ ਹੋਏ ।
ਸੂਰਜ-ਬੰਸੀਏ ! ਜੱਗ ਤੇ ਹੋਈ ਜ਼ਾਹਰ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਾਸੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਕਿੱਸਾ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਦਾ ਯਾਦ ਆਵੇ,
ਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਪਰਬਤ-ਨੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਦੇ ਸਾਂਝਿਆ ਰਾਂਝਿਆ ਵੇ,
ਸੰਗਤ ਬਾਵਰੀ ਹੋਈ ਏ ਹੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਰੱਖੇ ਰੁਤਬਾ *'ਹੁਮਾ' ਦਾ ਛਾਂ ਓਹਦੀ,
ਜੇੜ੍ਹੀ ਕੰਧ ਤੇ ਹੋਵੇ ਤਸਵੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਦਰਜੇ 'ਦਾਰ' ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਪਾ ਲੀਤੇ,
ਤੇਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਅਦਨਾ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ।
ਪਰੀਆਂ ਮੋਰਛਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਆਕੇ,
ਤੇਰੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਫੇਰਦੇ, ਬਹੁਕਰਾਂ ਨੇ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}
*ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।


੧੬.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dx9rj6pj65dpbcx3xmgvh6iog1m6hqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234517</id>
      <parentid>234513</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="7xxqqmkpgdnwvnrbj8h6r3y60yfmpj6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ,
ਹੈ ਏ ਤੋੜਨਾ ਅੰਬਰੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਸੱਤਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਦੇਣੀ,
ਬਬਰ ਜਹੇ ਨਸੀਬਾਂ ਦੇ ਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੜੇ ਬੋਲ ਪਰੇਮ ਵਾਲੇ,
ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਦੇਵਣ ਖੂਹਾਂ ਖਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਮੋਦੀਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਧੇ ਪਾ ਦੇਣੇ,
ਲੰਗਰ ਵੰਡ ਕੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ।
ਮੈਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂ ਨੈਣਾਂ ਰਸੀਲਿਆਂ ਤੋਂ,
ਐਸੀ ਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਭਰੇ ਹੋਏ ।
ਜਿੱਧਰ ਵੱਗ ਗਈ ਸੁੰਦਰ ਨਿਗਾਹ ਤੇਰੀ,
ਲੱਖਾਂ ਉੱਜੜੇ ਖੇਤ ਸਨ, ਹਰੇ ਹੋਏ ।
ਸੂਰਜ-ਬੰਸੀਏ ! ਜੱਗ ਤੇ ਹੋਈ ਜ਼ਾਹਰ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਾਸੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਕਿੱਸਾ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਦਾ ਯਾਦ ਆਵੇ,
ਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਪਰਬਤ-ਨੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਦੇ ਸਾਂਝਿਆ ਰਾਂਝਿਆ ਵੇ,
ਸੰਗਤ ਬਾਵਰੀ ਹੋਈ ਏ ਹੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਰੱਖੇ ਰੁਤਬਾ &lt;ref&gt;ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।&lt;/ref&gt;'ਹੁਮਾ' ਦਾ ਛਾਂ ਓਹਦੀ,
ਜੇੜ੍ਹੀ ਕੰਧ ਤੇ ਹੋਵੇ ਤਸਵੀਰ ਤੇਰੀ ।
ਦਰਜੇ 'ਦਾਰ' ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਪਾ ਲੀਤੇ,
ਤੇਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਅਦਨਾ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ।
ਪਰੀਆਂ ਮੋਰਛਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਆਕੇ,
ਤੇਰੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਫੇਰਦੇ, ਬਹੁਕਰਾਂ ਨੇ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xxqqmkpgdnwvnrbj8h6r3y60yfmpj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32976</id>
    <revision>
      <id>234514</id>
      <parentid>85528</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="cib2hbq1b3jnhqn2aw5dvi3xi84hvan" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਰਕੇ ਮਾਨ ਜਮਸ਼ੈਦ ਨੇ &lt;ref&gt;ਜਮਸ਼ੇਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਿਆਲਾ।&lt;/ref&gt;'ਠੀਕਰੀ' ਦਾ,
ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬੇ-ਓਟੀਆਂ ਸਨ ।
ਅੰਤਰਯਾਮੀਆਂ ! ਤੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ-ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ,
ਕਾਰਾਂ ਵੇਖ ਲਈਆਂ ਖਰੀਆਂ ਖੋਟੀਆਂ ਸਨ ।
ਭਰੀ ਹੱਕ ਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਤੇਰੀ,
ਲਹੂ ਦੁੱਧ ਵਗੌਂਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਸਨ ।
ਪੰਜੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਡੱਕ ਲੈਣਾ,
ਇਹ ਗਲਾਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ ।
ਦੀਨਾਂ ਬੰਧੂ ਜੀ ਖ਼ਿਜਰ ਖ਼੍ਵਾਜ ਬਣ ਕੇ,
ਤੁਸੀਂ ਭੁਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹੇ ਪਾਉਣ ਆਏ ।
ਚੱਪੇ ਮਾਰਕੇ 'ਇੱਕ-ਓਂਕਾਰ' ਵਾਲੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲਾਉਣ ਆਏ ।
ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੂੰ,
ਬਾਂਕੀ ਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪੌਣ ਵਾਲੇ ।
ਦਾਣਾ ਤਿਲ ਦਾ ਸੰਗਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤੌਣ ਵਾਲੇ ।
ਬਰਛੇ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ੋਰ-ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ,
ਮਿੱਠੇ ਜਲਾਂ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵਗੌਣ ਵਾਲੇ ।
ਸੱਚ ਖੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆ ! ਸੱਚ ਆਖਾਂ ,
ਤੇਰੇ ਜੱਸ ਨਹੀਂ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਔਣ ਵਾਲੇ ।
ਪੈ ਗਏ ਡੱਬ ਸਿਆਹੀ ਦੇ ਮੁੱਖੜੇ ਤੇ,
ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਹੈ ਚੰਨ ਦਾ ਨੂਰ ਹੋਯਾ ।
ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾ ਮਿਲੀ ਏਨੂੰ,
ਫੋਲਾ ਅੱਖ ਦਾ ਤਦੇ ਨਾ ਦੂਰ ਹੋਯਾ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cib2hbq1b3jnhqn2aw5dvi3xi84hvan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32977</id>
    <revision>
      <id>234515</id>
      <parentid>85529</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1979" sha1="5665tbklzemo8qhbz3vgdr4vae3299b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਓਹ ਕੀ ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਭਲਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ,
ਸੱਚ-ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਤੱਕੀਆਂ ਸਨ ?
ਕੌੜੇ ਰੀਠਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਦੇਣਾ,
ਏਹ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸਨ ।
ਪੜਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਪਾ ਕੇ ਮੁੱਖੜੇ ਤੇ,
ਅੱਖਾਂ ਲੋਦੀ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਢੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਨੋਖੇ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸਦਕੇ,
ਫਿਰ ਫਿਰ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਚੱਕੀਆਂ ਸਨ ।
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਲਪੇਟ ਕੇ ਲਿਟਾਂ ਅੰਦਰ,
ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਨਾਗ ਦੀ ਥਾਂ ਕੀਤੀ ।
ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਆਈ ਜੇ ਧੁੱਪ ਕਿਧਰੇ,
ਸਿਰ ਤੇ ਆਣ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ।
ਤੇਰੇ ਜਨਮ-ਸੁਭਾਗੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ,
ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਕੁਲ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਨੂੰ ਲਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਅਪੱਛਰਾਂ ਮੌਜ ਅੰਦਰ,
ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਦੀਆ ਪਰਸੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਇੰਦ੍ਰ ਪੁਰੀ ਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤੇ,
ਸੱਚ-ਖੰਡ ਦੇ ਗੰਧ੍ਰਬਾਂ, ਮਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਏਸ ਜੱਗ ਤੇ ਭੀ ਤਿਰਿਆਂ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ,
ਘਰੋ ਘਰੀ ਦੀਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
&quot;ਸ਼ਰਫ&quot; ਤੋੜ ਕੇ ਫੁੱਲ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ,
ਸੇਹਰਾ ਮੇਹਨਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਯਾ ਮੈਂ ।
ਬਾਬਾ ! ਮੇਰੀ ਭੀ ਨਜ਼ਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨੀ,
ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਂ ਆਯਾ ਮੈਂ ।
--੦--&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5665tbklzemo8qhbz3vgdr4vae3299b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234530</id>
      <parentid>234515</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="0t97659z2n9frmtjmzro49jg80010qb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਓਹ ਕੀ ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਭਲਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ,
ਸੱਚ-ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਤੱਕੀਆਂ ਸਨ ?
ਕੌੜੇ ਰੀਠਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਦੇਣਾ,
ਏਹ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸਨ ।
ਪੜਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਪਾ ਕੇ ਮੁੱਖੜੇ ਤੇ,
ਅੱਖਾਂ ਲੋਦੀ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਢੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਨੋਖੇ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸਦਕੇ,
ਫਿਰ ਫਿਰ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਚੱਕੀਆਂ ਸਨ ।
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਲਪੇਟ ਕੇ ਲਿਟਾਂ ਅੰਦਰ,
ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਨਾਗ ਦੀ ਥਾਂ ਕੀਤੀ ।
ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਆਈ ਜੇ ਧੁੱਪ ਕਿਧਰੇ,
ਸਿਰ ਤੇ ਆਣ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ।
ਤੇਰੇ ਜਨਮ-ਸੁਭਾਗੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ,
ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਕੁਲ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਨੂੰ ਲਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਅਪੱਛਰਾਂ ਮੌਜ ਅੰਦਰ,
ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਦੀਆ ਪਰਸੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਇੰਦ੍ਰ ਪੁਰੀ ਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤੇ,
ਸੱਚ-ਖੰਡ ਦੇ ਗੰਧ੍ਰਬਾਂ, ਮਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਏਸ ਜੱਗ ਤੇ ਭੀ ਤਿਰਿਆਂ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ,
ਘਰੋ ਘਰੀ ਦੀਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਨੇ ।
&quot;ਸ਼ਰਫ&quot; ਤੋੜ ਕੇ ਫੁੱਲ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ,
ਸੇਹਰਾ ਮੇਹਨਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਯਾ ਮੈਂ ।
ਬਾਬਾ ! ਮੇਰੀ ਭੀ ਨਜ਼ਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨੀ,
ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਂ ਆਯਾ ਮੈਂ ।
{{center|--੦--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0t97659z2n9frmtjmzro49jg80010qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32978</id>
    <revision>
      <id>234516</id>
      <parentid>85530</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1986" sha1="7e6uv75wrfljsj1pdj6mgaxl7ebb64d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੇ ਇਕ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵੇ !
ਬਹੁੜੀਂ ਲੱਗੀ ਬੁਝਾ ਇਹ ਤੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਸੋਮੇ ਨੂਰ ਦੇ ਨੈਨ ਵਿਖਾਲ ਸੁੰਦਰ,
ਪੱਥਰ ਹਿਰਦਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਖੂੰਡੀ ਕੱਛ ਤੇ ਮੱਝੀਆਂ ਹੋਣ ਅੱਗੇ,
ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਖੇਤ ਨੇਕੀ ਦੇ ਔੜ ਉਜਾੜ ਸੁੱਟੇ,
ਬਣ ਕੇ ਮੀਂਹ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਵੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਪਿਆ ਪਾਸਕੂ ਧਰਮ ਦੀ ਤੱਕੜੀ ਨੂੰ,
ਲਾਵਾਂ ਏਦੀਆਂ ਫੇਰ ਹੁਣ ਕੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਕੇੜ੍ਹੀ ਹਟੀਓਂ ਮਿਲੇਗਾ ਖਰਾ ਸੌਦਾ ?
ਨਾਲੇ ਓਸ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਦੱਸਾਂ ਹਾਲ ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ?
ਏਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਾਨ ਸੜੀ ਹੋਈ ਏ ।
ਕਿਸੇ ਜੰਞੂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਗਲੇ ਪਾਯਾ,
ਕਿਸ ਤਸਬੀ ਤਅੱਸਬ ਦੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਏ ।
ਰਾਮ ਅੱਲਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਹੀ 'ਅਲਫ' ਉਤੋਂ,
ਡਾਂਗਾਂ ਸੋਟਿਆਂ ਦੀ ਲੱਗੀ ਝੜੀ ਹੋਈ ਏ ।
ਹੈਸੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਸੰਧੂਰ ਸੋਂਹਦਾ,
ਹੁਣ ਉਹ ਰੱਤ ਅੰਦਰ ਡੁੱਬੀ ਪੜੀ ਹੋਈ ਏ ।
ਨੂਰੀ-ਮੁੱਖੜੇ ਰੱਬੀ-ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ,
ਨਿੱਕੀ ਨਿੱਕੀ ਵਿਖਾ ਉਹ ਮੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਪੰਡਤ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟਾਉਨ ਬਦਲੇ,
ਇਹ &lt;ref&gt;ਅਰਥ ।&lt;/ref&gt;'ਤਫ਼ਸੀਰ' ਗਰੰਥ ਦੀ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7e6uv75wrfljsj1pdj6mgaxl7ebb64d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32979</id>
    <revision>
      <id>234522</id>
      <parentid>85531</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2151" sha1="7puuzsuv1cosguc4s8k1ci3tr9d6418" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;'ਆਦਰ, ਮਾਨ, ਗ੍ਯਾਨ ਪਰੇਮ, ਭਗਤੀ,
ਏਦਾਂ ਰੁਲੇ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਅੰਦਰ ।
ਜਿਵੇਂ ਚੰਬੇ ਚੰਬੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਫੜ ਕੇ,
ਰੋਲ ਸੁੱਟੀਏ ਫੱਕ ਤੇ ਤੋਹ ਅੰਦਰ ।
'ਦਇਆ' 'ਦਾਨ' 'ਨਿਆਂ' ਤੇ 'ਲਾਜ' 'ਸੇਵਾ',
ਏਦਾਂ ਡੁੱਬੇ ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਰੋਹ ਅੰਦਰ ।
ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਚੰਦ ਤਾਰੇ,
ਚੈਂਚਲਹਾਰੀ ਉਸ਼ੇਰ ਦੀ ਪੋਹ ਅੰਦਰ ।
ਸਤਿਨਾਮ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ,
ਨੂਰੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਪਾ ਇੱਕ ਲੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਔਝੜ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਨੀ,
ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਸੁਣਿਆ ਹੋਲਾਂ, ਖਜੂਰਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ,
ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿਰਤਪਾਲ ਹੋ ਕੇ ।
ਹੈ ਸ਼ਾਹ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਤੂੰਹੇਂ ਭੰਗ ਤੋਂ 'ਬਾਬਰ' ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ।
ਮੈਂ ਕੀ ਦਿਆਂ ਹੁਣ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਨਹੀਂ,
ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹਾਂ ਡਾਢੀ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਕੇ ।
ਏਹ ਲੈ ਪੈਂਤੀ ਕਰੋੜ ਹੈ 'ਆਹ !' ਮੇਰੀ,
ਕਰ ਲੈ ਅੱਜ ਮਨਜ਼ੂਰ ਦਿਆਲ ਹੋ ਕੇ ।
ਮੇਰੇ ਗੋਦੜੀ ਪੋਸ਼ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਾਹਾ,
ਸਿਰੋਂ ਨੰਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਾ ਹੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗਾ ਰਾਜ-ਸੁਹਾਗ ਮੇਰਾ ?
ਇਹ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਤੱਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਸੁਣਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਈ,
ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਅਕਸੀਰ ਚੁਮ ਚੁਮ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੨੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7puuzsuv1cosguc4s8k1ci3tr9d6418</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32980</id>
    <revision>
      <id>234523</id>
      <parentid>85532</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="ji60pp1ct4h18l7wf67q92h7kkhu4pi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਲਵੇ ਇਕ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਵੇਖਦੇ ਨੇ,
ਲੋਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਜ ਤਸਵੀਰ ਚੁਮ ਚੁਮ ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਈ,
ਤੇਰੀ ਗੋਦੜੀ ਦੀ ਪਾਟੀ ਲੀਰ ਚੁਮ ਚੁਮ ।
ਤਾਜ ਕਲਗੀਆਂ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ,
ਮੱਥੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਕਦੀਰ ਚੁਮ ਚੁਮ ।
ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਪਿਆਰੀ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾ,
ਕਰਾਂ ਬੇਨਤੀ, ਖੱਟ ਇਹ ਜੱਸ ਜਾਵੀਂ।
ਜਿਵੇਂ ਡੁੱਬੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆ ਸੀ,
ਤਿਵੇਂ ਹੁਣ ਭੀ ਤਾਰ ਕੇ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਜਿੱਤੀਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਫੇਰ ਬਾਜ਼ੀ,
ਰਾਜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਨਾਰਾਂ ਹਰਨੀਆਂ ਦੀ ।
ਮੰਤਰ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸ ਕੇ ਤੇ,
ਮੁਕਤੀ ਕਰੀਂ ਨਾਲੇ ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਦੀ ।
ਵੱਟੀ ਪਾਰਸ ਦੀ ਕੌਡੇ ਨੂੰ ਕਰੀਂ ਨਾਲੇ,
ਨਜ਼ਰ ਕੀਮੀਆ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕਰਨੀਆਂ ਦੀ ।
ਵੈਰੀ ਠੱਗ ਦਾ ਬਣੀਂ ਤੂੰ ਆਪ ਸੱਜਣ,
ਗੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨੀਆਂ ਭਰਨੀਆਂ ਦੀ ।
ਗੇੜੀਂ ਚੱਕੀਆਂ, ਰੀਠੇ ਭੀ ਕਰੀਂ ਮਿੱਠੇ,
ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਫੱਸ ਜਾਵੀਂ,
ਲਹੂ ਦੁੱਧ ਵਗਾ, ਪਰ ਰੋਟੀਆਂ 'ਚੋਂ,
ਖਾਣੀ ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਦੀ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਮਿਲਿਆ,
ਧੰਨ ਧੰਨ ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਤੇਰੀ ।
ਸੱਚ ਖੰਡ ਦਾ ਬਣੀ ਉਹ ਜਾ ਅੰਬਰ,
ਜੇੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਏ ਛਾਂ ਤੇਰੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ji60pp1ct4h18l7wf67q92h7kkhu4pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32981</id>
    <revision>
      <id>234524</id>
      <parentid>85533</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1634" sha1="rm35x2exami253oh1ykxu63cspfyqvd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੱਜ ਮੈਂ ਡਿੱਠੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਡੇ,
ਯਾਦ ਆਈ ਏ ਗੱਲ ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ।
ਜੁੱਤੀ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ,
ਉੱਡੀ 'ਸਿੱਧਾਂ' ਦੇ ਨਾਲ 'ਖੜਾਂ' ਤੇਰੀ ।
ਮੁੜ ਕੇ ਆਤਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਤੇ,
ਵਾਂਙ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਣ ਕੇ ਘੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਲੀਕ ਸਿੱਧੀ,
ਡੰਡੀ ਸ੍ਵਰਗ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਦਿਆ ਸੂਰਜ ਬੰਸੀਆ ਵੇ !
ਜੇੜ੍ਹੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਗਿਆ ਸੈਂ ਗੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਡਿਗ ਪਈ ਛਾਪ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਓਸ ਵਿਚੋਂ,
ਪਿਆ ਝੋਕਨਾ ਗੈਰਾਂ ਦਾ ਭੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਵੇਖ ਵੇਖ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਤੌਰ ਭੈੜੇ,
ਸੱਭ ਵਿੱਸਰੇ ਨੇ ਉੱਦਮ-ਹੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਦੇ ਕੇ ਦੀਦ ਹੁਣ ਤੱਤੀ ਨੂੰ ਤਾਰ ਛੇਤੀ,
ਤੇਰੀ ਡੋਬ ਰਹੀ ਏ ਢਿੱਲ ਮੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਚਾਦਰ ਹੱਥ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਮੋਮਨਾਂ ਦੇ,
ਭਾਵੇਂ ਫੇਰ ਤੂੰ ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਐਪਰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਾਰ ਪਰੇਮ-ਭਗਤੀ
&quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਜਿਹਾਂ ਨੂੰ ਆਣ ਕੇ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
--੦--&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rm35x2exami253oh1ykxu63cspfyqvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234529</id>
      <parentid>234524</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1645" sha1="jzji2l6g1tr8a78eh0el3vaxvyediz2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੱਜ ਮੈਂ ਡਿੱਠੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਡੇ,
ਯਾਦ ਆਈ ਏ ਗੱਲ ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ।
ਜੁੱਤੀ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ,
ਉੱਡੀ 'ਸਿੱਧਾਂ' ਦੇ ਨਾਲ 'ਖੜਾਂ' ਤੇਰੀ ।
ਮੁੜ ਕੇ ਆਤਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਤੇ,
ਵਾਂਙ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਣ ਕੇ ਘੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਲੀਕ ਸਿੱਧੀ,
ਡੰਡੀ ਸ੍ਵਰਗ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਦਿਆ ਸੂਰਜ ਬੰਸੀਆ ਵੇ !
ਜੇੜ੍ਹੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਗਿਆ ਸੈਂ ਗੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਡਿਗ ਪਈ ਛਾਪ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਓਸ ਵਿਚੋਂ,
ਪਿਆ ਝੋਕਨਾ ਗੈਰਾਂ ਦਾ ਭੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਵੇਖ ਵੇਖ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਤੌਰ ਭੈੜੇ,
ਸੱਭ ਵਿੱਸਰੇ ਨੇ ਉੱਦਮ-ਹੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਦੇ ਕੇ ਦੀਦ ਹੁਣ ਤੱਤੀ ਨੂੰ ਤਾਰ ਛੇਤੀ,
ਤੇਰੀ ਡੋਬ ਰਹੀ ਏ ਢਿੱਲ ਮੱਠ ਮੈਨੂੰ ।
ਚਾਦਰ ਹੱਥ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਮੋਮਨਾਂ ਦੇ,
ਭਾਵੇਂ ਫੇਰ ਤੂੰ ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
ਐਪਰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਾਰ ਪਰੇਮ-ਭਗਤੀ
&quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਜਿਹਾਂ ਨੂੰ ਆਣ ਕੇ ਦੱਸ ਜਾਵੀਂ ।
{{center|--੦--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੨੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzji2l6g1tr8a78eh0el3vaxvyediz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32982</id>
    <revision>
      <id>234525</id>
      <parentid>84526</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="crl8779z5k81mfa844hht33ofhvxfrx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{xx-larger|ਪੀਰ ਨਾਨਕ}}}}

{{Block center|&lt;poem&gt;
ਰੁਤਬੇ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਦੇ ਜੱਗ ਉੱਤੇ,
ਤੇਰੇ ਬੂਹੇ ਦੇ ਜੇੜ੍ਹੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨਾਨਕ !
ਪੱਕੀ ਸਨਦ ਹੈ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਹ,
ਤੇਰੀ ਗੋਦੜੀ ਦੀ ਪਾਟੀ ਲੀਰ ਨਾਨਕ !
ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਲੀ ਜਿਸ ਖ਼ਾਕ ਪਿੰਡੇ,
ਕੁੰਦਨ ਹੋ ਗਿਆ ਓਦ੍ਹਾ ਸਰੀਰ ਨਾਨਕ !
ਭਲਾ ਬੰਦੇ ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਰੱਖਦੇ ਨੇ,
ਕੱਢੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਰ ਨਾਨਕ !
ਹੋਏ ਓਸ ਥਾਂ ਠੀਕਰੇ ਠਾਕਰਾਂ ਦੇ,
ਗਏ ਘੱਤ ਕੇ ਜਿਧਰ ਵਹੀਰ ਨਾਨਕ !
ਪਾਇਆ ਇਕ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਸਿੱਧੇ,
ਪਾ ਕੇ 'ਇਕ' ਦੀ ਇਕ ਲਕੀਰ ਨਾਨਕ !
ਜੇੜ੍ਹੇ ਜੇੜ੍ਹੇ ਸਨ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਨ ਵਾਲੇ,
ਤੁਸਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੀਰ ਨਾਨਕ !
ਜਲਵੇ ਨੂਰ ਦੇ ਵੇਖਦਾ ਰਹਾਂ ਹਰਦਮ,
ਵੱਸੇ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਨਾਨਕ !
ਦੁਨੀਆਂ ਥੱਕ ਗਈ ਏ ਗਿਣ ਗਿਣ ਗੁਣ ਤੇਰੇ,
ਪਾਇਆ ਅੰਤ ਨਾ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰ ਨਾਨਕ !
ਕਰਾਂ ਦੱਸ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਬਿਆਨ ਤੇਰੀ ?
ਗੁਰੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਦੇ ਪੀਰ ਨਾਨਕ !
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>crl8779z5k81mfa844hht33ofhvxfrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/30</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32983</id>
    <revision>
      <id>234526</id>
      <parentid>85534</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="mydpuhq068sny1lb2r29v492py3d22j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਗਿਆਨ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਛਿੱਤਾ ਹੋ ਮਰਦਾਨਾ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ,
ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਪੰਧ ਅੰਦਰ:-
'ਅਸੀਂ ਗਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਾਂ,
ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਸਦੀ ਪਈ ਅਨੰਦ ਅੰਦਰ ।
ਚੂਰ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ ਪੈਂਡਿਆਂ ਨੇ,
ਪੀੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਬੰਦ ਬੰਦ ਅੰਦਰ ।
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਪਏ ਮੁਖ਼ਤ ਖ਼੍ਵਾਰ ਹੋਈਏ,
ਫਸੇ ਹੋਏ ਫ਼ਕੀਰੀ ਦੇ ਫੰਧ ਅੰਦਰ ।

ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਦੇ ਆਂਦਰਾਂ, ਲੂਸ ਗਈਆਂ,
ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਣੇ ਹਾਂ ਦਾਸ ਚੰਗੇ ।
ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਨੇ ਚੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇੜ੍ਹੇ,
ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਓਹ ਟੱਪਰੀ ਵਾਸ ਚੰਗੇ ।

ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ,
ਜੇਕਰ ਲੈ ਆਵੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰ ਪੈਸੇ ।
ਤਸੀ ਠੇਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰੇੜ੍ਹ ਦੇਂਦੇ,
ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਹੈਨ ਬੇ-ਕਾਰ ਪੈਸੇ ।
ਬੁਰਾ ਮੰਗੋ ਕਯੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਦਾ ?
ਜੇਕਰ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਕਾਰ ਪੈਸੇ ?
ਮੀਰਜਾਦੀ ਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ ਕੀ ਜਾ ਕੇ,
ਅੱਜ ਤੀਕ ਭੀ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ?

ਹੁੰਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਏਦਾਂ,
ਮੈਨੂੰ ਲੈਣ ਨਾ ਦੇਣੇ ਸਿਰਵਾਰਨੇ ਸਨ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੨੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mydpuhq068sny1lb2r29v492py3d22j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32984</id>
    <revision>
      <id>234527</id>
      <parentid>85535</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="klcwfp96zwm9xu73n2wdz5o10rnehaa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੇਂਦਾ ਤੋੜ ਤੰਬੂਰੇ ਨੂੰ ਘਰੇ ਈ ਮੈਂ,
ਕਾਹਨੂੰ ਪੰਧ ਪਰਦੇਸ ਦੇ ਮਾਰਨੇ ਸਨ ?'

ਬਾਬੇ ਆਖਿਆ ਹੱਸ ਕੇ &quot;ਭਲੇ ਲੋਕਾ !
ਪਿੰਡ ਕੱਢ ਲਈਂ ਸਾਰੇ ਅਰਮਾਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਭਾਵੇਂ ਕਰੀਂ ਸੁਦਾਗਰੀ ਬੁੱਤੀਆਂ ਦੀ,
ਚਾਹੇ ਪਾ ਬਹੀਂ ਕਿਤੇ ਦੁਕਾਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਮਾਇਆ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦੀ ਕਰੀਂ ਕੱਠੀ,
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਰੀਂ ਸਮਿਆਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਪਰ, ਲੈ ਸੂਈ ਅਮਾਨਤ ਇਹ ਰੱਖ ਸਾਡੀ,
ਤੈਥੋਂ ਲਵਾਂਗੇ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਚਲ ਕੇ ।&quot;

ਅੱਗੋਂ ਕਿਹਾ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ 'ਵਾਹ ਬਾਬਾ !
ਅੱਜ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਵਾਂ ਗਯਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ?
ਸੂਈ ਏਥੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਜਾਨ ਦੇਣੀ,
ਤੈਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ?'

ਬਾਬੇ ਆਖਿਆ 'ਦਸ , ਖਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾ !
ਜੋ ਤੂੰ ਸੂਈ ਨਹੀਂ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਢੇਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਕਾਸ ਨੂੰ ਕਰੇਂ ਕੱਠਾ,
ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪਛਤਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਸਭ ਕੁਝ ਰਹੇਗਾ ਭੋਲਿਆ ! ਪਿਆ ਏਥੇ,
ਤੂੰਹੇਂ ਜਾਇੰਗਾ ਅਗ੍ਹਾਂ ਕਮਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਜੇ ਤੂੰ ਜੋੜ ਭੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਕੀ,
ਛੱਡ ਜਾਇੰਗਾ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਣ ਜੋਗਾ ।

ਦੌਲਤ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰੀਂ ਕੱਠੀ,
ਜੇੜ੍ਹੀ ਅਗਾਂ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਆਵਨੀ ਏਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>klcwfp96zwm9xu73n2wdz5o10rnehaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234531</id>
      <parentid>234527</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="1tgxcak5n329q4ohtjebskwsxm6oykb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੇਂਦਾ ਤੋੜ ਤੰਬੂਰੇ ਨੂੰ ਘਰੇ ਈ ਮੈਂ,
ਕਾਹਨੂੰ ਪੰਧ ਪਰਦੇਸ ਦੇ ਮਾਰਨੇ ਸਨ ?'

ਬਾਬੇ ਆਖਿਆ ਹੱਸ ਕੇ &quot;ਭਲੇ ਲੋਕਾ !
ਪਿੰਡ ਕੱਢ ਲਈਂ ਸਾਰੇ ਅਰਮਾਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਭਾਵੇਂ ਕਰੀਂ ਸੁਦਾਗਰੀ ਬੁੱਤੀਆਂ ਦੀ,
ਚਾਹੇ ਪਾ ਬਹੀਂ ਕਿਤੇ ਦੁਕਾਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਮਾਇਆ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦੀ ਕਰੀਂ ਕੱਠੀ,
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਰੀਂ ਸਮਿਆਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਪਰ, ਲੈ ਸੂਈ ਅਮਾਨਤ ਇਹ ਰੱਖ ਸਾਡੀ,
ਤੈਥੋਂ ਲਵਾਂਗੇ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਚਲ ਕੇ ।&quot;

ਅੱਗੋਂ ਕਿਹਾ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ 'ਵਾਹ ਬਾਬਾ !
ਅੱਜ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਵਾਂ ਗਯਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ?
ਸੂਈ ਏਥੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਜਾਨ ਦੇਣੀ,
ਤੈਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ?'

ਬਾਬੇ ਆਖਿਆ 'ਦਸ , ਖਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾ !
ਜੋ ਤੂੰ ਸੂਈ ਨਹੀਂ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਢੇਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਕਾਸ ਨੂੰ ਕਰੇਂ ਕੱਠਾ,
ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪਛਤਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਸਭ ਕੁਝ ਰਹੇਗਾ ਭੋਲਿਆ ! ਪਿਆ ਏਥੇ,
ਤੂੰਹੇਂ ਜਾਇੰਗਾ ਅਗ੍ਹਾਂ ਕਮਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਜੇ ਤੂੰ ਜੋੜ ਭੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਕੀ,
ਛੱਡ ਜਾਇੰਗਾ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਣ ਜੋਗਾ ।

ਦੌਲਤ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰੀਂ ਕੱਠੀ,
ਜੇੜ੍ਹੀ ਅਗਾਂ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਆਵਨੀ ਏਂ ।
&quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਰਹਿਣਗੇ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰ ਏਥੇ,
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਈ ਨਾ ਜਾਵਨੀ ਏਂ ।*&lt;/poem&gt;}}

{{center|--੦--}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tgxcak5n329q4ohtjebskwsxm6oykb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234532</id>
      <parentid>234531</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="6dpiik9alm3j4nhd1sqwrtrkkorxu3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੇਂਦਾ ਤੋੜ ਤੰਬੂਰੇ ਨੂੰ ਘਰੇ ਈ ਮੈਂ,
ਕਾਹਨੂੰ ਪੰਧ ਪਰਦੇਸ ਦੇ ਮਾਰਨੇ ਸਨ ?'

ਬਾਬੇ ਆਖਿਆ ਹੱਸ ਕੇ &quot;ਭਲੇ ਲੋਕਾ !
ਪਿੰਡ ਕੱਢ ਲਈਂ ਸਾਰੇ ਅਰਮਾਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਭਾਵੇਂ ਕਰੀਂ ਸੁਦਾਗਰੀ ਬੁੱਤੀਆਂ ਦੀ,
ਚਾਹੇ ਪਾ ਬਹੀਂ ਕਿਤੇ ਦੁਕਾਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਮਾਇਆ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦੀ ਕਰੀਂ ਕੱਠੀ,
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਰੀਂ ਸਮਿਆਨ ਚਲ ਕੇ ।
ਪਰ, ਲੈ ਸੂਈ ਅਮਾਨਤ ਇਹ ਰੱਖ ਸਾਡੀ,
ਤੈਥੋਂ ਲਵਾਂਗੇ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਚਲ ਕੇ ।&quot;

ਅੱਗੋਂ ਕਿਹਾ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ 'ਵਾਹ ਬਾਬਾ !
ਅੱਜ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਵਾਂ ਗਯਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ?
ਸੂਈ ਏਥੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਜਾਨ ਦੇਣੀ,
ਤੈਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਕਿੱਥੋਂ ?'

ਬਾਬੇ ਆਖਿਆ 'ਦਸ , ਖਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾ !
ਜੋ ਤੂੰ ਸੂਈ ਨਹੀਂ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਢੇਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਕਾਸ ਨੂੰ ਕਰੇਂ ਕੱਠਾ,
ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪਛਤਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਸਭ ਕੁਝ ਰਹੇਗਾ ਭੋਲਿਆ ! ਪਿਆ ਏਥੇ,
ਤੂੰਹੇਂ ਜਾਇੰਗਾ ਅਗ੍ਹਾਂ ਕਮਾਣ ਜੋਗਾ ।
ਜੇ ਤੂੰ ਜੋੜ ਭੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਕੀ,
ਛੱਡ ਜਾਇੰਗਾ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਣ ਜੋਗਾ ।

ਦੌਲਤ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰੀਂ ਕੱਠੀ,
ਜੇੜ੍ਹੀ ਅਗਾਂ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਆਵਨੀ ਏਂ ।
&lt;/poem&gt;}}

{{center|--੦--}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6dpiik9alm3j4nhd1sqwrtrkkorxu3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/32</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32985</id>
    <revision>
      <id>234528</id>
      <parentid>85537</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="0mnoms6ihis8qwp084ps71d8qpsqq4f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;&quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਰਹਿਣਗੇ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰ ਏਥੇ,
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸੂਈ ਨਾ ਜਾਵਨੀ ਏਂ ।&lt;ref&gt;ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਲੱਗੇ-ਸੂਈ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਰੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ
ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਾਰੂੰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ
ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਹੈ, ਏਸ
ਲਈ ਸੂਈ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਰਦਾਨੇ ਨਾਲ ਢੁਕਾਕੇ ਗਯਾਨ ਤੇ ਉਪ੍ਰਾਮਤਾ
ਦਾ ਸਬਕ ਦਰਸਾਯਾ ਗਿਆ ਹੈ ।
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ-ਪੰਨਾ ੧੫ ਤੋਂ ੧੭ ਤੱਕ 'ਗਿਆਨ' ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ
ਵਿਚ ਸੂਈ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਰੂੰ ਜਾਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ,
ਸਗੋਂ ਇਕ ਮਹਾਜਨ ਖੱਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਹੋਯਾ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ।&lt;/ref&gt;*

{{center|--੦--}}


{{center|{{xx-larger|ਹਾਰੇ !}}}}
ਮੈਂ ਕੀ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਬਾਬਾ ਲਿਖਣ ਜੋਗਾ ?
ਅੱਗੇ ਕਈ ਲੱਖਾਂ ਲਿਖਣਹਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਚੋਂ,
ਨੁਕਤੇ ਲੱਭਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੇ ਸਿਮਰਨ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਤੇਜ ਅੱਗੇ,
ਚੰਨ ਚੌਦੇਂ ਦਾ ਸਣੇ ਪਰਵਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾ ਰਤੀ ਹਿੱਲੇ,
ਸੂਰਜ ਜਿਹਾਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਬਲਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
'ਜਿਹਾ ਸਿੱਟਾ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਕੱਢਦੈਂ ਤੂੰ,
ਪੈਲੀ ਪੁੰਗਰੇ ਤੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਹਾਰੇ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੨੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0mnoms6ihis8qwp084ps71d8qpsqq4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32986</id>
    <revision>
      <id>234533</id>
      <parentid>84531</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2075" sha1="r2anyejepo5qsa5dvmh14fnycb8gb1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;
ਦੱਸੇਂ ਹਰਫ਼ ਜਹੇ ਵੇਦ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚੋਂ,
ਪੰਡਤ ਮੌਲਵੀ ਛੱਡ ਤਕਰਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਰਹਿਣ ਅੰਤ ਵਾਧੇ,
ਕਰ ਕਰ ਕਈ ਲੇਖੇ ਅਲੋਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੇ ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ,
ਕੌਡੇ ਜਹੇ ਰਾਖਸ਼ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਰੇਖਾ,
ਹੋਣੀ ਜਹੀ ਅਟੱਲ ਸਰਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੀ ਚੱਕੀ ਦਾ ਚੱਲਣਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ,
ਬਾਬਰ ਜੇਹੇ ਅਮੋੜ ਕੱਹਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਦੌਲਤ ਨਾਮ ਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕੋਲ ਤੇਰੇ,
ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਜਹੇ ਚੋਰ ਚਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਕਿਤੇ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਜਹੇ ਸੰਗਦਿਲ ਦਾ,
ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀਓਂ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਗੱਲਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਬਾਲੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ,
ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਵਿਚਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਐਸੀ ਤਾਰ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,
ਨਾ ਉਹ ਹਾਰੇ ਨ ਓਹਦੀ ਸਤਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਗਰ ਏ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ,
ਲਾ ਲਾ ਟੁੱਬੀਆਂ ਕਈ ਇਲਮਦਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਮੁੱਕੇ ਤੇਰੇ ਭੰਡਾਰ ਅਗਿਣਤ ਦੇ ਨਾ,
ਪੌਂਦੇ ਲੁੱਟ ਲੱਖਾਂ ਔਗਣਹਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਖੇਡੀ ਖੇਡ ਤੂੰ ਬਾਬਾ ਜੋ ਅੰਤ ਵੇਲੇ,
ਓਹਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਵਤਾਰ ਹਾਰੇ ।
ਹਿੰਦੂ ਕਹਿਣ ਸਾਡਾ ਮੁਸਲਿਮ ਕਹਿਣ ਸਾਡਾ,
ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਕੋਈ ਪੰਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2anyejepo5qsa5dvmh14fnycb8gb1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32987</id>
    <revision>
      <id>234534</id>
      <parentid>84533</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="azecmawogb4p178at3ep2zu5tuotir1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
ਆਪ ਕੰਨੀ ਛੁਡਾਈ ਫੜਾਈ ਚਾਦਰ,
ਏਧਰ ਪੌਂਦੇ ਇਹ ਡੰਡ ਪੁਕਾਰ ਹਾਰੇ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਆਂਹਦਾ ਏ ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਗਿਓਂ,
ਲੜਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਹਾਰੇ ।&lt;/poem&gt;}}

{{center|{{xx-larger|ਢੋਆ}}}}

{{Block center|&lt;poem&gt;
ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰ ਕੇ ਖਿੜੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ।
ਵਾਙ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਲਟ ਲਟ ਬਲੀਆਂ ।
ਮਹਿਕ ਉਠੇ ਸਭ ਨੱਗਰ, ਗਲੀਆਂ ।
ਭਰ ਗਏ ਬੂਟੇ, ਟਿੰਗਾਂ, ਫਲੀਆਂ ।

ਪੱਤਰ ਪੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹਰਿਆ ।
ਅਜ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਭਾਗੀਂ ਭਰਿਆ ।

ਫੁੱਲ ਰੰਗੀਲੇ ਫੁਲ ਫੁਲ ਬਹਿੰਦੇ !
ਆਪੋ ਅੰਦਰ ਹਿਲ ਹਿਲ ਖਹਿੰਦੇ ।
ਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮੇਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ।
ਕਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਉਂ ਜਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ।

ਕਲੀਆਂ ਰਲ ਮਿਲ ਮੰਗਲ ਗਾਵਨ ।
ਖੜਕਨ ਪੱਤਰ ਗਿੱਧੇ ਪਾਵਨ ।

ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ ਪਾ ਪਾ ਚੋਲੇ ।
ਫੁੱਲਾਂ ਭੇਤ ਅਨੋਖੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ।
ਖੀਵੇ ਹੋ ਹੋ ਬੁਲਬੁਲ ਬੋਲੇ।
ਲਾਕੀ ਵਾਙਰ ਤੁਰਦੀ ਡੋਲੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੨੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azecmawogb4p178at3ep2zu5tuotir1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/35</title>
    <ns>250</ns>
    <id>32990</id>
    <revision>
      <id>234535</id>
      <parentid>85538</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="3bwgw8dq0ymw4met3krbf4uiiro435r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੀਤ ਨਵਾਂ ਹੁਣ ਗਾਉਂਦੀ ਫਿਰਦੀ ।
ਆਸ ਪੁੰਨੀ ਹੁਣ ਚੋਖੇ ਚਿਰ ਦੀ।

ਗੁਰੂ-ਪਰੀ ਦੀ ਅਰਸ਼ੀ ਡੰਡੀ ।
ਸੱਚੇ-ਸੌਦੇ ਵਾਲੀ ਮੰਡੀ ।
ਸ੍ਵਰਗੀ ਮੂਰਤ ਓਹ ਤਲਵੰਡੀ ।
ਹੂਰਾਂ ਵਾਙੂ ਜੀਦ੍ਹੀ ਜੰਡੀ ।

ਕਾਲੁ ਜੀ ਦਾ ਚਾਨਣ-ਤਾਰਾ ।
ਆਉਣਾ ਓਥੇ ਨਾਨਕ ਪ੍ਯਾਰਾ ।

ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਪੁਕਾਰਨ ਵਾਲਾ।
ਜੜ੍ਹ ਦੂਈ ਦੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ।
ਢੱਠੇ ਧਰਮ ਉਸਾਰਨ ਵਾਲਾ ।
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜੇ ਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ।

&lt;ref&gt;ਏਹ ਸਤਰਾਂ ਅਸਾਂ ਆਪ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ । ਸ਼ਰਫ਼ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਹੋਰ ਹਨ।   [ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ&lt;/ref&gt;{ਜੱਗ ਦਾ ਜਿਸ ਅੰਧੇਰ ਮਿਟਾਯਾ ।
ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੀਕਰ ਨੂਰ ਖਿੰਡਾਯਾ ।}

ਜੀਹਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਯਾਰੀ ।
ਸਾਵੀ ਕਰ ਦੇਇ ਪੈਲੀ ਸਾਰੀ ।
ਬੋਲ ਜਿਦ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਇਕ ਵਾਰੀ ।
ਪਾਣੀ ਭਰਦਾ ਵਲੀ-ਕੰਧਾਰੀ ।

ਜੀਹਦੀ ਚਰਨੀਂ ਰੁਲਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ।
ਓਹ ਕਮਲੀ ਦਾ ਅਰਸ਼ੀ-ਮਾਹੀ ।

ਨੀ ਓਹ ਜਿੰਨ੍ਹੇ ਨੂਰ ਖਿੰਡਾਯਾ ।
ਜੀਹਦਾ ਅੰਤ-ਹਿਸਾਬ ਨ ਆਯਾ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੨੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3bwgw8dq0ymw4met3krbf4uiiro435r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33111</id>
    <revision>
      <id>234536</id>
      <parentid>85539</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="pq5lmnidpeczn5qrhoq3r73vh6azdqr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੀ, ਉਹ ਜੀਹਨੇ ਬੋਲ ਸੁਣਾਯਾ।
ਮੋਇਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਫੇਰ ਜਿਵਾਯਾ ।

ਨੀ, ਜੀਹਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸ਼ਾਹਾਨਾ ।
ਨੀ, ਜੀਹਦਾ ਬਾਲਾ, ਮਰਦਾਨਾ ।

ਨੀ, ਥੁੜੀਆਂ ਦੇ ਭਰੇ ਭੰਡਾਰੇ ।
ਨੀ, ਥਿੜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰੇ ।
ਨੀ, ਜਿਸ ਸਿਦਕ ਸਿਖਾਏ ਭਾਰੇ ।
ਨੀ, ਜਿਸ ਸੱਜਨ ਵਰਗੇ ਤਾਰੇ ।

ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮ ਕੋਲ ਬਹਾਯਾ ।
ਨੀ, ਜਿਸ ਏਕਾ ਕਰਨ ਸਿਖਾਯਾ ।

ਨੀ, ਜਿਸ ਸੁੱਤੇ ਝੂਣ ਜਗਾਏ ।
ਨੀ, ਜਿਸ ਧਰਮ ਈਮਾਨ ਸਿਖਾਏ ।
ਨੀ, ਜਿਸ ਸੱਚੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਾਏ ।
ਝੂਠ ਬਖੀਲੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ ।

ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਿਮ ਦਾ ਉਹ ਸਾਂਝਾ ।
ਨੀ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਨੂਰੀ-ਰਾਂਝਾ ।

ਉਹ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਕ-ਨਜ਼ਾਰਾ ।
ਨੂਰੀ-ਪੁਤਲਾ ਨਾਨਕ ਪ੍ਯਾਰਾ ।
ਢੱਠੇ ਦਿਲ ਦੀ ਆਸ, ਸਹਾਰਾ ।
ਹੈ ਉਹ ਬੰਦਾ, ਪਰ ਹੈ ਨਿਆਰਾ।

ਸਬਕ ਦਇਆ ਦੇ ਦਸਣ ਵਾਲਾ ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ।

ਨੀ ਮੈਂ ਓਹਦੀ ਗੋੱਲੀ ਬਾਂਦੀ ।
ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦੀ ।
ਕਰਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਂ ਸ਼ਰਮਾਂਦੀ ।
ਬੂਹੇ ਓਹਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੩੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pq5lmnidpeczn5qrhoq3r73vh6azdqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33112</id>
    <revision>
      <id>234537</id>
      <parentid>85540</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1335" sha1="iv8ru9x0nqbv2ymm0vruu15bd72stzs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੀ, ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਵੰਡਾਵੋ ।
ਮੇਰਾ ਓਹਦੂੰ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵੋ ।

ਤਰਸ ਕਰੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ।
ਭਾਗ ਜਗਾ ਦੇ ਮੇਰੇ ਸੁੱਤੇ ।
ਜੋਗਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਚਿਰ ਦੇ ਜੁੱਤੇ,-
ਖੋਲ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਨੈਣ ਵਿਗੁੱਤੇ ।

ਹਰ ਦਮ ਓਹਦੇ ਸਗਨ ਮਨਾਵਾਂ ।
ਚੁਣ ਚੁਣ ਕਲੀਆਂ ਸੇਜ ਵਿਛਾਵਾਂ ।

ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਅਜ ਓਹਨੇ ਆਉਣਾ ।
ਸੱਕ ਜਗ ਦਾ ਬਾਘ ਖਿੜਾਉਣਾ।
ਸਖੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਮਾਨ ਵਧਾਉਣਾ ।
ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ ।

ਦਰ ਓਹਦੇ ਤੇ ਖੜੀਆਂ ਪਰੀਆਂ ।
ਐਪਰ ਮੈਂ ਹਾਂ ਚਿੱਕੜ ਭਰੀਆਂ ।

ਉਸ ਮਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਾਨ ਉਚੇਰੇ ।
ਕੀ ਢੋਵਾਂ ? ਕੁਝ ਕੋਲ ਨ ਮੇਰੇ ।
ਸਈਆਂ ਖੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਸੇਰ੍ਹੇ ।
ਮੈਂ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹੰਝ ਕੇਰੇ ।

ਧੰਨ ਭਾਗ ਉਹ ਨੂਰੀ-ਜੋਤੀ ।
&quot;ਸ਼ਰਫ&quot; ਕਬੂਲੇ ਜੇ ਇਹ ਮੋਤੀ ।
{{center|--੦--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੩੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iv8ru9x0nqbv2ymm0vruu15bd72stzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33113</id>
    <revision>
      <id>234538</id>
      <parentid>84795</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="eq5icm9xdhw9zh3emns1ul2awzcohrb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਬਾਲਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਿਲ ਦੀ ਕੁਫ਼ਰ ਸਿਆਹੀ ਮਿਟ ਗਈ,
ਕੀਤਾ ਨੂਰ ਉਜਾਲਾ ।
ਵੇਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੈਣ ਨਸ਼ੀਲੇ,
ਹੋ ਗਿਆ ਉਹ ਮਤਵਾਲਾ ।
ਹੇਰੇ ਫੇਰੇ, ਹਰਦਮ ਫੇਰੇ
ਮਨ ਮਣਕੇ ਦੀ ਮਾਲਾ,-
ਧੂੜ ਚਰਨ ਦੀ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਹੋਇਆ ਜਦ
ਜਗ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ &lt;ref&gt;ਉੱਚਾ। &lt;/ref&gt;ਬਾਲਾ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਮਰਦਾਨਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਗਦੀ ਜੋਤ ਡਿੱਠੀ ਜਦ ਨੂਰੀ,
ਉੱਡ ਆਯਾ ਪਰਵਾਨਾ ।
ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਪਯਾਰੇ &lt;ref&gt;ਪ੍ਰੀਤਮ।&lt;/ref&gt;ਪੀ &quot;ਪੀ&quot; ਦੀ,
ਮਦ ਪੀ ਹੁਯਾ ਦਿਵਾਨਾ ।
ਲੋਕੀਂ ਕਹਿਣ 'ਦੀਵਾਨਾ' ਉਸਨੂੰ,
ਉਹ &lt;ref&gt;ਸੱਚਾ ਮੋਤੀ ।&lt;/ref&gt;'ਦੁਰ-ਦਾਨਾ' ਦਾਨਾ,
'ਸ਼ਰਫ਼' ਪਿਆਰੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋਯਾ,
ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਮਰਦਾਨਾ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੩੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eq5icm9xdhw9zh3emns1ul2awzcohrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33114</id>
    <revision>
      <id>234539</id>
      <parentid>84796</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1509" sha1="d3zevhny528q8scn02g69qfrklxpz4a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਦੂਜਾ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਸਿਫ਼ਤਾਂ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਿਰਮੌਰ ਸਿਰਤਾਜ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ,
ਨਾਨਕ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦਿਓਤਿਆਂ ਦੀ,
ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਕਲਮ ਕਾਦਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਈ ਚੁੰਮੇ,
ਐਸੇ ਸੱਚ ਦੇ ਸੁਖ਼ਨ ਫ਼ਰਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਮਾਲੀ ਵਾਲੀ ਗੁਰ-ਟਹਿਲ ਦੇ 'ਜਹੇ ਪੂਰੇ,
ਸੇਵਾ-ਸਿਦਕ ਦਾ ਬੂਟੜਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਛਾਲ ਮਾਰ ਚੁਬੱਚਿਆਂ ਮੋਰੀਆਂ 'ਚ,
ਹੁਕਮ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਾਲ ਵਿਖਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਪਾ ਪਾ ਕੁਠਾਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ,
ਦੇਹੀ ਕੁੰਦਣ ਦੇ ਵਾਂਙ ਬਣਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਤੋੜ ਮਾਨ-ਗ਼ਰੂਰ ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ,
ਬਰਖਾ ਰਹਿਮਤੀ ਆਪ ਬਰਸਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਸੁੱਕੀ ਰੋਟੀ ਸਭਰਾਈ ਦੀ ਖਾ ਖਾ ਕੇ,
ਲੰਗਰ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਤਾਜ ਤਖ਼ਤ ਦਿਵਾ ਕੇ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ,
ਤੇ ਹਮਾਯੂੰ ਦੀ ਵੇਲ ਵਧਾਉਨ ਵਾਲੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੩੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3zevhny528q8scn02g69qfrklxpz4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33115</id>
    <revision>
      <id>234540</id>
      <parentid>84797</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="ponoovc23nt8m246571w4g9hzh1edk4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਮੋਮਨਾਂ ਨੂੰ,
ਖੰਡ ਖੀਰ ਦੇ ਵਾਂਙ ਰਲਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਅਰਥ ਇਕ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸ ਕੇ ਤੇ,
ਸਾਰੀ ਦੂਈ ਦ੍ਵੈਤ ਮਿਟਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਵੈਰ ਕੱਢ ਕੇ ਵੱਢ ਕੇ ਈਰਖਾ ਨੂੰ,
ਮੱਥੇ ਹਸਦੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਬੂਟਾ ਲਗਾ ਸੀ ਜੇੜ੍ਹਾ ਤਅੱਸਬਾਂ ਦਾ,
ਉੱਕਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਟ ਗਵਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਸੁਲ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਫੇਰ ਪੱਲੂ,
ਨਾਨਕ ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਚਮਕਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਹੁਕਮ ਗੁਰੂ ਦਾ ਮੰਨ ਕੇ ਖਾਣ ਮੁਰਦਾ,
ਜ਼ਿੰਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਰਤਾ ਪੈਰ ਨਾ ਥਿੜਕਿਆ ਸਿਦਕ ਵੱਲੋਂ,
ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਦਾਨੀ, ਗ੍ਯਾਨੀ, ਉਪਕਾਰੀ, ਭੰਡਾਰੀ ਸੱਚੇ,
ਹਾਤਮ ਜਿਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਬਰਕਤ ਪਾਇ ਕੇ ਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਦੀ,
ਥੇਹ ਉੱਜੜੇ ਹੋਏ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਭਾਸ਼ਾ ਵੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਗਲੋਂ ਨੰਗੀ,
ਜਾਮਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਾਲਾ ਪਹਿਨਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਗੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤਬ੍ਹਾ ਨਿੱਘੀ,
ਪੱਥਰ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋਮ ਬਣਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਰਹਿ ਕੇ ਨਿੰਮ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮਾਨ ਵਾਂਙੂ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੩੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ponoovc23nt8m246571w4g9hzh1edk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33116</id>
    <revision>
      <id>234541</id>
      <parentid>84798</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1415" sha1="h30ywuprrqx2lgkfvpstfotqkpxqvnx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਿਧੀ ਸਿਧੀ ਦੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਪਾਟੀ ਹੋਈ ਗੁਰਿਆ ਦੀ ਗੋਦੜੀ 'ਚੋਂ,
ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ ਕਰਵਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਪਾ ਕੇ ਕੁੰਡੀਆਂ ਪਰ ਉਪਕਾਰ ਦੀਆਂ,
ਖਿੱਚ ਖਿੱਚ ਕੇ ਜੱਗ ਨੂੰ ਲਿਆਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੇ ਭੇਤ ਓਹ ਖੋਲ੍ਹ ਗਏ ਨੇ,
ਪਰਲੋ ਤੀਕ ਨਹੀਂ ਜੇੜ੍ਹੇ ਭੁਲਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ,
ਖ਼ਾਕ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਉਠਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
ਰਾਹੋਂ ਭੁੱਲਿਆਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ,
ਝੂਣ ਝੂਣ ਕੇ ਸਿਰੋਂ ਜਗਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
&quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਅੰਗ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਸਜੇ ਸੱਜੇ,
&quot;ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ&quot; ਗੁਰੂ ਕਹਾਉਨ ਵਾਲੇ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}

{{center|{{xx-larger|ਪ੍ਰੇਮ-ਟੀਸੀ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਚੇ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਦ,
ਜਯੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਦਾਨੇ ਦਾਨੀ,
ਜਯੋਂ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੩੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h30ywuprrqx2lgkfvpstfotqkpxqvnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33117</id>
    <revision>
      <id>234542</id>
      <parentid>84799</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="332zcp6f5k0izeo4julw7nq21dx8phd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੀਵੇ ਵਾਙ ਬੁਝਾਈ ਦੇਵੀ,
ਜਗਦੀ ਜੋਤ ਪਛਾਣੀ,-
'ਸ਼ਰਫ਼' ਵਿਖਾਈ ਓਹੋ ਕਰਕੇ,
ਜੋ ਮਾਲਕ ਮਨ-ਭਾਣੀ ।
--o--
ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੋਖਾ,
ਲੂੰ ਲੂੰ ਵਿੱਚ ਰਚਾਇਆ,
ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਨਿਗ੍ਹਾ ਦੁੜਾਈ,
ਓਹੋ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ,
ਐਸੀ ਉੱਚੀ ਟੀਸੀ ਉੱਤੇ,
ਪਕੜ ਪਰੇਮ ਚੜ੍ਹਾਇਆ,-
'ਸ਼ਰਫ਼' ਪਯਾਰੇ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ,
ਰੁਤਬਾ ਅੰਗਦ ਪਾਇਆ ।

{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੩੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>332zcp6f5k0izeo4julw7nq21dx8phd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33118</id>
    <revision>
      <id>234543</id>
      <parentid>84807</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="ooncs523olrwzbynigip3v6tr2gbqlz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਤੀਸਰਾ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਨਿਥਾਵਿਆਂ ਦਾ ਥਾਂ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਦਰ ਚਾਦਰ ਸੇਵਾ ਬਾਣਾ,
ਤਾਣ ਜਗਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਿਤਾਣਾ ।
ਮਾਨ ਲੁਕਾਈ ਆਪ ਨਿਮਾਣਾ,
ਥਿੜਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਥਹੁ ਟਿਕਾਣਾ ।

ਗਾਗਰ ਮੋਢੇ ਚਾਵਣ ਵਾਲਾ,
ਗੁਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਵਣ ਵਾਲਾ ।
ਠੇਡੇ ਠੋਕਰ ਖਾਵਣ ਵਾਲਾ,
ਸੌ ਸੌ ਸ਼ੁਕਰ ਬਜਾਵਣ ਵਾਲਾ ।

ਦਾਸ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਮਰ ਇਲਾਹੀ,
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਾਹੀ ।
ਚੰਦ ਜ਼ਿਮੀਂ ਦਾ ਅਰਸ਼ੀ ਮਾਹੀ,
ਧੋਵਣ ਵਾਲਾ ਕੁਫ਼ਰ ਸਿਆਹੀ ।

ਗੁਰ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਨਿਆਰਾ,
ਆਦਰ ਦਾ ਓਹ ਪਾਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ।
ਬੇ-ਓਟਾਂ ਦੀ ਓਟ ਪਿਆਰਾ,
ਝਿਲਮਿਲ ਕਰਦਾ ਅਰਸ਼ੀ ਤਾਰਾ ।

ਪੱਥਰ ਚਿੱਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੇ,
ਮੂੰਹ ਦੇ ਗੋਰੇ ਮਨ ਦੇ ਕਾਲੇ ।
ਵਾਂਗ ਮੋਮ ਦੇ ਫੜ ਫੜ ਢਾਲੇ,
ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੁ ਅਣਿਆਲੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੩੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ooncs523olrwzbynigip3v6tr2gbqlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33119</id>
    <revision>
      <id>234544</id>
      <parentid>84809</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="2l6e730uiegk6n89c0tevz5uw07c2ur" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੂਰਜ ਵਾਂਙੂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਈਆਂ,
ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਨ ਮੇਖਾਂ ਲਾਈਆਂ ।
ਸੱਭੇ ਸਖੀਆਂ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ,
ਵੇਖ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇਣ ਦੁਹਾਈਆਂ ।

ਹੁਸਨ ਹਕੀਕੀ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ,
ਸਿਰ ਧੜ ਵਾਲੀ ਲੱਗੀ ਬਾਜ਼ੀ ।
ਤੋਬਾ ਕੂਕਣ ਪੰਡਤ ਕਾਜ਼ੀ,
ਪਰ ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਰਾਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ੀ ।

ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ,
ਬੇ ਅਦਬਾਂ ਨੂੰ ਅਦਬ ਸਿਖਾ ਕੇ ।
ਰਾਹ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੱਭ ਦਿਖਾ ਕੇ,
ਡੁੱਬੇ ਬੇੜੇ ਬੰਨੇ ਲਾ ਕੇ ।

ਸਿੱਖੀ ਪੰਥ ਚਲਾਵਣ ਆਇਆ,
ਨੂਰੀ ਬੂਟੇ ਲਾਵਣ ਆਇਆ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੩੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2l6e730uiegk6n89c0tevz5uw07c2ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33120</id>
    <revision>
      <id>234545</id>
      <parentid>84811</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2037" sha1="ol3zjpk0immgkl1quejkrotdm7n7nl6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਚੌਥਾ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਸੋਢੀ ਸੁਲਤਾਨ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੂਨੇ ਮੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰੋਂ ਪਰਗਟ ਹੋਯਾ ਤਾਰਾ ।
ਬਾਲੇਪਨ ਵਿਚ ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ ਆਣ ਪਿਆ ਚਮਕਾਰਾ ।

ਸ਼ਾਨ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਤਬ੍ਹਾ ਅਮੀਰੀ, ਗੱਲ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ।
ਵਲਾਂ ਛਲਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਨਣ ਦੋ ਜਗ ਸੰਦੇ ਵਾਲੀ ।

ਲੱਗੀ ਤਾਂਘ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਾਲੀ ਖਿੱਚ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਪਾਈ ।
ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾ ਨੂਰ ਹਕੀਕੀ ਅੱਖ ਜਿਦ੍ਹੀ ਤਿਰਹਾਈ ।

ਹੋ ਸਵਾਏ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਐਨੀ ਟਹਿਲ ਕਮਾਈ ।
ਗੁਰੂ ਪਯਾਰੇ ਕੰਨਿਆਂ ਪਯਾਰੀ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜ ਲਾਈ ।

ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਤੇ ਥੜੇ ਬਣਾਏ ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਫੜ ਢਾਏ ।
ਜਦ ਤੀਕਰ ਪਰਵਾਨ ਨ ਹੋਏ ਓਦੋਂ ਤੀਕ ਬਣਾਏ ।

ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਚੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਐਸਾ ਰਾਜ ਕਮਾਯਾ ।
ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਜੋ ਦਰ ਮੰਗਣ ਆਯਾ ।

ਚਹੁੰ ਕੁੰਟਾਂ ਤੋਂ ਹੁਮਹੁਮਾ ਕੇ ਖ਼ਲਕਤ ਚਰਨੀਂ ਢੁੱਕੀ ।
ਜਾਪ ਰਹੇ ਵਿਚ ਜੀਭ ਹਮੇਸ਼ਾਂ, ਆਖੀ ਗੱਲ ਨ ਉੱਕੀ ।

ਹਰ ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਡੇਰਾ ਲਾਯਾ, ਹਰ ਦੀ ਆਸ ਪੁਜਾਈ ।
ਪ੍ਰੀਤਮ-ਦਰਸ ਜੋ ਵੇਖਣ ਆਯਾ, ਉਸਦੀ ਤੇਹ ਬੁਝਾਈ ।

ਸਿਦਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਬੇੜੇ ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਫੜਕੇ ਬੰਨੇ ਲਾਏ ।
ਦੁਖ-ਭੰਜਨੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਅੰਦਰ ਕੋੜ੍ਹੀ ਤਾਰ ਵਿਖਾਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੩੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ol3zjpk0immgkl1quejkrotdm7n7nl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33121</id>
    <revision>
      <id>234546</id>
      <parentid>84813</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="r4f16j9fng71x33sa226rhyo8kyq8kx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਪਯਾਰੀ ਜੇਹੜੇ ਪਾਸੇ ਕੀਤੀ ।
ਸ਼ਾਂਤ ਨੂਰਾਨੀ ਰੋਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਕੱਢੀ ਕੁਫ਼ਰ-ਪਲੀਤੀ ।

ਦਾਨ, ਪਰੇਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਐਸਾ ਫੱਟਾ ਲਾਯਾ ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਸਦੀਵੀ ਖਿੜਵਾਯਾ ਮਹਕਾਯਾ ।

ਵੈਰ, ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਦੂਈ ਘਿਰਣਾ ਜਿੱਥੇ ਨਜ਼ਰੀ ਆਏ ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਛੱਟੇ ਲਾ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਬੁਝਾਏ ।

ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਖ ਜਗੀਰਾਂ ਆਈਆਂ ।
ਪਰ ਸਾਈਂ ਦੀਆਂ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀਆਂ ਚਰਨੀਂ ਮੂਲ ਨ ਲਾਈਆਂ ।

ਮੁਖ ਨੂਰਾਨੀ ਦਿਲ ਦੇ ਦਾਨੀ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮੋਤੀ ।
ਅਮ੍ਰਿਤ ਜਲ ਵਿਚ ਨੂਰੀ ਪੁਤਲੀ ਜਯੋਂ ਕਰ ਹੋਵੇ ਧੋਤੀ ।

ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪੋਂ ਵੇਲ-ਸਿਖੀ ਦੀ ਮਹਿਲ ਚੜ੍ਹਾਵਨ ਵਾਲੇ ।
ਇੱਕ ਓਂਕਾਰੀ ਸੁੰਦਰ ਝੰਡਾ ਜਗਤ ਝੁਲਾਵਨ ਵਾਲੇ ।

ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਪਯਾਰੇ ਚਹੁੰ ਕੁੰਟਾਂ ਦੇ ਵਾਲੀ ।
&quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਥੀ ਮੰਜ਼ਲ ਰੱਖੀ ਸਿੱਖੀ ਵਾਲੀ ।

{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੪੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r4f16j9fng71x33sa226rhyo8kyq8kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33122</id>
    <revision>
      <id>234547</id>
      <parentid>84815</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="60umhi46e8sxpw7547tsfdipbgzzbkv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਪੰਜਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਗੁੱਝੀ ਰਮਜ਼}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਦਿਨ ਮੂੰਹ ਹਨੇਰੇ ਸਾਂ ਉੱਠ ਤੁਰਿਆ,
ਘਰੋਂ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਖ਼ੁਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਡੱਕੋ ਡੋਲਿਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਬਹਿਰ ਅੰਦਰ,
ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਕਦੀ ਟੁੱਭੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਸੋਚ ਅੰਦਰ,
ਕਦੀ ਉੱਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹਵਾ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਖਿੰਡੇ ਪੁੰਡੇ ਖ਼੍ਯਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਕੱਠਾ,
ਤੁਰ ਫਿਰ ਜਾ ਬੈਠਾ ਇਕ ਜਾ ਤੇ ਮੈਂ ।

ਤਦ ਇਹ ਫੁਰੀ ਵਿਚਾਰ, ਉਤਾਰ ਸਾਰੇ,
ਹੁੰਦੇ ਬੜੇ ਮਹਬੂਬ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਨੇ ।
ਸ਼ਕਤੀ ਆਤਮਾ ਦੇਵੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ,
ਫ਼ਿਰ ਕਯੋਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਾਰਦੇ ਨੇ ?

ਏਨੇ ਵਿਚ ਇੱਕ 'ਰੇਤ' ਦੀ ਉੱਡ ਢੇਰੀ,
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਬੈਠੀ ।
ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਿਆ ਉੱਤਰੀ 'ਕਿਰਨ' ਪਹਿਲੀ,
ਓਧਰ ਰੇਤ ਦੇ ਜ਼ੱਰੇ ਤੇ ਆ ਬੈਠੀ ।
ਰਿਸ਼ਮ 'ਪਾਣੀ' ਦੀ ਭੁੜਕ ਕੇ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ,
ਓਧਰ ਕਿਰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਬੈਠੀ ।
ਓਧਰ 'ਵਾ' ਰਾਣੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਬਦਲੇ,
ਬੁਰਕਾ ਬੁਲਬੁਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਾ ਬੈਠੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੪੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60umhi46e8sxpw7547tsfdipbgzzbkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33123</id>
    <revision>
      <id>234548</id>
      <parentid>84818</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2116" sha1="6h1nhv5jyafhubcamu0tstki0szu1fj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ,
ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਸਵੀਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ,
ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਣ ਕੇ ਤੱਤ ਚਾਰੇ,
ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ ।

ਬੋਲੀ 'ਰੇਤ' ਕਿ :-&quot;ਮੈਂ ਹਾਂ ਉਹ ਮਿੱਟੀ,
ਅਰਜਨ ਜੀਉ ਦੀ ਟਹਿਲ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ।
ਦੱਬੇ ਕੱਢ ਕੇ ਤਪੀ ਸੰਤੋਖ ਸਰ 'ਚੋਂ,
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ।
ਬਾਬੇ ਬੁਢੇ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ,
ਖ਼ਾਨ ਜਿਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ ਗਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ।
ਆਖਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਭ ਨਾ ਆਖ ਸੱਕੇ,
ਮੈਂ ਉਹ ਦੇਗ਼ ਤੇ ਲੋਹ ਨੂੰ ਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ।

ਪਰ ਜੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਬੱਧੀ ਮੈਂ ਨਾ ਹੁੰਦੀ,
ਤਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ।
ਖੱਡਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਉੱਚੇ,
ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਥੇਹ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ।&quot;

ਸੁਣਕੇ 'ਤੁਬਕੇ' ਦੇ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉੱਠੀ,
ਕੰਬ ਕੰਬ ਕੇ ਹੂੰਝ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ ।
ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਜਹੇ ਸੋਮੇ,
ਬਰਕਤ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਦਿੱਤੇ ।
ਦੁੱਖ-ਭੰਜਨੀ ਅਜੇ ਗਵਾਹ ਮੇਰੀ,
ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਗਲੇ ਸੁਖੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ।
ਕਦੀ ਕੋੜ੍ਹਿਆਂ ਰੁੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ,
ਤਰਨ, ਤਾਰਨ ਦੇ ਵੱਲ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ।

ਕਰਦਾ ਕੀ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ,
ਸ਼ਾਂਤ-ਪੁੰਜ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ।'&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੪੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6h1nhv5jyafhubcamu0tstki0szu1fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33124</id>
    <revision>
      <id>234549</id>
      <parentid>84820</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2115" sha1="t8nxq3tqrbr9td6qr15i6tdhrazsy9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੇ ਇਕ ਇਕ ਤੁਬਕਿਓਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਂਹਦੇ,
ਜਾਰੀ ਨੂਹ ਦਾ ਫੇਰ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ।'

ਬੋਲੀ ਵਾ, &quot;ਮੈਂ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਟਹਿਲ ਅੰਦਰ,
ਬੜੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਸਾਸ ਲੰਘਾਂਵਦੀ ਸਾਂ ।
ਕਦੀ ਪੱਖਾ ਸਰ੍ਹਾਣੇ ਤੇ ਝੱਲਦੀ ਸਾਂ,
ਪੈਰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਕਦੀ ਜਗਾਂਵਦੀ ਸਾਂ ।
ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਦੀ ਹੋਈ ਹੋਈ ਅੱਖ ਕੈਰੀ,
ਸੁਲਹੀ ਖ਼ਾਨ ਵਾਂਗਰ ਜੇਕਰ ਪਾਂਵਦੀ ਸਾਂ ।
ਸਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਓਹੋ ਜਹੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ,
ਸੁੱਟ ਆਵੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਲਾਂਵਦੀ ਸਾਂ ।

ਮਿਲਦੀ ਆਗਯਾ ਕਦੇ ਜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ,
ਜ਼ੁਲਮੀ ਮਾਰ ਦੇਂਦੀ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮੈਂ ।
ਫੜ ਕੇ ਪਾਰ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦੀ,
ਰੁੱਖ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਮੈਂ ।

ਬੋਲੀ 'ਕਿਰਨ' ਪੜਗੋਲੜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ,-
'ਹਾਂ ਉਹ ਨਾੜ ਜਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮੈਂ ।
ਹੈ ਸਾਂ ਜਾਲਦੀ ਤਾਲ ਮੈਂ ਈਰਖੀ ਦਾ,
ਆਵੇ ਵਿਚ ਸਾਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਮੈਂ ।
ਸ਼ਾਂਤਮਈ 'ਉਤਾਰ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਜੇਕਰ,
ਭਿੱਜੀ ਅੱਖ ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਤਾੜਦੀ ਮੈਂ ।
&lt;ref&gt;ਨਮਰੂਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਚਿਖ਼ਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਯਾ,
ਤਾਂ ਉਹ ਚਿਖ਼ਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕ ਨਿਰਾਲੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ।&lt;/ref&gt;ਓਥੇ ਚਿਖ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਬਣਾਈ ਹੈਸੀ,
ਏਥੇ ਸ੍ਵਰਗ ਹਰ ਕੋਲੇ 'ਚ ਵਾੜਦੀ ਮੈਂ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੪੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8nxq3tqrbr9td6qr15i6tdhrazsy9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33125</id>
    <revision>
      <id>234550</id>
      <parentid>84822</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="f52bakfjo0pv71ndynwc2jih2gkt15n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਐਪਰ ਏਸ ਥਾਂ ਰਮਜ਼ ਇਹ ਨਿਆਰੜੀ ਸੀ,
ਜਿਹਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੱਸਣਾ ਸੀ :-
'ਸ਼ਰਫ਼' ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਆਂਚ ਹੁੰਦੀ,
ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲੋਹ ਉੱਤੇ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸਣਾ ਸੀ ।
--o--&lt;/poem&gt;}}

{{center|{{xx-larger|ਸ਼ਾਂਤਮਈ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘੋੜਾ ਅਕਲ ਦਾ ਬੀੜ ਦਿਮਾਗ਼ ਮੇਰਾ,
ਤੁਰਿਆ ਜਦੋਂ ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੀ ਭਾਲ ਅੰਦਰ ।
ਡਿੱਠੇ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਭੱਠ ਲੌਂਦੇ,
ਝਾਕੀ ਥਲਾਂ ਦੀ ਫਿਰੀ ਖ਼ਿਆਲ ਅੰਦਰ ।
ਬਾਹਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਰ ਕਰ ਵੈਣ ਪੌਂਦੀ,
ਡਿਠੀ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਇਸ ਹਾਲ ਅੰਦਰ :-
ਮੱਛੀ ਵਾਙ ਬਰੇਤੇ ਤੇ ਪਈ ਤੜਫੇ,
ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਅੰਦਰ ।

ਹੈ ਇਹ ਸੱਜਰੀ ਸੱਜਰੀ ਕੋਈ ਲਾੜੀ,
ਗਾਨਾ, ਮਹਿੰਦੀ ਪਏ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਦੱਸਦੇ ਸਨ ।
ਜਯੋਂ ਜਯੋਂ ਹਾੜੇ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘੱਤਦੀ ਸੀ,
ਤਯੋਂ ਤਯੋਂ ਜ਼ੱਰੇ ਪਏ ਰੇਤ ਦੇ ਹੱਸਦੇ ਸਨ ।

ਬੁੱਲਾ ਲੋਅ ਦਾ ਚੱਲਿਆ ਇੱਕ ਐਸਾ,
ਕਿਣਕੇ ਰੇਤ ਦੇ ਉਡ ਉਡ ਔਣ ਲੱਗੇ ।
ਸੁਰਮੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ,
ਓਹਦੇ ਭਾ ਹਨੇਰ ਕੁਝ ਪੌਣ ਲੱਗੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੪੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f52bakfjo0pv71ndynwc2jih2gkt15n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33126</id>
    <revision>
      <id>234551</id>
      <parentid>84824</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="2a6xdnoweo5293soufs6fv8bvfmgx0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੜੀ ਬਾਲੜੀ ਬੋਲੀ ਉਹ ਦਝਨ ਹੋ ਕੇ-
ਕਾਹਨੂੰ ਤੱਤੀ ਨੂੰ ਤੱਤਿਓ ! ਤੌਣ ਲੱਗੇ ?
ਦੱਸਨ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ ਪੁੰਨੂੰ ਦਾ ਰਾਹ ਜੇਕਰ,
ਮੈਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੀ ਭੀ ਕਿਉਂ ਹੋ ਬਨੌਣ ਲੱਗੇ ?
ਜ਼ੱਰ੍ਰੇ ਕਮਕ ਕੇ ਰੋਹ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲੇ :-
&quot;ਵਿਰਲੇ ਲੱਭਦੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਿਭੌਣ ਵਾਲੇ ।
ਆ ਨੀ ਸੱਸੀਏ ! ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਲ ਦੇਈਏ,
ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਕਮੌਣ ਵਾਲੇ ।

ਔਹ ਵੇਖ ਨੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ,
ਲਛਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਏਹ ਤਾਸੀਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਅੰਦਰ,
ਚਿੜ੍ਹਾਂ ਵਾਹਣ ਭੀ ਸੋਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਪਾ ਕੇ ਬੇੜੀਆਂ ਪਰ ਉਪਕਾਰ ਦੀਆਂ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਆਂਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਸਦਾ ਵਰਤ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ,
ਭੁੱਖੇ ਆਪ ਤੇ ਖ਼ਲਕਤਾਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ।

ਰਤਾ ਵੇਖ ਖਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੱਲਦੇ ਨੇ,
ਪਏ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸੁਖਮਨੀ ਵਾਲੇ ।
ਵਾਙ ਫੁੱਲਿਆਂ ਦੇ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸਦੇ ਨੇ,
ਤਤੀ ਰੇਤ ਦੇ ਵਿਚ ਭੀ ਕਣੀ ਵਾਲੇ ।

ਰਾਮਦਾਸ ਗੁਰ ਪ੍ਯਾਰੇ ਦੇ ਚੰਨ ਉਤੇ,
ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਪਏ ਕੇਡੇ ਹਨੇਰ ਦੇ ਨੇ ।
ਲੋਹੇ ਲਾਖੜੀ ਤਪੀ ਹੈ ਲੋਹ ਹੇਠਾਂ,
ਉਤੋਂ ਰੇਤ ਤੱਤੀ ਪਾਪੀ ਕੇਰਦੇ ਨੇ ।
ਓਧਰ ਜ਼ੁਲਮ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੇ,
ਏਧਰ ਸਿਦਕ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਨੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੪੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2a6xdnoweo5293soufs6fv8bvfmgx0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33127</id>
    <revision>
      <id>234552</id>
      <parentid>84826</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="57wujv4a2yqz4v7uql1l1yig5k6wpdx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੱਤੀ ਲੋਹ ਨੂੰ ਸਮਝਕੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਾਲਾ,
ਮਾਲਾ ਪ੍ਯਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫੇਰਦੇ ਨੇ ।

ਇਹ ਓਹ ਵਲੀ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੀਦ ਕਾਰਨ,
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜਹੇ ਪੀਰ ਭੀ ਆਂਵਦੇ ਸਨ ।
ਇਹ ਓਹ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਅੰਦਰ,
ਅਕਬਰ ਜਹੇ ਆ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਵਦੇ ਸਨ ।

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਨਮਰੂਦ ਦੀ ਚਿਖ਼ਾ ਵਾਙੂੰ,
ਭਾਂਬੜ ਲੋਹ ਹੇਠਾਂ ਬਲਦਾ ਅੱਗ ਦਾ ਏ ।
ਕੜ੍ਹ ਕੇ ਪੱਤ ਵਾਙੂ ਤਯੋਂ ਤਯੋਂ ਆਖਦੇ ਨੇ :-
ਮਿੱਠਾ ਭਾਣਾ ਪ੍ਯਾਰੇ ਦਾ ਲੱਗਦਾ ਏ ।
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਦੇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾ ਲਹੂ ਸੜਦਾ,
ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜੱਗਦਾ ਏ ।
ਲੱਖਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਏ ਹੋਵਨ,
ਹੰਝੂ ਇੱਕ ਨਾ ਅੱਖੀਓਂ ਵੱਗਦਾ ਏ ।

ਪਰਲੋ ਤੀਕ ਹੈ ਪੰਥ ਅਧੀਨ ਸਾਰਾ,
ਪੰਚਮ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਮੇਹਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ।
ਦੁੱਖ ਝੱਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਉੱਤੇ,
ਰਾਹ ਦੱਸ ਗਏ ਜੇਹੜੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ।

ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ,
ਵੇਖ ਸਕਾਂ ਨਾ ਅੱਤ੍ਯਾਚਾਰ ਅੰਦਰ ।
ਹੋਵੇ ਹੁਕਮ ਤਾਂ ਹੋਣ ਬਰਬਾਦ ਜ਼ਾਲਮ,
ਲੱਗੇ ਅੱਗ ਦਰਬਾਰ ਸਰਕਾਰ ਅੰਦਰ ।
ਆਸ਼ਕ ਸਾਦਕ ਇਹ ਆਖਦੇ ਪੀਰ ਪਿਆਰੇ,
ਸਦਾ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਏਸ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ।
ਲੈਕੇ ਸੀਸ ਭੀ ਹੋਵੇ ਜੇ ਯਾਰ ਰਾਜ਼ੀ,
ਤਾਂ ਭੀ ਖੱਟੀਏ ਏਸ ਵਿਹਾਰ ਅੰਦਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੪੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57wujv4a2yqz4v7uql1l1yig5k6wpdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33167</id>
    <revision>
      <id>234553</id>
      <parentid>84915</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="alnxmhw8ansczf0lbmif6qbuva1xjph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਸ਼ਕ ਆਹ ਭੀ ਮੂੰਹੋਂ ਉਭਾਸਰੇ ਨਾ,
ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਰਜ਼ਾ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਵੇ ।
ਮੰਜ਼ਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਕਠਨ ਡਾਢੀ,
ਕਰਕੇ &quot;ਸੀ&quot; ਅਧਵਾਟੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ।

ਸੱਸੀ ਪੁੱਛਿਆ ਰੇਤ ਦੇ ਜ਼ੱਰ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ :-
'ਦੱਸੋ ਫੁੱਲ ਏਹ ਕੇਹੜੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਏ ?
ਇਬਰਾਹੀਮ ਵਾਂਙੂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਿਖ਼ਾ ਉੱਤੇ,
ਮਜ਼ਾ ਲੁਟਦਾ ਪਿਆ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਏ ?
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਬਲ ਹੁੰਦੇ,
ਪਿਆ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਦਾ ਏ ?
ਲੱਖਾਂ ਪੁੰਨੂੰ ਜੇ ਏਸ ਤੋਂ ਕਰਾਂ ਸਦਕੇ,
ਤਾਂ ਵੀ ਮੁੱਲ ਨਾ ਏਹਦੇ ਦੀਦਾਰ ਦਾ ਏ ?'

ਜ਼ੱਰੇ ਨਿਕਲਕੇ ਅੱਖੀਓਂ, ਹਾਲ ਸਾਰਾ,
ਸ਼ਾਂਤਮਈ 'ਉਤਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ।
ਏਧਰ ਸੱਸੀ ਵਿਚਾਰੀ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ 'ਚੋਂ,
ਵਾਂਗ ਰਾਵੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ ।

&quot;ਸੇਵਾਦਾਰ ਭੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਗ ਅੰਦਰ,
ਰੁਤਬੇ ਖ਼ਾਸ ਲੁਕਮਾਨ ਦੇ ਪਾਂਵਦੇ ਨੇ ।
ਮਾਰ ਟੋਕਰੀ ਗਾਰ ਦੀ ਰੋਗੀਆਂ ਤੇ,
ਕੁੰਦਨ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਹੀਆਂ ਬਣਾਂਵਦੇ ਨੇ ।
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਹੈ ਸਾਫ਼ ਗਵਾਹ ਨਾਲੇ,
ਕੋੜ੍ਹੀ ਪਿੰਗਲੇ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਂਵਦੇ ਨੇ ।
ਰੋਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਡੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ,
ਘਰੀਂ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਜਾਂਵਦੇ ਨੇ ।
ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬੱਧੀ ਬੀੜ ਪਯਾਰੀ,
ਇਨ੍ਹਾਂ &quot;ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ&quot; ਕਿਤਾਬ ਅੰਦਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੪੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alnxmhw8ansczf0lbmif6qbuva1xjph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33168</id>
    <revision>
      <id>234554</id>
      <parentid>84917</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2199" sha1="587asg2j5tsshx8n7vgo5mjyk1wq802" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਚਮ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਏ &quot;ਸ਼ਰਫ਼&quot; ਜਿਨ੍ਹਾਂ,
ਸੋਮੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਗਾਏ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ।&quot;
--o--&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਦਰਗਾਹੀ ਦਾਤ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਣਕੇ ਹੱਦੋਂ ਬਾਹਰ ਭਾਰੇ ।
ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਨੱਸੇ ਆਏ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਪਿਆਰੇ ।
ਲੱਗਾ ਆਸਣ ਤੱਤੀ ਲੋਹ ਤੇ ਵੇਖ ਪਯਾਰੇ ਵਾਲਾ ।
ਹੰਝੂ ਗ਼ਮ ਦੇ ਕੇਰਨ ਲੱਗੇ, ਫੇਰਨ ਲੱਗੇ ਮਾਲਾ ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਪੀਰ ਪਯਾਰੇ ਮੁੱਖੋਂ ਬੋਲ ਸੁਣਾਇਆ :-
'ਅਰਜਨ ਪਯਾਰੇ! ਅੱਖੀਂ ਤਾਰੇ! ਇਹ ਕੀ ਖੇਲ ਰਚਾਇਆ ?
ਨਾਜ਼ੁਕ ਜੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਏਦਾਂ ਛਾਲੇ ਪੈ ਗਏ ਸਾਰੇ,
ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ ਉਘੜ ਔਂਦੇ ਜਯੋਂ ਕਰ ਰਾਤੀਂ ਤਾਰੇ ?
ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਐਡੇ ਦੁੱਖ ਉਠਾਵੋ ?
ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਸੋਹਣੇ ਸਾਈਆਂ ! ਕ੍ਯੋਂ ਨਾ ਤੀਰ ਚਲਾਵੋ ?
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜੇ ਆਖੋ ਮੈਨੂੰ ਮੈਂ ਇਹ ਕਾਰ ਵਿਖਾਵਾਂ ।
ਵਾਙ ਪਤੰਗਾਂ ਪਕੜ ਜ਼ਿਮੀਂ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚਾਂ ਕੁੱਲ ਤਣਾਵਾਂ ।
ਅੱਗ ਸਰਾਪਾਂ ਵਾਲੀ ਐਸੀ ਜਿਗਰੋਂ ਕੱਢ ਵਗਾਵਾਂ ।
ਵਾਙ ਪਰਾਲੀ ਪਾਪੀ ਸਾਰੇ ਪਲ ਵਿਚ ਸਾੜ ਗਵਾਵਾਂ ।
ਸੜ ਬਲ ਕੇ ਜੇ ਰਾਖ ਭੀ ਹੋਵਣ ਤਦ ਭੀ ਚੈਨ ਨਾ ਪਾਵਨ ।
ਆਹ ਮੇਰੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਗ ਵਗ ਅੰਬਰ ਵਿਚ ਉਡਾਵਨ ।'
ਸੁਣ ਸੁਣ ਗੱਲਾਂ ਗੁਰੂ ਪਯਾਰੇ ਹੱਸਕੇ ਇਹ ਫ਼ਰਮਾਇਆ :-
'ਰੱਬ ਸਵਾਰੇ ! ਪੀਰ ਪਯਾਰੇ ! ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਭਾਇਆ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੪੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>587asg2j5tsshx8n7vgo5mjyk1wq802</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33169</id>
    <revision>
      <id>234555</id>
      <parentid>84919</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="6xs4xd36jucw00jmbre88h2a5juuunc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਓਸੇ ਭਾ ਹੈ ਸਰ ਦਾ ਸੌਦਾ ਜਯੋਂ ਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵੇ ।
ਸਭ ਕੁਝ ਜਰਨੀ 'ਸੀ' ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਰਹਿ ਆਵੇ ।
ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ ਭੀ ਜੀਵੇ ਜੇਕਰ ਏਥੇ ਬੰਦਾ ਭੋਲਾ ।
ਏਸ ਜੂਨੀ ਦਾ ਲਾਹਣਾ ਪਏਗਾ, ਓੜਕ ਇਕ ਦਿਨ ਚੋਲਾ ।
ਏਸ ਗੱਲੇ ਜੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਵਨ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਯਾਰੇ ।
ਲੋਹ ਤੇ ਬੈਠਾ ਪਰਲੋ ਤੀਕਰ ਜਾਵਾਂ ਮੈਂ ਬਲਿਹਾਰੇ ।
ਯਾਦ ਉਦ੍ਹੀ ਵਿਚ ਰੇਤ ਤੱਤੀ ਦੇ ਛੱਟੇ ਵੱਸਨ ਨੂਰੀ ।
ਜਯੋਂ ਜਯੋਂ ਛੱਟੇ ਵੱਸਨ ਮੈਨੂੰ ਜਾਪੇ ਮਿਹਰ ਹਜ਼ੂਰੀ ।
ਜਯੋਂ ਜਯੋਂ ਪਏ ਤਸੀਹੇ ਦੇਂਦੇ ਤਯੋਂ ਤਯੋਂ ਰਾਜ਼ੀ ਥੀਵਾਂ ।
ਭਰ ਭਰ ਪਿਆਲੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੱਥੋਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਪੀਵਾਂ ।
ਹਜ਼ਰਤ ਮੂਸਾ ਤੂਰ ਪਹਾੜੋਂ ਜਲਵਾ ਉਸ ਦਾ ਪਾਇਆ ।
ਭਾਂਬੜ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਿਆਰਾ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਇਆ ।
ਜਯੋਂ ਜਯੋਂ ਮਨਸੂਰ ਪਯਾਰੇ ਨੂੰ ਸੀ ਧਾਰ ਤਿੱਖੀ ਦੀ ਸੂਲੀ ।
ਪ੍ਰੇਮ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਙੂੰ ਲੱਗਦੀ ਕੂਲੀ ਕੂਲੀ ।
ਓਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਇੱਥੇ ਹੈ ਮਿਲਦਾ ।
ਸੇਕ ਤੱਤੇ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਸਵਰਗੀ ਗ਼ੁੰਚਾ ਖਿੜਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ।
ਨੈਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੀ ਵਗਦੀ ਪਾਰ ਪਯਾਰਾ ਟਹਿਕੇ ।
ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਦੇ ਬੇੜੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਜਾਣਾ ਹੈ ਬਹਿਕੇ ।
ਪੰਥ ਪਯਾਰੇ ਨੂੰ ਹੈ ਨਾਲੇ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣਾ ।
ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਨਵਾਂ ਸਿਖਾਉਣਾ ।
ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣਾ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ, ਚਰਨੀਂ ਓਦ੍ਹੀ ਪੈਣਾ ।
ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵੇ ਦਾਨ ਪਿਆਰਾ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਅਸਾਂ ਉਹ ਲੈਣਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੪੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xs4xd36jucw00jmbre88h2a5juuunc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33170</id>
    <revision>
      <id>234556</id>
      <parentid>84922</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1788" sha1="ceu69lof01epn5tin7wpyhqcsoalmo9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਹਜ਼ੂਰੀ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;[ ਗਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਗਜ਼ਲ ]

ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਸਮਾਯਾ ਹੈ ਨਿਰਾਲਾ ਪਯਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਜ਼ੱਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਿਲੇ ਦੀਦਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
ਓਹਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਸਵਰਗਾਂ ਦੀ, ਓਹਦੇ ਭਾਣੇ ਅਪੱਛਰਾਂ ਕੀਹ,
ਜਿਦ੍ਹੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹੇ ਦਰਬਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
ਕਿਰਨ ਜਲਵੇ ਦੀ ਜਰ ਸੱਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨਸੂਰ ਹੋਰੀਂ ਨਾ,
ਓਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦੱਸਨ ਲਈ ਹੋਯਾ ਅਵਤਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
ਕਟਾਈ ਇਕ ਇਕ ਪੋਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੂਰੀ ਲੈ ਲੀਤੀ,
ਸਮਝ ਲੀਤਾ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਪਕਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
ਦਿੱਸੇ ਚੇਹਰਾ ਨੂਰਾਨੀ ਉਹ, ਪਿਆ ਜ਼ੱਰੇ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ,
ਦਿਖਾਵਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਚਮਕਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
ਪਵੇ ਚੰਦੂ ਸ੍ਵਾਹੀਏ ਦੀ ਉਹ ਓੜਕ ਜੂਨ ਵਿਚ ਮਰ ਕੇ,
'ਸ਼ਰਫ਼' ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੇ ਅਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਅਰਜਨ ਦਾ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}

{{center|{{xx-larger|ਪਰੇਰਨਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਓ ਸਈਓ ਰਲ ਵੇਖਣ ਚਲੀਏ
ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਏ ਨੀ ਡਾਰਾਂ ।
ਗੁਰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅੰਦਰ
ਖਿੜੀਆਂ ਬਾਗ਼ ਬਹਾਰਾਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੫੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ceu69lof01epn5tin7wpyhqcsoalmo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33171</id>
    <revision>
      <id>234557</id>
      <parentid>84925</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="4esy0wvwjdcl61u2juov680hg1ys3qw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਦੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰੀਆਂ
ਚੱਲਣ ਖ਼ੂਬ ਫੁਹਾਰਾਂ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਚੱਲੋ ਨੀ ਓਥੇ, ਜਿੱਥੇ
ਤਰੀਆਂ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ !&lt;/poem&gt;}}
--o--

{{center|{{xx-larger|ਅਰਦਾਸ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਦੇ ਸੀਤਲ ਸਾਗਰ !
ਲਗੀਆਂ ਤੋੜ ਨਿਭਾਵੋ, ਮੇਹਰ ਕਮਾਵੋ !
ਜਿੰਦੜੀ ਵਾਰਾਂ, ਘੋਲ ਘੁਮਾਵਾਂ,
ਗੁਰ ਜੀ ! ਦਰਸ ਦਿਖਾਵੋ, ਚਿਰ ਨਾ ਲਾਵੋ !
ਵਾਙ ਤਰੇਲ ਰਵ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਰੋਂਦੀ,
ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਙ ਹਸਾਵੋ, ਇਕ ਦਿਨ ਆਵੋ !
'ਸ਼ਰਫ਼' ਤੱਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲੀ ਅੰਦਰ,
ਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਵੋ, ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਾਵੋ !
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਚੰਨ ਦੀ ਮੱਸਿਆ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;
ਇਕ ਦਿਨ ਸੋਹਣੀ ਰਾਤ ਪਯਾਰੀ
ਅਰਸ਼ੋਂ ਬਣ ਠਣ ਆਈ ।
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਉਹਨੇ
ਲੀਲਾ ਅਜਬ ਰਚਾਈ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੫੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4esy0wvwjdcl61u2juov680hg1ys3qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33172</id>
    <revision>
      <id>234558</id>
      <parentid>85592</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1401" sha1="kb9rlc96bdamark955no8bhpq0u0a4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਠੁੱਮਕ ਠੁੱਮਕ ਚਾਲਾਂ ਚੱਲੇ
ਖਾਂਦੀ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ ।
ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਬਨਾਵਣ ਲੱਗੀ
ਕੰਧਾਂ ਕੋਠੇ ਸਾਰੇ ।

ਲੋ ਓਹਦੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਵਾਲੇ
ਜਿਸ ਦਮ ਕੇਸ ਖਿਲਾਰੇ ।
ਅੱਖ ਮਟੱਕੇ ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ
ਲੱਗੇ ਕਰਨ ਸਤਾਰੇ ।

ਨਜ਼ਰ ਪਿਆ ਜਦ ਏਹੋ ਜੇਹਾ
ਮੈਨੂੰ ਸਮਾਂ ਸੁਹਾਣਾ ।
ਫੱਟੇ ਦਿਲ ਤੇ 'ਲੂਣ ਦਰਦ' ਦਾ
ਮਾਰ ਗਿਆ ਇਕ ਛਾਣਾ ।

ਬੇ-ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਤੜਫਨ ਲੱਗਾ ।
ਸੀਨੇ ਸੜਕਨ ਲੱਗੀ ।
ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਚਰਾਕੀ ।
ਜ਼ੋਰੀਂ ਭੜਕਣ ਲੱਗੀ ।

ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਘਟ ਅੱਖੀਆਂ ਦੀ
ਬਰਸਣ ਰੁਮਕਣ ਲੱਗੀ,
ਯਾਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹਾਸਾ ਆਇਆ
ਬਿਜਣੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ ।

ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਜਾਂ ਸੱਧਰ ਲਾਹੀ
ਹੋਇਆ ਠੰਡਾ-ਕੋਸਾ ।
ਆਣ ਦਿਮਾਗੋਂ ਕਵਿਤਾ ਮੈਨੂੰ
ਦਿੱਤਾ ਡਾਢਾ ਝੋਸਾ ।

ਇੱਕਲਵਾਂਜੇ ਬਹਿਕੇ ਤਾਂ ਮੈਂ
ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਾਵਣ ਲੱਗਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੫੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kb9rlc96bdamark955no8bhpq0u0a4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33173</id>
    <revision>
      <id>234559</id>
      <parentid>85593</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="n51nw2dfagvbro4zvmqv1eftgal71qi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ
ਅਰਸ਼ੀਂ ਜਾਵਣ ਲੱਗਾ ।

ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਜਾਂ ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ
ਚੰਦ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲੇ ।
ਹਸ ਹਸ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਮੈਂ ਕਹਿਆ:
&quot;ਚੰਨਾ ! ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ।

ਅਸ਼ਕੇ ਬੇਲੀ ਅਸ਼ਕੇ ਯਾਰਾ !
ਅਸ਼ਕ ਤੇਰਾ ਹੋਣਾ ।
ਸੁੰਦਰ, ਰੂਪ ਅਨੂਪ ਤੇਰਾ ਇਹ
ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਮੋਹਣਾ ।

ਤੂੰ ਅੰਬਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ
ਨੂਰੀ ਤਿਲਕ ਕਹਾਵੇਂ ।
ਫੁੱਲ ਰੰਗੀਲੇ ਫੱਲ ਛਬੀਲੇ,
ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਹਿਦ ਬਣਾਵੇਂ ।

ਮੇਰੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਅੰਦਰ ਭੀ ਤੂੰ
ਨੂਰੀ ਨੁਕਤੇ ਪਾਵੇਂ ।
ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਤੂੰ ਭੇਦ ਹਕੀਕੀ
ਘੁੰਡੀ ਖੋਹਲ ਵਿਖਾਵੇਂ ।

ਐਪਰ ਤੈਥੋਂ ਗੱਲ ਪੁੱਛਾਂ ਇੱਕ
ਸੱਚ ਦੱਸੀਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ।
ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਛੋੜਾ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ
ਕਿਸਦਾ ਹੈ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ?

ਤੀਲੇ ਵਾਙੂੰ ਸੁਕ ਸੁਕ ਕੇ ਤੂੰ
ਆਪਣਾ ਆਪ ਮੁਕਾਵੇਂ।
ਏਹੋ ਜੇਹਾ ਦੁੱਖ ਤਸੀਹਾ
ਕਿਸਦੇ ਬਦਲੇ ਪਾਵੇਂ ?
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੫੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n51nw2dfagvbro4zvmqv1eftgal71qi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33174</id>
    <revision>
      <id>234560</id>
      <parentid>85594</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="7a2cgtbex0sy9x87boor4h5bdjkxmqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੁੰਮ ਹੋਵੇਂ ਤੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਐਸਾ,
ਨਾਉਂ ਨ ਦਿੱਸੇ ਤੇਰਾ ।
ਪ੍ਰੇਮ ਤੇਰਾ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ
ਪਾਵੇ ਘੋਰ ਅੰਧੇਰਾ ।&quot;

ਚੰਨ ਪਿਆਰਾ ਆਖਣ ਲੱਗਾ:
&quot;ਸੁਣ ਤੂੰ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਪਿਆਰੇ !
ਭੇਤ ਹਕੀਕੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਜੇਹੜੇ ।
ਜਾਣ ਚੜ੍ਹਾਏ &lt;ref&gt;ਸੂਲੀ।&lt;/ref&gt;ਦਾਰੇ ।

ਐ-ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਮਹਿਰਮ ਕਰਕੇ
ਗੁੱਝਾ ਭੇਦ ਸੁਣਾਵਾਂ ।
ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਫੁੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਸੁੱਕਾਂ
ਕਿਉਂ ਕਿਤੇ ਗੁੰਮ ਜਾਵਾਂ ।

ਮੈਂ ਹਾਂ ਉਸ ਤੇ ਆਸ਼ਕ ਜਿੰਨ੍ਹੇ
ਐਸਾ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਇਆ ।
ਪ੍ਰੇਮ ਚਿਖਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਿੰਨ੍ਹੇ
ਰਬ ਨੂੰ ਵੀ ਤੜਫਾਇਆ।

ਜਲਵਾ ਤੂਰ ਪਹਾੜੀ ਵਾਲਾ ।
ਜਿੰਨ੍ਹੇ ਲੋਹ ਤੇ ਡਿੱਠਾ।
ਸ਼ਹਿਦ ਸ੍ਵਰਗੀ ਜਾਤਾ ਜਿੰਨ੍ਹੇ
ਭਾਣਾ ਓਹਦਾ ਮਿੱਠਾ।

ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਬਣਕੇ
ਜਗ ਉੱਤੇ ਉਹ ਆਇਆ ।
ਲੱਖਾਂ ਦੁੱਖ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲੇ
ਮੱਥੇ ਵੱਟ ਨ ਪਾਇਆ।
&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੫੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7a2cgtbex0sy9x87boor4h5bdjkxmqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33175</id>
    <revision>
      <id>234561</id>
      <parentid>85595</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1410" sha1="dabhk33lkvp686s0pfqut5l4o73e69y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਚ ਸਬਰ ਦਾ ਖੰਡਾ ਲੈ ਕੇ
ਜਿੱਤ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਪਾਈ ।
ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਡੰਡੀ ਸਿੱਧੀ
ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦਿਖਲਾਈ ।

ਤਪੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰ ਤਾਜ ਪਿਆਰਾ
ਹੈ ਸਿਰਮੌਰ ਹਠੀਲਾ ।
ਸਿੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਮੋਹਰੀ ਲਾੜਾ ।
ਓਹ ਸ਼ਹੀਦ ਰੰਗੀਲਾ ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ
ਨੀਂਹ ਰਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ।
ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਧਰਮੀ ਧੌਲਰ
ਉੱਚ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ।

ਸ਼ਾਂਤ ਪੁੰਜ ਉਹ ਸੰਤੋਖੇ ਦਾ
'ਸਰ' ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਪਰਲੋ ਤੀਕਰ ਅਂੌਤਰਿਆਂ ਦੇ ।
ਨਾਂ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ।

ਰਹਿਮਤ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ
ਝੜੀਆਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਬਨਾਂ, ਬਾਰਾਂ, ਥੇਹਾਂ ਦੇ ਉਹ
ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲਾ।

ਇਕ ਥਾਂ ਓਸ ਪਿਆਰੇ ਮੇਰੇ
ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ।
'ਤਰਨ ਤਾਰਨ' ਦਾ ਨਾਮ
ਪਯਾਰਾ ਮੱਥੇ ਉਹਦੇ ਲਾਇਆ ।

ਸ਼ਾਹ ਹਕੀਕੀ ਦੇ ਉਸ ਤਾਰੂ
ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੫੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dabhk33lkvp686s0pfqut5l4o73e69y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33177</id>
    <revision>
      <id>234562</id>
      <parentid>85597</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="1lrb47fh5utru5lsro42vjqtbvtkk6f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਿਦਕੀ ਅਤੇ ਪਰੇਮੀ ਬੰਦੇ
ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਆਵਣ ।
ਸਾਬਣ ਲਾ ਲਾ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲਾ
ਦਿਲ ਦੀ ਮੈਲ ਗਵਾਵਣ ।

ਪਰਕਰਮਾ ਕਰ ਠੰਡੇ ਕਰਦੇ
ਨੈਣ ਵਿਛੁਨੇ ਚਿਰ ਦੇ ।
ਓਸ ਨੂਰਾਨੀ ਦੀਪਕ ਗਿਰਦੇ
ਵਾਂਗ ਪਤੰਗਾਂ ਫਿਰਦੇ ।

ਸੀਤਲ 'ਸਰ' ਵਿਚ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਤਰ ਤਰ ਟੁੱਭੀਆਂ ਲਾਵਣ ।
ਲੱਖਾਂ ਬੰਦੇ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ
ਮੋਤੀ ਸੁੱਚੇ ਪਾਵਣ ।

ਰੋਗ ਗਵਾਵਣ ਰੂਪ ਵਧਾਵਣ
ਸੁੰਦਰ ਦੇਹ ਬਨਾਵਣ ।
ਹਰੀ ਭਰੀ ਕਰ ਵੇਲ ਧਰਮ ਦੀ
ਦਿਲ ਦਾ ਕੰਵਲ ਖਿੜਾਵਣ ।

ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਭੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ
ਉਸ ਦਿਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਂਦੇ ।
ਪਰ ਜੋ ਅੱਖਾ ਬਾਲੇ ਹੋਵਣ
ਓਹੋ ਦਰਸ ਕਰੇਂਦੇ ।

ਓਸ ਦਿਹਾੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ
ਮੈਂ ਭੀ ਓਥੇ ਜਾਵਾਂ
ਚਰਨ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅੱਖੀਂ ਲਾ ਕੇ
ਨੂਰੀ ਜੋਤ ਵਧਾਵਾਂ ।

ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦੇ
ਸੌ ਸੌ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਵਾਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੫੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1lrb47fh5utru5lsro42vjqtbvtkk6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33178</id>
    <revision>
      <id>234563</id>
      <parentid>85598</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1549" sha1="nzsiqhqi4pa2wdmsqzju6vluvlu9aim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਵਾਂ ਉਮਾਹ ਚੜ੍ਹੇ ਓਹ ਮੈਨੂੰ
ਉਮਰਾ ਸਫਲ ਬਣਾਵਾਂ ।

ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਦਾ ਜਾਮੇਂ ਅੰਦਰ
ਮੈਂ ਨਾ ਮੂਲ ਸਮਾਵਾਂ ।
ਚੋਲਾ ਚੀਰ ਅੰਬਰ ਦਾ ਨੀਲਾ
ਨੂਰੀ ਬਦਨ ਵਿਖਾਵਾਂ ।

ਲੱਖਾਂ ਬੰਦੇ ਅੱਖਾਂ ਚੁਕ ਚੁਕ
ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ।
ਕਰਨ ਸਲਾਮਾ ਹੱਥ ਜੁੜੇਂਦੇ
ਨਿਉਂ ਨਿਉਂ ਮੱਥੇ ਟੇਕਣ ।

ਏਸ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਫੁਲ ਫੁਲ ਕੇ ਮੈਂ
ਚੌਦੇਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ ।
ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਸੁੱਟ ਜਿਮੀਂ ਤੇ ਨੂਰੀ
ਚਿੱਟੀ ਜ਼ਰੀ ਲੁਟਾਵਾਂ।

ਐਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆਂ ਹੋਇਆਂ
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾਵੇ ।
ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਘਾਟੇ ਪੈਂਦੇ
ਚੈਨ ਅਰਾਮ ਨਾ ਆਵੇ ।

ਖ਼ੂਨ ਸਰੀਰੋਂ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ
ਦਿਨ ਦਿਨ ਘਟਦਾ ਜਾਵਾਂ ।
ਮਾਸਾ ਮਾਸ ਨੇ ਰਹਿੰਦਾ ਪਿੰਡੇ
ਬਣ ਜਾਵਾਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ।

ਰੱਤੀ ਰਤ ਨ ਰਹਿੰਦੀ ਤਨ ਵਿਚ,
ਮੁਖੜਾ ਹੋਂਦਾ ਪੀਲਾ ।
ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦੇ ਬਿਰਹੋਂ ਅੰਦਰ,
ਸੁਕ ਸੁਕ ਹੋਵਾਂ ਤੀਲਾ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੫੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzsiqhqi4pa2wdmsqzju6vluvlu9aim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33179</id>
    <revision>
      <id>234564</id>
      <parentid>84935</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="t8y5iv1sw9j915zj20wrgbqgguko0ip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਭਾਗ ਭਰੀ ਏ
ਫੇਰ ਅਮਾਵਸ ਆਂਦੀ ।
ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ ਸੁਨੇਹਾ
ਮੈਨੂੰ ਆਣ ਸੁਣਾਂਦੀ ।

ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਦਰਸ਼ਨ ਖ਼ਾਤਰ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ ।
ਤਦੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ
'ਸ਼ਰਫ' ਨ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਵਾਂ ।&quot;
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}

{{center|{{xx-larger|ਛੇਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਪਾਪਾਂ ਵਾਲੇ ।
ਜਦ ਛਾਏ ਸਨ ਬੱਦਲ ਕਾਲੇ ।
ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪਿਆ ਚਮਕਾਰਾ ।
ਆਯਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਪਿਆਰਾ ।
ਡਾਢੀ ਤਿੱਖੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ।
ਤੇਗ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਸੰਭਾਲੀ ।
ਬਦੀਆਂ ਦੂਈਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ।
ਫੜ ਫੜ ਓਨ੍ਹਾਂ ਪੂਰ ਨਘਾਰੇ ।
ਸਚ ਖੰਡ ਵਿਚੋਂ ਸੱਦੇ ਆਏ ।
ਜਾਂ ਉਹ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੫੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8y5iv1sw9j915zj20wrgbqgguko0ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33180</id>
    <revision>
      <id>234565</id>
      <parentid>84940</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="28cp9klh966bipniwynnrdl4igy92y0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਤੇਗ਼ ਨਿਰਾਲੀ ।
ਗੁਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਨ ਸੰਭਾਲੀ ।

ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਫੜ ਚਮਕਾਈ ।
ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਸਿਲ ਤੇ ਲਾਈ ।

ਨਾਲ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲਗਾਈ ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਜਹੀ ਸੁੱਧ ਭੁਲਾਈ ।

ਖਾ ਕੇ ਭਾਂਜ ਹਿਮਾਯੂੰ ਆਯਾ ।
ਖ਼ੰਜਰ ਓਹਨੇ ਆਣ ਵਖਾਯਾ ।

ਸੱਚ ਖੰਡੋਂ ਜਾਂ ਸੱਦੇ ਆਏ ।
ਗੁਰ ਅੰਗਦ ਜੀ ਓਥੇ ਧਾਏ ।

ਤਦ ਉਹ ਤੇਗ਼ ਫਕੀਰੀ ਵਾਲੀ ।
ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਆਣ ਸੰਭਾਲੀ ।

ਰਿੱਧ ਸਿੱਧ ਦੀ ਪਾਣ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ।
ਰੱਖੀ ਓਨ੍ਹਾਂ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ।

ਗੋਬਿੰਦ ਖਤਰੀ ਦਾ ਇਕ ਜਾਯਾ ।
ਦਿੱਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਯਾ ।

ਗੁਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਓਸ ਚੜ੍ਹਾਈ ।
ਦਾਵੇ ਰੂਪੀ ਤੇਗ ਵਖਾਈ ।

ਚੌਥੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਜਾਂ ਹੋਈ ।
ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲੀ ਸਰੋਹੀ ।

ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ।
ਸੜ ਸੜ ਕੇ ਸੀ ਪਾਣ ਚੜ੍ਹਾਈ ।

ਮਾਲਕ ਇਹਦੇ ਬਣੇ ਨਿਆਰੇ ।
ਸ਼ਾਂਤ ਪੁੰਜ ਫਿਰ ਅਰਜਨ ਪਿਆਰੇ ।

ਚੰਦੂ ਸੁਆਹੀਏ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਯਾ ।
ਪਕੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸਤਾਯਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੬੦}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28cp9klh966bipniwynnrdl4igy92y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33181</id>
    <revision>
      <id>234566</id>
      <parentid>84942</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="11qwfqvh1ije9fr59ba1afjvrwgydsw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਧਰ ਤੇਗ਼ ਅਮੀਰੀ ਚਮਕੀ ।
ਓਧਰ ਤੇਗ਼ ਫਕੀਰੀ ਚਮਕੀ ।

ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਤੇਗ਼ ਪਿਆਰੀ ।
ਓਦੋਂ ਵੀ ਨਾ ਹੈਸੀ ਹਾਰੀ ।

ਐਸੇ ਸੁੰਦਰ ਜੌਹਰ ਵਖਾਏ ।
ਕੋਮਲ ਦੇਹ ਤੇ ਛਾਲੇ ਪਾਏ ।

ਤੇਗ਼ ਫਕੀਰੀ ਵਾਲੀ ਭਾਵੇਂ ।
ਹੱਥ ਵਖਾਏ ਡਾਢੇ ਸਾਵੇਂ ।

ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਯਾ ।
ਜ਼ਾਲਮ ਲੋਕਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਯਾ ।

ਘੱਲਾਂ ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਪਿਆਰਾ ।
ਦੱਸੇ ਜਿਹੜਾ ਰਾਹ ਨਿਆਰਾ ।

ਹਰ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਇੱਕੋ ਅੱਖੇ ।
ਮੁਕਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਰੱਖੇ ।

ਦੱਸੇ ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣਾ ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸਾਵੇਂ ਬਹਿਣਾ ।

ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਚ ਜਿਊਂਦੇ ਮਰਨਾ ।
ਦਿਲ ਮੋਇਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨਾ ।

ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਵੇ ।
ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਆਣ ਪੜ੍ਹਾਵੇ ।

ਵਿੱਚ ਫਕੀਰਾਂ ਗੁਰੂ ਕਹਾਵੇ ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਤਾਜ ਸੁਹਾਵੇ ।

ਸੋਧੇ ਵਿੰਗੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰਾਂ ।
ਜਿਹੜਾ ਰੱਖੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ।

ਭਗਤੀ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਨ ਵਖਾਵੇ ।
ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਹਮੇਸ਼ ਸਦਾਵੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੬੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>11qwfqvh1ije9fr59ba1afjvrwgydsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33182</id>
    <revision>
      <id>234567</id>
      <parentid>84944</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="tcwmzy4k36scp9hxz2vbijlppfg9bho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਧਿਰ ਤੇਗ਼ ਅਮੀਰੀ ਰੱਖੇ ।
ਦੂਜੇ ਤੇਗ਼ ਫ਼ਕੀਰੀ ਰੱਖੇ ।

ਇਕ ਧਾਰੋਂ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਤ ਪਿਆਵੇ ।
ਦੂਜੀ ਧਾਰੋਂ ਪਾਰ ਬੁਲਾਵੇ ।

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ।
ਰੱਬ ਚਿਰਾਕੀ ਆਸ ਪੁਜਾਈ ।

ਅਰਜਨ ਜੀ ਦੇ ਅੱਖੀ ਤਾਰੇ ।
ਆ ਗਏ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਪਿਆਰੇ ।

ਦੋ ਜਗ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਾਏ ।
ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਲੈਕੇ ਆਏ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਆਏ ਉਹ ਪੰਥ ਸਹਾਈ ।
ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇਗ਼ ਚਲਾਈ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮੁੱਲ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਹਨੂੰ ਐਸੇ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਰੱਬ ਕਿਤੇ ਸਾਜਿਆ ਸੀ,
ਮਾਨ, ਸ਼ਾਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਏਸਦਾ ਵਧਾਇਆ ਏ ।
ਕਿਸੇ ਓਸ ਭੀਲਣੀ ਦੇ ਜੂਠੇ ਬੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿੱਸਾ,
ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਜੋੜ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ ਏ ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ੍ਵਾਦਲੇ ਕਰਾਰੇ ਪਯਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ,
ਭੋਜਨ ਧੰਨੇ ਜੱਟ ਵਾਲਾ ਵੱਟੇ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਏ ।
ਹਾਲ ਬਾਲ ਧ੍ਰੂਅ ਜੀ ਦਾ ਐਸਾ ਕਿਸੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ,
ਤਾਰੇ ਵਾਙੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰੰਗ ਚਮਕਾਇਆ ਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੬੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcwmzy4k36scp9hxz2vbijlppfg9bho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33183</id>
    <revision>
      <id>234568</id>
      <parentid>84946</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="rxcrxasvcdlhdgh3txkcwf10acxky1y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਸੇ ਦਾ ਪਰੇਰਿਆ ਸੁਨੌਨ ਮੈਂ ਭੀ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ,
ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਕਿੱਸਾ ਇਹ ਜੋ ਏਸਦਾ ਬਣਾਇਆ ਏ ।
ਹਰੀ ਭਰੀ ਆਗਰੇ ਦੀ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਜੂਹ ਵਿੱਚ,
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੰਬੂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਲਵਾਇਆ ਏ ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦਿਆਂ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ,
ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਡੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਜਾਇਆ ਏ ।
ਚੰਦ ਦੇ ਦਵਾਲੇ ਜਿੱਦਾਂ ਹੋਵੇ ਪਰਵਾਰ ਪਿਆ,
ਲਾਂਭੇ ਚਾਂਭੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਘੇਰਾ ਏਦਾਂ ਪਾਇਆ ਏ ।
ਕਾਂਗਿਆਰੀ ਜਿਹਾ ਸੁੱਕਾ ਲਿੱਸਾ ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ ਇੱਕ,
ਪੁੱਛਦਾ ਪੁਛਾਂਦਾ ਪਤਾ ਓਥੇ ਏਦਾਂ ਆਇਆ ਏ:-
'ਛੇਤੀ ਦੱਸੋ ਲੋਕੋ ! ਮੈਨੂੰ ਡੇਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ,
ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਏ ।'
ਜਾਤਾ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੁਖੀ ਫ਼ਰਿਆਦੀ ਕੋਈ,
ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ੈਮੇ ਅੱਗੇ ਓਸਨੂੰ ਪੁਚਾਇਆ ਏ ।
ਨੇਜੇ ਦੀ ਅੜੇਸ ਨਾਲ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਡੱਕ ਅੱਗੋਂ,
ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਔਣ ਤੀਕ ਬਾਹਰ ਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਏ ।
ਹੱਕੇ ਬੱਕੇ ਹੋਕੇ ਓਨ੍ਹੇ ਆਜਿਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ:-
'ਕਯੋਂ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਅਗ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ ਮੈਨੂੰ ਕਯੋਂ ਹਟਾਇਆ ਏ ?
ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਹ ਸੁਣਯਾ ਸੀ, 'ਏਥੇ ਉਹ ਨਿਵਾਜੀ ਦਾ ਏ,
ਜੇੜ੍ਹਾ ਚਵ੍ਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਠੁਕਰਾਇਆ ਏ ।
ਸੁਣਯਾ ਸੀ, ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਚਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਂਵਦਾ ਏ,
ਤਸਾਂ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਸਗੋਂ ਭਾਂਬੜ ਭੜਕਾਇਆ ਏ ।
ਆਖਦੇ ਸੀ, 'ਰੱਬ ਵਾਲੀ ਲੋ ਏਥੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ,
ਤੁਸਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੀਵਾ ਜਗਦਾ ਬੁਝਾਇਆ ਏ ।
ਆਯਾ ਸੀ ਲਹੌਣ ਏਥੇ ਬੇੜੀ ਮੈਂ ਚੁਰਾਸੀਆਂ ਦੀ,
ਤੁਸਾਂ ਸਗੋਂ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਤੇਗ਼ਾਂ 'ਚ ਫਸਾਇਆ ਏ !'&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੬੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxcrxasvcdlhdgh3txkcwf10acxky1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33199</id>
    <revision>
      <id>234569</id>
      <parentid>84971</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="orev4hdag1zwgcni8qbwvgxa7rpvsi2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਚੋਬਦਾਰ ਆਖਿਆ ਇਹ:-
'ਚੱਲ ਭਾਈ ਚੱਲ' ਤੈਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੁਲਾਇਆ ਏ ।'
ਡੱਕੋ ਡੋਲੇ ਖਾਂਵਦਾ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ,
ਸਿਹਾਰੀ ਤੇ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਂਙੂੰ ਸੀਸ ਨੂੰ ਨਿਵਾਇਆ ਏ ।
ਲੱਕ ਦੀ ਲੰਗੋਟੀ ਲੜੋਂ ਪੀਚੀ ਹੋਈ ਗੰਢ ਵਿੱਚੋਂ,
ਟਕਾ ਇੱਕ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾ ਟਿਕਾਇਆ ਏ ।
ਨਾਲੇ ਖੱਭਲ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੜਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਲਾ ਇੱਕ
ਕੱਢਕੇ ਤਰੰਗੜੀ ਚੋਂ ਘੋੜੇ ਲਈ ਵਿਖਾਇਆ ਏ ?
ਪੈਰਾਂ ਉਤੇ ਸੀਸ ਧਰ, ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਧੂੜ ਲਾਈ,
ਮੂੰਹੋਂ ਡਾਢੀ ਆਜਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣਾਇਆ ਏ:-
'ਆਵਾ ਗੌਨੀ ਗੇੜ ਵਿਚੋਂ ਕਰੋ ਕਲਿਆਨ ਮੇਰੀ,
ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ! ਡਾਢਾ ਪਾਪਾਂ ਨੇ ਸਤਾਇਆ ਏ ।'
ਸੁਣ ੨ ਗੱਲਾਂ ਉਸ &lt;ref&gt;ਲੰਗੋਟੀ।&lt;/ref&gt;'ਘਾਈ' ਵਾਲੇ 'ਘਾਹੀ' ਦੀਆਂ,
ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਫੁੱਲ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਖਿੜਾਇਆ ਏ ।
ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ 'ਸੁਣ ਭਾਈ ! ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾ !
ਪਿੰਡ ਪੀੜ੍ਹ, ਲੈ ਲੈ ਮੈਥੋਂ ਜੇੜ੍ਹਾ ਤੈਨੂੰ ਭਾਇਆ ਏ ।
ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਨਜਾਤ ਕਿੱਥੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੇਣ ਜੋਗਾ,
ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਕਲਪਾਇਆ ਏ ।
ਸਿਦਕੀ-ਪਤੰਗਿਆ ਓਏ, ਦੀਵਿਆ-ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਆ ।
ਮੇਰਾ ੫ਤਾ ਦੇਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਠਗਾਇਆ ਏ ।
ਜੇੜ੍ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰਨਾ ਏਂ ਲੱਭਦਾ ਤੂੰ,
ਓਸ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਡੇਰਾ ਔਹ ਲਗਾਇਆ ਏ ।
ਏਨੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਘਾਹੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ,
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੱਟ ਪਾ ਕੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਵਟਾਇਆ ਏ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੬੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orev4hdag1zwgcni8qbwvgxa7rpvsi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33201</id>
    <revision>
      <id>234570</id>
      <parentid>84973</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="6ug5x2zrkr2642djro3700is8ioyox4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਟਕਾ ਫੇਰ ਫੜ ਲੀਤਾ ਭੋਇੰ ਉੱਤੋਂ,
ਚੁੱਕ ਸਾਰਾ ਘਾਹ ਨਾਲੇ ਪੱਲੂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਏ ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦੀਦ ਦਾ ਤਿਹਾਯਾ ਸਿੱਖ ਸਿਦਕੀ ਓਹ,
ਨੱਸਾ ਨੱਸਾ ਤੰਬੂ ਵਲ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਆਇਆ ਏ ।
ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਆ ਗਿਆ ਓਹ,
ਅੱਗੋਂ ਕਿਸੇ ਪਹਰੂ ਨੇ ਨਾ ਡੱਕਿਆ ਡਕਾਇਆ ਏ ।
ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੂਰ ਦਾ ਸਰੂਰ ਵੇਖ,
ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋ, ਸੀਨਾ ਸੀਤਲ ਕਰਾਇਆ ਏ ।
ਮਾਰ ਮਾਰ ਚਾਂਗਰਾਂ ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ,
ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਆਪੇ ਨੂੰ ਵਞਾਇਆ ਏ ।
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਹੋ ਨਿਢਾਲ ਸਾਰਾ,
ਊੜੇ ਕੋਲੋਂ ਚੱਲਕੇ ਤੇ ੜਾੜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਏ ।
ਵੇਖ ਵੇਖ ਹਾਲ ਓਦ੍ਹਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ,
ਡਾਢੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਰ ਭਾਟਾ ਆਇਆ ਏ ।
ਆਪਣੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਓਹਦੇ ਪੂੰਝ ਕੇ ਤੇ,
ਸੀਸ ਓਹਦਾ ਚੁੱਕ ਨਾਲ ਸੀਨੇ ਦੇ ਲਗਾਇਆ ਏ,
ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਲੋ ਓਹਦੀ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਕੋਠੜੀ 'ਚ,
ਸੂਰਜ ਓਹ ਗਿਆਨ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਏ ।
ਮੋਏ ਨੂੰ ਜਿਵਾਉਨ ਵਾਲੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ,
ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਨਾਲੇ ਇਹ ਫਰਮਾਇਆ ਏ:-
'ਜਾ ਬੱਚਾ ! ਜਾਹ, ਤੇਰੀ ਆਵਾ ਗੌਨੀ ਬੇੜੀ ਲੱਥੀ,
ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਤਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਏ ।'
ਡਿਠੀ ਏ ਅਨੋਖੀ ਖੇਡ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਦੋਂ,
ਹੱਸ ਹੱਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲ ਇਹ ਸੁਣਾਇਆ ਏ:-
'ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਵਾਲੇ ਸਾਈਂ ! ਤੁਸਾਂ ਤੇ ਜਹਾਨ ਵਿੱਚ,
ਡਾਢਾ ਹੀ ਸਵੱਲਾ ਸੌਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਲਾਇਆ ਏ ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੬੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ug5x2zrkr2642djro3700is8ioyox4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33202</id>
    <revision>
      <id>234571</id>
      <parentid>84975</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="h1hu31kro8ka955px5xi5cs6uwz9zji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਰੁੱਗ ਤਿੜ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਟਕੇ ਉੱਤੋਂ ਸਵਰਗਾਂ ਦਾ,
ਜੰਦਰਾ ਤੇ ਕੁੰਜੀ ਤੁਸੀਂ ਏਸਨੂੰ ਫੜਾਇਆ ਏ ।'
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅੱਗੋਂ 'ਸੁਣ ਭੋਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾ !
ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਸੂਝ ਨੇ ਹੀ ਟਪਲਾ ਇਹ ਲਾਇਆ ਏ ।
ਏਹਦੇ ਟਕੇ, ਘਾਹ ਉੱਤੇ, ਦਿਲ ਸਾਡਾ ਰੀਝਯਾ ਨਹੀਂ,
ਏਹ ਤਾਂ ਏਦ੍ਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਹੀ ਮੁੱਲ ਅਸਾਂ ਪਾਇਆ ਏ ।
'ਸ਼ਰਫ' ਏਸ ਨਿੱਕੇ ਜਹੇ ਦੋ ਨੁਕਤੀਏ ਪਰੇਮ ਵਿੱਚ,
ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਸੁਖ ਸ੍ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਇਆ ਏ ।'
{{center|----}}&lt;/poem&gt;}}


{{center|{{xx-larger|ਸਿਦਕ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਦਿਨ ਚਾਨਣੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਪਿਆਰੀ,
ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਠੰਢ ਸਰਬੱਤ ਉੱਤੇ ।
ਪੋਚਾ ਫੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਨੂਰ ਭਿੱਜਾ,
ਹਰ ਇਕ ਬੂਹੇ ਬਨੇਰੇ ਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ।
ਇੰਦਰ ਵਾਂਗਰਾਂ ਬਣੇ ਸਨ ਫੁੱਲ ਰਾਜੇ,
ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਨਚਦੀਆਂ ਸਨ ਪੱਤ ਪੱਤ ਉੱਤੇ ।
ਮੈਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਾ ਸਾਂ ਚੰਨ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅੱਲੇ,
ਲੱਤ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ।

ਫੱਟ ਓਸਦੇ ਏਕਣਾ ਜਾਪਦੇ ਸੀ,
ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਤਾੜੀਆਂ ਸਨ ।
ਧਾਗੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਲਾ ਲਾ ਕੇ,
ਜਿਵੇਂ ਸੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੋ ਫਾੜੀਆਂ ਸਨ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੬੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1hu31kro8ka955px5xi5cs6uwz9zji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33203</id>
    <revision>
      <id>234572</id>
      <parentid>84991</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="b0i30yyggg9qqp51gfgsjoqsvaseiz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੈਨਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਖਿਆ 'ਯਾਰ ਚੰਨਾ !
ਐਸੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿੱਤੀ ਏ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ।
'ਟੁਰ ਕੇ ਨਹੁੰ ਤੋਂ ਟਿੱਕਰੀ ਮੂੰਹ ਤੀਕਰ,
ਨੂਰ ਨਾਲ ਬਣਾਯਾ ਏ, ਸੱਭ ਤੈਨੂੰ ।
'ਅੱਖਾਂ ਚੁਕ ਚੁਕ ਕੇ ਵੇਂਹਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ,
ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਗਈ ਓਹ ਟੀਸੀ ਦੀ ਛੱਬ ਤੈਨੂੰ ।
'ਪਰ ਏਹ ਲੋੜ੍ਹਾ ਏ ਨੂਰ 'ਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਭੀ,
ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ਡੱਬ ਤੈਨੂੰ ?

'ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਉਂਞ ਅੰਦਰੋਂ ਝੂਰਨਾ ਏਂ,
ਉੱਤੋਂ ਦਸਨਾ ਏਂ ਹੱਸ ਹੱਸ ਮੈਨੂੰ ।
'ਤਾਰੇ ਅੰਬਰੋਂ ਪਿਆ ਨਾ ਤੋੜ ਏਡੇ,
ਘੁੰਡੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ।'

ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਫੁੱਲਿਆ ਚੰਨ ਏਡਾ,
ਆਪਾ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।
ਟੋਪੇ ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਮਾਯਾ ਦੇ ਜਹੇ ਵੰਡੇ,
ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ।
ਚਾਂਦੀ ਚਾਨਣੀ ਦੀ ਦਿਤੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ,
ਐਪਰ ਓਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ।
ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਇਕ ਰਿਸ਼ਮ ਦਾ ਪਕੜ ਕੇ ਤੇ,
ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਧਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਲੱਗਾ ਕਹਿਣ 'ਲੈ ਸੁਣੀਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੋ ਕੇ,
ਕਿੱਸਾ ਹੋਵੇ ਅਚਰਜ ਇਕ ਸਿਧ ਤੈਨੂੰ ।
'ਤਾਰ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚ ਪਰੁਚ ਲਈਂ ਤੂੰ,
ਦੇਣ ਲਗਾ ਹਾਂ ਮੋਤੀ ਅਣਵਿੱਧ ਤੈਨੂੰ ।

'ਸੂਤ ਕੱਤਦੀ ਵੇਖੀ ਇਕ ਮਾਈ ਬੁੱਢੀ,
ਜੀਹਦੇ ਛੋਪ ਅਚਰਜ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਸਨ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੬੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0i30yyggg9qqp51gfgsjoqsvaseiz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33214</id>
    <revision>
      <id>234573</id>
      <parentid>84994</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="bx4b1sajngxg9grkzosmtugle0i0u05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;'ਓਹਦਾ ਚਰਖਾ ਵੀ ਨਾਨਕੀ ਘਾੜ ਦਾ ਸੀ,
ਕੋਕੇ ਲੱਗੇ ਵਿਚ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦੇ ਸਨ ।
'ਲੱਠ ਲਗਨ ਤੇ ਬੈੜ ਸੀ ਸਿਦਕ ਵਾਲਾ,
ਮੁੰਨੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਫਰੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਨ ।
'ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੱਕਲਾ ਰਾਸ ਐਸਾ,
ਜਲਵੇ ਜਾਪਦੇ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸਨ ।

'ਹਰ ਹਰ ਗੇੜ ਦੇ ਨਾਲ ਏਹ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ,
'ਅੜੀ ਖੜੀ ਹੁਣ ਲਬਾਂ ਤੇ ਜਿੰਦ ਪਿਆਰੇ ।
'ਛੇਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਦਰਸ ਬਖ਼ਸ਼ੋ,
ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਪਿਆਰੇ, ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਪਿਆਰੇ ।'

'ਤੰਦ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਏਕਣਾ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ,
ਓਸ ਮਾਈ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪਰੀਤ ਵਿਚੋਂ,
'ਕਲਗ਼ੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ,
ਝਲਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਏ ਕਿਸੇ ਝੀਤ ਵਿਚੋਂ ।
'ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਨਤੀ ਨਾਲ ਗੜੁੱਚ ਏਦਾਂ,
ਦਰਦ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ ਓਹਦੇ ਗੀਤ ਵਿਚੋਂ ।
'ਜਿੱਦਾਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਏ,
ਬਾਹਮਣ ਮੌਲਵੀ ਮੰਦਰ ਮਸੀਤ ਵਿਚੋਂ ।

'ਧਾਗਾ ਮਾਲ੍ਹ ਦਾ ਆਰਤੀ ਕਰ ਕਰ ਕੇ,
ਹੈਸੀ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੂੰ ਘੂੰ ਕਰਦਾ ।
'ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਠ ਦਰਵੇਸ਼ ਰੱਬੀ,
ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਤੂੰ ਤੂੰ ਕਰਦਾ ।

ਸੂਤਰ ਕੱਤ, ਉਣਾ, ਧਵਾ, ਰੇਜਾ,
ਓਸ ਭਗਤਣੀ ਅੰਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ।
'ਲਿੰਬ ਪੋਚ ਪੜਛੱਤੀ ਤੇ ਰੱਖ ਓਹਨੂੰ,
ਸੌ ਸੌ ਵਾਰ ਉਠ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੬੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bx4b1sajngxg9grkzosmtugle0i0u05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33215</id>
    <revision>
      <id>234574</id>
      <parentid>84997</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="rvtdm2zji8rtqwwr2927xmz9glkkhml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;'ਧੂਪ ਸੰਦਲ ਕਸਤੂਰੀ ਵੀ ਦੇ ਦੇ ਕੇ,
ਸੜਦੀ ਹਿੱਕ ਨੂੰ ਠੰਢਿਆਂ ਠਾਰ ਕੀਤਾ ।
'ਮਹਿਮਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾਈ,
ਓਹਨੂੰ ਆਖਣੀ, ਰੋਜ਼ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ।

'ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਜੁੱਧ ਅੰਦਰ,
ਹੈ ਇਹ ਹੌਂਸਲਾ ਭਗਤਣਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਦਾ ।
'ਬੰਦੀਛੋੜ' ਜਹੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਫਾਹੁਣ ਬਦਲੇ,
ਜਾਲ ਲਾ ਦੇਣਾ ਤੰਦਾਂ ਕੱਚੀਆਂ ਦਾ ।

'ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਮੁਰੀਦਣੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ,
ਪਰਖੀ ਗਈ ਓਹ ਜਦੋਂ ਪਿਆਰ ਅੰਦਰ ।
'ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਉਸ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਨੂੰ,
ਪੁੱਜੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਰ ਅੰਦਰ ।
'ਬੁਲਬੁਲ ਵਾਂਗ ਇਕ ਬੁੱਢੜੀ ਤੜਫਦੀ ਏ,
ਦੀਦ ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰ ।
'ਡਿੱਠਾ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸਿਦਕ ਉੱਚਾ,
ਹੁਸਨ ਤੁਰ ਪਿਆ ਵਿਕਣ ਬਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰ ।

ਤੁੱਠ ਪਿਆ ਜੇ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਹੋ ਕੇ,
ਕਾਰੇ ਸੌਜਲੇ ਖਿੱਚ ਵਕੀਲਣੀ ਦੇ ।
ਰੁਤਬਾ ਲਾਲਾਂ ਦਾ ਪਾਉਣਗੇ ਜੱਗ ਉੱਤੇ,
ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਣਾ ਬੇਰ ਅੱਜ ਭੀਲਣੀ ਦੇ ।

'ਧੰਨ ਧੰਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ,
ਡਾਢੀ ਤਾਂਘ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ।
'ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਹੋ ਹੋ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੇ,
ਲਾਹੀ ਰੱਜ ਕੇ ਡੰਝ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ।
'ਰਲਕੇ ਰਾਗ ਮਲ੍ਹਾਰ ਦਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ,
ਮੌਜ ਬੱਝ ਗਈ ਝਰਨਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੬੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvtdm2zji8rtqwwr2927xmz9glkkhml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33216</id>
    <revision>
      <id>234575</id>
      <parentid>84999</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2053" sha1="mkbj9nnlwpqe9vdwcr4fjn57t2g9ynq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;'ਮੂੰਹ 'ਡਲ' ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਿਆ ਵਾਂਗ ਸ਼ੀਸ਼ੇ,
ਝਲਕ ਵੇਖਕੇ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ।

'ਸਿੱਧੇ ਹੋਏ ਸਲਾਮੀ ਨੂੰ ਰੁਖ ਬੂਟੇ,
ਅੱਖ ਅੱਖ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ।
'ਛੜੇ ਇਕੋ ਕਸਤੂਰੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ,
ਬੋਲੀ ਕਈਆਂ ਜਨੌਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲ ਦਿੱਤੀ ।

'ਅੰਤ ਆਣਕੇ ਮਿਹਰ ਕਰਤਾਰ ਕੀਤੀ,
ਭਾਗ ਭਰੀ ਦੇ ਭਾਗ ਭੀ ਹੱਸ ਪਏ ।
'ਠੁਮ ਠੁਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਵੜੇ ਆ ਕੇ,
ਛਮ ਛਮ ਮੀਂਹ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ।
'ਏਧਰ 'ਚਰਨ' ਰਕਾਬ ਚੋਂ ਗਏ ਚੁੰਮੇਂ,
ਓਧਰ ਦੁੱਖ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਨੱਸ ਪਏ ।
'ਹੰਝੂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਾਈ ਦੇ ਦੋ ਨਾਲੇ,
ਹੈਸਨ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਗਾਉਂਦੇ ਜੱਸ ਪਏ ।

'ਮੋਤੀ ਟੁੱਟਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿਦਕ ਵਾਲੇ,
ਵੇਖੋ ਮੁੱਲ ਇਹ ਸੱਚੀ ਸਰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ।
'ਸਿਰ ਸਦਕਾ ਉਸਦੇ ਦੋ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ,
ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ।

'ਓੜਕ ਕੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਭਗਤਣੀ ਦਾ,
ਜਾਮਾ ਸੀਪਕੇ ਪੇਸ਼ ਹਜ਼ੂਰ ਹੋਇਆ ।
'ਬਿਰਧ ਪੋਟਿਆਂ ਦਾ ਡਿੱਠਾ ਸਿਦਕ ਜਦੋਂ,
ਐਸੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅੰਦਰ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਹੋਇਆ ।
'ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਈ ਮੁਸਕੜੀ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤੇ,
ਓਹਦਾ ਕੱਤਿਆ ਕੁੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਇਆ ।
'ਨਾਲੇ ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲੇ ਓਸ ਦੁਨੀਆਂ,
ਸਿਦਕਵਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੭੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkbj9nnlwpqe9vdwcr4fjn57t2g9ynq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33217</id>
    <revision>
      <id>234576</id>
      <parentid>85003</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="4z9y1akg7rx6yn4gtrbr50bokcodcx8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;'ਤਦੇ ਸੂਤ ਏਹ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦਾ ਕੱਤਦਾ ਹਾਂ,
ਮੈਂ ਵੀ ਚੋਆ ਇਕ ਸਿਦਕ ਦਾ ਚੱਖਿਆ ਏ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਤੂੰ ਸਮਝ ਬੈਠੋਂ,
ਭਾਗਭਰੀ ਦਾ ਚਰਖਾ ਏਹ ਰੱਖਿਆ ਏ ।'
{{center|----}}&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਬੰਦੀ-ਛੋੜ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਪੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਨੈ ਜਹਾਂਗੀਰ ਕੀਤੀ:-
'ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰੋ ਦਾਰੂ ਮੇਰੇ ਜਹੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਉੱਡ ਗਈ ਨੀਂਦ ਮੇਰੀ ਅੱਖੀਆਂ ਚੋਂ ਧੂੰ ਵਾਂਗੂੰ,
ਬਣਿਆ ਵਿਛੌਣਾ ਮੇਰਾ ਭੱਠ ਅੰਗਿਆਰਾਂ ਦਾ ।
ਅੱਖ ਭੀ ਜੇ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ,
ਕੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ ਹਾਲ ਫੇਰ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸੁਫਨੇ 'ਚ ਗੱਜ ਗੱਜ ਸ਼ੇਰ ਖਾਣ ਆਉਂਦਾ ਏ,
ਮੀਂਹ ਹੈ ਵਰ੍ਹਾ ਦੇਂਦਾ ਭੁੱਬਾਂ ਲਲਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਂਵਦੀ ਏ ਐਸੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਮੇਰੀ,
ਨਰਕਾਂ 'ਚ ਹੋਵੇ ਹਾਲ ਜਿਵੇਂ ਔਗਣਹਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਵਾਹਰ ਵਾਹਰ ਕਰਦਾ ਮੈਂ ਮੰਜੇ ਉੱਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂ,
ਦੇਂਦਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਮੇਰੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸੱਟ ਉੱਤੇ ਸੱਟ ਵੱਜੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਧੜਕਦਾ ਏ,
ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅੱਡਾ ਠਠਿਆਰਾਂ ਦਾ ।
ਦਿਓ ਕੋਈ ਤਵੀਜ ਐਸਾ ਸਵਾਂ ਸੁਖੀ ਨੀਂਦਰ ਮੈਂ,
ਅੱਗੇ ਪਰਤਾਵਾ ਲਿਆ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ।'&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੭੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4z9y1akg7rx6yn4gtrbr50bokcodcx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33218</id>
    <revision>
      <id>234577</id>
      <parentid>85007</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="879f94zahrb0tf9j8cqe24zool0j1lu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਪੀਰ ਬੋਲੇ, 'ਸੁਣ ਤੂੰ ਸਲੀਮ ਮੀਆਂ,
ਰੱਬ ਨੇ ਬਣਾਯਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਇਹ ਭੀ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਲਿਆ ਓ,
ਤੌਣਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਬੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਹਰ ਹਰ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਨੀ,
ਮਜ਼੍ਹਬ ਕੋਈ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਉਤਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ,
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੂੰ ਗਵਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸ਼ਾਹੀ ਸਜ ਧਜ ਦੇਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭੁੱਲ ਗਿਓਂ,
ਥਿੜਕ ਗਿਆ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਪੈਰ ਇਤਬਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਇਹ ਉਹ ਅਥਾਹ ਨਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਜਾਣ ਬੱਚਾ,
ਜਿੱਥੇ ਬੇੜਾ ਡੁੱਬਦਾ ਸਿਕੰਦਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਫ਼ਕੀਰੀ ਪਈ ਖੇਡਦੀ ਊ,
ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਭੇਤ ਭਲਾ ਰੱਬੀ ਅਲੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਬਾਲ-ਪਣ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਹਿਰੀ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੇ,
ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਯੋਧਾ ਹੁਣ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਚਾਣ ਚੱਕੀ ਮੌਤ ਹੈ ਜੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ,
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਭੀ ਹੈ ਦਾਰੂ ਦੁਖਿਆਰਾਂ ਦਾ ।
ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤੇਗ਼ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਆਪਾ ਮਾਰਦਾ ਈ,
ਕਿਤੇ ਮੂੰਹ ਭੰਨਦਾ ਈ ਤੇਰੇ ਬਲਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਐਵੇਂ ਉਹਨੇ ਦੋ ਤੇਗ਼ਾਂ ਲੱਕ ਨਾਲ ਬੱਧੀਆਂ ਨਹੀਂ,
ਇਹ ਭੀ ਉਹਦਾ ਭੇਤ ਜਾਣ ਦੋਹਾਂ ਪਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਜਿੱਦਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਫਜਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕ ਹੋਂਵਦਾ ਏ,
ਇਕ ਖੂਹ ਹੋਂਵਦਾ ਏ ਜਿੱਦਾਂ ਦੋ ਝਲਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਵੇਖਦਾ ਨਹੀਂ ? ਜਲਵਾ ਦੋਹਾਂ ਤੇਗ਼ਾਂ ਵਾਲਾ,
ਸ਼ਾਹ ਪਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਰਸ਼ੀ ਉਡਾਰਾਂ ਦਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੭੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>879f94zahrb0tf9j8cqe24zool0j1lu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33234</id>
    <revision>
      <id>234578</id>
      <parentid>85036</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2649" sha1="d1ktzirtbxkl46pvnwrledvxlop7vc9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਸੱਚ ਪੁੱਛੇਂ, ਓਹਨੇ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ,
ਸਾਯਾ ਪਾਯਾ ਹੋਯਾ ਈ ਦੋਹਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਆਪਣੀ ਦਾ ਭਲਾ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹਵਨਾ ਏਂ,
ਬੀਬਾ ਰਾਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਹ ਬਰਖੁਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਭੁੱਲ ਚੁੱਕ ਹੋ ਗਈ ਜਿਹੜੀ ਜਾ ਕੇ ਬਖਸ਼ਾ ਸਾਰੀ,
ਕਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਛੱਡ ਛੇਤੀ ਗੁਰੂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ।'
ਪੀਰ ਜੀ ਦੀ ਤਾੜਨਾ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਝੱਟ ਪਟ,
ਘੱਲਿਆ ਗਵਾਲੀਅਰ ਜੱਥਾ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਨੇ,
ਮੁਜਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਬੇਨਤੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ,
ਪੱਛੋਤਾਵਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਨਾਲੇ ਹੋਈਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਅਸੀਂ ਕੱਲੇ ਕਦੇ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ,
ਸੰਗ ਸਾਥ ਛੱਡ ਏਥੇ ਬਾਕੀ ਗ਼ਮ ਖ਼ਵਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸੌੜ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜ ਜਾਣਾ,
ਅਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਂਵਦਾ ਇਹ ਮੇਲੀਆਂ ਦੇ ਯਾਰਾਂ ਦਾ ।'
ਫਿਰ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਗਿਆ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਛਿਆ ਤੇ,
ਮੀਂਹ ਹੀ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿਓ ਸੇਹਰਿਆਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜਦੋਂ ਐਨੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ,
ਕਿਲੇ 'ਚ ਫ਼ਿਰਾਯਾ ਇਹ ਹੁਕਮ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ:-
'ਆਓ ਜਿਨ੍ਹੇ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਮੇਰੇ ਲੜ ਲੱਗ ਜਾਓ,
ਲੇਖਾ ਕਿਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ ਉਹਦਿਆਂ ਵਿਹਾਰਾਂ ਦਾ ।'
ਲੌ ਜੀ ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਰਾਣੇ ਕੈਦ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਸਨ,
ਰੱਬ ਨੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਹਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਸ਼ਾਮ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਗਿਰਦ ਘੇਰਾ ਏਦਾਂ ਪਾ ਲੀਤਾ,
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਵਾਲੇ ਜਿਵੇਂ ਝੁਰਮਟ ਹੋਵੇ ਨਾਰਾਂ ਦਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੭੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1ktzirtbxkl46pvnwrledvxlop7vc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33235</id>
    <revision>
      <id>234579</id>
      <parentid>85039</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="mnlhxf35xxrx64y92skqbbdhkbv4u5h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਕ ਮਾਰ ਚੱਪਾ,
ਬੇੜਾ ਬੰਨੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਆਵਾ ਗੌਣੀ ਜੇਹਲ ਵਿਚੋਂ 'ਸ਼ਰਫ' ਓਹੋ ਪਾਰ ਹੋਏ,
ਪੱਲਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੜ ਲੀਤਾ ਰੱਬੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
--o--&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਸਤਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਫੂਲ ਖਨਵਾਦਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਤਵੀਂ ਸ਼ਾਹੀ ਨੂਰੀ ਜੋਤੀ,
ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਸ਼ੀ ਮੋਤੀ ।
ਸ਼ਾਨ ਰਹੀਮੀ ਪਰ ਉਪਕਾਰੀ,
ਦਾਨ ਦਇਆ ਦੇ ਉੱਚ ਭੰਡਾਰੀ ।

ਰਹਿਮਤ ਵਾਲੇ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਵਾਲੇ ।
ਤੋੜਨ ਦਿਲ ਦੇ ਕੁਫ਼ਰੀ ਤਾਲੇ ।

ਨਾ ਠੁਕਰਾਇਆ ਜੋ ਦਰ ਆਇਆ,
ਕੀਤਾ ਓਹਦਾ ਮਾਨ ਸਮਾਇਆ ।
ਦਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਇਆ,
ਮਰਦਾ ਮਰਦਾ ਪਕੜ ਬਚਾਇਆ ।

ਮਨ ਦੇ ਨਾਜ਼ਕ ਦਿਲ ਦੇ ਕੂਲੇ ।
ਐਸੇ ਸਨ ਓਹ ਨੂਰੀ ਪੂਲੇ ।

ਇਕ ਦਿਨ ਕਿਧਰੋਂ ਫਿਰਦੇ ਆਏ,
ਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ਼ੇ ਪਾਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੭੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnlhxf35xxrx64y92skqbbdhkbv4u5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234582</id>
      <parentid>234579</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1443" sha1="9xo2h22u09l6c0za31k7imte9iuvd0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਕ ਮਾਰ ਚੱਪਾ,
ਬੇੜਾ ਬੰਨੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ।
ਆਵਾ ਗੌਣੀ ਜੇਹਲ ਵਿਚੋਂ 'ਸ਼ਰਫ' ਓਹੋ ਪਾਰ ਹੋਏ,
ਪੱਲਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੜ ਲੀਤਾ ਰੱਬੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{xx-larger|ਸਤਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਫੂਲ ਖਨਵਾਦਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਤਵੀਂ ਸ਼ਾਹੀ ਨੂਰੀ ਜੋਤੀ,
ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਸ਼ੀ ਮੋਤੀ ।
ਸ਼ਾਨ ਰਹੀਮੀ ਪਰ ਉਪਕਾਰੀ,
ਦਾਨ ਦਇਆ ਦੇ ਉੱਚ ਭੰਡਾਰੀ ।

ਰਹਿਮਤ ਵਾਲੇ ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਵਾਲੇ ।
ਤੋੜਨ ਦਿਲ ਦੇ ਕੁਫ਼ਰੀ ਤਾਲੇ ।

ਨਾ ਠੁਕਰਾਇਆ ਜੋ ਦਰ ਆਇਆ,
ਕੀਤਾ ਓਹਦਾ ਮਾਨ ਸਮਾਇਆ ।
ਦਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਇਆ,
ਮਰਦਾ ਮਰਦਾ ਪਕੜ ਬਚਾਇਆ ।

ਮਨ ਦੇ ਨਾਜ਼ਕ ਦਿਲ ਦੇ ਕੂਲੇ ।
ਐਸੇ ਸਨ ਓਹ ਨੂਰੀ ਪੂਲੇ ।

ਇਕ ਦਿਨ ਕਿਧਰੋਂ ਫਿਰਦੇ ਆਏ,
ਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ਼ੇ ਪਾਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੭੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xo2h22u09l6c0za31k7imte9iuvd0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33237</id>
    <revision>
      <id>234580</id>
      <parentid>85043</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1649" sha1="qingtvdfdcc65k8zvrcyxxe6o1rkv4m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਗ਼ ਨਿਵਾਸੀ ਬੂਟੇ ਸਾਰੇ,
ਪਾਕ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਦੇ ਤਾਰੇ ।
ਵੇਖੀ ਜਿਸ ਦਮ ਸ਼ਕਲ ਨੂਰਾਨੀ ।
ਟਾਹਣੀ ਟਾਹਣੀ ਹੋਈ ਦੀਵਾਨੀ ।

ਅਦਬੋਂ ਸਰੂਆਂ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇਆ,
ਕਲੀਆਂ ਹਸ ਹਸ ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਆ ।
ਨਰਗਸ ਦਰਸੀ ਤਾੜੀ ਲਾਈ,
ਅਖ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਫ਼ਰਸ਼ ਬਣਾਈ ।

ਅੱਚਾ ਚੇਤੀ ਵੇਖ ਅਚੰਭਾ ।
ਖਿੜ ਖਿੜ ਦੂਹਰਾ ਹੋਇਆ ਚੰਭਾ ।

ਸਿਰ ਤੇ ਸਨ ਜੋ ਤੁਬਕੇ ਚਾਏ,
ਮੋਤੀ ਮੋਤੀਏ ਪਕੜ ਲੁਟਾਏ ।
ਮੌਲਸਰੀ ਤੋਂ ਸਰੀ ਨ ਮੂਲੇ,
ਗੁੱਛੇ ਵਾਰੇ ਕੱਚੇ ਕੂਲੇ ।

ਚਾਨਣ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਜੂਹੀ ।
ਹਸ ਹਸ ਹੋ ਗਈ ਰੱਤੀ ਸੂਹੀ ।

ਪੋਸਤ ਖੀਵਾ ਹੋਵਣ ਲੱਗਾ,
ਖ਼ੂਨ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਚੋਵਣ ਲੱਗਾ ।
ਸੁੰਬਲ ਨੇ ਵੀ ਕੇਸ ਸਵਾਰੇ,
ਪਵਾਂ ਕਬੂਲ ਕਿਵੇਂ ਦਰਬਾਰੇ ।

ਇਸ਼ਕ ਪੇਚੇ ਨੇ ਪੇਚੇ ਲਾਏ ।
ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨੇ ਨੈਣ ਮਿਲਾਏ ।

ਨਾਮ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਨੈਣ ਸ਼ਰਾਬੀ,
ਡਿੱਠੇ ਜਿਸ ਦਮ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬੀ ।
ਕੱਢ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਆਂ ਵਾਰਨ ਲੱਗਾ,
ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ ਖਿਲਾਰਨ ਲੱਗਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੭੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qingtvdfdcc65k8zvrcyxxe6o1rkv4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33238</id>
    <revision>
      <id>234581</id>
      <parentid>85047</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="25fmdylzh5ahi6r1zb3l0o8ljpvslvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਵੇਖ ਅਨਾਰ ਅਨਾਰ ਚਲਾਏ ।
ਫੁਲਝੜੀਆਂ ਦੇ ਮੀਂਹ ਵਸਾਏ ।

ਅਸ਼ਰਫੀਏ ਨੇ ਸ਼ਾਨ ਵਖਾਈ,
ਅਸ਼ਰਫੀਆਂ ਦੀ ਸੁੱਟ ਕਰਾਈ ।
ਜਰਿਆ ਗਿਆ ਨਾ ਪਾਕ ਨਜ਼ਾਰਾ,
ਪੁਰਜ਼ੇ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਹਜ਼ਾਰਾ ।

ਕਲਗ਼ੇ ਕਲਗ਼ੀ ਚਰਨ ਛੁਹਾਈ ।
ਫੁੱਲਾਂ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਈ ।

ਬਰਦੀ ਪਾ ਕੇ ਚਿੱਟੀ ਊਦੀ,
ਕਰਨ ਸਲਾਮੀ ਫੁਲ ਦਾਊਦੀ ।
ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀ ਗੋਦੀ,
ਹੱਸਣ ਡਹਿ ਪਈ ਰੋਂਦੀ ਰੋਂਦੀ ।

ਸੁੰਦਰ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ ਨਾਖਾਂ ।
ਗੁੱਛਾ ਹੋਈਆਂ ਅਦਬੋਂ ਦਾਖਾਂ ।

ਅੰਬਾਂ ਰਸ ਪਰੇਮੋਂ ਪਾਇਆ,
ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਆਯਾ ਹੁਸਨ ਸਵਾਇਆ ।
ਸੋਮੇ ਨੈਣ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਡਿੱਠੇ,
ਕੂਜ਼ੇ ਭਰ ਲਏ ਖੱਟੇ ਮਿੱਠੇ ।

ਐਡੀ ਨੈਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹੜ੍ਹ ਗਈ ।
ਅੰਬਰ ਵੇਲ ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ।

ਬਾਗ਼ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰੱਬੀ ਮਾਲੀ,
ਵੇਂਹਦੇ ਜਾਂਦੇ ਡਾਲੀ ਡਾਲੀ ।
ਸਾਇਆ ਪੌਂਦੇ ਹਰ ਹਰ ਬੂਟੇ,
ਲੈਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਅਰਸ਼ੀ ਝੂਟੇ ।

ਜਪਦੇ ਜਾਂਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ।
ਦੇਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਨੂਰੀ ਪਾਣੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੭੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25fmdylzh5ahi6r1zb3l0o8ljpvslvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33240</id>
    <revision>
      <id>234583</id>
      <parentid>85050</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="m7r8i2v8tbfct3nppkc10epmr9uf6bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਥਾਂ ਹੋਇਆ ਐਸਾ ਕਾਰਾ,
ਬੂਟਾ ਸੀ ਇਕ ਖੜਾ ਵਿਚਾਰਾ ।
ਗੁਰ ਜੀ ਦਾ ਉਸ ਪੱਲਾ ਫੜਿਆ,
ਚੋਗ਼ਾ ਉਹਦੀ ਟਾਹਣੀ ਅੜਿਆ ।

ਕਲੀਆਂ ਨਿਉਂ ਨਿਉਂ ਸਦਕੇ ਗਈਆਂ ।
ਡਾਲੋਂ ਝੜੀਆਂ ਚਰਨੀਂ ਪਈਆਂ ।

ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਉਹ ਝੜੀਆਂ ਕਲੀਆਂ,
ਪ੍ਰੇਮ ਕਲਾਵੇ ਅੰਦਰ ਵਲੀਆਂ ।
ਧਰ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਹੱਥੀਂ ਚਾਈਆਂ,
ਨਾਲ ਹਿਰਖ ਦੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ।

ਚੋਗ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਛ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਘਟਾਇਆ ।

ਹੋਠ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਿਗੁਰ ਖੋਲ੍ਹੇ,
ਕਲੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਐਦਾਂ ਬੋਲੇ:-
'ਐ ਕਲੀਓ ! ਕੁਛ ਗ਼ਮ ਨਾ ਖਾਓ,
ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ਼ ਨਾ ਲਾਓ ।

ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਸਨ ਸੱਭੇ ਆਸਾਂ ।
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ 'ਫੂਲ' ਬਣਾਸਾਂ ।'

ਬੀਤਯਾ ਵੇਲਾ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾਣਾ,
ਹੋਇਆ ਐਸਾ ਰੱਬੀ ਭਾਣਾ ।
ਜੀਤ ਪਰਾਨੇ ਹੋਈ ਲੜਾਈ,
ਕਰਮ ਚੰਦ ਓਹ ਤੇਗ਼ ਚਲਾਈ ।
ਰਣ ਵਿਚ ਮੀਂਹ ਸਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸੇ ।
ਭੇਡਾਂ ਵਾਂਙੂ ਵੈਰੀ ਨੱਸੇ ।

ਐਪਰ ਹੋਣੀ ਹੁੰਦੜ ਆਈ,
ਕਰਮ ਚੰਦ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੭੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m7r8i2v8tbfct3nppkc10epmr9uf6bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33241</id>
    <revision>
      <id>234584</id>
      <parentid>85052</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="hkzrgktyn1le2lkmup5juams2k5vz4m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਰਗਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪ ਸਿਧਾਰੇ,
ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਪੁੱਤ ਪਿਆਰੇ ।

ਇਕ 'ਸੰਦਲੀ' ਇਕ 'ਫੂਲ' ਵਿਚਾਰਾ ।
ਇਕ ਸੂਰਜ ਇਕ ਚੰਦ ਪਿਆਰਾ ।

ਚਾਚੇ ਦੇ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ,
ਪਕੜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਲਾਇਆ ।
ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆਇਆ,
ਆਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚਰਨੀਂ ਪਾਇਆ ।

ਰੋ ਰੋ ਨੀਰ ਵਗਾਵਣ ਲੱਗਾ ।
ਏਦਾਂ ਹਾਲ ਸੁਣਾਵਣ ਲੱਗਾ:-

&quot;ਪਿਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨ ਪਿਆਰੀ,
ਹੁਕਮ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੋਂ ਵਾਰੀ ।
ਇਹ ਕਲੀਆਂ ਹੁਣ ਝੜੀਆਂ ਪਈਆਂ,
ਗੁੱਛੇ ਨਾਲੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਈਆਂ ।

ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਾਲੀ ।
ਹੁਣ ਹੋ ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੇ ਮਾਲੀ ।&quot;

ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਰ ਯਤੀਮ ਪਿਆਰੇ,
ਬੈਠੇ ਸਨ ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰੇ ।
ਕਾਗ਼ਜ਼ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗੂੰ,
ਸਹਿਮੀ ਹੋਈ ਸੂਰਤ ਵਾਂਗੂੰ ।

ਕਲੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ।
ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗਲੇਡੂ ਪੀਤੇ ।

ਆਖਰ ਆਣ ਯਤੀਮੀ ਰੋਈ,
ਗੁਰਿਆਈ ਨੂੰ ਚੋਂਭੜ ਹੋਈ ।
ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਪਾਕ ਸਮੁੰਦਰ,
ਆਇਆ ਮੌਜਾਂ ਠਾਠਾਂ ਅੰਦਰ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੭੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hkzrgktyn1le2lkmup5juams2k5vz4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33242</id>
    <revision>
      <id>234585</id>
      <parentid>85054</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234585</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1637" sha1="pgl3qp8ykulr8tu6jomlr2ey1l5p0pa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੌਜਾਂ ਅੰਦਰ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਆਈ ।
ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਬੇੜੀ ਬੰਨੇ ਲਾਈ ।

ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਪਰ ਉਪਕਾਰੀ,
ਠੋਡੀ ਫੜ ਕੇ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ:-
&quot;ਐ ਕਲੀਓ ! ਮੈਂ ਖ਼ੂਬ ਪਛਾਣਾਂ,
ਭੇਤ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਜਾਣਾਂ ।

ਗੁੱਛੇ ਨਾਲੋਂ ਝੜੀਓ ਕਲੀਓ !
ਵਕਤਾਂ ਅੰਦਰ ਫੜੀਓ ਕਲੀਓ !

ਅਰਸ਼ੀ ਕਲੀਓ ! ਉੱਠੋ ਜਾਓ,
ਜਗ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਖਿੰਡਾਓ ।
ਸਿੱਖੀ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਲਾਓ,
ਤਾਜ ਹੰਢਾਓ ਰਾਜ ਕਮਾਓ ।

'ਸੰਦਲ' ਵਾਂਗੂੰ ਹਰਦਮ ਮਹਿਕੋ ।
'ਫੂਲ' ਕਬੀਲਾ ਬਣਕੇ ਟਹਿਕੋ ।

ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਵਰ ਝੁਲਾਵੇ,
ਸੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਉਮਰ ਵਿਹਾਵੇ ।
ਹਰ ਪਿੜ ਅੰਦਰ ਘੋੜਾ ਧਮਕੇ,
ਇਕਬਾਲਾਂ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕੇ ।

ਪਤਝੜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖੇ ।
ਸਤਿਗੁਰ ਹੋਣ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਖੇ ।&quot;

ਇਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀ,
ਉਹ ਹੈ ਮੇਰਾ ਅਰਸ਼ੀ ਮਾਹੀ ।
ਪੈਰਾਂ ਅੰਦਰ ਝੜੀਆਂ ਕਲੀਆਂ,
ਪ੍ਰੇਮ ਕਲਾਵੇ ਅੰਦਰ ਵਲੀਆਂ ।

ਮਾਨ ਗਵਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਈਆਂ ।
'ਸ਼ਰਫ' ਉਹੋ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪਈਆਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੭੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pgl3qp8ykulr8tu6jomlr2ey1l5p0pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33264</id>
    <revision>
      <id>234586</id>
      <parentid>85093</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1745" sha1="ekq1bkw4khtl8fd4nhaqm1lamdbfyxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਅੱਠਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੱਲਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਉਮਰ ਛੋਟੀ,
ਨਾਫ਼ੇ ਵਾਂਙ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਚਾਰ ਚੰਦ ਗੁਰਿਆਈ ਨੂੰ ਲਾਏ ਸੋਹਣੇ,
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਜਿੱਧਰ ਨਿਗ੍ਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ,
ਓਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਫ਼ਤਹ ਕਰਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਮੁੜੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਪੰਜੋਖਰੇ ਤੋਂ,
ਲੀਕ ਸਿਦਕ ਦੀ ਆਪ 'ਜਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਗੀਤਾ ਅਰਥ ਸੁਣਵਾ ਕਹਾਰ ਕੋਲੋਂ,
ਪੰਡਤ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤੇਹ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਪਟਰਾਣੀ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੱਟ ਦਿਲ ਦੇ,
ਬੈਠ ਪੱਟ ਤੇ ਅੰਸ਼ ਦਾਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਜੇੜ੍ਹੇ ਆਏ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ,
ਬਾਜ਼ੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ ਦਿਲੋਂ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ,
ਭੁੱਲ ਓਸ ਦੀ ਮਨੋਂ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਖੂਹੇ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤੇ,
ਬੇੜੀ ਡੁੱਬਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ,
ਬਰਕਤ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ।
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੮੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ekq1bkw4khtl8fd4nhaqm1lamdbfyxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33265</id>
    <revision>
      <id>234587</id>
      <parentid>85095</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="367rzvbpq3am39lthjotni7xc44lp58" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਜੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਆ ਕੇ
ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ

ਰਾਣੀ ਮੇਰੀ ਤਰਲੇ ਕਰਦੀ
ਦਰਸ਼ਨ ਬਦਲੇ ਹੈ ਉਹ ਮਰਦੀ

ਗੁਰ ਜੀ ! ਏਹ ਉਪਕਾਰ ਕਮਾਓ
ਓਹਨੂੰ ਭੀ ਚਲ ਦੀਦ ਕਰਾਓ

&lt;ref&gt;ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !&lt;/ref&gt;'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ' ਦੇ ਰਾਜ-ਦੁਲਾਰੇ
ਬੋਲੇ ਅੱਗੋਂ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰੇ:-

'ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਸਨ ਤੇਰੀਆਂ ਆਸਾਂ
ਤੇਰੇ ਮਹਿਲੀਂ ਭੀ ਚਲ ਆਸਾਂ'

ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਰਾਜਾ ਆਯਾ
ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਨ ਸੁਨਾਯਾ:-

'ਖ਼ੂਬ ਸਜਾਓ ਧੌਲਰ ਸਾਰਾ
ਆਵੇਗਾ ਕਲ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਾ

'ਉਪਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਲਾਵਨ
ਉੱਜੜੇ ਹੋਏ ਬਾਗ਼ ਖਿੜਾਵਨ

'ਆਵੇਗਾ ਕਲ ਬੱਦਲ ਨੂਰੀ
ਖੜੀਆਂ ਰਹਿਣਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰੀ

'ਜੇਹੜੀ ਵੀ ਕੋਈ ਗ਼ਾਫ਼ਲ ਹੋਸੀ
ਪੱਛੋਤਾਸੀ ਓਹੋ ਰੋਸੀ ।'

ਪਟਰਾਣੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਈ
'ਰਾਜੇ ਏਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਨਾਈ&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੮੧}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>367rzvbpq3am39lthjotni7xc44lp58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33266</id>
    <revision>
      <id>234588</id>
      <parentid>85097</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="t7v0dx4wfx2ti2hlt7na0tb0neifpx3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਂ ਭੀ ਓਹਨੂੰ ਕਲ ਅਜ਼ਮਾਵਾਂ
'ਗੋਲੀ ਬਣਕੇ ਭੇਸ ਵਟਾਵਾਂ

'ਨਿਕਾ ਜਿਹਾ ਓਹ ਚੰਦ ਦੋਬਾਲਾ
'ਜੇ ਹੋਵੇਗਾ ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ

'ਤਾਂਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਛਾਣ ਲਵੇਗਾ ।'

ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰੇ
ਆ ਗਏ ਮਹਿਲੀਂ ਦੇਣ ਨਜ਼ਾਰੇ

ਪਟਰਾਣੀ ਭੀ ਭੇਸ ਵਟਾਕੇ
ਬਾਂਦੀ ਵਾਲੇ ਲੀੜੇ ਪਾਕੇ

ਬਹਿ ਗਈ ਗੋਲੀਆਂ ਅੰਦ੍ਰ ਜਾਕੇ
ਸਾਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਲੁਕਾਕੇ

ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਏ
ਆ ਰਾਣੀ ਦੇ ਮਤਲਬ ਪਾਏ

ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਂਦੇ
ਸੋਟੀ ਲਾ ਲਾ ਆਂਹਦੇ ਜਾਂਦੇ

'ਏਹ ਨਹੀਂ ਰਾਣੀ ਏਹ ਨਹੀਂ ਰਾਣੀ
ਏਹ ਵੀ ਹੈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਵਾਣੀ ।'

ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਉਹ ਨੇਕ ਸਵਾਣੀ
ਫੜ ਲਈ ਏਦਾਂ ਓੜਕ ਰਾਣੀ

ਜਿਉਂ ਪਾਪੀ ਨੂੰ 'ਬਖਕਸ਼' ਆਕੇ
ਫੜ ਲਏ ਬਾਹੋਂ, ਕਰਮ ਭੁਲਾਕੇ ।

ਪੱਟ ਉਤੇ ਜਾ ਬੈਠੇ ਪਿਆਰੇ
ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਰਾਜ ਦੁਲਾਰੇ:-

'ਹੈ ਨਾ ਲੱਭ ਲਿਆ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ
ਹੁਣ ਤੇ ਮੰਨੇਗੀ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ?'&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੮੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7v0dx4wfx2ti2hlt7na0tb0neifpx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33267</id>
    <revision>
      <id>234589</id>
      <parentid>85100</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234589</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="l5bu5giku3x2w6iwwsyw8ca9nk0s2mf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਵੇਖ ਕਰਾਮਾਤ ਏਹ ਪਟਰਾਣੀ
ਚਰਨੀਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋ ਨਤਾਣੀ

ਰੋ ਰੋ ਗੁੱਝਾ ਹਾਲ ਸੁਨਾਯਾ
ਆਖੇ, ਜਿਉਂ ਏਹ ਭਰਮ ਮਿਟਾਯਾ

'ਓਦਾਂ ਹੀ ਹੁਨ ਆਸ ਪੁਚਾਓ
ਘਰ ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਲਾਓ

ਧੀ ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਹੈ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ
ਬਾਝ ਚਰਾਗੋਂ ਮਹਿਲ ਹਨੇਰਾ ।'

ਹਾਲ ਅਹਵਾਲ ਓਹਦੇ ਸੁਨ ਸਾਰੇ
ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸੇ ਗਰੂ ਪਿਆਰੇ

ਮੌਜਾਂ ਅੰਦਰ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਆਈ
ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਬੇੜੀ ਬੰਨੇ ਲਾਈ

'ਸ਼ਰਫ਼' ਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ ਫ਼ਰਯਾਦਾਂ
ਮਿਲੀਆਂ ਓਹਨੂੰ ਕੁੱਲ ਮੁਰਾਦਾਂ
{{center|--o--}}&lt;/poem&gt;}}


{{center|{{xx-larger|ਨੌਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger| ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ
ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਪਿਆਰੇ ।
ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੇ,
ਰੌਸ਼ਨ ਅੱਖੀਂ ਤਾਰੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੮੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l5bu5giku3x2w6iwwsyw8ca9nk0s2mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33268</id>
    <revision>
      <id>234590</id>
      <parentid>85102</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234590</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="fs7qbffm7jq0xw1jn90gvilekch80t2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਿਉਂ ਕਸਤੂਰੀ ਨਾਫੇ ਵਿਚੋਂ
ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਪਈ ਖਿਲਾਰੇ ।
ਉਮਰ ਨਿੱਕੀ ਵਿਚ, ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਲੇ
ਲੱਛਣ ਚਮਕੇ ਸਾਰੇ ।

ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਨੇ ਲਾਲ ਪੁੱਤਰ ਦੇ
ਦਰਸ਼ਨ ਜਿਸ ਪਲ ਪਾਏ ।
ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ,
ਭਰ ਭਰ ਬੁੱਕ ਲੁਟਾਏ ।

ਡੁਲ੍ਹ ਡੁਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਛਾਪੇ ਵਿੱਚੋਂ
ਜਿਉਂ ਡਲ੍ਹਕ ਪਿਆਰੇ ਨਗ ਦੀ ।
ਲਾਟ 'ਉਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵੇਖੀ
ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ ਜਗਦੀ ।

ਧਰਮੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤ ਪਿਆਰਾ
ਪੂਰਾ ਜੋਧਾ ਡਿੱਠਾ ।
ਰਖ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ 'ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ'
ਨਾਮ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਠਾ ।
{{center|– – 0 – –}}&lt;/poem&gt;}}

{{center|{{xx-larger|ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪੰਧ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਦਮ ਕਰਕੇ ਉੱਠ ਬਹੀਂ ਹੁਣ,
ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਪਿਆਰੀ ।
ਵਾਟ ਦੁਰੇਡੀ ਵੇਲਾ ਥੋੜ੍ਹਾ,
ਤੂੰ ਭੀ ਤੁਰਨੋਂ ਹਾਰੀ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੮੪}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fs7qbffm7jq0xw1jn90gvilekch80t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33305</id>
    <revision>
      <id>234591</id>
      <parentid>85214</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234591</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1493" sha1="2z2wtw7hmuagflgxu6b72w9dr5bylgn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਨ ਕੋਈ,
ਪੈਂਡਾ ਦਰਦਾਂ ਵਾਲਾ ।
ਮੰਜ਼ਲ ਔਖੀ, ਕੱਟੇ ਸੌਖੀ,
ਸੋਚ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ।

ਆ ਜਾ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹੀ ਰਲਕੇ
ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾਈਏ ।
ਨਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧੌਂਦੇ ਜਾਈਏ,
ਨਾਲੇ ਵਾਟ ਮੁਕਾਈਏ :-

ਪਰ ਗੱਲਾਂ ਭੀ ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ
ਭਰੀਆਂ 'ਜਹੀਆਂ ਹੋਵਨ ।
ਬੇ ਕਿਰਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਸੁਣ ਸੁਣ,
ਹੰਝੂ ਹਾਰ ਪਰੋਵਨ ।

ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ,
ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਭਾਖੇ ।
ਭਿਣਖ ਪਵੇ ਜੇ ਕਿਧਰੋਂ ਉਹਦੀ,
'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਆਖੇ ।

(ਪਰ)-ਦਰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਛਾਪੇ ਵੱਲੋਂ
ਪੱਲੇ ਸਭ ਸਮੇਟਨ ।
ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਣ, ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ,
ਸੁਣਕੇ ਕੰਨ੍ਹ ਵਲ੍ਹੇਟਨ ।

ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੇ ਵਾਲਾ,
ਵਿਰਲਾ ਲੱਭੇ ਕੋਈ।
ਸੱਚ ਪੁੱਛੇਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ,
ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੋਈ ।

ਪਰ ਸੁਖੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨ ਓਥੇ,
ਜਿੱਥੇ ਦੁਖੀਏ ਜਾਵਨ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੮੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2z2wtw7hmuagflgxu6b72w9dr5bylgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33306</id>
    <revision>
      <id>234592</id>
      <parentid>85216</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234592</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="016utzay9phftoe1sgd2ajy2e31208e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਾਰ ਦੁਗਾੜਾ ਹਹੁਕੇ ਵਾਲਾ,
ਆਪਾ ਅਰਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਵਨ ।

ਸੁਖ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਏਹ ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ,
ਹੈਣ ਨਗੂਣੇ ਲਾਹੇ ।
ਦਰਦ ਪਰੇਮ ਬਿਨਾ ਨਾ ਢੋਈ,
ਮਿਲਦੀ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹੇ ।

ਬਾਤ ਸੁਣਾ ਕੇ ਦਰਦਾਂ ਵਾਲੀ,
ਅਰਸ਼ੀਂ ਝਾਤ ਪਵਾਵਾਂ ।
ਮੇਰੀ ਪਯਾਰੀ ਆ ਅਜ ਤੇਰਾ
ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਲ ਕਰਾਵਾਂ ।

ਕੁਦਰਤ ਵਾਂਗੂੰ ਵੇਖੀਂ ਸਭ ਕੁਝ
ਮੁੱਖੋਂ ਮੂਲ ਨਾ ਬੋਲੀਂ ।
ਸਬਰ ਸਿਦਕ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਜਬਰ ਨੂੰ
ਦਿਲ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੋਲੀਂ ।

ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਸੂਲਾਂ ਅੰਦਰ
ਡਿੱਠਾ ਈ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ।
ਆ ਅਜ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵਖਾਵਾਂ
ਖੋਲ੍ਹ ਓਦ੍ਹੀ ਕਰਤਾਰੀ ।

ਫੁੱਲਾਂ ਅੰਦਰ ਬੂਟੇ ਉੱਗੇ,
ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਅੰਦਰ,
ਦੇਖ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸੱਥਰ ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਲ ਵੇਖੀਂ
ਰਬ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਪਿਆਰੇ ।
ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ ਅੰਦਰ ਕਰਦੇ
ਝਿਲ ਮਿਲ ਝਿਲ ਮਿਲ ਤਾਰੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੮੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>016utzay9phftoe1sgd2ajy2e31208e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/93</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33307</id>
    <revision>
      <id>234593</id>
      <parentid>85219</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234593</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="e6etg1co8x6yu62mavehbqics963yha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੀਕਰ ਦੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਹਿੰਦੇ
ਧਰਮੋਂ ਮੂਲ ਨਾ ਡੋਲਨ ।
ਸੀਸ ਕਟਾਵਣ, ਖੱਲ ਲੁਹਾਵਣ,
ਭੇਦ ਨਾ ਓਦ੍ਹਾ ਖੋਲ੍ਹਨ ।

ਮੁੱਦਾ ਕੀ ਅਜ ਆ ਨੀ ਤੈਨੂੰ
ਐਸੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ।
ਪੰਧ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਦਰਦ ਦਿਲੀ ਵਿਚ,
ਤੇਰਾ ਕੁੱਲ ਮੁਕਾਵਾਂ ।

ਕਿੱਸਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲਾ
ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ।
ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੀਕਰ ਤੂੰ ਭੀ,
ਯਾਦ ਕਰੇਂਗੀ ਮੈਨੂੰ ।

ਐਸੇ ਖ਼ੂਨ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲੇ
ਤੈਨੂੰ ਦਰਸ ਕਰਾਵਾਂ ।
ਦਰਸ ਕਰਾਕੇ ਰੱਬੀ ਰੰਗਣ
ਤੈਨੂੰ 'ਜਹੀ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ।

ਜੇੜ੍ਹੇ ਰਾਹੋਂ ਤੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ,
ਲੰਘੇਂ ਕਲਮ ਪਿਆਰੀ ।
ਖਿੜਨ ਹਕੀਕੀ ਬੂਟੇ ਓਥੇ,
ਫੁੱਟੇ ਕੇਸਰ ਕਿਆਰੀ ।
{{center|--0--}}
{{center|{{xx-larger|ਕੁਰਬਾਨੀ}}}}
ਚੰਨੋ ਨੌਵੀਂ ਸੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਐਪਰ
ਓਹਦਾ ਰੋਗ ਸੀ ਨਿਰਾ ਵਿਜੋਗਨਾਂ ਦਾ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੮੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6etg1co8x6yu62mavehbqics963yha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33322</id>
    <revision>
      <id>234594</id>
      <parentid>85303</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234594</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="ecgzwb2ndxagxnua6nsxv0778aajy50" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੋਰੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਜ਼ਰਦੀਆਂ ਸਨ,
ਹੁੰਦਾ ਰੰਗ ਏ ਜਿਸਤਰਾਂ ਰੋਗਨਾਂ ਦਾ ।
ਖੁੱਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਬੱਗੇ,
ਬੱਧਾ ਹੋਯਾ ਸੀ ਸੰਦਲਾ ਸੋਗਨਾਂ ਦਾ ।
ਮੱਥੇ ਸ਼ੁੱਕ੍ਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ,
ਹੁੰਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਭਰਮ ਕਲਜੋਗਨਾਂ ਦਾ ।
ਦਰਦ ਵੰਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਪੱਛਦੀ ਸੀ,
ਚਾਘੜ ਹੱਥੜੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪੈ ਹੋਵੰਦੇ ਸਨ ।
ਨਿੰਮ੍ਹੀ ਵਾ ਤਰੇਲ ਪਈ ਡਿੱਗਦੀ ਸੀ,
ਫੁੱਲ ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਤਾਰੇ ਰੋਂਵਦੇ ਸਨ ।

ਦੌਲਤ ਦਰਦ ਦੀ ਖਿਲਰੀ ਪੁੱਲਰੀ ਓਹ,
ਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਮੈਂ ਬੜੇ ਅਨੰਦ ਅੰਦਰ ।
ਅਦਬ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀਸ ਪਰਨੇ,
ਮਾਛੀ ਵਾੜੇ ਦੇ ਕਦੀ ਸਾਂ ਪੰਧ ਅੰਦਰ ।
ਦੋ ਲਾਲ ਸਿਰ-ਹਿੰਦ ਦੇ ਚੁਣੇ ਵੇਖੇ,
ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਕਦੀ ਸਰਹੰਦ ਅੰਦਰ ।
ਚੰਦੂ ਚੰਦਰੇ ਦੀ ਲੋਹ ਯਾਦ ਆ ਗਈ,
ਜਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਉਤ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਚੰਦ ਅੰਦਰ ।

ਨਿਕਲੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸੀਨਿਓਂ ਰਿਸ਼ਮ ਐਸੀ
ਆ ਗਈ ਸਿੱਖ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਇਲਮ ਬਣਕੇ ।
ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਓਹਨੇ ਢਾਈ ਸੈ ਵਰਹੇ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਕੇ ।

ਡਿੱਠਾ ਪਿੰਜਰਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬਣਿਆ,
ਜੀਹਦੇ ਵਿਚ ਭੀ ਸਨ ਸੂਏ ਜੜੇ ਹੋਏ ।
ਓਹਦੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਉਤਾਰ ਵੇਖੇ,
ਬੁਲਬੁਲ ਵਾਂਗ ਬੇਦੋਸੇ ਹੀ ਫੜੇ ਹੋਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੮੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecgzwb2ndxagxnua6nsxv0778aajy50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33323</id>
    <revision>
      <id>234595</id>
      <parentid>85305</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234595</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2076" sha1="kbk1yjr5xk20n0ygcebuwcwvq7mb1v9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੀਖਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਵਾੜ ਸੀ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ,
ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨ ਖੜੇ ਹੋਏ ।
ਚੀਂਘਾਂ ਖੁੱਭੀਆਂ ਤੇ ਰਗੜਾਂ ਛਿੱਲ ਦਿੱਤੇ,
ਹੱਥ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀਆਂ ਕੜੇ ਹੋਏ ।

ਰੋਮ ਦਾੜ੍ਹੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਦੇ ਖਿੱਲਰੇ ਓਹ,
ਕਿਰਨਾਂ ਚਮਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਅੰਦਰ ।
ਹੈਸੀ ਓਸ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦਾ ਹਾਲ ਏਦਾਂ,
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ &lt;ref&gt;ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਕੈਦੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।&lt;/ref&gt;ਤੁਲਾ ਰਾਸ ਅੰਦਰ ।

ਉੱਠਣ ਲੱਗਿਆਂ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਅੰਦਰ,
ਸੂਏ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਵੱਜਦੇ ਸਨ ।
ਵੱਜ ਵੱਜ ਕੇ ਭੁਰਭੁਰੀ ਸੂਲ ਵਾਂਗੂੰ,
ਫੱਟਾਂ ਡੂੰਘਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੱਜਦੇ ਸਨ ।
ਕਾਲੇ ਬਿਸੀਅਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਆਏ ਹੋਏ,
ਡੰਗ ਮਾਰਦੇ ਮੂਲ ਨ ਰੱਜਦੇ ਸਨ ।
ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬੀ ਧੂੜ ਕੇ ਲੂਣ ਜ਼ਾਲਮ,
ਉੱਤੋਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਰੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਜਦੇ ਸਨ ।

ਫ਼ਤਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ,
ਫ਼ਤਹ ਪਾਈ ਸੀ ਮੁਲਕ ਆਸਾਮ ਉੱਤੇ ।
ਘੇਰਾ ਪਿਆ ਸੀ ਸੈਂਕੜੇ ਸੂਲੀਆਂ ਦਾ,
ਅਜ ਓਸੇ ਮਨਸੂਰ ਵਰਯਾਮ ਉੱਤੇ ।

ਇਕ ਕੈਦ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀ ਸਾਂਗ ਸੀਨੇ,
ਤੇਹ ਭੁੱਖ ਪਈ ਦੂਸਰੀ ਮਾਰ ਦੀ ਏ ।
ਤੀਜੀ ਖੇਡਦੀ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ,
ਨੌਵਾਂ ਵਰਿਹਾਂ ਦੇ ਦਸਮ ਦਿਲਦਾਰ ਦੀ ਏ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੮੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kbk1yjr5xk20n0ygcebuwcwvq7mb1v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33324</id>
    <revision>
      <id>234596</id>
      <parentid>85307</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234596</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="6oifjhc5cho2yzf3cny4pjwbmi5ctvi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੌਥੇ ਕੜਕ ਕੇ ਪਿਆ ਜੱਲਾਦ ਕਹਿੰਦਾ,
ਮੁੱਠ ਹੱਥ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਏ ।
ਕਰਾਮਾਤ ਵਿਖਾਓ ਜਾਂ ਸੀਸ ਦਿਓ,
ਬੱਸ ਗੱਲ ਇਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦੀ ਏ ।

ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ,
ਜੱਥਾ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ ਛੁਡੌਣ ਵਾਲਾ ।
ਰੱਬ ਬਾਝ ਪ੍ਰਦੇਸੀਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ,
ਦਿੱਸੇ ਕੋਈ ਨਾ ਭੀੜ ਵੰਡੌਣ ਵਾਲਾ ।

ਦੂਜੀ ਨੁੱਕਰੇ ਪਿਆ ਜਲਾਦ ਆਖੇ,
ਮਤੀ ਦਾਸ ਹੁਣ ਹੋਰ ਨ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ।
ਛੇਤੀ ਦੱਸ ਜੋ ਆਖਰੀ ਇੱਛਿਆ ਈ,
ਏਸੇ ਥਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਏਸੇ ਪਲ ਹੋਵੇ ।
ਉਹਨੇ ਆਖ੍ਯਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਛ੍ਯਾ ਨਹੀਂ,
ਔਕੜ ਆਖਰੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਹੱਲ ਹੋਵੇ ।
ਮੇਰੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਚਲੇ ਆਰਾ,
ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਗੁਰ ਪਿੰਜਰੇ ਵੱਲ ਹੋਵੇ ।

ਲੁਸ ਲੁਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੋਹਲ ਦੇਹੀ ਅੰਦਰ,
ਦੰਦੇ ਆਰੀ ਦੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਧੱਸਦੇ ਨੇ ।
ਆਸ਼ਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੱਬੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ,
ਕਰ ਕਰ ਪਾਠ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਹੱਸਦੇ ਨੇ ।

ਹੋਰ ਦੇਗ ਇੱਕ ਚੁਲ੍ਹੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਈ,
ਵਿੱਚ ਦੇਹੀ ਪਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਲਦੀ ਏ ।
ਸੂੰ ਸੂੰ ਕਰਕੇ ਲਹੂ ਹੈ ਸੜਦਾ,
ਚਿਰੜ ਚਿਰੜ ਕਰਕੇ ਚਰਬੀ ਢਲਦੀ ਏ ।
ਏਧਰ ਸੀਤਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਅੰਦਰ,
ਨੈਹਰ ਨੂਰ ਦੀ ਨਾੜਾਂ 'ਚ ਚੱਲਦੀ ਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੯੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6oifjhc5cho2yzf3cny4pjwbmi5ctvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33325</id>
    <revision>
      <id>234597</id>
      <parentid>85309</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T23:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234597</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="4gkqnprymvhrleoefiq4hdnpqx560vo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਹੁੱਸੜ ਪਰੇਮੀ ਨੂੰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ,
ਪੱਖਾ ਪਰੀ ਹਵਾੜ ਦਾ ਝੱਲਦੀ ਏ ।

ਬੁਝ ਕੇ ਏਸ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਸੋਗ ਅੰਦਰ,
ਕੇਸ ਅੱਗ ਨੇ ਧੂਏਂ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ।
ਸਾਹ ਘੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹਵਾੜ ਦਾ ਭੀ,
ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਅੱਥਰੂ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ।

ਓੜਕ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇਗ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ,
ਸੀਖਾਂ ਤਿਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਲੋਣ ਵਾਲੇ ।
ਦਿੱਤਾ ਸੀਸ ਤੇ ਨਾਲੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ,
ਧੰਨ ਧੰਨ ਕੁਰਬਾਨ ਇਹ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ।
ਹਾਏ ! ਲੋਥ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੈ ਪਈ ਕੱਲੀ,
ਸਿਦਕੀ ਲੈ ਚੱਲੇ ਗੱਡੇ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ।
ਬੈਠੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੂਰ ਪਿਆਰੇ,
ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੇ ਹਾਰ ਪਰੋਣ ਵਾਲੇ ।
ਐਸੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਵੇਖਕੇ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਝਾਕੀ,
ਮੇਰਾ ਖ਼ੂਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ।
ਡਰ ਕੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲਈਆਂ,
ਚੰਨ ਬੱਦਲੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲੁੱਕ ਗਿਆ ।
{{center|- - -}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੯੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gkqnprymvhrleoefiq4hdnpqx560vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33327</id>
    <revision>
      <id>234598</id>
      <parentid>85312</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234598</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1254" sha1="a6f5bopzscu8hre9i3bn6yqroecd3to" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਦਸਵਾਂ ਦਰਸ਼ਨ}}}}
{{center|{{xx-larger|ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਆਗਮਨ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੱਲ ਕੀ ਏ, ਵੱਲ ਕੀ ਏ,
ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਅੱਜ,
ਪਿਆਰੀ ਪਿਆਰੀ ਰੈਨ ਹੈਨ,
ਕੀਤੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ?

ਲਾਲ ਸੂਹੇ ਹੱਥ ਕੀਤੇ
ਸ਼ਾਮ ਵਾਲੀ ਲਾਲੀ ਲੈਕੇ,
ਲਾਈਆਂ ਏਸ ਸਾਂਵਲੀ ਨੇ
ਮਹਿੰਦੀਆਂ ਨਿਆਰੀਆਂ ?

ਖਿੱਤੀਆਂ ਜੜਾਊ ਕਾਂਟੇ
ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹੋਏ ਨੇ,
ਰਾਹ ਕੱਢ ਚੀਰਨੀ ਦਾ
ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ?

ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੀ
ਹੋਈ ਏ ਪੁਸ਼ਾਕ ਏਹਦੀ,
ਚੰਦ ਮੱਥੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ
ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ।

ਫੁੱਲ ਹੈ ਅਚੰਭਾ ਕੋਈ
ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਖਿੜਨ ਵਾਲਾ,
ਜੱਗ ਦੇ ਭੀ ਬਾਗ਼ ਦੀਆਂ
ਮਹਿਕੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ।

ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ
ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਨੇ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੯੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6f5bopzscu8hre9i3bn6yqroecd3to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33415</id>
    <revision>
      <id>234599</id>
      <parentid>85702</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234599</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="axl95cdrcz7yt4opw58huawxhn2yz0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਸਤ ਹੋ ਪਰੇਮ ਵਿਚ
ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਜ਼ਾਰੀਆਂ ।

ਸੋਤੇ ਵੇਲੇ ਧੋਤੇ ਆਕੇ
ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਕਲੀਆਂ ਦੇ,
ਦੁਧ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀਆਂ
ਤ੍ਰੇਲ ਨੇ ਨਿਤਾਰੀਆਂ ।

ਧੰਨ ਧੰਨ ਰਾਤ ਅੱਜ
ਕੰਡਿਆਂ ਵੀ ਬਨ ਠਨ,
ਛਤਰੀਆਂ ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ
ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ।

ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ
ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਝਲੂੰਗੀਆਂ ਨੇ,
ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿੰਗਰੇ ਨੇ
ਸਾਵੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ।

ਸੁੱਕਾ ਪੱਤ ਦਿਸੇ ਨਾ ਕੋਈ
ਖਸ਼ੀ ਦੀ ਬਹਾਰ ਵਿਚ,
ਵੱਗ ਵੱਗ ਬੁੱਲਿਆਂ ਨੇ
ਫੇਰੀਆਂ ਬੁਹਾਰੀਆਂ ।

ਵੈਂਹਦੇ ਹੋਏ ਜਲ ਭੀ ਨੇ
ਮੌਜ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ,
ਲੈਹਰ ਉੱਤੇ ਲੈਹਰ ਕਰੇ
ਟੱਪ ਕੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ।

ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨੇ
ਝਿਲ ਮਿਲ ਲਾਈ ਐਸੀ,
ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ
ਜਿਉਂ ਹੋਣ ਕਿਸੇ ਤਾਰੀਆਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੯੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axl95cdrcz7yt4opw58huawxhn2yz0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33416</id>
    <revision>
      <id>234600</id>
      <parentid>85703</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234600</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="gfgwudnz6xorbe0v2qup8c93u91ut9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਗ੍ਹਾਂ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਮੈਂ
ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੇ, ਸੰਤਰੀ ਨੂੰ,
ਅੱਜ ਕੀਹਦੇ ਔਣ ਦੀਆਂ,
ਹੈਨ ਏ ਤਿਆਰੀਆਂ ?

ਮਾਰ ਕੇ ਜੈਕਾਰਾ ਅਗੋਂ
ਆਖਿਆ ਇਹ ਪੈਹਰੇ ਵਾਲੇ,
ਅੱਜ ਓਦ੍ਹੇ ਔਣ ਦੀਆਂ
ਜੱਗ ਤੇ ਨੇ ਵਾਰੀਆਂ ।

ਹੇਮ ਕੁੰਡ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ
ਜੇਹੜੇ ਚੰਦ ਨਿਕਲਕੇ ਤੇ,
ਸਾਰੀ ਹਿੰਦ ਅੰਦਰ ਹੈਨ
ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਖਿਲਾਰੀਆਂ ।

ਓਸੇ &lt;ref&gt;ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰੋਮਣੀ ।&lt;/ref&gt;ਸ਼ਾਤਰ ਖ਼ਾਤਰ ਹੈ
ਅਰੰਭ ਸਾਰਾ ਹੋਯਾ ਹੋਯਾ
ਤੋਬਾ ਜਿਦ੍ਹੇ ਕੋਲੋਂ ਕੀਤੀ
ਵੱਡਿਆਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ।

ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੀ ਹਾਥੀ
ਉਤੇ ਜਿਨ੍ਹੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ,
ਖੁਲ੍ਹ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ
ਝੂਲੀਆਂ ਅਮਾਰੀਆਂ ।

ਮਾੜੇ ਦਾ ਹਮੈਤੀ ਜੇਹੜਾ
&lt;ref&gt;ਇਕ ਨਾਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ।&lt;/ref&gt;ਨੱਲੇ ਵੀ ਹਮੈਤੀ ਜੀਹਦੇ,
ਸਰ ਜਿਨੇ ਕੀਤੀਆਂ
ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਹੈਨ ਭਾਰੀਆਂ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੯੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfgwudnz6xorbe0v2qup8c93u91ut9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/101</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33417</id>
    <revision>
      <id>234601</id>
      <parentid>85704</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234601</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1525" sha1="o0ofvjaxs13ejw67xqursuuw9sbttqh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਜ਼ ਜੀਹਦੇ ਰੱਖਦੇ ਨੇ
ਰੁਤਬਾ &lt;ref&gt;ਇਕ ਪੰਛੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਮਨੁਖ ਦੇ
ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੰਘ ਜਾਏ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।&lt;/ref&gt;ਹੁਮਾ ਵਾਲਾ,
ਚਿੜੀਆਂ ਵੀ ਜੀਦ੍ਹੀਆਂ ਨਾ
ਬਾਜ਼ਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰੀਆਂ ।

ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਪਰ ਲਾ ਕੇ
ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਇਆ ਜੀਹਨੇ,
ਧੰਨ ਧੰਨ ਵੇਖ ਜੀਹਨੂੰ
ਰਿੱਧੀਆਂ ਪੁਕਾਰੀਆਂ ।

ਤੇਗ਼ ਜਿਦ੍ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ
ਚਮਕ ਕੇ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ,
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਧੜਾਂ ਉੱਤੋਂ
ਧੌਣਾਂ ਨੇ ਉਤਾਰੀਆਂ ।

ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਨੰਦ ਤੇ
ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੀਹਨੇ,
ਬਾਟੇ ਪਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ
ਕੱਟੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ।

ਖੁੰਦਰਾਂ ਹਮਾਲਾ ਦੀਆਂ
ਰੋਸ਼ਨ ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇ,
ਕਿਰਨਾਂ ਜੀਹਦੀ ਕਲਗ਼ੀ ਨੇ
ਸੂਰਜ ਵਾਂਗੂੰ ਮਾਰੀਆਂ ।

ਅਣਖ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ
ਪਾਠ ਸ਼ਾਨ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ,
ਤੇਜ਼ ਜੀਹਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇ
ਖੁੰਡੀਆਂ ਕਟਾਰੀਆਂ !&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੯੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o0ofvjaxs13ejw67xqursuuw9sbttqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/102</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33418</id>
    <revision>
      <id>234602</id>
      <parentid>85705</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234602</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="7wjzi12woqk53mve99e316wrqezx1b4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ
ਲੱਗਨ ਜਿਦ੍ਹੇ ਇਲਮ ਦੀਆਂ,
ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇਹ
ਸਿਹਾਰੀਆਂ ਬਿਹਾਰੀਆਂ ।

ਅੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਜਿੰਨ੍ਹੇ
ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਮ ਕੀਤਾ,
ਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸੱਥਰਾਂ ਤੇ
ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਗੁਜਾਰੀਆਂ ।

ਕੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਣ ਸੁਣ
ਟੋਏ ਹੋਏ ਕੱਚ ਵਾਂਗੂੰ,
ਗੱਲਾਂ ਜੀਹਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ
ਕੀਤੀਆਂ ਕਰਾਰੀਆਂ ।

ਲਾਲ ਜਹੇ ਬਾਲ ਚਿਣਵਾਕੇ
ਜੀਹਨੇ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ,
ਸਿੱਖੀ ਵਾਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ
ਕੰਧਾਂ ਨੇ ਉਸਾਰੀਆਂ !

ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ
ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤਾ,
ਆਂਦਰਾਂ ਦੇ ਵੇਹੜ ਭਾਵੇਂ
ਫਿਰ ਗਈਆਂ ਆਰੀਆਂ ।

ਵਾਲ ਜਿੰਨਾ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ,
ਫੇਰ ਭੀ ਨ ਵੱਟ ਪਾਇਆ,
ਵੇਖ ਉਹਦੇ ਜੇਰੇ
ਚੇਰੇ ਹੋਏ ਬਲਿਹਾਰੀਆਂ ।

'ਸ਼ਰਫ' ਉਦ੍ਹਾ ਆਗਮਨ ਹੈ
ਅੱਜ ਏਸ ਜੱਗ ਉੱਤੇ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੯੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wjzi12woqk53mve99e316wrqezx1b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33419</id>
    <revision>
      <id>234603</id>
      <parentid>85706</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234603</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="2b48foegd2fskefb68mk8iso47hw5gp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਲਈਆਂ ਜੀਹਨੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੋਂ
ਆਨ ਕੇ ਨੇ ਵਾਰੀਆਂ ।
-- --


{{center|{{xx-larger|ਪਟਣੇ ਤੋਂ ਵਿਦੈਗੀ}}}}
ਪਟਣੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰੀ ਦੁਹਾਈ,
ਚੱਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਿਆਰੇ,
ਬਾਲਕ ਬੱਚੇ ਨਾਰਾਂ ਆਈਆਂ,
ਹੁੰਮ ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ।

ਲੈਣ ਬਲਾਈਆਂ ਵਾਰੇ ਜਾਵਣ
ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ,
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਗਿਰਦੇ ਹੋਈਆਂ
ਆਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਾਰਾਂ ।

ਚਰਨ ਪਵਿਤਰ ਫੜਦੀ ਕੋਈ,
ਕਢਦੀ ਸੀ ਕੋਈ ਹਾੜੇ:-
ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਾ ਪਾਓ ਸਾਨੂੰ,
ਸੈ ਕੋਹਾਂ ਦੇ ਪਾੜੇ !

ਬਾਝ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੇੜ੍ਹੇ
ਪੀ ਨਾ ਸੱਕਣ ਪਾਣੀ,
ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਉਹ ਪੱਲੇ ਫੜਦੇ,
ਯਾਰ ਸੁਹੇਲੇ ਹਾਣੀ ।

ਕੋਈ ਆਖੇ 'ਯਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ !
ਏਹ ਕੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੯੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2b48foegd2fskefb68mk8iso47hw5gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234605</id>
      <parentid>234603</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234605</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="qqdrsta7uugtlcq2cd6jtdb4sfmtdtf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਲਈਆਂ ਜੀਹਨੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੋਂ
ਆਨ ਕੇ ਨੇ ਵਾਰੀਆਂ ।
{{center|-- --}}


{{center|{{xx-larger|ਪਟਣੇ ਤੋਂ ਵਿਦੈਗੀ}}}}
ਪਟਣੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰੀ ਦੁਹਾਈ,
ਚੱਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਿਆਰੇ,
ਬਾਲਕ ਬੱਚੇ ਨਾਰਾਂ ਆਈਆਂ,
ਹੁੰਮ ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ।

ਲੈਣ ਬਲਾਈਆਂ ਵਾਰੇ ਜਾਵਣ
ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ,
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਗਿਰਦੇ ਹੋਈਆਂ
ਆਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਾਰਾਂ ।

ਚਰਨ ਪਵਿਤਰ ਫੜਦੀ ਕੋਈ,
ਕਢਦੀ ਸੀ ਕੋਈ ਹਾੜੇ:-
ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਾ ਪਾਓ ਸਾਨੂੰ,
ਸੈ ਕੋਹਾਂ ਦੇ ਪਾੜੇ !

ਬਾਝ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੇੜ੍ਹੇ
ਪੀ ਨਾ ਸੱਕਣ ਪਾਣੀ,
ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਉਹ ਪੱਲੇ ਫੜਦੇ,
ਯਾਰ ਸੁਹੇਲੇ ਹਾਣੀ ।

ਕੋਈ ਆਖੇ 'ਯਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ !
ਏਹ ਕੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੯੭}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqdrsta7uugtlcq2cd6jtdb4sfmtdtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/104</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33420</id>
    <revision>
      <id>234604</id>
      <parentid>85707</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234604</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="6xfoa13gnw7eiqpzt9gs3pnmw9napi9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਿਲ ਸਾਡੇ ਨੂੰ ਮੋਹਕੇ ਪਹਿਲੋਂ
ਲੱਗੇ ਪੌਣ ਜਦਾਈਆਂ ?'

ਆਖੇ ਕੋਈ 'ਗੋਬਿੰਦ ਪਿਆਰੇ !
ਏਹ ਕੀ ਹੋਏ ਯਰਾਨੇ ?
ਮਾਰੀ ਤੇਗ਼ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲੀ
ਸਾਨੂੰ ਤੁਰਨ ਬਹਾਨੇ !'

ਕੋਈ ਕਹੇ 'ਸੁਣ ਯਾਰ ਪਿਆਰੇ,
ਤੀਰ ਕਮਾਨਾਂ ਵਾਲੇ !
ਸੀਨੇ ਸਾਡੇ ਫੱਟ ਨ ਜਾਵੀਂ
ਸਾਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ।'

ਕੋਈ ਕਹੇ 'ਅਸਾਂ ਸਭਨਾਂ ਰਲਕੇ
ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਬਣਾਯਾ,
ਤੇ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰੀ
ਕੀਹਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਯਾ ?'

ਕੋਈ ਕਹੇ 'ਜਦ ਚੋਰ ਚੋਰਾਂ ਦੀ
ਖੇਡੇ ਪੈਸੀ ਝੇੜਾ,
ਤੇਰੇ ਬਾਝੋਂ ਬੇਲੀ ਪਿਆਰੇ !
ਕਰਸੀ ਕੌਣ ਨਬੇੜਾ ?'

ਕੋਈ ਕਹੇ 'ਜੇ ਅਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੂੰ
ਕਿਹਾ ਨਾ ਮੰਨੇ ਮੇਰਾ,
ਜਾਹ ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਯਾਰੀ ਟੁੱਟੀ
ਯਾਰ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ !'

ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡੇ ਭੁੜਕੇ
ਰੋ ਰੋ ਓਹ ਅੰਞਾਣੇ,
ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਅਜੇਹੀਆਂ ਰਲਕੇ
ਕਮਲੇ ਹੋਣ ਸਿਆਣੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੯੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xfoa13gnw7eiqpzt9gs3pnmw9napi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/105</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33421</id>
    <revision>
      <id>234606</id>
      <parentid>85708</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234606</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="mt1bh97534e5kqxcg9vq3yn0riatcxp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਯਾ ਸੁਣ ਫਤਹ ਚੰਦ ਰਾਜਾ
ਦਰਦ ਵਿਛੋੜੇ ਭਰਿਆ,
ਡੋਬ ਪਏ ਤੇ ਧਰਤੀ ਡਿੱਗਾ
ਏਹ ਦੁਖ ਗਿਆ ਨਾ ਜਰਿਆ ।

ਮੱਛੀ ਨੀਰ ਵਿਛੁੰਨੀ ਵਾਂਗੂੰ
ਤੜਫੇ ਓਹਦੀ ਰਾਣੀ,
ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਚੁੰਮੇ ਛਾਤੀ ਲਾਵੇ
ਕਹਿੰਦੀ ਇਹ ਸਵਾਣੀ:-

'ਗਈ ਨਿਮਾਣੀ ਰਾਣੀ, ਰਾਣੀ
ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤ ਬਣਾਯਾ,
ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦਾ, ਮੇਰੇ ਚੰਦਾ!
ਏਹ ਕੀ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਾਯਾ ?

ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਸਨੂੰ ਗੋਦੀ ਦੇ ਵਿਚ
ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਬਿਠਾਸਾਂ ?
ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦਰਸ ਤੇਰੇ ਦੀਆਂ
ਆਸਾਂ ਪਾਸਣ ਲਾਸਾਂ ।

ਤੋਤੇ ਵਾਂਗੂੰ ਮਿਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਕਰ ਕਰ ਕੌਣ ਸੁਣਾਸੀ,
ਸਾਨੂੰ ਖਾਸੀ ਭੋਜਨ ਤੇਰਾ
ਭੋਗ ਕੌਣ ਹੁਣ ਲਾਸੀ ?

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੋਂ,
ਅਸੀਂ ਨਿਕਰਮੇ ਮਾੜੇ,
ਪੰਜ ਵਰਿਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰਾ ਅੰਦਰ
ਚੱਲੇ ਮਾਰ ਦੁਗਾੜੇ,

ਸਖੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਝੁਰਮਟ ਪਾਯਾ,
ਅੱਖੋਂ ਹੰਝੂ ਕਿਰਦੇ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੯੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mt1bh97534e5kqxcg9vq3yn0riatcxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/106</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33422</id>
    <revision>
      <id>234607</id>
      <parentid>85710</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234607</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1467" sha1="iw7bxaax5prpgcpdgib9rr2r3z2liba" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਮ ਗੋਬਿੰਦ ਪਿਆਰੇ ਸਭ ਨੂੰ
ਧੀਰਜ ਦੇਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ।

ਜ੍ਯੋਂ ਜ੍ਯੋਂ ਦਰਦ ਵਿਛੋੜੇ ਅੰਦਰ
ਨੈਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸਦੇ,
ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵੇਖ ਅਵਤਾਰੀ ਵਾਲਾ
ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਗੁਰਜੀ ਹਸਦੇ ।

ਓਧਰ ਲੋਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ,
ਮੋਹ ਉੱਤੇ ਸਨ ਮਰਦੇ,
ਏਧਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗੁਰ ਜੀ ਪ੍ਯਾਰੇ
ਗੱਲਾਂ ਏਹ ਸਨ ਕਰਦੇ:-

&quot;ਚੰਦਾ ਆਖਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ
ਲੋਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੀ ਜਾਨਣ ?
ਹਿੰਦ ਅੰਦਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ।
ਕੀ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਨਣ ?

ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਏਹਨਾਂ ਬਦਲੇ
ਕੀ ਕੀ ਦੁਖ ਮੈਂ ਜਰਨਾ ?
ਕੀਕਰ ਸੀਸ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਮੈਂ
ਭੇਟ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕਰਨਾ ?

ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਏਹਨਾਂ ਬਦਲੇ
ਕੀ ਕੀ ਮੈਂ ਦੁਖ ਪਾਉਣੇ,
ਕੀਕਰ ਏਹਨਾਂ ਬਦਲੇ ਪੁਤਰ
ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਚਿਨਾਉਣੇ ?

ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਏਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ
ਕਿਦਾਂ ਬੰਸ ਲਟਾਉਣਾ ?
ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਏਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ
ਸੂਲਾਂ ਅੰਦਰ ਭੌਣਾ ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੦੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iw7bxaax5prpgcpdgib9rr2r3z2liba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/107</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33423</id>
    <revision>
      <id>234608</id>
      <parentid>85712</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234608</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="g9uabr25ni0ct5m50rhx8gjifvjzjc5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਏਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ
ਰੜੀ ਭੋਇੰ ਤੇ ਸੌਣਾ ?
ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ
ਕਿੱਦਾਂ ਝੂਣ ਜਗਾਉਣਾ ?

ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ
ਕੇਹੜਾ ਅੰਮ੍ਰਤ ਪਿਔਣਾ ?
ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਬਕਰੀਆਂ ਨੂੰ
ਕਿੱਦਾਂ ਸ਼ੇਰ ਬਨਾਉਣਾਂ ?

ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਕਾਇਰਾਂ ਦਾ ਮੈਂ,
ਕਿੱਦਾਂ ਦਿਲ ਵਧਾਉਣਾ ?
ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ
ਬਾਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਉਣਾ ?

ਏਹ ਕੀ ਜਾਨਣ ਰੋਵਨ ਵਾਲੇ
ਸਾਰੇ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ
ਕੀਕਰ ਜਾ ਕੇ ਤੋੜਾਂਗਾ ਮੈਂ,
ਬੰਦ ਗੁਲਾਮੀ ਵਾਲੇ ?

ਕਿਹਾ ਨਵਾਬ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ
ਗੁਰ ਜੀ ਦੇਇ ਦਲਾਸਾ:-
'ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਸਾਂ
ਰੱਖ ਦਿਲੇ ਧਰਵਾਸਾ ।'

ਤੇ ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਬਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਏ
ਆਖਣ ਗੁਰੂ ਸਹੇਲੇ:
ਦਿਆ ਕਰਾਂਗੇ ਨੂਰੀ ਜਲਵਾ
ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ।'

ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹਿਆ
ਜਤੇ ਭਗਤ ਪਿਆਰੇ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧੦੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9uabr25ni0ct5m50rhx8gjifvjzjc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/108</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33424</id>
    <revision>
      <id>234609</id>
      <parentid>85713</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234609</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="34m0ldtxc35wzeet5id23k11yvrpb4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਹਿੰਦੇ ਗੁਰ ਜੀ 'ਹੋਸਣ ਤੈਨੂੰ।'
ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਨਜ਼ਾਰੇ

ਸੇਠ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਾਂ ਨੇ
ਏਹ ਗਲ ਕੀਤੀ ਮਿੱਠੀ:
'ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਕਾਫੀ ਇੱਕੋ
ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ।'

ਰੋਂਦੇ ਧੋਂਦੇ ਛੱਡ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ
ਤੁਰ ਪਏ ਗੁਰ ਜੀ ਪਿਆਰੇ,
ਰੂਹ ਨੂਰਾਨੀ ਉਡਿਆ ਵਿੱਚੋਂ
ਬੁਤ ਵਾਂਗੂੰ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਉਹੋ ਹੀ ਰੂਹ ਨੂਰਾਨੀ
ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਆਯਾ,
ਚੋਲਾ ਪਾ ਕਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ
ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦ ਬਚਾਯਾ !
{{center|-- --}}


{{center|{{xx-larger|ਬੰਨੇ ਲਾਉਣ ਆਏ}}}}
ਸ਼ੁਭ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਆਰੇ,
ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਅੰਦਰ ਫੇਰਾ ਪੌਣ ਆਏ ।
ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਠੰਢ ਪਾ ਕੇ,
ਭਾਂਬੜ ਪਾਪ ਦੇ ਨਾਲੇ ਬੁਝੌਣ ਆਏ ।
ਨੌਵਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਨੌਵੇਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਦਰ,
ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖੌਣ ਆਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੦੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34m0ldtxc35wzeet5id23k11yvrpb4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/109</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33425</id>
    <revision>
      <id>234610</id>
      <parentid>85714</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234610</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="gwhce7xv4c3a9znf0z6uo6xq64bw9t3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੋਈ ਨਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦਾ ਸੀ,
ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹਸੌਣ ਆਏ ।

ਬੰਸ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਉਜਾੜ ਕੇ ਤੇ,
ਉੱਜੜ ਗਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਸੌਣ ਆਏ ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।

ਪੱਥਰ ਚਿੱਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ,
ਕਿਤੇ ਚਾਕ ਸਨ ਗਿਰੇਬਾਂ ਜੇਬ ਕੀਤੇ ।
ਕਿਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਮਸੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾ,
ਲੱਖਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਦਗੇ ਫ਼ਰੇਬ ਕੀਤੇ ।
ਕਿਤੇ ਪਰਜਾ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਹਥ ਭਰਕੇ,
ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹਾਂ ਸ਼ਨ ਰੰਗ ਬੇਜ਼ੇਬ ਕੀਤੇ ।
ਸਾਯਾ ਪਾਯਾ ਸੀ ਆਣਕੇ ਤੁਸਾਂ ਐਸਾ,
ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਦੇ ਦੂਰ ਆਸੇਬ ਕੀਤੇ ।

ਦੀਨਾਂ ਬੰਧੂ ਜੀ ! ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਚੋਂ,
ਫਸਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਛੁਡੌਣ ਆਏ ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।

ਘੋੜਾ, ਬਾਜ ਤੇ ਬਾਨ, ਕਮਾਨ ਖੰਡਾ,
ਹੋਏ ਕੁਦਰਤੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਪੰਜੇ ।
ਧਰਮ, ਸਿਦਕ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਆਨ ਸਿੱਖੀ,
ਪੰਜੇ ਸਾਹਿਬ ਸਨ ਜੇਹੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੰਜੇ ।
ਟੁਕੜੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਚਾਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਪੰਜਵੇਂ,
ਓਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੇ ਕੁਰਬਾਨ ਪੰਜੇ ।
ਪੰਜ ਤੱਤ ਦੇ ਅਰਥ ਇਹ ਤੁਸਾਂ ਦੱਸੇ,
ਕੱਕੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਫੁਰਮਾਨ ਪੰਜੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧੦੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwhce7xv4c3a9znf0z6uo6xq64bw9t3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/110</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33426</id>
    <revision>
      <id>234611</id>
      <parentid>85715</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234611</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="69y0ssd0r3639khqct0bxyeybyx81lp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਧਰਮ, ਨੇਮ, ਪਰੇਮ ਦੀ ਜੋਤ ਲੈਕੇ,
ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਮਾਂ ਜਗੌਣ ਆਏ ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।

ਡੱਲਾ ਵੇਖਕੇ ਕਿਤੇ ਨਿਗਾਹ ਤੇਰੀ,
ਸਣੇ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਬਲਿਹਾਰ ਹੋਯਾ
ਮਾਰਨ ਆਯਾ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ ਆਪ ਕਿਧਰੇ,
ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਤੇਗ਼ ਬਿਨ ਸਿਪਾਹ ਸਲਾਰ ਹੋਯਾ ।
ਲਿਆਂਦਾ ਇਕ ਤੇ ਭਰੇ ਦਰਿਆ ਵੇਖੇ,
'ਹੀਰ' ਘਾਟ ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਯਾ ।
ਬਿਨਾ ਉੱਕਿਆਂ, ਉੱਕਾ ਈ ਦਿਲ ਵਿੱਧਾ,
ਜਿੱਧਰ ਸੁੰਦਰ ਨਿਗਾਹ ਦਾ ਵਾਰ ਹੋਯਾ ।

ਏਥੇ ਤੀਰ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀ ਸੀ,
ਤੁਸੀ ਨੈਨਾਂ ਦੇ ਬਾਨ ਚਲੌਣ ਆਏ ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।

ਛੱਟੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਾਰ ਕੇ ਠੰਢ ਪਾਈ
ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਨਿੱਤ ਦੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਸੜਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਚਿੜਕੇ ਆਨ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿੜੀਆਂ,
ਬਾਜੀ ਲੌਂਦੀਆਂ ਸੀਸ ਤੇ ਧੜ ਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਜਾਨਾਂ ਕੱਲੀਆਂ ਕੱਲੀਆਂ ਰਣ ਅੰਦਰ,
ਸਵਾ ਲੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਲੜਦੀਆਂ ਸਨ ।
ਖਾ ਕੇ ਭਾਂਜ ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਗਨੀਮ ਦੀਆਂ,
ਅੱਗੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰਾ ਨ ਅੜਦੀਆਂ ਸਨ ।

ਸਾਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਖਿਜਰ-ਖ੍ਵਾਜ ਬਣਕੇ,
ਤੁਸੀਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕੌਣ ਆਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੦੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69y0ssd0r3639khqct0bxyeybyx81lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/111</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33427</id>
    <revision>
      <id>234612</id>
      <parentid>85716</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234612</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="079sxkxo6iew7lh2wwwal1dmlc83ne5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।

ਬਾਲ ਗਏ ਉਹ ਸ਼ਮਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ,
ਭੀਮ ਸੈਣ ਵਾਂਗੂੰ ਅਰਜਨ ਬਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ।
ਆਦਰ ਭਾ ਦੀ ਚਾਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ,
ਵਗ ਵਗ ਕੇ ਸੂਤ ਦੀ ਨਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ।
ਬੁੱਲੇ ਦਾਨ ਦੇ ਐਸੇ ਵਗਾ ਦਿੱਤੇ,
ਹਰੀ ਚੰਦ ਵਾਂਗੂੰ, ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ।
ਖ਼ਾਨਦਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਂ 'ਫੁਲ' ਬਣ ਗਏ,
ਕਿਸਮਤ ਬੰਦ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ।

ਤੁਸਾਂ 'ਮੱਖਣ' ਚੁਰਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ,
ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਖਨ ਖੁਔਣ ਆਏ ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।

ਪਰਲੋ ਤੀਕ ਨਾ ਪੰਥ ਤੋਂ ਲੱਥਨਾ ਏ,
ਜੇੜ੍ਹਾ ਵਾਹਦਤ ਦਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਾ ਗਏ ।
ਸਾਡੇ ਪਿਛੇ ਨਾ ਬਣੇ ਸਮਾਧ ਸਾਡੀ,
ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਫੁਰਮਾ ਗਏ ।
ਮਤਾਂ ਲੋਕ ਸਮਾਧ ਦੀ ਕਰਨ ਪੂਜਾ,
ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ।
ਸਦਕੇ ਜਾਂ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਹ ਵਾਹ,
ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਗਏ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਦੁਸਮਨੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ,
ਤੁਸੀਂ ਪਾਪ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਮਿਟੌਣ ਆਏ ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਪਿਆਰੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲੌਣ ਆਏ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧o੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>079sxkxo6iew7lh2wwwal1dmlc83ne5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/112</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33428</id>
    <revision>
      <id>234613</id>
      <parentid>85557</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234613</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="maqbf4huvv2fh0wnemm0j0106oexy68" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ, ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਮਹੂਰਤ,
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜਾਏ । ਪਟਨੇ ਆਏ।
ਮਾਰ ਦਿਤੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਐਸੇ,
ਸੱਤ ਦੀਪ ਚਮਕਾਏ । ਦਰਸ ਦਿਖਾਏ।
ਹੱਕ ਹਮਸਾਏ ਦੇਣ ਵਧਾਈਆਂ,
ਕਰ ਕਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਚਾਏ । ਅੱਖੀਂ ਚਾਏ।
ਗੰਧਰਭ ਹੋਰ ਅਪੱਛਰਾਂ ਆਈਆਂ,
ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਏ । ਰੂਪ ਵਧਾਏ।
ਸਚ ਖੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਓਤੇ ਸਾਰੇ,
ਹੁਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਧਾਏ । ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਏ।
ਬਾਲੇ ਪਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਲੇ,
ਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।
ਜ਼ੁਲਮ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਬੱਦਲ ਸਾਰੇ,
ਧੂੜਾਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਏ । ਕਰਮ ਕਮਾਏ।
ਬੇ-ਤਾਣਾਂ ਤੇ ਤਾਣਾਂ ਵਾਲੇ,
ਤੰਬੂ ਤਾਣ ਵਿਖਾਏ । ਦੁਖੀ ਹਸਾਏ।
ਫੜ ਫੜ ਤੇਗਾਂ ਪਾਪੀ ਵੈਰੀ,
ਸੁਸਰੀ ਵਾਂਗ ਸਵਾਏ । ਦੂਣ ਸਵਾਏ।
ਕਰ ਸ਼ਾਦੀ ਪਰਸ਼ਾਦੀ-ਹਾਥੀ,
ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੰਡਾਏ । ਮਨ ਪਰਚਾਏ।
ਛੇ ਛੇ ਸੂਰੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕਰ,
ਸੱਠਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਏ । ਜੋ ਲੜ ਲਾਏ।
ਬੇ-ਪਰਤੀਤੇ ਆਏ ਜੇਹੜੇ,
ਪਿੱਪਲ ਚਾ ਗਿਣਵਾਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।&lt;/poem&gt;}}

੧੦੬.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>maqbf4huvv2fh0wnemm0j0106oexy68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234615</id>
      <parentid>234613</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234615</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1686" sha1="mi7qs8lrsk3el7yzo4tis9gzmjshqvh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ, ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਮਹੂਰਤ,
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜਾਏ । ਪਟਨੇ ਆਏ।
ਮਾਰ ਦਿਤੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਐਸੇ,
ਸੱਤ ਦੀਪ ਚਮਕਾਏ । ਦਰਸ ਦਿਖਾਏ।
ਹੱਕ ਹਮਸਾਏ ਦੇਣ ਵਧਾਈਆਂ,
ਕਰ ਕਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਚਾਏ । ਅੱਖੀਂ ਚਾਏ।
ਗੰਧਰਭ ਹੋਰ ਅਪੱਛਰਾਂ ਆਈਆਂ,
ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਏ । ਰੂਪ ਵਧਾਏ।
ਸਚ ਖੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਓਤੇ ਸਾਰੇ,
ਹੁਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਧਾਏ । ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਏ।
ਬਾਲੇ ਪਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਵਾਲੇ,
ਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।
ਜ਼ੁਲਮ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਬੱਦਲ ਸਾਰੇ,
ਧੂੜਾਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਏ । ਕਰਮ ਕਮਾਏ।
ਬੇ-ਤਾਣਾਂ ਤੇ ਤਾਣਾਂ ਵਾਲੇ,
ਤੰਬੂ ਤਾਣ ਵਿਖਾਏ । ਦੁਖੀ ਹਸਾਏ।
ਫੜ ਫੜ ਤੇਗਾਂ ਪਾਪੀ ਵੈਰੀ,
ਸੁਸਰੀ ਵਾਂਗ ਸਵਾਏ । ਦੂਣ ਸਵਾਏ।
ਕਰ ਸ਼ਾਦੀ ਪਰਸ਼ਾਦੀ-ਹਾਥੀ,
ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੰਡਾਏ । ਮਨ ਪਰਚਾਏ।
ਛੇ ਛੇ ਸੂਰੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕਰ,
ਸੱਠਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਏ । ਜੋ ਲੜ ਲਾਏ।
ਬੇ-ਪਰਤੀਤੇ ਆਏ ਜੇਹੜੇ,
ਪਿੱਪਲ ਚਾ ਗਿਣਵਾਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੦੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mi7qs8lrsk3el7yzo4tis9gzmjshqvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/113</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33429</id>
    <revision>
      <id>234614</id>
      <parentid>85558</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234614</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1693" sha1="r1pbfx8jo2378ob0kpgw41sxwsm2ck0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੀਰ ਪਿਆਰੇ ਚਿੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ,
ਪਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਏ । ਖ਼ਤ ਪਹੁੰਚਾਏ।
ਉੱਕੇ ਕਦੀ ਨ ਟੀਚੇ ਉੱਤੋਂ,
ਸਾਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾਏ । ਜਿੱਧਰ ਧਾਏ।
ਤੇਰੇ ਨੀਲੇ ਦੇ ਖ਼ੁਰ ਉੱਤੋਂ,
ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਘੁਮਾਏ । ਉਤ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਏ।
ਸੁੰਦਰ ਕਲਗ਼ੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਤੇਰੇ,
ਸਖੀਆਂ ਗੀਤ ਬਣਾਏ । ਘਰ ਘਰ ਗਾਏ।
ਨੀਲਾ ਘੋੜਾ ਬਾਂਕਾ ਜੋੜਾ,
ਹੱਥ ਪੁਰ ਬਾਜ ਸੁਹਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਏ।
ਧੀਰਜ ਦੇਵੇ ਬਾਜ ਤੇਰਾ ਉਹ,
ਬਾਗ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।
ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੇ,
ਸੋਹਣੇ ਛੱਟੇ ਲਾਏ । ਮੀਂਹ ਬਰਸਾਏ।
ਬਾਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਚਿੜੀਆਂ,
ਗਿੱਦੜ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਏ। ਜੁੱਧ ਕਰਾਏ।
ਧਰਮ ਸਚਾਈ ਬਦਲੇ ਪਿਆਰੇ,
ਚਾਰੇ ਲਾਲ ਕੁਹਾਏ । ਬੰਸ ਲੁਟਾਏ।
ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਵਾਂਗੂੰ ਜੱਗ ਤੇ,
ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੁਲਾਏ । ਬੂਟੇ ਲਾਏ।
ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ,
ਸੁੰਦਰ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਏ । ਜੋ ਰਬ ਭਾਏ।
ਮਾਧੋ ਵਰਗੇ ਜਾਦੂਗਰ ਭੀ,
ਬੰਦੇ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਬਣਾਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।
-- --&lt;/poem&gt;}}

੧੦੭.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1pbfx8jo2378ob0kpgw41sxwsm2ck0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234616</id>
      <parentid>234614</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234616</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1712" sha1="4c0rc6ej5pqiqopim0o4ueergalgy0f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੀਰ ਪਿਆਰੇ ਚਿੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ,
ਪਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਏ । ਖ਼ਤ ਪਹੁੰਚਾਏ।
ਉੱਕੇ ਕਦੀ ਨ ਟੀਚੇ ਉੱਤੋਂ,
ਸਾਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾਏ । ਜਿੱਧਰ ਧਾਏ।
ਤੇਰੇ ਨੀਲੇ ਦੇ ਖ਼ੁਰ ਉੱਤੋਂ,
ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਘੁਮਾਏ । ਉਤ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾਏ।
ਸੁੰਦਰ ਕਲਗ਼ੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਤੇਰੇ,
ਸਖੀਆਂ ਗੀਤ ਬਣਾਏ । ਘਰ ਘਰ ਗਾਏ।
ਨੀਲਾ ਘੋੜਾ ਬਾਂਕਾ ਜੋੜਾ,
ਹੱਥ ਪੁਰ ਬਾਜ ਸੁਹਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਏ।
ਧੀਰਜ ਦੇਵੇ ਬਾਜ ਤੇਰਾ ਉਹ,
ਬਾਗ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।
ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੇ,
ਸੋਹਣੇ ਛੱਟੇ ਲਾਏ । ਮੀਂਹ ਬਰਸਾਏ।
ਬਾਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਚਿੜੀਆਂ,
ਗਿੱਦੜ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਏ। ਜੁੱਧ ਕਰਾਏ।
ਧਰਮ ਸਚਾਈ ਬਦਲੇ ਪਿਆਰੇ,
ਚਾਰੇ ਲਾਲ ਕੁਹਾਏ । ਬੰਸ ਲੁਟਾਏ।
ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਵਾਂਗੂੰ ਜੱਗ ਤੇ,
ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੁਲਾਏ । ਬੂਟੇ ਲਾਏ।
ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ,
ਸੁੰਦਰ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਏ । ਜੋ ਰਬ ਭਾਏ।
ਮਾਧੋ ਵਰਗੇ ਜਾਦੂਗਰ ਭੀ,
ਬੰਦੇ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਬਣਾਏ । ਭਰਮ ਮਿਟਾਏ।
{{center|-- --}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੦੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4c0rc6ej5pqiqopim0o4ueergalgy0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/121</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33430</id>
    <revision>
      <id>234624</id>
      <parentid>85559</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234624</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="a6ppqf86l5v4i6whfu7t9l0plpvc4oy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ,
ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਗਈਆਂ ।
ਮੋਤੀ ਖਿੱਲਰੇ ਜਿਮੀ 'ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ,
ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ ।
ਆ ਕੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਤੇਜ ਦੀ ਲਸ ਚਮਕੀ,
ਓਧਰ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਰੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ !

ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਮਾਰ ਉਡਾਰੀਆਂ ਅੰਬਰਾਂ ਤੇ,
ਲੈ ਕੇ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਸਲਾਮ ਮੇਰਾ ।
ਜਾਣ ਲਗੀ ਏਹ ਆਖ ਗਈ 'ਸ਼ਰਫ' ਮੈਨੂੰ,
ਹੈ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ' ਨਾਮ ਮੇਰਾ ।

--  --


{{center|{{xx-larger|ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ}}}}
ਚਾਦਰ ਵੇਖ ਤੁਕਾਂਤ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ,
ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਮ ਨੇ ਪੈਰ ਸੰਗੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਜਿਹੜੇ ਆਏ ਖ਼ਿਆਲ ਸਨ ਅਰਸ਼ ਉੱਤੋਂ,
ਹਾੜੇ ਘੱਤਕੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਲੋੜ੍ਹ, ਕੋੜ੍ਹ ਤੇ ਰੋੜ੍ਹ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹ ਵਾਲੇ,
ਗ਼ੈਰ ਕਾਫ਼ੀਏ ਸਮਝਕੇ ਛੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਨਾਲੋ ਭੋਂ ਨਾ ਲੇਖ ਦੀ ਪੱਧਰੀ ਸੀ,
ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਦੇ ਪੈਰ ਮਚਕੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਕਹਿਣੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸੀ ਫੁੱਲ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੀ ਮੈਂ,
ਲੋਕਾਂ ਹੋਰ ਈ ਛਾਪੇ ਚਮੋੜ ਦਿੱਤੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੧੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6ppqf86l5v4i6whfu7t9l0plpvc4oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/122</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33431</id>
    <revision>
      <id>234625</id>
      <parentid>85561</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234625</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2051" sha1="fb3mv6py58n00zopzplidd9mw1n056p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤੇ ਏਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੇ,
ਮੇਰੇ ਕੀਮਤੀ ਲਾਲ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।

ਪੰਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਬਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ,
ਜਦੋਂ ਸੱਤਿ ਕਰਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਸੱਤੀਂ ਅੰਬਰੀਂ ਚਮਕਕੇ ਸੱਤ ਤਾਰੇ,
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਸੱਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਸੁਹਾਗ ਦੇ ਗਵੇਂ ਸੋਹਲੇ,
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੌਰੂ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਸੱਤਾਂ ਜ਼ਿਮੀਆਂ ਦੇ ਜਾਗ ਪਏ ਭਾਗ ਸੁੱਤੇ,
ਸੱਤਵੀਂ ਪੋਹੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।
ਜਲਵੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਦਯਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ,
ਪਾਪ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਕੜ ਘਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਤਿੱਖੀ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਖਾਲ ਇੱਕੋ,
&lt;ref&gt;ਬਾਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ।&lt;/ref&gt;ਬਾਈਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਕ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।

ਤੇਗ਼ਾਂ-ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਣਕੇ ਅੰਬਰਾਂ ਤੋਂ,
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲਿਆ! ਦੇਣੇ ਸਨ ਵਰ ਤੈਨੂੰ।
ਤਦੇ ਰੱਬ ਨੇ ਘੱਲਿਆ ਜੱਗ ਉੱਤੇ,
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਘਰ ਤੈਨੂੰ।
ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਆਖਦਾ ਹਾਂ,
ਪਿਆ ਜੱਗ ਆਖੇ ਕਲਗੀਧਰ ਤੈਨੂੰ।
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਦ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਹੈਸੀ,
ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਡਰ ਤੈਨੂੰ?

ਵਗਕੇ ਤੇਰੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਨਾਲਿਆਂ ਨੇ,
ਬੇੜੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਬੋੜ ਦਿੱਤੇ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੧੬}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fb3mv6py58n00zopzplidd9mw1n056p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/123</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33432</id>
    <revision>
      <id>234626</id>
      <parentid>85562</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234626</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="dk835mj7k3k04wsjcprwjiyxjorys5n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਸੂਰਿਆਂ ਨੇ ਸੀਸ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ,
ਵਾਂਗ ਟਿੰਡਾਂ ਦੇ ਭੰਨ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।

ਕਲਗ਼ੀ ਸਜੀ ਯਾ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੈਨ ਕਿਰਨਾਂ,
ਸੂਰਜ ਮੁੱਖੜਾ ਬਣਿਆਂ ਹਜ਼ੂਰ ਦਾ ਏ।
ਅੱਖਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਠੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ,
ਯਾ ਫੁਹਾਰਾ ਕੋਈ ਛੁੱਟਿਆ ਨੂਰ ਦਾ ਏ।
ਯਾ ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚੋਂ,
ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਿਆ ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਦਾ ਏ।
ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੁਮਾ ਯਾ ਸੀਸ ਉੱਤੇ,
ਸੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆ ਘੂਰਦਾ ਏ।

ਤੇਰੇ ਨੀਲੇ ਨੇ ਚਮਕ ਚਮਕੌਰ ਅੰਦਰ,
ਭੌਰ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੂਥੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਤੇਰੀ ਤੇਗ਼ ਨੇ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਦਲ ਦਿੱਤਾ,
ਤੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਤਾਰੇ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।

ਹੱਕ ਖੋਹ ਖੋਹ ਰੰਡੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਦੇ,
ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾੜਦੇ ਸਨ।
ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵੱਲ ਜਿਹੜੇ,
ਕਰ ਕਰ ਕੈਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਤਾੜਦੇ ਸਨ।
ਜਬਰ, ਈਰਖਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਤੇ,
ਜਿਹੜੇ ਪਲਕ ਨ ਕਦੀ ਉਘਾੜਦੇ ਸਨ।
ਆਰੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਪਕੜ ਕੇ ਹੱਥ ਅੰਦਰ,
ਜਿਹੜੇ ਅਦਲ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਉਜਾੜਦੇ ਸਨ।

ਤੇਗ਼ ਸੂਤ ਕੇ ਕੀਤੇ ਉਹ ਸੂਤ ਸਾਰੇ,
ਫੜਕੇ ਅੱਟੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਮਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਜਿਹੜੇ ਸੰਗਲ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ,
ਕੱਚੀ ਤੰਦ ਦੇ ਵਾਂਗ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੧੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dk835mj7k3k04wsjcprwjiyxjorys5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/124</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33433</id>
    <revision>
      <id>234627</id>
      <parentid>85564</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234627</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="f9wwt2y7gmhxdls77yz8clo7zvxlqmh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਦਸਮੇਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ,
ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇਣਾ?
ਕਦੀ ਭਗਤ ਬਣਨਾ ਕਦੀ ਲੁਕ ਜਾਣਾ,
ਕਦੀ ਗੁਰੂ ਬਣਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆ ਦੇਣਾ?
ਕਿਹਾ ਆਪ ਨੇ ਸੁਣੀਂ ਤੂੰ ਭੋਲਿਆ ਓ,
ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਨਾਲੇ ਸੁਣਾ ਦੇਣਾ।
ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਹ ਡੁੱਬਦੇ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ ਹਨੇਰ ਮਿਟਾ ਦੇਣਾ।

ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤ ਵਾਰੇ,
ਸਣੇ ਕੁਲਾਂ ਉਹ ਤਾਰ-ਸੰਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਕਾਲੇ ਖ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ,
ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਕਰਾਰ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।

ਰਾਮ ਰਾਵਣ ਦਾ ਜੁੱਧ ਭੀ ਹੋਯਾ ਐਸਾ,
ਪਰਲੋ ਤੀਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਮਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਭੀ ਜੱਗ ਉੱਤੋਂ,
ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆਂ ਅਜੇ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਜੇ ਇਕ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ ਗਹੁ ਕਰਕੇ,
ਉਹ ਭੀ ਆਪੇ ਲਈ ਜਾਨ ਗਵਾਉਣ ਵਾਲਾ।
ਐਪਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਸੁਖ ਬਦਲੇ,
ਡਿੱਠਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਬੰਸ ਲੁਟਾਉਣ ਵਾਲਾ।

ਸ਼ਿਵਜੀ ਗੰਗਾ ਵਗਾਈ ਸੀ ਲਿਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ,
ਤੁਸਾਂ ਖੰਡੇ ਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਚੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਚਿੜਕੇ ਆਨ ਉੱਤੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੇ,
ਫੜਕੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।

ਪੀਰਾ-ਉਚ ਦਿਆ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚ ਦਿਆ ਵੇ,
ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਅਚਰਜ ਵਿਖਾ ਗਿਓਂ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੧੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9wwt2y7gmhxdls77yz8clo7zvxlqmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/125</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33434</id>
    <revision>
      <id>234628</id>
      <parentid>85566</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234628</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1451" sha1="joro84xa54292drs9883ttpem6eorpb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਤੇ ਘਾਟ ਨਗੀਨੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ,
ਕਿਤੇ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਬਣਾ ਗਿਓਂ।
ਕਲਮਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੁੱਠੀਆਂ ਵਾਹ ਕੇ ਤੇ,
ਕਿਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਸਜਾ ਗਿਓਂ।
ਖੰਡੇ ਨਾਲ ਉਖੇੜ ਕੇ ਤਿੜ ਕਿਧਰੇ,
ਜੜ੍ਹ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਮੁੱਢੋਂ ਉਡਾ ਗਿਓਂ।
ਨਵਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਨਵਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ,
ਕਿਧਰੇ ਸ਼ਬਦ ਗਰੰਥ ਦੇ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਧੀਰ ਮੱਲ ਜਹੇ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਗੁਮਾਨੀਆਂ ਦੇ,
ਸਾਰੇ, ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਤ੍ਰੋੜ ਦਿੱਤੇ।
{{center|-- --}}


{{center|{{xx-larger|ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ}}}}
ਕਲਗ਼ੀਧਰ ਜੀ ਦੀਨਾ ਬੰਧੂ
ਸੋਹਣੀਆਂ ਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ !
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੇ, ਪੰਥਾਂ ਵਾਲੇ
ਤੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਵਾਲੇ !
ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਕਾਂ ਵਾਲੇ,
ਤੀਰ ਕਮਾਨਾਂ ਵਾਲੇ !
ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ,
ਅਣਖਾਂ-ਆਨਾਂ     ਵਾਲੇ !
ਹੇਮ-ਗੁਫ਼ਾ ਦਿਆ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਾ !
ਸੰਗਤ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਈਆਂ !&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੧੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>joro84xa54292drs9883ttpem6eorpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/129</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33435</id>
    <revision>
      <id>234632</id>
      <parentid>85568</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234632</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="jnxkle7yrrbimmh1knn6vbf0xa5d2ew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇੰਦ੍ਰ ਪੁਰੀ ਗਈ ਚੜ੍ਹ ਅੰਬਰ ਤੇ
ਗਈ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਸੰਭਾਲੀ,
ਸਚ ਖੰਡ ਵਾਲੇ ਮਾਲੀ ਪੁਰਸੀ
ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਥਾਲੀ,
ਇਸ ਜਗ ਤੇ ਭੀ ਤੇਰਿਆਂ ਸਿੱਖਾਂ
ਅੱਜ ਦਿਵਾਲੀ ਬਾਲੀ,
ਫੁੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ ਮੈਂ
ਸੇਹਰਾ 'ਸ਼ਰਫ' ਬਣਾਇਆ,
ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ! ਸੀਸ ਚੜ੍ਹਾਓ,
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ ।
{{center|--0--}}


{{center|{{xx-larger|ਅੰਮ੍ਰਿਤ}}}}
ਆਜਾ ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਪ੍ਯਾਰੀ
ਜਾਵਾਂ ਤੈਥੋਂ ਬਲਹਾਰੀ,
ਚੱਲ ਖਾਂ ਚਕੋਰ ਵਾਲੀ
ਚਾਲ ਝੂਲ ਝਾਲ ਕੇ।

ਸੰਗਤ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ
ਅਨੰਦ ਜ਼ਰਾ ਕਰ ਦੇਵੀਂ,
ਕਲਗ਼ੀਧਰ ਤੇਗ਼ ਦਾ
ਨਜ਼ਾਰਾ ਭੀ ਵਿਖਾਲ ਕੇ।

ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਬਿਕਰਮੀਂ
ਸਤਾਰਾਂ ਸੌ ਤੇ ਸੱਠ ਵਿੱਚ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnxkle7yrrbimmh1knn6vbf0xa5d2ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/114</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33470</id>
    <revision>
      <id>234617</id>
      <parentid>85759</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234617</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="asgbtjbbjsqc16zd36ut87jd9hz7rdk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਪੰਥ ਬਲਿਹਾਰ ਹੋਇਆ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾੜੇ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ,
ਦਯਾ ਕਰਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਰਤਾਰ ਹੋਇਆ ।
'ਪਟਨੇ' ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ ਲੈਹਰ ਆਈ,
ਵਿਚੋਂ 'ਲਾਲ' 'ਸੁੱਚਾ' ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਇਆ ।
'ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ' ਨੂੰ ਦਾਈ ਨੇ ਆਖਿਆ ਏ,
ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਕੋਈ ਅੱਜ 'ਅਵਤਾਰ' ਹੋਇਆ ।
ਪਿਤਾ 'ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ' ਵਧਾਈਆਂ ਲੈ ਲੈ,
ਫੁਲ ਫੁਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਬਾਗ਼ ਬਹਾਰ ਹੋਇਆ ।

ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ਤੇ ਚੰਦ ਚੇਹਰਾ,
ਜੀਹਨੇ ਵੇਖਿਆ ਉਹੋ ਬਲਿਹਾਰ ਹੋਇਆ ।
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲੇ ਜੀ ! ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੋਂ,
ਸਾਰਾ ਪੰਥ ਬਲਿਹਾਰ ਨਿਸਾਰ ਹੋਇਆ ।

ਆ ਕੇ 'ਪੰਡਤਾਂ' ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ,
ਜਦੋਂ ਰੋ ਰੋ ਬੜਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ ।
ਇਹ 'ਹੱਤਿਆ' ਸੀਸ ਕੋਈ ਮੰਗਦੀ ਏ,
ਸੁਣਕੇ ਹੁਕਮ ਸੀ ਆਪ ਦੇ ਬਾਪ ਕੀਤਾ।
ਨੌਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚ ਸਾਓ ਤੁਸੀਂ ਓਦੋਂ,
ਬੋਲ ਹੱਸਕੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਆਪ ਕੀਤਾ:-
'ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ! ਸੀਸ ਭੀ ਜਾਏ ਭਾਵੇਂ,
ਜਾਏ ਹਿੰਦ ਚੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ।

'ਧਰਮ ਰਖਸ਼ਾ' ਵਾਲੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ,
ਓਨ੍ਹਾ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਨਕਾਰ ਹੋਇਆ ।
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲੇ ਜੀ ! ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੋਂ,
ਸਾਰਾ ਪੰਥ ਬਲਿਹਾਰ ਨਿਸਾਰ ਹੋਇਆ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੦੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>asgbtjbbjsqc16zd36ut87jd9hz7rdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/115</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33471</id>
    <revision>
      <id>234618</id>
      <parentid>85760</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234618</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1669" sha1="830itorinroghw8cdtdu1wcum4pm8sh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੱਥਰ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਡੱਕਰੇ ਹੋਏ ਸੁਣਕੇ,
ਗੱਲਾਂ ਆਪ ਦੀਆਂ ਜਹੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਸਨ ।
ਲਹੂ ਆਪਣਾ ਡੋਹਲ ਬੁਝਾਈਆਂ ਚਾ,
ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਪਾਪ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਮੱਚੀਆਂ ਸਨ ।
ਸੱਚ ਕਵ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਧਰਨ ਦੀਆਂ,
ਕੰਧਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਓਦੋਂ ਤੇ ਕੱਚੀਆਂ ਸਨ।
'ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ' ਕੁਹਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਅੰਦਰ,
ਲਾਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਹੀ ਬੱਚੀਆਂ ਸਨ ।

ਬਦਲੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿਚ 'ਲਾਲ' ਦਿੱਤੇ,
ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮਹਲ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ।
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲੇ ਜੀ ! ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੋਂ,
'ਸ਼ਰਫ਼'  ਪੰਥ ਬਲਿਹਾਰ ਨਿਸਾਰ ਹੋਇਆ ।
{{center|--੦--}}


{{center|{{xx-larger|ਅਰਸ਼ੀ ਮਾਲਨ}}}}
ਦੇਵੀ ਸ੍ਵਰਗ ਜਗਤ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ,
ਦਿਲ ਦੇ ਮਹਿਲ ਅੰਦਰ ਡੇਰਾ ਲੌਣ ਵਾਲੀ ।
&lt;ref&gt;ਕਬੂਤਰ ਵਰਗਾ ਜਾਨਵਰ ।&lt;/ref&gt;ਖ਼ੁਮਰੇ ਵਾਂਗ ਜੋ ਗੁਟਕਦੀ ਵਿਚ ਗੱਲ੍ਹਾਂ
ਵਾਂਗ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਮੁਸਕੌਣ ਵਾਲੀ ।
ਅੱਖ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਜੀ ਫੁਰਕਾ ਕੇ ਤੇ,
ਮੁੱਖ ਚੂਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਖੌਣ ਵਾਲੀ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧੦੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>830itorinroghw8cdtdu1wcum4pm8sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/116</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33472</id>
    <revision>
      <id>234619</id>
      <parentid>85761</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234619</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="m6sh897awmo5t9hb80vsrxp93pmnf51" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੀਹਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਨੱਸਦੇ ਗ਼ਮ ਸਾਰੇ,
ਪੱਛੋ ਨਾਮ ਤੇ 'ਖ਼ੁਸ਼ੀ' ਸਦੌਣ ਵਾਲੀ ।

ਘਟਾਂ ਬੱਨ੍ਹਕੇ ਅੱਜ ਉਸ਼ੇਰ ਵੇਲੇ,
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਕਿਤੋਂ ਆ ਗਈ ਸੀ ।
ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ,
ਚੇਟਕ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸੈਰ ਦੀ ਲਾ ਗਈ ਸੀ ।

ਗਿਆ ਟਹਿਲਦਾ ਟਹਿਲਦਾ ਬਾਗ਼ ਅੰਦਰ,
ਜਾਕੇ ਫੁੱਲ ਅਡੋਲ ਇਕ ਤੋੜਿਆ ਮੈਂ ।
ਲੱਖ ਨਹੁੰਦਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਕੰਡਿਆਂ ਨੇ,
ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਿਆ ਮੈਂ ।
ਡਿਗਕੇ ਪੱਤੀਆਂ ਉਹਦੀਆਂ ਖਿੰਡ ਗਈਆਂ,
ਜਦੋਂ ਸੁੰਘਣਾ ਓਸਨੂੰ ਲੋੜਿਆ ਮੈਂ ।
ਬੜੇ ਹਿਰਖ ਅਫਸੋਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜਕੇ,
ਇਕ ਇਕ ਖੰਭੜੀ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਜੋੜਿਆ ਮੈਂ ।

ਓਹਨੂੰ ਆਖਿਆ 'ਦੱਸ ਤੂੰ ਮੂਰਖਾ ਓ,
ਵਿਗੜ ਚੱਲੀ ਸੀ ਸੁੰਘਿਆਂ ਸ਼ਾਨ ਤੇਰੀ ?
ਪਾਣ ਪੱਤ ਜਦ ਬੁਲਬਲਾਂ ਲਾਹੁੰਦੀਆਂ ਨੀ,
ਓਦੋਂ ਜਾਂਦੀ ਏ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਆਨ ਤੇਰੀ ?'

ਅੱਗੋਂ ਓਸ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਜਵਾਬ ਮੈਨੂੰ,
'ਟਾਹਣੀ ਵਾਲੜੇ' ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਂ ਹਾਲ ਸਾਰਾ ।
ਉਥੋਂ ਉੱਠਕੇ ਗਿਆ ਮੈਂ ਓਸ ਵੱਲੇ,
ਜਾ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਦਿਲੀ ਉਬਾਲ ਸਾਰਾ।
ਹੰਝੂ ਡੇਗ ਤਰੇਲ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਚੋਂ,
ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਉਹ ਹਾਲ ਅਹਿਵਾਲ ਸਾਰਾ ।
ਏਸੇ ਸ਼ੁਭ ਸੁਲੱਖਣੇ ਦਿਨ ਬਦਲੇ,
ਅਸਾਂ ਲੁਕ ਛਿਪ ਕੱਢਿਆ ਸਾਲ ਸਾਰਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੧੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m6sh897awmo5t9hb80vsrxp93pmnf51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/117</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33473</id>
    <revision>
      <id>234620</id>
      <parentid>85763</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234620</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2001" sha1="6xcvemq6accv050tym5c4p9gky2s65m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁਣੇ ਨਾਰ ਮੁਟਿਆਰ ਇਕ ਆਵਣੀ ਏਂ,
ਰਹਿੰਦੀ ਗੱਲ ਓਹ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇ ਗੀ ।
ਤੇਰੇ ਚਿਤ ਤੋਂ ਭਰਮ ਮਿਟਾ ਸਾਰਾ,
ਉੱਤੇ ਮੋਹਰ ਪਰਤੀਤ ਦੀ ਲਾ ਦੇ ਗੀ ।'

ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨੂਰ ਦੀ ਲਸ ਚਮਕੀ,
ਮੀਂਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਣ ਕੇ ਵੱਸਿਆ ਸੀ ।
ਵੱਗ ਵੱਗ  ਪਰੇਮ ਦੇ ਬੁੱਲਿਆਂ ਨੇ,
ਖ਼ਬਰੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕੰਨ ਕੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ।
ਗਿੱਧਾ ਮਾਰਿਆ ਕਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੇ,
ਟਾਹ ਟਾਹ ਕਰਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਹੱਸਿਆ ਸੀ ।
ਮੁੱਦਾ ਕੀ ਕਿ ਬਾਗ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ,
ਤਰਨ ਤਾਰਨੋਂ ਆ ਗਈ ਮੱਸਿਆ ਸੀ ।

ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਿਹਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਕੇ,
ਸਭਨਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤੇ।
ਤਰਸੇ ਹੋਏ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਨੇ ਭੀ,
ਨੇਤਰ ਮਖ਼ਮਲੀ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ ।

ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਓਸ ਵੇਲੇ,
ਬੱਦਲ ਨੂਰ ਦੇ ਜੀਹਦੇ ਤੇ ਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ।
ਦਯਾ, ਦਾਨ ਦੀ ਬਣੀ ਸੀ ਦੇਹ ਓਹਦੀ,
ਪਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਅੰਗ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ।
ਪਈ ਸਿਦਕ ਦੀ ਓਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਸੀ,
ਸੇਵਾ ਟਹਿਲ ਦੇ ਹੱਥ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।
ਓਹਦਾ ਦਿਲ ਪਰੇਮ ਦਾ ਸਾਜਕੇ ਤੇ,
ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੜੇ ਜੱਗ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ।

ਲਾਜ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਈ ਤੀਲੀ,
ਮੱਥੇ ਚੰਦ ਹੈਸੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦਾ !&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧੧੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xcvemq6accv050tym5c4p9gky2s65m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/118</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33474</id>
    <revision>
      <id>234621</id>
      <parentid>85765</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234621</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="ilpsc1slpehkhf400sbulee1922kd5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਰਸੀ ਸੀ,
ਗਲੇ ਪਿਆ ਸੀ ਹਾਰ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ।

ਉਹਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੱਲਦੀ ਸੀ,
ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਵਾਲੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ।
ਤੇਜ਼ ਦੁੱਧ ਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁਲ੍ਹਦਾ ਸੀ,
ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਬਿਲੌਰੀ ਗਿਲਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ।
ਸੂਰਜ ਉਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਓਸ ਵੇਲੇ,
ਕਿਰਨਾਂ ਸੁੱਟਦਾ ਸੀ &lt;ref&gt;ਮੇਖ ਰਾਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/ref&gt;ਮੇਖ ਰਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ।
ਲਿਖਦਾ ਸਿਫਤ ਮੈਂ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦੀ,
ਜੇਕਰ ਲੱਭਦੇ ਅੱਖਰ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ।

ਠੁਮਕ ਠੁਮਕ ਕੇ ਹੰਸ ਦੀ ਚਾਲ ਚੱਲੇ,
ਕਰ ਕਰ ਛੋਹਲੀਆਂ ਫੁੱਲ ਪਈ ਚੁਗਦੀ ਸੀ ।
ਜਿੱਥੋਂ ਪੱਬ ਟਿਕਾ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਵੇ,
ਕਿਆਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਓਸ ਥਾਂ ਉੱਗਦੀ ਸੀ ।

ਤੋੜ ਤੋੜ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ,
ਕੀਤਾ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਓਨ੍ਹੇ ।
ਪੀਚ ਪੀਚ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵਲ ਦਿੱਤੇ ।
ਬੱਧਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤਿੱਲੇ ਦੀ ਤਾਰ ਓਨ੍ਹੇ ।
ਸੂਈ ਪਕੜ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਹੱਥ ਅੰਦਰ,
ਮਾਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਏ ਕੁਝ ਹਾਰ ਓਨ੍ਹੇ ।
ਫੇਰ ਇਕ ਪਟਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ,
ਸਾਂਭ ਸੂਤ ਇਹ ਲਿਆ ਭੰਡਾਰ ਓਨ੍ਹੇ ।

ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ ਚਾ ਦੇ ਜਹੇ ਓਹਨੂੰ,
ਉੱਡਨ ਲਈ ਉਹ ਪਰੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੧੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ilpsc1slpehkhf400sbulee1922kd5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/119</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33475</id>
    <revision>
      <id>234622</id>
      <parentid>85766</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234622</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="5s77alzvqcuces0o4d0va4lvw7cyfia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਅਹੁੜਿਆ ਮੈਂ,
ਮੇਰੀ ਓਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਭੀ ਚਾਰ ਹੋ ਗਈ ।

ਉਹਨੂੰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ 'ਦਸ ਖਾਂ ਭਾਗਵਾਨੇ,
ਇਹ ਕੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਿਕਾਰੀਆਂ ਤੂੰ ।
ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਭਉ ਨ ਭੌਰਿਆਂ ਤੇ,
ਡੰਗ ਲਾ ਲਾ ਡੰਗੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਤੂੰ ।
ਗਹਿਣਾ ਲਾਹ ਲਾਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਟਾਣ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ,
ਕਰ ਛੱਡੀਆਂ ਬੁੱਚੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੂੰ ।
ਤੈਨੂੰ ਕਹਿਣਗੇ ਚਿੱਤ ਕੀ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਦੇ,
ਫੇਰ ਚਲੀ ਏਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆਰੀਆਂ ਤੂੰ !

ਦੇਵੀ ਦਯਾ ਦੀ ਬਾਹਰੋਂ ਜਾਪਦੀ ਏਂ,
ਦਿੱਸੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿੱਤ ਤੇਰਾ ।
ਮਹਿੰਦੀ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਉੱਪਰੋਂ ਹਰੀ ਲੱਗੇਂ,
ਖੂਨੀਂ ਜਾਪਦਾ ਏ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿੱਤ ਤੇਰਾ ।

ਸਹਿਜ ਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕੂਈ ਅੱਗੋਂ,
'ਐਡਾ ਝੂਠ ਅਪਰਾਧ ਕਿਉਂ ਤੋਲਿਆ ਈ ।'
'ਮੇਰੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਗਏ ਸਾਰੇ,
ਜੋ ਜੋ ਸੁਖਨ ਬਿਲੱਛਣਾ ਬੋਲਿਆ ਈ ।
'ਐਵੇਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਲਾਈ ਊ ਊਜ ਜੇੜ੍ਹੀ,
ਸੁਣਕੇ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਕਿੰਗਰਾ ਡੋਲਿਆ ਈ ।
'ਲੀਰਾਂ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ,
ਐਵੇਂ ਖਿੱਦੋ ਉਧੇੜ ਕੇ ਫੋਲਿਆ ਈ ।'

'ਜੇ ਤੂੰ ਮੂਰਖ਼ਾ ! ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਸੈਂ,
ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਤਾਂ ਵੇਖਣੀ ਚਾਖਣੀ ਸੀ ।
'ਜੇਕਰ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੈਂ ਰਹਿਣ ਜੋਗਾ,
ਮੂੰਹੋਂ ਗੱਲ ਤੇ ਜਾਚ ਕੇ ਆਖਣੀ ਸੀ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧੧੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s77alzvqcuces0o4d0va4lvw7cyfia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/120</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33476</id>
    <revision>
      <id>234623</id>
      <parentid>85767</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234623</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2131" sha1="kaj7szz78gxyoahrl2z5bpv7wrw2cx3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਵੇ ਮੈਂ ਰਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੇਸ ਦੀ ਆਂ,
ਹਰ ਇਕ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੈਹਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ।
ਤਾਜ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੋਂਹਵਦਾ ਸੀਸ ਮੇਰੇ,
ਵੇ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਹਿਣ ਵਾਲੀ ।
ਮੇਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਜੱਗ ਤੇ ਜ਼ਫ਼ਰ ਨਾਮੇ,
ਗੱਲਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ।
ਖੁਸ਼ੀ ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸੋਂਹਵਦੇ ਬੋਲ ਮੇਰੇ,
ਦੁਖ ਸੁੱਖ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀ ।

ਸੁੰਦਰ ਸੋਹਣਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ,
ਜੇਹੜਾ ਡਿੱਠਾ ਈ ਮੇਰੇ ਪਟਾਰ ਅੰਦਰ ।
ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਏ ਚੱਲੀ ਦਸਮੇਸ ਦੀ ਮੈਂ,
ਸੱਚ ਖੰਡ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ।

ਹੋਰ ਹਾਰ ਜੋ ਵੇਖੇ ਨੀ ਕੋਲ ਮੇਰੇ,
ਏਹ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਚੜ੍ਹਾਵਣੇ ਨੇ ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਏਸ ਜੱਗ ਉੱਤੇ,
ਪਰਲੋ ਤੀਕ ਲੋਕਾਂ ਗੀਤ ਗਾਵਣੇ ਨੇ ।
'ਦੀਪ ਕੌਰ' ਦੀ ਕਰਾਂਗੀ ਕੁਝ ਭੇਟਾ,
ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਗਲੇ ਕੁਝ ਪਾਵਣੇ ਨੇ ।
'ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ' ਨਾਲੇ 'ਧਰਮ ਕੌਰ' ਨੂੰ ਭੀ,
ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਨਾਵਣੇ ਨੇ।

ਬਲ, ਸਿਦਕ, ਸੇਵਾ, ਪਤੀਬਰਤ ਅੰਦਰ,
ਧੰਨ ਹੌਂਸਲੇ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ।
ਛਿੱਤਰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ,
ਕੀਤੇ ਸੱਥਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਗ਼ਰੀਬੀਆਂ ਦੇ ।

ਗੱਲਾਂ ਉਹਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ,
ਮੈਨੂੰ ਚਤਰ ਚਲਾਕੀਆਂ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੧੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kaj7szz78gxyoahrl2z5bpv7wrw2cx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/126</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33477</id>
    <revision>
      <id>234629</id>
      <parentid>85822</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234629</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="l529btly9xdntsd1m4qrtmnnwj779gj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਚ-ਖੰਡ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੈਨੂੰ
ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਵਧਾਈਆਂ !

ਵਾਹ ਮਨ-ਮੋਹਨਾ ਨੀਲਾ ਤੇਰਾ,
ਵਾਹ ਨੀਲੇ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ,
ਸੋਹਨੀਆਂ ਦੌੜਾਂ, ਬਾਂਕੇ ਪੋਈਏ,
ਸੁੰਦਰ ਏਹਦੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ।
ਝਲ ਨਾ ਸੱਕਨ ਬਾਈ ਧਾਰਾਂ
ਖੁਰ ਏਦ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਝਾਲਾਂ,
ਧਮਕ ਪਏ ਜਿਸ ਰਣ ਵਿਚ ਏਦ੍ਹੀ
ਟੁੱਟਣ ਤੇਗ਼ਾਂ ਢਾਲਾਂ,

ਜਿੱਧਰ ਜਿੱਧਰ ਨੀਲੇ ਤੇਰੇ
ਅੱਖਾਂ ਜਾ ਚਮਕਾਈਆਂ,
ਆਟੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗਊਆਂ ਬਣ ਬਣ
ਓਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਈਆਂ ।

ਵਾਹਵਾ ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਪਿਆਰੇ
ਸਾਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾਵਨ,
ਵੇਖ ਉਡਾਰੀ ਤਾਰੀ ਪਿਆਰੀ
ਪਰੀਆਂ ਭੀ ਸ਼ਰਮਾਵਨ,
ਐਸੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ,
ਦੂਤੀ ਹਸ ਹਸ ਖਾਵਨ,
ਉੱਕਾ ਪੱਕਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕਲੇਜਾ
ਏਹ ਭੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਵਨ,

ਵਾਂਗ ਕਬੂਤਰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਖੜਕੇ
ਮਾਰਨ ਗੁੱਝੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ।
ਚੌਸਰ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਚਾਤਰ,
ਭੁਲਣ ਚਾਲਾਂ ਗੋਟਾਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੨੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l529btly9xdntsd1m4qrtmnnwj779gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/127</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33478</id>
    <revision>
      <id>234630</id>
      <parentid>85823</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234630</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="rrbnrvyh47cocapjpea7qchqmek178p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਗ ਤੇਰੀ ਇਹ ਵਿਚ ਮਿਆਨੇ
ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਸਦਾਵੇ,
ਰਣ ਵਿਚ ਆਵੇ ਚੈਂਚਲ ਬਣ ਕੇ
ਲਾਲਾਂ ਪਰੀ ਕਹਾਵੇ,
ਬਰਸੇ ਸਾਵਨ ਬਰਖਾ ਵਾਙੂੰ
ਬਿਜਲੀ ਪਈ ਚਮਕਾਵੇ,
ਖਿੱਦੋ ਵਾਙੂੰ ਸੀਸ ਸਰੀਰੋਂ
ਟੋਣੇ ਮਾਰ ਉਡਾਵੇ,

ਰੋਪੜ ਦੇ ਵਿਚ ਨਾਲ ਸਫਾਈਆਂ
ਕਰ ਗਈ ਐਸੀਆਂ ਕਾਟਾਂ,
ਸੂਰਜ ਬਣਕੇ ਜ਼ੱਰ੍ਰੇ ਏਦ੍ਹੇ
ਮਾਰਨ ਅਜ ਪਏ ਲਾਟਾਂ ।

ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਬਾਜ ਤਿਰੇ ਵੀ
ਅਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੋਂ ਆਏ,
ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ
ਬਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸਨ ਪਾਏ,
ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਡੋਰਾਂ
ਪੰਛੀ ਕੁੱਲ ਉਡਾਏ,
ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੇਤਰ ਨੀਵੇਂ ਕੀਤੇ
*ਬਿਰਹੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ,

ਜੇਕਰ ਲੱਭੇ ਖੰਭ ਹੁਮਾ ਦਾ ,
ਓਦ੍ਹੀ ਕਲਮ ਸਜਾਵਾਂ,
ਸਿਫ਼ਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਣੇ ਖ਼ਾਤਰ
ਕਾਗ਼ਜ਼ ਚੰਦ ਬਣਾਵਾਂ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}
*ਓਹ ਜਾਨਵਰ, ਜੇਹੜਾ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪੰਜੇ ਵਿਚ ਚੁੱਕਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrbnrvyh47cocapjpea7qchqmek178p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/128</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33479</id>
    <revision>
      <id>234631</id>
      <parentid>85824</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234631</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="75rvex3888tyxpj3x4plkwb35bbhdvm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਹਵਾ ਸੁੰਦਰ ਕਲਗੀ ਤੇਰੀ
ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ,
ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਹੋਯਾ ਹਿੰਦ ਸਾਰਾ
ਛੁੱਟੇ ਨੂਰ----ਫੁਹਾਰੇ,
ਕਿਰ ਕਿਰ ਕਿਰਨਾਂ ਸੂਰਜ-ਮੁੱਖੋਂ
ਖਿੱਲਰ ਗਈਆਂ ਸਾਰੇ,
ਬੱਜਰ ਬਾਰ ਮਲੋਈਆਂ ਦੇ ਭੀ
ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਤੂੰ ਬਾਰੇ,

ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਇਓਂ
ਧਾਰ ਨੂਰਾਨੀ ਕਲਗੀ,
ਜਾਦੂਗਰ ਭੀ ਬੰਦੇ ਬਣ ਗਏ
ਵੇਖ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਕਲਗੀ ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਯਾਲੇ ਐਸੇ ਪਿਆਏ
ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਾਈਆਂ ।
ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਬਣਾਇਆ
ਚਿੜੀਆਂ ਬਾਜ ਬਣਾਈਆਂ,
ਇਕ ਘੁਟ ਬਦਲੇ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ
ਫਿਰਿਆ ਕੁਲ ਖੁਦਾਈਆਂ,
ਤੁਸਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੀਆਂ
ਨਦੀਆਂ ਕੱਢ ਵਗਾਈਆਂ,

ਏਕਤਾਈ ਦਾ ਨੂਰ ਡੁਲ੍ਹਾਇਆ
ਖੰਡੇ ਵਾਲੀਓਂ ਧਾਰੋਂ,
ਜਾਤਾਂ ਪਾਤਾਂ ਰੋੜ੍ਹ ਵਿਖਾਈਆਂ
ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿਚਘਾਰੋਂ ।

ਜਨਮ ਤਿਰੇ ਦੇ ਚਾਵਾਂ ਅੰਦਰ
ਚੜ੍ਹੀ ਸ੍ਵਰਗ ਨੂੰ ਲਾਲੀ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੨੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>75rvex3888tyxpj3x4plkwb35bbhdvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/130</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33480</id>
    <revision>
      <id>234633</id>
      <parentid>85698</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234633</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1307" sha1="4dnw9fbjepx1639h4ajphrez62nap0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੈਠੀਆਂ ਅਨੰਦ ਪੁਰ
ਉੱਤੇ ਘੇਰਾ ਡਾਲ ਕੇ।

ਲਹਿੰਦੇ ਵਲ ਜਾਓ ਬੱਚਾ
ਹੜ੍ਹ ਵਾਂਗੂੰ ਚੜ੍ਹ ਆਓ,
ਘੱਲਿਆ 'ਅਜੀਤ' ਜੀ ਨੂੰ
ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਿਖਾਲ ਕੇ।

ਦੁਜੀ ਗੁੱਠੋਂ ਆਪ ਆਏ
ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਨੇਰੀ ਵਾਂਗੂੰ,
ਉੱਚ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਪੀਰ
ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬਾਲਕੇ।

ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ
ਹੋਯਾ ਐਸਾ ਟਾਕਰਾ ਸੀ,
ਕਾਲ ਦਿਉਤਾ ਨੱਸ ਗਿਆ
ਜਾਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ।

ਤੇਗ਼ ਵਾਲੀ ਖੂੰਡੀ ਐਸੀ
ਵਾਹੀ ਸੀ 'ਅਜੀਤ' ਜੀ ਨੇ,
ਖਿੱਦੋ ਵਾਂਗ ਸੀਸ ਸੁੱਟੇ
ਧੜਾਂ ਤੋਂ ਉਛਾਲ ਕੇ।

ਜੇੜ੍ਹਾ ਆਯਾ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਉਹ
ਇੱਕ ਦਾ ਬਣਾਯਾ ਦੋ,
ਮਾਂ ਜਾਯਾ ਪੁੱਤ ਨ ਕੋਈ
ਵਾਰ ਗਿਆ ਟਾਲ ਕੇ।

ਗੋਰਾ ਗੋਰਾ ਮੁਖ ਜਿਨੂੰ
ਤੇਗ਼ ਦਾ ਵਿਖਾਲ ਦਿੱਤਾ,
ਓਸੇ ਦਾ ਕਲੇਜਾ ਆਂਦਾ
ਨਾਲੇ ਹੀ ਉਧਾਲ ਕੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੨੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dnw9fbjepx1639h4ajphrez62nap0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/131</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33481</id>
    <revision>
      <id>234634</id>
      <parentid>85700</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234634</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="su7r0nvn2fxtahmjjvup2o4q8p5r09m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੂਜੇ ਪਾਸੋਂ ਚੱਟਦੀ ਸੀ
ਤੇਗ਼ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ,
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਦਾ
ਖ਼ੂਨ ਭਾਲ ਭਾਲ ਕੇ।

ਇੱਕੋ ਪਰ ਵਾਲੀ ਪਰੀ
ਜੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਉੱਡ
ਰੱਤ ਵਾਲੇ ਸੁੱਟਦੀ ਸੀ
ਲਾਲ ਪਈ ਉਗਾਲ ਕੇ।

ਜੇੜ੍ਹਾ ਰਤਾ ਤੱਤਾ ਹੋਯਾ
ਤੱਤੇ ਤੱਤੇ ਤਾ ਉਹਨੂੰ,
ਧਾਰ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ
ਓਥੇ ਹੀ ਨੁਹਾਲ ਕੇ।

ਚੱਕੀਆਂ ਦੇ ਪੁੜਾਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਦੋਹਾਂ ਤੇਗਾਂ ਫਿਰ ਫਿਰ,
ਦਾਣੇ ਵਾਂਗ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ
ਦਲ ਸੀ ਹੁਦਾਲ ਕੇ।

ਵੇਖ ਵੇਖ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ
ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਵਾਲਾ,
ਪੁੱਛੇ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੇ:-

ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈ
ਮਿੱਟੀ ਕੇੜ੍ਹੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ,
ਕੇੜ੍ਹੇ ਸੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇਹ
ਬਣਾਏ ਹੋਇ ਨੇ ਢਾਲ ਕੇ?

ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਭੀ ਇਹ ਹੱਟਦੇ ਨਹੀਂ
ਉਂਞ ਭੀ ਇਹ ਘੱਟਦੇ ਨਹੀਂ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>su7r0nvn2fxtahmjjvup2o4q8p5r09m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/132</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33482</id>
    <revision>
      <id>234635</id>
      <parentid>85820</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234635</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="nsgwfpelom6qkv5yvykk3pzya1gi78c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੱਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ
ਖੂਹਣੀਆਂ ਭੀ ਗਾਲ ਕੇ ?

ਅਜੇ ਤੀਕ ਮੱਤੇ ਹੋਏ
ਅੱਖੀਆਂ ਉਘੇੜਦੇ ਨਹੀਂ,
ਸੁੱਸਰੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ
ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੇ।

ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਦੇ ਭੀ ਇਹ
ਜੁਧ ਵਿੱਚ ਹੰਬਦੇ ਨਹੀਂ,
ਮੁੱਕ ਗਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਾਡੇ
ਕੋਤਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਕੇ।

ਮੁੱਠ ਮੁੱਠ ਛੋਲਿਆਂ ਤੇ
ਜਾਨ ਪਏ ਵਾਰਦੇ ਨੇ,
ਵੇਖੋ ਅਸੀਂ ਉੱਜੜੇ ਹਾਂ
ਬੱਕਰੇ ਖਵਾਲ ਕੇ।

ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ
ਰਾਜੇ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ,
ਲੰਮੇ ਸਾਰੇ ਹਾਉਕੇ ਨਾਲ
ਤਨ ਮਨ ਜਾਲ ਕੇ।

ਕੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ ਖਾਂ ਸਾਹਿਬ!
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਪੰਜ ਪੰਜ ਘੁਟ ਪਾਣੀ
ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਿਆਲ ਕੇ।

ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਪਾਣ ਕੋਈ
ਜੱਗ ਕੋਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੀ,
ਤਿੱਖਾ ਜਿਹਾ ਖੰਡਾ ਵਿਚ
ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੰਗਾਲ ਕੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੨੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nsgwfpelom6qkv5yvykk3pzya1gi78c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/133</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33483</id>
    <revision>
      <id>234636</id>
      <parentid>85821</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234636</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="houyqeeh90l6hycfs3h28jt3v1mhqmq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;'ਸ਼ਰਫ਼' ਅਜੇ ਵੇਖਿਆ ਕੀ
ਜੋਸ਼ ਹੈ ਤੂੰ ਸੂਰਿਆਂ ਦਾ,
ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਫੌਜਾਂ
ਜਾਣਗੇ ਉਬਾਲ ਕੇ।
--o--


{{center|{{xx-larger|ਵਿਸਾਖੀ}}}}
ਕੁੱਖ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਹਰੀ ਭਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ,
ਹੱਮਾਂ ਜਦੋਂ ਭਰਨ ਲੱਗੇ ਮਾੜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ।
ਖੰਡੇ ਵਾਲੇ ਕੰਡੇ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ,
ਤੋਲਿਆ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਇੰਜ ਆਖੀ ਦਾ।
ਖਿੱਚਕੇ ਸਰੋਹੀ ਬੋਲੇ ਸੀਸ ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
ਦੱਸੋ ਕੌਣ ਹੁਕਮ ਮੰਨੇ ਏਸ ਵੇਲੇ ਪਾਖੀ ਦਾ,
ਸੀਸ ਦਿਨ ਉੱਠਿਆ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਨਗੀਨਾ ਪਹਿਲੋਂ,
'ਦਯਾ ਸਿੰਘ' ਛੱਡ ਕੇ ਧਿਆਨ ਦੇਖਾ ਦਾਖੀ ਦਾ !
ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਨ ਕੇ ਵਿਖਾਲ ਦਿਤਾ ਮੁੱਖ ਫਿਰ,
ਰੱਤ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਤੇਗ਼ ਲੋਹੇ ਲਾਖੀ ਦਾ ।
ਦੂਜਾ ਤੀਜਾ ਚੌਥਾ ਫੇਰ ਪੰਜਵਾਂ ਵੀ ਆਨ ਖਲਾ,
ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਬੂਹਾ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਦਾ।
ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖਲਾਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੂ ਬੋਲੇ,
ਵੇਖ ਲੌ ਪਰੇਮੀਓਂ ! ਪਰੇਮ ਇੰਜ ਗਾਖੀ ਦਾ।
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਏਹਨਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਦਿਤਾ ਮੂੰਹੋਂ ਸਵਾ ਲਾਖੀ ਦਾ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>houyqeeh90l6hycfs3h28jt3v1mhqmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/134</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33484</id>
    <revision>
      <id>234637</id>
      <parentid>85720</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234637</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1832" sha1="65tfrftbgyzv0xxhwsw6o3fy8v4g77a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਨਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥੋਂ ਆਪ ਛਕਿਆ,
ਵਾਹ ਗੁਰੂ 'ਗੋਬਿੰਦ' ਕਿਤੇ, ਕਿਤੇ ਚੇਲਾ ਭਾਖੀ ਦਾ ।
ਇਕ ਬਰਨ ਇਕ ਜਾਤ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,
ਦੀਵਾ ਗੁੱਲ ਕੀਤਾ ਊਚ ਨੀਚ ਦੀ ਦਵਾਖੀ ਦਾ ।
ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੀਂਹ ਜਦੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਕੇਸ ਗੜ੍ਹ,
ਉਸੇ ਦਿਨੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਇਆ ਦਿਨ ਇਹ ਵਸਾਖੀ ਦਾ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਹੱਛ ਪੱਛ ਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲ ਟੁਟਦਾ ਏ,
ਸੀਸ ਦੇਕੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਸਵਾਦ ਵੇਖੀ ਚਾਖੀ ਦਾ ।

-- --


{{center|{{xx-larger|ਕਲਗ਼ੀ}}}}
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲੜੇ ਮਾਹੀ ਸਪਾਹੀ ਅਰਸ਼ੀ,
ਰੱਖੀ ਸੀਸ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸਰਦਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਬੂਟੇ ਨੂਰ ਦੇ ਉੱਗਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ,
ਜਦੋਂ ਮਾਰਦੀ ਤੇਰੀ ਲਿਸ਼ਕਾਰ ਕਲਗ਼ੀ !
ਸੋਮੇਂ ਨੂਰ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤੀ ਸਿਮ ਸਿਮ ਕੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਈ ਏ ਤਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਪੱਤ ਝੜ ਗਈ, ਕੂਮਲਾਂ ਫੁੱਟ ਪਈਆਂ,
ਬਨ ਕੇ ਜੱਗ ਵਿਚ ਆਈ ਬਹਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਘੱਲੇ ਰੱਬ ਉਚੇਚ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ,
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਤਲਵਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਥਰ ਥਰ ਤਖਤ ਕੰਬੇ ਤਾਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ,
ਆਏ ਸੀਸ ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਵਾਰ ਕਲਗ਼ੀ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>65tfrftbgyzv0xxhwsw6o3fy8v4g77a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234638</id>
      <parentid>234637</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234638</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="iz7f7xogz6n6ga7ex65xo9qym9ibpdg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ ਨਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥੋਂ ਆਪ ਛਕਿਆ,
ਵਾਹ ਗੁਰੂ 'ਗੋਬਿੰਦ' ਕਿਤੇ, ਕਿਤੇ ਚੇਲਾ ਭਾਖੀ ਦਾ ।
ਇਕ ਬਰਨ ਇਕ ਜਾਤ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,
ਦੀਵਾ ਗੁੱਲ ਕੀਤਾ ਊਚ ਨੀਚ ਦੀ ਦਵਾਖੀ ਦਾ ।
ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੀਂਹ ਜਦੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਕੇਸ ਗੜ੍ਹ,
ਉਸੇ ਦਿਨੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੋਇਆ ਦਿਨ ਇਹ ਵਸਾਖੀ ਦਾ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਹੱਛ ਪੱਛ ਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲ ਟੁਟਦਾ ਏ,
ਸੀਸ ਦੇਕੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਸਵਾਦ ਵੇਖੀ ਚਾਖੀ ਦਾ ।

{{center|-- --}}


{{center|{{xx-larger|ਕਲਗ਼ੀ}}}}
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲੜੇ ਮਾਹੀ ਸਪਾਹੀ ਅਰਸ਼ੀ,
ਰੱਖੀ ਸੀਸ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸਰਦਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਬੂਟੇ ਨੂਰ ਦੇ ਉੱਗਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ,
ਜਦੋਂ ਮਾਰਦੀ ਤੇਰੀ ਲਿਸ਼ਕਾਰ ਕਲਗ਼ੀ !
ਸੋਮੇਂ ਨੂਰ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤੀ ਸਿਮ ਸਿਮ ਕੇ,
ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਈ ਏ ਤਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਪੱਤ ਝੜ ਗਈ, ਕੂਮਲਾਂ ਫੁੱਟ ਪਈਆਂ,
ਬਨ ਕੇ ਜੱਗ ਵਿਚ ਆਈ ਬਹਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਘੱਲੇ ਰੱਬ ਉਚੇਚ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ,
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਤਲਵਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਥਰ ਥਰ ਤਖਤ ਕੰਬੇ ਤਾਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ,
ਆਏ ਸੀਸ ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਵਾਰ ਕਲਗ਼ੀ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iz7f7xogz6n6ga7ex65xo9qym9ibpdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/135</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33489</id>
    <revision>
      <id>234639</id>
      <parentid>85747</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="gxjxeo7dnzwjkjjdk23cgfwpcbecrmg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਰਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ,
ਦੱਸੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਇਸਰਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦਾ ਬਨੀ ਐੜਾ,
ਏਕਾ ਬਨੀ ਏ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਸੂਰਜ ਮੁਖੜੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਲੋ ਕੀਤੀ,
ਕਿਰਨਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਅਰਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਜਿਹਨੇ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਯੌਨ ਉਤ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ,
ਦਿਤਾ ਓਸ ਦਾ ਤੋੜ ਹੰਕਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਤੇਰੀ ਕਲਗੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਤਾਜ ਸਦਕੇ,
ਤੇਰੇ ਤੁਰੇ ਤੋਂ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਸੜੇ ਔੜ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ,
ਛੱਟੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਗਈ ਏ ਮਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
ਚੰਦ ਦੂਜ ਦਾ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਨਹੀਂ ਲੋਕ ਵੇਂਹਦੇ,
ਦਸਮ ਗਰੂ ਦੀ ਵੇਖੇ ਸੰਸਾਰ ਕਲਗ਼ੀ ।
{{center|--੦--}}
{{center|{{xx-larger|ਤੀਰ}}}}
ਨੀਲੇ ਘੋੜੇ ਵਾਲਿਆ ਅਨੰਦ ਪੁਰ ਦੇ ਪਾਂਧੀਆ ਵੇ,
ਕੋਠੇ ਤੇ ਖਲੋਤੜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਓਂ ਹਾਏ ਤੀਰ ।
ਚੈਨ ਕਦੀ ਆਂਵਦਾ ਨਹੀਂ ਭਾਂਵਦਾ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ,
ਬਾਂਕੇ ਨੈਨਾਂ ਵਾਲਿਆ ਤੂੰ ਕੇਹੋ ਜਹੇ ਚਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਕੇਹੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਆਯੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ,
ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਪੁੱਠ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੁਝਾਏ ਤੀਰ ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੨੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxjxeo7dnzwjkjjdk23cgfwpcbecrmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/136</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33490</id>
    <revision>
      <id>234640</id>
      <parentid>85749</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="h26skq2gdxrr75um48lobpngta7glky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਹਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਫੇਰਨਾਂ ਏਂ ਹੁਣ ਸ਼ਰਮਾਕਲਾ ਵੇ,
ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਲੇਜਾ ਮੇਰਾ ਕਿਉਂ ਸ਼ਰਮਾਏ ਤੀਰ ?
ਤੇਗ਼ ਤੇਰੀ ਟੰਗਣੇ ਨੂੰ ਬਾਂਕਿਆ ਸਿਪਾਹੀਆ ਵੇ,
ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਜਗਾ ਮੈਂ ਸਜਾਏ ਤੀਰ ।
ਮੈਨੂੰ ਪਲਕਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਦਾ ਬੱਝਾ ਏ ਖ਼ਿਆਲ ਐਡਾ,
ਸੌਣ ਲੱਗੀ ਸੇਜ ਤੇ ਮੈਂ ਵੱਟਾਂ ਦੇ ਵਛਾਏ ਤੀਰ ।
ਸੱਸ ਕੋਲੋਂ ਕੰਬਦੀ ਨਨਾਣ ਕੋਲੋਂ ਸਹਿਮਦੀ ਹਾਂ,
ਨਿੱਤ ਤੇਰੇ ਤਾਨ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਲੌਂਦੀਆਂ ਸਵਾਏ ਤੀਰ ।
ਓਧਰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦੀ ਏ ਸੂਲੀ ਮਨਸੂਰ ਵਾਲੀ,
ਏਧਰ ਮੈਥੋਂ ਰਹਿਣ ਨ ਪਰੇਮ ਦੇ ਛਪਾਏ ਤੀਰ ।
ਸਾਂਭ ਸਾਂਭ ਰੱਖੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀਆਂ ਏਹ,
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੱਜੇ ਹੈਨ ਉੱਥੋਂ ਨਾ ਹਿਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਮਾਹੀ ਤੇਰੇ ਘੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕਰਾਂ ਕਿਉਂ ਨਿਆਦਰੀ ਮੈਂ,
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਫੱਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਫੇਰ ਏਹ ਖੁਭਾਏ ਤੀਰ ।
ਸਾਕ ਰੱਤੋਂ ਲੱਗਦੇ ਨੇ ਐਡੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਏਹ,
ਨਾੜਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇਹੀ ਵਿਚ ਚੁਗ ਕੇ ਖਪਾਏ ਤੀਰ ।
ਹੁੰਦੜ ਹੇਲ ਮਾਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਦਾ ਤੂੰ ਫੱਟਿਆ ਏ,
ਵਾਂਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਜਦੋਂ ਕਾਨੇ ਦੇ ਚਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਸੁੰਦਰ ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲਿਆ ਅਨੋਖਿਆ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆ ਵੇ,
ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਨੋਖੜੇ ਹੀ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਤੀਰ ।
ਉੱਕੇ ਨਾ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੁੱਕ ਜਾ ਵੱਜੇ,
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਾਨੀ ਵਾਂਗੂੰ ਐਸੇ ਤੂੰ ਚਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਰੱਤੇ ਰੱਤੇ ਛੁੱਟ ਪਏ ਫੁਹਾਰੇ ਸਾਰੇ ਰਣ ਵਿੱਚ,
ਜੇਹੜੇ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਇਹ ਲਹੂ ਦੇ ਤਿਹਾਏ ਤੀਰ ।
ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਘਟਾਂ ਜਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਉੱਤੇ,
ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਏਦਾਂ ਤੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤੀਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h26skq2gdxrr75um48lobpngta7glky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/137</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33491</id>
    <revision>
      <id>234641</id>
      <parentid>85751</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="1dx0hptsumubeecxd6ulr9zosssfoce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਗ਼ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਾ ਕੇ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ,
ਗੜੇ ਵਾਂਗੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਕਮਾਨ ਚੋਂ ਵਸਾਏ ਤੀਰ ।
ਵਿੱਝ ਵਿੱਝ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹੀ ਪਰੋਤੇ ਗਏ,
ਐਸੇ ਸਤ ਨਾਲ ਆਰ ਪਾਰ ਤੂੰ ਲੰਘਾਏ ਤੀਰ ।
ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਓਸਨੂੰ ਸਵਾਦ ਕਦੀ ਭੁੱਲਣਾ ਨਹੀਂ,
ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜਿਹਨੂੰ ਤੂੰ ਖਵਾਏ ਤੀਰ ।
ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅੱਥਰੇ ਕਮਾਨ ਵਾਂਗੂੰ ਹੋਏ ਦੂਹਰੇ,
ਬਿਦ ਕੇ ਚਲਾਉਣੇ ਤੂੰਹੇਂ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਚੰਦ ਜੇਹੀ ਕਮਾਨ ਤੇਰੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ,
ਬੋਦੀ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਫੜ ਫੜ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤੀਰ ।
'ਹਰੀ ਹਰੀ' ਬੋਲਿਆ ਬੇਵਸਾ ਹੋਕੇ ਉਹ ਭੀ ਮੂੰਹੋਂ,
ਹਰੀ ਚੰਦ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਖਾਏ ਤੀਰ ।
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜਨੌਰ ਜਾਕੇ ਪਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੰਡ ਸਕੇ,
ਲਾ ਲਾ ਖੰਭ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਓਥੇ ਤੂੰ ਪੁਚਾਏ ਤੀਰ ।
ਖਾ ਖਾ ਡੰਗ ਜ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ ਨਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ,
ਉੱਡਣੇ ਸਪੋਲੀਏ ਉਹ ਕਾਨੀ ਦੇ ਉਡਾਏ ਤੀਰ ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੰਗੇ ਟੇਢਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਝਲੀ ਨਾ ਸੋਧ ਸੱਕੀ,
ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੁੱਕ ਕਰ ਤੂੰ ਬਣਾਏ ਤੀਰ ।
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕੀਕੂੰ ਦੱਸਾਂ ਗਿਣ ਕੇ ਮੈਂ,
ਕਿਹੋ ਕਿਹੋ ਜਹੇ ਤੇਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਏ ਤੀਰ ।
ਸੈਦਖ਼ਾਨ ਜਿਹਾ ਆ ਕੇ ਹੋ ਗਿਆ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਪੇ,
ਐਸੇ ਨੂਰੀ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੱਸਕੇ ਚਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਡਿੱਗਾ ਜਦੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਬੇਵੱਸ ਹੋਕੇ,
ਕੱਢਣਾ ਪਰੇਮ ਦੇ ਕਲੇਜਿਓਂ ਨਾ ਹਾਏ ਤੀਰ ।
ਗੁੰਮੀ ਹੋਈ ਸੂਈ ਜਿੱਨਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਨਾ ਗ਼ਮ ਕੀਤਾ,
ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਏਹੋ ਜਹੇ ਧਸਾਏ ਤੀਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|૧੩૧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dx0hptsumubeecxd6ulr9zosssfoce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/138</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33492</id>
    <revision>
      <id>234642</id>
      <parentid>85753</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="3cs5ced2vj9i1mhh1w3tkbezouym5nz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਭਰੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ,
ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਵਸਾਏ ਤੀਰ ।
ਬੋੱਲਿਆ ਦੀਵਾਨ-ਜੇਹੜੇ ਗੱਲਾਂ ਹੁਣੇ ਚੋਭਦੇ ਨੇ,
ਜਾਣ ਲਵੋ ਕੱਲ ਸਾਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਨੇ ਚੁਭਾਏ ਤੀਰ ।
ਚੰਦ ਦੋਵੇਂ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ,
ਕਹਿਰ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਖੁਭਾਏ ਤੀਰ ।
ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਪੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ,
ਖਾਧੇ ਜਾਨ ਆਪਣੀ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਰਾਏ ਤੀਰ ।
ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਭੀ ਨਾ ਵੱਟ ਪਾਇਆ,
ਕੇਡੇ ਕੇਡੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਅਜ਼ਮਾਏ ਤੀਰ ।
ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਚੱਲਣਾ ਉਹ ਕੰਡਿਆਂ ਤੇ,
ਪੱਥਰ ਚਿੱਤ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਭਾਏ ਤੀਰ ।
ਚਿੱਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਹਕੇ ਉਮਰ ਹੀ ਲੰਘਾਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਆਣਕੇ ਤੂੰ ਮਾਰਨੇ ਸਿਖਾਏ ਤੀਰ ।
ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਭੀ ਤੋੜਨਾ ਜੋ ਹੱਤਿਆ ਪਛਾਣਦੇ ਸੀ,
ਓਨ੍ਹੀਂ ਹੱਥੀਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰਹੇਂ ਮਰਵਾਏ ਤੀਰ ।
ਹੱਸ ਹੱਸ ਫੁਲ ਬਰਸਾਏ ਦੇਵੀ ਦਿਓਤਿਆਂ ਨੇ,
ਬੰਦੇ ਜਹੇ ਬੈਰਾਗੀ ਹੱਥ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਫੜਾਏ ਤੀਰ ।
ਤਖ਼ਤ-ਤਖ਼ਤਾ ਹੈਨ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਇੱਕੋ ਤੀਰ ਵਿੱਚ,
ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਕੇੜ੍ਹਾ ਪ੍ਯਾਰਿਆ ਰਲਾਏ ਤੀਰ ।
ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦਾ ਏ ਜੇੜ੍ਹਾ ਜਾਕੇ,
ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਓਹੋ ਹੀ ਬਹਾਏ ਤੀਰ ।
ਸੋਹਲ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਹੜੇ ਘਿਰਣਾਂ ਦੇ ਫੱਟ ਲਾਉਣ,
ਜਾਤਾਂ ਪਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਭੰਨ ਤੋੜ ਉਹ ਗਵਾਏ ਤੀਰ ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਛੱਟੇ ਮਾਰ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਪਾਣ ਐਸੀ,
ਕੱਚੇ ਤੰਦ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਫੜ ਕੇ ਬਣਾਏ ਤੀਰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cs5ced2vj9i1mhh1w3tkbezouym5nz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/139</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33493</id>
    <revision>
      <id>234643</id>
      <parentid>85756</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="8j11zkyttg07e9ckf0mq1b7azle2ae5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਰ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆ ਰੰਗੀਲਿਆ ਵੇ,
ਹਰ ਹਰ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਏਹ ਸੁਹਾਏ ਤੀਰ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਤੇਰੇ ਵਾਰੀ ਤੂੰ ਮਜਾਜ਼ੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ,
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਤੇ ਹਕੀਕੀ ਦੇ ਚਲਾਏ ਤੀਰ ।
{{center|--o--}}


{{center|{{xx-larger|ਤਲਵਾਰ}}}}
ਬਸਤੇ ਵਾਲੇ ਨਿਕਲ ਮਿਆਨੋਂ
ਮੇਰੀ ਕਲਮ ਪਿਆਰੀ ।
ਕਰੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਮਿਰੀ ਸਰਸਾਰੀ
ਬਣ ਗਈ ਸਿਰ ਤੇ ਭਾਰੀ,
ਦਲ ਅਖਰਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਆਏ
ਤੂੰ ਹੈਂ ਇਕ ਵਿਚਾਰੀ,
ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਤੇਗ਼ੋਂ ਲੈ ਗੁਣ,
ਬਣ ਜਾ ਤੇਗ਼-ਦੁਧਾਰੀ

ਨਿਕੇ ਨਿਕੇ ਹੱਥ ਅਜੇਹੇ
ਵਾਂਗ ਜੁਝਾਰ ਦਿਖਾਵੀਂ ।
ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਾਲੇ,
ਸੱਥਰ ਚਾ ਵਿਛਾਵੀਂ ।
ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ! ਤੇਗ਼ ਤੇਰੀ ਦੀ
ਕੀਕਰ ਸਿਫਤ ਸੁਣਾਵਾਂ ?
ਦੀਪ ਕੌਰ ਇਹ ਜਿਧਰ ਪਹੁੰਚੀ
ਸਾਂਭੇ ਪੁੱਤ ਨਾ ਮਾਵਾਂ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8j11zkyttg07e9ckf0mq1b7azle2ae5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/140</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33503</id>
    <revision>
      <id>234644</id>
      <parentid>85968</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="3b1b7crupud2dgwii3owtde0vpolhz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਡੋਲੇ
ਏਹਦੀਆਂ ਵੇਖ ਅਦਾਵਾਂ,
ਜ਼ੁਹਲ &lt;ref&gt;ਸਨੀਚਰ ਤੇ ਮੰਗਲ ਸਤਾਰੇ ।&lt;/ref&gt;ਮਰੀਖ਼ ਅਕਾਸ਼ੀ ਕੰਬੇ
ਵੇਖ ਇਹਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ।
ਏਹ ਪਦਮਣੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੰਦਰ
ਜੇਕਰ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਵੇ,
ਦਿਲ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਾਂਗਰ ਕਚ ਦੇ
ਟੋਟੇ ਹੋ ਹੋ ਜਾਵੇ ।
ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ ਰਣ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੀ
ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਕੜਕੀ,
ਮੱਛੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੜਫੀ ਜਾ ਜਾ
ਏਹ ਲੜਾਕੀ ਲੜਕੀ,
ਰੜਕੀ ਅੱਖੀ ਵੈਰੀ ਦੀ ਖੱਬੀ
ਨਾਲੇ ਛਾਤੀ ਧੜਕੀ,
ਤਿਖੀ ਧਾਰੋਂ ਆਬ ਪਿਲਾ ਕੇ
ਮੱਠੀ ਕੀਤੀ ਭੜਕੀ ।
ਵਾਲ ਜਿੰਨੀ ਨਾ ਰੜਕੀ ਕਿਧਰੇ
ਸਾਫ ਸਰੀਰੋਂ ਨਿਕਲੀ,
ਵਿਚੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲਾ ਗਈ ਡੀਕਾਂ
ਰੱਤ ਨਾ ਚੀਰੋਂ ਨਿਕਲੀ ।
ਝਬਣੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਟੇਢੀ
ਬਾਂਕੇ ਵਾਰ ਚਲਾਏ
ਸਿਰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਝੰਬੇ ਐਸੀ
ਫੁਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਦਾਵੇ,
&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3b1b7crupud2dgwii3owtde0vpolhz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/141</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33509</id>
    <revision>
      <id>234645</id>
      <parentid>85969</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="er9pxkjyuvn0og26609pjeppt3ug0mz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੱਲੇ ਕਲਮ ਰਬਾਣੀ ਬਣ ਕੇ
ਕਿਸ ਤੋਂ ਮੋੜੀ ਜਾਵੇ,
ਤਿੱਕੇ ਬੋਟੀ ਕਰ ਕਰ ਦੂਤੀ
ਅੱਖਰ ਵਾਂਗ ਮਿਟਾਵੇ,
ਨਿੱਤਰ ਨਿੱਤਰ ਕਰੇ ਨਿਤਾਰੇ
ਦੋਧਿਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ,
ਅਸ਼ਟ ਭੁਜੀ ਨੇ ਕਰ ਦਿਖਲਾਈਆਂ
ਚਾਰੇ ਗੁੱਠਾਂ ਖਾਲੀ ।
ਦਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ
ਐਸੇ ਦੰਦ ਦਿਖਾਏ,
ਆਹੂ ਸੱਥਰ ਲਾਹ ਫੌਜਾਂ
ਸੁਸਰੀ ਵਾਂਗ ਸਵਾਏ,
ਖੂੰਡੀ ਵਾਂਗੂੰ ਦੁਹਰੀ ਹੋ ਹੋ
ਐਸੇ ਟੋਣੇ ਲਾਏ,
ਖਿੱਦੋ ਵਾਂਗੂੰ ਸੀਸ ਧੜਾਂ ਦੇ
ਦਾਈਆਂ ਕੋਲ ਪੁਚਾਏ,
ਵਾਂਗ ਚੰਦਰਮਾਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਹੋ,
ਜੇਹੀਆਂ ਚੋਭਾਂ ਲਾਈਆਂ,
ਰੁਸਤਮ ਵਰਗੇ ਕਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਲੱਗੇ ਪਾਣ ਦੁਹਾਈਆਂ ।
ਅਮਰ-ਕੋਟ ਵਿਚ ਕੂੰਜਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ।
ਜਾ ਜਾ ਕੇ ਖੰਭ ਝਾੜੇ,
ਡੇਹਰਾ ਦੂਨ ਨਦੌਨ ਅੰਦਰ ਜਾ
ਪਾਪੀ ਵੈਰੀ ਤਾੜੇ,
ਨਿਰਮੋਹ ਗੜ੍ਹ ਕਲਮੋਟਾ ਸਾੜੇ
ਜੀਭੋਂ ਕਢ ਚੰਘਿਆੜੇ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>er9pxkjyuvn0og26609pjeppt3ug0mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/142</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33510</id>
    <revision>
      <id>234646</id>
      <parentid>85970</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="pz51rms8otm2hqsvlzg42nsyivsqd9j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਇਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ
ਕਾਇਰ ਲਿੱਸੇ ਮਾੜੇ:
'ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਖ਼ੂਬ ਬਣਾਯਾ
ਏਕਤਾਈ ਦਾ ਅੰਦਰ,
ਤੇਗ਼ਾਂ-ਦੇਵੀ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀ
ਵਾਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਮੰਦਰ ।'
ਚਮਕੀ ਵਿਚ ਚਮਕੌਰ ਅਜੇਹੀ
ਲਾਲਾਂ ਪਰੀ ਸਵਾਣੀ,
ਉੱਛਲ ਉੱਛਲ ਕਰਦੀ ਗੱਲਾਂ
ਗਿਰੀ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ।
ਲਾ ਰੱਤਾਂ ਦੇ ਝੱਟੇ ਕੀਤੀ ।
ਰੋਪੜ ਤੀਕਣ ਪਾਣੀ,
ਇਕ ਇਕ ਜ਼ਰਾ ਖੁਦਰਾਣੇ ਦਾ
ਪਾਵੇ ਪਿਆ ਕਹਾਣੀ,
ਅੰਤਰਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਬਣ ਕੇ
ਕੀਤੇ ਕਿਤੇ ਉਤਾਰੇ,
ਕੇਸ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਕੀਤੇ
ਸੁੰਦਰ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ।
ਮਾੜੇ ਦੀ ਇਹ ਦਰਦਣ ਬਣਕੇ
ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਵਣ ਆਈ,
ਚੋਭਾਂ ਲਾ ਲਾ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ
ਸ਼ੇਰ ਜਗਾਵਣ ਆਈ,
ਪਾਪ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਾਹਵੀ ਹੋ ਹੋ
ਹੱਥ ਵਿਖਾਵਣ ਆਈ,
ਤੋੜ ਤਿੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਵ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਜ਼ੁਲਮ ਗਵਾਵਣ ਆਈ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pz51rms8otm2hqsvlzg42nsyivsqd9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/143</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33511</id>
    <revision>
      <id>234647</id>
      <parentid>85971</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1512" sha1="myv423g2fbfgw8eqqjpwf0rp9gwgvu9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਗ਼ ਤੇਰੀ ਨੇ ਕਲਗ਼ੀਧਰ ਜੀ,
ਅਰਸੀਂ ਧੁੰਮਾਂ ਪਾਈਆਂ,
ਜਦ ਇਹ ਲਿਖਿਆ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਕਸੀਦਾ
ਹੂਰਾਂ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ ।
{{center|-- --}}


{{center|{{xx-larger|ਰੁਮਾਲ}}}}
ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੜੇ,
ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਏਸ ਧਿਆਨ ਅੰਦਰ ।
ਪਰਦਾ ਦੂਈ ਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਿਖ ਗੁਰ ਦੇ,
ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਅੱਚਨਚੇਤ ਇਕ ਬਲਿਬਲਾ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ,
ਤਿੜ ਦੇ ਆਸਰੇ ਖੜਾ ਗੁਮਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮੂਧਾ ਪਿਆਲੜਾ ਉਹ,
ਬਣਿਆਂ &lt;ref&gt;ਜਮਸ਼ੈਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ।&lt;/ref&gt;'ਜਮ ਦਾ &lt;ref&gt;ਪਿਆਲਾ ।&lt;/ref&gt;ਜਾਮ' ਜਹਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਉਹਨੂੰ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ,
ਮੈਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਬੀਆਬਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਡਿੱਠਾ ਕੀ ? ਇਕ ਤਲੀ ਜਹੀ ਰੌੜ ਉੱਤੇ,
ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਏ ਜੁੱਧ ਘਸਮਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਗੋਰੇ ਮੁੱਖ ਇਉਂ ਲੋਥਾਂ ਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ,
ਮੋਤੀ ਹੋਣ ਜਿਉਂ ਲਾਲ ਹਲਵਾਨ ਅੰਦਰ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>myv423g2fbfgw8eqqjpwf0rp9gwgvu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/144</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33512</id>
    <revision>
      <id>234648</id>
      <parentid>85972</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="esnnfa1rhz1scqn2skuvy631gu5nwax" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਏ ਲੁੱਛਦੇ ਸਨ,
ਫੱਟੇ ਹੋਏ ਕਈ ਓਸ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਇਕ ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ,
ਪਿਆ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ਓਸ ਤੂਫਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਗਿਰਦੇ ਚੰਨ ਦੇ ਲੀਕ ਸੀ ਗਾਤਰੇ ਦੀ,
ਐਡਾ ਤੇਜ ਸੀ ਤੇਜ਼ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਧਾਰ ਦੀ ਗੱਦ ਵਿਚੋਂ,
ਜਾ ਜਾ ਵੜਦੀਆਂ ਸਨ ਤਿੱਖੜ ਭਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਹੈ ਸੀ ਪਾਣੀ ਪਿਔਂਦਾ, ਉਹ ਫੱਟੜਾਂ ਨੂੰ,
ਗੁੱਝਾ ਰੁੱਝਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ।
ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੱਖਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਵਾਲ ਜਿੰਨਾ
ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਕੀਤੀ ਸਿੰਘਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜਾ ਗੁਰਾਂ ਅੱਗੇ,
ਆਇਆ ਖਿੱਚਿਆ ਤੁਰਤ ਫੁਰਮਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਬੋਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 'ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀਉ !
'ਕੀ ਏਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨ ਅੰਦਰ ?
'ਜੇਹੜਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੱਢੇ, ਉਹਨੂੰ ਜਲ ਦੇਵੇਂ,
ਚੰਗਾ ਰੁੱਝਿਓਂ ਪੁੰਨ ਤੇ ਦਾਨ ਅੰਦਰ ?'
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਓਹਨੇ ਇਹ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ:-
'ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਜਹਾਨ ਅੰਦਰ ।
'ਜਿੱਧਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਜਾਪੇ,
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲਿਆ ! ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਅੰਦਰ ।
ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਏਡੇ ਅਨੰਦ ਹੋਏ,
ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਚ ਖ਼ਿਆਲੀ ਬਿਆਨ ਅੰਦਰ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਹੱਥ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਰੁਮਾਲ ਦਿੱਤਾ,
ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਨਾਲੇ ਜ਼ਬਾਨ ਅੰਦਰ ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੩੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>esnnfa1rhz1scqn2skuvy631gu5nwax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/145</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33513</id>
    <revision>
      <id>234649</id>
      <parentid>85960</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="ogkpkob35aypxkuf56bf0mhsqng0nb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਨਹੁੰ-ਦੂਜ ਦਾ ਚੰਦ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੰਦ ਦੂਜ ਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਬਰਾਂ ਤੇ,
ਮਹਿਮਾਂ ਖਿੱਲਰੀ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਤੇਰੀ।
ਤੇਰੇ ਨੀਲੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੁਰੀ ਆਖੀ,
ਆਖੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਤੇਰੀ।
ਤੇਰੇ ਬਾਜ਼ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੰਭ ਜਾਤਾ,
ਜਾਤੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਾਂਕੀ ਕਮਾਨ ਤੇਰੀ।
ਤੇਰੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਕਿਸੇ ਕੰਘਾ,
ਕੀਤੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਲਗੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਤੇਰੀ।
ਲਾ ਕੇ ਜੱਗ ਜਹਾਨ ਨੇ ਟਿੱਲ ਸਾਰਾ,
ਭਾਵੇਂ ਕੀਤੀ ਏ ਸਿਫ਼ਤ ਬਿਆਨ ਤੇਰੀ।
ਪਰ ਮੈਂ ਇਹੋ ਹੀ ਆਖਾਂਗਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ,
ਨਹੁੰ ਭਰ ਨ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸ਼ਾਨ ਤੇਰੀ।
ਕੇਸ ਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜੂਹ ਬਖਸ਼ਿੰਦ ਅੰਦਰ,
ਚਮਕੀ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਤ ਭਗਵਾਨ ਤੇਰੀ।
ਮੋਏ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ,
ਕਰ ਗਈ ਜ਼ਿੰਦਾ 'ਮਸੀਹਾ' ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਤੇਰੀ।
ਸੋਮਾਂ ਗੁਝੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੜਾ ਜੋ,
ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇਰੀ।
ਪੰਜ ਘੁੱਟ ਦੇ &lt;ref&gt;ਗਊ ।&lt;/ref&gt;ਗੋ ਨੂੰ ਬਿੰਦ&lt;ref&gt;ਬਿੰਦ ਅਰਥਾਤ ਗੁੱਝੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾਂ ।&lt;/ref&gt;ਵਿੱਚੋਂ,
&lt;ref&gt;ਸ਼ੇਰ ।&lt;/ref&gt;ਸ਼ੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਰਪਾ ਆਨ ਤੇਰੀ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੩੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogkpkob35aypxkuf56bf0mhsqng0nb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/146</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33514</id>
    <revision>
      <id>234650</id>
      <parentid>85964</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="d3i91w9kpenpw4vtyj2rs8nyf5e8rbz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੋਈ ਕੌਮ ਨੂੰ ਫਲਸਫਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ,
ਦੱਸ ਗਈ ਏਹ ਮਿਹਰ ਸੁਲਤਾਨ ਤੇਰੀ।
ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਹੈ ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰ ਅੰਦਰ,
ਪਰ ਹੈ ਖੰਡ ਦੀ ਧਾਰ 'ਚ ਆਨ ਤੇਰੀ।
ਊਚ ਨੀਚ ਨੂੰ ਤੋਲ ਗਈ ਇੰਜ ਸਾਵਾਂ,
ਅਦਲ ਤੱਕੜੀ ਸੁਘੜ ਸੁਜਾਨ ਤੇਰੀ।
ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣਗੇ ਰੱਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਭੀ,
ਛੀਂਬੇ ਨਾਈ ਤੇ ਝੀਊਰ ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਤੇਰੀ।
ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਨੂੰ ਡੋਬ ਗਈ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ,
ਏਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇਰੀ।
ਸੋਢ ਬੰਸੀਆ! ਰੱਖ ਕੇ ਤਾਜ ਸਿਰ ਤੇ,
ਸੰਗਤ ਚਮਕੀ ਏ ਲਾਲਾਂ ਸਮਾਨ ਤੇਰੀ।
ਕੀਤਾ ਚਾਨਣਾ ਸੱਭੋ ਨੂੰ ਇਕ ਵਰਗਾ,
ਹੋਈ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਾਂਗ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਤੇਰੀ।
ਇਕ ਅੱਖ ਜੇ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ,
ਦੂਜੀ ਅੱਖ ਬਨ ਗਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇਰੀ।
ਜੇਹੜੀ ਗੱਲ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋਈ ਹੈਸੀ,
ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕੁਰਬਾਨ ਤੇਰੀ।
ਜੇਹੜੀ ਨੇਮ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਚਿਣੀ ਗਈ ਸੀ,
ਅੰਦਰ ਕੰਧ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਨ ਤੇਰੀ।
ਜੇਹੜੀ ਦੀਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਈ,
ਨੀਂਗਰ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਜਵਾਨ ਤੇਰੀ।
ਮਾਛੀ ਵਾੜੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ,
ਦੇਹੀ ਜਿਦ੍ਹੇ ਲਈ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਤੇਰੀ।
ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਨਾਰ ਦੀ ਕਲੀ ਤੇ ਉਹ,
ਖ਼ੂਨੀ ਰੰਗ ਅੰਦਰ ਦਾਸਤਾਨ ਤੇਰੀ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3i91w9kpenpw4vtyj2rs8nyf5e8rbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/147</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33515</id>
    <revision>
      <id>234651</id>
      <parentid>85966</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="l9lpx9xtoriymey2bu500ukixt7orq1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;'ਸ਼ਰਫ਼' ਓਸੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਤੇ ਏਕਤਾ ਨੂੰ,
ਭੁੱਲ ਗਈ ਅਜ ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਨ ਤੇਰੀ!

-- --


{{center|{{xx-larger|ਦਰਬਾਰ}}}}
ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈਸੀ
ਦਰਬਾਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ,
ਵੇਖ ਵੇਖ ਜੀਹਨੂੰ ਕਦੀ
ਚਿੱਤ ਨਾ ਰਜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ
ਆਂਹਦੀ ਸੀ 'ਬਹਾਦਰੀ' ਏਹ,
ਸਵਾ ਲੱਖ ਵੈਰੀ ਨਾਲ
ਇਕੋ ਹੀ ਲੜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਂਹਦੀ ਸੀ 'ਹਕੂਮਤ'
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ,
ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕਾ ਸਾਰੇ
ਜੱਗ ਤੇ ਚਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਲੱਛਮੀ ਇਹ ਆਖਦੀ ਸੀ
ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜੇ ਬਾਣ ਮਾਰੋ,
ਉਹਦੀ ਚੁੰਝ ਅੱਗੇ ਵੀ ਤਾਂ
ਸੋਨਾ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਂਹਦੀ ਸੀ 'ਫ਼ਕੀਰੀ' ਕੋਲੋਂ
ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੋਂ ਮੈਥੋਂ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9lpx9xtoriymey2bu500ukixt7orq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234652</id>
      <parentid>234651</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="ksi5fbwlsjufnja731s87uiz5eteon5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;'ਸ਼ਰਫ਼' ਓਸੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਤੇ ਏਕਤਾ ਨੂੰ,
ਭੁੱਲ ਗਈ ਅਜ ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਨ ਤੇਰੀ!

{{center|-- --}}


{{center|{{xx-larger|ਦਰਬਾਰ}}}}
ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈਸੀ
ਦਰਬਾਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ,
ਵੇਖ ਵੇਖ ਜੀਹਨੂੰ ਕਦੀ
ਚਿੱਤ ਨਾ ਰਜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ
ਆਂਹਦੀ ਸੀ 'ਬਹਾਦਰੀ' ਏਹ,
ਸਵਾ ਲੱਖ ਵੈਰੀ ਨਾਲ
ਇਕੋ ਹੀ ਲੜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਂਹਦੀ ਸੀ 'ਹਕੂਮਤ'
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ,
ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕਾ ਸਾਰੇ
ਜੱਗ ਤੇ ਚਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਲੱਛਮੀ ਇਹ ਆਖਦੀ ਸੀ
ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜੇ ਬਾਣ ਮਾਰੋ,
ਉਹਦੀ ਚੁੰਝ ਅੱਗੇ ਵੀ ਤਾਂ
ਸੋਨਾ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਂਹਦੀ ਸੀ 'ਫ਼ਕੀਰੀ' ਕੋਲੋਂ
ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੋਂ ਮੈਥੋਂ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksi5fbwlsjufnja731s87uiz5eteon5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/149</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33516</id>
    <revision>
      <id>234654</id>
      <parentid>85982</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="nd48i1jeoajoa0c3c12nmel3qiybe8b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ ਹਾਲ
ਉਸ ਆਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਾਲਾ,
ਬੋਲ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਨਹੀਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸੁਣਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆ ਗਿਆ ਕਲੰਦਰ ਕਿਤੋਂ
ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਨ ਲੱਗਾ:
'ਮੇਰਾ ਵੀ ਸਲਾਮ ਅੰਦਰ
ਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਚਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਗ੍ਯਾ ਜੇ ਮਿਲੇ ਮੈਨੂੰ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ,
ਅੱਜ ਨਵੇਂ ਰਿੱਛ ਨੂੰ
ਨਚਾਇਕੇ ਵਿਖਾਯਾ ਜਾਵੇ ।'

ਮਿਲ ਗਈ ਆਗਿਆ
ਕਲੰਦਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ,
ਹੋਯਾ ਹੁਕਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ
ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਨਚਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਵੱਜੀ ਤਾਨ ਬੰਸਰੀ ਦੀ
ਹੋ ਗਿਆ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ,
ਡਿਗ ਪਏ ਕਲੰਦਰ ਕਦੀ,
ਕਦੀ ਰਿੱਛ ਢਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਡੁਗਡੁਗੀ ਦੀ ਲੈ ਨਾਲ
ਨੱਚਿਆ ਜਮੂਰਾ ਐਸਾ,
ਜੇਹੜਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ
ਕਦੀ ਦਿਲੋਂ ਨ ਭੁਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਹੱਸ ਹੱਸ ਸੰਗਤਾਂ ਬੀ
ਲੋਟ ਪੋਟ ਹੋ ਗਈਆਂ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nd48i1jeoajoa0c3c12nmel3qiybe8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/148</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33517</id>
    <revision>
      <id>234653</id>
      <parentid>85979</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1459" sha1="7zwiviqpxmwqwmrh9ug18m6u896jscn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਤੇ
ਜਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

'ਸੁੰਦਰਤਾਈ' ਆਖਦੀ ਸੀ
ਪੰਜ ਕੱਕੀ ਛਬ ਨਾਲ,
ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਅਪੱਛਰਾਂ ਦਾ
ਦਿਲ ਭਰਮਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

'ਇਲਮ' ਪਿਆ ਆਖਦਾ ਸੀ
ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ,
ਡੂੰਘਿਆਂ ਕਬਿੱਤਾਂ ਦਿਆਂ
ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕਰਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

'ਅਦਲ' ਪਿਆ ਆਂਹਦਾ ਸੀ ਜੇ
ਆਪਣਾ ਹੀ ਹੋਵੇ ਪਾਪੀ,
ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਮਸੰਦਾਂ ਵਾਂਗ,
ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੀ ਜਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

'ਰਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ' ਆਖਦੀ ਸੀ
ਗੁਪਤ ਰਹੇ ਸਭੋ ਕੁਝ,
ਖੰਡੇ ਵਾਲੀ ਧਾਰੋਂ ਕੇਵਲ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਰੁੜ੍ਹਵਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ 'ਕੁਰਬਾਨੀ' ਕੋਲੋਂ
ਸਿਖੀ ਦੇ ਮਹੱਲ ਵਿਚ,
ਜਗ੍ਹਾ ਇਟਾਂ ਰੋੜਿਆਂ ਦੀ
ਲਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਿਣਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਂਹਦੀ ਸੀ ਗੁਰਿਆਈ ਕੋਲੋਂ
ਇਹ ਭੀ ਜੇਕਰ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਤਾਂ ਵੀ ਹੰਝੂ ਅੱਖੀਆਂ 'ਚੋਂ
ਇਕ ਨ ਡੁਲ੍ਹਾਯਾ ਜਾਵੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7zwiviqpxmwqwmrh9ug18m6u896jscn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/150</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33518</id>
    <revision>
      <id>234655</id>
      <parentid>86093</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1381" sha1="bp4x5hxfty0ac1fq5ez4ixu0dm1i7ni" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਨਾਂ ਕੂ ਹਸਾਯਾ ਓਹਨੇ,
ਜਿੰਨਾ ਨ ਰਵਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਵੇਖੋ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ,
ਕਹਿਵਤ ਦਿਹ ਸਯਾਣਯਾਂ ਦੀ
ਡਿਗਦੇ ਤੇ ਹੰਝੂ ਅੱਖੋਂ,
ਬਹੁਤਾ ਜੇ ਹਸਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ ਜੀ ਨੂੰ
ਚੌਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ,
ਏਨਾ ਬਹੁਤਾ ਹੱਸਯਾ ਜਯੋਂ
ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਖਿੜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬੋਲੇ ਉਹਨੂੰ
ਦੱਸੋ ਭਾਈ ਕੀਰਤੀਆ ਜੀ,
ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹ
ਜਿਸਨੂੰ ਨਚਾਯਾ ਜਾਵੇ ?

ਪਿਤਾ ਤੇਰਾ ਭੋਲਿਆ ਓ
ਭਾਈ ਸੋਭਾ ਰਾਮ ਹੈ ਏ,
ਰਿੱਛ ਜੂਨੀ ਵਿੱਚ ਜੇਹੜਾ
ਅੱਜ ਇਉਂ ਰੁਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਵਾਕ ਸਾਰੇ
ਬੁੱਤ ਹੋ ਗਏ ਸਿੱਖ ਏਦਾਂ,
ਸਹਿਮ ਤੇ ਅਚਰਜ ਨਾਲ
ਅੰਗ ਨ ਹਿਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਬੇਨਤੀ ਇਹ
ਕੀਤੀ ਭਾਈ ਕੀਰਤੀਏ ਨੇ,
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਓਂ ਤਾਂ
ਸ਼ੱਕ ਨ ਲਿਆਯਾ ਜਾਵੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp4x5hxfty0ac1fq5ez4ixu0dm1i7ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/151</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33519</id>
    <revision>
      <id>234656</id>
      <parentid>86092</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="4l90agprit29w8bvxwyd63hys87dm8g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਰ ਜੀ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ
ਸਾਰੇ ਪੰਥ ਵਿਚ ਸੇਵਾਦਾਰ,
ਸਤਵੀਂ ਅੱਠਵੀਂ ਨੌਵੀਂ
ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਸਦਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭੀ ਸੀ
ਕੀਤੀ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ,
ਫੇਰ ਦੱਸੋ ਰਿੱਛ ਜੂਨੀ ਵਿੱਚ
ਕਿਉਂ ਉਹ ਪਾਯਾ ਜਾਵੇ ?

ਕਲਗੀਧਰ ਹੱਸ ਬੋਲੇ,
ਸੇਵਾ ਏਹਨੇ ਠੀਕ ਕੀਤੀ,
ਜੀਹਦਾ ਕਦੀ ਮਾਨ ਤਾਨ
ਸਾਥੋਂ ਨ ਘਟਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਐ ਪਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਇਹਨੇ
ਖ਼ੁਦੀ ਅਭਿਮਾਨ ਵਿੱਚ,
ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਸਿੱਖ ਏਥੇ
ਕਦੋਂ ਵਡਿਆਯਾ ਜਾਵੇ ?

ਗੱਲ ਇੱਕੋ ਰੋਜ਼ ਦੀ,
ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਤੇਰਾ ,
ਦੇਂਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸੀ, ਨਾ
ਖ਼ਦੀ 'ਚ ਸਮਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗੱਡਾ ਲੈਕੇ ਗੁੜ ਵਾਲਾ
ਧੰਨਾ ਜੀ ਪਏ ਲੰਘਦੇ ਸੀ,
ਆਈ ਸ਼ਰਧਾ ਮਨ ਸੀਸ
ਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗੱਡਾ ਪਾ ਕੇ ਪਹੇ ਪਹੇ
ਆਏ ਉਹ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4l90agprit29w8bvxwyd63hys87dm8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/152</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33520</id>
    <revision>
      <id>234657</id>
      <parentid>86091</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1383" sha1="h3miynbtoprx9z2sf6nk4y09efzahfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਰਸ ਪਾ ਕੇ ਬੋਲੇ
'ਪਰਸਾਦ ਦਿਲਵਯਾ ਜਾਵੇ ।'

ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਕਿਹਾ ਕਾਹਨੂੰ
ਰਿੱਛ ਵਾਂਗੂ ਅਗ੍ਹਾਂ ਆਵੇਂ,
ਜੇਰਾ ਕਰ ਵਾਰੀ ਨਾਲ
ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਛਕਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਕੂਇਆ ਉਹ ਨਿਮਾਣਾ ਫੇਰ
ਗੱਡਾ ਮੇਰਾ ਜਾਏ ਕੱਲਾ,
ਗੁਰੂ ਮੇਹਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਤੁਰਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ,
ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਮੈਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ,
ਰਿੱਛ ਵਾਂਗ ਫੇਰ ਅਗ੍ਹਾਂ
ਪੈਰ ਕਿਓਂ ਵਧਾਯਾ ਜਾਵੇ ?

ਬੋਲੇ ਭਾਈ ਧੰਨੇ ਹੁਰੀ,
ਬੱਸ ਬੱਸ ਵੀਰ ਪਿਆਰੇ,
ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿਚ ਐਡਾ
ਕਹਿਰ ਨ ਕਮਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਏਸ ਘਰ ਅੰਦਰ ਏਡੀ
ਨਿੰਮ੍ਰਤਾਈ ਚਾਹੀਦੀ ਏ,
ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਅੱਖੀਆਂ ਤੇ ਚਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਕਰੋਧ ਵਾਲਾ
ਖੁਦੀ ਤੇ ਗੁਮਾਨ ਵਾਲਾ,
ਪੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਕਬੂਲ
ਧੱਕੇ ਮਾਰਕੇ ਕਢਾਯਾ ਜਾਵੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h3miynbtoprx9z2sf6nk4y09efzahfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/153</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33521</id>
    <revision>
      <id>234658</id>
      <parentid>86088</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="3luju79el72x14b8j6uuy6mpnukwm2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ
ਕਰੇ ਏਥੇ ਟੈਹਲ ਸੇਵਾ,
ਏਸ ਥਾਂ ਵਧਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗੁਰੂ ਦਿਆਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ
ਬਣਾਉਂਦਾ ਏ ਰਿੱਛ ਜੇਹੜਾ,
ਕਿਉਂ ਨ ਰਿੱਛ ਜੂਨੀ ਅਗ੍ਹਾਂ ।
ਓਸੇ ਨੂੰ ਪਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ।

ਏਨੀ ਗੱਲ ਕਹਿਕੇ
ਭਾਈ ਧੰਨੇ ਹੁਰੀ ਜਦੋਂ ਚੱਲੇ,
ਆਈ ਸੋਚ 'ਗੁਰੂ ਦਰੋਂ
ਖ਼ਾਲੀ ਵੀ ਨ ਜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।'

ਭੋਰਾ ਪਰਸਾਦ ਡਿੱਗਾ,
ਚੁੱਕ ਭੋਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਲਾਯਾ,
ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਸਰਾਪ ਨਾਲੇ
ਗੱਡੇ ਵਲ ਧਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਦੇ ਗਿਆ ਸਰਾਪ ਜਿਹੜਾ
ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਓਸ ਵੇਲੇ,
ਓਸੇ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੁਣ
ਏਸ ਨੂੰ ਖੁਆਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸੁਣ ਸੁਣ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ
ਦਿਲ ਝੂਣੇ ਗਏ ਏਦਾਂ,
ਜਿੰਦਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ।
ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ
ਫੇਰ ਭਾਈ ਕੀਰਤੀਆ ਨੇ,
ਸਾਹਿਬਾ ! ਇਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3luju79el72x14b8j6uuy6mpnukwm2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/154</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33522</id>
    <revision>
      <id>234659</id>
      <parentid>86087</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1326" sha1="fgz6tolnx0ayxedenorbpaaw92j1zd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੁੱਖ ਨ ਉਠਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਮੇਹਰ ਵਾਲੇ ਸਾਈਂ ਜੀਉ !
ਬੇੜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਜੂਨ ਵਾਲੀ,
ਸੱਚ ਖੰਡ ਵਿਚ ਮੇਰੇ
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁਚਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ
ਸੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ,
ਸੱਚ-ਖੰਡ ਵਾਂਗ ਅਜ
ਦੀਵਾਨ ਨੂੰ ਸਜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸਜਿਆ ਦੀਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ
ਪੰਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲਾ,
ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ
ਓਸ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਛਕਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗਈ ਉਹਦੀ ਆਤਮਾਂ ਐਉਂ
ਖੁਦੀ ਹੈ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ,
ਪੰਛੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਜਰੇ 'ਚੋਂ
ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਡਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸਿਟਾ ਏਸ ਵਾਰਤਾ ਦਾ
ਪਿਆਰਿਓ ! ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਏ,
ਖ਼ੁਦੀ ਵਾਲਾ ਸੇਵਾਦਾਰ
ਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਭਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸਭ ਕੋਲੋਂ ਉੱਚੀ ਸੇਵਾ
'ਸ਼ਰਫ਼' ਹੈ ਇਹ ਜੱਗ ਵਿਚ,
ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ
ਕਦੀ ਨਾ ਦੁਖਾਯਾ ਜਾਵੇ ।
-- --&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fgz6tolnx0ayxedenorbpaaw92j1zd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234660</id>
      <parentid>234659</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="4i1umlrqjg879qyd5am6vjlnxinpnp7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੁੱਖ ਨ ਉਠਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਮੇਹਰ ਵਾਲੇ ਸਾਈਂ ਜੀਉ !
ਬੇੜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਜੂਨ ਵਾਲੀ,
ਸੱਚ ਖੰਡ ਵਿਚ ਮੇਰੇ
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁਚਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ
ਸੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ,
ਸੱਚ-ਖੰਡ ਵਾਂਗ ਅਜ
ਦੀਵਾਨ ਨੂੰ ਸਜਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸਜਿਆ ਦੀਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ
ਪੰਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲਾ,
ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ
ਓਸ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਛਕਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਗਈ ਉਹਦੀ ਆਤਮਾਂ ਐਉਂ
ਖੁਦੀ ਹੈ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ,
ਪੰਛੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਜਰੇ 'ਚੋਂ
ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਡਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸਿਟਾ ਏਸ ਵਾਰਤਾ ਦਾ
ਪਿਆਰਿਓ ! ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਏ,
ਖ਼ੁਦੀ ਵਾਲਾ ਸੇਵਾਦਾਰ
ਗੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਭਾਯਾ ਜਾਵੇ ।

ਸਭ ਕੋਲੋਂ ਉੱਚੀ ਸੇਵਾ
'ਸ਼ਰਫ਼' ਹੈ ਇਹ ਜੱਗ ਵਿਚ,
ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ
ਕਦੀ ਨਾ ਦੁਖਾਯਾ ਜਾਵੇ ।
{{center|-- --}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੪੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4i1umlrqjg879qyd5am6vjlnxinpnp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/155</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33542</id>
    <revision>
      <id>234661</id>
      <parentid>86117</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="2ewbcqo2ibp0t349i8plz6sv2xetngz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਤਾਂਘ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੇਤ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬੀਆਬਾਨ ਪਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ,
ਤ੍ਰੇਹ ਮਾਰੇ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਖੰਭ ਫਟਕਾਰਦੇ ।
ਡਕਾ ਡਕ ਤਾਲ ਭਰੇ, ਥਲ ਦੂਰੋਂ ਜਾਪਦੇ ਨੇ,
ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਭੱਖ਼ ਲੌਂਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਦੇ ।
ਡਰ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਭੀ ਚੇਹਰਾ ਪਿਆ ਢਲਦਾ ਏ,
ਜ਼ਰੇ ਜਦੋ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਹੈਨ ਮਾਰਦੇ ।
ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ, ਜ਼ਿਮੀਂ ਅੰਦਰ ਧੱਸਦੀ ਏ,
ਭੁੱਜਦੇ ਨੇ ਪੈਰ ਹੇਠੋਂ ਧੁੱਪ ਜੇਹੀ ਨਾਰ ਦੇ ।
ਜੌਂ ਜਿੰਨੀ ਛਾਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ੱਰੇ ਨੂੰ ਭੀ ਲੱਭਦੀ ਨਹੀਂ,
ਚਹੁੰ ਕੁੰਟੀ ਰਾਜ ਦਿੱਸਣ ਭਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ।
ਰੱਤ ਦੇ ਪਰਨਾਲੇ ਵਗੇ ਹੋਏ ਹੈਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ,
ਕਾਰੇ ਏਹ ਕੋਈ ਜਾਪਦੇ ਨੇ ਮੌਤ ਅਲੋਕਾਰ ਦੇ ।
ਕੜੇ ਕੇਸ ਲੋਥਾਂ ਦੇ ਪਏ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਆਖਦੇ ਨੇ,
ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਨੇ ਇਹ ਨਾਨਕੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੇ ।
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਜ਼ੱਰੇ ਉੱਡ ਉੱਡ ਰੇਤ ਵਾਲੇ,
ਜੌਹਰ ਪਏ ਵਿਖਾਲਦੇ ਨੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ।
ਲਾਲ ਲਾਲ ਵਹਿਣ ਵਗੇ ਹੋਏ ਸੂਹਾ ਮੂੰਹ ਕਰ,
ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਧਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਨ ਏਹ ਪੁਕਾਰਦੇ:
ਵੇਖੋ ! ਰਣ ਜੋਧੇ ਭਾਰਤ ਮਾਤ ਦੇ ਰੰਗੀਲੇ ਹੱਥ,
ਰੱਤ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਏਦਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ।
ਸਿਹਰੇ ਵਾਂਗ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਕੇਸ ਕਿਸੇ ਮੁਖੜੇ ਤੇ,
ਵਾ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਹਿੱਲ ਹੈਨ ਏਹ ਚਿਤਾਰਦੇ:
ਵੇਖੋ ਲਾੜੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵਿਅਹੁੰਦੇ ਨੇ ਏਸ ਤਰਾਂ,
ਨੀਂਗ਼ਰ ਚੰਦ ਸਿੱਖ ਦਸਮੇਸ਼ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੪੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ewbcqo2ibp0t349i8plz6sv2xetngz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/156</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33543</id>
    <revision>
      <id>234662</id>
      <parentid>86118</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="brbl3b75ztqnrccujjx7tcgexnr27kn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੈਰ ਕਿਸੇ ਲੋਥ ਦੇ ਨੇ ਟਿਕੇ ਦੂਜੀ ਲੋਥ ਉੱਤੇ,
ਵੇਖ ਵੇਖ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਨੇ ਇਹ ਧਾਰਦੇ:
ਧਰਮ-ਆਨ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਕੇ ਵੀ ਸੂਰਬੀਰ,
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੀਨਿਆਂ ਤੇ ਪੈਰ ਨੇ ਪਸਾਰਦੇ ।
ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਸੁੱਤੇ ਹੈਨ ਚਾਦਰ ਤਾਣ ਮੌਤ ਵਾਲੀ,
ਸ਼ੀਹਾਂ ਵਰਗੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਓਸ ਬਾਰ ਦੇ ।
ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਧੋਂਵਦੀ ਏ,
ਰੱਤ ਭਿੰਨੇ ਫੱਟ ਨਾਲੇ ਮੇਹਣੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਲਾਲ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਦੇ,
ਕੜੇ ਭੱਥੇ ਵਾਲੀ ਨਾਜ਼ਕ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਦੇ ।
ਮਿੱਟੀ ਝਾੜ ਪੂੰਝਦੇ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਿਸੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ,
ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਕੇਸ ਹੈਨ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ।
ਮਾਲੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਹਿਰਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਨੇ,
ਫੁੱਲ ਟੁੱਟੇ ਪੱਛੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਹਾਰ ਦੇ ।
ਨਾਲੇ ਵਰ ਦੇਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰੀਆਂ ਦਾ,
ਛੱਟੇ ਪੈ ਵਸਾਂਵਦੇ ਨੇ ਰੱਬੀ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ।
ਵੇਂਹਦੇ ਵੇਂਹਦੇ ਰਣ, ਇਕ ਸਹਿਕਦਾ ਮੁਰੀਦ ਲੱਭਾ,
ਫੱਟ ਡਾਢੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਤੇਜ ਧਾਰ ਦੇ ।
ਬਿਤਰ ਬਿਤਰ ਤੱਕਦਾ ਤੇ ਬੋਲ ਮੂੰਹੋਂ ਸਕਦਾ ਨਹੀਂ,
ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੜੇ ਹੋਏ ਨੇ ਸ੍ਵਾਸ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ।
ਮੁੱਖ ਉਹਦਾ ਪੂੰਝਕੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਦਸਮ ਗੁਰੂ,
ਸੜੀ ਹੋਈ ਹਿੱਕ ਉਹਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਠਾਰਦੇ ।
ਪੱਟ ਉੱਤੇ ਸੀਸ ਉਹਦਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਸ ਨਾਲ,
ਕੇਰੇ ਫੇਰ ਫੁੱਲ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ:
ਮੰਗ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗਣਾਈਂ ਮੰਗ ਛੇਤੀ ਪ੍ਯਾਰ੍ਯਾ ਓ,
ਬੂਹੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brbl3b75ztqnrccujjx7tcgexnr27kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/157</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33544</id>
    <revision>
      <id>234663</id>
      <parentid>86119</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="kgur1cccrl46kxh72npwe1zv1bmgbro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਹੀ ਸੱਚ ਖੰਡ ਦਾ ਉਹ ਬੋਲਿਆ ਏਹ ਸਿੰਘ ਸੂਰਾ,
ਵਾਰੀ ਜਾਵਾਂ, ਮਾਣ ਰੱਖੇ ਤੁਸਾਂ ਔਗਣਹਾਰ ਦੇ ।
ਭੋਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇੱਛਾ ਕੋਈ, ਇੱਕੋ ਤੇਰੀ ਤਾਂਘ ਹੈਸੀ,
ਭੁੱਖੇ ਹੈਸਨ ਨੈਨ ਮੇਰੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੀਦਾਰ ਦੇ ।
ਤੁੱਠਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਪਾੜ ਸੁੱਟ ਲਿਖਤ ਉਹ ਬੇਦਾਵੇ ਵਾਲੀ
ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਗੰਢ ਸਾਡੀ, ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇ ।
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲੇ ਫੇਰ ਬੋਲੇ, ਮੰਗ ਤੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਥੋਂ,
ਲੜੇ ਹੋਏ ਲੜ ਸਾਡੇ ਸਿੱਖੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ।
ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ 'ਤੂੰ ਵੇਖ ਕ੍ਰਿਪਾ ਆਪਣੀ ਨੂੰ,
ਸਾਡੇ ਜਹੇ ਭੁੱਲਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦੇ ।
ਧੰਨ ਧੰਨ ਸਿਖੀ ਕਹਿਕੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਕਾਗਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ,
ਮੁੜ ਕੇ ਪਰੋ ਲੀਤੇ ਮੋਤੀ ਛੇਕੇ ਹਾਰ ਦੇ ।
ਬੁਝਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗੂੰ ਉੱਠ ਉੱਠ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ,
ਲੱਖਾਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ।
ਮਿਟ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਏਧਰ, ਓਸ ਤਾਂਘ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ,
ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਬੂਹੇ ਓਧਰ ਸੱਚੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਜਿਹੜੇ ਹੁਕਮ ਉਹਦਾ ਸਿਰੋਂ ਪਰੇ ਮੰਨਦੇ ਨੇ,
ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਓਹੋ ਅੱਗੇ ਸੋਹਣੇ ਯਾਰ ਦੇ ।
{{center|--੦--}}


{{center|{{xx-larger|ਅਦੁਤੀ ਤੋਫਾਹ}}}}
ਕੀ ਆਖਾਂ ਅਜ ਰਾਤੀ ਜੇਹੜੇ
ਦਿੱਤੇ ਗ਼ਮਾਂ ਹੁਲਾਰੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgur1cccrl46kxh72npwe1zv1bmgbro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/158</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33545</id>
    <revision>
      <id>234664</id>
      <parentid>86121</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="bu98fdl6yn4axi6l1dgrmo12tjwk4ce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਉੱਘੜ ਆਏ ਹਰਫ਼ਾਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਦਾਗ਼ ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ।
ਅੰਬਰ ਉੱਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਕਢ ਕਢ
ਘੂਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਰੇ ।
ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੋਭਾਂ ਪਾਈਆਂ
ਗੁੱਝੇ ਨੇਜ਼ੇ ਮਾਰੇ ।
ਰਾਹ ਅੰਬਰ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਯਾ
ਨਿਕਲੀ ਤੇਗ਼ ਮਿਆਨੋਂ ।
ਲੱਗੀ ਲੱਗ ਗਈ ਕਰ ਘਾਇਲ
ਛੱਡ ਗਈ ਪਰ ਜਾਨੋਂ।
ਅਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੋਂ ਮੰਗਲ ਤਾਰੇ,
ਖ਼ੂਨੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿਖਾਈ ।
ਟੁੱਟ *ਸੁਹਾਬ ਡਿੱਗੇ ਅਸਮਾਨੋਂ
ਅੱਖੋਂ ਅੱਗ ਵਰ੍ਹਾਈ ।
+ਨਾੜਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਨਾੜਾਂ ਸੜੀਆਂ,
ਲੂੰ ਲੂੰ ਨੂੰ ਅਗ ਲਾਈ ।
ਪਾ ਕੇ ਤੇਲ, ਤ੍ਰੇਲ-ਹੰਝੂ ਦਾ
ਬਲਦੀ ਹੋਰ ਮਗਾਈ ।
ਵਾ ਠੰਢੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਗ ਵਗ
ਰਮਜ਼ਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗੇ ।
ਦੱਬੀ ਹੋਈ, ਅਗ ਸੀਨੇ ਦੀ
ਸਾਰੀ ਫੋਲਣ ਲੱਗੇ ।
ਸਾੜ ਪੁਰਾਣੇ, ਅਗ ਨਵੀਂ ਨੇ
ਤਨ ਮਨ ਲਾਂਬੂ ਬਾਲੇ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}
*ਲਾਲ ਸਤਾਰੇ ਜੋ ਟੁੱਟਦੇ ਨੇ ।
+ਕਣਕ ਦੇ ਨਾੜ ।&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bu98fdl6yn4axi6l1dgrmo12tjwk4ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234665</id>
      <parentid>234664</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1453" sha1="2qejdon8umavlwoc2yypyz5fmrn546l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਉੱਘੜ ਆਏ ਹਰਫ਼ਾਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਦਾਗ਼ ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ।
ਅੰਬਰ ਉੱਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਕਢ ਕਢ
ਘੂਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਰੇ ।
ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੋਭਾਂ ਪਾਈਆਂ
ਗੁੱਝੇ ਨੇਜ਼ੇ ਮਾਰੇ ।
ਰਾਹ ਅੰਬਰ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਯਾ
ਨਿਕਲੀ ਤੇਗ਼ ਮਿਆਨੋਂ ।
ਲੱਗੀ ਲੱਗ ਗਈ ਕਰ ਘਾਇਲ
ਛੱਡ ਗਈ ਪਰ ਜਾਨੋਂ।
ਅਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੋਂ ਮੰਗਲ ਤਾਰੇ,
ਖ਼ੂਨੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿਖਾਈ ।
ਟੁੱਟ &lt;ref&gt;ਲਾਲ ਸਤਾਰੇ ਜੋ ਟੁੱਟਦੇ ਨੇ ।&lt;/ref&gt;ਸੁਹਾਬ ਡਿੱਗੇ ਅਸਮਾਨੋਂ
ਅੱਖੋਂ ਅੱਗ ਵਰ੍ਹਾਈ ।
&lt;ref&gt;ਕਣਕ ਦੇ ਨਾੜ ।&lt;/ref&gt;ਨਾੜਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਨਾੜਾਂ ਸੜੀਆਂ,
ਲੂੰ ਲੂੰ ਨੂੰ ਅਗ ਲਾਈ ।
ਪਾ ਕੇ ਤੇਲ, ਤ੍ਰੇਲ-ਹੰਝੂ ਦਾ
ਬਲਦੀ ਹੋਰ ਮਗਾਈ ।
ਵਾ ਠੰਢੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਗ ਵਗ
ਰਮਜ਼ਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗੇ ।
ਦੱਬੀ ਹੋਈ, ਅਗ ਸੀਨੇ ਦੀ
ਸਾਰੀ ਫੋਲਣ ਲੱਗੇ ।
ਸਾੜ ਪੁਰਾਣੇ, ਅਗ ਨਵੀਂ ਨੇ
ਤਨ ਮਨ ਲਾਂਬੂ ਬਾਲੇ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qejdon8umavlwoc2yypyz5fmrn546l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/159</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33546</id>
    <revision>
      <id>234666</id>
      <parentid>86122</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="cu2nq96mlq31pw7ncqd77n9r1xwrgdr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਲਾਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਦਾਗ਼ ਲਗਾਏ
ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ।
ਘਾਹ ਸੀਨੇ ਦੇ ਅੱਲੇ ਛਿੱਲੇ
ਨੋੜੇ ਕੱਚੇ ਛਾਲੇ ।
ਤੜਫਣ ਲੱਗਾ ਯਾਦ ਆਏ ਜਦ,
ਝੂਠਿਆਂ ਕੌਲਾਂ ਵਾਲੇ ।
ਬੇ-ਵਸ ਹੋਯਾ ਆਖਰ ਰੋਇਆ,
ਵੱਸ ਨ ਰਹਿਆ ਮੇਰੇ ।
ਕੁੜ੍ਹ ਕੁੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਸਿੱਟੇ ਵਾਂਗੂੰ,
ਦਾਣੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰੇ ।
ਮੈਂ ਅਨਤਾਰੂ ਤਰਨ ਨ ਜਾਣਾਂ,
ਰੋਹੜ ਹੰਝੂ ਦਾ ਆਯਾ ।
ਡੂੰਘਿਆਂ ਵਹਿਣਾਂ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ,
ਡੂੰਘੇ ਵਹਿਣ ਡੁਬਾਯਾ ।
ਦਿਲ ਘਟਿਆ ਤੇ ਵਧੀ ਬਿਹੋਸ਼ੀ,
ਡੋਬਾਂ ਰੱਖ ਵਿਖਾਯਾ ।
ਰੁੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ।
ਮੌਜਾਂ ਮਾਰ ਮੁਕਾਯਾ ।
ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਆਖ਼ਿਰ,
ਬੜਾ ਮੇਰਾ ਟੁਟਿਆ ।
ਰੂਹ ਜਾ ਲੱਗਾ ਬੰਨੇ ਉੱਤੇ,
ਬੁਤ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁਟਿਆ ।
ਬੇ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਗਫਲਤ ਆਕੇ,
ਦੀਦੇ ਮੇਰੇ ਘੁੱਟੇ ।
ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਉਤੇ
ਨੀਂਦਰ ਪਰਦੇ ਸੁੱਟੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cu2nq96mlq31pw7ncqd77n9r1xwrgdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/160</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33547</id>
    <revision>
      <id>234667</id>
      <parentid>86123</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="5yv8ceg150dxrnw7uqzobcbxw2xd9aa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੂਹ ਸੈਲਾਨੀ ਸੁਫ਼ਨੇ ਅੰਦਰ,
ਉਡ ਉਡ ਬੁੱਲੇ ਲੁੱਟੇ ।
&lt;ref&gt;ਖੱਟੇ-ਮੰਜੀ ਖੱਟੇ-ਸੁਨਿਆਰੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ੇਵਰ ਧੋਂਦੇ ਹਨ ।&lt;/ref&gt;ਖੱਟੇ ਪੈਕੇ ਚਮਕ ਪਏ ਸਨ,
ਮੇਰੇ ਲੇਖ ਨਿਖੁੱਟੇ ।
ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਜਾਗੀ,
ਡਿੱਠਾ ਅਜਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ।
ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਸੁਰਗਾਂ ਅੰਦਰ,
ਵੜਿਆ ਔਗਣ ਹਾਰਾ ।
ਲੱਗਾ ਇਕ ਦੀਵਾਨ ਡਿੱਠਾ ਮੈਂ
ਜਗ ਮਗ ਜਗ ਮਗ ਕਰਦਾ ।
ਸੂਰਜ ਚੰਦਰ ਅਦਨਾ ਬਰਦਾ,
ਓਸ ਨੂਰਾਨੀ ਦਰ ਦਾ ।
ਜਾ ਬੈਠਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋਕੇ
ਮੈਂ ਭੀ ਡਰਦਾ ਡਰਦਾ ।
ਏਨੇ ਅੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਯਾ
ਮੈਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਦਾ ।
ਕਲਗ਼ੀਧਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਕਾਰੇ,
ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਜਾਓ ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਵਿਚਾਰੇ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਕੇ
ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲੈ ਆਓ ।
ਚਰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਕੇ
ਅਦਬੋਂ ਸੀਸ ਝੁਕਾਇਆ ।
ਅੱਖੀਂ ਖ਼ਾਕ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਲਾਈ
ਨੂਰ ਹਕੀਕੀ ਪਾਇਆ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yv8ceg150dxrnw7uqzobcbxw2xd9aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/161</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33548</id>
    <revision>
      <id>234668</id>
      <parentid>86124</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="77ip8cinmtm25c6jpeaqhxi4u2ncacc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੀਨਾ ਬੰਧੂ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਨੇ,
ਫੜਕੇ ਸੀਸ ਉਠਾਇਆ ।
ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਾਕੇ ਮੈਨੂੰ
ਹਸ ਹਸ ਕੇ ਫਰਮਾਇਆ:-
&quot;ਪ੍ਯਾਰੇ ਕਾਰਨ ਤੋਹਫ਼ਾ ਖੜਦਾ,
ਮਿਲਣ ਕੋਈ ਜਦ ਜਾਂਦਾ,
'ਦੁਨੀਆਂ' ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਡੇ ਬਦਲੇ,
ਤੂੰ ਕੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਆਂਦਾ ?
ਨਿੰਮੋਝੂਣੇ ਨੀਵੀਂ ਅੱਖੀਂ
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ।
ਜਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਲਿਔਂਦਾ ।
ਪਯਾਰੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ।
ਪਰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ ਮੈਂ,
ਜੋ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਯਾਰੀ ।
ਜੀਹਦੇ ਇਕ ਕਤਰੇ ਦੀ ਕੀਮਤ,
ਥੋੜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਰੀ ।
ਪਰਮ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਖ਼ੂਨ ਸ਼ਹੀਦੀ
ਦਾ ਮੈਂ ਪਯਾਲਾ ਲਿਆਂਦਾ।
ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਵੇਖੋ ਬੇਸ਼ਕ,
ਜੇ ਹੈ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ।
{{center|--੦--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77ip8cinmtm25c6jpeaqhxi4u2ncacc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/162</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33549</id>
    <revision>
      <id>234669</id>
      <parentid>86125</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="q67ljo28ezlnjmsxv9eh4p70foqy7wm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਪੰਥ-ਸੰਦੇਸਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾ ਰਾਣੀਏਂ ਦਸ ਖਾਂ ਭਲਾ ਮੈਨੂੰ,
ਕੀ ਤੂੰ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਕਿੰਗਰਾ ਢਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਤੁਬਕਾ ਤੁਬਕਾ ਪਿਆਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ,
ਪਹਿਲੋਂ ਨਸ਼ਾ ਤ੍ਰੇਲ ਦਾ ਪਿਆ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੁਤ ਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਫੇਰ ਮਗਰੋਂ,
ਕਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰਤਾ ਹਸਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਏਹੋ ਜਹੀਆਂ ਮੈਂ ਝਾਕੀਆਂ ਡਿੱਠੀਆਂ ਨੇ,
ਏਹ ਤੂੰ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਨਾਟਕ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਦੇ, ਅਰਸ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ,
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਏਹ ਜਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਤਦ ਮੈਂ ਕਵਾਂਗਾ ਤੈਨੂੰ ਸਵਾਣੀਏਂ ਨੀ,
ਅਜ ਤੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਕੰਵਲ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਏਹ ਆਖੀਂ,
ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਓਂ ਮਨੋ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਬੀਤੇ ਜੁੱਗੜੇ ਅਸਾਂ ਦੁਖਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਸ ਨਹੀਂ ਆ ਦਿਤਾ ?
ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ,
ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਕ ਨੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੇਹੜੇ ਦੂਤੀ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕੋਮਲ,
ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਕਠੋਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਅਸਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਓਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਕੇ,
ਜੋ ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਫੁਰਮਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਹਾਂ ਸੂਰਜ,
ਅਸਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q67ljo28ezlnjmsxv9eh4p70foqy7wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/163</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33550</id>
    <revision>
      <id>234670</id>
      <parentid>86126</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="ayg1qpji57xicj1kz697s2ohujzw3nx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਪੰਥ-ਸੰਦੇਸਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾ ਰਾਣੀਏਂ ਦਸ ਖਾਂ ਭਲਾ ਮੈਨੂੰ,
ਕੀ ਤੂੰ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਕਿੰਗਰਾ ਢਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਤੁਬਕਾ ਤੁਬਕਾ ਪਿਆਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ,
ਪਹਿਲੋਂ ਨਸ਼ਾ ਤ੍ਰੇਲ ਦਾ ਪਿਆ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੁਤ ਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਫੇਰ ਮਗਰੋਂ,
ਕਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰਤਾ ਹਸਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਏਹੋ ਜਹੀਆਂ ਮੈਂ ਝਾਕੀਆਂ ਡਿੱਠੀਆਂ ਨੇ,
ਏਹ ਤੂੰ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਨਾਟਕ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਦੇ, ਅਰਸ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ,
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਏਹ ਜਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਤਦ ਮੈਂ ਕਵਾਂਗਾ ਤੈਨੂੰ ਸਵਾਣੀਏਂ ਨੀ,
ਅਜ ਤੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਕੰਵਲ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਏਹ ਆਖੀਂ,
ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਓਂ ਮਨੋ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਬੀਤੇ ਜੁੱਗੜੇ ਅਸਾਂ ਦੁਖਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਸ ਨਹੀਂ ਆ ਦਿਤਾ ?
ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ,
ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਕ ਨੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੇਹੜੇ ਦੂਤੀ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕੋਮਲ,
ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਕਠੋਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਅਸਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਓਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਕੇ,
ਜੋ ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਫੁਰਮਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਹਾਂ ਸੂਰਜ,
ਅਸਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੭.}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayg1qpji57xicj1kz697s2ohujzw3nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234671</id>
      <parentid>234670</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="bxneondgtdwx07ifeusfp2g45ca8hry" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਪੰਥ-ਸੰਦੇਸਾ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾ ਰਾਣੀਏਂ ਦਸ ਖਾਂ ਭਲਾ ਮੈਨੂੰ,
ਕੀ ਤੂੰ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਕਿੰਗਰਾ ਢਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਤੁਬਕਾ ਤੁਬਕਾ ਪਿਆਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ,
ਪਹਿਲੋਂ ਨਸ਼ਾ ਤ੍ਰੇਲ ਦਾ ਪਿਆ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੁਤ ਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਫੇਰ ਮਗਰੋਂ,
ਕਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰਤਾ ਹਸਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਏਹੋ ਜਹੀਆਂ ਮੈਂ ਝਾਕੀਆਂ ਡਿੱਠੀਆਂ ਨੇ,
ਏਹ ਤੂੰ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਨਾਟਕ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਦੇ, ਅਰਸ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ,
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਏਹ ਜਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਤਦ ਮੈਂ ਕਵਾਂਗਾ ਤੈਨੂੰ ਸਵਾਣੀਏਂ ਨੀ,
ਅਜ ਤੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਕੰਵਲ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਏਹ ਆਖੀਂ,
ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਓਂ ਮਨੋ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਬੀਤੇ ਜੁੱਗੜੇ ਅਸਾਂ ਦੁਖਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਸ ਨਹੀਂ ਆ ਦਿਤਾ ?
ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ,
ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਕ ਨੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੇਹੜੇ ਦੂਤੀ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕੋਮਲ,
ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਕਠੋਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਅਸਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਓਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਕੇ,
ਜੋ ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਫੁਰਮਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਹਾਂ ਸੂਰਜ,
ਅਸਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxneondgtdwx07ifeusfp2g45ca8hry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/164</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33551</id>
    <revision>
      <id>234672</id>
      <parentid>86127</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="ojmog0virj2prtadx6cmwbomgcm5l4r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਓਹਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ,
ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਿਲੋਂ ਕੁਹਾ ਦਿਤਾ ।
ਪਿਛੋਂ ਹਾਰ ਬਣਵਾਕੇ ਬੋਟੀਆਂ ਦਾ,
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗਲੇ ਪਵਾ ਦਿਤਾ ।
ਜੇ ਤੂੰ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਸਬਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਨਤੀ ਦਾ,
ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਕੀਤੀ ਹੁੱਤ ਨਾ ਅਸਾਂ ਵੀ ਝੱਟ ਜਾਕੇ,
ਆਪਾ ਚਰਖ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਤਾ ।
ਤੇਰੇ ਸਿਦਕ ਪਰੇਮ ਦੇ ਤੱਕਲੇ ਤੇ,
ਐਸਾ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸੂਤ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ।
ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰੁਆਇਆ ਤੇ ਅਸੀਂ ਰੋ ਪਏ,
ਅਸੀਂ ਹੱਸੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਹਸਾ ਦਿਤਾ ।
ਤੂਹੇਂ ਦੱਸ ਦੇ ਹੋਰ ਜੇ ਬੋਲ ਤੇਰਾ,
ਅਸਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਹੋਵੇ ਘੁਥਾ ਦਿਤਾ ।
ਭੁੱਲ ਵਿਚ ਜੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਸਾਂ ਕੋਈ,
ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਮੋਤੀ ਗਵਾ ਦਿਤਾ ।
ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਓਹ ਮੇਹਰ ਉਪਕਾਰ ਤੱਕੀਂ,
ਡੁੱਬੀ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹੇ ਬਚਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਲਿਖਤ ਪਾੜ ਬੇਦਾਵੇ ਦੀ ਜਿਕੂੰ ਪਹਿਲੋਂ,
ਸਾਡਾ ਮਾਨ ਸੀ ਤੁਸਾਂ ਵਧਾ ਦਿਤਾ ।
ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰੱਖ ਲੈ ਲਾਜ ਹੁਣ ਵੀ,
ਅਸਾਂ ਵਾਸਤਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਾ ਦਿਤਾ ।
ਵੇਖੀਂ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਜ਼ਰਾ ਅਰਸ਼ੋਂ,
ਕੀਹ ਕੁਝ ਜੱਗ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾ ਦਿਤਾ।
ਤੇਰੇ ਹਾਰ ਦੇ ਸੁੱਚਿਆਂ ਹੀਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਫੜਕੇ ਖ਼ਾਕ ਦੇ ਵਿਚ ਰੁਲਾ ਦਿਤਾ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੫੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojmog0virj2prtadx6cmwbomgcm5l4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/165</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33552</id>
    <revision>
      <id>234673</id>
      <parentid>86128</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="5jz0cve9vv514aw5vgdn79wx5p1oiks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੁਝ ਤੇ ਰਾਖਿਆਂ ਨੀਂਦ ਵਿਗੁੱਤਿਆਂ ਨੇ,
ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਬਗੀਚਾ ਲੁਟਾ ਦਿਤਾ।
ਤੇ ਕੁਝ ਬੇ ਇਤਫ਼ਾਕੀ ਦੀ ਲੋਅ ਤੱਤੀ,
ਵੱਗ ਵੱਗ ਕੇ ਸਾੜ ਸੁਕਾ ਦਿਤਾ।
ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਮੁੜ ਏਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸਾਜੋ,
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਸੀ ਤੁਸਾਂ ਮਹਿਕਾ ਦਿਤਾ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਹਾਂਗੇ ਫੇਰ ਤਾਂਤੇ,
ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵਸਾ ਦਿਤਾ ।
{{center|--੦--}}


{{center|{{xx-larger|ਗਿਲਾ}}}}
ਰੋ ਰੋ ਖਾਲਸਾ ਕੱਲ੍ਹ ਇਕ ਆਖਦਾ ਸੀ,
ਗੁਰ ਜੀ ਛੱਡ ਨਾ ਬਿਨਾ ਕਸੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਸਿਰ ਜਾਏ ਤੇ ਸਿਰੜ ਨਾ ਕਦੀ ਜਾਏ,
ਆਪੇ ਦੱਸਿਆ ਤੁਸਾਂ ਦਸਤੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਹੁਣ ਪਏ ਸ਼ਾਨਤੀ ਦੀ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹੋ,
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਦਾ ਚਾੜ੍ਹ ਸਰੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਚੋਜਾਂ ਵਾਲਿਆ ਆਪੇ ਤੂੰ ਭੁੱਲ ਬੈਠੋਂ,
ਕਰ ਕੇ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਅਬਚਲ ਨਗਰ ਵਾਲੀ ਮਿਠੀ ਨੀਂਦਰ ਅੰਦਰ,
ਜੇਕਰ ਵਿੱਸਰੇ ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਤਾਂਤੇ ਫੱਟ ਪੁਰਾਣੇ ਅਜ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ,
ਪੈ ਗਏ ਦੱਸਣੇ ਫੇਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਨੂੰ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੫੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jz0cve9vv514aw5vgdn79wx5p1oiks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/166</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33553</id>
    <revision>
      <id>234674</id>
      <parentid>86257</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="ne4bqqoch5gkg2mal9icujgbsrvapny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਗਿਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਮਨਾਂ ਦੇ ਰਣ ਅੰਦਰ,
ਡੋਬੂ ਕਾਂਗ ਬਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ।
ਸੂਰਜ ਬੀਰਤਾ ਦਾ ਤੂੰ ਸੈਂ ਜੱਗ ਅੰਦਰ,
ਅਸੀਂ ਬਣ ਬਣ ਕੇ ਕਿਰਨਾਂ ਕਿਰਨ ਵਾਲੇ ।
ਬਾਈਧਾਰਾਂ ਦੇ ਤੋੜ ਕੇ ਵਲਗਣੇ ਨੂੰ,
ਤੇਰੇ ਕੜੇ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਘਿਰਨ ਵਾਲੇ ।
ਕੇਸਾਂ ਕੰਘਿਆਂ ਦੀ ਆਨ ਸ਼ਾਨ ਬਦਲੇ,
ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਕਲਵੱਤਰਾਂ ਚਿਰਨ ਵਾਲੇ ।

ਤੇਰੀ ਤੇਗ਼ ਦੇ ਅੰਤਰੇ ਦੇਣ ਦਾ ਭੀ,
ਹੈ ਦਸਮੇਸ ਜੀ ਮਾਣ ਗ਼ਰੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਕੇਸ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦਾ ਰੋੜ ਇਕ ਇਕ,
ਪਿਆ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮਨਸੂਰ ਸਾਨੂੰ ।

ਅਸੀਂ ਘੱਤ ਕੇ ਗਏ ਵਹੀਰ ਜਿੱਧਰ,
ਸ਼ੇਰਾਂ ਡਰਦਿਆਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਛੋੜ ਦਿੱਤੇ ।
ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਆਤਸ਼ੀ ਤੇਗ ਦਾ ਦੱਸ ਕੇ ਤੇ,
ਸ਼ਾਹੀ ਦਲਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਸਨ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ ।
ਜੇਹੜੇ ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਨਿੰਬੂ ਟਿਕਾਂਵਦੇ ਸਨ,
ਫੜ ਕੇ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਨਚੋੜ ਦਿੱਤੇ ।
ਤੇਰੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਮੁੱਠ ਖਾ ਕੇ,
ਖੀਵੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸੀਸ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ।

ਚਿੱਪਰ ਚਿੱਪਰ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਰੋੜ ਦਾਲੀ,
ਹੋਸੀ ਜਾਪਦੀ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜੇ ਕਿਤੋਂ ਬੰਦੂਕ ਡਾਲੀ,
ਉਹਦੀ ਗੋਲੀ ਸੀ ਵਾਂਗ ਅੰਗੂਰ ਸਾਨੂੰ।

ਹੱਛੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਤੇਨੂੰ ਭੀ ਏਹ ਚੇਤਾ,
ਤੈਥੋਂ ਕਿਸਤਰਾਂ ਜਾਨ ਘੁਮਾਂਵਦੇ ਸਾਂ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ne4bqqoch5gkg2mal9icujgbsrvapny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/167</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33554</id>
    <revision>
      <id>234675</id>
      <parentid>86258</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="qchm0qmjzwq8c4tr2orq9mboblryaf4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਜੋ ਮੇਟਦਾ ਸੀ,
ਅਸੀਂ ਜੱਗ ਤੋਂ ਓਹਨੂੰ ਮਿਟਾਂਵਦੇ ਸਾਂ ।
ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਦੇ ਜਾਪ ਬਦਲੇ,
ਦੌਲਤ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੂੰਹ ਨ ਲਾਂਵਦੇ ਸਾਂ ।
ਸਿਰੋ ਪਾ ਜਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦ ਖਿੱਦੋ,
ਅਸੀਂ ਠੇਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾਂਵਦੇ ਸਾਂ ।

ਪਰਲੋ ਤੀਕ ਉਹ ਕਦੀ ਭੀ ਭੁਲਣਾ ਨਹੀਂ,
ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਜਲਵਾ ਕੋਹਤੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਧੰਨ ਧੰਨ ਸਿੱਖੀ ਤੂੰ ਭੀ ਆਖਿਆ ਸੀ,
ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਨਜਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਾਨੂੰ ।

ਤਰਨਾ ਦਲ ਜੇ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਕਦੀ ਸਾਡਾ,
ਬਾਸ਼ਕ ਨਾਗ ਦੀ ਧੌਣ ਭੀ ਹੰਬਦੀ ਸੀ ।
ਤੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ,
ਪਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਭੌਂ ਵੀ ਕੰਬਦੀ ਸੀ ।
ਪਿੱਤੇ ਫੁੱਟੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਰੁਸਤਮਾਂ ਦੇ,
ਅਸਾਂ ਤੇਗ ਦੀ ਝੰਬਣੀ ਝੰਬਦੀ ਸੀ ।
ਅੱਗ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ,
ਹਾਂਡੀ ਰਿੱਝਦੀ &lt;ref&gt;ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦਾ ਛੰਭ ।&lt;/ref&gt;ਕਾਹਨੂਆਂ ਛੰਭ ਦੀ ਸੀ ।

ਤਿੱਖੇ, ਖਿੰਘਰ ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ ਖੂੰਧਰਾਂ ਦੇ,
ਹੈਸਨ ਲੱਗਦੇ ਵਾਂਗ &lt;ref&gt;ਰੇਸ਼ਮ ਤੋਂ ਨਰਮ ਬਸਤ੍ਰ ।&lt;/ref&gt;ਸਮੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਚੰਨ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ,
ਤੇਰੀ ਕਲਗੀ ਪਿਆਰੀ ਦਾ ਨੂਰ ਸਾਨੂੰ ।

ਸੁੰਦਰ ਮੀਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆ ਕੇਸ ਤੇਰੇ,
ਪੈ ਗਏ ਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕਮੰਦ ਹੋ ਕੇ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qchm0qmjzwq8c4tr2orq9mboblryaf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/168</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33555</id>
    <revision>
      <id>234676</id>
      <parentid>86259</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="ozv78fgvel2sf8cl3x6srwm0temuqlh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇ ਤੂੰ ਇਕ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ,
ਅਸਾਂ ਭਰੇ ਸਨ ਗੰਜ ਅਨੰਦ ਹੋ ਕੇ ।
ਚੜ੍ਹੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਚਰਖ਼ੀਆਂ ਤੇ,
ਲੱਥੇ ਸੂਤ ਬਰੀਕ ਦੀ ਤੰਦ ਹੋ ਕੇ ।
ਗੋਬਿੰਦ ਨਾਮ ਦੇ ਹੀ ਅੱਖਰ ਲਿਖਦੇ ਸਨ,
ਕਲਮ ਕਲਮ ਸਾਡੇ ਬੰਦ ਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ।

ਚੱਕੀ ਪੀਂਹਦੀਆਂ ਸਿੰਘ ਬੀਰੰਗਣਾਂ ਦੇ,
ਨਹੀਂ ਉਹ ਭੁੱਲਣੇ ਕਹਿਰ ਕਲੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਟੋਟੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਝੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣੇ,
ਪੱਕਾ ਯਾਦ ਹੈ ਸਬਰ ਸਬੂਰ ਸਾਨੂੰ ।

&quot;ਗੰਢ ਗੜ੍ਹੀ&quot; ਨਾਲੇ &quot;ਨਾਨ ਗੁਲ&quot; ਵਾਲਾ,
ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਨਾ ਅਜੇ ਤਕ ਭੁੱਲਿਆ ਏ ।
ਥਾਂ ਥਾਂ ਠਿਰੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ,
ਤੇਰੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਨ ਡੁੱਲ੍ਹਿਆ ਏ ।
ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਡੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ ਰੱਤ ਜਿੱਥੇ,
ਓਥੇ ਖ਼ੂਨੀ ਗੁਲਾਬ ਅੱਜ ਫੁੱਲਿਆ ਏ ।
ਬਣੀ 'ਹਰੀ-ਪੁਰ' ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕਦੀ ਏ,
ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਰੁੱਲਿਆ ਏ ।

ਵਲ ਵਿੰਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਾਂ ਖੋਲ੍ਹੇ,
ਅਜ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਨੇ ਘੂਰ ਘੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਕਰੀਏ ਕੀਹ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਹਲ ਦੇਂਦੀ,
ਜ਼ਿਮੀ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਅੰਬਰ ਹੈ ਦੂਰ ਸਾਨੂੰ ।

ਕੀਤੇ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਨਿਭਾਏ ਪਿੱਛੇ,
ਅਗ੍ਹਾਂ ਪਾਲ ਵਿਖਾਉਣੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇ ।
ਅਜੇ ਕੱਲ ਨਨਕਾਣੇ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ,
ਰੱਤ ਭਿੰਨੀਆਂ ਖੇਡੀਆਂ ਹੋਲੀਆਂ ਨੇ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozv78fgvel2sf8cl3x6srwm0temuqlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/169</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33578</id>
    <revision>
      <id>234677</id>
      <parentid>86260</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="g5u79ag71h2k9zi65e03ozd0fgggsf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਫੱਟ ਵੇਖ ਲੈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਭੀ,
ਅਸਾਂ ਅੱਕ ਕੇ ਛਾਤੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ।
ਜੈਤੋਂ ਵਿਚ ਜਾ ਜਾ ਹੰਸਾਂ ਤੇਰਿਆਂ ਨੇ,
ਮੋਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੇ ।

ਇਹੋ ਜਹੀ ਪਰੀਖਯਾ ਕਰ ਕੇ ਭੀ,
ਹੁਣ ਤੇ ਪਾਰ ਲਾਉਂਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
ਨੀਲੇ ਵਾਲਿਆ ! ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਅੰਦਰ,
ਪੈ ਗਏ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿਚ ਨਥੂਰ ਸਾਨੂੰ ।

ਹੁਣ ਏਹ ਤੌਖਲਾ ਏ ਮੱਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ,
ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਕਲੰਕ ਨਾਂ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ।
ਵਾ ਪੱਛਮੀ ਜੇਹੜੀ ਏਹ ਸੁਰਕਦੀ ਏ,
ਬਣ ਕੇ ਕਿਤੇ ਹਨੇਰੀ ਨਾ ਵੱਗ ਜਾਵੇ ।
ਆਪੋ ਵਿਚ ਖਹਿ ਖਹਿ ਵਾਂਸ ਵਾਂਗ ਕਿਧਰੇ,
ਏਸ ਝੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ।
ਸਾਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ,
ਕਰਦਾ ਚਿੱਘੀਆਂ ਹੱਸਦਾ ਜੱਗ ਜਾਵੇ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਦਾਨ ਇਤਫਾਕ ਦਾ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ,
ਕਰੋ ਮੇਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਾਨੂੰ।
ਕਲਗ਼ੀ ਵਾਲਿਆ ! ਜੋੜ ਦੇ ਫੇਰ ਮੁੜ ਕੇ,
ਕੀਤਾ ਫੁੱਟ ਡਾਢਾ ਚਕਨਾਚੂਰ ਸਾਨੂੰ ।
{{center|
--੦--}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5u79ag71h2k9zi65e03ozd0fgggsf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/170</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33579</id>
    <revision>
      <id>234678</id>
      <parentid>86261</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="ggb7uxnalkfjiw14tb6qjxkixwi01ws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਕੇ ਆਣਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਦੇ,
ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸੱਤੀਂ ਕੱਪੜੀਂ ਲੱਗ ਗਈ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ,
ਹਿਰਦਾ ਸਾੜ ਕੇ ਵਾਂਗ ਅੰਗਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਮੈਂ,
ਚੇਟਕ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਆਣ ਉਡਾਰ ਕੀਤਾ।
ਅੱਗੇ, ਪੰਡਤ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਦਾ,
ਕੱਠੇ ਬੈਠਿਆਂ ਜਾ ਦੀਦਾਰ ਕੀਤਾ।
ਆਦਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਫਤਹ ਬੋਲੀ,
ਪੰਡਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸ਼ਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਿਹਾ ਫੇਰ ਸਲਾਮ ਮੈਂ ਮੌਲਵੀ ਨੂੰ,
ਕਿੱਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤਾਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਰਕੇ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਤਿੰਨੇ ਦੱਸ ਦੇਣਾ,
ਏਸ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਬੇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ।
ਗ਼ੈਰ ਦੀਨ ਦੀਆਂ ਧਰਮ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਈ,
ਜੋ ਜੋ ਆਪਦੇ ਮਜ਼ਹਬ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਵਾਸੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਡਤ ਜੀ 'ਓਮ' ਕਹਿ ਕੇ,
ਪਹਿਲੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
'ਏਕੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸਰਬ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਤਰ',
ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਉਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਅਰਥ ਏਹ ਕਿ ਆਪ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਨੇ,
ਜ਼ੱਰੇ ਜ਼ੱਰੇ ਦੇ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਰੁਤਬਾ,
ਜੀਵ ਜੰਤ ਜੋ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਕੀਤਾ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggb7uxnalkfjiw14tb6qjxkixwi01ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/171</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33580</id>
    <revision>
      <id>234679</id>
      <parentid>86262</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="pm5vm1yyt6vfgolqqhgystlo52trsck" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੀਤੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਉੱਚੀ,
ਤੇ ਨਹੀਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਰਾਮ-ਲਛਮਣ ਭੀ ਉਸੇ ਉਪਾਏ ਹੈਸਨ,
ਪਰਗਟ ਓਸੇ ਨੇ ਚੇਤਾ ਚਮਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਸਤਿਨਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ,
ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਨੇ ਇਹ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ:
ਕਹੋ ਬੇਦ ਕਤੇਬ ਨੂੰ ਮਤ ਝੂਠਾ,
ਝੂਠਾ ਉਹ, ਨਾ ਜਿਹਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਰੱਦਿਆ ਗਿਆ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚੋਂ,
ਏਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਰਚਨਾ ਉਸੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਚਾਈ ਹੋਈ ਏ,
ਜੋ ਜੋ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਕੀਤਾ।
ਵੱਖੋ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਜਪਾਉਣ ਬਦਲੇ,
ਰੰਗ ਰੰਗ ਉਪਾ ਪਸਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕੋ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਕੰਡਾ ਫੁੱਲ ਲਾ ਕੇ,
ਘ੍ਰਿਣਾ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਿਸੇ ਹੱਥ ਕੜਾ, ਕਿਸੇ ਹੱਥ ਤਸਬੀ,
ਗਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੰਞੂ ਦਾ ਹਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਕਨਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸ਼ਹੁ ਭਰਮਾਣ ਬਦਲੇ,
ਰੰਗ ਰੰਗ ਦਾ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਕਨਾਂ ਚਾਤਰਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ,
ਅਕਲ ਬੁੱਧ ਦਾ ਮਾਨ ਹੰਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਕਨਾਂ ਕੋਝੀਆਂ ਓਸ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਹੁ ਦਾ,
ਕਰਕੇ ਆਸਰਾ ਚਿੱਤ ਅਧਾਰ ਕੀਤਾ।
ਓਥੇ ਕੌਣ ਸੁਹਾਗਣ ਤੇ ਕੌਣ ਰੰਡੀ,
ਖਬਰੇ ਕਿਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਰਕਾਰ ਕੀਤਾ?&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pm5vm1yyt6vfgolqqhgystlo52trsck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/172</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33581</id>
    <revision>
      <id>234680</id>
      <parentid>86263</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2033" sha1="o14mb8qe6cc0r96jo6318rcg14a06kv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਫੇਰ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਖਿਆ ਏਹ,
ਸੁਨ ਲੈ ਸਾਫ਼ ਕੁਰਆਨ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ।
&lt;ref&gt;ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ।&lt;/ref&gt;'ਵਮਾਉਨਜ਼ਿਲਾ ਅਲੈਕਾਵਮਾਉਨਜ਼ਿਲਾ,
ਮਿਨਕਬਲਿਕ' ਦਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਇਸਰਾਰ ਕੀਤਾ।
'ਵਲੇ ਕੁੱਲੇ ਕੋਮਿ ਨਹਾਦ' ਵਾਲੜਾ ਭੀ,
ਸਾਫ਼ ਸਾਫ ਹੈ ਹੁਕਮ ਗੁਫਾਰ ਕੀਤਾ।
ਅਰਥ ਇਹ ਕਿ ਥਾਂ ਥਾਂ ਕੌਮ ਅੰਦਰ,
ਪਰਗਟ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਗੰਬਰ ਅਵਤਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਹੱਥ ਕਿਤਾਬਾਂ ਭੀ ਘੱਲੀਆਂ ਨੇ,
ਤਾਂ ਜੇ ਸੱਚ ਦਾ ਜਾਏ ਇਤਬਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਿਸੇ ਓਸਨੂੰ 'ਲਾ ਸ਼ਰੀਕ' ਕਿਹਾ,
ਕਿਸੇ ਤਰਜਮਾਂ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਆਦਰ ਦੂਜਿਆਂ ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ ਦਾ ਕਰਨ ਬਦਲੇ,
ਸਾਫ਼ ਹੁਕਮ ਏਹ &lt;ref&gt;ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ।&lt;/ref&gt;ਅਹਿਮਦ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ।
ਬੁਰਾ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਵੀ,
ਓਹਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਜਾਏ ਬੇਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤੇਰੇ ਅੱਲਾ ਨੂੰ ਕੱਢੇਗਾ ਗਾਲ ਓਹ ਭੀ,
ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੁੱਤ ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਓਸ ਨਹੀਂ ਰਈ ਕਰਨੀ,
ਬੇੜਾ ਅਮਲਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਏਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮੈਂ ਏਹ ਬੋਲ ਨਿਰੋਲ ਨਿਰਪੱਖ ਸੁਣ ਕੇ,
ਸੜਦੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਠਾਰ ਕੀਤਾ।
ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਮੈਂ ਹਰੀ ਪੁਰ ਅੰਦਰ,
ਦੇਖੋ ਜ਼ੁਲਮ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬੁਰਿਆਰ ਕੀਤਾ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o14mb8qe6cc0r96jo6318rcg14a06kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/173</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33582</id>
    <revision>
      <id>234681</id>
      <parentid>86264</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="9s0i1khkyv3cmrfx1728qe71zgxxm4k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਨੂੰ,
ਸੌਦਾ ਨਰਕ ਦਾ ਜੱਗ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਹਹੁਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੋਲ ਸਰਾਪ ਵਾਲਾ,
ਜਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਏਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸਾਰ ਕੀਤਾ:-
ਉਹਦਾ ਕਫ਼ਨ ਭੀ ਉਹਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰ ਦੇਗਾ,
ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਅੱਤਯਾਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਾਲਖ ਪਾਪ ਦੀ ਜੱਗ ਤੇ ਆਪ ਲੈ ਕੇ,
ਕਾਲਾ ਮੂੰਹ ਹੈ ਓਸ ਮੁਰਦਾਰ ਕੀਤਾ।
ਲਾਈ ਓਸਨੇ ਅੱਗ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ,
ਹੱਥੀਂ ਨਰਕ ਦਾ ਆਪ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸੜ ਗਏ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਜੱਗ ਤੇ ਭਾਗ ਉਹਦੇ,
ਮੁਰਦਾ ਅੰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
'ਸ਼ਰਫ਼' ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਆਂਚ ਹੁੰਦੀ,
ਸੜ ਕੇ ਬੀੜ ਨੇ ਪੰਥ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;ਏਹ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦ ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿਤੀ ਸੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਹਾ ਹਾ ਕਾਰ ਮਚਿਆ ਸੀ ।&lt;/ref&gt;।

{{center|-- --}}

{{center|{{xx-larger|ਦਸਮੇਸ ਜੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਤ}}}}
ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਏਂ,
ਸਿੱਖ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤੂਰ ਪਹਿਲਾਂ
ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਲੱਥ ਹੋ ਕੇ,
ਹੋ ਜਾ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਪੇ ਹਜ਼ੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੭.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9s0i1khkyv3cmrfx1728qe71zgxxm4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/174</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33583</id>
    <revision>
      <id>234682</id>
      <parentid>86298</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="2vz6xomw63qh73prkrosr5vdrpys3jj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦਾ,
ਕਿਤੋਂ ਲੱਭ ਲੈ ਸਬਰ ਸਬੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਵਾਂਗੂੰ,
ਸਿੱਖ ਝੱਲਣਾ ਕਹਿਰ ਕਲੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਗੱਲ ਬਾਲ ਦੀ ਕਰੇ ਕਿਆਸ ਵੱਡਾ,
ਸਮਝੀਂ ਜੱਗ ਦੀ ਮਿਸਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਦਿਆਂ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ,
ਲੱਭ ਸਿਦਕ ਤੇ ਸਿਰੜ ਸ਼ਊਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਅਨਲਹੱਕ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਹੱਕ ਬਦਲੇ,
ਚੜ੍ਹ ਜਾ ਸੂਲੀ ਤੇ ਵਾਂਗ ਮਨਸੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਤੇਰੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਪੈਣ ਪਿਛੋਂ,
ਤੇਰੇ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਨਥੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਜੇਕਰ ਪੰਥ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਝਰੀਟ ਲੱਗੇ,
ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਟੁੱਟਨ ਅੰਗੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਗੁੰਝਲ ਵਲ ਜੇ ਗ਼ੈਰਾਂ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹਣੇ ਨੀ,
ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਮੁੱਦਾ ਜੇਕਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾਂ ਈਂ,
ਸਿੱਖ ਉੱਡਣਾ ਵਾਂਗ ਕਾਫੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਓਹੋ ਹੀ ਅਮਰ ਹੋਏ,
ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਮਗਰੋਂ ਅੰਬ ਨੂੰ ਅੰਬੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਨੇ,
ਜਦੋਂ ਵਾਰਦਾ ਆਪਣਾ ਬੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਤਾਰ ਤਾਰ ਚੋਂ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਨਿਕਲੇ,
ਝੱਲੇ ਸੱਥਰੇ ਜਦੋਂ ਤੰਬੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਮੋਇਆਂ ਬਾਝ ਨ ਸੁਰਗ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ,
ਸੁਰਗਾਂ ਬਾਝ ਨੇ ਲੋਭਦੀ ਹੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੬੮.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vz6xomw63qh73prkrosr5vdrpys3jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/175</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33584</id>
    <revision>
      <id>234683</id>
      <parentid>86299</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="1mgjidp9l8gn8yxsx077c734inxfwqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਰਮਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਜੱਗ ਦੇ ਦੀਦਿਆਂ ਦਾ,
ਜਦੋਂ ਸੜ ਗਿਆ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਕੋਹਤੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।

{{center|--੦--}}
{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ}}}}
ਤੇ
{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ}}}}
ਪੁਤਲਾ ਨਿਆਉਂ ਦਾ ਤੇ
ਮੇਘ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਉਹ,
ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਾਰੂ
ਸਰਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਲਾਡਲਾ ਸਪੂਤ ਹੈਸੀ ਐਡਾ
ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ,
ਲੰਘ ਜਾਏ ਅਟਕ ਨੂੰ
ਖਲ੍ਹਿਹਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਮੱਛੀ ਵਾਂਗੂੰ ਫੜ ਤਲ
ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ,
ਧੂਹੀ ਜੇਹੜੇ ਪਾਸੇ
ਤਲਵਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਦਾਹੜੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਦੇ
ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਜੇਹੜਾ ਲਾ ਦੇਵੇ,
ਹੈਸੀ ਮਰਦਾਂ ਬੀਰਾਂ ਦਾ ਉਹ
ਯਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1mgjidp9l8gn8yxsx077c734inxfwqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234690</id>
      <parentid>234683</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="8sjw5rkbkh121fppmauckj6tcg5firk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਰਮਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਜੱਗ ਦੇ ਦੀਦਿਆਂ ਦਾ,
ਜਦੋਂ ਸੜ ਗਿਆ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਕੋਹਤੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।

{{center|--੦--}}
{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ}}}}
ਤੇ
{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ}}}}
ਪੁਤਲਾ ਨਿਆਉਂ ਦਾ ਤੇ
ਮੇਘ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਉਹ,
ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਾਰੂ
ਸਰਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਲਾਡਲਾ ਸਪੂਤ ਹੈਸੀ ਐਡਾ
ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ,
ਲੰਘ ਜਾਏ ਅਟਕ ਨੂੰ
ਖਲ੍ਹਿਹਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਮੱਛੀ ਵਾਂਗੂੰ ਫੜ ਤਲ
ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ,
ਧੂਹੀ ਜੇਹੜੇ ਪਾਸੇ
ਤਲਵਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਦਾਹੜੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਦੇ
ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਜੇਹੜਾ ਲਾ ਦੇਵੇ,
ਹੈਸੀ ਮਰਦਾਂ ਬੀਰਾਂ ਦਾ ਉਹ

ਯਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8sjw5rkbkh121fppmauckj6tcg5firk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234691</id>
      <parentid>234690</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="1mgjidp9l8gn8yxsx077c734inxfwqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਰਮਾਂ ਬਣ ਗਿਆ ਜੱਗ ਦੇ ਦੀਦਿਆਂ ਦਾ,
ਜਦੋਂ ਸੜ ਗਿਆ 'ਸ਼ਰਫ਼' ਕੋਹਤੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ।

{{center|--੦--}}
{{center|{{xx-larger|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ}}}}
ਤੇ
{{center|{{xx-larger|ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ}}}}
ਪੁਤਲਾ ਨਿਆਉਂ ਦਾ ਤੇ
ਮੇਘ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਉਹ,
ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਾਰੂ
ਸਰਕਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਲਾਡਲਾ ਸਪੂਤ ਹੈਸੀ ਐਡਾ
ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ,
ਲੰਘ ਜਾਏ ਅਟਕ ਨੂੰ
ਖਲ੍ਹਿਹਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਮੱਛੀ ਵਾਂਗੂੰ ਫੜ ਤਲ
ਵਾਰ ਦਿਤਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ,
ਧੂਹੀ ਜੇਹੜੇ ਪਾਸੇ
ਤਲਵਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਦਾਹੜੀ ਅਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਦੇ
ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਜੇਹੜਾ ਲਾ ਦੇਵੇ,
ਹੈਸੀ ਮਰਦਾਂ ਬੀਰਾਂ ਦਾ ਉਹ
ਯਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੬੯.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1mgjidp9l8gn8yxsx077c734inxfwqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/176</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33585</id>
    <revision>
      <id>234684</id>
      <parentid>86300</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="to6700nozpqs4rs3b0ojfqnqf40wqvg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਾਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੁਰ ਤੁਰ
ਨੀਵੇਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ,
ਨੀਵੇਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ,
ਪਿਆਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੱਗੇ
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾ ਹੋਵੇ,
ਖਾਣ ਲਈ ਕੋਟੜੇ
ਤਿਆਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਤੇ
ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈਸੀ,
ਗੋਦੜੀ ਦਾ ਲਾਲ
ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਅੰਸ ਆਪਣੀ ਮਿਟਾਕੇ
ਏਸ ਜੱਗ ਉੱਤੋਂ,
ਗਿਆ ਅਬਚਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ
ਉਸਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।
{{center|--o--}}
{{center|{{xx-larger|ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਤਾਰਾ}}}}

[ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ]
ਉੱਠ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਅੱਜ
ਸੈਲ ਦੀ ਤਰੰਗ ਵਿੱਚ,
ਹਾਲ ਜਾਕੇ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਕੌਰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>to6700nozpqs4rs3b0ojfqnqf40wqvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234685</id>
      <parentid>234684</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1166" sha1="lk6v2p53jj9o33uxwn3urxlipwosxcu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਾਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੁਰ ਤੁਰ
ਨੀਵੇਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ,
ਨੀਵੇਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ,
ਪਿਆਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੱਗੇ
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾ ਹੋਵੇ,
ਖਾਣ ਲਈ ਕੋਟੜੇ
ਤਿਆਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਤੇ
ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈਸੀ,
ਗੋਦੜੀ ਦਾ ਲਾਲ
ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਅੰਸ ਆਪਣੀ ਮਿਟਾਕੇ
ਏਸ ਜੱਗ ਉੱਤੋਂ,
ਗਿਆ ਅਬਚਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ
ਉਸਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।
{{center|--o--}}
{{center|{{xx-larger|ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਤਾਰਾ}}}}

[ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ]
ਉੱਠ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਅੱਜ
ਸੈਲ ਦੀ ਤਰੰਗ ਵਿੱਚ,
ਹਾਲ ਜਾਕੇ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ।
ਇਕ ਪਾਸੇ ਕੌਰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lk6v2p53jj9o33uxwn3urxlipwosxcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234689</id>
      <parentid>234685</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="erj30heoq0vojr9ye7a9ceuqniesn02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਾਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੁਰ ਤੁਰ
ਨੀਵੇਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ,
ਨੀਵੇਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ,
ਪਿਆਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੱਗੇ
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾ ਹੋਵੇ,
ਖਾਣ ਲਈ ਕੋਟੜੇ
ਤਿਆਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਤੇ
ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈਸੀ,
ਗੋਦੜੀ ਦਾ ਲਾਲ
ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਅੰਸ ਆਪਣੀ ਮਿਟਾਕੇ
ਏਸ ਜੱਗ ਉੱਤੋਂ,
ਗਿਆ ਅਬਚਲ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ
ਉਸਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ।
{{center|--o--}}
{{center|{{xx-larger|ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਤਾਰਾ}}}}

[ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ]
ਉੱਠ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਅੱਜ
ਸੈਲ ਦੀ ਤਰੰਗ ਵਿੱਚ,
ਹਾਲ ਜਾਕੇ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ।

ਇਕ ਪਾਸੇ ਕੌਰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੦.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>erj30heoq0vojr9ye7a9ceuqniesn02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/177</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33586</id>
    <revision>
      <id>234686</id>
      <parentid>86301</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="2u3htn910hz016mx8qaof191qip6pb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਣੀ ਦੀ ਸਮਾਧ ਹੈਸੀ
ਬੂਹਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ ਮੈਂ
ਫ਼ਨਾਹ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦਾ ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੇਟੀ ਹੋਈ
ਰਾਣੀ ਪਰਤਾਪ ਕੌਰ,
ਦਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈਸੀ
ਪਤੀ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ।

ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਓਹਦੀ
ਮੜ੍ਹੀ ਏਦਾਂ ਮੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ,
ਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੀਏ ਜਿਵੇਂ
ਸਾਲੂ ਹਲਵਾਨ ਦਾ ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ
ਵਿਚਲੀ ਸਮਾਧ ਵਿੱਚ,
ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੇਰ ਹੈਸੀ
ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ।

ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਲੰਮਾ ਪਿਆ,
ਪੁੱਤ ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ,
ਚੌਧਵੀਂ ਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਸੀ
ਜੇਹੜਾ ਕਦੀ ਰਾਨਦਾ।

ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੋਵੇਂ
ਇਕੋ ਹੀ ਸਮਾਧ ਵਿਚ,
ਗੁੰਬਜ਼ ਪਿਆ ਆਂਹਦਾ ਸੀ ਇਹ
ਓਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ।

ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ
ਮੇਲ ਏਦ੍ਹਾ ਹੋਂਵਦਾ ਏ,
ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਚੰਦ ਤੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੧.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2u3htn910hz016mx8qaof191qip6pb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/178</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33587</id>
    <revision>
      <id>234687</id>
      <parentid>86302</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1307" sha1="s02sppcny5rjekpumaabpcflsffa7ra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਗ੍ਰਹਿਣੇ ਹੋਏ ਭਾਨ ਦਾ ।

ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਮੂਰਤਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਮੈਨੂੰ
ਚੁੱਪ ਦੀ ਕਮਾਨੋਂ ਲਾਇਆ
ਤੀਰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ:-

ਅਖੀਆਂ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਵਿਚ
ਅੱਜ ਕੀ ਤੇ ਤੋਲਦਾ ਏਂ ?
ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੌਦਾ ਏਸ
ਉੱਜੜੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਲ੍ਹ
ਪੈਰ ਜਿਹਦੇ ਚੁੰਮਦੀ ਸੀ,
ਅੱਜ ਓਹਨੇ ਮੱਲਿਆ ਏ
ਵਾਸਾ ਬੀਆਬਾਨ ਦਾ ।

ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਚੌਰ ਜਿਨੂੰ
ਝੂਲਦਾ ਸੀ ਕੱਲ੍ਹ ਪਿਆ,
ਅੱਜ ਓਹਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹੈ
ਕਹਿਣਾ ਜਾਲ ਤਾਨਦਾ ।

ਕੱਲ ਜੇਹੜੇ ਸੂਰਮੇ ਦੇ
ਧੌਂਸਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ,
ਕੰਬਦਾ ਕਲੇਜਾ ਹੈਸੀ
ਜ਼ਿਮੀ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ।

ਓਸਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਤੇ
ਤੂੰ ਭੀ ਅੱਜ ਵੇਖ ਲਵੀਂ
ਘਟ ਵਾਙੂੰ ਛਾਯਾ ਹੋਇਆ
ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਨ ਦਾ ।
ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s02sppcny5rjekpumaabpcflsffa7ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234688</id>
      <parentid>234687</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="0sr8n948q2vpmml9rlv51nde0r8sa5c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਗ੍ਰਹਿਣੇ ਹੋਏ ਭਾਨ ਦਾ ।

ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਮੂਰਤਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਮੈਨੂੰ
ਚੁੱਪ ਦੀ ਕਮਾਨੋਂ ਲਾਇਆ
ਤੀਰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ:-

ਅਖੀਆਂ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਵਿਚ
ਅੱਜ ਕੀ ਤੇ ਤੋਲਦਾ ਏਂ ?
ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੌਦਾ ਏਸ
ਉੱਜੜੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ।

ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਲ੍ਹ
ਪੈਰ ਜਿਹਦੇ ਚੁੰਮਦੀ ਸੀ,
ਅੱਜ ਓਹਨੇ ਮੱਲਿਆ ਏ
ਵਾਸਾ ਬੀਆਬਾਨ ਦਾ ।

ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਚੌਰ ਜਿਨੂੰ
ਝੂਲਦਾ ਸੀ ਕੱਲ੍ਹ ਪਿਆ,
ਅੱਜ ਓਹਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹੈ
ਕਹਿਣਾ ਜਾਲ ਤਾਨਦਾ ।

ਕੱਲ ਜੇਹੜੇ ਸੂਰਮੇ ਦੇ
ਧੌਂਸਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ,
ਕੰਬਦਾ ਕਲੇਜਾ ਹੈਸੀ
ਜ਼ਿਮੀ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ।

ਓਸਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਤੇ
ਤੂੰ ਭੀ ਅੱਜ ਵੇਖ ਲਵੀਂ
ਘਟ ਵਾਙੂੰ ਛਾਯਾ ਹੋਇਆ
ਸਮਾਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਨ ਦਾ ।

ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੨.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0sr8n948q2vpmml9rlv51nde0r8sa5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/179</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33588</id>
    <revision>
      <id>234692</id>
      <parentid>86303</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="ep5kifg8ma5ab4qm14izm53ba54ez38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਓਨ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪ ਮੂਰਤਾਂ ਨੇ,
ਦਿੱਤਾ ਮੈਨੂੰ ਸਬਕ ਐਸਾ
ਚੁੱਪ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ।

ਢਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚਿਪਰਾਂ ਤੇ
ਪੈ ਗਈਆਂ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ,
ਥੇਹ ਵਾਂਙੂੰ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ
ਨਕਸ਼ਾ ਜਹਾਨ ਦਾ ।

ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਾਧ ਜਦੋਂ
ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਵੱਲ ਹੋਇਆ,
ਡਿੱਠਾ ਮੈਂ ਸਿਆਪਾ ਪਿਆ
ਡਾਢੇ ਘਮਸਾਨ ਦਾ ।

ਬਾਹਾਂ ਕੱਢ ਲੰਮੀਆਂ
&lt;ref&gt;ਖਜੂਰਾਂ ਤੇ ਪਿਪਲ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਮਾਧ ਤੇ ਹਨ।&lt;/ref&gt;ਖਜੂਰਾਂ ਨੇ ਅਲਾਹਣੀ ਦਿੱਤੀ,
ਪਿੱਟ ਪਿੱਟ ਨਾਸ ਕੀਤਾ
ਪਿੱਪਲਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਦਾ ।

ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇ
ਚੂਥੀਆਂ ਨੇ ਵੈਣ ਪਾਏ
ਖ਼ੂਨੀ ਸਫ਼ਾ ਖੋਹਲ ਦਿੱਤਾ
ਬੂਹੇ ਨੇ ਦਲਾਨ ਦਾ ।

ਰਤੀ ਭੀ ਨ +&lt;ref&gt;ਸੰਗ ਮਰਮਰ ਦੀ ਜਾਲੀ ਉਤੇ ਗੋਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਜੇ ਤਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।&lt;/ref&gt;ਸੰਗ ਕੀਤੀ,
ਜਾਲੀ ਮਰਮਰ ਦੀ ਨੇ,
ਸੀਨੇ ਤੇ ਵਿਖਾਇਆ ਫੱਟ
ਗੋਲੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ।&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੩.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ep5kifg8ma5ab4qm14izm53ba54ez38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/180</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33589</id>
    <revision>
      <id>234693</id>
      <parentid>86304</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="tr74ss3zfa9zfw7lija3mbpq12bsv5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੂੰਗ ਹੂੰਗ ਆਖਿਆ ਏਹ
ਬੁੱਢੇ ਦਰਿਆ ਮੈਨੂੰ,
ਬੱਚਾ ਐਡਾ ਹੌਂਸਲਾ ਸੀ
ਓਸ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ।

ਤੇਗ਼ ਨਾਲ ਸੀਸ ਨੂੰ ਭੀ
ਓਹਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ,
ਲਾਗੂ ਜਿਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ।
ਆਪਣੀ ਓਹ ਜਾਨ ਦਾ ।

ਚੋਰੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਕਰੇ
ਜਿਹੜਾ ਓਹਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ,
ਇਹੋ ਜੇਹਾ ਹੀਆ
ਕਿਸ ਮਾਂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਦਾ ।

ਬੂਹੇ ਚੱਨੇ ਖੋਹਲਕੇ
ਨਿਸ਼ੰਗ ਲੋਕੀ ਸੌਣ ਪਏ,
ਬੀੜਾ ਬੀ ਨ ਗੁੰਮਦਾ ਸੀ ।
ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ।

ਬੁਧਕੀਆਂ ਦੁਸ਼ਾਲੇ ਤੇ
ਇਨਾਮ ਕੜੇ ਵੰਡ ਵੰਡ,
ਘਰ ਘਰ ਬੀਜਿਆ ਸੀ
ਸੋਨਾ ਉਹਨੇ ਦਾਨ ਦਾ ।

ਕਾਬਲੋਂ ਛੁਡਾਇਆ ਓਹਨੇ
ਲੇਡੀਆਂ ਤੇ ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਲੰਦਨ ਉੱਤੇ ਲੱਦ ਦਿਤਾ
ਭਾਰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਨ ਦਾ।

ਛੜੇ ਓਹਦੇ ਅੱਖਰਾਂ 'ਚ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੪.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tr74ss3zfa9zfw7lija3mbpq12bsv5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/181</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33590</id>
    <revision>
      <id>234694</id>
      <parentid>86305</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1600" sha1="ksyb629nlg0hxxumjh57tnyj7hymh9z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਲ &lt;ref&gt;ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਸਿੰਘ ਦੋ ਸ਼ੇਰ ।&lt;/ref&gt;ਦੋਹਾਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਸੀ,
ਇਹੋ ਜੇਹਾਂ ਨਾਂ ਹੈ ਸੀ
ਓਸ ਬਲਵਾਨ ਦਾ ।

ਐਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ,
ਉਹ ਸੀਸ ਉਤੇ ਰਖਦਾ ਸੀ,
ਮਾਰ ਗਿਆ ਖ਼ੰਜਰ ਉਹਨੂੰ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਨ ਦਾ।

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਜਦੋਂ
ਕੀਤਾ ਆਪੋੜੱਮਿਆਂ ਨੇ,
ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਲੱਕ
ਮੇਰੇ ਹੜ੍ਹ ਤੇ ਤੂਫਾਨ ਦਾ।

ਏਸ ਪਾਸੇ ਔਣ ਜਾਣ
ਓਦੋਂ ਦਾ &lt;ref&gt;ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਸਮਾਧ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।&lt;/ref&gt;ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿਤਾ,
ਜਦੋਂ ਦਾ ਉਹ ਤੁਰ ਗਿਆ
ਦੂਰ ਸੋਮਾਂ ਕਿਰਪਾ ਆਨ ਦਾ।

ਏਨੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਤੇ
&lt;ref&gt;ਬਿਲਾਵਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਬਰ ਭੀ ਇਥੇ ਹੀ ਹੈ ।&lt;/ref&gt;ਬਿਲਾਵਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਰੂਹ ਬੋਲੀ,
ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਭੇਤ ਗੁੱਝਾ
ਸੁਣੋ ਦਾਸਤਾਨ ਦਾ।

ਤਖਤੋਂ ਲੁਹਾ ਕੇ ਜਿਨ੍ਹੇ
'ਖੜਕ' ਨੂੰ ਸੀ ਜੇਲ੍ਹ ਪਾਯਾ,
ਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਘਾਣ ਜਿਨ੍ਹੇ
'ਚੇਤ ਸਿਹੁੰ' ਜਵਾਨ ਦਾ ।

ਮਿਠੀ ਛੁਰੀ ਬਣ ਬਣ&lt;/poem&gt;}}
{{rule}}&lt;noinclude&gt;{{right|੧੭੫.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksyb629nlg0hxxumjh57tnyj7hymh9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/182</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33591</id>
    <revision>
      <id>234695</id>
      <parentid>86306</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="m17rxqnc0hza2lfv2dltthf8xdhp0t8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਖ਼ੂਨ ਜਿਨ੍ਹੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਪਿਤਾ ਪੁੱਤ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੀ
ਦਿਲੀ ਅਰਮਾਨ ਦਾ ।

ਇਕ ਤੇ ਸੁਟਾਈ ਕੰਧ
ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਜ਼ਹਿਰ
ਥੇਹ ਜਿਨ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਖਾਨ ਦਾ ।

ਮਹਾਰਾਣੀ ਚੰਦਾਂ ਅਤੇ
ਨਾਲ ਓਹਦੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਭੀ,
ਕੀਤਾ ਸੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹੇਂ
ਆਪਣੇ ਈਮਾਨ ਦਾ ।

ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ
'ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ' ਸੁਰਮੇ ਨੂੰ,
ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਮਰੋੜ ਜੇਹੜਾ
ਹਿੱਕ ਹੈਸੀ ਤਾਨਦਾ।

ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਮਾਰ
ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ,
ਬੋਲਬਾਬਾ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹੇਂ,
ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ।

ਓਸੇ ਪਾਪੀ 'ਡੋਗਰੇ
ਵਜ਼ੀਰ' ਨੇ ਬੁਝਾਇਆ ਹੈਸੀ,
ਦਗੇ ਨਾਲ ਇਕ ਭੀ ਦੀਵਾ
ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ।

'ਸ਼ਰਫ਼' ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਸਮਾਧ ਜਿਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹੋ,
ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਤਾਰਾ ਹੈ
ਇਹ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|੧੭੬.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m17rxqnc0hza2lfv2dltthf8xdhp0t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/183</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33592</id>
    <revision>
      <id>234508</id>
      <parentid>86274</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T15:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1326" sha1="fyivx9nfiaplgnm3zjxl6r37h5owi32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਚੋਣਵੇਂ ਨਾਵਲ}}}}
{{dhr|2em}}
{{rh|੧. ਦੁਖੀਏ |ਪ੍ਰੋ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਐਮ. ਏ.|੪-}}
{{rh|੨. ਚਿਟਾ ਲਹੂ |ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ|੨-}}
{{rh|੩. ਅਧਖਿੜਿਆ ਫੁਲ | „  {{gap}}  „|੨-}}
{{rh|੪. ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ|ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ|੧-}}
{{rh|੫. ਮਾਤਾ ਹਰੀ|ਪ੍ਰੋ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਐਮ. ਏ|੨-}}
{{rh|੬. ਮਜ਼ਦੂਰ|ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਚ|੩-}}
{{rh|੭. ਕੈਦੀ| ,,  {{gap}}  ,,|੩-੦-੦}}
{{rh|੮. ਮਾਂ|,,  {{gap}}  ,,|੩-੦-੦}}
{{rh|੯. ਸਤ ਖੂਨੀ ਐਤਵਾਰ| ,,  {{gap}}  ,,|੩-੦-੦}}
{{rh|੧੦, ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਰਕ| ,,  {{gap}}  ,,|੩-੦-੦}}
{{rh|੧੧. ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ|,, {{gap}}  ,,|੧-੮-੦}}
{{rh|੧੨. ਫਾਂਸੀ|,,  {{gap}}  ,,|੧-੮-੦}}
{{rh|੧੩. ਫਾਂਟਾ ਮਾਰਾ|,,  {{gap}}  ,,|੨-੪-੦}}

ਹੋਰ ਸਭ ਨਾਵਲ ਸਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਰਿਆਇਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ&lt;/br&gt;
{{dhr|3em}}
{{center|&lt;poem&gt;ਮਿਲਨ ਦਾ ਪਤਾ–
{{dhr|5em}}
{{xxx-larger|'''ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ'''}}
{{larger|'''ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ'''}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyivx9nfiaplgnm3zjxl6r37h5owi32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf/184</title>
    <ns>250</ns>
    <id>33593</id>
    <revision>
      <id>234510</id>
      <parentid>86276</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T16:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="oue2kpkiq72dk4d2t9wvtcyalzqt0qs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{center|{{xx-larger|ਚੋਣਵਾ ਸਾਹਿਤ}}}} 
{{rh|੧. ਸ਼ਰਫ਼ ਸੁਨਹੇ |ਸ਼ਰਫ਼|੧।।।}} 
{{rh|੨, ਯਾਦਗਾਰ  |ਸਾਬਰ|੧।।}}
{{rh|੩. ਪਰਛਾਵੇ|„|੧।।}}
{{rh|੪. ਜਗਦੀਆਂ ਜੋਤਾਂ|„|੧।।}}
{{rh|੫, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਹਿਰਾਂ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ|੨}}
{{rh|੬. ਜੀਉਂਦਾ ਜੀਵਨ|„ {{gap}} „|੧।।}}
{{rh|੭. ਤੇਲ ਧੋਤੇ ਫੁਲ |„ {{gap}} „|੧।।}}
{{rh|੮. ਓ ਗੀਤਾ ਵਾਲਿਆ |„ {{gap}} „|}}
{{rh|੯. ਸੰਝ ਦੀ ਲਾਲੀ |„ {{gap}} „|}}
{{rh|੧੦. ਲੋਕ ਪੀੜ|„ {{gap}} „|}}
{{rh|੧੧. ੧੯੪੩ ਤਕ (ਚੋਂਣਵੀ) |„ {{gap}} „|}} 
{{rh|੧੨. ਕਨਸੋਆਂ |ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ|}}
{{dhr|1em}}
{{center|ਹੋਰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਰਸ; ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ,}} 
ਕਿਤਾਬ ਅਰਥਾਰ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾ, ਸਿਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖੋ ਸੂਚੀ ਪਤਰ ਮੁਫਤ ਮੰਗਵਾਓ ।&lt;/br&gt;
{{dhr|4em}}
{{center|&lt;poem&gt;ਲਾਹੌਰ
{{xx-larger|ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ}}
ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ :: ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਰੋਡ,
ਸ਼ਹੀਦ ਮਾਰਕੀਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oue2kpkiq72dk4d2t9wvtcyalzqt0qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਲੇਖਕ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>34296</id>
    <revision>
      <id>234698</id>
      <parentid>233755</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T03:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>234698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33253" sha1="9casto6csvovk6dv6dfv6ta5hplavkn" xml:space="preserve">for the list of punjabi authors in public domain, [[d:Wikidata:WikiProject Punjab/Lists/Literature/Punjabi Authors in Public Domain|See Here]]
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in Punjabi Wikisource
}
|columns=number:#,item:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ,label:ਨਾਂ,p21,P214,p18
|sort=label
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ
! ਨਾਂ
! ਲਿੰਗ
! ਵੀਆਈਏਐੱਫ ਆਈਡੀ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/97006051 97006051]
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/66477450 66477450]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/41847346 41847346]
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/100165533 100165533]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/100165546 100165546]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/1129154381049930292197 1129154381049930292197]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/12145857061922921707 12145857061922921707]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/125158790747738852812 125158790747738852812]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/217145542717396642205 217145542717396642205]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/248167803564117772612 248167803564117772612]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/269167803564417772623 269167803564417772623]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/2704168049031938410007 2704168049031938410007]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/294159474317527662609 294159474317527662609]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/3543154260822524480009 3543154260822524480009]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/596144647707005091731 596144647707005091731]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/64013451 64013451]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/642159477999227990003 642159477999227990003]
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/77235706 77235706]
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/100210377 100210377]
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/95216565 95216565]
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/60351476 60351476]
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/46770914 46770914]
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/34464414 34464414]
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/40819928 40819928]
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/75252074 75252074]
| 
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/66643146 66643146]
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/49228757 49228757]
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/45856298 45856298]
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/46758932 46758932]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/41843502 41843502]
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/49416501 49416501]
| 
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/88896061 88896061]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/1468494 1468494]
| 
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/11165917 11165917]
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/59320006 59320006]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/21024361 21024361]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/7403162 7403162]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/27877132 27877132]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/34502973 34502973]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/42640192 42640192]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/60474856 60474856]
| 
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/1878155566455313380007 1878155566455313380007]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/46764200 46764200]
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/94873272 94873272]
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/65344897 65344897]
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/31321911 31321911]
| 
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/35766333 35766333]
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/2479184 2479184]
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/95216097 95216097]
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/68928644 68928644]
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/56611857 56611857]
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/1351221 1351221]
| 
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/44305652 44305652]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/32800916 32800916]
| 
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/212332446 212332446]
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/16150802 16150802]
| 
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/64805763 64805763]
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/46770296 46770296]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/262355054 262355054]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/95329648 95329648]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/257162664559355002507 257162664559355002507]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/267309460 267309460]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/438159474201427661393 438159474201427661393]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/816937 816937]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/309629202 309629202]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/50730122 50730122]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/94959440 94959440]
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/266979474 266979474]
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/16444837 16444837]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/305239133 305239133]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/50566653 50566653]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/53367783 53367783]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/7429542 7429542]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/96998392 96998392]
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/29537765 29537765]
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/77726034 77726034]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/71391324 71391324]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/37715786 37715786]
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/21277389 21277389]
| 
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/24608356 24608356]
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/38513560 38513560]
| 
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/118970 118970]
| 
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/96987389 96987389]
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/64010465 64010465]
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/29537230 29537230]
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/317144724 317144724]
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/9847974 9847974]
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/96994048 96994048]
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/71500079 71500079]
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/51877896 51877896]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/68938788 68938788]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/7396805 7396805]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/65348016 65348016]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/16110300 16110300]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/259151170880339091378 259151170880339091378]
| 
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/54328693 54328693]
| 
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/288593968 288593968]
| 
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/10154681973647862954 10154681973647862954]
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/4925902 4925902]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/314845355 314845355]
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>9casto6csvovk6dv6dfv6ta5hplavkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44704</id>
    <revision>
      <id>234704</id>
      <parentid>118549</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T05:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3558" sha1="c2eqx0w97e0huh6pc6wi2xhayz6ebvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਅਸੈਂਬਲੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਣ ਲਈ। ਅਸਲੀ ਬੰਬ ਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਪੈਂਫਲੇਟ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਵਾਂਗੇ।|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ...।|5em}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਦਾਂ।|5em}} 

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰਿਸਕ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ-।|5em}}

{{float left|ਰਾਜ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਬੰਬ ਸੁੱਟ ਕੇ... ਉੱਥੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਣਾ ਤਾਂ...।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਬਚ ਨਿਕਲਣਾ... ਉਹਦਾ ਤੇ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਤੇ ਸਭ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਵਾਂਗੇ ..., ਉਹ ਪੈਂਫਲੇਟ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਣਗੇ, ਚਰਚਾ ਛਿੜੇਗੀ... ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਰਿਸਕ ਕਿਉਂ ਲਿਆ। ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਅਸੀਂ ਦਿਖ਼ਾ ਦਿਆਂਗੇ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਿਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਪਾਖੰਡ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਸਾਡਾ ਉਹ ਪੈਂਫਲੇਟ ਛਾਪ ਦੇਣ। ਲੋਕਾਂ ’ਚ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ... ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ (ਦੋਹੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।) ਇਹੋ ਤਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।|5em}}

{{float left|ਆਜ਼ਾਦ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਪਰ ਜਾਵੇਗਾ ਉਹੀ।.., ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮੇਟੀ ਭੇਜੇਗੀ। (ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ) ਅੱਜ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਦਿਉ।|5em}}

{{left margin|8em|(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਗੁਰੂ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੜਫਦਾ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{float left|ਭਗਤ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਮੈਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੜਫ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਮੇਰੇ 'ਤੇ। (ਚੁੱਪੀ)|5em}}

{{left margin|8em|(ਸੁਖਦੇਵ ਆਉਦਾ ਹੈ।)}} 

{{float left|ਸੁਖਦੇਵ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ..., ਤੂੰ ਭੱਜ ਰਿਹਾਂ।|5em}} 

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕੀ ਮਤਲਬ ...?|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|38 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2eqx0w97e0huh6pc6wi2xhayz6ebvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>44709</id>
    <revision>
      <id>234702</id>
      <parentid>167787</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T05:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="kq8ym5vpvq3fvlnprv08xta831ew826" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਈਮਨ ਕਮੀਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬੁਰਕੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰ ਰਹੇ...|5em}}

{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ...|5em}}

{{left margin|8em|(''ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।'')}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਵਾਪਿਸ ਜਾ ਕੇ|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਕਰਨ। |5em}}

{{left margin|8em|(''ਪੋਸਟਰ ਪੜਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਸ਼ਨੀ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜਨਬੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।'')}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; 
ਅਸੀਂ ਬੰਬ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੁੱਲੀ ਥਾਂ
ਦੇਖ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ। ''(ਅਜਨਬੀ'') ਹਾਲੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ
ਕੋਈ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਹਾਂ। (''ਚੁੱਪੀ'') ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਉਹ ਬੰਬ ਸੱਚਮੁੱਚ
ਖਤਰਨਾਕ ਸੀ, (''ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।'') ਪਰ... ਅਖਬਾਰਾਂ
ਲਿਖਦੀਆਂ..., ਦੋ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਖੜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਰੋਚ ਤਕ ਨਹੀਂ
ਸੀ ਆਈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ... ਕੁਝ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ...,
ਸਾਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਬੰਬ ਤੇ ਉਹ ਪਰਚਾ ਸੀ... ਜੋ ਕਿਤੇ ਰੁਲ
ਗਿਆ। |5em}}

{{left margin|8em|''ਫੇਡ ਆਊਟ''}}

{{left margin|8em|(ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਇਸਰਾਏ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ
ਕਦਮ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖੜਾਕ ਸੁਣਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਭਕ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫੇਰ ਕ੍ਰਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ
ਹੈ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ 'ਚ
ਪਾਏ ਕ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫੇਰ ਕੋਈ ਖੜਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਤਭਕ ਕੇ ਚੱਖਦਾ
ਹੈ।)}} 
{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੈ (''ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਸਲੀਬ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਫ਼ੀਸਰ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੌੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'')|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|43 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kq8ym5vpvq3fvlnprv08xta831ew826</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234703</id>
      <parentid>234702</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T05:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="bbo85m0d8zy0bro4thqcex993o3kheb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{float left|2.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਸਾਈਮਨ ਕਮੀਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬੁਰਕੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰ ਰਹੇ...|5em}}

{{float left|3.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ...|5em}}

{{left margin|8em|(''ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।'')}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਵਾਪਿਸ ਜਾ ਕੇ|5em}}

{{float left|1.}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਕਰਨ। |5em}}

{{left margin|8em|(''ਪੋਸਟਰ ਪੜਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਸ਼ਨੀ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜਨਬੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।'')}}

{{float left|ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਅਸੀਂ ਬੰਬ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੁੱਲੀ ਥਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ। ''(ਅਜਨਬੀ'') ਹਾਲੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਹਾਂ।(''ਚੁੱਪੀ'') ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਉਹ ਬੰਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਸੀ, (''ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।'') ਪਰ... ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਿਖਦੀਆਂ..., ਦੋ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਖੜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਰੋਚ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ... ਕੁਝ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ..., ਸਾਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਬੰਬ ਤੇ ਉਹ ਪਰਚਾ ਸੀ... ਜੋ ਕਿਤੇ ਰੁਲ ਗਿਆ। |5em}}

{{left margin|8em|''ਫੇਡ ਆਊਟ''}}

{{left margin|8em|(ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਇਸਰਾਏ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ
ਕਦਮ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖੜਾਕ ਸੁਣਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਭਕ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫੇਰ ਕ੍ਰਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ
ਹੈ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ 'ਚ
ਪਾਏ ਕ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਨਬੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫੇਰ ਕੋਈ ਖੜਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਤਭਕ ਕੇ ਚੱਖਦਾ
ਹੈ।)}} 
{{float left|ਵਾਇਸ}}{{left|&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;ਕੋਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਹੈ (''ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਸਲੀਬ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਫ਼ੀਸਰ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੌੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'')|5em}}&lt;noinclude&gt;{{center|43 :: ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbo85m0d8zy0bro4thqcex993o3kheb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/119</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51055</id>
    <revision>
      <id>234745</id>
      <parentid>233992</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2980" sha1="ksqtdkcjx88f2z01ad8ebp0hox464xp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||(ਰਾਬੀਆ ਚੁੱਪਚਾਪ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੰਮਾ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਅੰਮਾ : |ਤੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਮੇਰੀ ਧੀ। (ਰਾਬੀਆ ਘੂਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਮਾ ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।) ਚੰਗਾ; ਤੂੰ ਬੈਠ ਇੱਥੇ, ਮੈਂ ਦਵਾਈ ਲੈ ਕੇ ਆਉਨੀਂ ਆ ਤੇਰੀ। (ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ) ਜਾਈਂ ਨਾ, (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੁੱਝ ਖਾਕੇ ਜਾਈਂ, ਆਉਂਦੀ ਐ ਉਹ ਬਾਲਣ ਲੈਕੇ।}}
{{Playscript||(ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |(ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਮਾਅਸ਼ਾ ਅੱਲ੍ਹਾ! (ਪੱਤਰਕਾਰ ਤ੍ਰਭਕਦੀ ਹੈ।) ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਏਂ, ਤੇ ਕੁੜੀ ਵੀ! ਨਹੀਂ? (ਉਸਨੂੰ ਛੋਹਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ: |(ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।) ਪਲੀਜ਼, ਤੁਸੀਂ ਬੀਮਾਰ ਓ ਸ਼ਾਇਦ, ਬੈਠ ਜਾਓ।}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |ਕਿਉਂ, ਸੱਚ ’ਨੀ ਜਾਣਨਾ ਤੂੰ, ਹੂੰ…… ਨਹੀਂ? ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਤੂੰ ਸੱਚ (ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।) ਬਲਾਤਕਾਰ}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ:| ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਓ ਤੁਸੀਂ.. }}
{{Playscript||(ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਕਪੜੇ ਉਤਾਰਣ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰਾਉਣ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਾਂ ਚਾੜਦੀ ਹੈ। ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੌਂਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੀ ਕਰੇ। ਡੂਮਣੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |ਇਹ ਸੱਚ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ 'ਚ ਜਾਏਗਾ। ਸੱਚ... ਤੇਰੀਆਂ ਰਗਾਂ 'ਚ; ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ 'ਚ ਦੌੜੇਗਾ ਹੁਣ ਉਹ ਲੱਤਾਂ ਪਸਾਰੇਗਾ।}}
{{Playscript|ਅੰਮਾ : |(ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਰਾਬੀਆ, ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਏਂ ਤੂੰ? ਛੱਡ ਇਹਨੂੰ।}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ: |ਕਿਉਂ; ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਇਹਨੇ? (ਦੋਹੇਂ ਮਿਲਕੇ ਰਾਬੀਆ ਨੂੰ}}&lt;noinclude&gt;{{center|117}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksqtdkcjx88f2z01ad8ebp0hox464xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/120</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51056</id>
    <revision>
      <id>234748</id>
      <parentid>214561</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="gh5rlo47aafp6ee3r1phntnxzb9war6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਰੋਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਸ 'ਚ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਲਾਅ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।) ਛੱਡਦੇ ਮੈਨੂੰ ਅੰਮਾ। ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਜਾਣ ਲੈਣ ਦੇ ਨਾ ਇਹਨੂੰ, ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਏਡੀ ਦੂਰੋਂ ਆਈ ਏ ਇਹ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਸੱਚ ਜਾਣਨ।}}
{{Playscript|ਅੰਮਾ:|ਹੋਸ਼ 'ਚ ਆ ਰਾਬੀਆ ਤੂੰ ਕੀ... (ਵਾਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੜਕੇ ਧੂੰਹਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript||(ਸਕੀਨਾ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਲਣ ਸੁੱਟਕੇ ਰਾਬੀਆ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ |(ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਫਟ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਦੁਹੱਥੜ ਮਾਰਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।) ਅੰਮੀਏ... ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਣ ਦੇ... ਉਸ ਦੇਹ 'ਚ... ਜਿੱਥੋਂ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਸੱਚ। (ਕਲਪਦੀ ਹੈ।) ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਣਾ... ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ; ਓ ਮੌਲ੍ਹਾ! (ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਨੋਚਦੀ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਇਸ ਦੇਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਮੈਂ ...ਬਸ ਇੱਕ ਘੜੀ ... ਫੇਰ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਕੁਝ 'ਨੀ ਮੰਗਾਂਗੀ, ਬੱਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਦੇਹ ਦੇ ਮੈਨੂੰ .. ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ...। (ਸਕੀਨਾ ਉਸਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।) ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸ਼ਕੀਲ ਵੀ ਮਾਰਦੈ, ਮੈਂ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਕਾਲਖ਼ ਮਲ਼ ’ਤੀ, (ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।) ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ’ਨੀ ਲੱਗਿਆ। ਸੱਭ ਮਾਰਦੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਆ ਨਾ (ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ) ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਰ, ਪਰ... ਮੁਆਫ਼ ਕਰਦੇ ਮੈਨੂੰ, (ਸੁੰਗੜਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਤੈਨੂੰ, ਕੀ ਹੁੰਦੈ ਬਲਾਤਕਾਰ... ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ... ਸਚਾਈ... ਤੈਨੂੰ। (ਕੰਬਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ:|ਅੰਮਾ, ਅੰਦਰ ਲੈਜਾ ਇਸਨੂੰ।}}
{{Playscript||(ਅੰਮਾ ਰਾਬੀਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਕਦੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ}}&lt;noinclude&gt;{{center|118}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gh5rlo47aafp6ee3r1phntnxzb9war6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/121</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51057</id>
    <revision>
      <id>234770</id>
      <parentid>214563</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2902" sha1="h1wwngf7jy3bl6kghpj5rv8nto0f94k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ :|ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ...}}
{{Playscript||{{center|ਚੁੱਪ !!!}}}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :|ਦੇਖ ਲਿਆ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਂ ਅਸੀਂ। ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼। ਜੇ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਤਕਾਜਾ ਏ... ਕਿ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਇਆ..}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ :|ਨਹੀਂ... (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ।) ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ... ਇਹ ਵਹਿਮ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਏ। ਨਾ ਸਮਝਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਐ, ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਆਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਮੋਹਰ ਈ ਲਵਾਉਣੀ ਐ।}}
{{Playscript|| {{center|ਚੁੱਪੀ !!!}}}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ...}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :|(ਉਸੇ ਬੇਲਾਗ ਭਾਵ 'ਚ) ਤੇ ਸਮਝਕੇ ਕਰੋਗੇ ਵੀ ਕੀ, ਕੀ ਕਰ ਸਕੇ ਓ...?}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ :| ਮੱਦਦ, (ਆਪਣੀ ਹਰ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।) ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ?}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :| ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ; ਅੱਗੇ ਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਸਾਨ ਨੇ ਸਾਡੇ 'ਤੇ... ਮੱਦਦਗਾਰਾਂ ਦੇ, ਬਹੁਤ ਬੋਝ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਢੋਣਾ ਪਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਢੋਅ ਸਕਦੇ. (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਤਲਖ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। (ਸਿੱਧਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਕੇ।) ਕੀ ਹੁੰਦੈ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਹਮਦਰਦੀ? (ਹਾਉਕਾ।) ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੇ ਝੰਡੇ ਬਣਾਕੇ ਝੁਲਾਇਆ ਹੈ ਸਾਡੇ ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ, ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੋਸਟਰ ਬਣਾਕੇ ਖੰਭਿਆਂ ’ਤੇ ਟੰਗਿਆ, ਦੁਖਤਰੇ ਇਸਲਾਮ ਜੋ ਆਂ, ਅਸੀਂ। (ਤਲਖ਼ੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਮਸਾਲਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{center|119}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1wwngf7jy3bl6kghpj5rv8nto0f94k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234771</id>
      <parentid>234770</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="p0aqmpyc0duo6slybpr8m2mujd944qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ :|ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ...}}
{{Playscript||{{center|ਚੁੱਪ !!!}}}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :|ਦੇਖ ਲਿਆ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਂ ਅਸੀਂ। ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼। ਜੇ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਤਕਾਜਾ ਏ... ਕਿ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਇਆ..}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ :|ਨਹੀਂ... (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ।) ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ... ਇਹ ਵਹਿਮ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਏ। ਨਾ ਸਮਝਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਐ, ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਆਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਮੋਹਰ ਈ ਲਵਾਉਣੀ ਐ।}}
{{Playscript|| ਚੁੱਪੀ !!!}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ...}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :|(ਉਸੇ ਬੇਲਾਗ ਭਾਵ 'ਚ) ਤੇ ਸਮਝਕੇ ਕਰੋਗੇ ਵੀ ਕੀ, ਕੀ ਕਰ ਸਕੇ ਓ...?}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ :| ਮੱਦਦ, (ਆਪਣੀ ਹਰ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।) ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ?}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :| ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ; ਅੱਗੇ ਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਸਾਨ ਨੇ ਸਾਡੇ 'ਤੇ... ਮੱਦਦਗਾਰਾਂ ਦੇ, ਬਹੁਤ ਬੋਝ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਢੋਣਾ ਪਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਢੋਅ ਸਕਦੇ. (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਤਲਖ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। (ਸਿੱਧਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਕੇ।) ਕੀ ਹੁੰਦੈ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਹਮਦਰਦੀ? (ਹਾਉਕਾ।) ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੇ ਝੰਡੇ ਬਣਾਕੇ ਝੁਲਾਇਆ ਹੈ ਸਾਡੇ ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ, ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੋਸਟਰ ਬਣਾਕੇ ਖੰਭਿਆਂ ’ਤੇ ਟੰਗਿਆ, ਦੁਖਤਰੇ ਇਸਲਾਮ ਜੋ ਆਂ, ਅਸੀਂ। (ਤਲਖ਼ੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਮਸਾਲਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{center|119}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0aqmpyc0duo6slybpr8m2mujd944qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234772</id>
      <parentid>234771</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="j6rmx41iil56vlsmqk2b0fybk2dhnxq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਰਾਬੀਆ :|ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀ...}}
{{Playscript||{{center|ਚੁੱਪ !!!}}}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :|ਦੇਖ ਲਿਆ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਂ ਅਸੀਂ। ਕਾਫ਼ੀ ਮਸਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼। ਜੇ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਤਕਾਜਾ ਏ... ਕਿ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਇਆ..}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ :|ਨਹੀਂ... (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ।) ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ... ਇਹ ਵਹਿਮ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਏ। ਨਾ ਸਮਝਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਐ, ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਆਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਬੱਸ ਮੋਹਰ ਈ ਲਵਾਉਣੀ ਐ।}}
{{Playscript|| ਚੁੱਪੀ !!!}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ...}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :|(ਉਸੇ ਬੇਲਾਗ ਭਾਵ 'ਚ) ਤੇ ਸਮਝਕੇ ਕਰੋਗੇ ਵੀ ਕੀ, ਕੀ ਕਰ ਸਕੇ ਓ...?}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ :| ਮੱਦਦ... (ਆਪਣੀ ਹਰ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।) ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ?}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ :| ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ; ਅੱਗੇ ਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਸਾਨ ਨੇ ਸਾਡੇ 'ਤੇ... ਮੱਦਦਗਾਰਾਂ ਦੇ, ਬਹੁਤ ਬੋਝ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਢੋਣਾ ਪਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਢੋਅ ਸਕਦੇ... (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਤਲਖ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। (ਸਿੱਧਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਕੇ।) ਕੀ ਹੁੰਦੈ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਹਮਦਰਦੀ? (ਹਾਉਕਾ।) ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੇ ਝੰਡੇ ਬਣਾਕੇ ਝੁਲਾਇਆ ਹੈ ਸਾਡੇ ਜਿਸਮਾਂ ਨੂੰ..., ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੋਸਟਰ ਬਣਾਕੇ ਖੰਭਿਆਂ ’ਤੇ ਟੰਗਿਆ, ਦੁਖਤਰੇ ਇਸਲਾਮ ਜੋ ਆਂ, ਅਸੀਂ। (ਤਲਖ਼ੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਮਸਾਲਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ}}&lt;noinclude&gt;{{center|119}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6rmx41iil56vlsmqk2b0fybk2dhnxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/125</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51061</id>
    <revision>
      <id>234773</id>
      <parentid>214571</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1800" sha1="pwzrrgitoojcz6wnkwxhek5jiayin9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਾਨ ਲਿਆ-ਲਿਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਫਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ:| ਬਟ ਹਾਓ ਕੈਨ ਯੂ ਬਿਹੇਵ ਲਾਇਕ...}}

{{Playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ:| (ਚੀਖ਼ਕੇ) ਸ਼ਟਅਪ। ਪਤਾ ਐ ਨਾ ਖੜ੍ਹੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਇੰਨੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜੇ ਰਹੋ, ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤੁਰੰਤ॥ (ਗੌਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਚੇਤ ਹੀ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸਕੀਨਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।) ਗੌਰਮੈਂਟ ਸੁੱਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਸ... (ਬਾਹਰ ਫਾਇਰਿੰਗ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)}}

{{Playscript||{{center|ਸੰਨਾਟਾ!!!}}}}

{{Playscript||(ਡੂਮਣੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)}}

{{Playscript||{{center|ਫ਼ੇਡ ਅਊਟ}}}}&lt;noinclude&gt;{{center|123}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwzrrgitoojcz6wnkwxhek5jiayin9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59116</id>
    <revision>
      <id>234696</id>
      <parentid>213627</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T03:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="ezz57l7vtkwflg1x513wjnaadwensbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੦)}}&lt;/noinclude&gt; ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚਿਤ ਮੋਂ ਇਹ ਗਨੀ॥ ਐਸ ਘਾਤ ਫਿਰਿ ਹਾਥ ਨ ਐਹੈ। ਸਬਹੂੰ ਫੇਰਿ ਸਮੋ ਛਲ ਜੈ ਹੈ॥ ੧੪॥ ਗੋਪਾਲੈ ਸੁ ਅਬੈ ਗਹਿ ਲੀਜੈ॥ ਕੈਦ ਕੀਜੀਐ ਕੈ ਬਧਕੀਜੈ॥ ਤਨਕ ਭਨਕ ਜਬ ਤਿਨ ਸਨ ਪਾਈ॥ ਨਿਜ  ਦਲਜਾਤ ਭਯੋ ਭਟਰਾਈ॥ ੧੫॥ ਮਧੁਭਾਰਛੰਦ॥ ਜਬ ਗਯੋ ਗੋਪਾਲੁ॥ ਕੁਪਿਓ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ॥ ਹਿੰਮਤ ਹੁਸੈਨ। ਜੁੱਮੈਲੁ ਝੈਨ॥ ੧੬॥ ਕਰਕੈ ਗੁਮਾਨ॥ ਜੱਮੈ ਜੁਆਨ॥ ਬੱਜੇ ਤਬੱਲ॥  ਦੁੰਦੁਭਿ ਦਬੱਲ॥ ਬੱਜੇ ਨਿਸਾਣ॥ ਨੱਚੇ ਕਿਕਾਣ॥ ਬਾਹੈ ਤੜਾਕ॥ ਉੱਠੈ ਕੜਾਕ॥ ੧੮॥ ਬੱਜੇ ਨਿਸੰਗ॥ ਗੁੱਜੇ ਨਿਹੰਗ॥ ਛੁੱਟੈ ਕ੍ਰਿਪਾਂਨ॥ ਲਿਟੈ ਜੁਆਂਨ॥ ੧੯॥ ਤੁਪਕ ਤੜਾਕ। ਕੈਬਰ ਕੜਾਕ। ਸੈਬੀ ਸੜਕ। ਛੌਹੀ ਛੁੜਾਕ॥੨੦॥ ਗੱਜੇ ਸੁਬੀਰ॥ ਬੱਜੇ ਗਹੀਰ॥ ਬਿਚਰੇ ਨਿਹੰਗ॥ ਜੈਸੇ ਪਿਲੰਗ॥ ੨੧॥ ਹੁੱਕੇ ਕਿਕਾਂਣ॥ਧੁੱਕੇ ਨਿਸਾਣੁ॥ ਬਾਹੈ ਤੜਾਕ॥ ਝੱਲੈ ਝੜਾਕ॥੨੨॥ ਜੁੱਝੇ ਨਿਹੰਗ॥ ਲਿੱਟੇ ਮਲੰਗ॥ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕਿਸਾਰ॥ ਜਨ ਜਟਾਧਾਰ॥ ੨੩॥ ਸੱਜੇ ਰਜਿੰਦ੍ਰ॥ ਗੱਜੇ ਗਜਿੰਦ੍ਰ॥ ਉੱਤਰੇ ਖਾਂਨ॥ ਲੈਕੈ ਕਮਾਂਨ॥ ੨੪॥ ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਛੰਦ॥ ਕੁਪਿਯੋ ਕ੍ਰਿਪਾਲੇ ਸੱਜਿ ਮਰਾ ਲੰ ਬਾਹ ਬਿਸਾਲੰ ਧਰਿ ਢਾਲੰ॥ ਧਏ ਸਭ ਸੂਰੰ ਰੂਪ ਕਰੂਰੰ ਚਮਕਤ ਨੂਰੰ ਮੁਖ ਲਾਲੰ॥ ਲੈ ਲੈ ਸੁਕ੍ਰਿਪਾਣੰ ਬਾਣ ਕਮਾਣੰ ਸਜੇ ਜੁਆਨੰ ਤਨ ਤੱਤੰ॥ ਰਣਿ ਰੰਗ ਕਲੋਲੰ ਮਾਰਹਿ ਬੋਲੰ ਜਨਜਗ ਡੋਲੰ ਬਨ ਮੱਤੰ ॥ ੩੫॥ ਭੁਜੰਗ
ਪ੍ਰਯਾਤਛੰਦ॥ ਤਬੈ ਕੋਪੀਯੰ ਕਾਗੜੇ ਸੰਕਟੋਚੰ॥ ਮੁਖ ਰਕਤ ਨੈਣੰ ਤਜੇ ਸਰਬ ਸੋਚੰ॥ ਉਤੇ ਉੱਠੀਯੰ ਖਾਨ ਖੇਤੰ ਖਤੰਗੰ॥ ਮਨੋ ਬਿਹਚਰੇ ਮਾਸ ਹੇਤੰ ਪਿਲੰਗੰ॥੨੬॥ ਬਜੀ ਭੇਰ ਭੁੰਕਾਰ ਤੀਰੰ ਤੜੱਕੇ॥ ਮਿਲੇ ਹੱਥ ਬੱਖੰ ਕ੍ਰਪਾਨੰ ਕੜੱਕੇ। ਬਸੇ ਜੰਗ ਨੀਸਾਨ ਕੱਥੇ ਕਬੀਰੰ॥ ਫਿਰੋ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡ ਤਨੰਤੱ ਛਤੀਰੰ॥੨੭॥ ਉਠੈ ਟੋਪ ਟੁਕੰ ਗੁਰਜੈ ਪ੍ਰਹਾਰੇ॥ ਰੁਲੇ ਲੁੱਥ ਜੱਥੰ ਗਿਰੇ ਬੀਰਮਾਰੇ। ਪਰੈ ਕੱਟੀਯੰ ਘਾਤ ਨਿਰਘਾਤ ਬੀਰੰ॥ਫਿਰੈ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡੰ ਤਨੰਤੱ ਛਤੀਰੰ ॥੨੮॥ ਬਹੀ ਬਾਹੁ ਆਘਾਤ ਨਿਰਘਾਤ ਬਾਣੰ॥ ਉਠੇ ਨੱਦ ਨਾਦੰ ਕੜੱਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ। ਛਕੇ ਛੋਭ ਛੱਤ੍ਰੀ ਭਜੇ ਬਾਣ ਰਾਜੀ॥ ਬਜੇ ਜਾਇ ਖਾਲੀ ਫਿਰੈ ਛੂਛਤਾਜ਼ੀ ॥੨੯॥ ਜੁਟੇ ਆਪ ਮੇ ਬੀਰ ਬੀਰੰ ਗਜੁਝਾਰੇ॥ਮਨੋ ਗੱਜ ਜੱਟੇ ਦੰਤਾਰੇ ਦੰਤਾਰੇ॥ ਕਿਧੋਂ ਸਿੰਘ ਸੋ ਸਾਰ ਦੁਲੰ ਅਰੁਝੇ॥ ਤਿਸੀ ਭਾਂਤ ਕ੍ਰਿਪਾਂਲ ਗੁਪਾਲ ਝੁਜੇ॥ ੩੦॥ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਧਾਇਓ ਤਹਾਂ ਏਕ ਬੀਰੰ॥ ਸਹੇ ਦੇਹ ਆਪ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਤੀਰੰ॥ ਮਹਾ ਕੋਪ ਕੈ ਬੀਰ ਬ੍ਰਿਦੰਸੰਘਾਰੇ॥ ਬਡੋ ਜੁੱਧ ਕੈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezz57l7vtkwflg1x513wjnaadwensbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/93</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59117</id>
    <revision>
      <id>234699</id>
      <parentid>214053</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T03:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="nq5oyhhq1046u5qd1sviqzrta2pf4kz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੧)}}&lt;/noinclude&gt;ਦੇਵ ਲੋਕੰ ਪਧਾਰੇ॥ ੩੧॥ ਹਠਿਯੋ ਹਿੰਮਤੰ ਕਿੰਮਤੰ ਲੈ ਕ੍ਰਿਪਾਨੰ ॥ ਲਏ ਗੁਰਜ ਚੱਲੰ ਸੁ ਜੱਲਾਲਖਾਨੰ॥ ਹਠੇ ਸੂਰਮਾ ਮੱਤ ਜੋਧਾ ਜੁਝਾਰੰ ॥ ਪਰੀ  ਕੁੱਟ ਕੁਟੰ ਉਠੀ ਸਸਤ੍ਰਝਾਰੰ॥ ੩੨॥ ਰਸਾਵਲਛੰਦ॥ ਜਸੰਵਾਲ ਧਾਏ॥ ਤੁਰੰਗੰ ਨਚਾਏ॥ ਲਇਓ ਘੇਰ ਹੁਸੈਨੀ॥ ਹਨਿਯੋ ਸਾਂਗ ਪੈਨੀ॥੩੩॥ ਤਿਨੂ ਬਾਣ ਬਾਹੇ॥ ਬਡੇ ਸੈਨ ਗਾਹੇ। ਜਿਸੇ ਅੰਗ ਲਾਗਿਯੋ॥ ਤਿਸੈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਿਯੋ॥ ੩੪॥ ਜਬੈ ਘਾਉ ਲਾਗਿਯੋ॥ ਤਬੈ ਕੋਪ ਜਾਗਿਯੋ॥ ਸੰਭਾਰੀ ਕਮਾਣੰ॥ ਹਨੇ ਬੀਰਬਾਣੰ॥੩੫॥ ਚਹੂੰ ਓਰ ਢੂਕੇ॥ ਮੁਖੰ ਮਾਰ ਕੂਕੇ॥ ਨ੍ਰਿਭੈ ਸਸਤ੍ਰ ਬਾਹੈਂ॥ ਦੋਊ ਜੀਤ ਚਾਹੈਂ॥ ੩੬॥ ਰਿਸੇ ਖਾਂਨਜਾਦੇ॥ ਮਹਾਂ ਮੱਦਮਾਦੇ॥ ਮਹਾਂਬਾਣ ਬਰਖੇ॥ ਸਭੈ ਸੁਰ ਹਰਖੇ॥ ੩੭॥ ਕਰੈ ਬਾਣ ਅਰਚਾ॥ ਧੁਨਰ ਬੇਦ ਚਰਚਾ॥ ਸੁਸਾਗੰ ਸਮਾਲੰ॥ ਕਰੈ ਤਉ ਨ ਠਾਮੰ॥੩੮॥ ਬਲੀ ਥੀਰ ਰੁੱਝੇ। ਸਮੂਹ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਜੁੱਝੇ॥ ਲਗੇ ਧੀਰ ਧੱਕੇ॥ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ ਝਨੱਕੇ॥ ੩੯॥ ਕੜੱਕੇ ਕਮਾਣੰ॥ ਝਣੰਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ॥ ਕਲੰਕਾਰ ਛੁੱਟੈ॥ ਝਣੰਕਾਰ ਉੱਠੈ॥ ੪੦॥ ਹਠੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰਝਾਰੈ॥ ਨਸੰਕਾ ਬਿਚਾਰੈ॥ ਕਰੈ ਤੀਰ ਡਾਰੰ॥ ਫਿਰੈ ਲੋਹਧਾਰੰ॥੪੧॥ ਨਦੀ ਸ੍ਰੋਣਪੂਰੰ॥ ਫਿਰੈ ਗੈਣਹੂਰੰ॥ ਉਭੇ ਖੇਤਪਾਲੰ॥ ਬੱਕੇ ਬਿੱਕਰਾਲੰ ੪੨॥ ਪਾਧੜੀਛੰਦ॥ ਤਹ ਹੜਹੜਾਇ ਹੱਸੇ ਮਸਾਣ॥ ਲਿੱਟੇ ਗਜਿੰਦ੍ਰ ਫੁੱਟੇ ਕਿਕਾਣ॥ ਜੁੱਟੇ ਸੁਬੀਰ ਤਹ ਕੜਕ ਜੰਗ ॥ ਛੁੱਟੀ ਙ੍ਰਿਪਾਣ ਬੱਠੇ ਖਤੰਗ ॥ ੪੩॥ ਡਾਕਨ ਡਹਕਿ ਚਾਵਡ ਚਿਕਾਰ॥ ਕਾਕੰ ਕਹੱਕ ਬੱਜੇ ਦੁਧਾਰ॥ ਖੋਲੰ ਖੜੱਕ ਤੁਪੱਕ ਤੜਾਕ॥ ਸੈਥੀ ਸੜਕਿ ਧੱਕੰ ਧਹਾਕਿ॥ ੪੪॥ ਭੁਜੰਗਛੰਦ॥ ਤਹਾਂ ਆਪ ਕੀਨੋ ਹੁਸੈਨੀ ਉਤਾਰੰ॥ ਸਭੂ ਹਾਥ ਬਾਣੰ ਕਮਾਣੰ ਸੰਭਾਰੰ॥ ਰੁਪੇ ਖਾਂਨ ਖੂਨੀ ਕਰੈ ਲਾਗ ਜੁੱਝੰ॥ ਮੁਖ ਰਕਤ ਨੈਣੰ ਭਰੇ ਸੂਰਕ੍ਰੁਧੰ॥੪੫॥ ੴਜਗਿਯੋ ਜੰਗਜਾਲਮ ਸੁਜੋਧੰ ਜੁਝਾਰੰ॥ ਬਹੇ ਬਾਣਬਾਂਕੇ ਬਰੱਛੀ ਦੁਧਾਰੰ॥ ਮਿਲੇਬੀਰ ਬੀਰੰ ਮਹਾਂਧੀਰ ਬੰਕੇ॥ ਧਕਾ ਧੱਕਿ ਸੈਬੰ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ ਝਨੰਕੇ॥ ੪੬॥ ਭਏ ਢੋਲ ਢੰਕਾਰ ਨੱਦੰ ਨਫੀਰੰ॥ ਉਠੈ ਬਾਹ ਆਘਾਤ ਗੰਜੈ ਸੁਬੀਰੰ॥ ਨਵੰ ਨੱਦਨੀ ਸਾਣ ਬੱਜੇ ਆਪਾਰੰ॥ ਰੁਲੇ ਤੱਛੰ ਉਠੀ ਸ਼ਸਤੁ ਝਾਰੰ॥੪੭॥ ਟਕਾਟੁੱਕ ਟੋਪੰ ਢਕਾਢੁੱਕ ਢਾਲੰ॥ ਮਹਾਂਬੀਰ ਥਾਨੈ ਤਬੰਕੈ ਬਿਕਾਲੰ॥ ਨਚੇ ਬੀਰਬੈਤਾਲਯੰ ਭੂਤਪਰੇਤੰ॥ ਨਚੀ ਡਾਕਨੀ ਜੋਗਣੀ ਉਰਧ ਹੇਤੰ॥੪੮॥ਛੁਟੀ ਜੋਂਗ ਤਾਰੀ ਮਹਾਂਰੁਦ੍ਰ ਜਾਗੇ॥ ਡਗਿਯੋ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮੰ ਸਭੈ ਸਿੱਧ ਪਾਗੇ॥ ਹਸੇ ਕਿੰਨਰੰ ਜੱਛ ਵਿਦਿਆ ਧਰੇਯੰ॥ ਨਚੀ ਅੱਛਰਾ ਪੱਛਰਾ ਚਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nq5oyhhq1046u5qd1sviqzrta2pf4kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>71988</id>
    <revision>
      <id>234442</id>
      <parentid>216834</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T14:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <origin>234442</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="428" sha1="98j0l1p4y6usouo39a68depkv91mnpm" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
|Language=pa
|Volume=
|Author=ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਯੂਨੀਵਰਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ
|Address=ਜਲੰਧਰ
|Year=2020
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 2=&quot;ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ&quot; 3=&quot;ਟਾਈਟਲ&quot; 4=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 5to6=&quot;ਸਮਰਪਣ&quot; 7to8=&quot;ਤਤਕਰਾ&quot; 9=&quot;9&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Header_even=
|Header_odd=
|Footer={{rh||{{{pagenum}}}/ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ}}
|Footer_even=
|Footer_odd=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>98j0l1p4y6usouo39a68depkv91mnpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Nishani.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73824</id>
    <revision>
      <id>234708</id>
      <parentid>234019</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T05:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="szo3c2gyyh5ddk08fbjgvj31opfszc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|5em}}
{{center|{{xx-larger|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}}}&lt;/br&gt;
{{center|{{xx-larger|'''ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ'''}}}}
{{dhr|26em}}
{{Css image crop
|Image = Nishani.pdf
|Page = 8
|bSize = 548
|cWidth = 90
|cHeight = 80
|oTop = 630
|oLeft = 219
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|{{larger|ਨਵਯੁਗ}}}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szo3c2gyyh5ddk08fbjgvj31opfszc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234709</id>
      <parentid>234708</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="8pvin3sto3avfg47sstd5hjm6ekrfrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|5em}}
{{center|{{xx-larger|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}}}&lt;/br&gt;
{{center|{{xx-larger|'''ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ'''}}}}
{{dhr|23em}}
{{Css image crop
|Image = Nishani.pdf
|Page = 8
|bSize = 548
|cWidth = 90
|cHeight = 80
|oTop = 630
|oLeft = 219
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|{{larger|ਨਵਯੁਗ}}}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pvin3sto3avfg47sstd5hjm6ekrfrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234710</id>
      <parentid>234709</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="dqpfi4sk8smmesrx8tp808dwqt4l9c4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|5em}}
{{center|{{xx-larger|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}}}&lt;/br&gt;
{{center|{{xx-larger|'''ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ'''}}}}
{{dhr|24em}}
{{Css image crop
|Image = Nishani.pdf
|Page = 8
|bSize = 548
|cWidth = 90
|cHeight = 80
|oTop = 630
|oLeft = 219
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|{{larger|ਨਵਯੁਗ}}}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqpfi4sk8smmesrx8tp808dwqt4l9c4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234712</id>
      <parentid>234710</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Harchand Bhinder|Harchand Bhinder]] ([[User talk:Harchand Bhinder|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/234710|234710]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ</comment>
      <origin>234712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="8pvin3sto3avfg47sstd5hjm6ekrfrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|5em}}
{{center|{{xx-larger|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ}}}}&lt;/br&gt;
{{center|{{xx-larger|'''ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ'''}}}}
{{dhr|23em}}
{{Css image crop
|Image = Nishani.pdf
|Page = 8
|bSize = 548
|cWidth = 90
|cHeight = 80
|oTop = 630
|oLeft = 219
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|{{larger|ਨਵਯੁਗ}}}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pvin3sto3avfg47sstd5hjm6ekrfrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Nishani.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73831</id>
    <revision>
      <id>234733</id>
      <parentid>234039</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="ai1idfhrhdwk0dd9myofhr952rs3l5n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}&lt;/noinclude&gt;ਰਹੇ। ਛੜੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲੇ
ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ' ਨੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ
ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸਦਾਚਾਰ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ
ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ
ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ
ਤਰਜਮਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸੁਸਤ ਮੁਦੱਈ ਦੇ
ਚੁਸਤ ਗਵਾਹ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਗੱਲ
ਅਪਣੇ ਹੀ ਅਨੂਠੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ
ਆਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਵੇ, ਐਵੇਂ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰੋ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ|-
ਚੰਦਨ ਨੇ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ
ਆਖਣ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ
ਇੰਨਬਿੰਨ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਹਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ
ਅੰਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਐਨੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਸ
ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹੱਥ ਆਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਲੇਖ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੇ - ਇਹ
ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬਣ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ| ਇਸ ਬੀਬੀ ਨੇ
ਜੀਵਨ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ
ਦਿਲਦੀਦ ਗਵਾਹੀ ਭਰੀ ਹੈ; ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਨਹੀਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਚੰਦਨ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼, ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ
ਕਰਦਾ। ਸੰਜਮ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਇਹਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਇਹ
ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{rh|ਮਾਰਚ 1997||'''''-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼'''''}}
{{rh|||ਸਕੂਲ ਔਵ ਓਰੀਐਂਟਲ}}
{{rh|||ਐਂਡ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai1idfhrhdwk0dd9myofhr952rs3l5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234734</id>
      <parentid>234733</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="rzcbj8ctqqmmlxqq5exf11mkd2986yi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}&lt;/noinclude&gt;ਰਹੇ। ਛੜੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲੇ
ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ' ਨੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ
ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸਦਾਚਾਰ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ
ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ
ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ
ਤਰਜਮਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸੁਸਤ ਮੁਦੱਈ ਦੇ
ਚੁਸਤ ਗਵਾਹ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਗੱਲ
ਅਪਣੇ ਹੀ ਅਨੂਠੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ
ਆਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਵੇ, ਐਵੇਂ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰੋ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ|-
ਚੰਦਨ ਨੇ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ
ਆਖਣ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ
ਇੰਨਬਿੰਨ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਹਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ
ਅੰਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਐਨੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਸ
ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹੱਥ ਆਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਲੇਖ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੇ - ਇਹ
ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬਣ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ| ਇਸ ਬੀਬੀ ਨੇ
ਜੀਵਨ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ
ਦਿਲਦੀਦ ਗਵਾਹੀ ਭਰੀ ਹੈ; ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਨਹੀਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਚੰਦਨ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼, ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ
ਕਰਦਾ। ਸੰਜਮ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਇਹਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਇਹ
ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{rh|ਮਾਰਚ 1997||'''''-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼'''''}}
{{rh|||ਸਕੂਲ ਔਵ ਓਰੀਐਂਟਲ}}
{{rh|||ਐਂਡ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|Ⅹ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rzcbj8ctqqmmlxqq5exf11mkd2986yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73862</id>
    <revision>
      <id>234755</id>
      <parentid>234237</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1559" sha1="l80qmn38k2soh8pxxj0tlbda87ekqpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;{{c|{{larger|ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}}&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਫ਼ੌਜੀ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਕੈਲੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ}}

{{playscript| ਪ੍ਰੀਤਮ | : ਕੈਲੇ, ਮਿੱਠੂ ਤੇ ਸੁੱਖੋ ਦਾ ਬਾਪੂ}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ}}

{{playscript| ਸੰਤੀ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਮਾਂ}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦਾ ਬਾਪੂ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ}}

{{playscript| ਜੀਤ | : ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਮੇਲੋ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।}}

{{playscript| ਸ਼ੇਰਾ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ}}

{{playscript| ਹੋਰ ਪੱਤਰ | : ਲਾਲਾ, ਸਰਪੰਚ, ਕਾਮਰੇਡ, ਮੱਖਣ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਮਨਜੀਤ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ, ਮੁਨੀਮ ਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਦੋ ਅਮਲੀ, ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਯਮ ਬਣੇ ਹੋਏ ਕਿਰਦਾਰ।}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l80qmn38k2soh8pxxj0tlbda87ekqpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73882</id>
    <revision>
      <id>234757</id>
      <parentid>234330</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="jdbgowt8nipptx5ohxxygpz8zcycyjq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਆਵਾਜ਼ | : ਤੈਨੂੰ ਤਰਨੀ ਵੈਤਰਨੀ ਪੈਣੀ ਵੱਡਾ ਤੂੰ ਤੈਰਾਕ ਬਣਦਾਂ}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਯਾਰ, ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ!}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਪੱਤੇ ਝੜਦੇ, ਫੁੱਲ ਡਿਗਦੇ। ਕੌਣ ਦੇਖਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਭਰੇ ਮੇਲੇ 'ਚ। ''(ਵਿਅੰਗ)'' ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਦੇ... ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ?}}

{{playscript|| ''(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਟੋਕਰਾ ਲਈ ਜੀਤ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | :  ''(ਹੈਰਾਨ। ਬਰਬਸ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ! (ਪੀਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਕੋਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}

ਹੱਥੀਂ ਤੋੜੀਆਂ ਮੁੜ ਨੀ ਜੁੜਦੀਆਂ... ਚਲ ਛੱਡ।
: ਪਰ ਇਹ ਤੇ...। (ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਜੀਤ
: (ਹੱਸਦਾ) ਓ ਮੁੜ ਆ ਵੱਡਿਆ ਮਿਰਜ਼ਿਆ। ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਨੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ। (ਪੌੜ੍ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦੋ
ਅਮਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੈਲਾ ਝੁਕਦਾ-ਝੁਕਦਾ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਅੰਦਰ
ਚੜਦਾ ਹੈ।)
(ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਡਰਣ ਬੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।) ਨੇ ਫੜ ਕਰ ਐਸ਼
(1 ਨੰਬਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸੂਟਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) ਵੇਖੀਂ-ਵੇਖੀਂ ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਤਾ।
(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)
: (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।) ਓ ਭੈਣ ਦੇਣੀ, ਭੁਆਂਟਣੀ ਲਿਆ ਤੀ ਉਇ। ਕੀ
ਪਾਇਆ ਇਹ 'ਚ?
ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਪਾਈ ਏ ਪੂੰਛ।
ਅਸ਼ਕੇ। ਸਿਗਰਟ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ।
: (ਸੂਟਾ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ) ਕਿਓਂ, ਮਾਰਦੀ ਏ ਨਾ ਡੰਗ।
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਯਾਰ, ਇਹ ਕਿਰਣਾ ਨੀ, ਦੇ ਬਚਨੇ ਕਾ, ਸੱਪ ਡੰਗਾਉਣ
ਲੱਗ ਪਿਆ, ਨਾਥ ਵਾਂਗੂ ਜੀਭ 'ਤੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਲੈ ਗਿਆ ਲੱਜ਼ਤ।&lt;noinclude&gt;{{rh||82 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdbgowt8nipptx5ohxxygpz8zcycyjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234760</id>
      <parentid>234757</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T10:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="twgumwxykazrleu7ba7tkr8ljp59m5h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਆਵਾਜ਼ | : ਤੈਨੂੰ ਤਰਨੀ ਵੈਤਰਨੀ ਪੈਣੀ ਵੱਡਾ ਤੂੰ ਤੈਰਾਕ ਬਣਦਾਂ}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਯਾਰ, ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ!}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਪੱਤੇ ਝੜਦੇ, ਫੁੱਲ ਡਿਗਦੇ। ਕੌਣ ਦੇਖਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਭਰੇ ਮੇਲੇ 'ਚ। ''(ਵਿਅੰਗ)'' ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਦੇ... ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ?}}

{{playscript|| ''(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਟੋਕਰਾ ਲਈ ਜੀਤ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | :  ''(ਹੈਰਾਨ। ਬਰਬਸ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ!

{{playscript|| ''(ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | :  ਹੱਥੀਂ ਤੋੜੀਆਂ ਮੁੜ ਨੀ ਜੁੜਦੀਆਂ... ਚਲ ਛੱਡ।}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਪਰ ਇਹ ਤੇ...। ''(ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ''(ਹੱਸਦਾ)'' ਓ ਮੁੜ ਆ ਵੱਡਿਆ ਮਿਰਜ਼ਿਆ। ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ। ''(ਪੌੜ੍ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦੋ ਅਮਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੈਲਾ ਝੁਕਦਾ-ਝੁਕਦਾ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਅੰਦਰ ਚੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 2. | : ''(ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)'' ਲੈ ਫੜ ਕਰ ਐਸ਼।}}

{{playscript|| : ''(1 ਨੰਬਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸੂਟਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' ਵੇਖੀਂ-ਵੇਖੀਂ ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਤਾ।

{{playscript|| : ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 1. | : ''(ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਭੈਣ ਦੇਣੀ, ਭੁਆਂਟਣੀ ਲਿਆ ਤੀ ਉਇ। ਕੀ ਪਾਇਆ ਇਹ 'ਚ?}}

{{playscript| 2. | : ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਪਾਈ ਏ ਪੂੰਛ।}}

{{playscript| 1. | : ਅਸ਼ਕੇ। ''(ਸਿਗਰਟ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ।}}

{{playscript| 2. | : ''(ਸੂਟਾ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ)'' ਕਿਓਂ, ਮਾਰਦੀ ਏ ਨਾ ਡੰਗ।}}

{{playscript| 1. | : ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਯਾਰ, ਇਹ ਕਿਰਣਾ ਨੀ, ਏ ਬਚਨੇ ਕਾ, ਸੱਪ ਡੰਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਨਾਥ ਵਾਂਗੂ ਜੀਭ 'ਤੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਲੈ ਗਿਆ ਲੱਜ਼ਤ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||82 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>twgumwxykazrleu7ba7tkr8ljp59m5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234761</id>
      <parentid>234760</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T10:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="4oq40vfm7oeceaxkhuma8qoip0dhfg6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਆਵਾਜ਼ | : ਤੈਨੂੰ ਤਰਨੀ ਵੈਤਰਨੀ ਪੈਣੀ ਵੱਡਾ ਤੂੰ ਤੈਰਾਕ ਬਣਦਾਂ}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਯਾਰ, ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ!}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਪੱਤੇ ਝੜਦੇ, ਫੁੱਲ ਡਿਗਦੇ। ਕੌਣ ਦੇਖਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਭਰੇ ਮੇਲੇ 'ਚ। ''(ਵਿਅੰਗ)'' ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਦੇ... ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ?}}

{{playscript|| ''(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਟੋਕਰਾ ਲਈ ਜੀਤ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | :  ''(ਹੈਰਾਨ। ਬਰਬਸ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ!}}

{{playscript|| ''(ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | :  ਹੱਥੀਂ ਤੋੜੀਆਂ ਮੁੜ ਨੀ ਜੁੜਦੀਆਂ... ਚਲ ਛੱਡ।}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਪਰ ਇਹ ਤੇ...। ''(ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ''(ਹੱਸਦਾ)'' ਓ ਮੁੜ ਆ ਵੱਡਿਆ ਮਿਰਜ਼ਿਆ। ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ। ''(ਪੌੜ੍ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦੋ ਅਮਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੈਲਾ ਝੁਕਦਾ-ਝੁਕਦਾ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਅੰਦਰ ਚੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 2. | : ''(ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)'' ਲੈ ਫੜ ਕਰ ਐਸ਼।}}

{{playscript|| : ''(1 ਨੰਬਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸੂਟਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' ਵੇਖੀਂ-ਵੇਖੀਂ ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਤਾ।}}

{{playscript|| : ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 1. | : ''(ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਭੈਣ ਦੇਣੀ, ਭੁਆਂਟਣੀ ਲਿਆ ਤੀ ਉਇ। ਕੀ ਪਾਇਆ ਇਹ 'ਚ?}}

{{playscript| 2. | : ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਪਾਈ ਏ ਪੂੰਛ।}}

{{playscript| 1. | : ਅਸ਼ਕੇ। ''(ਸਿਗਰਟ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ।}}

{{playscript| 2. | : ''(ਸੂਟਾ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ)'' ਕਿਓਂ, ਮਾਰਦੀ ਏ ਨਾ ਡੰਗ।}}

{{playscript| 1. | : ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਯਾਰ, ਇਹ ਕਿਰਣਾ ਨੀ, ਏ ਬਚਨੇ ਕਾ, ਸੱਪ ਡੰਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਨਾਥ ਵਾਂਗੂ ਜੀਭ 'ਤੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਲੈ ਗਿਆ ਲੱਜ਼ਤ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||82 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4oq40vfm7oeceaxkhuma8qoip0dhfg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73885</id>
    <revision>
      <id>234434</id>
      <parentid>234391</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="gov2y0g5w4k2yhubu5dklc2x20fdjzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| | ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਤੇ ਆ ਕੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।''&lt;/br&gt;
''ਉੱਧਰੋਂ ਰਾਂਝਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|4 | : ''(ਅੰਬਰ ਵੱਲ)''  ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘਦੀ
ਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਈ ਲੰਘ ਜਾਣੈਂ...। 

{{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ...।)''

&lt;poem&gt;''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵੀ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ...। ਦੂਜੇ
ਪਾਸਿਓਂ ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ
ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੰਝਲੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''
&lt;/poem&gt;
&lt;poem&gt;ਨਾਥ ਮੀਟ ਅੱਖੀਂ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ,
ਨਾਲ਼ੋ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ ਨਾਲ਼ੇ ਸੰਗਦਾ ਜੀ
ਰਾਂਝਾ ਜੱਟ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਆਣ ਬੈਠਾ,
ਲਾਹ ਆਸਰਾ ਸਾਕ ਤੇ ਅੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਐਸਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ,
ਸੜ ਗਿਆ ਜਿਉ ਅੰਗ ਪਤੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਕੀਕੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੋ ਅਸਲੀ,
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ
ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ 3&lt;/poem&gt;

{{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਨ ਅਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਸਭ''&lt;/br&gt;
{{gap}}''ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।'')}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ | :  ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ
ਏ...। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ ਏ..। ਹੂੰਅ..., ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਊਂ
ਪੂਰੀ... ''(ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਈ...
ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।)'' ਐਂ ਕਿਵੇਂ ਉਲੰਘ ਜਾਣ ਸਾਨੂੰ ....। ਸਿੱਧੇ ਖਲੋਵੋ...
ਉਇ...। ਖੜ੍ਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇੱਕ ਥਾਂ...।}}

{{gap}}''(ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||43 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gov2y0g5w4k2yhubu5dklc2x20fdjzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234435</id>
      <parentid>234434</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="8mc9tt4ujipvs0crxqw1fr2beti3q69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| | ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਤੇ ਆ ਕੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।''&lt;/br&gt;
''ਉੱਧਰੋਂ ਰਾਂਝਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|4 | : ''(ਅੰਬਰ ਵੱਲ)''  ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘਦੀ
ਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਈ ਲੰਘ ਜਾਣੈਂ...। 

{{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ...।)''

&lt;poem&gt;''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵੀ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ...। ਦੂਜੇ
ਪਾਸਿਓਂ ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ
ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੰਝਲੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''
&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;ਨਾਥ ਮੀਟ ਅੱਖੀਂ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ,
ਨਾਲ਼ੋ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ ਨਾਲ਼ੇ ਸੰਗਦਾ ਜੀ
ਰਾਂਝਾ ਜੱਟ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਆਣ ਬੈਠਾ,
ਲਾਹ ਆਸਰਾ ਸਾਕ ਤੇ ਅੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਐਸਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ,
ਸੜ ਗਿਆ ਜਿਉ ਅੰਗ ਪਤੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਕੀਕੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੋ ਅਸਲੀ,
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ
ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ 3&lt;/poem&gt;

{{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਨ ਅਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਸਭ''&lt;/br&gt;
{{gap}}''ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।'')}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ | :  ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ
ਏ...। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ ਏ..। ਹੂੰਅ..., ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਊਂ
ਪੂਰੀ... ''(ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਈ...
ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।)'' ਐਂ ਕਿਵੇਂ ਉਲੰਘ ਜਾਣ ਸਾਨੂੰ ....। ਸਿੱਧੇ ਖਲੋਵੋ...
ਉਇ...। ਖੜ੍ਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇੱਕ ਥਾਂ...।}}

{{gap}}''(ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||43 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mc9tt4ujipvs0crxqw1fr2beti3q69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234436</id>
      <parentid>234435</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="go9wbgkhbr7y6w5w8f0fp4gf2c2716j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| | ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਤੇ ਆ ਕੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।''&lt;/br&gt;
''ਉੱਧਰੋਂ ਰਾਂਝਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|4 | : ''(ਅੰਬਰ ਵੱਲ)''  ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘਦੀ
ਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਈ ਲੰਘ ਜਾਣੈਂ...। 

{{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ...।)''

&lt;poem&gt;''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵੀ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ...। ਦੂਜੇ
ਪਾਸਿਓਂ ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ
ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੰਝਲੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''
&lt;/poem&gt;


&lt;poem&gt;ਨਾਥ ਮੀਟ ਅੱਖੀਂ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ,
ਨਾਲ਼ੋ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ ਨਾਲ਼ੇ ਸੰਗਦਾ ਜੀ
ਰਾਂਝਾ ਜੱਟ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਆਣ ਬੈਠਾ,
ਲਾਹ ਆਸਰਾ ਸਾਕ ਤੇ ਅੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਐਸਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ,
ਸੜ ਗਿਆ ਜਿਉ ਅੰਗ ਪਤੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਕੀਕੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੋ ਅਸਲੀ,
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ
ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ 3&lt;/poem&gt;

{{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਨ ਅਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਸਭ''&lt;/br&gt;
{{gap}}''ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।'')}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ | :  ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ
ਏ...। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ ਏ..। ਹੂੰਅ..., ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਊਂ
ਪੂਰੀ... ''(ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਈ...
ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।)'' ਐਂ ਕਿਵੇਂ ਉਲੰਘ ਜਾਣ ਸਾਨੂੰ ....। ਸਿੱਧੇ ਖਲੋਵੋ...
ਉਇ...। ਖੜ੍ਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇੱਕ ਥਾਂ...।

{{gap}}''(ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||43 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>go9wbgkhbr7y6w5w8f0fp4gf2c2716j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73886</id>
    <revision>
      <id>234437</id>
      <parentid>234373</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T14:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="do4u6816d8pjqrotrz775xtog7bsz4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ਮੁੱਲਾ
{{playscript||''(ਅਲਾਪ ਹੋਰ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ ਵਿੱਚ
ਆਉਂਦੇ ਨੇ...। ਨਾਥ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ 'ਚ
ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।''}}

ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ.. ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ - 3 -&lt;/br&gt;
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ, ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ...

{{playscript||''(ਪਰੀਆਂ 'ਹੀਰ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਜੋਗੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇੱਕ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ
ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ।)''}}

ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ,
ਦਿਓ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਰਮ ਪਲੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ,
ਬੇੜਾ ਲਾਇ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਢੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ..., ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ-3-।

{{playscript||''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਰੌਣਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਝੂਮਦੇ
ਹਨ। ਜੋਗੀ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ
ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣ ਦੇਣਾ... ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਫਨ੍ਹਾ ਨਾ ਜਾਣ। ਚਲੋ ਉਇ... ''(ਹਿੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ
ਹਨ। ਹੋੜਦਾ ਹੈ)'' ਉਇ ਚੰਗਿਓ ਏਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਓ..., ਏਧਰ ਚਲੇ
ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ...। ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' 

ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1

''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ
ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|| ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਂ ਕਿਹਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ,
ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਈ
ਫਲ਼ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬੂਟੜੇ,
ਜਿਹੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਬੋਇਆ ਈ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||44 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>do4u6816d8pjqrotrz775xtog7bsz4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234439</id>
      <parentid>234437</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T14:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="jvi8bni9u5y3ltz5nlybhcpe1w0x086" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript||''(ਅਲਾਪ ਹੋਰ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ ਵਿੱਚ
ਆਉਂਦੇ ਨੇ...। ਨਾਥ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ 'ਚ
ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।''}}

&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ.. ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ - 3 -&lt;/br&gt;
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ, ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ...&lt;/poem&gt;

{{playscript||''(ਪਰੀਆਂ 'ਹੀਰ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਜੋਗੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇੱਕ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ
ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ।)''}}

&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ,
ਦਿਓ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਰਮ ਪਲੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ,
ਬੇੜਾ ਲਾਇ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਢੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ..., ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ-3-।&lt;\poem&gt;

{{playscript||''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਰੌਣਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਝੂਮਦੇ
ਹਨ। ਜੋਗੀ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ
ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣ ਦੇਣਾ... ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਫਨ੍ਹਾ ਨਾ ਜਾਣ। ਚਲੋ ਉਇ... ''(ਹਿੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ
ਹਨ। ਹੋੜਦਾ ਹੈ)'' ਉਇ ਚੰਗਿਓ ਏਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਓ..., ਏਧਰ ਚਲੇ
ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ...। ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' 

ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1

''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ
ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

&lt;poem&gt;{{playscript|| ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਂ ਕਿਹਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ,
ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਈ
ਫਲ਼ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬੂਟੜੇ,
ਜਿਹੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਬੋਇਆ ਈ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||44 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jvi8bni9u5y3ltz5nlybhcpe1w0x086</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234440</id>
      <parentid>234439</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T14:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="1c44l1ww8fayoock1mqf81rj3ef2aqi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript||''(ਅਲਾਪ ਹੋਰ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ ਵਿੱਚ
ਆਉਂਦੇ ਨੇ...। ਨਾਥ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ 'ਚ
ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।''

&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ.. ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ - 3 -&lt;/br&gt;
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ, ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ...&lt;/poem&gt;}}

{{playscript||''(ਪਰੀਆਂ 'ਹੀਰ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਜੋਗੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇੱਕ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ
ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ।)''

&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ,
ਦਿਓ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਰਮ ਪਲੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ,
ਬੇੜਾ ਲਾਇ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਢੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ..., ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ-3-।}}&lt;\poem&gt;

{{playscript||''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਰੌਣਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਝੂਮਦੇ
ਹਨ। ਜੋਗੀ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ
ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣ ਦੇਣਾ... ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਫਨ੍ਹਾ ਨਾ ਜਾਣ। ਚਲੋ ਉਇ... ''(ਹਿੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ
ਹਨ। ਹੋੜਦਾ ਹੈ)'' ਉਇ ਚੰਗਿਓ ਏਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਓ..., ਏਧਰ ਚਲੇ
ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ...। ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' 

ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1

''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ
ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

&lt;poem&gt;{{playscript|| ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਂ ਕਿਹਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ,
ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਈ
ਫਲ਼ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬੂਟੜੇ,
ਜਿਹੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਬੋਇਆ ਈ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||44 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1c44l1ww8fayoock1mqf81rj3ef2aqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234443</id>
      <parentid>234440</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T14:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2815" sha1="hcgyok4hb70rf2px2zveltezuu4ahof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript||''(ਅਲਾਪ ਹੋਰ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ ਵਿੱਚ
ਆਉਂਦੇ ਨੇ...। ਨਾਥ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ 'ਚ
ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।''

&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ.. ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ - 3 -&lt;/br&gt;
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ, ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ...&lt;/poem&gt;}}

{{playscript||''(ਪਰੀਆਂ 'ਹੀਰ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਜੋਗੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇੱਕ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ
ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ।)''}}

&lt;poem&gt;{{playscript||ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ,
ਦਿਓ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਰਮ ਪਲੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ,
ਬੇੜਾ ਲਾਇ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਢੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ..., ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ-3-।&lt;\poem&gt;}}

{{playscript||''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਰੌਣਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਝੂਮਦੇ
ਹਨ। ਜੋਗੀ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ
ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣ ਦੇਣਾ... ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਫਨ੍ਹਾ ਨਾ ਜਾਣ। ਚਲੋ ਉਇ... ''(ਹਿੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ
ਹਨ। ਹੋੜਦਾ ਹੈ)'' ਉਇ ਚੰਗਿਓ ਏਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਓ..., ਏਧਰ ਚਲੇ
ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ...। ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' 

ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1}}

{{playscript||''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ
ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''

&lt;poem&gt;ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਂ ਕਿਹਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ,
ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਈ
ਫਲ਼ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬੂਟੜੇ,
ਜਿਹੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਬੋਇਆ ਈ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||44 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcgyok4hb70rf2px2zveltezuu4ahof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234509</id>
      <parentid>234443</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T15:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>1640</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="kdbgce7cyr1zjg2gb722o5rilk57nke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Kuldeepburjbhalaike&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||{{gap}}''(ਅਲਾਪ ਹੋਰ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ ਵਿੱਚ''
{{gap}}''ਆਉਂਦੇ ਨੇ...। ਨਾਥ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ 'ਚ''
{{gap}}''ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।''

ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ.. ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ - 3 -
ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ, ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ...}}

{{playscript||{{gap}}''(ਪਰੀਆਂ 'ਹੀਰ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਜੋਗੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ।''
{{gap}}''ਇੱਕ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ''
{{gap}}''ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ।)''}}

{{playscript||ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ,
ਦਿਓ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਰਮ ਪਲੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ,
ਬੇੜਾ ਲਾਇ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਢੰਗ ਦਾ ਜੀ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ..., ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ-3-।}}

{{playscript||{{gap}}''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਰੌਣਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਝੂਮਦੇ''
{{gap}}''ਹਨ। ਜੋਗੀ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ''
{{gap}}''ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣ ਦੇਣਾ... ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਫਨ੍ਹਾ ਨਾ ਜਾਣ। ਚਲੋ ਉਇ... ''(ਹਿੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੋੜਦਾ ਹੈ)'' ਉਇ ਚੰਗਿਓ ਏਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਓ..., ਏਧਰ ਚਲੇ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ...। ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' 

ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1}}

{{playscript||{{gap}}''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ''
{{gap}}''ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''

ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਂ ਕਿਹਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ,
ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਈ
ਫਲ਼ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬੂਟੜੇ,
ਜਿਹੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਬੋਇਆ ਈ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||44 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdbgce7cyr1zjg2gb722o5rilk57nke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73887</id>
    <revision>
      <id>234505</id>
      <parentid>234375</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T15:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="axzxr3uy8x3u0kdtmzslzgsx8xxvgc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ -3-1
ਚੜ੍ਹ ਦੌੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ,
ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪਰੋਇਆ ਏ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 -1&lt;/poem&gt;}} 

{{playscript||''(ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ
ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਲ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੀਰ
ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਲਈ ਚੇਲੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ
ਹਨ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇਂ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸਤਰਾ ਤੇ
ਚਿਮਟਾ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਤਾਣਦੇ ਹਨ। ਬੰਸੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਉਸਤਰਾ
ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{center|ਜਾ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1
}}
{{playsript||''(ਨਗਾੜਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬੰਸੀ ਵਜਦੀ
ਹੈ। ਪਰਦੇ ਓਹਲੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਨ ਦਾ
ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{center|&lt;poem&gt;ਪਟੇ ਪਾਲ ਮਲਾਈਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੱਖੇ,
ਵਕਤ ਆਇਆ ਸ੍ਵ ਰਗੜ ਮੁਨਾਵਣੇ ਦਾ
ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਚਾਉ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਵਣੇਂ ਦਾ
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ,
ਫ਼ਿਕਰ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਜ਼ਿੰਦ ਗਵਾਵਣੇ ਦਾ
ਜਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾ... 3 -&lt;/poem&gt;}}


{{playscript||''(ਹੀਰ ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਅਦਬ ਨਾਲ਼ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ
ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੁੰਮ ਮੱਜੇ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੜ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਧਰ ਲੈਂਦਾ। ਨ੍ਰਿਤ
ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਾਲਨਾਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੰਚ ਉੱਤੇ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ
ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।)''&lt;noinclude&gt;{{rh||45 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axzxr3uy8x3u0kdtmzslzgsx8xxvgc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234506</id>
      <parentid>234505</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T15:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="4mda9qmfm7sycgfwg0pq9hgkm0j9y7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ -3-1
ਚੜ੍ਹ ਦੌੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ,
ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪਰੋਇਆ ਏ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 -1}}

{{playscript||''(ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ
ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਲ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੀਰ
ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਲਈ ਚੇਲੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ
ਹਨ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇਂ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸਤਰਾ ਤੇ
ਚਿਮਟਾ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਤਾਣਦੇ ਹਨ। ਬੰਸੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਉਸਤਰਾ
ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{center|ਜਾ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1
}}

{{playscript||''(ਨਗਾੜਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬੰਸੀ ਵਜਦੀ
ਹੈ। ਪਰਦੇ ਓਹਲੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਨ ਦਾ
ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਪਟੇ ਪਾਲ ਮਲਾਈਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੱਖੇ,
ਵਕਤ ਆਇਆ ਸ੍ਵ ਰਗੜ ਮੁਨਾਵਣੇ ਦਾ
ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਚਾਉ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਵਣੇਂ ਦਾ
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ,
ਫ਼ਿਕਰ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਜ਼ਿੰਦ ਗਵਾਵਣੇ ਦਾ
ਜਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾ... 3 -}}


{{playscript||''(ਹੀਰ ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਅਦਬ ਨਾਲ਼ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ
ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੁੰਮ ਮੱਜੇ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੜ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਧਰ ਲੈਂਦਾ। ਨ੍ਰਿਤ
ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਾਲਨਾਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੰਚ ਉੱਤੇ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ
ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।)''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||45 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mda9qmfm7sycgfwg0pq9hgkm0j9y7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234507</id>
      <parentid>234506</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T15:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="d6svimc7paul84jg2v2lomgvzkbsknk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ -3-1
ਚੜ੍ਹ ਦੌੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ,
ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪਰੋਇਆ ਏ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 -1}}

{{playscript||''(ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ
ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਲ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੀਰ
ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਲਈ ਚੇਲੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ
ਹਨ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇਂ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸਤਰਾ ਤੇ
ਚਿਮਟਾ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਤਾਣਦੇ ਹਨ। ਬੰਸੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਉਸਤਰਾ
ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{center|ਜਾ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1
}}

{{playscript||''(ਨਗਾੜਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬੰਸੀ ਵਜਦੀ
ਹੈ। ਪਰਦੇ ਓਹਲੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਨ ਦਾ
ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਪਟੇ ਪਾਲ ਮਲਾਈਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੱਖੇ,
ਵਕਤ ਆਇਆ ਸ੍ਵ ਰਗੜ ਮੁਨਾਵਣੇ ਦਾ
ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਚਾਉ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਵਣੇਂ ਦਾ
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ,
ਫ਼ਿਕਰ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਜ਼ਿੰਦ ਗਵਾਵਣੇ ਦਾ
ਜਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾ... 3 -}}


{{playscript||''(ਹੀਰ ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਅਦਬ ਨਾਲ਼ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ
ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੁੰਮ ਮੱਜੇ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੜ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਧਰ ਲੈਂਦਾ। ਨ੍ਰਿਤ
ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਾਲਨਾਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੰਚ ਉੱਤੇ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ
ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||45 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6svimc7paul84jg2v2lomgvzkbsknk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73893</id>
    <revision>
      <id>234438</id>
      <parentid>234418</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T14:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5955" sha1="2wg36fnwss1ijdsm9zjz39ea17i0u3y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਕੋਠੜੀ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਬਣੀ ਥਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਸੱਖਣ ਬੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਇਹ ਧੁੰਦ ਵਾਂਙ ਲਟਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਦ ਦੀ ਸੱਖਣ ਪਥਰੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਧ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੰਜਾ ਤੇ ਮੇਜ਼ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮੇਜ਼ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਾਟੂ ਦਾ ਆਲ਼ਾ। ਹੱਗਣ ਮੂਤਣ ਲਈ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਬਾਲ਼ਟੀ। ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਦੋਹਰੇ ਜੰਗਲ਼ਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਰੋਸ਼ਨਦਾਨ। ਕੈਦ ਦੇ ਘੁਪ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਇਹੀ ਚਮਕਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਆਸਮਾਨ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ ਤਾਰੇ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੇਲ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਦੋ ਸਾਲ ਕੱਟੇ ਸਨ, ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਹਵਾਹਾਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਓਥੇ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਮੰਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ।

ਉਸ ਖਾਲੀ ਕੋਠੜੀ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਫ਼ੋਟੋ ਲਾਹੁਣਾ
ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਨਾਲ਼-ਦੇ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਵਾ ਲਈ। ਅੱਜ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ ਦੇਖ
ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਓਥੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ
ਤਸੀਹਾ-ਘਰ ਕਿਉਂ ਦੇਖਿਆ? ਦੇਖੋ, ਬੰਦਾ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ੇਖੀਖੋਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਸੀ ਮਨਹੂਸ ਥਾਂ
ਖੜ੍ਹਾ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਹੋਵੇ। ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ, ਜਾਂ ਲੰਦਨ ਦੇ ਕਬੂਤਰਾਂ
ਵਾਲ਼ੇ ਟ੍ਰਫ਼ਾਲਗਰ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਫ਼ੋਟੋ 'ਚੰਗੀ' ਆਵੇ। ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਉਂਤ (ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ)
ਦਰਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਹਜ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸੁਹਜ ਲਭਣਾ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ
ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਕਿਉਂ ਭੰਗ ਕੀਤੀ? ਕੈਦੀ ਨੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ
ਓਹਲਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਣਾ ਨੰਗ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕੈਦੀ ਤੇ
ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਦੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੈਦੀ ਜਿਥੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ
ਹੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਹਦੇ ਬਾਰੇ ਆਖੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ
ਸਤਾਲਿਨਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਹੁਣ ਵੀ ਕੈਦ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਨੂੰ
ਸਤਾਲਿਨਸ਼ਾਹੀ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਣਖੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀਆਂ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਮਨ 'ਤੇ
ਮਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਫ਼, ਉਹ ਥਾਂ;
ਜਿਥੇ ਇਨਸਾਨ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹ ਸਕੇ। ਛੂਹ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਕੈਦ
ਵਿਚ ਦਿਨ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਉਸ ਥਾਂ
ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਓਥੇ ਹੁਣ ਦਾ ਵੇਲਾ
ਛਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਜਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਵਿਚਾਲੇ ਬੰਦੇ
ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਹਿਕਣ ਜੋਗਾ ਹੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਏਨਾ ਜਬਰ ਤਾਂ
ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਅਪਣੀ ਨਸਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਜੇਲਖ਼ਾਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਰਿਸਦੇ ਘਾਉ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ
ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

64&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wg36fnwss1ijdsm9zjz39ea17i0u3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73895</id>
    <revision>
      <id>234425</id>
      <parentid>234420</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T12:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="0jpaus93mxh3n5m859rl7n29fhme004" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਕੇ ਰੂਹ ਖਿੜ ਜਾਏ। ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਤੌਲਸਤੌਇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਕੀ ਅਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਰੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਨਾਲ਼ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਉਣ ਦੀ ਖਿਮਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ - ਅਜੀਬ, ਅਨੋਖੀ, ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ। ਪਾਲ ਪੀਟਰ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਹੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਬਣੇ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ, ਜਦ ਇਕ ਵੀ ਕੈਦਖਾਨਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|65}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jpaus93mxh3n5m859rl7n29fhme004</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73896</id>
    <revision>
      <id>234426</id>
      <timestamp>2026-09-11T12:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਰਾਂਝਾ ਚੇਲਾ : ਚੇਲਾ 2 : ਚੇਲਾ ਤੇ ਚੇਲਾ 4 ਚੇਲਾ 2 {{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}  {{Playscript|ਰਾਂਝਾ|: (ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...। ) ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ... ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ : (ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="4ym2shttdc9axy3bjchp3i6d2j6ubuc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਾਂਝਾ
ਚੇਲਾ
:
ਚੇਲਾ 2
:
ਚੇਲਾ ਤੇ
ਚੇਲਾ 4
ਚੇਲਾ 2
{{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ|: (ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...। ) ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ...
ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ
:
(ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(ਹਲੂਣਦਾ ਹੈ।) ਤੂਰ ਹੁਣ..., ਗੱਡ ਕੇ ਈ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪੈਰ...।
ਧੀਰੇ
ਹੰਅ, ਇਹ ਕਰੂਗਾ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਘਰ... ਭੋਰੇ 'ਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ
ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ
(ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਚਿਲਮ ਭਰ
ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਤੇ
ਖੱਪਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ...
ਸੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ...।)
: ਹੌਲ਼ੀ ਉਇ ਹੌਲ਼ੀ ਖਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ ਈ ਨਾ ਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਂ
(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵੱਲ।
ਓ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ...। ਨਾਗਣੀ ਲੜਾਈ ਏ ਨਾਗਣੀ... (ਜੀਭ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।)
ਏਥੇ...। ਇਹ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਲਉ ਮੇਰਾ...। ਲੈ ਫੜ ।
: (ਭੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਲਓ ਵਈ... ਕਰੋ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖੱਪਰੀ...
ਤੇ ਲਓ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੂਟੇ...। (ਪੀਂਦੇ ਨੇ।)
3
:
ਬੂਟੀ ਵੀ ਪਾਈ ਊ ਕਿ ਨਿਰੀ ਖਸਖਸ ਈ ਘੋਟ ਲਿਆਇਆ...।
:
ਓ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ..., ਐਂ ਵਣ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈਂ। ਫਰਾਟੇ ਮਾਰਦਾ..।
:
ਵੇਖੇ ਆ ਚੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ...। ਮਲੂਕ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਝੱਟ
ਪਸੀਜ ਗਿਆ...। ਚੇਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ... ।
3
:
ਕਲਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਭਈ..., ਕਿਹੜੇ ਅਸਲ ਅਸੂਲ ਬਚੇ ਹੁਣ... ।
2
: ਸਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਕਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ... ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੁੰਦਰਾਂ
ਮੱਥੇ ਮਾਰੀਆਂ ਫੜਾਈਆਂ... ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭਲਕੇ ਈ ਸਾਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੈ...।
41 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||41 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ym2shttdc9axy3bjchp3i6d2j6ubuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234429</id>
      <parentid>234426</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="4p37nijgphi983sooggmd35osgr7us1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...।)'' ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ... ਧੀਰੇ ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ...। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ

''(ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਚੇਲਾ| :  ''(ਹਲੂਣਦਾ ਹੈ।)'' ਤੂਰ ਹੁਣ..., ਗੱਡ ਕੇ ਈ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪੈਰ...।

{{playscript|ਚੇਲਾ2| :  ਹੰਅ, ਇਹ ਕਰੂਗਾ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਘਰ... ਭੋਰੇ 'ਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ!


''(ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਚਿਲਮ ਭਰ
ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਤੇ
ਖੱਪਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ...
ਸੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ...।)''}}


{{playscript|ਚੇਲਾ 3| :  ਹੌਲ਼ੀ ਉਇ ਹੌਲ਼ੀ ਖਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ ਈ ਨਾ ਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਂ
''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵੱਲ...।

{{playscript|ਚੇਲਾ 4| :  ਓ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ...। ਨਾਗਣੀ ਲੜਾਈ ਏ ਨਾਗਣੀ... ''(ਜੀਭ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ...। ਇਹ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਲਉ ਮੇਰਾ...। ਲੈ ਫੜ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2|: ''(ਭੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਓ ਵਈ... ਕਰੋ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖੱਪਰੀ...ਤੇ ਲਓ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੂਟੇ...। ''(ਪੀਂਦੇ ਨੇ।)'' 

{{playscript|3|  :  ਬੂਟੀ ਵੀ ਪਾਈ ਊ ਕਿ ਨਿਰੀ ਖਸਖਸ ਈ ਘੋਟ ਲਿਆਇਆ...।}}

{{playscript|4|  :   ਓ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ..., ਐਂ ਫਣ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈਂ। ਫਰਾਟੇ ਮਾਰਦਾ...।}}

{{playscript|1|  :   ਵੇਖੇ ਆ ਚੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ...। ਮਲੂਕ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਝੱਟ
ਪਸੀਜ ਗਿਆ...। ਚੇਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|3|  :  ਕਲਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਭਈ...,ਅਸਲ ਅਸੂਲ ਬਚੇ ਹੁਣ...।}}

{{playscript|2|  :  ਸਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਕਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ... ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੁੰਦਰਾਂ
ਮੱਥੇ ਮਾਰੀਆਂ ਫੜਾਈਆਂ... ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭਲਕੇ ਈ ਸਾਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੈ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||41 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p37nijgphi983sooggmd35osgr7us1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234430</id>
      <parentid>234429</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="ihd63c0v6md9yecmie38uisexbp13qg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...।)'' ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ... ਧੀਰੇ ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ...। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ

''(ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਚੇਲਾ| :  ''(ਹਲੂਣਦਾ ਹੈ।)'' ਤੂਰ ਹੁਣ..., ਗੱਡ ਕੇ ਈ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪੈਰ...।

{{playscript|ਚੇਲਾ2| :  ਹੰਅ, ਇਹ ਕਰੂਗਾ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਘਰ... ਭੋਰੇ 'ਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ!


''(ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਚਿਲਮ ਭਰ
ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਤੇ
ਖੱਪਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ...
ਸੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ...।)''}}


{{playscript|ਚੇਲਾ 3| :  ਹੌਲ਼ੀ ਉਇ ਹੌਲ਼ੀ ਖਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ ਈ ਨਾ ਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਂ
''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵੱਲ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 4| :  ਓ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ...। ਨਾਗਣੀ ਲੜਾਈ ਏ ਨਾਗਣੀ... ''(ਜੀਭ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ...। ਇਹ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਲਉ ਮੇਰਾ...। ਲੈ ਫੜ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2|: ''(ਭੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਓ ਵਈ... ਕਰੋ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖੱਪਰੀ...ਤੇ ਲਓ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੂਟੇ...। ''(ਪੀਂਦੇ ਨੇ।)'' }}

{{playscript|3|  :  ਬੂਟੀ ਵੀ ਪਾਈ ਊ ਕਿ ਨਿਰੀ ਖਸਖਸ ਈ ਘੋਟ ਲਿਆਇਆ...।}}

{{playscript|4|  :   ਓ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ..., ਐਂ ਫਣ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈਂ। ਫਰਾਟੇ ਮਾਰਦਾ...।}}

{{playscript|1|  :   ਵੇਖੇ ਆ ਚੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ...। ਮਲੂਕ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਝੱਟ
ਪਸੀਜ ਗਿਆ...। ਚੇਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|3|  :  ਕਲਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਭਈ...,ਅਸਲ ਅਸੂਲ ਬਚੇ ਹੁਣ...।}}

{{playscript|2|  :  ਸਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਕਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ... ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੁੰਦਰਾਂ
ਮੱਥੇ ਮਾਰੀਆਂ ਫੜਾਈਆਂ... ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭਲਕੇ ਈ ਸਾਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੈ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||41 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihd63c0v6md9yecmie38uisexbp13qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234431</id>
      <parentid>234430</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="mgn79qp7nhhpfglu3ey1zd2ihm0mesr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...।)'' ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ... ਧੀਰੇ ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ...। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ

''(ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਚੇਲਾ| :  ''(ਹਲੂਣਦਾ ਹੈ।)'' ਤੂਰ ਹੁਣ..., ਗੱਡ ਕੇ ਈ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪੈਰ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2| :  ਹੰਅ, ਇਹ ਕਰੂਗਾ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਘਰ... ਭੋਰੇ 'ਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ!}}


''(ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਚਿਲਮ ਭਰ
ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਤੇ
ਖੱਪਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ...
ਸੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ...।)''}}


{{playscript|ਚੇਲਾ 3| :  ਹੌਲ਼ੀ ਉਇ ਹੌਲ਼ੀ ਖਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ ਈ ਨਾ ਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਂ
''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵੱਲ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 4| :  ਓ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ...। ਨਾਗਣੀ ਲੜਾਈ ਏ ਨਾਗਣੀ... ''(ਜੀਭ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ...। ਇਹ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਲਉ ਮੇਰਾ...। ਲੈ ਫੜ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2|: ''(ਭੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਓ ਵਈ... ਕਰੋ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖੱਪਰੀ...ਤੇ ਲਓ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੂਟੇ...। ''(ਪੀਂਦੇ ਨੇ।)'' }}

{{playscript|3|  :  ਬੂਟੀ ਵੀ ਪਾਈ ਊ ਕਿ ਨਿਰੀ ਖਸਖਸ ਈ ਘੋਟ ਲਿਆਇਆ...।}}

{{playscript|4|  :   ਓ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ..., ਐਂ ਫਣ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈਂ। ਫਰਾਟੇ ਮਾਰਦਾ...।}}

{{playscript|1|  :   ਵੇਖੇ ਆ ਚੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ...। ਮਲੂਕ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਝੱਟ
ਪਸੀਜ ਗਿਆ...। ਚੇਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|3|  :  ਕਲਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਭਈ...,ਅਸਲ ਅਸੂਲ ਬਚੇ ਹੁਣ...।}}

{{playscript|2|  :  ਸਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਕਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ... ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੁੰਦਰਾਂ
ਮੱਥੇ ਮਾਰੀਆਂ ਫੜਾਈਆਂ... ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭਲਕੇ ਈ ਸਾਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੈ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||41 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mgn79qp7nhhpfglu3ey1zd2ihm0mesr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234432</id>
      <parentid>234431</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3090" sha1="88aeqzxw20w0yfa1z3niuf495wi7i25" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...।)'' ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ... ਧੀਰੇ ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ...। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ

''(ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਚੇਲਾ| :  ''(ਹਲੂਣਦਾ ਹੈ।)'' ਤੂਰ ਹੁਣ..., ਗੱਡ ਕੇ ਈ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪੈਰ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2| :  ਹੰਅ, ਇਹ ਕਰੂਗਾ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਘਰ... ਭੋਰੇ 'ਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ!}}

''(ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਚਿਲਮ ਭਰ
ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਤੇ
ਖੱਪਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ...
ਸੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ...।)''}}


{{playscript|ਚੇਲਾ 3| :  ਹੌਲ਼ੀ ਉਇ ਹੌਲ਼ੀ ਖਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ ਈ ਨਾ ਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਂ
''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵੱਲ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 4| :  ਓ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ...। ਨਾਗਣੀ ਲੜਾਈ ਏ ਨਾਗਣੀ... ''(ਜੀਭ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ...। ਇਹ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਲਉ ਮੇਰਾ...। ਲੈ ਫੜ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2|: ''(ਭੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਓ ਵਈ... ਕਰੋ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖੱਪਰੀ...ਤੇ ਲਓ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੂਟੇ...। ''(ਪੀਂਦੇ ਨੇ।)'' }}

{{playscript|3|  :  ਬੂਟੀ ਵੀ ਪਾਈ ਊ ਕਿ ਨਿਰੀ ਖਸਖਸ ਈ ਘੋਟ ਲਿਆਇਆ...।}}

{{playscript|4|  :   ਓ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ..., ਐਂ ਫਣ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈਂ। ਫਰਾਟੇ ਮਾਰਦਾ...।}}

{{playscript|1|  :   ਵੇਖੇ ਆ ਚੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ...। ਮਲੂਕ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਝੱਟ
ਪਸੀਜ ਗਿਆ...। ਚੇਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|3|  :  ਕਲਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਭਈ...,ਅਸਲ ਅਸੂਲ ਬਚੇ ਹੁਣ...।}}

{{playscript|2|  :  ਸਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਕਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ... ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੁੰਦਰਾਂ
ਮੱਥੇ ਮਾਰੀਆਂ ਫੜਾਈਆਂ... ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭਲਕੇ ਈ ਸਾਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੈ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||41 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88aeqzxw20w0yfa1z3niuf495wi7i25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234433</id>
      <parentid>234432</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T13:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="c4szoguoq5k4bmuaxadrd8kbqecrlr0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{Playscript||ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਘਰ ਕੀਜੈ।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...।)'' ਹਬ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿਬੈ, ਚੱਬ ਕੇ ਨਾ ਚਲਿਬੈ... ਧੀਰੇ ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ...। ਇਹ ਭੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗਗਨ ਮੰਡਪ

''(ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਚੇਲਾ| :  ''(ਹਲੂਣਦਾ ਹੈ।)'' ਤੂਰ ਹੁਣ..., ਗੱਡ ਕੇ ਈ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪੈਰ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2| :  ਹੰਅ, ਇਹ ਕਰੂਗਾ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਘਰ... ਭੋਰੇ 'ਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ!

''(ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਚਿਲਮ ਭਰ
ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਤੇ
ਖੱਪਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ...
ਸੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ...।)''}}


{{playscript|ਚੇਲਾ 3| :  ਹੌਲ਼ੀ ਉਇ ਹੌਲ਼ੀ ਖਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਬਹੁਤਾ ਈ ਨਾ ਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਂ
''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਵੱਲ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 4| :  ਓ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ...। ਨਾਗਣੀ ਲੜਾਈ ਏ ਨਾਗਣੀ... ''(ਜੀਭ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ...। ਇਹ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਲਉ ਮੇਰਾ...। ਲੈ ਫੜ...।}}

{{playscript|ਚੇਲਾ 2|: ''(ਭੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਓ ਵਈ... ਕਰੋ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖੱਪਰੀ...ਤੇ ਲਓ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੂਟੇ...। ''(ਪੀਂਦੇ ਨੇ।)'' }}

{{playscript|3|  :  ਬੂਟੀ ਵੀ ਪਾਈ ਊ ਕਿ ਨਿਰੀ ਖਸਖਸ ਈ ਘੋਟ ਲਿਆਇਆ...।}}

{{playscript|4|  :   ਓ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ..., ਐਂ ਫਣ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈਂ। ਫਰਾਟੇ ਮਾਰਦਾ...।}}

{{playscript|1|  :   ਵੇਖੇ ਆ ਚੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ...। ਮਲੂਕ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਝੱਟ
ਪਸੀਜ ਗਿਆ...। ਚੇਲਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|3|  :  ਕਲਯੁਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਏ ਭਈ...,ਅਸਲ ਅਸੂਲ ਬਚੇ ਹੁਣ...।}}

{{playscript|2|  :  ਸਾਡੀਆਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਕਢਾ ਦਿੱਤੀਆਂ... ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੁੰਦਰਾਂ
ਮੱਥੇ ਮਾਰੀਆਂ ਫੜਾਈਆਂ... ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭਲਕੇ ਈ ਸਾਜਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੈ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||41 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4szoguoq5k4bmuaxadrd8kbqecrlr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73897</id>
    <revision>
      <id>234441</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="rhljntmz61m4nrnl9ijpdqc1m1fhcy9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ}}'''}}


1965 ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1928–1995) ਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ਼ ਇਹਦਾ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨਗਰ
ਬਿਲ਼ਗੇ ਦਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਤੇ ਪਛਾੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤ ਬਲਵਿੰਦਰ, ਜੋ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚੇ
ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਆਰਕੀਟੈਕਟ
ਹੈ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕੋਈ ਨਾਟਕੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜੀਉੜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦਰਜ ਹੈ; ਜਿਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ
ਹੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੰਨ 1954 ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਬਲਵਿੰਦਰ
ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਵਿਛੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਜੇਰਾ ਦੇਖੋ
ਕਿ ਸੱਤਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਹੋਏ ਪੁਤ ਨੂੰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤਿਕੋਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੋ - ਇਹ ਤਿਕੋਣ ਤਿਕੋਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ,
ਦਾਇਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਉਚੇਚ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ - ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਬੈਠਣ ਖੜੋਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼
ਵਿਚ, ਪਿਛਾੜੀ ਟੰਗੀ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਚੱਦਰ ਤੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਾਲ਼ੇ ਜੰਪਰ

66&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rhljntmz61m4nrnl9ijpdqc1m1fhcy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73898</id>
    <revision>
      <id>234444</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (57) ਸਫਾ 75 (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ) ਇਹੋ ਜਹੇ (ਸ਼ਹੀਦ ਡਾ. ਮਥੁਰਾ ਸਿੰਘ) ਰਤਨਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿੰਗਟ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="6vydvertc2n761rlnd4zph6fj9j82xv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(57)
ਸਫਾ 75 (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ) ਇਹੋ ਜਹੇ (ਸ਼ਹੀਦ ਡਾ. ਮਥੁਰਾ ਸਿੰਘ) ਰਤਨਾ ਨੇ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ
ਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਲੀਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ
----
ਸਵਾ 109 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ (ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ) ਕੁਝ ਐਸ਼ੋ ਇਸ਼ਰਤ ਵਿਚ
ਫਸ ਗਏ ।ਇਹ ਗੱਲ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ । ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕੋਈ
ਅਣਹੋਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਰਸਕ ਅਤੇ ਭਾਵਕ ਸੀ ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰ ਜਹੀ
ਗੁੱਠ ਵਿਚ ਉਹ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵੱਲ ਬੜੇ ਮਸਤ ਕਵੀ ਵਾਂਗੂੰ
ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ....
ਸਵਾ 129 ' ....ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ । ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ....&quot;
宿
HET 134 . (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ) ਉਸ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਪੂਤ ਗੁਰੂ
ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਤਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ।ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੱਚੇ
ਪੈਰੋਕਾਰ, ਸੱਚੇ ਪੱਖਧਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਪੂਤ ਹੈਂ ਇਕ ਪਿਤਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਂ
ਪੁਰਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੋਟਿਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ
ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿਖਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ .
......
....ਜਦੋਂ ਤੱਕ ‘ਕਾਲੇ-ਗੌਰੇ’, ‘ਸਭਅ-ਅਸਭਿਅ’ਸ਼ਾਸ਼ਕ-ਸ਼ਾਸ਼ਤ’, ‘ਧੁਨੀ-ਨਿਰਧਨ’,
‘ਛੂਤ-ਅਛੂਤ’ਜਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਦ ਤੱਕ ਕਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ
ਬੰਧੂਪੁਣਾ ? &quot;
ਸਫਾ 221 .... ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਅਛੂਤਾਂ) ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ ? .....
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਫ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉੱਠੋ ਅਛੂਤ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲੀ ਸੇਵਕੋ ਤੇ ਵੀਰੋ ਉੱਠੋ
।......ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਤੁਹਾਡੀ ਸੀ ।ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ
ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਿਆ ......
HGT 229
13
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਜਣਾ ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਸੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਲੀਡਰੀ ਦੀ
ਫੌਕੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਖਾਤਰ ਸਵਾਏ ਟਰਾਂ ਟਰਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ
Jo.....
&quot;
. ਆਪ ਨੇ (ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ) ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਲਿਸ਼ਵਿਕ ਹਨ ਅਤੇ
ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ.... ਕੀ ਆਪਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਸੀ ਆਈ ਡੀ
ਦੀਆਂ ਮਿਹਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕਮੀਨੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ?.....&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vydvertc2n761rlnd4zph6fj9j82xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73899</id>
    <revision>
      <id>234445</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਣਗੌਲੇ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਟੋਹ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਲਘੂ ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਣਛੋਹੇ, ਅਣਗੌਲੇ, ਪਰ ਅਤਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3629" sha1="p0bei6l8dht44us8jzs4r8ven3l2r5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਣਗੌਲੇ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਟੋਹ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਲਘੂ ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਣਛੋਹੇ, ਅਣਗੌਲੇ,
ਪਰ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਟੋਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ
ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ-ਪਰਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ
ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾ-ਮਾਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ
ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ ਦੇ ਆਮ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰੀ
ਕੋਮਲਤਾ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸਦਾ
ਇਕੱ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ
ਚਰਿੱਤਰ ਚਿੱਤਰਣ ਇਕਹਿਰਾ, ਇੱਕਪਾਸੜ ਅਤੇ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਦੂਜੇ
ਪਾਸੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਲਹਿਰ ਕੱਟੜ, ਸੌੜੇ ਤੁਅੱਸਬੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਦਿੱਤੀ
ਗਈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ
ਰਚਨਹਾਰੇ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਉਸ ਦਿਲ-ਖੋਹਲਵੇਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ
ਪਾਤਰ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ ਜਿਸਦੇ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ।
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਕੇ-ਬੰਦ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਦੱਦ ਨਾਲ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਉਸਾਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ
ਨਾਇਕ ਪਜੂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਕਾਰਨ ਪਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਸਚੇਤ ਕਰਦੀ
ਹੈ।
ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਨੂਰ ਵਿਆਖਿਆ
ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦਾ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦੁਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਹੋਰ
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਵਰਗਾ ਮਾਨਵੀ ਨੁਕਤਾਨਿਗਾਹ ਅਪਣਾ ਕੇ
ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਪਰਖਣ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ
9417420033
Universe Publication, Jalandhar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0bei6l8dht44us8jzs4r8ven3l2r5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73900</id>
    <revision>
      <id>234446</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ (59) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 11 ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਲੇਖਕ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਡਾ. ਮਨਿੰਦਰ ਰੰਧਾਵਾ), ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="rrwfzkjxjolel1jnke5luk5grss1uxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ
(59)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
11
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਲੇਖਕ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਡਾ. ਮਨਿੰਦਰ
ਰੰਧਾਵਾ), ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ ।
ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੇਖਕਾ ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ, ਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ - ਸੰਪਾਦਕ
ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ : ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰਾਵ ਮਲਕਾਪੁਰਕਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੀਤਾ ਰਾਮ
ਬਾਂਸਲ), ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ ।
ਸਾਮਰਾਜੀ ਧੌਂਸ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ।
ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕ ਜੇ. ਐੱਸ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ
(ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸ ਸ . ਹਾਂਸ), ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ, ਅਦਾਲਤੀ ਫੈਸਲੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ,
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ), ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਬਰਨਾਲਾ।
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਡਾਇਰੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ
ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ
ਸਿੰਘ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਨੋਟ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਸਾਰੀ,
ਖੋਜੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ
ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਆਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੈਨਿਨ
ਤੱਕ ਦੇ ਦਰਜਣਾ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਸਫਰ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਅਸਲ ਵਿਚ
ਜੇਲ੍ਹ ਡਾਇਰੀ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ । ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਥ
ਲਿਖਤ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੈ)
ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ : ਤੁਲਸੀ ਰਾਮ, ਪੰਜਾਬ ਬੁੱਕ ਸੈਂਟਰ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
MEERUT CONSPIRACY CASE, The Great Attack-writer Sohan Singh
Josh, UNISTAR.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrwfzkjxjolel1jnke5luk5grss1uxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73901</id>
    <revision>
      <id>234447</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[56] ਸੱਜਣ (ਮਹੌਰ) ਗਾਣਾ ਗਾਉਣ ----- ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ HET 356&quot; . ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਬੁੱਢੇ ਬਾਪ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਰ ਕਰਨ ..... ਤਾਂ ਵੀ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਖੂੰਨ ਨਾ ਉਬਲੇ ... ਉਨ੍ਹਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3539" sha1="h4hfyhsmagktprvt5gs2qh4ya1wcg5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[56]
ਸੱਜਣ (ਮਹੌਰ) ਗਾਣਾ ਗਾਉਣ
-----
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
HET 356&quot; . ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਬੁੱਢੇ ਬਾਪ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਰ ਕਰਨ .....
ਤਾਂ ਵੀ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਖੂੰਨ ਨਾ ਉਬਲੇ ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਾ ਲਈ ਲਾਅਣਤ
HGT 363
-----
------
ਮੇਜ਼ਨੀ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ
ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਕ ਤੋਂ ਤਕੜਾ ਹੋ
ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ
ਸਫਾ 375
&quot;
.... ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, “ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੀਤਾ
ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਜੋਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਸਾਂ .....
ਸਫਾ 380
33
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਜੋ ਭੰਗੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਉਹ
ਉਸਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ
ਸਫਾ 18
...1914-15 ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ
ਸਰਾਭੇ ਦਾ(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਜਾਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।
ਸਫਾ 20 “ ... ਸ਼ਹੀਦ ਵੋਹਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਰੂਸ
ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ....
“ .....ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੌਕਿਤ ਉਸਮਾਨੀ ਦੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ
ਰੰਗਮੰਚ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਬਾਲਿਸ਼ਵਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਸੀ
&quot;
&quot;
ਸਫਾ 49 . ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ (ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ) ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਰ ਬਾਰ
ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਰਤਾਈ
ਜਾਏ .
&quot;
ਸਵਾ 53 .... ਮੇਰੀ (ਬਿਸਮਿਲ) ਨੌਜਵਾਨਾ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ
ਪੜ੍ਹ ਨਾ ਜਾਣ ਤਦੋਂ ਤੀਕ ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਫੀਆ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਵੇ ।ਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ
ਸੇਵਾ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖੁਲ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ......
ਸਫਾ 57 ....ਮੈਂ (ਅਸ਼ਫਾਕ ਉੱਲਾ) ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਰੰਗੇ
ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਨਸਾਫ ਖੁਦਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇਗਾ ।ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਗਲਤ
ਹਨ .... &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h4hfyhsmagktprvt5gs2qh4ya1wcg5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73902</id>
    <revision>
      <id>234448</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[52] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾ ਲਈ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਂ ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਸੀ..... ਸਫਾ 20 ਇਕ ਵਾਰ ਨਮ ਅੱਖਾਂ ਤੇ • ਸਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="1tmwi4uai2s9h4rccm7644xll9ne7h2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[52]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾ ਲਈ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ
ਨਜ਼ਰ ਪੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌਂ ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਸੀ.....
ਸਫਾ 20
ਇਕ ਵਾਰ ਨਮ ਅੱਖਾਂ ਤੇ
• ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਇਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਰਨ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਗਹਿਰਾ ਮੋਹ ਸੀ । ਅਸੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਂ
ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ....ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ
......ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ । ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਨੂੰ ਉਹ
ਅਕਸਰ ਗਾਣਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ .... ਅਸੀਂ ਸੜਕ ਛੱਡਕੇ ਮੂਲ੍ਹ ਗੰਜ
ਦੀ ਇਕ ਗਲ੍ਹੀ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜ ਲਿਆ .....ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਇਕ ਬਾਈ ਜੀ ਦੀ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ
।ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਦਬਾਇਆ, ‘ਯਾਰ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਗਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੋ ਮਿੰਟ ਸੁਣ ਹੀ ਲਓ
.&quot; I
ਸਫਾ 24 ...... ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ (ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ) ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ
ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ? ਬੱਸ ਮੇਰੇ (ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਦੇ) ਐਨਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ
ਇਕਦਮ ਬਦਲ ਗਿਆ,ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ ...
“ਜਦੋਂ ਮੈਂਨੂੰ (ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ) ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਤਾਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੇ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਬੇਟਾ ਤੈਨੂੰ
ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ..... ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ
ਸੁਖਦੇਵ ਬਾਰੇ
ਸਫਾ 29-30
'.... ਮੇਰਾ ਦਲ ਵਿਚ ਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਸੀ ।ਇਹ ਨਾਂ ਸੁਣਕੇ ਉਹ ਸੁਖਦੇਵ) ਹੱਸ
ਪਿਆ ..... ਸਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰੇਂਗਾ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾਂ ਰੱਖੇਂਗਾ ਕਵੀਆਂ ਵਰਗਾ ।ਕੋਈ
ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਤਾਂ ਕੱਛਾਂ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਤੁੰਨਦਾ ਫਿਰੇਂਗਾ
ਐਨਾ ਕਹਿਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਲੋਟਪੋਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ... &quot;
“ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਖੋਇਆ-
ਖੋਇਆਪਣੇ ਉਸ ਉਪਰ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ....ਕੋਈ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ
ਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ .....&quot;
ਸਫਾ 32 . ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਾਰ ਬੜੇ ਪਸੰਦ ਸਨ । ਇਕ ਮੰਦਰ
ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਰ ਵਿਕਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਹਾਰ ਖਰੀਦ ਲਏ ।ਇਕ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾ
ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਾਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ । ਮੈਂ ਹਾਰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tmwi4uai2s9h4rccm7644xll9ne7h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73903</id>
    <revision>
      <id>234449</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(58) ਸਫਾ 234 .... ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ . ਆਪ (ਲਾਲਾ ਜੀ) ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਹਨ । ਆਪ ਜਨੀਵਾ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਿਰਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="gz0osn6t8f22a7594jduzlo51ltsukn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(58)
ਸਫਾ 234
....
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
. ਆਪ (ਲਾਲਾ ਜੀ) ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਹਨ ।
ਆਪ ਜਨੀਵਾ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਿਰਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੋ ਕੇ ਗਏ ਸਨ
HGT 236-237
&quot;
.... ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਹੁਣ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦ ਝੜ
ਗਏ ਹਨ ।ਇਸ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੁੰਦਰਾਂ ਖੂੰਢੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ
-
'..... ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਤਹਿਰੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਚਲੇ ਆਉਂਦੇ
ਹਨ .... ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਬੜੇ ਖਤਰਨਾਕ ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦ ਹਨ
-----
ਸਫਾ 241 ' .... ਇਸ ਵਕਤ ਜੋ ਲੀਡਰ ਅੱਗੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੂਜਨੀਕ ਸ਼੍ਰੀ
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ....ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ
ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਖਿਆਲਾਤ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ.
ਸਫਾ 249 ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ ਨਾਂ ਚਿੱਠੀ ।
ਹੋਵਾਂਗਾ ....
33
ਜਿਉਂ ਹੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ ਮੈਂ ਜਾ ਚੁਕਾ
ਸਫਾ 285 ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ .... &quot;ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਇਕ ਕਾਬਲੇ
ਨਫਰਤ ਜੁਰਮ ਹੈ ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ
ਦਿੱਤਾ .... &quot;
HGT 372
33
......
..... ਬਾਹਰੀ ਤੌਰਤੇ ਮੈਂ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ) ਇਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਪਸੰਦ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪਰ ਮੈਂ ਤਸ਼ੱਦਦ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ
ਮੇਰੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ....... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਿਣਾ
ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਨਾ ਮੈਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪਸੰਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਂ, ਸਿਰਫ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ
ਚੰਦ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ
ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ .
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gz0osn6t8f22a7594jduzlo51ltsukn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73904</id>
    <revision>
      <id>234450</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot; ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (51) ....ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਸਗੁੱਲੇ ਖਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ¨ ..... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਸਭ ਉਹ ਨਟਖਟਪੁਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="3hqiw18vd1roob1mnb0vomuulkfilij" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(51)
....ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਸਗੁੱਲੇ
ਖਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ¨ ..... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਸਭ ਉਹ ਨਟਖਟਪੁਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਸਨ ਜੋ
ਆਮ ਤੌਰਤੇ ਉਸ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ
ਸਫਾ 74
----
&quot;
'.... ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਬਣਕੇ ਨਹੀਂ
ਸਫਾ 76 “ ...... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਲਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ (ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ
ਆਪਣੇ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ
“ .....ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਜਦ .... ਦਿੱਲੀ ਆਇਆ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਬੂਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਅਤੇ
ਜੈ ਦੇਵ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਧੂੜ ਛਾਣੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਛਾਈ
ਤੱਕ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਰਿਵਾਲਵਰ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਹੀ ਸਨ।
ਸਫਾ 77 .....(ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਲ ਜੀ
ਦੀ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੌਮ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਰੱਖੀ ਹੈ ਨਹਿਰੂ)....&quot;
ਸਵਾ 80 “ .... ਸਭਾਪਤੀ ਵਿਠਲ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨਤੀਜਾ ਐਲਾਨਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ
ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਖ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਬੈਂਚਾ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਈ ...
&quot;
33
ਸਫਾ 82-85 ' .... ਫਨਿੰਦਰ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ . ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਭਗਤ, ਧਾਰਮਿਕ
ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ... ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ ਮੂੰਹਫਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫਨਿੰਦਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ
ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਸੀ .... &quot;
ਸਫਾ 87
ਪਿਆਨਾਵੀਡ ਐਂਡਰੀਵ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਸੈਵਨ ਦੈਟ ਵਰ ਹੈਂਗਡ &quot; ਉਸਨੇ
ਸਾਨੂੰ ਕਚਿਹਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾਈ... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਦੋਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ
ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਛਲਕ ਆਏ ... &quot;
ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਬਾਰੇ
ਸਵਾ
'..... ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ ਕੋਮਲ,
ਮਜ਼ਾਕੀਆ, ਮਿਲਣਸਾਰ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜ ਤੇ ਅਟੱਲ ......
ਸਫਾ 11 ..... ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ
ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰਤੇ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ...ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ..... ਕੰਮ
ਤੋਂ ਬਾਦ ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਸਿਨਮੇਂ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠਦੇ .... &quot;
ਸਫਾ 16
ਹੰਝੂ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਨ ।ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3hqiw18vd1roob1mnb0vomuulkfilij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73905</id>
    <revision>
      <id>234451</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ fm.....&quot; ----- &quot; (53) ਸਫਾ 38 . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਮਨੋ ਅਵੱਸਥਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ (ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ) ਲਿਖਿਆ ਕਿ ...ਮੇਰੀ ਰੁਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3816" sha1="fctv3pxtd2ryvwihlzhcf2o381nxvnp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
fm.....&quot;
-----
&quot;
(53)
ਸਫਾ 38 . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਮਨੋ ਅਵੱਸਥਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ
ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ (ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ) ਲਿਖਿਆ ਕਿ ...ਮੇਰੀ ਰੁਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜ਼ਲਜ਼ਾ ਪੈਦਾ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।ਦੁਨੀਆਂ ਮੈਂਨੂੰ ਸੁਨਸਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ .... ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ
....ਜਦ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਤਨ ਦੇ ਸਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ
ਦੇ ਸਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ।ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ
ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਸਾਂ ... &quot;
HGT 41
. ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼
ਸਮਝਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਛੁਪਾਈ ਰੱਖਿਆ ।
ਰਾਜਗੁਰੂ ਬਾਰੇ
ਸਵਾ 59
ਝ
ਇਹ ਮੇਰੀ ਬਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ ।ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਗਰੀਬ
ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁਸੀਨ
ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੋ ਪਲ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜਾਣ ਇਹ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ।ਇਸ ਸੁਭਾਵਕ
ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਕਹੋਗੇ
ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਬਾਰੇ
ਸਫਾ 118-119 ......ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ
ਵਾਇਸਰਾਏ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਲਈ ..23 ਦਸੰਬਰ (1929) ਤੜਕੇ 6
ਵਜੇ, ਵਾਇਸ ਰਾਏ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਰੇਨ ਸੱਠ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਦੌੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ।ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ।ਟਰੇਨ ਦਾ ਇਕ
ਡੱਬਾ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਵਾਇਸ ਰਾਏ ਬਚ ਗਿਆ .....
HET 124-125 &quot;.
&quot;
'.... ਸਾਡੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਿਆਂਪੂਰਕ ਸਮਾਜ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਜਮਾਤ-ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ
ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਰਾਹੀਂ
ਜਿਊਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ
&quot; ..... ਮਈ 1930 ਦਾ ਸਤਾਈਵਾਂ ਦਿਨ । ਲਹੌਰ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fctv3pxtd2ryvwihlzhcf2o381nxvnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73906</id>
    <revision>
      <id>234452</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(54) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ----- “ ....ਬੰਬ ਦਾ ਤਬਾਹ ਕੁੰਨ ਧਮਾਕਾ (ਵੋਹਰਾ ਦੇ) ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ..... ਹੱਥ ਗੁੱਟ ਨਾਲੋਂ ਉੱਡ ਗਿਆ ਸੀ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3664" sha1="nwaporua1uh7okol03qifzlrk8vv68u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(54)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
-----
“ ....ਬੰਬ ਦਾ ਤਬਾਹ ਕੁੰਨ ਧਮਾਕਾ (ਵੋਹਰਾ ਦੇ) ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ..... ਹੱਥ ਗੁੱਟ ਨਾਲੋਂ
ਉੱਡ ਗਿਆ ਸੀ
ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ
ਸਵਾ 60
ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਮੈਂ (ਕਿਸ਼ਨ
ਸਿੰਘ) ਖਬਰ ਜਾਂ ਲਾਸ਼ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ।ਆਪ ਸਭ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹੋ ।ਮੈਂ
ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ ।ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ
ਲੈਣ ਜਾਈਏ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਈਏ .... &quot;
&quot;
ਸਵਾ 91 ਗਰਮ ਦਲ ਦਾ ਆਗੂ ਲੋਕ ਮਾਣਯ ਤਿਲਕ ਸੀ ।ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੂਰੀ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ .. &quot;
ਸਵਾ97, 103
ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ
ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸੀ &quot; .... ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ
ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਨਰਮ ਦਲੀਏ ਸਨ ....
“ ਪਿਛਲੀ ਫਰਬਰੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ (ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਖਲੇ) ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਸੀ ਤਾਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਲਾ
ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਇਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਸਤ ਆਦਮੀਂ ਕਹਿਕੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ .....
&quot;
HGT 109 ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ) ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ (ਤਿਲਕ}...&quot;
HT182-183 . ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਾਫੀ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੀ..... ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ
ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਟੱਪਣ ਲੱਗੇ .... ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਮਗਰੋਂ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟੇ ਪਰਚੇ
ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਲਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ .....
ਸਫਾ 194
&quot;
ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਜੀ ਨੇ ਮਾਨਯੋਗ ਮਾਲਵੀਯ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ
“ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਕਾਂਗਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਂਗ੍ਰਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ
ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ.... &quot;
ਸਫਾ 194 ... ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣ
ਸਮੇਂ ਸਟਾਲਿਨ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ‘ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਉਹ
ਮਾਸਕੋ ਆਉਣ ... '
ਸਫਾ 211 . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwaporua1uh7okol03qifzlrk8vv68u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73907</id>
    <revision>
      <id>234453</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਅੱਗੇ ਅੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਆਏ ਸਨ (55) ' ....ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ (ਲਾਲਾ ਜੀ) ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਮ ਖੁਲ੍ਹੇ ਡੰਡੇ ਬਰਸਾਏ ਸਨ .. HGT 229 ਬੰਬ ਸੁੱ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4032" sha1="e6miu63mp5dxkkpj9sliq9iy4w4ah9b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਅੱਗੇ ਅੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਆਏ ਸਨ
(55)
' ....ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ
ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ (ਲਾਲਾ ਜੀ) ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਮ ਖੁਲ੍ਹੇ ਡੰਡੇ ਬਰਸਾਏ ਸਨ ..
HGT 229
ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ
ਰਹੇ ਸਨ
33
.... ਲੋਕ ਅਜੇ ਸੰਭਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਕ ਸਪਾਟੇ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜਾ
.... ਸਾਇਮਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇਖ
HET 280-284
.....ਪੱਚੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ।ਜੈ
ਪਾਲਾ, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ, ਲਲਿਤ ਕੁਮਾਰ ਮੁਕਰਜੀ, ਫਨਿੰਦਰ ਨਾਥ ਘੋਸ਼, ਮਨਮੋਹਨ ਮੁਕਰਜੀ,
ਰਾਮਸ਼ਰਨ ਦੱਤ ਅਤੇ ਬਰਮ ਦੱਤ ... ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਚਾਰ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਵਾਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ
&quot;
&quot;
HGT 286 5 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਡਿਨਰ ਹੋਇਆ ...... ਇਕ
ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲਈ .... ਇਹ ਡਿਨਰ ਇਕ ਅਨੰਦ ਪੂਰਨ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ । ਇਸ ਵਿਚ
ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ, ਛੇੜਛਾੜ ਸੀ, ਲਤੀਫੇ-ਚੁਟਕਲੇ ਸਨ, ਦੰਗਾ ਸੀ, ਮਸਤੀ ਸੀ, ਇਉਂ
ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਫੇਅਰਵੈਲ ਹੋਵੇ .... &quot;
HGT 298
13
.... ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਹੋਰ
ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ... &quot;
..... ਜਦੋਂ ਲਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਖ-ਹਵਤਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ,
ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ
HGT 310
......
ਸਵਾ 123-124 , ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਵਾਰਡਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸ਼੍ਰੀ
ਪ੍ਰਣਾਬ ਮਹਿਤਾ ਕੋਲ ਗੁਪਤ ਪੱਤਰ ਭੇਜਿਆ । ਅੰਤਮ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੁਝ ਸੇ
ਮਿਲੇ, ਪਰ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਚਰਿਤਰ ਲਾਨਾ ਨਾ ਭੁਲਨਾ ...
HGT 327
&quot;
&quot;
ਉਨਸੇ ਕਹਿਨਾ ਯਾਰੋ, ਬਾਤੇਂ ਤੋ ਬਹੁਤ ਹੋ ਲੀ, ਅੱਬ ਰਸਗੁਲੇ ਤੋ
ਖਿਲਾਦੋ ...... ਇਹ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਭੋਜਨ ਸੀ
HGT 343 .... ਲਹੌਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ...... ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ...... ਅੰਕਲ ਟਾਮਸ ਕੇਬਨ
ਫਿਲਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ... ਮੁਹੌਰ ਜੀ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
ਸਿੰਘ ਹੱਥੋਪਾਈ ਤੇ ਚੈਲਿੰਜ ਕਰਨ ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਏ ....
ਭਗਤ
ਸਫਾ 346 ...ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਚੁਬਾਰੇ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠੇ ਰੋਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ....
ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਰੋਂਦਾ ਸੀ ਓਹੀ ਦਿਨ ਭਰ ਹਾਸੀ ਮਜ਼ਾਕ
ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ....
HGT 352 . ਮੈਨੂੰ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ) ਸੰਧੀ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6miu63mp5dxkkpj9sliq9iy4w4ah9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73908</id>
    <revision>
      <id>234454</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ---- (45) ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਲ ਵਾਸਤੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੈਦੇਵ ਵੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਏ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="ewf0swus5k52gk1x3jv47k3wlqtkeei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
----
(45)
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਲ ਵਾਸਤੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੈਦੇਵ ਵੀ,
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਏ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, . ਮੈਂ
(ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ) ਪੁੱਛਿਆ ਧਰਮ ਦਾ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ? ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਗੈਰ ਕਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿਓਗੇ
? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ ਧਰਮ ਇਕ ਪਰਸਨਲ (ਵਿਅਕਤੀਗਤ) ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ,
ਸਮੂਹਿਕ ਨਹੀਂ ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਾਏ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਰੱਬ ਮਨਘੜੰਤ ਚੀਜ਼
ਹੈ ।ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ
ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਹਟ
ਜਾਵੇ &quot; ।ਜੈਦੇਵ ਨੂੰ ਕਹੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ
‘ਅਛੂਤ ਦਾ ਸਵਾਲ’ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਨੀਚ ਕਹਿਕੇ ਪਰ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੀਚ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ
ਫਿਕਰ ਪਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਗਾਵਤ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ, ਤਦੋਂ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੀ ਫਿਲੋਸਫੀ ਦਾ ਪ੍ਚਾਰ
ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ।ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰੋ .... &quot; ਆਦਿ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਵੀ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ
ਗੀਤਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਜੋਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਸਾਂ .... ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ
ਨਿਯਮ ਅਚੇਤ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ।ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ
ਝਟਕਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਕਸਾਤਕਾਰ ਦੇ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਆਗਰੇ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ... ਸਮਾਜਵਾਦ
ਪ੍ਰਤੀ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ &quot; ।ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਵ
ਵਰਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਆਸਤਿਕ ਸਨ ਭੀ ਕਿ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਦੇ ਨਾਸਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ
ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੰਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਆਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ
ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇਕ ਜਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ।
&quot;
....
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਸਤਿਕਤਾ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ,
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਆਸਤਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨ
ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਹਰ ਵਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਹੀ ਉੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹੱਸ
ਅਤੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ।ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਵੀ ਹਨ ਕਿ, '
ਉਸੇ ਦਿਨ ਕੁਝ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਲੱਗ ਪਏ
ਬੜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਮਗਰੋਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਰੱਬ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ
ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ... “ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ
ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਦੇ ਯਤਨਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ewf0swus5k52gk1x3jv47k3wlqtkeei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73909</id>
    <revision>
      <id>234455</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot; [50] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਅਧੂਰੇ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਕ ਹਵਾਲੇ-ਟਿੱਪਣੀਆਂ (ਕੁਝ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਝ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4030" sha1="4fy1iw207z2cdheaip3n701cgvon6r6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
[50]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਅਧੂਰੇ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਕ ਹਵਾਲੇ-ਟਿੱਪਣੀਆਂ
(ਕੁਝ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਝ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਝਣ ਵਾਸਤੇ, ਬਾਕੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤਿੰਨ
ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੰਕੇਤਕ ਹਵਾਲੇ ਤੇ
ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ)
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ
ਸਵਾ 60-61
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ
. ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸੁਣਕੇ ਮੈਂ (ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ) ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਤਾਂ
ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮੈਲੀ ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਪਾਈ ਕੰਬਲ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰੇ ਇਕ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ
ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਲੰਬਾ ਕੱਦ, ਖੂਬ ਗੋਰਾ ਰੰਗ, ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅੱਖਾ, ਚੁਭਵੀਂ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ,
ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹਲਕੀ ਹਲਕੀ ਛੋਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੇਸ ਅਤੇ ਪਗੜੀ ...ਕੜਛੀ ਭਰਕੇ ਗਰਮ
ਘਿਓ ਪਾਇਆ .... ਅਸੀਂ ਹੱਸ ਪਏ ਰਣਜੀਤ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਮੁੱਕਾ
ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ' ਚੋਰ ਕਿਤੋਂ ਦੇ
-----
ਸਫਾ 64-65 “ .....ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਨੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ
ਦੇ ਬੋਲ ਹਵਾ ਵਿਚ ਤੋਰਨ ਲੱਗੇ
...ਬਿਸਮਿਲ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੀ ਵਿਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਸਕੀ .....
ਸਵਾ 67-68 ' ....ਪਿਸਤੌਲ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਸੀ
...ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਨਾ ਦੇਖੀ
ਹੋਵੇ . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ “
&quot;
ਸਫਾ 68 &quot; ...ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਨਵੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਆਦਿ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਤੇ ਬਹਿਸ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ .
ਸਫਾ 69-71 '....ਰਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਮੈਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ
ਛੋਟਾ ਸੀ , ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
---
ਰਿਹਾ ਹਾਂ .... ਮੇਰਾ ਕਮਰਾ ਕਾਫੀ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਣ
ਦਿਓ ਆਪਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ ... ਇਕ ਹੀ ਮੰਜੀ ਡਾਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ... ਜਦੋਂ ਵੀ
ਆਉਂਦੇ ਇਹੀ ਡਰਾਮਾਂ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ
ਸੀ, ਉਹ ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਵਾਉਂਦਾ ....
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fy1iw207z2cdheaip3n701cgvon6r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73910</id>
    <revision>
      <id>234456</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[48] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ‘ਅਨੰਦ’ ਮਾਣਿਆ ਪਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕੁਝ ਪੰਨੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਸਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਬਿਗਲ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5258" sha1="igr102x9vlnsgq17t6gab1jjmaopqoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[48]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ‘ਅਨੰਦ’ ਮਾਣਿਆ ਪਰ
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕੁਝ ਪੰਨੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਸਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵੱਜ ਗਿਆ ।
ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਵਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਯਾਦ
ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ।ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾ ਲਈ
ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਨਾ ਮੋੜਕੇ, ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਅਰਪਣ ਹੋਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁਕਣ ਸਮੇਂ, ਚੱਖਣ ਲਈ ਰਸਗੁੱਲਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ
ਛੱਡ ਗਏ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਹਰ
ਰਸਗੁੱਲੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਕਰੇਗਾ ।
ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਚਾਸ਼ਣੀ ਰਿੱਝ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲਜ਼ੀਜ਼ ਖਾਣਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ
ਖਾਧਾ ਸੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ “ ਬੇਬੇ &quot; ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ
ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਗੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਗੀ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ।ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ
ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੰਦ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਦੋਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ
।ਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬੇਬੇ (ਜਮਾਂਦਾਰ) ।
ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, “ ਬੇਬੇ &quot; ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲੀ ਤਮੰਨਾ ਸੀ,
ਰੀਝ ਸੀ ।ਜੇਲ੍ਹਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ, ਜਦ ਉਸ ਭੰਗੀ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ
ਭੰਗੀ ਨੇ, ‘ਗੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ' ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਚਾਹਟ
ਦਿਖਾਈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ ਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗੰਦ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾ
ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ।ਬੇਬੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੋਟੀ ਬਣਾਓ &quot; ।ਬੇਬੇ (ਭੰਗੀ) ਨੇ ਰੋਟੀ
ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਚਾਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਂਧੀ, ਅਨੰਦਤ ਹੋਏ ।
ਪਾਠਕ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੇਗਾ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ, ਫਾਂਸੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਭਜਾ
ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ, ਚੌਦਾਂ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ?
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ
ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਛੁਪਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ...... (ਪਰ) ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ
ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਮੇਰੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ
ਨਾਲ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਿਆ
ਕਰਨਗੀਆਂ .... I
&quot;
ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁਣ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ, ਦੇਸ਼ ਤੋਂ
ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਏਨੀ ਵਧ ਜਾਏਗੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਸ ਹੜ੍ਹ
-----&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igr102x9vlnsgq17t6gab1jjmaopqoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73911</id>
    <revision>
      <id>234457</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (43) ਜੰਮੇਂ-ਪਲੇ ਅਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ ।ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਅਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਸਤਿਕਤਾ ਵੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="ljy18yv1gpys99lo84kjsqjwdf9b3jo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(43)
ਜੰਮੇਂ-ਪਲੇ ਅਤੇ ਵਿਚਰੇ ਸਨ ।ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਅਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ।ਜਿਵੇਂ
ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਸਤਿਕਤਾ ਵੀ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ
ਸੇਧ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ।ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਤੋੜ ਯਤਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਆਸਤਿਕ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕਿਆ ।ਇਸ ਦਾ ਵਚਿੱਤਰ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੇ ਆਪ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਆਸਤਿਕ ਸਾਥੀ ਉੱਪਰ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣਨ ਦਾ ਦਬਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ
ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਆਸਤਿਕ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਹਲਕੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ।ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ
ਰਾਖੀ ਲਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਜੰਮਕੇ ਦਲੀਲਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ
ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ
ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀ ਤਾਂ ਐਲਾਨੀਆਂ ਆਸਤਿਕ
ਸਨ ਅਤੇ ਆਸਤਿਕ ਰਹਿਕੇ ਹੀ ਬਦੀਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਕਾਲ
ਕੋਠੜੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵੀ ਸਹਾਰੇ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਪਰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ
ਨਹੀਂ ਸੀ । ਉਹ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਪਰ
ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ । ਕਈ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਥਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ
ਸਨ । ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, . ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਬੀਜ
ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੁੰਗਰਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ‘ਚੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਕੇ
ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਉਨਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਜਦਿਆਂ
ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸੀ ..... ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਕੇ ਉੱਤਰੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਗੁਪਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਨੋਭੂਮੀਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ .
ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ । ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਏਨਾ ਹੀ
ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ, ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਅਦਿ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਲ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਦਿਆਂ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ
ਕੀਤਾ ਸੀ .... &quot; । ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ
ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾਵਾਦੀ
ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂਨੂੰ ਬੜੀ ਠੇਸ ਲੱਗੀ .... ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੰਢ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੀ ਹੋਵਾਂ ਪਰ ਨਾਸਤਿਕਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਗਾ .... ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ)
ਆਕਰਸ਼ਕ ਵਿਅਕਤਤਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਵਲ ਆਕਸ਼ਿਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੀਤਾ - &quot; । ਇੱਥੋਂ
ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਵਾਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਸਤਿਕਾਂ ਨੇ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋ ਆਸਤਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ
ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਗੰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਆਸਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljy18yv1gpys99lo84kjsqjwdf9b3jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73912</id>
    <revision>
      <id>234458</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (47) ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਕਿ ਰਸਗੁੱਲੇ ਖਾਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ।(ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ‘ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਨੇ 9 ਅਪਰੈਲ 1930 ਵਾਲੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਕੀਤੀ) ।‘ਦੀ ਟ੍ਰ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5653" sha1="il6qpt3oyudvcda9vd1o7anphw0y7l4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(47)
ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਕਿ ਰਸਗੁੱਲੇ ਖਾਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ।(ਇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ‘ਦੀ
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਨੇ 9 ਅਪਰੈਲ 1930 ਵਾਲੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਕੀਤੀ) ।‘ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਸਗੁੱਲੇ ਬਾਹਰ ਪਏ ਹਨ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਰੀਖਣ ਕਰਨ
ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਕਰੋਗੇ ? ਉੱਥੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੀਨ ਹੈ ।ਬਸ ਜ਼ਰਾ ਦੇਖ ਲਓ ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਵਾਹੀਆਂ
ਨਾਲੋਂ ਰਸਗੁੱਲੇ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ।ਸਾਨਿਆਲ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ, ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਬੇਹੱਦ
ਬੇਹੂਦਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੋ ਇਹ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਕਰੀਏ ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਂ ਜੇਲ੍ਹ
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ? ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ
ਪੁੱਛਿਆ, ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਕੌਣ ਚੁਕਾਏਗਾ ? ਸਾਡੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ
ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ । ਤਾਂ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ
।ਉਸ ਦਿਨ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ।
ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇਹ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ, ਕਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਹੋਟਲ
ਤੇ, ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾ ਹਟਦੇ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ, &quot; ਹੈਂ
ਬਈ ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਸਗੁੱਲੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਐਂ ।ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਔਰਡਰ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ
ਤੇ ਖਾ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ । ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਬਿਨਾਂ
ਬਿੱਲ ਚੁਕਾਇਆਂ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਏ । ਆਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ
ਸੁਖਦੇਵ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਉਡੀਕਦੇ, ਗੱਲ ਜਦੋਂ ਹੋਟਲ ਦੇ
ਮਾਲਿਕ ਨਾਲ ਝਗੜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆ ਪਧਾਰੇ ।ਉਹ ਲੁਕ ਕੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ
ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ।
ਆਖਰਕਾਰ, ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ
‘ਚ ਟਿਮਕਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।ਰਸਗੁੱਲੇ ਓਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਬਣ
ਗਏ ਜਦੋਂ, ਫਾਂਸੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੌਦਾਂ ਨੰਬਰ ਬੈਰਕ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜੀ ਸੀ ।ਲੱਗਦਾ
ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਜਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਠੋਸ
ਯੋਜਨਾ ਸੀ । ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਨੰਬਰ ਬੈਰਿਕ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪਰਚੀ ਦਾ ਉੱਤਰ
ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਾਹਕ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਿਆਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ ਉਨ੍ਹ ਸੇ ਕਹਿਨਾ ਯਾਰੋ,
ਬਾਤੇਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਲੀ, ਅੱਬ ਰਸਗੁੱਲੇ ਤੋ ਖਿਲਾਦੋ &quot; । ਰਸਗੁੱਲੇ ਆਏ ।ਇਹ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ
ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਭੋਜਨ ਸੀ (ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ) । ਉਸੇ ਹੀ (ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਦੂਜੀ
ਮਨਪਸੰਦ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲੀ ਉਹ ‘ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੈਨਿਨ' ਪੁਸਤਕ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਵਕੀਲ
ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਹਿਤਾ ਨੇ “ ਮਲਕੜੇ ਜਹੇ &quot; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਾਈ ।ਵਕੀਲ ਮਹਿਤਾ ਵਸੀਅਤ
ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਸਨ ।ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਕਲਮਬੰਦ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>il6qpt3oyudvcda9vd1o7anphw0y7l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73913</id>
    <revision>
      <id>234459</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[46] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ, ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਛੇ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਥਵਾ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="9d4nc0dvfty4siw5ixvq8x9hsx9x0yx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[46]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ, ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਛੇ ਕੁ
ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਥਵਾ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ ।
ਉਪਲਭਦ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਬੱਬ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ।
ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਵਾਏ ਹੋਏ ਹਨ । ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਕਿ “ ਮੈਂ
ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬੰਦ ਬੰਦ ਕਟਵਾਉਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦਾ ਕਾਇਲ ਹਾਂ, ਅਜੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਬੰਦ
ਕਟਵਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੇਟ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਗਰਦਨ ਵੀ ਕਟਵਾਵਾਂਗਾ
(ਲੇਕਿਨ) ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤੰਗ ਨਜ਼ਰੀ ਤੇ ਤੰਗ ਦਿਲੀ ਦਾ ਗਿਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰਹੇਗਾ ” ਤਾਂ ਭਾਈ
ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ ।ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਪਰੰਤ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਭਾਈ
ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿਰਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਤਿਅੰਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਏ
। ਪਰ ਲਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਚੀਫ ਵਾਰਡਰ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਕੋਈ
ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ । ਵਾਰਡਰ ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ, 23
ਮਾਰਚ ਸ਼ਾਮੀਂ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਗਿਆ
ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ ਮੇਰੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਦਰਖਾਸਤ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ
ਲਓ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਲਓ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸਕੇ ਕਿਹਾ, &quot; ਤੁਹਾਡੇ
ਪਿਆਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ । ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਖਰੀ ਵੇਲਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ
ਯਾਦ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣਗੇ ਮੈਂ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਹਾਂ । ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ
ਤੇ ਹੁਣ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ ...... ਮੇਰੇ ਤੇ
ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਤਾਂ ਕਈ ਲੱਗਣਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ
ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਖੇਗਾ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ
ਆਖਰੀ ਵਕਤ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਲੜਖੜਾਣ ਲੱਗੇ ।(ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
ਅਨੁਸਾਰ ਯੁੱਗ ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ' ਸਫਾ 346 ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ) । ਹੱਥਲੀ ਰਚਨਾ
ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਤਿਕਤਾ
ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਓ ਅਸਲੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ?
ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਸੂਖ਼ਮ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਿਪਾਹਸਲਾਰ,
ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦਾ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਟਿਹਰੇ ਵਿਚ ਖੜੋ ਕੇ
ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤੂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਸਗੁੱਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ
ਸਾਥੀ ਹੀ ਹੋਣ ।ਉਸ ਤਰੀਕ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜਤਿਨ ਸਾਨਿਆਲ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ
ਰਸਗੁੱਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਰਸਲ ਆਇਆ ਸੀ ਜੋ ਸਕਿਓਰਟੀ ਸਟਾਫ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ
ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਚੂਮਰ ਹੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ।ਜਤਿਨ ਸਾਨਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9d4nc0dvfty4siw5ixvq8x9hsx9x0yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73914</id>
    <revision>
      <id>234460</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[42] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁਲ ਘੁਲ ਕੇ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਦੇ ਭੈੜੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ I ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5655" sha1="i1i4ov5dr2p36nvazw78bwom1niidd1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[42]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁਲ ਘੁਲ ਕੇ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਦੇ ਭੈੜੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ I
ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤੀਜਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਤ ਵਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਹੈ । ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਵੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ, ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਕ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਤੁਲਸੀ ਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ (ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ) ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਸਤਿਕਤਾ-
ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਜੰਗ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ।ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ
ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਈਸਾ ਅਥਵਾ
ਸਤਾਈ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਹੋਏ ਸਨ । ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਇਤ ਸੂਤਰ ਦਾ ਲੇਖਕ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਲੋਕਾਇਤਾ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਚਾਰਵਾਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਜੋ
ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਸੀ ।ਇਹ ਫਲਸਫਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ ਗੋਬੀ ਤਾਕਤਾਂ
ਉੱਕਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ।ਖੁਦਾ ਅਮੀਰਾਂ ਦਾ ਢਕੌਂਸਲਾ ਹੈ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ” ।
ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਭੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਕੇਸ਼ ਕੰਬਲੀ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ । ਤਰਕ
ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪੈਰ ਉੱਖੜ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ
ਉੱਪਰ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ।ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਕਿਹ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੇ ਗਏ,
ਜਾਨਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਸਾੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।ਜਿਸ
ਬਾਰੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ
। ਅਗਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੱਲਦੀ
ਰਹੀ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ।
ਹੁਣ ਜਦੋਂ, ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ
ਅਕਸ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ । ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ।
ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ? ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ ।
ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਥੀਆਂ
ਵਿੱਚ, (ਸ਼ਾਇਦ) ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਧੱੜਕ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਦਾ
ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਵਾਸ ਤੱਕ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰਹੇ ਸਨ । ਰੱਬ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ
ਬਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ
।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ
ਮੰਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਪਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ
ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਪੱਟੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਆਸਤਿਕਾਂ ਵਿਚ ਹੀ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1i4ov5dr2p36nvazw78bwom1niidd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73915</id>
    <revision>
      <id>234461</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(44) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਿਹਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ।ਅਥਵਾ, ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਤਾ ਜੇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5701" sha1="8aibbo6hzvhb1gq9qlgqpuir7iocuxd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(44)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਿਹਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਤਾ ਦੀ
ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ।ਅਥਵਾ, ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਤਾ ਜੇਕਰ ਨਾਸਤਿਕ
ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਆਸਤਿਕ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ
ਕੀ ? ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਸਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਪਛਾਣ ਲੈਣੇ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹਨ ।ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦਮ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾਕੇ
ਚੱਲਣ ਜਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਾਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਕੀ ਹੈ ? ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਭਾਰੀਆਂ ਕੁਝ ਭਾਵਪੂਰਤ ਉਦਾਹਰਣਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ
ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ... ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫੇਰ ਵੀ ਬਾਰ ਬਾਰ ਜਨਮ
ਧਾਰਾਂਗਾ ...&quot;, ਉਹ ਪੱਕੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ
ਹੋਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ ।ਸਚਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਕਹਿਕੇ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਨਿਆਲ ਵੇਦਾਂਤ ਕਾਰਨ ਰੱਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਗਾਉਣ
ਵਾਲੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ, ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੰਨੇ ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਵੇਸ਼ਰ ਅਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਪੈਰ੍ਹਾ
ਲਿਖਿਆ ਹੈ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਦੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ
ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, .... ।“ ਕਕਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ
ਆਪਣਾ ਅੰਤਮ ਦਿਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ/ਦੁਆ ਕਰਦਿਆਂ ਲੰਘਾਇਆ
..... ਰਾਜਨ ਲਹਿੜੀ ਕੋਲੋਂ
ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਤੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਰਿਹਾ ਗਿਆ &quot; ।ਬੜੀ ਹੀ
ਰੌਚਿਕ ਵਾਰਤਾ ਫਨਿੰਦਰ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬੜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਚਰਿਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ
ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਭਗਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ
ਫਨਿੰਦਰ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, “ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਜੋ ਮਿੱਥ ਹੈ ਦੇ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਤੋਂ ਦੂਰ
ਰਹਿਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਭਾਵ ਦੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਹੀ ਹੈ ।ਜੇ
ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਨ ਗੁਲਾਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸਨੂੰ
ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਦੀ . ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੱਬ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪਾਂ
ਲਈ ਮੁਆਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ... &quot; ਆਦਿ ।ਫਨਿੰਦਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ
ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ।
ਫਨਿੰਦਰ ਦਲ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸੀ । ਰੱਬ ਬਾਰੇ, ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰੌਚਿਕ ਬਹਿਸ ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਈ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ
ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਫੜੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ,
ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਫਨਿੰਦਰ ਨਾਥ ਘੋਸ਼ ਵੀ ਵਾਹਦਾ ਮਾਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8aibbo6hzvhb1gq9qlgqpuir7iocuxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73916</id>
    <revision>
      <id>234462</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ [41] ਜਾਣ ਜਾਂ ਫਾਂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਾਏ ।ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਉੱਥੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="fx82ra3kk1r3wwjnibmai32lv6blsn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
[41]
ਜਾਣ ਜਾਂ ਫਾਂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਾਏ ।ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਉੱਥੇ
ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ
ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ।ਉਦਾਹਰਣ ਵਾਸਤੇ ਅਜਿਹਾ ਯਤਨ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ,
ਅਸ਼ਫ਼ਾਕ ਉੱਲਾ ਖਾਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ
ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਸਜ਼ਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਯੂ ਪੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਹੀ
ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਦਰਖਾਸਤ ਭੇਜੀ ਸੀ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਬਿਸਮਿਲ ਲਿਖਦੇ
ਹਨ ਕਿ “ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ 250 ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟਾਂ ਤੇ ਬੜੇ ਬੜੇ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ
ਦੇ ਦਸਤਖਤਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਖਰੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । ਜੱਜ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਾਈ ਗਈ
(ਜਿਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ), ‘ਅਗਰ ਇਹ (ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ) ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰਨ ਤਾਂ
ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ।ਚੌਹਾਂ ਵੱਲੋਂ (ਅਜਿਹੇ) ਐਲਾਨ ਹੋ ਵੀ ਚੁਕੇ ਸਨ
। ਪਰ ਬਿਸਮਿਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ ਇਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਖੂੰਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ
ਸਨ ।ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਨਾ ਸੁਣੀ ....&quot; ।ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ ਅੱਜ
ਪ੍ਰਾਣ ਦਿੰਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਕਿ ਏਹ ਐਂਵੇਂ ਗਏ ।ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ
ਐਵੇਂ ਹੀ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੂੰ
ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੂਝ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ
ਬਲੀਦਾਨ ਦੇਣ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।
------
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ
ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ।ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ “ ਤੁਹਾਨੂੰ
ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੰਤਵ
ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ .. ਹੁਣ ਵਕਤ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ
ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲੋ ..... ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ
ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ । ਸਾਨੂੰ ਬਣਾਉਟੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਾ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਸੀ ਨਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੁੱਝਦਾ ਸੀ ..... ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਅਤੇ ਉੱਚੇ
ਮਕਸਦ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇਣਾ ਹਰਗਿਜ਼ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨਾ, ਸਿਰਫ
ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਹੈ ਕਾਬਲੇ
ਨਫਰਤ ਹੈ । ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਬਣਾਉਣ
ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ &quot; ।ਬੂਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖਤ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ,
&quot;
-----
-----
.... ਮੌਤ ਦੁਨਿਆਵੀ ਔਖਿਆਈਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ
ਚਾਹੀਦੀ ਸਗੋਂ ਜੋ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਤਫਾਕ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਰੱਸੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਰਹਿ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ
ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fx82ra3kk1r3wwjnibmai32lv6blsn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73917</id>
    <revision>
      <id>234463</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਜਾਵੇ . (49) ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਮੇਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਦੀ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਭਰੇ ਅੰਦਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="dz9yr4sl86jq6sbp06q3ita49salve5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਜਾਵੇ .
(49)
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਮੇਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਦੀ
ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਭਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਬੇਬੇ “ ਲਾਸ਼ ਲੈਣ ਆਪ ਨਾ
ਆਉਣਾ ।ਕੁਲਬੀਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਣਾ ।ਕਿਤੇ ਆਪ ਰੋ ਪਏ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਮਾਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ &quot; ।ਮਾਵਾਂ, ਬੱਚੇ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚਿੰਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ
ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਪਛਾਨਣ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵੀ ਸੀ । ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸੁਖਦੇਵ
ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿੱਤੀਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੁੰਦਿਆਂ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,
'.... ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਦੀ ਉਪਜ ਹਾਂ । ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ
ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਮਾਰਕਸ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ
ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਉਦਯੋਗ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਹੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ
ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਾਰਕਸ ਵੀ ਇਕ ਸੀ ..... ਮੈਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ
ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ
ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ...&quot; ।ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਰੰਭ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਸਰੱਈਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ
ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣਗੇ ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਉਪਰੋਕਤ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਾਠਕ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ
ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਵੀ ‘ਵਿਕਟਰ ਦੇ ਬੂਟ, ਚਿੱਟੀ ਪੌਲਿਸ਼, ਸ਼ੈਕਸਪੀਰੀ ਕੌਲਰ ਵਾਲੀ
ਅੱਧੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਕਮੀਜ਼, ਕੁਇੱਕ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਦਵਾਤ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ
ਸੰਪੂਰਨ ਮਾਨਵ, ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ, ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ
ਸਾਢੇ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅੰਦਰ ਹੋਰ
ਗਹਿਰਾ ਉਤਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ‘ਅਧੂਰੇ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਕ ਹਵਾਲੇ-ਟਿਪਣੀਆਂ' ਹੋਰ ਵੀ
ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
(ਮੋਬਾਇਲ 9417270411)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dz9yr4sl86jq6sbp06q3ita49salve5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73918</id>
    <revision>
      <id>234464</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[36] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਪਵੇਗਾ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ &quot; ਅਸੀਂ ਚਿੱਟੀ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਲੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ।ਬੁਰਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਹਿਤਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="dae0oc1hd1dft5bnlkcmpqr9ol0vpys" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[36]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਪਵੇਗਾ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ &quot; ਅਸੀਂ ਚਿੱਟੀ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਲੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ
ਲਿਆ ਕੇ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ।ਬੁਰਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ
ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ ” ।
ਬੰਬ ਵਟਾਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ
ਹਲੂਣਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬ
ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ।ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਬੰਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ
ਨਾਲ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾ ਪੱਟਾਭਾਈ
ਸੀਤਾ ਰਮੱਈਆ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ .... ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਅੱਤਕਥਨੀ ਨਹੀਂ
ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤ-ਭਰ ਵਿਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਜਿਤਨਾ
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ &quot;।
&quot;
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਬੰਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ?
ਕਿਉਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਹੀਂ । ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਨਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ..... &quot; ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਬਰੀ 1931 ਨੂੰ
ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਜੋ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਉਸ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ
.... ਮੇਰੇ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਏਗਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ ਤੇ
ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ) ਕਿ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਪਏ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ
ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ।ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁਣ ਵੀ ਓਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ
ਉਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਵੀ ਓਹੀ ਹੈ ਜੋ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੰਬ
ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ .... ਸਿਰਫ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣਾ, ਨਾ ਸਿਰਫ
ਬੇਅਰਥ ਹੈ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਵੀ ਹੈ ।ਉਸਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਕਈ ਖਾਸ ਥਾਂਹਾਂ ਤੇ ਹੀ
ਪਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
'।ਇੱਥੇ “ ਖਾਸ ਥਾਂਹਾਂ &quot; ਸ਼ਬਦ ਉਚੇਚੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ
ਕਿ “ ਪਿਸਤੌਲ ਅਤੇ ਬੰਬ ਇਨਕਲਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਤਲਵਾਰ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ &quot; । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗ ਸਮੇਂ
ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੀ ਯੋਗ ਕਾਰਵਾਈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੱਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਨੇਕ
ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਨੇਕ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖਾਸ
ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ‘ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਉੱਪਰੋਥਲੀ, ‘ਖਾਸ ਸਮੇਂ” ਅਤੇ “ ਖਾਸ ਬਾਂਹਾਂ &quot;
ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ, ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਅਗਲੇ ਕਈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dae0oc1hd1dft5bnlkcmpqr9ol0vpys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73919</id>
    <revision>
      <id>234465</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[38] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ . ...... ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦੇ &quot;।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਕਦੀ ਕਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ &quot; ਕਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤਰਕ&quot; ਸੁਣਕੇ ਅੱਕ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਸ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5482" sha1="si8gw14lex5ne6j3w75f5qavr4zrpbp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[38]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
.
...... ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ
ਨਿਭਾਅ ਸਕਦੇ &quot;।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਕਦੀ ਕਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ &quot; ਕਵੀਆਂ ਵਾਲਾ
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤਰਕ&quot; ਸੁਣਕੇ ਅੱਕ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਖਦੇਵ । ਕੁਝ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਭੇਜਦਿਆਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕ
ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ' .... ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ
ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਇਕ ਤਰੰਗ ਦੇ, ਪਰੰਤੂ-ਪਸ਼ੂ ਵਿਤੀ
ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ । ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਸਦਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਉੱਚਾ
ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ...... ਇਕ ਗਭਰੂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪ
ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ
ਉੱਠ ਸਕਦੇ ਹਨ ।ਆਪਣੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਪਿਆਰ ਇਕ ਇਨਸਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ
ਉਹ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਆਰ, ਨਫਰਤ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਤੇ
ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਵੇਗਾ । ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਆਤਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਣਾ
ਲਵੇਗਾ ।ਪਰ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ .... ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ
ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ
ਸੀਮਤ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਵੇ &quot; । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚਿੰਤਕ ਮੇਜ਼ੀਨੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨਾਲ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ
ਹਨ ।ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ' ਮੇਜ਼ਨੀ .....ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ
ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਕਾ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਕ ਤੋਂ
ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ....
&quot;
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾ ਵਿਚ ਵੀ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੰਗ ਸੀਮਾਂ ਨੂੰ
ਤੋੜ ਕੇ ਪੂਰੀ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਚ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।ਇਹ ਜਾਣਕੇ
ਪਾਠਕ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ
ਨਾਲ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ । ਕਿਉਂਕਿ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਉਹ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ
ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪਈ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਪਰ, ਦੋ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰਦਾਰ
ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਹਨ, ਇਕ ਪੈਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕੱਚੀ ਪਿੰਨਸਲ ਨਾਲ ।ਇਸ ਤੋਂ
ਵੀ ਰੌਚਿਕ ਤੱਥ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸਾਮਰਾਜੀ ਧੌਂਸ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ' ਦੇ ਪੰਨਾ 167 ਤੇ
ਅੰਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ. ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ' ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ ।ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਜਦੋਂ ਸਰ
ਮਾਇਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਉਪਰੰਤ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਸਕੱਤਰ ਖਾਲਸਾ
ਪੰਥ' ਨੂੰ, 6 ਅਪਰੈਲ 1940 ਨੂੰ, ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਕਿ ਉਹ ਜਦੋਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਆਉਣ ਤਾਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਵੀ ਲੈਕੇ ਆਉਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>si8gw14lex5ne6j3w75f5qavr4zrpbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73920</id>
    <revision>
      <id>234466</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[34] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਜੋਹਨ ਸਾਇਮਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ । ਸਰਕਾਰ ਸਾਇਮਨ ਦੀ ਹੱਤਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ।ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="5nfkz87uwy91s8ed032sderxp2xxgfd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[34]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਜੋਹਨ ਸਾਇਮਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ । ਸਰਕਾਰ
ਸਾਇਮਨ ਦੀ ਹੱਤਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ।ਇਹ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਭੱਦਾ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਰਗਾ,
ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੱਥਠੋਕਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਜਾਨਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦਾ
ਹੈ ।ਇਹ ਪਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਐਨ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ
ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਜਬਾੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ।ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੰਬ
ਧਮਾਕੇ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕੇਵਲ ‘ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼’ ਸੁਣਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼
ਵਿਚ ਉੱਠੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸੀ, ਲਲਕਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵਹਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੈਰ
ਇਨਸਾਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ
ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ, ਲੋਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲਲਕਾਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ
ਕੌਮ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਾਂਡਰਸ ਦਾ
ਕਤਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ
ਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਫਸਰ (ਸਾਂਡਰਸ), ਸਰੇ-ਰਾਹ, ਆਪਣੇ ਡੰਡੇ
ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਕੌਮ ਦੀ ਪੱਗ ਉਛਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕਲੌਤਾ
ਹੱਥਠੋਕਾ (ਵਾਇਸਰਾਏ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਗੋਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ
ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਪਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ
ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੈਂਕੜ ਨੂੰ, ਬੰਬ ਦੇ ਧੂਏਂ ਵਿਚ ਧੂਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਗਰਜ
ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਿਆਂ ।ਕੇਵਲ “ ਇਕ
ਬੈਂਚ ਜ਼ਖਮੀਂ &quot; ਹੋਇਆ । ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਾਇਰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਜੋ ਵਧਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਕੇ ਵੀ
ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੰਝ ਸੀ, “ ... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੋਵੇਂ 8 ਅਪਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਕਰੀਬ
12.30 ਵਜੇ ਇਕੱਠੇ ਸਨ ।ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਫੈਸਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਜੋ ਹਾਊਸ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਪਰ ਉੱਥੇ ਡਿੱਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੀਟ ਨੰ:
4ਬੀ, 5, 33, 34 ਸਨ ।ਬੰਬ ਫਟ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ
ਫਰਨੀਚਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਪਿਸਤੌਲ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਦੋ
ਫਾਇਰ ਕੀਤੇ .....ਦੱਤ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਪਰਚੇ ਖਿਲਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ .... &quot; ।
ਲੌਰਡ ਇਰਵਨ ਨੂੰ ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਦੇ ਅਰਥ ਕਾਫੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸਮਝ ਪਏ ਕਿ ਬੰਬ ਦਾ
ਹਮਲਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ‘ਸੰਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
। ਲੌਰਡ ਇਰਵਨ ਨੇ ਇਹ ਸੱਚਾ‘ਇੰਨਕਸ਼ਾਫ' ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਦਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5nfkz87uwy91s8ed032sderxp2xxgfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73921</id>
    <revision>
      <id>234468</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (37) ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਣੇ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੁੰਦੇ । ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਵਾਈ (ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ) ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਇੱਕਮੁੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="99qqvu6thc26c0o43ozn2jv7tsrulcp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(37)
ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਣੇ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੁੰਦੇ । ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਵਾਈ (ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ) ਨੇ
ਭਾਰਤੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਇੱਕਮੁੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਾਰਵਾਈ (ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ)
ਇੱਕਮੁੱਠ ਹੋਈ ਜਨ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਫੜਾ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਗਈ ਜਿੱਥੋਂ ਜ਼ਲਾਲਤ ਅਤੇ
ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ ਫੁੱਟਦਾ ਸੀ । ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਈ
ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਦ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ
ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਇੱਥੇ ਬੈਠਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਹੇ
ਹਨ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਿੰਦਿਆਂ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਗੜੀ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਸਿਰ‘ਸੰਭਾਲ’ ਲਿਆ ।
www.
----
ਹੱਥਲੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ
ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਮਹਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਿਵੇਂ ? ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਪਿੱਛੇ
ਪਰਤਾਂਗੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮੰਜੀ ਡੱਠਣ ਜੋਗੀ ਥਾਂ ਸੀ
ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਰਾਤ ਪਿਸਤੌਲ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਗੋਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ
ਪਿਸਤੌਲ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ।ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ
ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ .... ਮੈਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸਾਂ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ..... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
‘ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਣ ਦੇਵੇਂ, ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ .... ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੰਜੀ ਦੇ
ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮੈਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦਬਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ
ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਕੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਲੇਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ .... ਮੈਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ
.. ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉੱਠਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ . ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ
ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਸੁਖਦੇਵ ਭਾਈ ਇਹ ਤਾਂ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਭਲਾ ਸਾਥੀ ਹੈ
।ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਸਾਡਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੇਖਿਆਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ .... ਵਿਚਾਰੇ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ
ਕਿਹਾ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ ...ਮੈਂ ਇਕਦਮ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ
ਬੰਦ ਕਰੋ ਇਹ ਬਕਵਾਸ ਮੈਂ ਡੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਨਾਲੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਦੇਣਾ’।ਇਸ ਤੇ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲਗਦਾ
ਸਮਾਜਵਾਦ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਮੰਜੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਲੇਟ ਜਾਈਏ
....ਮੰਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ .... ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ
ਆਮ ਤੌਰਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾਂ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ .... &quot; |
...
&quot;
ਇਹੋ ਜਹੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਤੇ ਖੱਪੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ
ਕਿੰਨੀਆਂ ਸੂਖਮ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਨ, ਇਸਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ ਤੋਂ
ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ “ ਮਮਤਾ ਦੇ ਤੰਦ ਪੂਰਵਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੰਨ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਆਏ
ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ‘ਇਨਕਲਾਬੀ ਧਰਮ' ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99qqvu6thc26c0o43ozn2jv7tsrulcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73922</id>
    <revision>
      <id>234467</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[32] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀ ਸੀ ।ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="sekm247vu2azh600s75acuqdtb8al1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[32]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ
ਨਹੀ ਸੀ ।ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਸੀ ।ਉਹ
ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ, ਯੋਧੇ ਸਨ । ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ
ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਲਾਈਟ ਹਾਊਸ, ਏਨਾ ਉੱਚਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ
ਮਾਸਕੋ ਬੈਠੇ ਜੋਸਿਫ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ।ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਭਾਰਤ
ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ ਜਦੋਂ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ
ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ, ‘ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਉਹ ਮਾਸਕੋ
ਆਉਣ’ ।ਇਹ ਗੱਲ 1928 ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ
ਉਪਰੰਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੇਰਠ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਗਏ (20 ਮਾਰਚ 1929) ਸਨ,
(ਜਿਸ ਕਰਕੇ) ਉਹ ਸੁਨੇਹਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ ... ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ
ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੈ &quot; ।
ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਨਣ ਉਪਰੰਤ, ਇਹ ਜਾਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ
ਅਸੰਬਲੀ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦਾ, ਬਾਕੀ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮਹੱਤਵ ਕੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ
ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੌਮੀਂ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ? ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਰਾਜਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬੰਬ ਫਟਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਪਰ ਇਸਨੇ ਆਮ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਜੋ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਸਥਾਨ, ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ
ਦੂਜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ।ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਲਗਾਓ ਨਾਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ
ਜਿਸ ਲਗਾਓ ਨਾਲ ਅਸੰਬਲੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ ।ਗੁਪਤ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਤਾਂ 1907 ਦਾ
ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਕੁਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ।ਪਰ ਪਹਿਲਾ ਬੰਬ
1912 ਵਿਚ ਵਇਸਰਾਏ ਲੌਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਜਲੂਸ
ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਵਿਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ
।ਬੰਬ ਫਟਾਉਣ ਲਈ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦੀ ਚੋਣ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਸਬੱਬ ਹੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ, ਬੰਦ ਬੰਦ ਕੱਟੇ ਗਏ ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ
ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈ ਪਰਮਾਂ ਨੰਦ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ ।ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਬ ਫਟਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ
ਐਕਸ਼ਨ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ 23 ਦਸੰਬਰ 1929 ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ
ਦੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਬੰਬ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਦਾ ਇਕ ਡੱਬਾ ਉੱਡ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ
ਵਾਇਸਰਾਏ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ ।ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਆਗੂ
ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵੋਹਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ
ਤੋਂ ਬਕਾਇਦਾ ਆਗਿਆ ਲਈ ਸੀ।
ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਪਿੱਛੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sekm247vu2azh600s75acuqdtb8al1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73923</id>
    <revision>
      <id>234469</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(40) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ .... ਹੰਝੂ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਨ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5596" sha1="duz95qy3fsjvr7bl9njoruj3xf7jyzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(40)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ .... ਹੰਝੂ
ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਨ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ
ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ . ਇਕ ਵਾਰ ਨਮ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪੈ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਸੌਂ
ਸਕਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਸੀ । ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦਾ ਤਹਿਲਕਾ ਸੱਤਾ ਦੇ
ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀ।
-----
ਫਾਂਸੀ ਨੂੰ ਪਲ ਪਲ ਉਡੀਕਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੂਖਮ ਭਾਵਕਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ '
ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ &quot; ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੰਨਾ ਲਿਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਦੇ
ਕਟਿਹਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰੋ ਪਏ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਕਟਿਹਰੇ ਵਿਚ, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ,
ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ, ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀਆਂ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ &quot; ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ
&quot;, ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਹੰਸ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਬਿਆਨ
ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੰਸ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਛਲਕ ਗਈਆਂ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਨਣ ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ
ਵੀ ਦੇਰ ਨਾ ਲੱਗੀ ਕਿ ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ ਉੱਪਰ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾ
ਸਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਡੋਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਖਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਹੰਸ
ਰਾਜ ਨੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਸ਼ਨਾਖਤੀ ਪਰੇਡ
ਵੇਲੇ ਵੀ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹੌਰ ਵੀ ਇਕ
ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਕੁਠੇ ਗੁੰਨਤਲਾ' ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਹੰਸ ਰਾਜ ਉੱਪਰ ਹੋਏ
ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਕੇ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੀ ਰੋ ਪਏ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਨ ਇਸ
ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ।ਉਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਅਵੱਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਵੀ ਰੋਅ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ
ਪਿਆਨਾਵੀਡ ਐਂਦਰੀਵ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਸੋਵਨ ਦੈਟ ਵਰ ਹੈਂਗਡ' ਦਾ ਇਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ।ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਉਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਇਕ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਰੋ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜਾ
ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ “ ਮੈਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ &quot; ?
ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਅੰਗਰੇਜ਼
ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਸਾਹਿਬ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਨਸੀਬ ਹੋ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ
ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹੈ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਆਦਰਸ਼ ਖਾਤਰ
ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ
।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਣਗੇ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀਤੇ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ
ਨੇੜਿਓਂ ਵਾਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।ਬੀਤੇ ਵਿਚ ਜੱਜਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਹਦਿਆਂ ਉੱਤੇ
ਯਕੀਨ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਵੀ ਸਨ ਕਿ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਘੱਟ ਕਰਾ ਲਈਆਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>duz95qy3fsjvr7bl9njoruj3xf7jyzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73924</id>
    <revision>
      <id>234470</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (33) ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਲਾਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ‘ਬੋਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="ll6qkz3vt12v5h0kzn0q7i27og2yvxk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(33)
ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਲਾਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਸਮੇਂ
ਕਿਹਾ ਸੀ ‘ਬੋਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ' ।ਕੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਵੱਲੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਬੰਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਵੀ “ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ
ਸੁਣਾਉਣਾ ਹੀ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਸਨ ? ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ
ਫਰੋਲਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਾਵਕ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਤਰਕਪੂਰਨ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਸੀ ।ਜਿਸਨੇ
ਇਸਨੂੰ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਬੰਬਾਂ ਤੋਂ ਵਖਰਿਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਾਲੇ ਬੰਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਹੀ
ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ
ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਮੰਤਵ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ।ਅਸੰਬਲੀ
ਵਿਚ ਬੰਬ ਫਟਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਏ ਕਿ ਤਤਕਾਲੀਨ
ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਭਾਰਤ ਦੀ “ ਦੀਨਤਾ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰੀ &quot; ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ
ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਆਪਣੀ ਦਮਨਕਾਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ।ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਦਮਨਕਾਰੀ ਦਾ
ਖੁੱਲ੍ਹਮ-ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ ਕਿ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੇ ਬਜ਼ਿਦ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਕੋਈ
ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ।ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ, ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ ਸਮੇਤ,
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਜਬਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕਮੱਤ
ਸਨ ਅਤੇ ਸਭਨਾ ਦਾ ਨੰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ
ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਮਨਕਾਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ।ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਕਥਤ ‘ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ
ਸਰਕਾਰ' ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ । ਇਸ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ
ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਦੋ ਦਮਨਕਾਰੀ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ : ਟਰੇਡ ਡਿਸਪਿਊਟ ਬਿੱਲ
ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬੇਲਗਾਮ
ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਦੇਣ ਦਾ, ਇਹੋ ਹੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜੋ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
। ਇਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਏਗਾ ।ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੇ, ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ, ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ
ਖੁੰਬ ਠੱਪੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੰਬਲੀ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ
ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਡਿਸਪਿਊਟ ਬਿੱਲ ਦੀ, ਖੁੰਭ ਠੱਪ ਦੇਣਗੇ । ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਆਪਣੇ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੇ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਬਿੱਲਾਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ll6qkz3vt12v5h0kzn0q7i27og2yvxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73925</id>
    <revision>
      <id>234471</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (39) ਉਹ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕੇਗਾ ।ਉਹ ਹੀਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਾਸਤੇ ਮਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ । ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5091" sha1="9y6jf6yqr2m1li5l3s3ek6bmdqkew01" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(39)
ਉਹ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕੇਗਾ ।ਉਹ ਹੀਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਾਸਤੇ ਮਰਨ ਨੂੰ
ਤਿਆਰ ਹੈ । ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਓਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ
ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਵੀ, ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਨਾਲ
ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਦਿਆ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ ..... ਗ਼ਰੀਬੀ ਸ਼ਰਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ
ਨਰਕ । ਇਹ ਮੇਰੀ ਬਾਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ । ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਗਰੀਬ
ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ । ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ
ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੁਸੀਨ ਹੈ, ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁਸੀਨ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ
ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੋ ਪਲ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਇਹ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ । ਇਸ ਸੁਭਾਵਕ
ਇੱਛਾ ਨੂੰ, ਕੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਕਹੋਗੇ &quot; ? ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਹ
ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ
ਉਸ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨਾਲ
ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਾਰੇ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਨ ।ਉਹ
ਮਾਨਵੀ ਮਮਤਾ, ਸਮਾਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵੰਗਾਰ ਦੇ ਸਮਤੋਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ ।
ਚੰਚਲਤਾ, ਚੁਲਬਲਾਪਣ, ਸ਼ਰਾਰਤ, ਸੰਜੀਦਗੀ, ਸਿਰੜ, ਤਰਕ, ਨਿਆਂ, ਕਲਾ ਅਤੇ
ਭਾਵਕਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਕ
ਅਣਹੋਂਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾ ਬਣ ਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਸਿਧਾਂਤਾਲੰਕਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਰਾਤ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿਸਕੀਆਂ ਭਰਕੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ । ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਨੇ
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਹੀ ਸਮਝਦੇ
ਰਹੇ ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਫਿਰਕੂ ਫਸਾਦ (1924) ਨਿਕਲਿਆ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਕੁਰਲਾ ਉੱਠਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ
ਭਾਈ, ਭਾਈ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ।ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਕਿਵੇਂ
ਮਿਲੇਗੀ ? ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰਾਂ
ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਰੋਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਹਾਸੀ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
ਸਾਫ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਪੀੜ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਬੜੀ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੋਢਿਆਂ
ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਭੇ ਕੰਡੇ ਦੀ ਚੀਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ।
ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ
I&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9y6jf6yqr2m1li5l3s3ek6bmdqkew01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73926</id>
    <revision>
      <id>234472</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (35) ਅਜਲਾਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ।ਉਸਨੇ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ‘ਬੰਬ' ਅੰਦਰ ਭਰੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੌਰਵ' ਦੇ ਬਰੂਦ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਜਾਚ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5478" sha1="pfm9hh9pgwslhz15yi18sr6v42nfd25" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(35)
ਅਜਲਾਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ।ਉਸਨੇ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ
ਉਸ ‘ਬੰਬ' ਅੰਦਰ ਭਰੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੌਰਵ' ਦੇ ਬਰੂਦ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਜਾਚ ਨਾ ਸਕਿਆ ।ਉਸਨੂੰ
ਇਹ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਅਤੰਕੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ।
ਓਦੋਂ ਤੱਕ, ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਫਟਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਬੰਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ
ਇੱਕ ਬੰਬ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਹਿੰਸਕ ਬੇਬ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾ
ਹੀ ਫੱਟੜ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ।ਸਗੋਂ, ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਕੀਨੀ
ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਝਰੀਟ ਤੱਕ ਨਾ ਆਵੇ ।ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ
ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਫੱਟਣ ਸਮੱਰਥਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ।ਇਹ ਗੱਲ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆਖੀ ਸੀ । ਪਰ ਇਸ ਬੰਬ ਦੇ ਫੱਟਣ ਉਪਰੰਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ' .... ਅਸੀਂ ਉਸ ਕਾਲਪਨਿਕ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ
।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ “ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ
ਕੁਝ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਲੋਕ ਉੱਠਦੇ ਰਹਿਣਗੇ .
&quot;I
ਬੰਬ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ
ਪਿੱਛੇ ਨਹੀ ।ਉਹ ਜੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਰ ਜੌਹਨ ਸਾਇਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ
ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੈਲਰੀ ਵਿਚ ਹੀ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ “ ਬੰਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ
ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ੍ਹ ਆਪਣੀ ਦਿਲ ਚੀਰਵੀਂ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਰਾਹ
ਨਹੀਂ .... ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਾਤੀ ਉੱਪਰੋਂ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਫਿਰ
ਵੀ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਇਕ ਭਿਅੰਕਰ ਤੂਫਾਨ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ &quot; ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ
ਕਿ “ ਜਦੋਂ ਤਾਕਤ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨੈਤਿਕ
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰ-
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਸਾਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ “ ... ਅੰਦੋਲਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ
ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ, ਕਮਾਲ ਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ, ਵਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ,
ਲਵਾਇਤੇ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ .... &quot; ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ
ਪੱਤਰ ਸੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ ਅਸੀਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਕ ਯੁੱਧ ਚੱਲ ਰਿਹਾ
ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਤਦ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੁਝ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਤੇ
ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮਦਨ ਦੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ।ਉਹ ਲੁਟੇਰੇ
ਭਾਵੇਂ ਨਿਰੋਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਰੋਲ ਭਾਰਤੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਜਾਂ ਦੋਨੋਂ ਰਲਵੇਂ,
ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਾ ਖੂਨ ਚੂਸਣ ਲਈ ਨਿਰੋਲ ਭਾਰਤੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਰਲੀ
ਮਿਲੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਵਰਤਣ । ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfm9hh9pgwslhz15yi18sr6v42nfd25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/35</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73927</id>
    <revision>
      <id>234473</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ---- [31] ----- --- ..Ĥ .Ħ ਸੀ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਇਨਕਲਾਬ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5778" sha1="6spfkm6iyowj4r188wzsz4ad1w52nfn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
----
[31]
-----
---
..Ĥ
.Ħ
ਸੀ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ
ਇਨਕਲਾਬ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਸਾਡਾ
ਮਨੋਰਥ ਹੈ ਕਿ ਅਨਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਵਸਥਾ ਇਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਬੈਠੀ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ
ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ; ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਏਗਾ
ਲੋਕ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਆਧਾਰਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਗਠਤ ਕਰਨ ।ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤਾਂ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕਦਮ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ &quot; ਅਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ
ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ
ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੋਚਦੇ ਸਨ । ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ
ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ' ... ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ।ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਿਚ
ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ
(ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਥੱਲੇ ਜਨਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਉੱਚੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ &quot;
। ਇੱਥੋਂ
‘ਜਨਤਾ’ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਕਕੋਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ,
19 ਤਾਰੀਖ ਸਵੇਰੇ ਸਾਢੇ 6 ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਕਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ
ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਰ ਬਾਰ ਜਨਮ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼
ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਰਤਾਈ ਜਾਏ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਤੇ ਸਭਨਾ
ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੱਕ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾ ਕਰੇ ।ਸਭ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ
ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋਣ | ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵੋਹਰਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ
....H
ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਿਆਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ • ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ
ਜਮਾਤ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ
ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਰਾਹੀਂ ਜਿਊਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ । ਪਰ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਝੀ-ਬੇਸਮਝੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਰੌਚਿਕ
ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀ . ਕੇ ਦੱਤ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ ਬਾਗੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਲੋਕ ਡਰਦੇ ਅਤੇ
ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਦੰਦਾਂ ਥੱਲੇ ਜੀਭ ਦਬਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।ਇਸ ਡਰਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ
ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ
ਰਹਿਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ...... ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹੋ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੀ
ਜਾਨ ਜੋਖੋਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ
ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ....&quot; ।ਇਨ੍ਹਾਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6spfkm6iyowj4r188wzsz4ad1w52nfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73928</id>
    <revision>
      <id>234474</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[3:0] - ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਮਹੌਰ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ ...... ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਭੱ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5478" sha1="tpeyhx286aj9m3xcrpivbrktvzdr7ko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[3:0]
-
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਮਹੌਰ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।ਉਹ
ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ ...... ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਭੱਜ ਦੌੜ ਦਾ ਜੋ ਖੌਫ ਲਹੌਰ ‘ਚ
ਛਾਇਆ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ‘ਚ ਆਮ ਨਰ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੇ
ਦੇਖ ਚੁਕੇ ਸਾਂ । ਪਰ ਖੌਫ ਦੀ ਕਾਲੀ ਪਰਛਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਏ
ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ।ਇਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ
ਸੀ ।ਭਾਵਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦਾ
ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਇਸ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ
ਹਿਰਦਾ ਮੱਲੋਮੱਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾ ਦੀ ਧੂੜ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਲਚਾ
ਉੱਠਿਆ ਸੀ ....&quot; । ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸ ਪੱਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ
ਵਿਖਿਆਨ ਹੈ ।
ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ
ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਖੜਿਆ ਉਖੜਿਆ ਰਿਹਾ ।
ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਦਲ ਦੇ ਦੂਜੇ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ ।ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ
ਵੀ ਦਿਲ ਪਸੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲੀ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਮਾਰੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ
ਥਾਂਹੇਂ ਲੁੜਕ ਗਿਆ ਸੀ । ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਬੜੀ
ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ (ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਵੱਲ ) ਦੇਖ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ
ਤਾਰੀਫ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ ...... ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ ਭਾਈ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ, ਤੁਸੀਂ ਐਨੇ ਉਦਾਸ ਜਿਹੇ ਕਿਉਂ ਓ
&quot;
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਗਾਹ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ।ਹਵਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ
ਆਪਨੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ ਭਾਈ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ (ਸਾਂਡਰਸ)।
ਉਸਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ? ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ? ਬਹੁਤ
ਭਿਆਕ ਸੱਪ ਕੀ ਖਤਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ? ਘਰਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਕੀ
ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ? ਤਾਂ ਬੋਲੇ, ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਹੀ ਐ, ਪਰ
.....&quot;(ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ' ਪੰਨਾ 20) ।
ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਸਹੀ ਅਕਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ,
&quot;
ਕੁਝ ਨਹੀਂ
. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਖੂਨ
ਦਾ ਪਿਆਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ...&quot;, ।ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਲ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਦੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
.... ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਵਹਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਰੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ,ਪਰ
ਇਨਕਲਾਬ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ
ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਖੂਨ ਵਹਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਹੈ &quot; ।ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਲਤੀ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpeyhx286aj9m3xcrpivbrktvzdr7ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73929</id>
    <revision>
      <id>234475</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (29) ਹਰ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਰਾਜਸੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ..... &quot;I ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਵਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5624" sha1="tg9biom0mw498v47fzzv8kt52ci29y7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(29)
ਹਰ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਰਾਜਸੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ
ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵੀ .....
&quot;I
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਲਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੀ ਗਏ
ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਸਨ ।ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਬਾਹਰ ਆਕੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੱਛਾ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਹੈ।
ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਧਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੇਕਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ ... ਪਰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਕਿ ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ।ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਵੀ ਸਨ ।ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ
। ਸ਼ਾਇਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਗਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ
ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ
ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ 1909 ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ
ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਹੀ
ਸਮਝਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ ।
&quot;
ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਅੰਦਰ ਕਤਾਰਬੰਦੀ ਕਰ
ਦਿੱਤੀ ਸੀ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹਮਦਰਦੀਆਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ
ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ ਸਨ ।ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ
ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, , ਸਾਡੇ ਯਤਨਾ ਨਾਲ ਅਸਿਹਮਤ
ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ
ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਮਦਰਦਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ
ਪਹੁੰਚਾਏ ... &quot; ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਦਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਗਾਓ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਇਕ
ਅਧੂਰੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਤਲਾਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਫੜੀ ਗਈ ਸੀ।
ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਨੂੰ ਲਿਖ ਰਹੇ ਸਨ । ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ
“ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਮਗਰੋਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪੈਸੇ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਈ ।ਆਮ
ਡਕੈਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਓਨਾ ਅਸੀਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ
ਮਾਂ ... ।ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਰੌਚਿਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਇਹ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ (ਲਹੌਰ ਵਿਚ) ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਢਿੱਡੋਂ ਭੁੱਖੇ ਸਨ।
ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਜੈ ਗੋਪਾਲ “ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੰਗ ਕੇ ਦਸ ਰੁਪਏ
ਲਿਆਇਆ ਤਾਂ ਖਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਿਆ &quot; ਸੀ ।ਐਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ
ਬਦਲ ਗਿਆ ?! ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸਲ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ
ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ । ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੇ ਜੋ ਅੱਖ ਦੇ ਫੇਰੇ ਵਿਚ ਮਹੌਲ ਪੈਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tg9biom0mw498v47fzzv8kt52ci29y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/30</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73930</id>
    <revision>
      <id>234476</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(26) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਵਿਚ ਮੈਡਮ ਸਮੈਡਲੀ ਦੇ ਲੇਖ ਇਸ ਕਰਕੇ ਛਾਪਣੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਬੂਅ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ । ਸਮੈਡਲੀ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="gniy6efh16n7zjo0v4s4kpty346czm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(26)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਵਿਚ ਮੈਡਮ ਸਮੈਡਲੀ ਦੇ ਲੇਖ ਇਸ ਕਰਕੇ ਛਾਪਣੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਾਲਾ ਜੀ
ਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਬੂਅ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ । ਸਮੈਡਲੀ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾ ਸੀ । ਲਾਲਾ ਜੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਜਵਾਨੀ
ਵਾਲੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪੱਤ ਰਾਏ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿਚ “ ਗਭਰੂਆਂ ਵਾਲੀ
ਕੁਰਬਾਨੀ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ।ਉਹ ਲਾਲਾ ਹਿਸਾਬੀ ਕਿਤਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ
ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਠਿੱਲ੍ਹ ਪੈਣਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ।ਤਾਂ ਵੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ
ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵੀ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਰਿਤਰ
ਦੇ ਸਖਤ ਅਲੋਚਕ ਰਹੇ ਸਨ ।ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਖਲੇ ਵੱਲੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ
ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਗੋਖਲੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ .....ਪਿਛਲੀ ਫਰਬਰੀ
ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਤਾਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਇਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਤ
ਕਹਿਕੇ ਭੰਡਿਆ ਸੀ, ਬਦਨਾਮੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ..... &quot; ।ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਆਮ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ ਸਨ । ਲੋਕਮਾਨੀਯ ਤਿਲਕ ਵਰਗਾ ਕੱਦਾਵਰ ਨੇਤਾ ਨਾ
ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ ਸਗੋਂ ਸਟੇਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਰਦਾਰ
ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ
ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ &quot; ਹੈ । ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਲਕ ਨੇ
ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਤਾਜ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜੋ, ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਅਨੁਸਾਰ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਾਂਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੁਦ ਸ਼੍ਰੀ ਤਿਲਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜਿਹੀ
ਨਿਧੱੜਕ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਸਨ ਜੋ ਭਰੇ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ
ਈਸ਼ਵਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਜਿਹੜਾ ਜਾਤਪਾਤ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ
ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੂਝ ਦੇ ਹੀ ਵਾਰਿਸ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ।
&quot;
ਇਸ ਪਿੱਠਭੂਮੀਂ ਵਿਚ ਕੁਮਾਰੀ ਲੱਜਿਆਵਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੀ
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਸਲ ਵਿਚ, ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜਾਨ ਲੇਵਾ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲਾ ਜੀ
ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਸਗੋਂ ਕੌਮੀ ਗੌਰਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਏ ਸਨ । ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ '... ਇਕ ਮਾਮੂਲੀ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਕਮੀਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ 30 ਕਰੋੜ
ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਇਕ ਨੇਤਾ ਤੇ ਹਮਲਾ .. &quot; ਸਮਝਦੇ ਸਨ ।ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ ਦੇਸ਼
ਦਾ ਇਹ ਅਪਮਾਨ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਅਵਾ
ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ ... ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦਾ ਖੂਨ ਜੰਮ ਨਹੀਂ
ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾ ਤੱਕ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਆਪਣਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਚੋਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gniy6efh16n7zjo0v4s4kpty346czm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73931</id>
    <revision>
      <id>234477</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (21) ਘਸੁੰਨ ਜੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਝਪਟ ਪਏ ।ਘਟਨਾ ਬਿਆਨਦਿਆਂ ਮਹੌਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰੀ ਖੂਬ ਪਿਟਾਈ ਕੀਤੀ । ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚੰਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5423" sha1="r7q5y474kanerbvhgix9t8d99ubgeec" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(21)
ਘਸੁੰਨ ਜੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਝਪਟ ਪਏ ।ਘਟਨਾ ਬਿਆਨਦਿਆਂ ਮਹੌਰ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰੀ ਖੂਬ ਪਿਟਾਈ ਕੀਤੀ । ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਕੁੱਟ ਖਾ ਲਈ ਤਾਂ
ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ...&quot; ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਫਿਰ ਅੜ ਗਏ ਕਿ ‘ਸੰਧੀ ਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ
ਕਰਨਗੇ ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ‘ਕੁਠੇ ਗੁੰਨਤਲਾ’ਗਾਣਾ ਸੁਣਾਉਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਹਮਲਾ ਪਹਿਲਾਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ।“ . ਮੈਂ ਕੁੱਟ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਰੋ ਕੇ ਗਾਣਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ...... ਸਾਰੇ
ਸਾਥੀ ਸੁਣਨ ਬੈਠ ਗਏ ¨ .... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ..... ਮੈਂ ਇਤਰਾਜ਼
ਕੀਤਾ,‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਮੀਜ਼ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ .... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲੇ, ‘ ਮੈਂ
ਅਪਣੀ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਾਪਿਸ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ।ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਗਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ
ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਦੇਖਣੀ ਪਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਗਾਣਾ ਮੈਂ ਛੱਡਿਆ &quot; ।ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ
ਮਹੌਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ‘ਕੁਠੇ ਗੁੰਨਤਲਾ’ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ
ਅਤੇ ਏਹੋ ਹੀ ਨਾਮ ਫਰਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਵੀ ਛਪਿਆ ਸੀ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਜੋੜ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫੇ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ।ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਅਤੇ
ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣਗੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਵੀ ਓਨਾਂ ਹੀ ਨਿੱਗਰ
ਹੋਵੇਗਾ ।ਨੌਜਵਾਨਾ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਅਵੱਸਥਾ
ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਜਵਾਨੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮਯ ਸ਼ਿਆਮਲਾ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਭੁਚਾਲ ਜਹੀ ਭਿਅੰਕਰਤਾ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ..
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ (ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ .... ਉਹ ਮਹਾਂ
ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਉਦੰਡ ਹੈ .
। ..... ਜੇ ਕਿਸੇ ਖੁਲ੍ਹ ਦਿਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ
ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾ ਦਾ ਦਿਲ ਟਟੋਲ ਕੇ ਦੇਖ ਲਓ ਉਹ ਛੰਦ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀ ਹੈ ਉਹ ਰਸਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਪਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ
ਸੱਚਾ ਰਸ ਹੈ .... ਲਗਨ ਲੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਣਾ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਖੇਲ ਹੈ .....
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫੇ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੇਖ ਲਓ ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਮਰ
ਸੰਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ ...&quot; ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਵਜਾਹ ਦਾ ਅਧਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਜਾਹ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਆਪਣੀ ਜੇਬ੍ਹ
ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਇਦ ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿਚ,
ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ
ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੇ ਹਨ।
-------
ਹੁਣ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਲਕੀ ਫੁਲਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਪੇਟੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ
ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7q5y474kanerbvhgix9t8d99ubgeec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/32</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73932</id>
    <revision>
      <id>234478</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(28) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਰਾਏ ਨੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜੋ 68-62 ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੌੜ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਸਨੇ ਵੀ ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5459" sha1="8az17ovray13pv36lkcq47waipmeq7g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(28)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਰਾਏ ਨੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜੋ 68-62 ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਇਸ
ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੌੜ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਸਨੇ ਵੀ ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਤਕ
ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਬਲ੍ਹਦੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਇਕਦਮ ਇਹ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਮਿਥਕੇ ਬੇਇਜ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਧੱਕਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ।ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਉਮੀਦ
ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ।
ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਇਕ ਜ਼ਾਲਮ ਅਫਸਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਸਮਝਕੇ, ਇਸ
ਦੇ ਅਸਲ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਂਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਆਬਰੂ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੀਆਂ । ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੱਤਿਆ,
ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਰਹਿਕੇ ਨਿਆਏ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਸਮੁੱਚੇ
ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖੁਦ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ . ਉਨ੍ਹਾਂ (ਲਾਲਾ ਜੀ) ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਬਾਪੂ ਵੀ ਸਨ
. ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਬੁੱਢੇ ਬਾਪ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਰ ਕਰਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਬਾਪ ਮਰ
ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਨਾ ਖੋਲੇ ..... ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਲਈ ਲਾਅਨਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ
ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ &quot; ?
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਨਾ ਟਾਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫਰਜ਼
ਮੰਨਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਦੂਸਰੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ
ਮਹੱਤਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ
ਗੌਰਵਮਈ ਭਾਵਨਾ ਨਿਕਲੀ ਸੀ ਜੋ ਸਾਮਰਾਜੀ ਭੇਜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਰ-ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ ।ਇਹੀ ਲੋਕ
ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ।ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਆਬਰੂ
ਉੱਪਰ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਬਦਲਾ ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲੈ
ਲਿਆ ਗਿਆ ।ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਂ
ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ .... ਇਹ ਪੁਰਸ਼ (ਸਾਂਡਰਸ ) ਉਸ ਨਿਰਦਈ,
ਨੀਚ ਅਤੇ ਅਨਿਆਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਅੰਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ &quot; ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਉੱਤੇ ਵਾਰ
ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਸੀ । ਜਵਾਹਰ
ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਬਿਆਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ।ਉਹ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ
ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੌਮ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਰੱਖੀ ਹੈ &quot; ।ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿਚ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਰੁਚੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੂਜੇ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ।ਨਹਿਰੂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਨ ਕਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8az17ovray13pv36lkcq47waipmeq7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73933</id>
    <revision>
      <id>234479</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (25) ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰਲੇ ਗਰਮ ਦਲੀਏ ਧੜੇ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ । ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਅ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5745" sha1="dn3dax968pigkctp8dyqbrnrkxu5gik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(25)
ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵੀ
ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰਲੇ ਗਰਮ ਦਲੀਏ ਧੜੇ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ । ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਨ ।
ਸੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆਂ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ
ਨੇਤਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵੀ ਸਨ (ਜੋਗਲੇਕਰ ਅਤੇ ਨਿੰਬਕਰ) । ਅਸਲ
ਵਿੱਚ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਬਰਸੇਲਜ਼ ਵਿਚ ਹੋਈ ‘ਲੀਗ ਅਗੇਂਸਟ ਇੰਪੀਰੀਅਲਿਜ਼ਮ' ਦੀ
ਕਾਨਫਰੰਸ (ਫਰਬਰੀ 1918) ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕੈਂਪ ਵੱਲ ਝੁਕ ਗਏ
ਸਨ ।ਨਹਿਰੂ ਬਰਸੇਲਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ । ਲੀਗ
ਅਗੇਂਸਟ ਇੰਪੀਰੀਅਲਿਜ਼ਮ (ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਲੀਗ) ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚ ਅਲਬਰਟ
ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂ ਰੋਲਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ
ਦੇਖ ਕੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ।ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਬਰਸੇਲਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਅਤੇ ਲੀਗ
ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਮਦਰਦੀਆਂ
ਤੀਜੀ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ) ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਦੂਜੀ (ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ)
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ,
ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵੀ ਗਏ ਸਨ ।ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ
ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਾਣ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ
ਨਰਮ ਦਲੀਏ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਭਾਵੇਂ ਕਿ, ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰ ਕਤਾਰਬੰਦੀ
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ 1924 ਵਿਚ ਲਾਲਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪਾਰਟੀ
ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਧੜੇਬੰਦੀ ਖੁਲ੍ਹਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਸੀ । ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ, ‘ਲੰਗੇ ਮੰਡੀ' ਵਿਚ ਹੋਏ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਚੋਣ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਪੈਂਫਲਿਟ ਵੰਡਿਆ ਸੀ
ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਛਾਪ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ‘ਦੀ ਲਾਸਟ ਲੀਡਰ, ਅਥਵਾ
ਗੁਆਚਾ ਹੋਇਆ ਨੇਤਾ ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਲਵੀਆ ਵੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ । ਲਾਲਾ ਜੀ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਤੇ ਭੜਕ ਉੱਠੇ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਦਿਲ
ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੂਸ਼ਣ ਲਾਏ ਅਤੇ &quot; ਸੀ ਆਈ ਡੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਮੀਨੀ
ਹਰਕਤ ਕੀਤੀ &quot; । ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, “ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਲੈਨਿਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ
ਮੈਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ &quot; ।ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਏਜੰਟ ਤੱਕ ਕਿਹਾ
ਸੀ । ਸਰਕਾਰ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ ਦੁਸ਼ਮਣ
ਸਮਝਦੀ ਸੀ । ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਖੱਬਾ ਰੁਝਾਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ
ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਖੋਹ ਹੀ ਨਾ ਲਵੇ ।ਇਸ ਡਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ
ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਖ਼ਬਾਰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn3dax968pigkctp8dyqbrnrkxu5gik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73934</id>
    <revision>
      <id>234480</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (27) ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਸਥਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ ।ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="37mx2hjenkwnl569wpcf2fztuxa21wt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(27)
ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਉਹ ਹੀ
ਸਥਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ ।ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਉੱਪਰ
ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਡੰਡੇ ਨਾਲ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਉੱਡਪੁੱਡ ਗਏ
ਸਨ ।ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸਕਾਟ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਡਰਸ ਨੇ ਲਾਠੀ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਓਦੋਂ
ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਮੜੀ ਕਾਲੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ।ਪੁਲਿਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੌਰਾਨ, ਲਾਲਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ
ਨੌਜਵਾਨਾ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ ਸਨ । ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਭੀੜ ਅੱਗਿਓਂ
ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ।ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੇ ਖੁਦ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਡੰਡੇ
ਮਾਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਚੋਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ।ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਇਸ ਸੂਚਨਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਿਆਂ
ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ
ਬਚਾਇਆ ਸੀ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ, ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਡੰਡੇ
ਨੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਕੌਮੀਂ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਫੱਟੜ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਸੱਟਾਂ ਲੱਗਣ ਉਪਰੰਤ ਲਾਲਾ
ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੇਟ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਨੂੰ, ਗਰਮ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ
ਲਲਕਾਰਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਡੰਡੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਫ਼ਨ ਵਿਚ ਆਖਰੀ
ਕਿੱਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ ।ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ‘ਆਖਰੀ ਕਿੱਲ' ਦੀ ਠੱਪਾਈ ਕਰ ਰਹੇ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਫਨ ਵਿਚ ਠੋਕਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ।ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ‘ਚ
ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਪਰਤਦਿਆਂ ਹੀ ਲਾਲਾ ਜੀ ਚੱਲ ਵਸੇ ਸਨ ।
ਜਨ
ਜਿਹੜਾ
ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਡੰਡੇ ਕਿਉਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਹੋ
ਗਈ ? ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤਾਂ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ
ਪਿੱਛਲੱਗਾਂ ਦਾ ਕੁਟਾਪਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਉਸ ਦਿਨ, ਲਾਲਾ ਜੀ ਅੰਦਰ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲਾ
ਜੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ ਸੀ ।ਬੀਤੇ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਹੀ, ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਚੌਰਾ-
ਚੌਰੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ
ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸਖਤ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਦੂਰ,
ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸਨ ।ਸਾਇਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਅੰਦਰ
ਜਾਗ ਪਿਆ ਸੀ ।ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਇਕਦਮ ਉਲਟ ਸੀ । ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਜਨਤਾ ਦੇ
ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਾ ਤਾਂ
ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀ-ਆਇਆਂ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।
ਇਨਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਇਮਨ
ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਦਾ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਮਤਾ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>37mx2hjenkwnl569wpcf2fztuxa21wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73935</id>
    <revision>
      <id>234481</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[24] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ .... ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੂਝਵਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੋਰੇ ਭਰਿਆ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕੁਝ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="c7i40h7nau9p6pd2tnxrphddjdq4tzw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[24]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
....
ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੂਝਵਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੋਰੇ ਭਰਿਆ
ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ..
। ਆਜ਼ਾਦ ਬੇਬਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਜ਼ਿਦ ਕਾਰਨ ਫੈਸਲਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਵਰਨਾ ਉਹ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ ਸਨ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਿਦ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਜਾਗਰਤੀ
ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ? ਇਹ ਮਸਲਾ ਸ਼ਾਇਦ ਏਨਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ
। ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਉੱਸਰੇ ਸਮਾਜੀ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ
ਮਾਨਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚਲੇ ਸਮਤੋਲ ਅਤੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।ਇਸ
ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਐਕਸ਼ਨ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
ਪਹਿਲਾ ਐਕਸ਼ਨ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਸੰਬਲੀ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ।ਇਨ੍ਹਾਂ
ਦੋਹਾਂ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ? ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ
ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਹੱਤਿਆ ਪਹਿਲੀ ਹੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਸੀ
। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਐਕਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਕੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਕੀ ਭੇਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ
ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਿਆ ਦਿੱਤਾ ?
ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ
ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਦਲੇ
ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ? ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ
ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ । ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਕੁਮਾਰੀ ਲੱਜਿਆਵਤੀ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ
ਪੁੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਪੀਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।ਲੱਜਿਆਵਤੀ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ
ਖਤਰੇ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਪਾਇਆ ? ਸਵਾਲ ਵਾਜਬ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨਾਲ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਮਾਮੂਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ।ਉਹ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਲੀਡਰੀ ਦੀ ਫੋਕੀ ਇੱਛਾ
ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ “ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ
ਸੁਖਦੇਵ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ
ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਓਦੋਂ ਹੀ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲਵੀਆ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕਾਂਗਰਸ
ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ (1924) । ਓਦੋਂ,
ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰ ਨਰੋਈ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਦਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ
ਉੱਪਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ।ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ “ ਨਰਮ ਦਲੀਏ &quot; ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ
ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7i40h7nau9p6pd2tnxrphddjdq4tzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73936</id>
    <revision>
      <id>234482</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (23) ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਰਕੀਆਂ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਭੁਲਿਆ ਬੰਦਿਆ ਹੱਥ ਤਾਂ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ।ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5695" sha1="9tmrtboow4r94st1be0h590fjphwial" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(23)
ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਰਕੀਆਂ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ
ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਭੁਲਿਆ ਬੰਦਿਆ ਹੱਥ ਤਾਂ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ।ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਤਾਂ ਥਾਲੀ ਹੋਰ
ਮੰਗਵਾ ਦਿਆਂ? ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭੋਲ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬਣਕੇ ਬੋਲਦੇ, “ ਖਾਣੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਹੀਂ,
ਫਿਰ ਭੀ ਜੇ ਤੂੰ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦਾਂ ਤਾਂ ਮੰਗਵਾ ਲੈ ਦੂਜੀ ਥਾਲੀ &quot; ।ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਕੋਈ ਮਿੱਠੀ ਚੀਜ਼
ਵੀ ਮੰਗ ਲੈਂਦੇ । ਰਸਗੁੱਲੇ ਦੇਖਕੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ।ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਕਿ ਰਾਜਾ
ਰਾਮ ਦੀ ਜੇਬ੍ਹ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ ।ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ
ਸੀ।
ਵਿਦਵਾਨਾ ਲਈ ਵੱਡੇ ਚਿੰਤਕ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੀਨ ਨੇਤਾ, ਅਤੇ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਯਾਰ,
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ
ਲਕਸ਼ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ ਸੀ । ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਲੱਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿੱਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗੇ ਤਾਂ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹੋਵਾਂਗੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ
ਇਸ ਅਧੂਰੀ ਸਮਝ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਸੀ । ਸੁਖਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾਂ
ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੁਖਦੇਵ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ
... ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ
ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬੇਦਲੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਆਦ
ਆਉਂਦਾ ਹੈ &quot; । ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੇ ਤਰਕ ਬਾਰੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਗਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ
ਕਿਹਾ ਸੀ, &quot; ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇ ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਉੱਚੀ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਸਮਝਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ
ਗਿਆ &quot; ਹੈ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਾਇਦ, ਜੈ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ
ਕਿ “ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਾਪਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਮਾਨਾ ਕੀ ਹੈ &quot; ? ਪਰੰਤੂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ “ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ
ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ &quot; ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਅਸੀਮ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪਣ
ਲਈ ਵੀ ਅਸੀਮ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ
ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ । ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਾਢੀ
ਲੋੜ ਸੀ ।ਇਸ ਲੋੜ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ
ਕਰਦੇ ਹਨ, &quot; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।ਸੱਚ
ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਕੇ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਆਈ
.. ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੀ
ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ?
ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ
-----
ਪਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ
13
। ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦਲ ਦੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9tmrtboow4r94st1be0h590fjphwial</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73937</id>
    <revision>
      <id>234483</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[22] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਪਰਤਾਂਗੇ, ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੱਲ । ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਲ੍ਹੇ ਕੁਚੈਲ੍ਹੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ (1923) ਮਿਲ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5682" sha1="6k46k0zdsz25qxqrakqgvfij6spct4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[22]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਪਰਤਾਂਗੇ, ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੱਲ । ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਲ੍ਹੇ ਕੁਚੈਲ੍ਹੇ
ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ (1923) ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ‘ਭੌਂਦੂ’ ਜਹੇ ਪੇਂਡੂ ਲੱਗੇ ਸਨ । ਪਰ (ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ) 1928 ਵਿਚ, ਸਾਰੀ
ਰਾਤ ਚੱਲੀ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਪਿੱਛੋਂ, ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਉਹ (ਅਜੈ ਘੋਸ਼) ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਤਾਂ
ਆਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਲਾਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ‘ਦਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼
ਉੱਤੇ ਨਵਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿਚ ਸੋਧ
ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ “ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ
ਕਿ ਜਨਤਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ &quot; ।ਪਰ ਪੰਜ ਸਾਲ
ਪਹਿਲਾਂ ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰ ਕਿਉਂ ਬਣਾ ਲਏ ਸਨ ? ਕਿਉਂਕਿ,
ਪਹਿਲੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਏਨੀ
ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ
ਆਈ ਕਿ ਆਈ । ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ
ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ ।ਕੌਣ ਸਨ, ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ? ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ
ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਪੰਡਿਤ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ, ਕਮਲ
ਨਾਥ ਤਿਵਾੜੀ, ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ, ਜੈ ਦੇਵ ਕਪੂਰ, ਗਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਨੂੰ
ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਅਜੈ ਘੋਸ਼, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ, ਮਾਸਟਰ
ਆਸਾ ਰਾਮ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਦੇਸ ਰਾਜ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਬਾਅਦ ਵਿਚ
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ । ਅਥਵਾ ਉਹ
ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਨ ।
ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੀ ਬੌਧਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ
ਜਾਨਣ ਸਮੇਂ, ਪਾਰਖੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੀ
ਮਾਨਸਿਕ ਅਵੱਸਥਾ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਸਵੈ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ
ਮੁਹਾਰਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ।ਇਕ ਦਿਆਨਤਦਾਰ ਚਿੰਤਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਚਿੰਤਕ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਿਆਂ,
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਵਰਤਾਓ ਉਸਦੇ
ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ।ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ, ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ
ਜਾਣਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਅਕਤਤਵ ਦਾ ਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਏਗਾ ? ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ।
ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਹੋਟਲ ਤੇ ਖਾਣਾ
ਖਾਣ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ, ਸਾਹਮਣੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6k46k0zdsz25qxqrakqgvfij6spct4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73938</id>
    <revision>
      <id>234484</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ (19) ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਧੜਾ ਧੜ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ‘ਕਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5560" sha1="cullv4b0uh5tyh166vqa0t17mzrv7zp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
(19)
ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਧੜਾ ਧੜ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ
ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ‘ਕਿਰਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪਹਿਲਾ ਹੈ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਦਰੋਹੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵੀ
ਰਹੇ ਸਨ ।ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਤਹਿ ਤੱਕ ਖੋਜਦੇ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਉਪਲਭਦ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਇਸਦਾ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦਾ ਸਬੂਤ
ਹੈ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ
ਨਾਲ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੁਣਿਆ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਯਥਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ
ਜੀਵਨ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸਨ ।ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਫ ਸਾਫ
ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਇਕ ਪੜਾਅ ਤੇ ਉਹ ਰੱਬ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ
ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1927 ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ
ਆਪਣੇ, ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਹੋਏ ਮਿੱਤਰ ਅਮਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ
ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਹੋ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਸਕੇਗਾ ।ਅੱਜ ਇਕ ਵਰ੍ਹਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਆਇਆ, ਪਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਹੀਂ ਲਈ ਗਈ ।ਖੈਰ ਜੋ ਰੱਬ ਨੂੰ
ਭਾਵੇ ......&quot;।ਇੱਥੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ
ਆਸਤਿਕਤਾ ਵੀ ਸੂਝ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੇਧ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਮਾਂਦਰੂ ਨਹੀਂ
ਹੁੰਦੀਆਂ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੂਝ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਅਨ ਦੀ ਸੇਧ ਦਾ ਸਿੱਟਾ
ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਧਿਅਨ ਰੁਚੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਓਦੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਕਕੋਰੀ ਵਿਖੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ
ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ, ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ
ਛੱਡ ਕੇ, ਫੜੇ ਗਏ ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਫਾਕ ਉੱਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ
ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਸੀ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਸਨ ।ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਾਰੀ
ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
‘ਅਧਿਅਨ ਕਰਨ’ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਭਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਕਿ
ਅਧਿਅਨ ਕਰ ਤਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ
ਜਾਏਂ ।ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿਚ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੈਸ ਕਰਨ ਲਈ
ਅਧਿਅਨ ਕਰ। ਮੈਂ ਅਧਿਅਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਅਕੀਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ
ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ ।ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ
ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਰੂ ਸੀ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ
ਸੀ &quot; ।ਅਧਿਅਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਝ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ ।ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਦੀ
ਭੁੱਖ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਗਈ ਜਿਸਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਤਿੱਖੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ
ਮੇਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਆਇਆ ਸੀ ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cullv4b0uh5tyh166vqa0t17mzrv7zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73939</id>
    <revision>
      <id>234485</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (17) &quot; ਅੱਛਾ ਗਾ ਰਹੀ ਐ, ਦੋ ਮਿੰਟ ਲੂਣ ਹੀ ਲਓ &quot; ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਸੰਗੀਤ ਇਕ ਜਾਦੂ ਹੈ ....ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ ।ਅੱਜ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5317" sha1="nhtxao9u529oiwosua5rhvqq3i6v7x3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(17)
&quot;
ਅੱਛਾ ਗਾ ਰਹੀ ਐ, ਦੋ ਮਿੰਟ ਲੂਣ ਹੀ ਲਓ &quot; ।ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
ਸੰਗੀਤ ਇਕ ਜਾਦੂ ਹੈ ....ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ ।ਅੱਜ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ
ਕਲਾ ਆਜ਼ਾਦ ਵਰਗੇ ਹਰ ਵਕਤ ਚੌਕਸੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਖ਼ਾਤਰ
ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਦਨਾਮ ਗਲੀ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰੱਖ
ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਹੀ ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ &quot; ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਇਸ
ਕਲਾਤਮਿਕ ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਪੈਸੇ ਕੁਥਾਂਹ ਵਰਤ ਲੈਣ ਨੂੰ ਵਾਜਬ
ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇਖਣ ਦਾ
ਕੇਵਲ ਸ਼ੌਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੇ ਰੰਗ ਕਰਮੀ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ
ਨਾਟਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਚਿਤ ਕਲਾਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਈ
ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਲੀਡ ਰੋਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਮਹੀਨ ਅਣੂਆਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ,
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਊਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ
ਵੱਲੋਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ
ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਹੈ ਜੋ ਲਹੂ ਵਿਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ, ਕਰਜ਼ਨ ਵਾਇਲੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ
ਵਾਲੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਦਾ
ਮਨ ਬੜਾ ਰਸਕ ਅਤੇ ਭਾਵਕ ਸੀ ।ਢੀਂਗਰਾ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਬਿਆਨ
ਕਰਨ ਲਈ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜਸੂਸ ਈ.ਟੀ. ਵੁੱਡਹਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ
ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਸੂਹੀਆ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਚੌਕਿਸ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ ਢੀਂਗਰਾ ਇਕ
ਅਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ . ਢੀਂਗਰਾ ਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖਾਸ ਮੋਹ ਸੀ ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰ ਜਹੀ
ਗੁੱਠ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਈ ਘੰਟੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵੱਲ ਬੜੇ ਮਸਤ ਕਵੀ ਵਾਂਗੂੰ
ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ
ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ ..... ਇਸ ਬੰਦੇ ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਿਨ
ਭੜਥੂ ਪਾਏਗਾ ” ।ਵੁੱਡਹਾਲ ਨੂੰ ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀ ਵੀ ਜਸੂਸੀ ਕਰਨ ਤੇ ਲਾਇਆ
ਹੋਇਆ ਸੀ।
-----
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੀ
ਮਮਤਾ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਉਂਣ ਲਈ ਕਰਜ਼ਨ ਵਾਇਲੀ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾਗ
ਦਿੱਤੀਆਂ । ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾ, ਐਂਗਰਸ ਸਮੈਡਲੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ ਉਹ ਸਿਰ
ਉਠਾਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ
ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਤਖਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜਾਉਣ ਲੱਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nhtxao9u529oiwosua5rhvqq3i6v7x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73940</id>
    <revision>
      <id>234486</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (11) ਇਕ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾਉਂਦੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5437" sha1="2cb5ax01kvtemgozqgaqmay377o0k82" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(11)
ਇਕ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਆਗੂ
ਬਣਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ
ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਬੰਧ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।ਮੁਹੱਲਿਆਂ, ਕਲੱਬਾਂ,
ਸਭਾਵਾਂ, ਸੜਕਾਂ, ਕਿਸ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ
ਦਾ ਨਾਂਮ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਦੀ ਖਾਸ ਰੰਗ ਢੰਗ ਦੀ
ਪੱਗੜੀ ਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਤਲੇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਓ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ,
ਖੁਦਗਰਜ਼ ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਕਦੀ ਸਿੱਖ, ਕਦੀ ਟੋਪੀ ਵਾਲਾ ਹਿੰਦੂ, ਕਦੀ
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਿੱਡਰ, ਜੁਗਿਆਸੂ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ
ਯੋਧਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਡੋਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਜਾਂ ਸੰਕੀਰਨ ਚੌਖਟੇ 'ਚ ਚਿੱਟ
ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ।ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਧਾਰਨੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲੋਕ
ਮਨਾਂ 'ਚ ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਆਜ਼ਾਦੀ
ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ ਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ
ਸਦਾ ਦਾ ਹੁਲੀਆ ਵਿਗਾੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
24 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ
ਮਾਣਯੋਗ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਪੜਿਆ, ਇਹ ਖੋਜਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ
ਲੈ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ । ਕੋਈ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖੀ
ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਐਸੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਐਸੀਆਂ
ਤਰੰਗਾਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਛੇੜਦਾ ਤੇ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਅਸਲ
ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਭਟਕਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਕਦੀ ਵੀ, ਨਾ ਆਪ
ਹੱਸਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੇਖ ਕੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰ ਤੋਂ
ਸੱਖਣਾ ਇਨਸਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਲਈ ਸਿਰ ਧੜ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਲਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ ?! ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਚੜਨ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ
ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਿਥੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਕਰ
ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ ਇੱਛਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ।
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਕੋਲ ਬੌਧਿਕਤਾ, ਲੋਕਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ, ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਂ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਾਲਾਤ ਦੀ
ਬੱਦਲਵਾਈ 'ਚ ਕੁਝ ਛੁਪਿਆ ਭਾਵੇਂ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅਲੋਪ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਮੇਰਾ ਤੇ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cb5ax01kvtemgozqgaqmay377o0k82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73941</id>
    <revision>
      <id>234487</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[20] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਫਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। .. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਸਤਕ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਮਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਰ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="juq1kn0dzin8h0csu5n7pifc7jg1qp9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[20]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਬੌਧਿਕਤਾ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਫਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
..
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਸਤਕ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਮਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਆਰ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ
ਸਮੱਰਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁਕੀ ਸੀ । ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਲੱਛਣਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ
ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ।ਉਹ ਝੱਟ ਤਾੜਦੇ ਅਤੇ ਝੱਟ ਆਪਣਾ ਰਵੱਈਆਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ
ਸਨ ।ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਿੜਾਉਣਾ, ਮਨਾਉਣਾ, ਹਸਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵੀ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਜਾਚ ਸੀ ।ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿਚ
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਢਿੱਲ ਜਾਂ ਅਣਗਿਹਲੀ
ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਤੈਬ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੜਕ
ਸਕਦੇ ਸਨ ।ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਬੀ ਕੇ ਦੱਤ ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ
ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼ ਭੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ।ਕੁਝ
ਦੋਸਤ ਪੂਰੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ
ਮੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮੰਨਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ . ।ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਕੜਕ ਪੈਂਦੇ
ਸਨ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ
ਗੜੁੱਚ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਕਰਾਰਾ ਘਸੁੰਨ ਮਾਰ ਵੀ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ
ਉਸ ਤੋਂ ਖਾ ਵੀ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ
ਮਨਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਸਾਥੀ ਉੱਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ । ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੀ
। ਮਜ਼ਾਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦਾ ਕੋਸਾ ਕੜਾਹ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਗਜ਼-ਬਦਾਮ
ਪਾਏ ਹੋਏ ਹੋਣ ।ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੜਾਹ ਰੋਂਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਆਦ ਸੁਆਦ ਹੋ
ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਅੰਕਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ।ਉਪਰੋਕਤ ਲਿਖਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ,
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਮੋਟੇ ਠੁੱਲ੍ਹੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਬਖਸ਼ੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਚੋਟ ਕਰਦਿਆਂ, ‘ਡਾਰਵਿਨ ਦਾ ਮਿਸਿੰਗ ਲਿੰਕ' ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।
ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ।ਉਹ ਦੱਸਦੇ
ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਆਪ ਸੁਣਿਆ ਕਿ “ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਰਵਿਨ
ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਲੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਹੋ
ਸਕਦਾ ਹੈ &quot; । ਪਰੰਤੂ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਏਨੀ ਸੁਰੀਲੀ ਸੀ ਕਿ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਸੀਆਂ
ਤਣਾਵਾਂ ਵਿਚ ਝੁਨਝਨਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਫਿਦਾ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਕਦਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਦਾ ਸਾਰਾ
ਵੱਟ ਉਧੜ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ । ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਗਾਣੇ
ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਮਹੌਰ ਨੂੰ ਛੇੜਨ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਜੇਕਰ
“ਵਿਚਾਰਾ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕੀ ਦਿਲ ਘਰ ਰੱਖ
ਆਇਆ &quot; ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਾਕ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰਾਰਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>juq1kn0dzin8h0csu5n7pifc7jg1qp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73942</id>
    <revision>
      <id>234488</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[14] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਫਰਤਯੋਗ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਜਿਸ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਨ ਵਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5411" sha1="ri0myryhkamd62mp3lz0dh2jxijmkwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[14]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਫਰਤਯੋਗ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਜਿਸ
ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਨ ਵਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ
ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ
ਪਸੰਦਗੀ ਜਾਂ ਨਾ-ਪਸੰਦਗੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪੈਮਾਨਾ ਨਹੀਂ । ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ
ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ, ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਅਪਾਰ ਪਸਾਰਾ ਹੈ ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣਾ, ਨਿਰਸੰਦੇਹ
ਕਠਨ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ
ਜਹੀਆਂ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ।ਪਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਕੋਈ ਘੱਟ
ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਕਦੀ
ਇਤਿਹਾਸ ਉਸਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਰੋਲ੍ਹ ਦੇਣ ਦੀ
ਵਾਹ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਭੇਦ ਨੂੰ
ਜਾਨਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਸੱਚੀ ਜਗਿਆਸਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਨ ਮਸਤਕ ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਾ ਅਕਸ ਉੱਭਰਨ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ ਮਾਪਣ ਅਤੇ
ਦੂਜੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਰਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਹੈ ।
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹੀ
ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਤਮਾਂ ਵਿਚ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ', ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ
ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਰਾਵ ਮਲਕਾਪੁਰਕਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ’, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਤੀਜੀ
ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਦੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ',
ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਲਿਖਤਾਂ' ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤਾਮਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ
ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੈ |
ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤਤਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਉਸ ਦੀਆਂ
ਸੂਖਮ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਵਿਅਕਤੀ ਸਧਾਰਨ
ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਧਾਰਨ । ਕਿਸੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕ
ਆਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਡੋਲਤਾ, ਸਿਰੜ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਝ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ
ਰੱਖਦੇ ਹਨ,
ਉਸਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖਾ ਕਰਦੇ
ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬੇਲੋੜਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਸ ਕਥਨ ਵੱਲ
ਉਚੇਚਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੰਬਲੀ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਸੁਟਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ
ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਇਕ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ।ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ri0myryhkamd62mp3lz0dh2jxijmkwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73943</id>
    <revision>
      <id>234489</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot; ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ --- 33 (15) &quot; ..... ਮੈਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਨੰਦਮਈ ਰੰਗੀਨੀਆਂ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹਾਂ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਮੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਰਬਾਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5516" sha1="5pclkdlw0nh85xtf6oyhqiemfomj6ss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;&quot;
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
---
33
(15)
&quot; ..... ਮੈਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਨੰਦਮਈ
ਰੰਗੀਨੀਆਂ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹਾਂ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਮੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੀ
ਅਸਲੀ ਬਲੀਦਾਨ ਹੈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਪੱਤਰ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ &quot;
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ
ਉਤਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ?
ਅਸੀਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਉੱਤੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ (ਗੁਰੂ ਦਾ ਬੰਦਾ) ਬਣਾ
ਰਹੇ ਸਾਂ।ਕਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਫਿਲਮ ਬਣ ਹੀ ਚੁੱਕੀ ਹੈ
ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ‘ਰਿਸਕ’ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ? ਮੇਰਾ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਤੀਕਰਮ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਨਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣ
ਸਕਦੀਆਂ ? ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਚਾਰ ਪੰਜ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ,
ਆਦਿ ।ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਤਾਂ ਏਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਇਕ ਰੀਲ੍ਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ
ਕਿ ਅੱਜ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਖੁਦ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦੇ ਏਨੇ
ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਦੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਸੜਕ ਉੱਪਰ
ਹੀ ਗੁੱਥਮ ਗੁੱਥਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ
ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ‘ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਮਿਸਟਰ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਰਗੀ ਅਤਿਅੰਤ
ਸੰਜੀਦਾ ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਰੌਚਿਕ ਬਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ
ਮਹੌਰ ਅਤੇ ਭਤੀਜੀ ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ।ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ,
ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਕਿਸੇ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ
ਲਹੌਰ ਦੀ ਇਕ ਸੜਕ ਤੇ ਤੁਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ‘ਅੰਕਲ ਟਾਮਜ਼ ਕੈਬਨ' ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ
ਲੱਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਅਮੈਰੇਕਾ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਨ ਗੁਲਾਮਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ
ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੀ । ਮਹੌਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਬੈੱਡਲੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਇਕ
ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਕੇ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਨ । ਪੋਸਟਰ ਦੇਖ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਨ
ਲਲਚਾ ਗਿਆ ।ਪੈਸੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਕੋਲ ਸਨ ਜੋ ਦਲ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ
ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ ਖਾਣੇ ਤੇ ਹੀ ਖਰਚਣੇ ਸਨ ।ਟਿਕਟ ਚਾਰ ਆਨੇ (ਹੁਣ 25 ਪੈਸੇ) ਦੀ
ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਕੋਲ ਡੇੜ ਰੁਪੈਆ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਸੀ । ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਿਆਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਰੇ
ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ । ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਟੱਸ ਤੋਂ ਮੱਸ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਅੰਨ੍ਹੇ
ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ' ਉੱਤੇ ਭਰਵਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ।ਫਿਰ ਭੀ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਹੱਥੋਪਾਈ ਤੇ ਉੱਤਰ
ਆਏ ।ਮਹੌਰ ਖੁਦ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ' '.... ਸਿਨਮਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਵੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pclkdlw0nh85xtf6oyhqiemfomj6ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/22</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73944</id>
    <revision>
      <id>234490</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(18) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਡਰਦਾ ।ਤਖਤੇ ਤੇ ਖੜੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’.. ” । ਸ਼ਹੀਦ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀ ਮ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5295" sha1="jf6zx3ovv4gtpd3y34clzw3rxi74jhc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(18)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਡਰਦਾ ।ਤਖਤੇ ਤੇ ਖੜੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਗੱਲ
ਕਹਿਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’.. ” । ਸ਼ਹੀਦ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀ ਮਿਰਤਕ ਦੇਹ ਭਾਵੇਂ
ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੱਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਂਗ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾ
ਟੱਪ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਵਿਚ ਪਸਰ ਗਏ ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਸੁਖਦੇਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁਲਾਂ ਨਾਲ
ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ ।ਇਕ ਘਟਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ
ਦੋਨੋਂ ਇਕ ਮੰਦਰ ਅਗਿਓਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ । ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇਖੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ
ਹਾਰ ਖਰੀਦ ਲਏ ।ਇਕ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਵੱਲ ਵਧਾ
ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਫੜੀ ਰੱਖਿਆ ।ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ
ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆ ਨਾਲ ਬੜਾ ਰੁੱਖਾ ਅਤੇ ਸਖਤ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਰਮ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ
ਸੀ ।ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਦੇ ਕਦੇ, ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ਦਾ
ਕਾਰਨ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਥੀ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ।
ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਅਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਮਾਨਸਿਕ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ।ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ
ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਸੀ । ਇਕ-ਦੋ ਦੀ ਨਹੀਂ ਅਨੇਕਾਂ
ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਪ੍ਰਗਟ
ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮਿਆਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਆਪਣੇ ਰਚਨਕਾਰਾਂ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ
। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾ ਚੁਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
ਪੱਛਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ ਦੇ ਚਿੰਤਕ ਮੇਜ਼ੀਨੀ ਦਾ ਬਾਰ ਬਾਰ ਜ਼ਿਕਰ
ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੋਰੀਬਾਲਡੀ ਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਮੇਜ਼ੀਨੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ।
ਰੂਸੋ ਤੇ ਵਾਲਟੇਅਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਟਾਲਿਸਟਾਏ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਆਦਿ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੇ
ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਰੂਸ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ
ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।ਪਰ ਡੂੰਘੇ ਲਗਾਓ ਨਾਲ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਜੋਕੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਉੱਪਰ
ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀ ਸੂਝ ਦੀ ਨੀਂਹ 1923 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੀ ਰੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ
ਅਤੇ 1927-1928 ਤੱਕ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੇ ਖੋਜੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਏ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jf6zx3ovv4gtpd3y34clzw3rxi74jhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73945</id>
    <revision>
      <id>234491</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(12) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਿਚ ਪੜਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵਿਪਰੀਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਖੜੇ ਸਾਂ। ਚਾਨਾ ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ਼. ਨਾਲ ਤੇ ਮੈਂ ਐਸ.ਐਫ਼.ਆਈ.ਨਾਲ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="0w9el2bdfnxe0rj8rk3k0ihlkkxxgi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(12)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਜੰਡਿਆਲਾ ਵਿਚ ਪੜਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵਿਪਰੀਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਖੜੇ ਸਾਂ।
ਚਾਨਾ ਏ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ਼. ਨਾਲ ਤੇ ਮੈਂ ਐਸ.ਐਫ਼.ਆਈ.ਨਾਲ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪਾੜਾ ਸੀ
ਜੋ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਕੜਵਾਹਟ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਸਤਨਾਮ
ਚਾਨਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਰਾਜਸੀ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖਾਸ ਰੰਗ ਦਾ ਮੋਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ
ਸਾਂ ? ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਅਜੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਸਾਂ ਤੇ
ਚਾਨਾ ਇਕ ਪ੍ਰੋੜ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਮਾ
ਕਾਲਜ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ, ਚਾਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਨਵਾਸ ‘ਚ ਰਿਹਾ । ਦਸਹਿਰੇ
ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੀਲ ਕੰਠ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਂਦਾ।ਅਸੀਂ ਇਕ
ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਵਿੱਛੜ ਜਾਂਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਉਸ ਰੰਗ 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਜਿਸ 'ਚ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ।
ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ
ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੈਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਾਜ 'ਚੋਂ ਮਨਫੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾਪਿਆ। ਹੋ
ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮੇਰੀ ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮਹਿਫਲ ਜਾਂ ਸੜਕ
ਕਿਨਾਰੇ ਮਿਲਦੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਤਾਅਨਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੀ ਸੰਬੋਧਤ ਹੁੰਦਾ।
ਉਹ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਠੋਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ ਓਪਰਾ ਜਿਹਾ
ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਛੱਡਦਾ ਵਿੱਛੜ ਜਾਂਦਾ।
ਸਤਨਾਮ ਚੀਨੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ 'ਚ ‘ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ’ ਬਾਰੇ ਇਕ
ਵਿਚਾਰ ਗੋਸ਼ਟੀ 'ਚ ਮੁੱਖ ਵਕਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸੁਣਿਆ।ਚਾਨਾ ਦੀ ਲੇਖਣੀ
ਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਤੋਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਾਇਲ ਸਾਂ, ਪੰਰਤੂ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇਹ ਰਾਇ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਹੋ
ਗਈ।ਉਸਦੇ ਟੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਦੇਖਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੀ ਚਾਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਕੰਮ
ਲਈ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ।
ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਾਨਾ
ਉਸਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰੇ। ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਕੋਲ ਬੌਧਿਕਤਾ,ਲੋਕਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ, ਮਾਨਵੀ
ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ।ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਇਸ
ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।ਲਟ ਲਟ ਬਲਦਾ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਚਿਤਵੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ ।
ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅਛੋਹ ਜਾਂ ਅਛੂਤੇ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ
ਉਘੇੜਨ ਲਈ, ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਇਸ ਕਿਰਤ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ
ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ
(ਮੋਬਾਇਲ 98141-82998)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0w9el2bdfnxe0rj8rk3k0ihlkkxxgi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73946</id>
    <revision>
      <id>234492</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ (13) ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਢੇ ਤੇਈ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਅਜੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਾਂਸ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4730" sha1="46dqefip0vdyyip8g9qjc6526mujjn1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ
(13)
ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਢੇ ਤੇਈ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਅਜੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ ਚੁੰਮ ਲਿਆ ਸੀ।ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ, ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਬੰਦ
ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ
ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਚਰ ਸਕੇ ਸਨ ।ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਰਜ਼ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਕਰਿਸ਼ਮੇਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ
ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਤੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੱਖੀਏ । ਕਿਉਂਕਿ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ
ਐਕਸ਼ਨ ਹੀ ਮਿਸਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ, ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਉਚਾਈ ਵੀ
ਮਿਸਾਲੀ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ
ਆਪਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਨਾ ਐਲਾਨ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ
ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦੇ ।
ਹੱਥਲੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਨਮਿਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ
ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣਾ
ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਕਿਵੇਂ
ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।ਇੱਕੋ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਘਟਨਾਵਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਵਾਲੇ ਐਕਸ਼ਨਾਂ
ਜਾਂ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? ਇਸ ਚਰਚਾ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਦੇ ਜਾਤੀ ਗੁਣਾ, ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ
ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਭਾਵ ਅਤੇ ਜ਼ਾਹਰਾ ਸਬਕ ਕੀ
ਹਨ ।
ਉੱਘੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ, ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ
ਜਦੋਂ ਉਹ (1923 ਵਿਚ) ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪੰਦਰਾਂ-
ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ । ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਅਕਤਤਵ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀ
ਪਿਆ ਸੀ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ ਪਰ
ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਕਥਨ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕ
ਅਵੱਸਥਾ ਦਾ ਕਿੰਨਾਂ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਹਿਤ, ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ? ਕਿਸੇ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸਭ ਦੀ ਰਾਏ ਇੱਕੋ ਜਹੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ? ਕੋਈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46dqefip0vdyyip8g9qjc6526mujjn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73947</id>
    <revision>
      <id>234493</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(16) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ “ਅੱਛਾ ਏਥੇ ਸੜਕ ਤੇ ਖੱਪ ਨਾ ਕਰੋ, ਪੈਸੇ ਲੈ ਲਓ ਪਰ ਇਹ ਪੈਸੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਬਰਨ ਖੋਹ ਰਿਹਾ ਏਂ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="lxfm2nq6grcwpfouk5852c9qp6coa70" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(16)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਮੈਂ ਕਿਹਾ “ਅੱਛਾ ਏਥੇ ਸੜਕ ਤੇ ਖੱਪ ਨਾ ਕਰੋ, ਪੈਸੇ ਲੈ ਲਓ ਪਰ ਇਹ ਪੈਸੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ,
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਬਰਨ ਖੋਹ ਰਿਹਾ ਏਂ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏਹੋ ਸਹੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ
ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੁੱਟ-ਮਾਰ ਕੇ ਟਿਕਟ ਖ੍ਰੀਦਣ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਖਿੜਕੀ ਤੇ ਲਹੌਰੀ
ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਭੀੜ ਅਤੇ ਧੱਕਾਮੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਖਿੜਕੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾ
ਸਕਿਆ .... ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਕੋਟ ਲਾਹ ਕੇ, ਬਾਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਭੀੜ ਵਿਚ ਵੜ ਗਏ ।
ਚੁਆਨੀ ਵਾਲੇ ਟਿਕਟ ਤਾਂ ਉਹ ਲਿਆ ਨਾ ਸਕੇ, ਅੱਠਿਆਨੀ ਵਾਲੇ ਟਿਕਟ ਲੈ ਹੀ ਆਏ ....
ਅਥਵਾ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚਟਮ . ਖੈਰ ਫਿਲਮ ਦੇਖੀ ।ਫਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ ।
ਵਿਚ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਂਨੂੰ ਖਿਝਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ‘ਚੱਲ, ਉੱਠ ਚੱਲੀਏ, ਚੱਲਦੈਂ ? ਵੱਡੇ
ਡਸਿਪਲਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਛ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆਂ ..... &quot;
2)
ਹੁਣ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਕਿੱਥੋਂ ਖਾਣੀ ਸੀ ? ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ “ਅੰਕਲ ਟਾਮਜ਼ ਕੈਬਨ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ
ਕੀਤੀ ।ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਲਮ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਐ, ਤਾਂ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਆਏ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਆਓ ।ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਰੋਟੀ ਦੇ
ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿਓ ।ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਕੋਲ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਚਾਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਕਲਾ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਮਲ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ
ਪਿਸਤੌਲ ਫੜ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਫੌਲਾਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਸਤੌਲ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ
ਭੈਅਭੀਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਦੀ
ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਚੋਖਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ ।ਓਦੋਂ ਉਹ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ
ਕਰਨ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਰੰਗਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੀ
ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਸਿਗਰਟਾਂ ਦਾ ਧੂਆਂ ਤੇ ਰੰਗ ਦੀ ਬਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਨਮੇਂ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾ
ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਲਾ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਭਰ ਦਾ ਥਕੇਵਾਂ ਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ
।ਉਂਝ, ਕਲਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁੰਗਰੀ ਸੀ
।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਏਨੀਆਂ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਖਤਰੇ
ਨੂੰ ਵੀ, ਪਲ ਦੋ ਪਲ ਵਾਸਤੇ ਅੱਖੋਂ ਪ੍ਰੋਖੇ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ।ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਹੱਥ
ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ, ਜਿਹੜੇ ਖੁਦ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖਤੇ
ਨੇੜਿਓਂ ਮੁੜੇ ਸਨ,
, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਕੋਰੀ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਉਪਰੰਤ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬੋਚਣ
ਲਈ ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਵਿਚ ਸੂਹੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।ਇਕ ਰਾਤ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ
ਉਹ, ਬਚਦੇ ਬਚਾਉਂਦੇ ਮੂਗੰਜ ਵਾਲੀ ਗਲ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਤੁਰੇ ।ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤਾਂ ਕੋਠੇ ‘ਚੋਂ
ਠੁਮਰੀ ਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ।ਖਿੜਕੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਸੀ, ਗਾਣੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸਾਫ
ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਬੋਲੇ, “ ਯਾਰ ਬਹੁਤ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxfm2nq6grcwpfouk5852c9qp6coa70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73948</id>
    <revision>
      <id>234494</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="o78ka98u11uum62cds7i6kay7rtsqar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o78ka98u11uum62cds7i6kay7rtsqar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73949</id>
    <revision>
      <id>234495</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220" sha1="s04m05cs9lj7wdtfpcc8xtlh9yxzkke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ
ਯੂਨੀਵਰਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s04m05cs9lj7wdtfpcc8xtlh9yxzkke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/13</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73950</id>
    <revision>
      <id>234496</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (9) ਅੰਤਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਲਸਫੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਹਿੰਸਾ-ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="94gro7x5cmofvyx25251anv4bgc55u8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(9)
ਅੰਤਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਲਸਫੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਹਿੰਸਾ-ਅਹਿੰਸਾ
ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ
ਉਹ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਚੂੰ ਕਾਰ ਅਜ਼ ਹਮਾ ਹੀਲਤੇ ਦਰ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤ
ਹਲਾਲ ਅਸਤ ਬੁਰਦਨ ਬਾ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ
ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਅਤੇ ਸੂਝ ਉਸਨੇ
ਲੈਨਿਨ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਉਹ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ
ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ
ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜੱਫੀ ਵਿੱਚ ਆ
ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਿਹੋਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ !
ਛੱਡੋ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਪੋਤੀਆਂ ਨਾਲ
ਕਰਵਾਓ।
(ਮੋਬਾਇਲ : 98143-21392)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94gro7x5cmofvyx25251anv4bgc55u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73951</id>
    <revision>
      <id>234497</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਤਕਰਾ 1. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ, ਕੋਸੇ ਕੜਾਹ ਵਾਂਗ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ 2. ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਸ਼ਲਾ 3. ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="722" sha1="9de9tlg72idcyho4d3jegeyumvp87y6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਤਕਰਾ
1. ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ, ਕੋਸੇ ਕੜਾਹ ਵਾਂਗ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦੇ ਲੋਕ
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ
2. ਭਗਤ ਸਿੰਘ : ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ
ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਸ਼ਲਾ
3. ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ
4 . ਅਣਛੋਹੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਪੱਖ
ਡਾ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ
5
13
ਪਿਛਲਾ ਪੰਨਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9de9tlg72idcyho4d3jegeyumvp87y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73952</id>
    <revision>
      <id>234498</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(10) ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਇਕ ਨਵੇਂ ਭਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4763" sha1="2l9jg5ba1rylgecx46hlnr9zlr7a61o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;(10)
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ
ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ
ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਇਕ
ਨਵੇਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਸਕਾਂ ਦੇ
ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਉਕਰੀ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਜਰਾ ਭਿੰਨ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਵੀ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਇਨਕਲਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਤੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੂਖਮ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ
ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ, ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਨੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਦੀਆਂ ਸੁਹਜ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ, ਹਰਕਤਾਂ, ਚਲਾਕੀਆਂ, ਮਜਾਕੀਆ ਸ਼ੌਕ,
ਵਿਵਹਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਦ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਨਾਮ
ਚਾਨਾ ਨੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਖੋਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ
ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਰ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਇਕ
ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਦਿਆਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਇਨਕਲਾਬੀ
ਅਕਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚਿੱਬ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ | ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ
ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ 'ਚ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ‘ਨਾਕਸ ਸਭਿਆਚਾਰ' ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ,
ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਰੰਗ 'ਚ
ਦੇਖਣਗੇ ਤੇ ਸਮਝਣਗੇ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਦਾ
ਦਰਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਦ ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਤਕਥਨੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ
ਕਰਕੇ ਦਿਖਾਲਣ ਦੀ ਹਮਾਕਤ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ-ਇ-ਆਜ਼ਮ ਦਾ
ਤਖੱਲਸ ਏਨਾ ਸਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ
ਸ਼ਬਦ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਦਾ ਮਕਸਦ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ
ਰਹਿਤ ਇਕ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਸਾਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ
ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰਤਾ
ਅਮਲੀ ਰੂਪ ।ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ 'ਚ ਹੀ
ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਅਰਥਾਂ
ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, “ਲੋਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ
‘ਪਿਸਤੌਲ ਤੇ ਬੰਬ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ | ਪਹਿਲਾ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਸਿਰਫ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2l9jg5ba1rylgecx46hlnr9zlr7a61o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/11</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73953</id>
    <revision>
      <id>234499</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ (7) ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ, ਤਵਾਇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5444" sha1="dkenlta2gboqb70lr0sv8vgkwhqp33f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
(7)
ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਨੋਟ ਕੀਤਾ
ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ, ਤਵਾਇਫਾਂ ਦੀ
ਬਦਨਾਮ ਗਲੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਜੰਮਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਦੇ ਹਨ ।ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਲੱਭਣ ਲਈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸੂਹੀਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ
ਬਿਰਤਾਂਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਦਲੀਲ ਅਤੇ ਤਰਕ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਾਕ ਲਈ ਵੀ
ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ।ਕਦੀ ਕਦੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ
।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਇਕ ਮਜ਼ਾਕ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਉਸ ਨਾਲ ਗੁੱਥਮ
ਗੁੱਥਾ ਹੋ ਪਿਆ ਸੀ ।ਦੂਜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਜਦ ਸੁਲਾਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਸੁਲਾਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਹੌਰ ਫਿਰ ਇਕ ਗਾਣਾ ਸੁਣਾਉਣਗੇ । ਮਹੌਰ ਨੇ
ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਮਰਾਠੀ ਗੀਤ ‘ਕੁੰਠ ਗੁੰਤਲਾ’ ਸੁਣਾਇਆ ।ਜੋ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ
ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲਬਰੇਜ਼ ਸੀ।
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਓਨੇ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ
ਸਨ ਜਿਸਦਾ ਪਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,
ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਕਰਜ਼ਨ ਵਾਈਲੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਬਰਤਾਨਵੀ ਜਾਸੂਸ ਈ. ਟੀ. ਵੁੱਡਹਾਲ
ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ
ਬੈਠ ਕੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਸ ਆਦਤ ਕਾਰਨ
ਵੁੱਡਹਾਲ ਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬੰਦਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਮਾਨਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਬਿਆਨ
ਕਰਦਿਆਂ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਨੇ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ
ਕਿ ਸਰ ਮਾਇਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਆਪਣੇ
ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਵੀ
ਲਿਆਉਣ ।ਕਿਉਂਕਿ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਸ
ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਸਹੁੰ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੇਗਾ ।ਕਿਉਂਕਿ, ਹੀਰ
ਜਿੰਨਾਂ ਪਿਆਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਓਨਾ ਪਿਆਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ
ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ, ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ
ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅਣਫਰੋਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਗਰਦ ਹੇਠਾਂ ਦਬੀ ਪਈ ਹੈ,
ਜਿਸ ਦੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉਭਾਰਨ
ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkenlta2gboqb70lr0sv8vgkwhqp33f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/6</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73954</id>
    <revision>
      <id>234500</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;SHAHEED-E-AAZM BHAGAT SINGH IK PRITBHA DA UDAY by Satnam Chana 363, B-1 Maqsudan Chowk, Jalandhar Mobile 9417270411 First Edition: June 2020 Price: 40/- Publisher Universe Publication First Floor Desh Bhagat Yadgar Building, Jalandhar Phone: 9463541166. E-mail: bbansal14@gmail.com&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="tq23b6rd4ohep9022vebzkgdnwwmj2m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;SHAHEED-E-AAZM BHAGAT SINGH
IK PRITBHA DA UDAY
by
Satnam Chana
363, B-1 Maqsudan Chowk, Jalandhar
Mobile 9417270411
First Edition: June 2020
Price: 40/-
Publisher
Universe Publication
First Floor Desh Bhagat Yadgar Building, Jalandhar
Phone: 9463541166. E-mail: bbansal14@gmail.com&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tq23b6rd4ohep9022vebzkgdnwwmj2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/10</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73955</id>
    <revision>
      <id>234501</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[6] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਬਣਇਆ ਗਿਆ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਤੱਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਾਣ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਇਸ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5362" sha1="33s41qzedwzlm3nf09vxg2bk4mw2ta6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[6]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਬਣਇਆ ਗਿਆ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਤੱਕ ਬਣਾਇਆ
ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਾਣ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਇਸ ਲਈ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ । ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੈਟ ਜਾਂ ਪਗੜੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ
ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਪਰ ਉਸਦੇ ਸੀਸ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਪਿਸਤੌਲ ਵਾਲੇ ਮੁੱਛਫੁੱਟ
ਗਭਰੂ ਵਜੋਂ ਚਿਤਵਿਆ ਅਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਵਤਾਨੁਮਾਂ ਮਸੀਹੇ
ਵਜੋਂ; ਜਿਸਦੀ ਕਿ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ
ਇਕ ਹੱਡ ਮਾਸ ਅਤੇ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ
ਇਕ ਬੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਾਰ ਤਾਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ
ਪਰ ਜੱਫੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ।
ਇਸ ਘੁਟਣ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਤਾਜ਼ਾ
ਹਵਾ ਦੇ ਬੁਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਸੀ
ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ-ਮਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹਨਾਂ &quot;ਦੇਵਤਾਨੁਮਾ
ਬੰਦਿਆਂ &quot; ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਨੇ ਸਾਡੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੇਵਲ
ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਵੇਲੇ 50 ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕਾਲਜ ਦੇ
ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 300 ਕਿਤਾਬਾਂ
ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ
ਉਹ ਇਕ ਰੰਗੀਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ
ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਵੀ ।ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ
ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਵੀਰੇਂਦਰ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਇਕ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ‘ਅੰਕਲ ਟਾਮਜ਼ ਕੈਬਨ' ਫਿਲਮ
ਲੱਗੀ ਦੇਖੀ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗੁਲਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੀ ।ਫਿਲਮ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ
ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਮਹੌਰ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ‘ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਝਗੜਾ
ਕਰਨ ਤੱਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ।ਪੈਸੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਤੇ ਹੀ ਖਰਚਣ ਲਈ ਸਨ ਅਤੇ ਚੰਦਰ
ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪੈਣਾ ਸੀ । ਝਗੜਾ ਟਾਲਣ ਲਈ ਮਹੌਰ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ
ਫਿਲਮ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਦੇਖੀ ।ਉਂਝ ਉਹ ਪੈਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਸੀ ।ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ
ਪਤਿਆਉਣ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਕਲਾ ਤੇ
ਮੋਹਤ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਸਨ ਕਿ ਕਲਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33s41qzedwzlm3nf09vxg2bk4mw2ta6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73956</id>
    <revision>
      <id>234502</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਕੋਸੇ ਕੜਾਹ ਵਾਂਗ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ [5] ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="n9dwwxutdsogy5ag7cfq4hvlqphu4z2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ
ਕੋਸੇ ਕੜਾਹ ਵਾਂਗ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦੇ ਲੋਕ
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ
[5]
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ
ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੈ ।ਉਸਦੇ ਸਾਹਸੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ
ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ
ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ । ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖਾਸੇ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜੋ
ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ ।ਉਸਦੀ
ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ ਉਸਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਹੁਣ ਵੀ
ਨਾ ਕੇਵਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਗੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ
ਸ਼ਹਾਦਤ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਕ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ
ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ
ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਜੁਗੋ-ਜੁਗ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ-ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ,
ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿੱਕਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ
ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਰਹੇ, ਜਿਸਨੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ
ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਕਮ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਓਨਾ ਹੀ ਡਰਦੇ
ਸਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਕਿ &quot;ਉਸਦੇ ਪਿਸਤੌਲ &quot; ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ । ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹੀਲੇ ਦਬਾਉਣ ਅਤੇ ਲੁਕੋਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ।ਭਾਵੇਂ ਕਿ
ਉਹ ਰਸਮੀਂ ਤੌਰ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ
ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਕ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ 70 ਵਰ੍ਹੇ
ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਯੂਨਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਿੱਖ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9dwwxutdsogy5ag7cfq4hvlqphu4z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/12</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73957</id>
    <revision>
      <id>234503</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[8] ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ ਨਵੀਂ ਲੀਹ ਪਾਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਪੱਸਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="19pzjc9d5gzph6oy6891s89w75cfx6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;[8]
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੇ
ਨਵੀਂ ਲੀਹ ਪਾਈ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਸਰਲ
ਅਤੇ ਸਪੱਸਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖੁਦ
ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਕਲਾਬ ਪਿਸਤੌਲ ਅਤੇ ਬੰਬ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ
ਬੰਬ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਖਾਸ
ਥਾਂਹਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ।ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰੀ ਹੀ
ਪਿਸਤੌਲ ਚਲਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਉਸ
ਵਰਗੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਪਿਸਤੌਲ ਦਾ
ਵਾਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਮਤਭੇਦ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਸੀ ।ਵਿਰੋਧ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਸਨੇ ਭਗਤ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਏਜੰਟ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ ।ਇਹ ਫਾਂਸੀ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ
ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਫਾਂਸੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ
ਫਾਂਸੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਤਾਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਬਾਪੂ ਵੀ ਸਨ । ਸਤਨਾਮ
ਚਾਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਨਾ ਕਿ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਬੰਬ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕਾ
ਵਿਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਫਟਾਏ ਗਏ ਬੰਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਏਹੋ ਹੀ ਇਕ
ਬੰਬ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਨਿਰਸੰਕੋਚ ‘ਅਹਿੰਸਕ ਬੰਬ’ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦੇ ਫਟਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਝਰੀਟ ਤੱਕ ਨਾ ਆਵੇ।
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਸਤਿਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਜੂਝਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ
ਨਹੀਂ ਹੈ । ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਸਹਾਰੇ ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵੀ ਸਨ।
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਮਹਾਂਨਾਇਕ (ਆਈਕਾਨ) ਸੀ । ਇਸ
ਲਈ ਮੇਰੇ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਇਕ ਚਿੱਤਰ
ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਬਦਲਦੇ ਰੌਂਅ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ
ਨਾਲ ਉਹ ਕਮਰਾ ਲੈਨਿਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਦਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ।ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ
ਲੜੀ ਦੀ ਸਮਝ ਪਈ ।ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਲਾਲੋਂ-ਭਾਗੋ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19pzjc9d5gzph6oy6891s89w75cfx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ - ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73958</id>
    <revision>
      <id>234504</id>
      <timestamp>2026-09-11T14:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="jf4e94qi88r5kzlfja3ggv4d3jyp71z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਇਕ ਪਤਿਭਾ ਦਾ ਉਦੈ
ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jf4e94qi88r5kzlfja3ggv4d3jyp71z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73959</id>
    <revision>
      <id>234705</id>
      <timestamp>2026-09-12T05:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="4n3o10ttb1lie5ka1voh7zn35r5i6oa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ)'' ਵੇ ਜਾ ਵੇ ਮਰਾਸੀਆ, ਤੂੰ ਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੰਮਣਾ ਸੀ। ''(ਸੁੱਖੋਂ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਹੁਣ ਟਰਾਈ ਮਾਰ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਜੰਮ ਕੇ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਖੋਹਣ ਖੋਹ ਲਏ -}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ)'' ਜਾ ਨੀ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਕਰ ਲੈ ਕੁਝ...। ਫੇਰ ਬਹਿ ਜਾਏਂਗੀ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇ। ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਓ ਜਾਣਾ -।}}

{{ps| | ''(ਸੁੱਖੋਂ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਫੇਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ।)'' ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਕੋਈ ਚੱਜ ਸਿੱਖ ਲੈ-।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜਸਪਾਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਇੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਤਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਨੀ ਪੱਤਰ ਨੀ। ਨਾ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਿਆ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਮੁੰਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮਾਤਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਚਿੰਤਾ ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਕੋਈ ਨੀ ਵੇ, ਆਉਂਦਾ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਤੇ ਘੱਲਦੀ ਆਂ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਾਂ ਈ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਈ ਛਤਰੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੰਨਣਾ। ''(ਸੁੱਖੋ ਝਾੜੂ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਚੱਜ ਦੀ ਭਾਖਿਆ ਕੱਢਿਆ ਕਰ ਵੇ ਮੂੰਹੋਂ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਗਾਂਹ ਲੰਘ ਗਈ ਮਾਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਉਹ ਵਾਲਾ ਜਸਪਾਲ ਨਹੀਂ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਖੰਘਦੀ)'' ਤੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਏ}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | ਪਤਾ ਕੁਝ ਕਿੰਨੀਂ ਸਾਲੀਂ ਮੁੜਿਆ। ''(ਮੇਲੋ ਦੀ ਚੁੰਨੀ 'ਚ ਬੱਝੀ ਗੱਠ ਖੋਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਟ ਬੱਝਾ ਹੈ।)'' ਗਰੀਨ ਕਾਰਡ ਅਗਲੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਹੈ, ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ। ਸਮਝੀ,
ਕੁਲਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੁਲਾਂ।&lt;noinclude&gt;{{rh||86 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4n3o10ttb1lie5ka1voh7zn35r5i6oa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234706</id>
      <parentid>234705</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T05:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3062" sha1="9wg86bl34j6zeydnnktrm666oix4eo9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ)'' ਵੇ ਜਾ ਵੇ ਮਰਾਸੀਆ, ਤੂੰ ਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੰਮਣਾ ਸੀ। ''(ਸੁੱਖੋਂ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਹੁਣ ਟਰਾਈ ਮਾਰ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਜੰਮ ਕੇ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਖੋਹਣ ਖੋਹ ਲਏ -}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ)'' ਜਾ ਨੀ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਕਰ ਲੈ ਕੁਝ...। ਫੇਰ ਬਹਿ ਜਾਏਂਗੀ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇ। ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਓ ਜਾਣਾ -।}}

{{ps| | ''(ਸੁੱਖੋਂ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਫੇਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ।)'' ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਕੋਈ ਚੱਜ ਸਿੱਖ ਲੈ-।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜਸਪਾਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਇੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਤਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਨੀ ਪੱਤਰ ਨੀ। ਨਾ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਿਆ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਮੁੰਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮਾਤਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਚਿੰਤਾ ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਕੋਈ ਨੀ ਵੇ, ਆਉਂਦਾ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਤੇ ਘੱਲਦੀ ਆਂ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਾਂ ਈ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਈ ਛਤਰੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੰਨਣਾ। ''(ਸੁੱਖੋ ਝਾੜੂ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਚੱਜ ਦੀ ਭਾਖਿਆ ਕੱਢਿਆ ਕਰ ਵੇ ਮੂੰਹੋਂ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਗਾਂਹ ਲੰਘ ਗਈ ਮਾਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਉਹ ਵਾਲਾ ਜਸਪਾਲ ਨਹੀਂ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਖੰਘਦੀ)'' ਤੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਏ}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | ਪਤਾ ਕੁਝ ਕਿੰਨੀਂ ਸਾਲੀਂ ਮੁੜਿਆ। ''(ਮੇਲੋ ਦੀ ਚੁੰਨੀ 'ਚ ਬੱਝੀ ਗੱਠ ਖੋਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਟ ਬੱਝਾ ਹੈ।)'' ਗਰੀਨ ਕਾਰਡ ਅਗਲੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਹੈ, ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ। ਸਮਝੀ,
ਕੁਲਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੁਲਾਂ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||86 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wg86bl34j6zeydnnktrm666oix4eo9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234707</id>
      <parentid>234706</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T05:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3062" sha1="78u82b505gmnuo4e1ucwzrbnu4p9t1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ)'' ਵੇ ਜਾ ਵੇ ਮਰਾਸੀਆ, ਤੂੰ ਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੰਮਣਾ ਸੀ। ''(ਸੁੱਖੋਂ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਹੁਣ ਟਰਾਈ ਮਾਰ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਜੰਮ ਕੇ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਖੋਹਣ ਖੋਹ ਲਏ -}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ)'' ਜਾ ਨੀ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਕਰ ਲੈ ਕੁਝ...। ਫੇਰ ਬਹਿ ਜਾਏਂਗੀ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇ। ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਓ ਜਾਣਾ -।}}

{{ps| | ''(ਸੁੱਖੋਂ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਫੇਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ।)'' ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਕੋਈ ਚੱਜ ਸਿੱਖ ਲੈ-।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜਸਪਾਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਇੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਤਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਨੀ ਪੱਤਰ ਨੀ। ਨਾ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਿਆ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਮੁੰਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮਾਤਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਚਿੰਤਾ ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਕੋਈ ਨੀ ਵੇ, ਆਉਂਦਾ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਤੇ ਘੱਲਦੀ ਆਂ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਾਂ ਈ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਈ ਛਤਰੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੰਨਣਾ। ''(ਸੁੱਖੋ ਝਾੜੂ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਚੱਜ ਦੀ ਭਾਖਿਆ ਕੱਢਿਆ ਕਰ ਵੇ ਮੂੰਹੋਂ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਗਾਂਹ ਲੰਘ ਗਈ ਮਾਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਉਹ ਵਾਲਾ ਜਸਪਾਲ ਨਹੀਂ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਖੰਘਦੀ)'' ਤੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਏ}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | ਪਤਾ ਕੁਝ ਕਿੰਨੀਂ ਸਾਲੀਂ ਮੁੜਿਆ। ''(ਮੇਲੋ ਦੀ ਚੁੰਨੀ 'ਚ ਬੱਝੀ ਗੱਠ ਖੋਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਟ ਬੱਝਾ ਹੈ।)'' ਗਰੀਨ ਕਾਰਡ ਅਗਲੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਹੈ, ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ। ਸਮਝੀ, ਕੁਲਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੁਲਾਂ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||86 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78u82b505gmnuo4e1ucwzrbnu4p9t1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73960</id>
    <revision>
      <id>234711</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>234711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="2ujrhieb2b6qxa9y3taa04rvzav1mfe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)''}}

{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ,
ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ,
ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ,
ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ&lt;/poem&gt;}}

''(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}


{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ,
ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ,
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ,
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ujrhieb2b6qxa9y3taa04rvzav1mfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234713</id>
      <parentid>234711</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2394" sha1="nxv6bwbq4pyzhrl0iula7cx916h775b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)''}}

{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ,
ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ,
ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ,
ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}}&lt;/poem&gt;}}

{{playscript||''(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}


{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ,
ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ,
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ,
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nxv6bwbq4pyzhrl0iula7cx916h775b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234717</id>
      <parentid>234713</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="12knk8g5oevdcf03m0dbim89wmnv6zp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''{{center|(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)}}''}}

{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ,
ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ,
ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ,
ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}}&lt;/poem&gt;}}

{{playscript||''{{center|(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}''}}


{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ,
ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ,
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ,
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12knk8g5oevdcf03m0dbim89wmnv6zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234718</id>
      <parentid>234717</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="473git43rxsi091b3wx854ywpliyf5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''{{Block center|(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)}}''}}

{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ,
ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ,
ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ,
ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}}&lt;/poem&gt;}}

{{playscript||''{{center|(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}''}}

{{Block center|&lt;poem&gt;{{playscript||ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ,
ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ,
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ,
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>473git43rxsi091b3wx854ywpliyf5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73961</id>
    <revision>
      <id>234714</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt;ਕਥਾਕਾਰ {{playscript||ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ - ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ।}}  {{playscript||''(ਗੋਪੀਆਂ ਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="cuoxiwml8wep82k41v9xci6bviwrtgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ਕਥਾਕਾਰ
{{playscript||ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ -
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ।}}

{{playscript||''(ਗੋਪੀਆਂ ਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ
ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਇੱਕ
ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਖੱਪਰ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼
ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ- ਹੱਥ
ਫੇਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੱਸਦਾ ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ
ਮੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ
ਹੋਇਆ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਰਾਂਝਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਿਆ। ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਛਿੜ ਗਈ...। ਕੋਈ ਟੂਣੇਹਾਰਾ ਜੋਗੀ, ਟਿੱਲਿਓਂ ਨਾਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੇ
ਆਇਆ... ਨਿਰਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦਾ ਰੂਪ... ਕੋਈ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਟੱਪ ਆਇਆ, ਨੈਣ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੁੰਨੇ, ਪਣਹਾਰਣਾ... ਗਵਾਲਣਾਂ ਸਭ
ਮਸਤਾਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਧਾਰ ਚੋਣ ਬੈਂਹਦੀਆਂ... ਦੁੱਧ
ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਈ ਜਾਂਦਾ... ਨੈਣ ਜੋਗੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲੜੇ ਆ...। ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹੀਂ
ਗੱਲ ਤੁਰ ਪਈ ਏ... ਇਸ ਜੋਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਖਵਰੇ ਕਿਸ ਗੋਪੀ ਦੀ ਝਾਕ ਐ...}}

{{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਂਝਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਜਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ।
ਭਿਖਿਆ ਦੇਣ ਆਈਆਂ ਆਟਾ ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਾ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਕੀ
ਹੱਸਦੀਆਂ ਪਣਹਾਰਣਾ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੇਖਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ...। ਠੋਕਰਾਂ
ਖਾਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ‘ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ' ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ... ਕਦੇ
ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੁੰਕਾਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ...। ਕਦੇ ਧਰਤੀ
'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੱਸਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||47 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cuoxiwml8wep82k41v9xci6bviwrtgg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234715</id>
      <parentid>234714</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3537" sha1="iokyzbgyywdxxf7md40yzo401hn8az2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ -
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ।}}

{{playscript||''(ਗੋਪੀਆਂ ਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ
ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਇੱਕ
ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਖੱਪਰ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼
ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ- ਹੱਥ
ਫੇਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੱਸਦਾ ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ
ਮੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ
ਹੋਇਆ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'')}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਰਾਂਝਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਿਆ। ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਛਿੜ ਗਈ...। ਕੋਈ ਟੂਣੇਹਾਰਾ ਜੋਗੀ, ਟਿੱਲਿਓਂ ਨਾਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੇ
ਆਇਆ... ਨਿਰਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦਾ ਰੂਪ... ਕੋਈ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਟੱਪ ਆਇਆ, ਨੈਣ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੁੰਨੇ, ਪਣਹਾਰਣਾ... ਗਵਾਲਣਾਂ ਸਭ
ਮਸਤਾਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਧਾਰ ਚੋਣ ਬੈਂਹਦੀਆਂ... ਦੁੱਧ
ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਈ ਜਾਂਦਾ... ਨੈਣ ਜੋਗੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲੜੇ ਆ...। ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹੀਂ
ਗੱਲ ਤੁਰ ਪਈ ਏ... ਇਸ ਜੋਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਖਵਰੇ ਕਿਸ ਗੋਪੀ ਦੀ ਝਾਕ ਐ...}}

{{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਂਝਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਜਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ।
ਭਿਖਿਆ ਦੇਣ ਆਈਆਂ ਆਟਾ ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਾ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਕੀ
ਹੱਸਦੀਆਂ ਪਣਹਾਰਣਾ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੇਖਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ...। ਠੋਕਰਾਂ
ਖਾਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ‘ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ' ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ... ਕਦੇ
ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੁੰਕਾਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ...। ਕਦੇ ਧਰਤੀ
'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੱਸਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।'')}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||47 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iokyzbgyywdxxf7md40yzo401hn8az2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234716</id>
      <parentid>234715</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3537" sha1="e9sgb3bxnozgajas2h0lhda1z9qk3ky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ -
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ।}}

{{playscript||''(ਗੋਪੀਆਂ ਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ
ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਇੱਕ
ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਖੱਪਰ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼
ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ- ਹੱਥ
ਫੇਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੱਸਦਾ ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ
ਮੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ
ਹੋਇਆ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'')}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਰਾਂਝਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਿਆ। ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਛਿੜ ਗਈ...। ਕੋਈ ਟੂਣੇਹਾਰਾ ਜੋਗੀ, ਟਿੱਲਿਓਂ ਨਾਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੇ
ਆਇਆ... ਨਿਰਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦਾ ਰੂਪ... ਕੋਈ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਟੱਪ ਆਇਆ, ਨੈਣ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੁੰਨੇ, ਪਣਹਾਰਣਾ... ਗਵਾਲਣਾਂ ਸਭ
ਮਸਤਾਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਧਾਰ ਚੋਣ ਬੈਂਹਦੀਆਂ... ਦੁੱਧ
ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਈ ਜਾਂਦਾ... ਨੈਣ ਜੋਗੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲੜੇ ਆ...। ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹੀਂ
ਗੱਲ ਤੁਰ ਪਈ ਏ... ਇਸ ਜੋਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਖਵਰੇ ਕਿਸ ਗੋਪੀ ਦੀ ਝਾਕ ਐ...}}

{{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਂਝਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਜਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ।
ਭਿਖਿਆ ਦੇਣ ਆਈਆਂ ਆਟਾ ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਾ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਕੀ
ਹੱਸਦੀਆਂ ਪਣਹਾਰਣਾ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੇਖਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ...। ਠੋਕਰਾਂ
ਖਾਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ‘ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ' ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ... ਕਦੇ
ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੁੰਕਾਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ...। ਕਦੇ ਧਰਤੀ
'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੱਸਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।'')}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||47 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9sgb3bxnozgajas2h0lhda1z9qk3ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73962</id>
    <revision>
      <id>234719</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3316" sha1="7us6d358p4ah8gnpi3ivgfar0k3bkal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{ps| | ''(ਸੁਖੋਂ ਤੀਲਾਂ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਅੰਦਰ ਹੀ)'' ਤੋਰਾਂਗੇ ਵੇ, ''(ਅਚੇਤ ਹੀ ਪੱਲਾ  ਛੁਡਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇੱਕ ਤੋਰ ਕੇ ਤਾਂ ਲੇਟ ਨਹੀਂ ਆਏ ''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਗ਼ੁੱਸੇ 'ਚ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਬੁੱਲ ਚਿੱਥਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਖੋ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਗੱਲ ਬਦਲਣ ਲਈ ਫੇਰ ਖੰਘੂਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਛੇੜਦਾ ਹੈ।''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਸ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਯੂ. ਐਸ. ਏ.। ''(ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦਾ ਹੈ)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਮਨ ਅੰਦਰਲੇ ਤੌਖਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਲਾਂਭੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।)'' ਵੇ ਫੇਰ ਕੀ ਐ, ਹੈ ਤੇ ਉਹੀ-। ਆਪਣੇ ਕੈਲੇ ਦਾ ਆੜੀ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਉਹ ਜ਼ਮਾਨਾ ਲੱਦ ਗਿਆ। ਲੋਕੀਂ ਥਾਲੀਆਂ 'ਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਫਿਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ। ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਉਹੀ ਐ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਫਿਰਦੇ ਆ ਤਾਂ ਲਈ ਫਿਰਨ। ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਵੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੇ।}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਕੌਲ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਗਿਆਂ ਯੁਗ ਹੋ ਗਏ। ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਸ਼ਹਿਦ ਲਾ ਕੇ ਚੱਟੋ ਹੁਣ ਕਰਾਰਾਂ ਨੂੰ। ''(ਚੁੱਪੀ)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਫਸਲ ਬਾੜੀ ਤਾਂ ਸਾਂਭ ਲਈਏ, ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਬੱਦਲ ਆਉਂਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਣਾ। (ਸਾਹ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰੇ 'ਚ ਤਾਂ ਆਪ ਸੱਤਿਆ ਨਹੀਂ
ਰਹੀ ''(ਖੰਘ ਛਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਸੁੱਖੋ ਪਾਣੀ ਲਿਆਈਂ ਫਟਾਫਟ। ''(ਕੋਲ਼ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਮਲਦਾ ਹੈ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਲਾ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ
ਹੈ।)'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੜਾ ਛੇਤੀ।}}

{{ps| ਸੁੱਖੋ | : ਕੀ ਹੋਇਆ? ''(ਮਿੱਠੂ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਨੀ ਮੈਨੂੰ। ਕਿਤੇ ਨੀ ਮਰਦੀ ਮੈਂ ''(ਔਖੇ ਸਾਹ ਭਰਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਸਰੀਰ ਈ ਪੱਛੀ ਲੱਗਣਾ ਸਾਹ ਨੀ ਆਣ ਦਿੰਦਾ।}}

{{ps| ਸੁੱਖੋ | : ਧੂੰਆ ਈ ਏਨਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟਦਾ। ਚਲ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪੈ ਜਾ।}}

{{ps| ਮੇਲੋ | : ਕਿਤੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨੀ, ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ-ਸਭ। ''(ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਏ ਦੁਪੱਟੇ 'ਚੋਂ ਨੋਟ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||87 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7us6d358p4ah8gnpi3ivgfar0k3bkal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Nishani.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73963</id>
    <revision>
      <id>234720</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="sf353xrn31m3hdnoc2fn74ihodbuqb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
'''NISHANI'''
Essays in Punjabi by
Amarjit Chandan
{{dhr|2em}}
Navyug Publishers, New Delhi
1997
{{dhr|3em}}
ISBN : 81 7599 012 0
{{dhr|7em}}
© ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ : 1997
{{dhr|2em}}
'''ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਦਾ ਚਿਤੇਰਾ : ਸਿਧਾਰਥ'''
{{dhr|2em}}
ਗੁਰੂਲਿਪੀ ਫ਼ੋਂਟ ਚ ਅੱਖਰ ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪ ਬੀੜੇ
'''ਕੰਪੀਊਟਰ ਸਹਾਇਕ''' : ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚੰਦਨ
{{dhr|2em}}
'''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ'''
ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
K 24 ਹੌਜ਼ ਖ਼ਾਸ, ਨਈ ਦਿੱਲੀ-110016
{{dhr|1em}}
'''ਭੇਟਾ:''' 95 ਰੁਪਏ
{{dhr|1em}}
'''ਛਾਪਕ'''
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼
ਨਵੀਨ ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਦਿੱਲੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sf353xrn31m3hdnoc2fn74ihodbuqb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234721</id>
      <parentid>234720</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="cbvs31fnm0eialmkwkyxufjanqf1anq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
'''NISHANI'''
Essays in Punjabi by
Amarjit Chandan
{{dhr|1em}}
Navyug Publishers, New Delhi
1997
{{dhr|2em}}
ISBN : 81 7599 012 0
{{dhr|5em}}
© ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ : 1997
{{dhr|1em}}
'''ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਦਾ ਚਿਤੇਰਾ : ਸਿਧਾਰਥ'''
{{dhr|1em}}
ਗੁਰੂਲਿਪੀ ਫ਼ੋਂਟ ਚ ਅੱਖਰ ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪ ਬੀੜੇ
'''ਕੰਪੀਊਟਰ ਸਹਾਇਕ''' : ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚੰਦਨ
{{dhr|1em}}
'''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ'''
ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
K 24 ਹੌਜ਼ ਖ਼ਾਸ, ਨਈ ਦਿੱਲੀ-110016
{{dhr|0em}}
'''ਭੇਟਾ:''' 95 ਰੁਪਏ
{{dhr|0em}}
'''ਛਾਪਕ'''
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼
ਨਵੀਨ ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਦਿੱਲੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cbvs31fnm0eialmkwkyxufjanqf1anq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234725</id>
      <parentid>234721</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="864uq9j6xwotcccrf4folxmr0z6rx7x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
'''NISHANI'''
Essays in Punjabi by
Amarjit Chandan

Navyug Publishers, New Delhi
1997
{{dhr|1em}}
ISBN : 81 7599 012 0
{{dhr|5em}}
© ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ : 1997
{{dhr|1em}}
'''ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਦਾ ਚਿਤੇਰਾ : ਸਿਧਾਰਥ'''
{{dhr|1em}}
ਗੁਰੂਲਿਪੀ ਫ਼ੋਂਟ ਚ ਅੱਖਰ ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪ ਬੀੜੇ
'''ਕੰਪੀਊਟਰ ਸਹਾਇਕ''' : ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚੰਦਨ
{{dhr|1em}}
'''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ'''
ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
K 24 ਹੌਜ਼ ਖ਼ਾਸ, ਨਈ ਦਿੱਲੀ-110016

'''ਭੇਟਾ:''' 95 ਰੁਪਏ

'''ਛਾਪਕ'''
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼
ਨਵੀਨ ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਦਿੱਲੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>864uq9j6xwotcccrf4folxmr0z6rx7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234726</id>
      <parentid>234725</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="8tar6p3sfa7z6zhk4fmmmjsqurva5vz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
'''NISHANI'''
Essays in Punjabi by
Amarjit Chandan

Navyug Publishers, New Delhi
1997

ISBN : 81 7599 012 0
{{dhr|4em}}
© ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ : 1997
{{dhr|1em}}
'''ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਦਾ ਚਿਤੇਰਾ : ਸਿਧਾਰਥ'''
{{dhr|1em}}
ਗੁਰੂਲਿਪੀ ਫ਼ੋਂਟ ਚ ਅੱਖਰ ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪ ਬੀੜੇ
'''ਕੰਪੀਊਟਰ ਸਹਾਇਕ''' : ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚੰਦਨ

'''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ'''
ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
K 24 ਹੌਜ਼ ਖ਼ਾਸ, ਨਈ ਦਿੱਲੀ-110016

'''ਭੇਟਾ:''' 95 ਰੁਪਏ

'''ਛਾਪਕ'''
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼
ਨਵੀਨ ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਦਿੱਲੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tar6p3sfa7z6zhk4fmmmjsqurva5vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73964</id>
    <revision>
      <id>234722</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="90w9hxa49z6p71nw00uugxbpy59sbdf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਿੱਠੂ | : ਦਵਾਈ ਖਾਧੀ ਸੀ ਇਹਨੇ?}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ | : ਰਾਤ ਤਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਮੈਂ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ | : ਏਨਾ ਕੰਮ ਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਘਰ ਬੈਠੀਆਂ। ਰਾਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ-}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਕੇ ਉਹਦੇ ਕਾਹਨੂੰ ਗਲ ਪਈ ਜਾਨੈ। ''(ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਿਆ)'' ਬਥੇਰੀਆਂ ਖਾ ਲਈਆਂ ਦਵਾਈਆਂ। ''(ਸੁੱਖੋ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ | : ਮੁੱਕ ਗੀ ਸੀ ਤੇ ਦੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਵੇ ਕਾਹਨੂੰ ਔਖਾ ਭਾਰਾ ਹੋਈ ਜਾਨਾ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼। ਮਨ ਭਰ ਗਿਆ ਮੇਰਾ ਚੰਦਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ। ਪਤਾ ਨੀ ਕਦੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁੱਟਣਾ। ''(ਮਿੱਠੂ ਅਚੇਤ ਹੀ ਔਖਾ ਸਾਹ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ)'' ਵੇ ਸੁਣਦਾ ਜਾ, ਜੈਲਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੋਟਰ ਤੇ ਦੇਖ ਆ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਪੂ ਹੋਊ ਤੇਰਾ। ਆਇਆ ਨੀ ਸਵੇਰ ਦਾ। ਕਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਲਗਦੀਆਂ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ | : ਇਹ ਚੰਦਰੇ ਕੰਮ ਨੀ ਹੁੰਦੇ ਮੈਥੋਂ। ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਰ। ''(ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਵੇ ਹੋਰ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ। ਉਹ ਕੱਲਾ ਕਾਰ੍ਹਾ ਖੋਝਲਦਾ ਹੋਊ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਨ ਨੂੰ। ''(ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|| (ਕੈਲਾ ਉੱਪਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੀਤ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ
ਦੂਰੀ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਆਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਤ ਮੇਲੋ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।)}}

{{playscript| ਜੀਤ | : ਪੈਰੀਂ ਪੈਨੀਂ ਬੇ ਜੀ। ਕੀ ਗੱਲ}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਜੀਊਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ। ਕਦੋਂ ਆਈ?}}

{{playscript|| ''(ਜੀਤ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਸੀਤੋ | : ਕੀ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਸਵੇਰ ਦਾ।}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਇੱਕ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਢਿੱਡ ਨੀ ਭਰਿਆ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||88 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90w9hxa49z6p71nw00uugxbpy59sbdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Nishani.pdf/10</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73965</id>
    <revision>
      <id>234723</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="l4nvydqmt1or6xza1hgyw6lxb313u2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
'''ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਮਿਤ'''
{{dhr|9em}}
ਬਾਬਲ ਮੇਰਾ ਕੰਬਣ ਕੰਬਣ ਕਰਦੇ
ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ
ਪਹਲ-ਪ੍ਰਥਮਾ ਅੱਖਰ ਊੜਾ ਲਿਖਦਾ

ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਦਾਂ
ਲਿਖਦਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਖੁਣਿਆ ਓ ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ
ਮੈਂ ਅਞਾਣਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ, ਪੈਂਤੀ ਦੇ ਪਾਏ
ਪੂਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੂੜਾ ਗੂੜਾ ਕਰਦਾ ਜਾਵਾਂ

-ਅ.
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਸਮਰਪਣ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4nvydqmt1or6xza1hgyw6lxb313u2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234724</id>
      <parentid>234723</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="c2dcis3sz7jd26i4cdx1ll7yiq1g5dw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{dhr|5em}}
'''ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਮਿਤ'''
{{dhr|12em}}
ਬਾਬਲ ਮੇਰਾ ਕੰਬਣ ਕੰਬਣ ਕਰਦੇ
ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ
ਪਹਲ-ਪ੍ਰਥਮਾ ਅੱਖਰ ਊੜਾ ਲਿਖਦਾ

ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਦਾਂ
ਲਿਖਦਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਖੁਣਿਆ ਓ ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ
ਮੈਂ ਅਞਾਣਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ, ਪੈਂਤੀ ਦੇ ਪਾਏ
ਪੂਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੂੜਾ ਗੂੜਾ ਕਰਦਾ ਜਾਵਾਂ

-ਅ.
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||ਸਮਰਪਣ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2dcis3sz7jd26i4cdx1ll7yiq1g5dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Nishani.pdf/12</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73966</id>
    <revision>
      <id>234727</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="hbcg5qice8orrn6se18ndtf0p41v28d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ
{{dhr|3em}}
{{larger|ਚਿਣਾਈ}}
{{dhr|1em}}
ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ{{gap}}viii
ਦੋ ਗੱਲਾਂ : ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼{{gap}}ix
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ{{gap}}xi

ਬੇਵਤਨੀ{{gap}}2
ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ{{gap}}16
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ{{gap}}26

ਕੁਨਨ ਕਨਨ{{gap}}40
ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ{{gap}}52
ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼ ਕੋਠੜੀ{{gap}}58

ਹਰਨਾਮ ਰਸਨਾ ਕਹਨ{{gap}}62
ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ{{gap}}70
ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਹਾਂ{{gap}} 84
ਛੁਹ{{gap}} 88
ਕਾਫ਼ਕਾ ਤੇ ਫ਼ੂਚਕ{{gap}}90
ਇਤਿਆਦਿ{{gap}}92

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|vii}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbcg5qice8orrn6se18ndtf0p41v28d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234728</id>
      <parentid>234727</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="836" sha1="l9663w6gxzjmqq6jddvet55jsksbgoz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ
{{dhr|3em}}
{{larger|ਚਿਣਾਈ}}
{{dhr|1em}}
ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ{{gap}}viii
ਦੋ ਗੱਲਾਂ : ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼{{gap}}ix
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ{{gap}}xi

ਬੇਵਤਨੀ{{gap}}2
ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ{{gap}}16
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ{{gap}}26

ਕੁਨਨ ਕਨਨ{{gap}}40
ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ{{gap}}52
ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼ ਕੋਠੜੀ{{gap}}58

ਹਰਨਾਮ ਰਸਨਾ ਕਹਨ{{gap}}62
ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ{{gap}}70
ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਹਾਂ{{gap}} 84
ਛੁਹ{{gap}} 88
ਕਾਫ਼ਕਾ ਤੇ ਫ਼ੂਚਕ{{gap}}90
ਇਤਿਆਦਿ{{gap}}92

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|vii}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9663w6gxzjmqq6jddvet55jsksbgoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234729</id>
      <parentid>234728</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="f5d5tioe40dfb1az5a7k1rd0u3ib9f5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ
{{dhr|3em}}
{{larger|ਚਿਣਾਈ}}

ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ{{gap}}viii
ਦੋ ਗੱਲਾਂ : ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼{{gap}}ix
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ{{gap}}xi

ਬੇਵਤਨੀ{{gap}}2
ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ{{gap}}16
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ{{gap}}26

ਕੁਨਨ ਕਨਨ{{gap}}40
ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ{{gap}}52
ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼ ਕੋਠੜੀ{{gap}}58

ਹਰਨਾਮ ਰਸਨਾ ਕਹਨ{{gap}}62
ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ{{gap}}70
ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਹਾਂ{{gap}} 84
ਛੁਹ{{gap}} 88
ਕਾਫ਼ਕਾ ਤੇ ਫ਼ੂਚਕ{{gap}}90
ਇਤਿਆਦਿ{{gap}}92

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|vii}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5d5tioe40dfb1az5a7k1rd0u3ib9f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73967</id>
    <revision>
      <id>234730</id>
      <timestamp>2026-09-12T06:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt;{{playscript|1| : ਨੀ ਇਹਦੇ ਨੈਣ ਤੇ ਵੇਖੋ..., ਜਿਉਂ ਕਟਾਰੀਆਂ ਸਾਣ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਈ।}}  {{playscript|2| : ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ... ਏਸ ਬਾਲੜੀ ਉਮਰੇ... ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾਇ ਬੈਠਾ...। ''(ਛੇੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਗਰਜਦਾ ਹੈ ‘ਅਲਖ’ ਉਹਹੱਸਦ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="lsl1pkpdysuux0daky2f3j4m5ln5euw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|1| : ਨੀ ਇਹਦੇ ਨੈਣ ਤੇ ਵੇਖੋ..., ਜਿਉਂ ਕਟਾਰੀਆਂ ਸਾਣ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਈ।}}

{{playscript|2| : ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ... ਏਸ ਬਾਲੜੀ ਉਮਰੇ... ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾਇ ਬੈਠਾ...। ''(ਛੇੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਗਰਜਦਾ ਹੈ ‘ਅਲਖ’ ਉਹਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|3|  :  ਆਇ-ਹਾਇ ਤੇਵਰ ਤਾਂ ਵੇਖੋ... ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਲੂਹ ਸੁੱਟੇਗਾ।}}

{{playscript|4|  :  ਕਿਸੇ ਕਜਲੇ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੱਟਿਆ..., ''(ਰਾਂਝਾ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਝੁੱਗਾ ਚੌੜ ਕਰਵਾਇ ਆਇਆ...।}}

{{playscript|5|  :  ਜੋਗੀ ਕੋਈ ਨੀ... ਬਹੁਰੂਪੀਆ ਏ ਕੋਈ.., ਮਚਲਾ ਜੱਟ-ਸੋਤੋ (ਵਾਹੀ) ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਧੂਣੀ ਰਮਾਇ ਬੈਠਾ...।

''(ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਚਿਮਟਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ
ਉੱਠ ਪੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੂਕਦਾ ਹੈ।) ਅਲਖ ...।''

{{center|''(ਕੋਰਸ਼ ਸੰਵਾਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ)''}}}}

:
1


: 

{{playscript||ਸੱਤ ਜਰਮ ਕੇ ਹਮੈਂ ਨਾਥ ਪੂਰੇ,
ਕਦੇ ਮੂਲ ਨਾ ਜੋਤਰਾ ਵਾਹਿਆ ਈ
{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ)''}}

ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਉੱਥੇ ਅੱਕ ਉੱਗੇ,
ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਜੋਤਰਾ ਲਾਇਆ ਈ}}

{{playscript||''(ਹੱਸਦੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਚੌੜ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਖਪਰੀ ਚੁੱਕ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੁੰਦਰਾਂ ਛੇੜਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਧੂਣਾ ਬੁਝਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਟੱਕ ਅੰਬਰ ਵੱਲ
ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਾਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ‘ਅਲਪ ਯਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਕੁੜੀਆਂ... ਮਤਵਾਲੀਆਂ..., ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ... ਜਿਉਂ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਹੋਈਆਂ...।}}

{{playscript|1|  :  ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਈ... ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਜੋਗੜਾ ਏਂ ਤੂੰ...।}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||48 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsl1pkpdysuux0daky2f3j4m5ln5euw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234731</id>
      <parentid>234730</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="8axyp3neilm7x9s4iowqh7ujwb6waor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|1| : ਨੀ ਇਹਦੇ ਨੈਣ ਤੇ ਵੇਖੋ..., ਜਿਉਂ ਕਟਾਰੀਆਂ ਸਾਣ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਈ।}}

{{playscript|2| : ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ... ਏਸ ਬਾਲੜੀ ਉਮਰੇ... ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾਇ ਬੈਠਾ...। ''(ਛੇੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਗਰਜਦਾ ਹੈ ‘ਅਲਖ’ ਉਹਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|3|  :  ਆਇ-ਹਾਇ ਤੇਵਰ ਤਾਂ ਵੇਖੋ... ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਲੂਹ ਸੁੱਟੇਗਾ।}}

{{playscript|4|  :  ਕਿਸੇ ਕਜਲੇ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੱਟਿਆ..., ''(ਰਾਂਝਾ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਝੁੱਗਾ ਚੌੜ ਕਰਵਾਇ ਆਇਆ...।}}

{{playscript|5|  :  ਜੋਗੀ ਕੋਈ ਨੀ... ਬਹੁਰੂਪੀਆ ਏ ਕੋਈ.., ਮਚਲਾ ਜੱਟ-ਸੋਤੋ (ਵਾਹੀ) ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਧੂਣੀ ਰਮਾਇ ਬੈਠਾ...।

''(ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਚਿਮਟਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ
ਉੱਠ ਪੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੂਕਦਾ ਹੈ।) ਅਲਖ ...।''

{{center|''(ਕੋਰਸ਼ ਸੰਵਾਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ)''}}}}

{{playscript||ਸੱਤ ਜਰਮ ਕੇ ਹਮੈਂ ਨਾਥ ਪੂਰੇ,
ਕਦੇ ਮੂਲ ਨਾ ਜੋਤਰਾ ਵਾਹਿਆ ਈ
{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ)''}}

ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਉੱਥੇ ਅੱਕ ਉੱਗੇ,
ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਜੋਤਰਾ ਲਾਇਆ ਈ}}

{{playscript||''(ਹੱਸਦੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਚੌੜ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਖਪਰੀ ਚੁੱਕ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੁੰਦਰਾਂ ਛੇੜਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਧੂਣਾ ਬੁਝਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਟੱਕ ਅੰਬਰ ਵੱਲ
ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਾਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ‘ਅਲਪ ਯਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਕੁੜੀਆਂ... ਮਤਵਾਲੀਆਂ..., ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ... ਜਿਉਂ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਹੋਈਆਂ...।}}

{{playscript|1|  :  ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਈ... ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਜੋਗੜਾ ਏਂ ਤੂੰ...।}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||48 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8axyp3neilm7x9s4iowqh7ujwb6waor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73968</id>
    <revision>
      <id>234732</id>
      <timestamp>2026-09-12T07:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="mnzoz0pwv3iqr6f86fg8bvjt1nylk86" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮੇਲੋ | : ''(ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਅਚੇਤ ਹੀ ਟਾਲਣ ਜਾਂ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਜੈਸਚਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।)'' ਜਾ ਕੁੜੇ... ਮੈਂ ਠੀਕ ਆਂ।}}

{{playscript|| ''(ਜੀਤ ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ ਟੋਕਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਗਈ ਕਿੱਥੇ ਐ ਤੜਕੇ ਦੀ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ।}}

{{playscript| ਸੀਤੋ| : ਹੁੰਦਾ ਕੌਣ ਏ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ-ਹੈਂਅ।}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਪਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਹੁੰਨਾਂ ਤੂੰ॥}}

{{playscript|| ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਬੱਲੇ ਬਾਪੂ ਗੜਕਦਾ ਹਾਲੇ।}}

{{playscript|| ''(ਸੁੱਖੋ ਰੋਟੀ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਤ ਦੇ ਰੋਣੇ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਚੱਲੀ ਹੁਣ?}}

{{playscript|ਮੇਲੋ | : ਅੰਦਰ ਈ ਲੈ ਚੱਲ। ਏਥੇ ਤਾਂ ਡਰ ਆਉਂਦਾ।}}

{{playscript|| ''(ਸੁੱਖੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਜਾ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਮੁੰਡਾ ਈ ਕੰਜਰ ਖੱਸੀ ਨਿਕਲਿਆ। ਨਈਂ ਥੋਡੀ ਕੀ ਮਜ਼ਾਲ ਸੀ ਐਂ ਜ਼ਬਾਨ ਚਲਾ ਜਾਂਦੀਆਂ।}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਬੌਂਦਲਿਆ ਜਿਹਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ)'' ਓ ਬਾਪੂ ਬਾਹਲਾ ਤੱਤਾ ਵਈ।}}

{{playscript| ਸੀਤੋ | : ਏਡਾ ਝੋਰਾ ਏ ਤੇ ਆਪ ਜਾਇਆ ਕਰ। ਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੁੜੇ ਸੌ ਖੂਹੀਂ ਜਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਆ।}}

{{playscript|| ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਮੁੜ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਜਾ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਉਲਾਰ-ਉਲਾਰ ਕੇ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||89 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnzoz0pwv3iqr6f86fg8bvjt1nylk86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73969</id>
    <revision>
      <id>234735</id>
      <timestamp>2026-09-12T07:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="9ubsc6dywhngzoft7845fejxh6hh70w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ''ਬੋਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਬਥੇਰਾ ਕਰ ਤਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ। ਹੁਣ ਫੀਮਾਂ ਬੇਚ ਲਾਂ ਥੋਡੀ ਖ਼ਾਤਰ।}}

{{playscript|| ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ
ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਵੀ ਨੀ ਬਦਲਿਆ। ਸਭ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ। ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਗੀਤ | : {{Block center|&lt;poem&gt;ਪੁੱਤਾਂ ਜਈਆਂ ਪੁਲੀਆਂ ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੀਆਂ
ਟੁੱਟੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ
ਢਿੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੀਆਂ ਕਿ ਰੋਣੇ ਪੈ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।
ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮਾਨੋਂ ਫਟੀਆਂ
ਵਹਿਸ਼ਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀਆਂ
ਹਿਚਕੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ
ਕੱਜਣ ਸਭ ਲਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ...।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript|| ''(ਸੁੱਖੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਸਮਾਨ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੰਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਹਰੋਂ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਬੋਰੀ ਤੇ ਕਹੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਉਹ ਕਹੀ ਠੋਕਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript||{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰਿਆ ਸ਼ੇਰਾ ਜਮਾ ਨੇ ਘੇਰਾ
ਪਾ ਲਿਆ ਤੇਰਾ, ਢਾਈਂ ਨਾ ਜੇਰਾ
ਜੀਉਣ ਦੀ ਬੇਲਾ, ਮਨਾ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਲਹਿ ਜਾਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript|| ''(ਸ਼ੇਰਾ ਕਹੀ ਚੁੱਕੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਯਮਾ ਦੀ ਫੌਜ਼ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||90 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ubsc6dywhngzoft7845fejxh6hh70w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234739</id>
      <parentid>234735</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="oeznjm5vv9ayrzpidxu4hoy66nuzih6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਬੋਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਬਥੇਰਾ ਕਰ ਤਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ। ਹੁਣ ਫੀਮਾਂ ਬੇਚ ਲਾਂ ਥੋਡੀ ਖ਼ਾਤਰ।}}

{{playscript|| ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ
ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਵੀ ਨੀ ਬਦਲਿਆ। ਸਭ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ। ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਗੀਤ | : {{Block center|&lt;poem&gt;ਪੁੱਤਾਂ ਜਈਆਂ ਪੁਲੀਆਂ ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੀਆਂ
ਟੁੱਟੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ
ਢਿੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੀਆਂ ਕਿ ਰੋਣੇ ਪੈ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।
ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮਾਨੋਂ ਫਟੀਆਂ
ਵਹਿਸ਼ਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀਆਂ
ਹਿਚਕੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ
ਕੱਜਣ ਸਭ ਲਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ...।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript|| ''(ਸੁੱਖੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਸਮਾਨ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੰਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਹਰੋਂ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਬੋਰੀ ਤੇ ਕਹੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਉਹ ਕਹੀ ਠੋਕਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript||{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰਿਆ ਸ਼ੇਰਾ ਜਮਾ ਨੇ ਘੇਰਾ
ਪਾ ਲਿਆ ਤੇਰਾ, ਢਾਈਂ ਨਾ ਜੇਰਾ
ਜੀਉਣ ਦੀ ਬੇਲਾ, ਮਨਾ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਲਹਿ ਜਾਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript|| ''(ਸ਼ੇਰਾ ਕਹੀ ਚੁੱਕੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਯਮਾ ਦੀ ਫੌਜ਼ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||90 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oeznjm5vv9ayrzpidxu4hoy66nuzih6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234740</id>
      <parentid>234739</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2872" sha1="a29tebuzq7zlb4qgsrgmkrdl5swzj0b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਬੋਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਬਥੇਰਾ ਕਰ ਤਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ। ਹੁਣ ਫੀਮਾਂ ਬੇਚ ਲਾਂ ਥੋਡੀ ਖ਼ਾਤਰ।}}

{{playscript|| ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਵੀ ਨੀ ਬਦਲਿਆ। ਸਭ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ। ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਗੀਤ | : &lt;poem&gt;ਪੁੱਤਾਂ ਜਈਆਂ ਪੁਲੀਆਂ ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੀਆਂ
ਟੁੱਟੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ
ਢਿੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੀਆਂ ਕਿ ਰੋਣੇ ਪੈ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।
ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮਾਨੋਂ ਫਟੀਆਂ
ਵਹਿਸ਼ਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀਆਂ
ਹਿਚਕੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ
ਕੱਜਣ ਸਭ ਲਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ...।&lt;/poem&gt;}}

{{playscript|| ''(ਸੁੱਖੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਸਮਾਨ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੰਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਹਰੋਂ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਬੋਰੀ ਤੇ ਕਹੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਉਹ ਕਹੀ ਠੋਕਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript||{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰਿਆ ਸ਼ੇਰਾ ਜਮਾ ਨੇ ਘੇਰਾ
ਪਾ ਲਿਆ ਤੇਰਾ, ਢਾਈਂ ਨਾ ਜੇਰਾ
ਜੀਉਣ ਦੀ ਬੇਲਾ, ਮਨਾ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਲਹਿ ਜਾਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript|| ''(ਸ਼ੇਰਾ ਕਹੀ ਚੁੱਕੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਯਮਾ ਦੀ ਫੌਜ਼ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||90 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a29tebuzq7zlb4qgsrgmkrdl5swzj0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234741</id>
      <parentid>234740</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="mpsi6ecb6j2t4khfnpw0ck5nzcizz0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਬੋਲਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਬਥੇਰਾ ਕਰ ਤਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ। ਹੁਣ ਫੀਮਾਂ ਬੇਚ ਲਾਂ ਥੋਡੀ ਖ਼ਾਤਰ।}}

{{playscript|| ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਵੀ ਨੀ ਬਦਲਿਆ। ਸਭ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ। ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ। ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਢੂੰਡਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript| ਗੀਤ | : &lt;poem&gt;ਪੁੱਤਾਂ ਜਈਆਂ ਪੁਲੀਆਂ ਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੀਆਂ
ਟੁੱਟੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀਆਂ
ਢਿੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੀਆਂ ਕਿ ਰੋਣੇ ਪੈ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।
ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮਾਨੋਂ ਫਟੀਆਂ
ਵਹਿਸ਼ਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀਆਂ
ਹਿਚਕੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ
ਕੱਜਣ ਸਭ ਲਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ...।&lt;/poem&gt;}}

{{playscript|| ''(ਸੁੱਖੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਸਮਾਨ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੰਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਬਾਹਰੋਂ ਦੌੜਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਬੋਰੀ ਤੇ ਕਹੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਉਹ ਕਹੀ ਠੋਕਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript||&lt;poem&gt;ਮੇਰਿਆ ਸ਼ੇਰਾ ਜਮਾ ਨੇ ਘੇਰਾ
ਪਾ ਲਿਆ ਤੇਰਾ, ਢਾਈਂ ਨਾ ਜੇਰਾ
ਜੀਉਣ ਦੀ ਬੇਲਾ, ਮਨਾ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਲਹਿ ਜਾਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ।&lt;/poem&gt;}}

{{playscript|| ''(ਸ਼ੇਰਾ ਕਹੀ ਚੁੱਕੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਯਮਾ ਦੀ ਫੌਜ਼ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||90 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpsi6ecb6j2t4khfnpw0ck5nzcizz0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73970</id>
    <revision>
      <id>234736</id>
      <timestamp>2026-09-12T07:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|2|  :  ਕੌਣ ਗੁਰੂ... ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਇਆ ..।}}  {{playscript|3|  :  ਕਿਹੜਾ ਧੂਣਾਂ... ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆਂ...}}  {{playscript|4|  :  ਬੜਾ ਜਤੀ... ਜੋਗੀ ਬਣਦਾ...}}  {{playscript|5|  :  ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ...।)'' ਜੇ ਹੈ ਕੀਹਦੇ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="4xqm8gqjp68ankfpgaq75wk4b1uafa4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|2|  :  ਕੌਣ ਗੁਰੂ... ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਇਆ ..।}}

{{playscript|3|  :  ਕਿਹੜਾ ਧੂਣਾਂ... ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆਂ...}}

{{playscript|4|  :  ਬੜਾ ਜਤੀ... ਜੋਗੀ ਬਣਦਾ...}}

{{playscript|5|  :  ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ...।)'' ਜੇ ਹੈ ਕੀਹਦੇ ਜੋਗਾ।

''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਾਂਝਾ ਫਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਟੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਡਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਮਟੇ... ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ... ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਉਂਦਾ... ਉਹ
ਤ੍ਰਾਹੀ ਤ੍ਰਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ..., ਮਿੰਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਰੌਦਰ
ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਿਮਦੀਆਂ... ਚੀਖਦੀਆਂ... ਭੱਜਦੀਆਂ...। ਨ੍ਰਿਤ
ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ...। ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ
ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ
ਬੰਨ੍ਹੀ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਈ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਮਾਰ ਨਾ ਵਾਹੁੜੀ ਵੇ,
ਮਰ ਜਾਊਂਗੀ ਮਸਤ ਦੀਵਾਨਿਆ ਵੇ
ਤੇਰੀ ਡੀਲ ਹੈ ਦੇਓ ਦੀ ਅਸੀਂ ਪਰੀਆਂ,
ਇੱਕ ਲੱਤ ਲੱਗੇ ਮਰ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ
ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇਹਾ ਜੋ ਸੁਨੇਹੜਾ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|1|  :  ਮੇਰੀ ਤਾਂਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੂਧ ਬੇਲਣ,
ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਥੀਂ ਨਹੀਂ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|2|  :  ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤ ਜਾਇ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਟਟਿਆਨੀਆ ਵੇ।

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਜੋ ਵਸ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੀ, ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈਆਂ।}}

{{playscript|ਮੁਲਾ|  :  ਇਹਦਾ ਜਾਦੂ 'ਤੇ ਏਥੇ ਵੀ ਚੱਲ ਗਿਆ...। ਚਲੋ ਉਇ... ਮੁੜੋ..., ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚਣਾ ਪੈਣਾ...। ''(ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਂਝਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||49 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xqm8gqjp68ankfpgaq75wk4b1uafa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234737</id>
      <parentid>234736</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3179" sha1="2h5s5nrig2jsm6mr4w5n2q6kn64hxp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|2|  :  ਕੌਣ ਗੁਰੂ... ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਇਆ ..।}}

{{playscript|3|  :  ਕਿਹੜਾ ਧੂਣਾਂ... ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆਂ...}}

{{playscript|4|  :  ਬੜਾ ਜਤੀ... ਜੋਗੀ ਬਣਦਾ...}}

{{playscript|5|  :  ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ...।)'' ਜੇ ਹੈ ਕੀਹਦੇ ਜੋਗਾ।}}

{{playscript|| ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਾਂਝਾ ਫਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਟੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਡਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਮਟੇ... ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ... ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਉਂਦਾ... ਉਹ
ਤ੍ਰਾਹੀ ਤ੍ਰਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ..., ਮਿੰਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਰੌਦਰ
ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਿਮਦੀਆਂ... ਚੀਖਦੀਆਂ... ਭੱਜਦੀਆਂ...। ਨ੍ਰਿਤ
ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ...। ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ
ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ
ਬੰਨ੍ਹੀ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਈ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਮਾਰ ਨਾ ਵਾਹੁੜੀ ਵੇ,
ਮਰ ਜਾਊਂਗੀ ਮਸਤ ਦੀਵਾਨਿਆ ਵੇ
ਤੇਰੀ ਡੀਲ ਹੈ ਦੇਓ ਦੀ ਅਸੀਂ ਪਰੀਆਂ,
ਇੱਕ ਲੱਤ ਲੱਗੇ ਮਰ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ
ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇਹਾ ਜੋ ਸੁਨੇਹੜਾ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|1|  :  ਮੇਰੀ ਤਾਂਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੂਧ ਬੇਲਣ,
ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਥੀਂ ਨਹੀਂ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|2|  :  ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤ ਜਾਇ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਟਟਿਆਨੀਆ ਵੇ।

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਜੋ ਵਸ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੀ, ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈਆਂ।}}

{{playscript|ਮੁਲਾ|  :  ਇਹਦਾ ਜਾਦੂ 'ਤੇ ਏਥੇ ਵੀ ਚੱਲ ਗਿਆ...। ਚਲੋ ਉਇ... ਮੁੜੋ..., ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚਣਾ ਪੈਣਾ...। ''(ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਂਝਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||49 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2h5s5nrig2jsm6mr4w5n2q6kn64hxp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234738</id>
      <parentid>234737</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="dgicae5lfcsddl6dzf75xlzlewjymgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|2|  :  ਕੌਣ ਗੁਰੂ... ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਇਆ ..।}}

{{playscript|3|  :  ਕਿਹੜਾ ਧੂਣਾਂ... ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆਂ...}}

{{playscript|4|  :  ਬੜਾ ਜਤੀ... ਜੋਗੀ ਬਣਦਾ...}}

{{playscript|5|  :  ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ...।)'' ਜੇ ਹੈ ਕੀਹਦੇ ਜੋਗਾ।}}

{{playscript|| ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਾਂਝਾ ਫਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਟੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਡਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਮਟੇ... ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ... ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਉਂਦਾ... ਉਹ
ਤ੍ਰਾਹੀ ਤ੍ਰਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ..., ਮਿੰਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਰੌਦਰ
ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਿਮਦੀਆਂ... ਚੀਖਦੀਆਂ... ਭੱਜਦੀਆਂ...। ਨ੍ਰਿਤ
ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ...। ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ
ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ
ਬੰਨ੍ਹੀ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਈ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਮਾਰ ਨਾ ਵਾਹੁੜੀ ਵੇ,
ਮਰ ਜਾਊਂਗੀ ਮਸਤ ਦੀਵਾਨਿਆ ਵੇ
ਤੇਰੀ ਡੀਲ ਹੈ ਦੇਓ ਦੀ ਅਸੀਂ ਪਰੀਆਂ,
ਇੱਕ ਲੱਤ ਲੱਗੇ ਮਰ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ
ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇਹਾ ਜੋ ਸੁਨੇਹੜਾ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|1|  :  ਮੇਰੀ ਤਾਂਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੂਧ ਬੇਲਣ,
ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਥੀਂ ਨਹੀਂ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|2|  :  ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤ ਜਾਇ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਟਟਿਆਨੀਆ ਵੇ।

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਜੋ ਵਸ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੀ, ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈਆਂ।}}

{{playscript|ਮੁਲਾ|  :  ਇਹਦਾ ਜਾਦੂ 'ਤੇ ਏਥੇ ਵੀ ਚੱਲ ਗਿਆ...। ਚਲੋ ਉਇ... ਮੁੜੋ..., ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚਣਾ ਪੈਣਾ...। ''(ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਂਝਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||49 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dgicae5lfcsddl6dzf75xlzlewjymgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234742</id>
      <parentid>234738</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3187" sha1="jd4vlylwkhf65gu0q70ll8ijscy95ic" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|2|  :  ਕੌਣ ਗੁਰੂ... ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਇਆ ..।}}

{{playscript|3|  :  ਕਿਹੜਾ ਧੂਣਾਂ... ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆਂ...}}

{{playscript|4|  :  ਬੜਾ ਜਤੀ... ਜੋਗੀ ਬਣਦਾ...}}

{{playscript|5|  :  ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ...।)'' ਜੇ ਹੈ ਕੀਹਦੇ ਜੋਗਾ।}}

{{playscript|| ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਾਂਝਾ ਫਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਡਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿਮਟੇ... ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ... ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਉਂਦਾ... ਉਹ
ਤ੍ਰਾਹੀ ਤ੍ਰਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ..., ਮਿੰਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਰੌਦਰ
ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਿਮਦੀਆਂ... ਚੀਖਦੀਆਂ... ਭੱਜਦੀਆਂ...। ਨ੍ਰਿਤ
ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ...। ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ
ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ
ਬੰਨ੍ਹੀ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਈ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਮਾਰ ਨਾ ਵਾਹੁੜੀ ਵੇ,
ਮਰ ਜਾਊਂਗੀ ਮਸਤ ਦੀਵਾਨਿਆ ਵੇ
ਤੇਰੀ ਡੀਲ ਹੈ ਦੇਓ ਦੀ ਅਸੀਂ ਪਰੀਆਂ,
ਇੱਕ ਲੱਤ ਲੱਗੇ ਮਰ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ
ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇਹਾ ਜੋ ਸੁਨੇਹੜਾ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|1|  :  ਮੇਰੀ ਤਾਂਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੂਧ ਬੇਲਣ,
ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਥੀਂ ਨਹੀਂ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਵੇ}}

{{playscript|2|  :  ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤ ਜਾਇ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਟਟਿਆਨੀਆ ਵੇ।

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਜੋ ਵਸ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੀ, ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈਆਂ।}}

{{playscript|ਮੁਲਾ|  :  ਇਹਦਾ ਜਾਦੂ 'ਤੇ ਏਥੇ ਵੀ ਚੱਲ ਗਿਆ...। ਚਲੋ ਉਇ... ਮੁੜੋ..., ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚਣਾ ਪੈਣਾ...। ''(ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਂਝਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||49 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jd4vlylwkhf65gu0q70ll8ijscy95ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73971</id>
    <revision>
      <id>234743</id>
      <timestamp>2026-09-12T07:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3373" sha1="pk2wlsbd2but5qsp6e4zfc3w2yaskl5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|| ''ਵੱਲ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਜਿਧਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਾ ਗਿਆ ਹੈ।)''}}

{{Playscript| ਮੇਲੋ | : ਹਾਏ ਵੇ, ਇਹ ਤੇ ਮੀਂਹ ਪਈ ਜਾਂਦਾ ਸੜ ਜਾਣਾ। ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਮਾਰ ਵਗੀ ਏ...। ਉਤਰ ਕੇ ਲੜਨ ਡਿਹਾ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ਼। ''(ਮਿੱਠੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{Playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਹੁਣ ਕੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਆਢਾ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਏਂ।}}

{{Playscript||''(ਮੰਜਾ ਡਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।)'' ਲੈ ਦਵਾਈ ਖਾ ਲੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ।}}

{{Playscript| ਮੇਲੋ | : ਰਹਿਣ ਦੇ ਵੇ। ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਕੱਟਣਾ ਹੁਣ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ। ''(ਸਾਹ ਉੱਖੜਦਾ ਹੈ।)'' ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਣੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਛੀ ਲੱਗੀ ਏ। ''(ਸੁੱਖੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਦਵਾਈ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{Playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤੇ ਸਭ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਐ। ਤੂੰ ਨਾਗਾ ਪਾਉਣੋਂ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ।}}

{{Playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਰੋਟੀ ਲਿਆਵਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ?}}

{{Playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਐਂ ਕਰ ਚਾਹ ਲਿਆ ਘੁੱਟ ਕੈੜੀ ਜਹੀ ਕਰ ਕੇ। ਰੋਟੀ ਬਾਅਦ 'ਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ''(ਸੁੱਖੋ ਉਹਨੂੰ ਘੂਰਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕਰਦੀ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਕੱਢ ਕੇ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{Playscript| ਕਿਸ਼ਨਾ | : ਇਹਨੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਈ ਲੈ ਲੈਣਾ। ਪਤਾ ਨੀ ਕੀਹਦੇ 'ਤੇ ਗਿਆ। ਜਮ੍ਹਾਂ ਉਲਟਾ ਏ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ੋਂ।}}

{{Playscript| ਕੈਲਾ | : ''(ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ। ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਫਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਸ਼ਨਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।)''}}

{{Playscript| ਮੇਲੋ | : ਉਹ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋਣਾ ਭੁੱਖਣ ਭਾਣਾ।}}

{{Playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਵਿਅੰਗ)'' ਕੀ ਕਰੀਏ ਮੁਕੱਦਰਾਂ 'ਚ ਲਿਖੀ ਏ ਭੁੱਖ।}}
 
{{Playscript| ਮੇਲੋ | : ਨਾ ਵੇ ਚੰਦਰਿਆ, ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਅੰਨਦਾਤਾ ਹੁੰਦਾ।}}

{{Playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੰਗ ਨੀ ਆਉਂਦੀ ਫੋਕੀਆਂ ਫੜਾਂ ਮਾਰਦਿਆਂ।}}

{{Playscript| ਮੇਲੋ | : ਤੂੰ ਤੇ ਸਰੀਕੇ ਪਿੱਟਣ ਬਹਿ ਜਾਨਾਂ। ਅਸੀਂ ਨੰਗ ਆਂ ਤੇ ਤੂੰ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||91 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pk2wlsbd2but5qsp6e4zfc3w2yaskl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73972</id>
    <revision>
      <id>234744</id>
      <timestamp>2026-09-12T08:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt;{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  :   ਜਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਹਾਲ ਥੀਂ ਚਾਇ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ ਝੰਡਾ ਸਿਆਹ ਸਫੈਦ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਘੱਤ ਮਜੀਠ ਗਮ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਜੇ ਨਾ ਉੱਤਰੀਏ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ, ਏਡੇ ਪਿੱਟਣੇ ਨਾਹੀਂ ਸਹੇੜ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="7dv1wwwlz8bm1mkmgl1sbldb1ma0mzp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  :   ਜਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ,
ਸਾਨੂੰ ਹਾਲ ਥੀਂ ਚਾਇ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ
ਝੰਡਾ ਸਿਆਹ ਸਫੈਦ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ,
ਉਹ ਘੱਤ ਮਜੀਠ ਗਮ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ
ਜੇ ਨਾ ਉੱਤਰੀਏ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ,
ਏਡੇ ਪਿੱਟਣੇ ਨਾਹੀਂ ਸਹੇੜੀਏ ਨੀ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਹੋਇ,
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸ਼ਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਹੀਂ ਛੇੜੀਏ ਨੀ

''(ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਉੱਥੋਂ 'ਅਲਖ' ਜਗਾਉਂਦਾ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|3|  :  ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ... ਇਹ ਤੇ ਇਸ਼ਕੇ ਦੇ ਨਾਗ ਦਾ ਡੰਗਿਆ ਏ। ਇਹਦਾ ਮੰਤਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਨਾਹੀਂ...।}}

{{playscript|4|  : ਕੁਝ ਵੀ ਕਹੋ...। ਹੀਰ ਨੇ ਚੰਗੀ ਕੋਈ ਨੀ ਕੀਤੀ ਏਸ ਨਾਲ਼...।}}

{{playscript|5|  :  ਇਹਦੀ ਹਾਅ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਬੈਠ...।

{{playscript|1|  :  ਚਲੋ ਤਾਂ... ਉਸੇ ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ...।}}

{{playscript|2|  :  ਹਾਂ... ਹਾਂ... ਚਲੋ ਚਲੋ...। ਜੇ ਦਗ਼ਾ ਈ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਨੀ ਸੀ ਫੜਨਾ...।}}

{{center|''(ਸਭ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੀਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀਓ ਵੇਖ ਰੰਝੇਟੜੇ ਕੱਚ ਕੀਤਾ,
ਖੋਲ ਜੀਓ ਦਾ ਭੇਤ ਪਸਾਰਿਓ ਨੇ
ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੇਤ ਦਿੱਤਾ,
ਚਾਇ ਓਸ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਚਾਇਓ ਨੇ
ਰਸਮ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ,
ਮੂੰਹ ਬੋਲਿਆ ਸੋਈਓ ਮਾਰਿਓ ਨੇ।

{{center|''(ਹੀਰ ਫਫਕ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ...,ਆਪਣੀ ਰੂਹ 'ਤੇ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਛੱਡਿਆ। ਜਿੰਦਣ ਇਹ ਜਿੰਦ ਮੁਕੇਗੀ ਓਦਣ ਹੀ ਇਹ ਜਿੰਦਾ ਟੁੱਟ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਓਸ ਦੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੇ ਸੇਕ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਰੱਖਿਆ। ਮਤੇ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||50 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dv1wwwlz8bm1mkmgl1sbldb1ma0mzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234746</id>
      <parentid>234744</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="210fbsa5j5sdz6j3xts6oiqj6sm39x9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  :   ਜਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ,
ਸਾਨੂੰ ਹਾਲ ਥੀਂ ਚਾਇ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ
ਝੰਡਾ ਸਿਆਹ ਸਫੈਦ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ,
ਉਹ ਘੱਤ ਮਜੀਠ ਗਮ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ
ਜੇ ਨਾ ਉੱਤਰੀਏ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ,
ਏਡੇ ਪਿੱਟਣੇ ਨਾਹੀਂ ਸਹੇੜੀਏ ਨੀ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਹੋਇ,
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸ਼ਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਹੀਂ ਛੇੜੀਏ ਨੀ

''(ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਉੱਥੋਂ 'ਅਲਖ' ਜਗਾਉਂਦਾ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|3|  :  ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ... ਇਹ ਤੇ ਇਸ਼ਕੇ ਦੇ ਨਾਗ ਦਾ ਡੰਗਿਆ ਏ। ਇਹਦਾ ਮੰਤਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਨਾਹੀਂ...।}}

{{playscript|4|  : ਕੁਝ ਵੀ ਕਹੋ...। ਹੀਰ ਨੇ ਚੰਗੀ ਕੋਈ ਨੀ ਕੀਤੀ ਏਸ ਨਾਲ਼...।}}

{{playscript|5|  :  ਇਹਦੀ ਹਾਅ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਬੈਠ...।

{{playscript|1|  :  ਚਲੋ ਤਾਂ... ਉਸੇ ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ...।}}

{{playscript|2|  :  ਹਾਂ... ਹਾਂ... ਚਲੋ ਚਲੋ...। ਜੇ ਦਗ਼ਾ ਈ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਨੀ ਸੀ ਫੜਨਾ...।}}

{{center|''(ਸਭ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੀਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀਓ ਵੇਖ ਰੰਝੇਟੜੇ ਕੱਚ ਕੀਤਾ,
ਖੋਲ ਜੀਓ ਦਾ ਭੇਤ ਪਸਾਰਿਓ ਨੇ
ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੇਤ ਦਿੱਤਾ,
ਚਾਇ ਓਸ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਚਾੜੀਓ ਨੇ
ਰਸਮ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ,
ਮੂੰਹ ਬੋਲਿਆ ਸੋਈਓ ਮਾਰਿਓ ਨੇ।

{{center|''(ਹੀਰ ਫਫਕ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ...,ਆਪਣੀ ਰੂਹ 'ਤੇ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਛੱਡਿਆ। ਜਿੰਦਣ ਇਹ ਜਿੰਦ ਮੁਕੇਗੀ ਓਦਣ ਹੀ ਇਹ ਜਿੰਦਾ ਟੁੱਟ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਓਸ ਦੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੇ ਸੇਕ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਰੱਖਿਆ। ਮਤੇ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||50 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>210fbsa5j5sdz6j3xts6oiqj6sm39x9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234747</id>
      <parentid>234746</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="ggnrnxvlyowd622gjqff8rev98jqkex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  :   ਜਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ,
ਸਾਨੂੰ ਹਾਲ ਥੀਂ ਚਾਇ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ
ਝੰਡਾ ਸਿਆਹ ਸਫੈਦ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ,
ਉਹ ਘੱਤ ਮਜੀਠ ਗਮ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ
ਜੇ ਨਾ ਉੱਤਰੀਏ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ,
ਏਡੇ ਪਿੱਟਣੇ ਨਾਹੀਂ ਸਹੇੜੀਏ ਨੀ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਹੋਇ,
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸ਼ਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਹੀਂ ਛੇੜੀਏ ਨੀ

''(ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਉੱਥੋਂ 'ਅਲਖ' ਜਗਾਉਂਦਾ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|3|  :  ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ... ਇਹ ਤੇ ਇਸ਼ਕੇ ਦੇ ਨਾਗ ਦਾ ਡੰਗਿਆ ਏ। ਇਹਦਾ ਮੰਤਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਨਾਹੀਂ...।}}

{{playscript|4|  : ਕੁਝ ਵੀ ਕਹੋ...। ਹੀਰ ਨੇ ਚੰਗੀ ਕੋਈ ਨੀ ਕੀਤੀ ਏਸ ਨਾਲ਼...।}}

{{playscript|5|  :  ਇਹਦੀ ਹਾਅ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਬੈਠ...।}}

{{playscript|1|  :  ਚਲੋ ਤਾਂ... ਉਸੇ ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ...।}}

{{playscript|2|  :  ਹਾਂ... ਹਾਂ... ਚਲੋ ਚਲੋ...। ਜੇ ਦਗ਼ਾ ਈ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਨੀ ਸੀ ਫੜਨਾ...।}}

{{center|''(ਸਭ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੀਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀਓ ਵੇਖ ਰੰਝੇਟੜੇ ਕੱਚ ਕੀਤਾ,
ਖੋਲ ਜੀਓ ਦਾ ਭੇਤ ਪਸਾਰਿਓ ਨੇ
ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੇਤ ਦਿੱਤਾ,
ਚਾਇ ਓਸ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਚਾੜੀਓ ਨੇ
ਰਸਮ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ,
ਮੂੰਹ ਬੋਲਿਆ ਸੋਈਓ ਮਾਰਿਓ ਨੇ।

{{center|''(ਹੀਰ ਫਫਕ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ...,ਆਪਣੀ ਰੂਹ 'ਤੇ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਛੱਡਿਆ। ਜਿੰਦਣ ਇਹ ਜਿੰਦ ਮੁਕੇਗੀ ਓਦਣ ਹੀ ਇਹ ਜਿੰਦਾ ਟੁੱਟ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਓਸ ਦੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੇ ਸੇਕ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਰੱਖਿਆ। ਮਤੇ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||50 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggnrnxvlyowd622gjqff8rev98jqkex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73973</id>
    <revision>
      <id>234749</id>
      <timestamp>2026-09-12T08:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="fw6fijptbhu75njofgv76h7dev5sncv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਕਟਦਾ ਹੈ।)'' ਪਈ ਰਹਿ, ਫੇਰ ਛਿੜ ਜੂ ਹੱਥ। ''(ਸੁੱਖੋ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਰੋਟੀ, ਖਾ ਲੈ ਜੇ ਖਾਣੀ ਆ ਤੇ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਭੜਕਦਾ)'' ਮੈਂ ਤੈਂਨੂੰ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਮੈਥੋਂ ਨੀ ਬਣਦੀਆਂ ਚਾਹਾਂ। ''(ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ)'' ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਲਈ।}} ''(ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਬੇਬਸੀ 'ਚ)'' ਸਮਝਾ ਲੈ ਇਹਨੂੰ। ਹੋ ਗਿਆ। ''(ਵਿਸ਼ ਜਿਹਾ ਘੋਲਦਾ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ''(ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ)'' ਵੇਖ ਪੁੱਤ ਹੁਣ ਤੂੰ ਈ ਸਿਆਣਾ ਏਂ ਘਰ 'ਚੋਂ। ਸੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਏਂ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਹਿਰਖ ਕੇ)'' ਨਾ ਹੁਣ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਾਂ ਕਿ ਨਾ। ''(ਖਿੱਝ ਕੇ ਥਾਲੀ ਸਾਈਡ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਖਾ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਖਾ। ਜਿਉਂਦੀ ਦੇ ਈ ਜਿੰਦਰੇ ਮਾਰਨ ਡਿਹਾ ਮੂੰਹ 'ਤੇ। ''(ਉੱਠਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਪਈ ਰਹਿ ਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਦਵਾਈਆਂ 'ਚ। ''(ਸੁੱਖੋ ਭਾਂਡੇ ਚੁੱਕਣ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹਨੂੰ ਘੂਰਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)'' ਬੈਠ ਕੇ ਦਸ}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਕੀ ਦੱਸਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਨੀ ਸੁਝਦਾ ਕੁਝ। ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਖੜ੍ਹਾ ਸਿਰ 'ਤੇ। ਤੇ ਤੂੰ ਕੱਛ 'ਚ ਵੰਝਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾਂ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਰੋਣੇ-ਧੋਣੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਾ ਰੋਇਆ ਕਰ।}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਫੇਰ ਕੀਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਰੋਵਾਂ। ਇੱਕ ਤੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਪਾਹਲਾ ਹੋ ਕੇ। ਦੂਜਾ ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਤਪਾਉਨੈ ਦਿਨ ਰਾਤ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੌ ਵਾਰ ਸਮਝਾਇਆ, ਖਾਨੇ ਪਵੇ ਤਾਂ ਨਾ।}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਤੂੰ ਪਿਓ ਜੰਮ ਪਿਆ ਸਭ ਦਾ। ਗੱਲ ਕੀ ਏ, ਜੇ ਦੋ ਘੜੀ ਗੇੜਾ ਮਾਰ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||92 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fw6fijptbhu75njofgv76h7dev5sncv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234750</id>
      <parentid>234749</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="5g4noc83pn0emsymmyomijr3w2sit31" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਕਟਦਾ ਹੈ।)'' ਪਈ ਰਹਿ, ਫੇਰ ਛਿੜ ਜੂ ਹੱਥ। ''(ਸੁੱਖੋ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਰੋਟੀ, ਖਾ ਲੈ ਜੇ ਖਾਣੀ ਆ ਤੇ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਭੜਕਦਾ)'' ਮੈਂ ਤੈਂਨੂੰ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਮੈਥੋਂ ਨੀ ਬਣਦੀਆਂ ਚਾਹਾਂ। ''(ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ)'' ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਲਈ। ''(ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਬੇਬਸੀ 'ਚ)'' ਸਮਝਾ ਲੈ ਇਹਨੂੰ। ਹੋ ਗਿਆ। ''(ਵਿਸ਼ ਜਿਹਾ ਘੋਲਦਾ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ''(ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ)'' ਵੇਖ ਪੁੱਤ ਹੁਣ ਤੂੰ ਈ ਸਿਆਣਾ ਏਂ ਘਰ 'ਚੋਂ। ਸੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਏਂ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਹਿਰਖ ਕੇ)'' ਨਾ ਹੁਣ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਾਂ ਕਿ ਨਾ। ''(ਖਿੱਝ ਕੇ ਥਾਲੀ ਸਾਈਡ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਖਾ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਖਾ। ਜਿਉਂਦੀ ਦੇ ਈ ਜਿੰਦਰੇ ਮਾਰਨ ਡਿਹਾ ਮੂੰਹ 'ਤੇ। ''(ਉੱਠਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਪਈ ਰਹਿ ਨਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਦਵਾਈਆਂ 'ਚ। ''(ਸੁੱਖੋ ਭਾਂਡੇ ਚੁੱਕਣ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹਨੂੰ ਘੂਰਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)'' ਬੈਠ ਕੇ ਦਸ}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਕੀ ਦੱਸਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਨੀ ਸੁਝਦਾ ਕੁਝ। ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਖੜ੍ਹਾ ਸਿਰ 'ਤੇ। ਤੇ ਤੂੰ ਕੱਛ 'ਚ ਵੰਝਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾਂ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਰੋਣੇ-ਧੋਣੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਾ ਰੋਇਆ ਕਰ।}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਫੇਰ ਕੀਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਰੋਵਾਂ। ਇੱਕ ਤੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਪਾਹਲਾ ਹੋ ਕੇ। ਦੂਜਾ ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਤਪਾਉਨੈ ਦਿਨ ਰਾਤ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੌ ਵਾਰ ਸਮਝਾਇਆ, ਖਾਨੇ ਪਵੇ ਤਾਂ ਨਾ।}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਤੂੰ ਪਿਓ ਜੰਮ ਪਿਆ ਸਭ ਦਾ। ਗੱਲ ਕੀ ਏ, ਜੇ ਦੋ ਘੜੀ ਗੇੜਾ ਮਾਰ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||92 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5g4noc83pn0emsymmyomijr3w2sit31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73974</id>
    <revision>
      <id>234751</id>
      <timestamp>2026-09-12T08:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem {{playscript||ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਹ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ।  ''(ਪਿੱਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ।)''}}  {{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਭਾਬੀਏ... ਨੀ ਭਾਬੀਏ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬਹਿ ਰਹਿਨੀਂ ਏਂ...। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਦ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="g5xmj7y4pzz642jiboxpjy8zx3ndsqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem
{{playscript||ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਹ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਭਾਬੀਏ... ਨੀ ਭਾਬੀਏ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬਹਿ
ਰਹਿਨੀਂ ਏਂ...। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਕਰ।}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਢੋਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿਤੀਏ। ਕਿਤੇ ਵੱਲ
ਜਾਈਏ... ਕੀਕਣ ਜਾਈਏ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ... ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਗੜਾ ਆਇਆ। ਕੁੜੀਆਂ
ਓਸ ਦੁਆਲ਼ੇ ਇਉਂ ਜੁੜੀਆਂ ਜਿਉਂ ਗੁੜ ਨੂੰ ਕਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
''(ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)'' ਬੜਾ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਏ.., ਜਾਣੀ ਜਾਣ।}}

{{playscript|ਹੀਰ| :  ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ .. ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਨੀ ਜਾਣਦੇ...
''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਤੇ ਗੁੱਝਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ...।

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਉਹ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਬੁੱਝ ਲੈਂਦਾ...। ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਮੇਲਦਾ...।}}

ਸਹਿਤੀ
ਹੀਰ
ਚੰਦਰ

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਐਵੇਂ ਲੋਕ... ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਲ਼ਦੇ, ਜੀਅ ਪਰਚਾਉਂਦੇ ਆ...।


{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੱਲੀ ਆਂ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣ...। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਏ...।

''(ਸਹਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ ਸੋਚਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਸਭ ਉਹੀ ਨੇ...। ਦਿਲ ਵੀ ਤੇ ਧੜਕ ਪਿਆ...।
''(ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਤਾਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)'' ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ
ਦਿੱਤੀ...। ''(ਉਤਾਵਲੀ)'' ਨੀ ਠਹਿਰ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ...। ਰੁਕੀਂ ਜ਼ਰਾ...! ਮੈਂ
ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਲੀ ਆਂ...। ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ।

{{center|''(ਦੌੜ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਏਸ ਘੁੰਡ 'ਚ ਬਹੁਤ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ,
ਅੱਗ ਲਾਇ ਕੇ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਛੁਪਾਇ ਲੈਂਦਾ,
ਲੰਮੇ ਘੁੰਡ ਵਾਲੀ ਰੜੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||51 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5xmj7y4pzz642jiboxpjy8zx3ndsqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234752</id>
      <parentid>234751</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="a3xq6uy5hfplo8iy4uq81t8pc4esxtg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem
{{playscript||ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਹ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਭਾਬੀਏ... ਨੀ ਭਾਬੀਏ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬਹਿ
ਰਹਿਨੀਂ ਏਂ...। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਕਰ।}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਢੋਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿਤੀਏ। ਕਿਤੇ ਵੱਲ
ਜਾਈਏ... ਕੀਕਣ ਜਾਈਏ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ... ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਗੜਾ ਆਇਆ। ਕੁੜੀਆਂ
ਓਸ ਦੁਆਲ਼ੇ ਇਉਂ ਜੁੜੀਆਂ ਜਿਉਂ ਗੁੜ ਨੂੰ ਕਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
''(ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)'' ਬੜਾ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਏ.., ਜਾਣੀ ਜਾਣ।}}

{{playscript|ਹੀਰ| :  ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ .. ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਨੀ ਜਾਣਦੇ...
''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਤੇ ਗੁੱਝਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ...।

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਉਹ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਬੁੱਝ ਲੈਂਦਾ...। ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਮੇਲਦਾ...।}}

ਸਹਿਤੀ
ਹੀਰ
ਚੰਦਰ

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਐਵੇਂ ਲੋਕ... ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਲ਼ਦੇ, ਜੀਅ ਪਰਚਾਉਂਦੇ ਆ...।


{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੱਲੀ ਆਂ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣ...। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਏ...।

''(ਸਹਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ ਸੋਚਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਸਭ ਉਹੀ ਨੇ...। ਦਿਲ ਵੀ ਤੇ ਧੜਕ ਪਿਆ...।
''(ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਤਾਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)'' ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ
ਦਿੱਤੀ...। ''(ਉਤਾਵਲੀ)'' ਨੀ ਠਹਿਰ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ...। ਰੁਕੀਂ ਜ਼ਰਾ...! ਮੈਂ
ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਲੀ ਆਂ...। ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ।

{{center|''(ਦੌੜ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਏਸ ਘੁੰਡ 'ਚ ਬਹੁਤ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ,
ਅੱਗ ਲਾਇ ਕੇ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਛੁਪਾਇ ਲੈਂਦਾ,
ਲੰਮੇ ਘੁੰਡ ਵਾਲੀ ਰੜੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||51 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3xq6uy5hfplo8iy4uq81t8pc4esxtg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234753</id>
      <parentid>234752</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2968" sha1="t7kmt9lzd5gjc6zwa002byufy655nuo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਹ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਭਾਬੀਏ... ਨੀ ਭਾਬੀਏ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬਹਿ
ਰਹਿਨੀਂ ਏਂ...। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਕਰ।}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਢੋਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿਤੀਏ। ਕਿਤੇ ਵੱਲ
ਜਾਈਏ... ਕੀਕਣ ਜਾਈਏ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ... ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਗੜਾ ਆਇਆ। ਕੁੜੀਆਂ
ਓਸ ਦੁਆਲ਼ੇ ਇਉਂ ਜੁੜੀਆਂ ਜਿਉਂ ਗੁੜ ਨੂੰ ਕਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
''(ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)'' ਬੜਾ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਏ.., ਜਾਣੀ ਜਾਣ।}}

{{playscript|ਹੀਰ| :  ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ .. ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਨੀ ਜਾਣਦੇ...
''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਤੇ ਗੁੱਝਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ...।

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਉਹ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਬੁੱਝ ਲੈਂਦਾ...। ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਮੇਲਦਾ...।}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਐਵੇਂ ਲੋਕ... ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਲ਼ਦੇ, ਜੀਅ ਪਰਚਾਉਂਦੇ ਆ...।

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੱਲੀ ਆਂ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣ...। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਏ...।

''(ਸਹਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ ਸੋਚਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਸਭ ਉਹੀ ਨੇ...। ਦਿਲ ਵੀ ਤੇ ਧੜਕ ਪਿਆ...।
''(ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਤਾਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)'' ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ
ਦਿੱਤੀ...। ''(ਉਤਾਵਲੀ)'' ਨੀ ਠਹਿਰ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ...। ਰੁਕੀਂ ਜ਼ਰਾ...! ਮੈਂ
ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਲੀ ਆਂ...। ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ।

{{center|''(ਦੌੜ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਏਸ ਘੁੰਡ 'ਚ ਬਹੁਤ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ,
ਅੱਗ ਲਾਇ ਕੇ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਛੁਪਾਇ ਲੈਂਦਾ,
ਲੰਮੇ ਘੁੰਡ ਵਾਲੀ ਰੜੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||51 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7kmt9lzd5gjc6zwa002byufy655nuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234754</id>
      <parentid>234753</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>234754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="23aq3qrfrxvf0977yv3726aiq60gdfq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਹ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਭਾਬੀਏ... ਨੀ ਭਾਬੀਏ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬਹਿ
ਰਹਿਨੀਂ ਏਂ...। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਕਰ।}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਢੋਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿਤੀਏ। ਕਿਤੇ ਵੱਲ
ਜਾਈਏ... ਕੀਕਣ ਜਾਈਏ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ... ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਗੜਾ ਆਇਆ। ਕੁੜੀਆਂ
ਓਸ ਦੁਆਲ਼ੇ ਇਉਂ ਜੁੜੀਆਂ ਜਿਉਂ ਗੁੜ ਨੂੰ ਕਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
''(ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)'' ਬੜਾ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਏ.., ਜਾਣੀ ਜਾਣ।}}

{{playscript|ਹੀਰ| :  ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ .. ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਨੀ ਜਾਣਦੇ...
''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਤੇ ਗੁੱਝਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਉਹ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਬੁੱਝ ਲੈਂਦਾ...। ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਮੇਲਦਾ...।}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਐਵੇਂ ਲੋਕ... ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਲ਼ਦੇ, ਜੀਅ ਪਰਚਾਉਂਦੇ ਆ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੱਲੀ ਆਂ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣ...। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਏ...।

''(ਸਹਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ ਸੋਚਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਸਭ ਉਹੀ ਨੇ...। ਦਿਲ ਵੀ ਤੇ ਧੜਕ ਪਿਆ...।
''(ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਤਾਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)'' ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ
ਦਿੱਤੀ...। ''(ਉਤਾਵਲੀ)'' ਨੀ ਠਹਿਰ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ...। ਰੁਕੀਂ ਜ਼ਰਾ...! ਮੈਂ
ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਲੀ ਆਂ...। ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ।

{{center|''(ਦੌੜ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}

{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਏਸ ਘੁੰਡ 'ਚ ਬਹੁਤ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ,
ਅੱਗ ਲਾਇ ਕੇ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਛੁਪਾਇ ਲੈਂਦਾ,
ਲੰਮੇ ਘੁੰਡ ਵਾਲੀ ਰੜੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||51 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23aq3qrfrxvf0977yv3726aiq60gdfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73975</id>
    <revision>
      <id>234756</id>
      <timestamp>2026-09-12T08:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਮੁੱਲਾ ਮੁੱਲਾ 1 2 : {{playscript||ਤਦੋਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਜਦੋਂ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ ਘੁੰਡ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਛੱਡ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾੜੀਏ ਨੀ}}  {{playscript||''(ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3279" sha1="9ejdqauj0238l1uetzonjumoc2q79g1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੁੱਲਾ
ਮੁੱਲਾ
1
2
:
{{playscript||ਤਦੋਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ,
ਜਦੋਂ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਛੱਡ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾੜੀਏ ਨੀ}}

{{playscript||''(ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ 'ਚ ਗਜਾ
ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆ ਕੇ
ਬੈਠਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| :  ਇੱਥੇ ਈ ਡੇਰਾ ਲਾਂਦੇ ਹਾਂ... ਰਾਹ ਵਿੱਚ... ਏਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਿਹੜਾ ਕੈਦੋਂ ਨੀ ਹੋਣਾ...। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲੰਘੂ...। ਲੰਘੂਗਾ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਬਾਣੀਂ... ਫੇਰ
ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿਹੜਾ ਬਚਦਾ ਸਾਡੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ...

(ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਲੱਖਾਂ ਗਏ ..., ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਚ
ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ।) ਓਇ ਵੱਡੇ ਦੌੜਾਕੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਵੀ
ਨੀ ਆਉਂਦਾ...। (ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ) ਆਪੋਂ 'ਚ ਈ ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ
ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ। ਬਹਿ ਜਾਓ ਏਥੇ... ਘੜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼।
(ਮੁੱਢਾ ਇੱਕ ਨੇ ਜੋਰ ਲਾ ਕੇ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਉੱਠ ਕੇ
ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪ ਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਝੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ।
ਉਇ... ਉਇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ... ਪੈਰ ਚੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮੇਰੇ...। ਲਾਹੋ-ਲਾਹੋ
ਮੈਨੂੰ ਜੱਗੇ...। ।ਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਥਲ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਦਾ ਹੈ
ਦੋਹੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।) ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ
(ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ... (ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਲਦਾ ਹੈ।)
ਹੁਣ...। ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਬਣਗੇ...।
(ਦੋਹੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਆਸ
: ਨੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਖਾਣ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ...।
ਸੁਆਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ। ਦੋ ਚਾਰ ਛਮਕਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਜਦ ਤੱਕ- ਝਸ
ਨੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ...।
52 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||52 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ejdqauj0238l1uetzonjumoc2q79g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234758</id>
      <parentid>234756</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T10:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>234758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="svgadoro60z9meza69oez1xvltkip3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਤਦੋਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ,
ਜਦੋਂ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਛੱਡ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾੜੀਏ ਨੀ}}

{{playscript||''(ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ 'ਚ ਗਜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆ ਕੇ
ਬੈਠਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| :  ਇੱਥੇ ਈ ਡੇਰਾ ਲਾਂਦੇ ਹਾਂ... ਰਾਹ ਵਿੱਚ... ਏਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਿਹੜਾ ਕੈਦੋਂ ਨੀ ਹੋਣਾ...। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲੰਘੂ...। ਲੰਘੂਗਾ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਥਾਣੀਂ... ਫੇਰ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿਹੜਾ ਬਚਦਾ ਸਾਡੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ...

''(ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਏ ..., ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਚ
ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ।)'' ਓਇ ਵੱਡੇ ਦੌੜਾਕੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਵੀ
ਨੀ ਆਉਂਦਾ...। ''(ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ)'' ਆਪੋਂ 'ਚ ਈ ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ
ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ। ਬਹਿ ਜਾਓ ਏਥੇ... ਘੜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼।}}

{{playscript||''(ਮੁੱਲਾ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜੋਰ ਲਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪ ਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਝੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ।)''

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਉਇ... ਉਇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ... ਪੈਰ ਚੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮੇਰੇ...। ਲਾਹੋ-ਲਾਹੋ ਮੈਨੂੰ ਥੱਲੇ ...। ''(ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਹੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।)'' ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ''(ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ... ''(ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਲਦਾ ਹੈ।)''  ਹੁਣ...। ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਬਣਗੇ...।

''(ਦੋਹੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।''}}

{{playscript|1| : ਨੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਖਾਣ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ...।}}

{{playscript|2| : ਸੁਆਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ। ਦੋ ਚਾਰ ਛਮਕਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਜਦ ਤੱਕ- ਝਸ ਨੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||52 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svgadoro60z9meza69oez1xvltkip3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234759</id>
      <parentid>234758</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T10:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="kf92p194q6msh4nb0do8n3yic1g3jwo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਤਦੋਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ,
ਜਦੋਂ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਛੱਡ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾੜੀਏ ਨੀ}}

{{playscript||''(ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ 'ਚ ਗਜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆ ਕੇ
ਬੈਠਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| :  ਇੱਥੇ ਈ ਡੇਰਾ ਲਾਂਦੇ ਹਾਂ... ਰਾਹ ਵਿੱਚ... ਏਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਿਹੜਾ ਕੈਦੋਂ ਨੀ ਹੋਣਾ...। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲੰਘੂ...। ਲੰਘੂਗਾ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਥਾਣੀਂ... ਫੇਰ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿਹੜਾ ਬਚਦਾ ਸਾਡੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ...}}

{{playscript||''(ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਏ ..., ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਚ ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ।)'' ਓਇ ਵੱਡੇ ਦੌੜਾਕੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਵੀ ਨੀ ਆਉਂਦਾ...। ''(ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ)'' ਆਪੋਂ 'ਚ ਈ ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ। ਬਹਿ ਜਾਓ ਏਥੇ... ਘੜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼।}}

{{playscript||''(ਮੁੱਲਾ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜੋਰ ਲਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪ ਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਝੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਉਇ... ਉਇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ... ਪੈਰ ਚੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮੇਰੇ...। ਲਾਹੋ-ਲਾਹੋ ਮੈਨੂੰ ਥੱਲੇ ...। ''(ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਹੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।)'' ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ''(ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ... ''(ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਲਦਾ ਹੈ।)''  ਹੁਣ...। ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਬਣਗੇ...।}}

{{playscript||''(ਦੋਹੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।''}}

{{playscript|1| : ਨੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਖਾਣ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ...।}}

{{playscript|2| : ਸੁਆਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ। ਦੋ ਚਾਰ ਛਮਕਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਜਦ ਤੱਕ- ਝਸ ਨੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||52 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kf92p194q6msh4nb0do8n3yic1g3jwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73976</id>
    <revision>
      <id>234762</id>
      <timestamp>2026-09-12T11:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt;{{playscript||''(ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਬਾਲ ਨੇ...। ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਮੁੱਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)''}}  {{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੁੰ..., ਤਾਈਂ ਮੰਨੂਗੀ।}}  {{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਕਿਹੜਾ ਪੀਰ ਮ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2872" sha1="mhy9mrfyo1i6k3tj58ywr7s2aw7im5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||''(ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਬਾਲ ਨੇ...। ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਮੁੱਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੁੰ..., ਤਾਈਂ ਮੰਨੂਗੀ।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਕਿਹੜਾ ਪੀਰ ਮਨਾਉਣ ਚੱਲੀਆਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ...।}}

{{playscript|3| : ਨਾ ਇਹ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਣਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਵਿਚਾਲੇ...।}}

{{playscript|4| : ਮੌਲਵੀ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆ ਜਾਓ।}}

{{playscript|5| : ਕਿਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਬੇੜਾ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗ ਜਾਏ...।}}

{{playscript|1| : ਵਿਚਾਲੇ ਈ ਨਾ ਡੋਲਦੇ ਰਹਿ ਜਾਇਓ। ''(ਹੱਸਦੀਆਂ)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਹੂੰਅ...। ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਸਾਨ੍ਹ ਪਾਲ਼ਿਆ ਨਾ ਪਿੰਡ 'ਚ...,ਪਛਤਾਉਂਗੀਆਂ..., ਜਦੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਕਿਸੇ ਨੱਢੜੀ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|2| : ਛੱਡ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ..., ਕਿਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਆਉਣ ਡਹੀਂ...।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ''(ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ)'' ਉਰਾਂ ਹੋ ਜ਼ਰਾ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ...।}}

{{playscript||ਇਹ ਕੋਈ ਜੋਗੜਾ ਵਾਂਗੜਾ ਨੀਂ...}}

{{playscript||''(ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।)''}}

{{playscript||ਰਾਂਝਾ ਏ, ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ।}}

{{playscript||'(ਕੁੜੀਆਂ ਸਭ ਆਪਸ 'ਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੀਆਂ।)''}}

{{playscript|3| : ਲੱਗਾ ਪੁੱਠੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ...।}}

{{playscript||''(ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਦਮ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਏਸੇ ਨੂੰ ਚਾਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਨੇ... ਮਹੀਆਂ ਚਰਾਉਣ ...। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਈ ਚਰਾ ਗਿਆ...। ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ ਜਾਣਦਾ...।}}

{{playscript|4| : ਚੱਲ ਨੀਂ ਸਹਿਤੀਏ... ਚੁਗ਼ਲਖੋਰਾਂ ਦੇ ਚੱਟੇ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਨੀ ਬਚਦੇ...।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਕਰਾਮਾਤ ਵੇਖ ਲਈ ਉਸ 'ਚ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਬਾਲ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||53 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mhy9mrfyo1i6k3tj58ywr7s2aw7im5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234763</id>
      <parentid>234762</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2872" sha1="on6pnw39r2fixwvuqu2br5bkkcmcol2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||''(ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਬਾਲ ਨੇ...। ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਮੁੱਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੁੰ..., ਤਾਈਂ ਮੰਨੂਗੀ।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਕਿਹੜਾ ਪੀਰ ਮਨਾਉਣ ਚੱਲੀਆਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ...।}}

{{playscript|3| : ਨਾ ਇਹ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਣਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਵਿਚਾਲੇ...।}}

{{playscript|4| : ਮੌਲਵੀ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆ ਜਾਓ।}}

{{playscript|5| : ਕਿਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਬੇੜਾ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗ ਜਾਏ...।}}

{{playscript|1| : ਵਿਚਾਲੇ ਈ ਨਾ ਡੋਲਦੇ ਰਹਿ ਜਾਇਓ। ''(ਹੱਸਦੀਆਂ)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਹੂੰਅ...। ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਸਾਨ੍ਹ ਪਾਲ਼ਿਆ ਨਾ ਪਿੰਡ 'ਚ...,ਪਛਤਾਉਂਗੀਆਂ..., ਜਦੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਕਿਸੇ ਨੱਢੜੀ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|2| : ਛੱਡ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ..., ਕਿਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਆਉਣ ਡਹੀਂ...।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ''(ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ)'' ਉਰਾਂ ਹੋ ਜ਼ਰਾ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ...।}}

{{playscript||ਇਹ ਕੋਈ ਜੋਗੜਾ ਵਾਂਗੜਾ ਨੀਂ...}}

{{playscript||''(ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।)''}}

{{playscript||ਰਾਂਝਾ ਏ, ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ।}}

{{playscript||'(ਕੁੜੀਆਂ ਸਭ ਆਪਸ 'ਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੀਆਂ।)''}}

{{playscript|3| : ਲੱਗਾ ਪੁੱਠੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ...।}}

{{playscript||''(ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਦਮ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਏਸੇ ਨੂੰ ਚਾਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਨੇ... ਮਹੀਆਂ ਚਰਾਉਣ ...। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਈ ਚਰਾ ਗਿਆ...। ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ ਜਾਣਦਾ...।}}

{{playscript|4| : ਚੱਲ ਨੀਂ ਸਹਿਤੀਏ... ਚੁਗ਼ਲਖੋਰਾਂ ਦੇ ਚੱਟੇ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਨੀ ਬਚਦੇ...।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਕਰਾਮਾਤ ਵੇਖ ਲਈ ਉਸ 'ਚ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਬਾਲ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||53 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>on6pnw39r2fixwvuqu2br5bkkcmcol2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73977</id>
    <revision>
      <id>234764</id>
      <timestamp>2026-09-12T11:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt;5{{playscript||ਸਜਾ ਕੇ ਲੈ ਚੱਲੀਆਂ।}}  {{Playscript||''(ਸਹਿਤੀ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)''}}  {{Playscript|5| : ਜ਼ਾਹਰਾ ਪੀਰ ਹੈ ਉਹ...। ਤੇ ਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰਤਿਆਉਣ ਦੀ...। ਅਸੀਂ ਚੱਲੀਆਂ... ਤੂੰ ਈ ਸੁਣ ਇਹਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ। ਚਲੋ ਨੀ ਕ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="kvfscoe84roq24ilqxhcrfdq0yxu09s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;5{{playscript||ਸਜਾ ਕੇ ਲੈ ਚੱਲੀਆਂ।}}

{{Playscript||''(ਸਹਿਤੀ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{Playscript|5| : ਜ਼ਾਹਰਾ ਪੀਰ ਹੈ ਉਹ...। ਤੇ ਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰਤਿਆਉਣ ਦੀ...। ਅਸੀਂ ਚੱਲੀਆਂ... ਤੂੰ ਈ ਸੁਣ ਇਹਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ। ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ।}}

{{playscript||''(ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹਿਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਹੰਅ...। ਪਤਾ ਲੱਗੂ ਜਦ ਨੱਕ ਵੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ।

{{playscript||''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਤੀ ਦੋਹੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਫੇਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਠਹਿਰੋ ਨੀ..., ਏਡਾ ਲੋਹੜ੍ਹ ਨਾ ਕਰੋ...। ਰੁਕੋ ਤਾਂ...। ''(ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਮੁੱਲਾ ਦੀ ਪੱਟੀ ਸਹਿਤੀ... ਸ਼ੰਕਿਆਂ ''(ਭਰਮਾਂ)'' ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕੀ..., ਜੋਗੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਓਧਰ ਰਾਂਝਾ...ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਥਾਪਿਆ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ...। ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ। ਪੰਜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਲ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆ ਧਰੇ। ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਈਆਂ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ... ਵਾਗਾਂ ਮੁਰਾਰ ਹੱਥ ਧਰੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਨੀ ਕਰਦਾ।}}

{{playscript||''(ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਲਿਆਓ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ...। ਜਾ ਕੇ ਆਖੋ ਜੇ ਰਾਂਝਾ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਤੂੰ ਤਾ ਚਾਕ ਸਿਆਲਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਧੀਦੋ,
ਨੱਢੀ ਮਾਣਦਾ ਸੈਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਦੇ ਜੀ
ਤੇਰਾ ਮੋਹਣਾਂ ਸੀ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਤਾਈਂ,
ਆਮ ਖਬਰ ਸੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀ
ਨੱਸ ਜਾਹੁ ਏਥੋਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸੁੱਟਣ,
ਖੇੜੇ ਅਤਿ ਚੜ੍ਹੇ ਭਰੇ ਭਾਰ ਦੇ ਜੀ}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਕਰਾਮਾਤ ਲਗਾਇ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਫੂਕਾਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢੋਂ ਪੱਟ ਸੁੱਟਾਂ, ਪਾਰ ਹੋਵੇ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਹੀਰ ਬੈਠੀ, ਬੁੱਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੱਟ ਸੁੱਟਾਂ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||54 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvfscoe84roq24ilqxhcrfdq0yxu09s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234765</id>
      <parentid>234764</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="6ayo6ycobiszfz77dxz15xubnsutj0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਸਜਾ ਕੇ ਲੈ ਚੱਲੀਆਂ।}}

{{Playscript||''(ਸਹਿਤੀ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{Playscript|5| : ਜ਼ਾਹਰਾ ਪੀਰ ਹੈ ਉਹ...। ਤੇ ਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰਤਿਆਉਣ ਦੀ...। ਅਸੀਂ ਚੱਲੀਆਂ... ਤੂੰ ਈ ਸੁਣ ਇਹਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ। ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ।}}

{{playscript||''(ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹਿਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਹੰਅ...। ਪਤਾ ਲੱਗੂ ਜਦ ਨੱਕ ਵੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ।}}

{{playscript||''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਤੀ ਦੋਹੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਫੇਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਠਹਿਰੋ ਨੀ..., ਏਡਾ ਲੋਹੜ੍ਹ ਨਾ ਕਰੋ...। ਰੁਕੋ ਤਾਂ...। ''(ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਮੁੱਲਾ ਦੀ ਪੱਟੀ ਸਹਿਤੀ... ਸ਼ੰਕਿਆਂ ''(ਭਰਮਾਂ)'' ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕੀ..., ਜੋਗੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਓਧਰ ਰਾਂਝਾ...ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਥਾਪਿਆ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ...। ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ। ਪੰਜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਲ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆ ਧਰੇ। ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਈਆਂ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ... ਵਾਗਾਂ ਮੁਰਾਰ ਹੱਥ ਧਰੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਨੀ ਕਰਦਾ।}}

{{playscript||''(ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਲਿਆਓ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ...। ਜਾ ਕੇ ਆਖੋ ਜੇ ਰਾਂਝਾ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ...।}}

{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਤੂੰ ਤਾ ਚਾਕ ਸਿਆਲਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਧੀਦੋ,
ਨੱਢੀ ਮਾਣਦਾ ਸੈਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਦੇ ਜੀ
ਤੇਰਾ ਮੋਹਣਾਂ ਸੀ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਤਾਈਂ,
ਆਮ ਖਬਰ ਸੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀ
ਨੱਸ ਜਾਹੁ ਏਥੋਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸੁੱਟਣ,
ਖੇੜੇ ਅਤਿ ਚੜ੍ਹੇ ਭਰੇ ਭਾਰ ਦੇ ਜੀ}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਕਰਾਮਾਤ ਲਗਾਇ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਫੂਕਾਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢੋਂ ਪੱਟ ਸੁੱਟਾਂ, ਪਾਰ ਹੋਵੇ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਹੀਰ ਬੈਠੀ, ਬੁੱਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੱਟ ਸੁੱਟਾਂ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||54 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ayo6ycobiszfz77dxz15xubnsutj0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73978</id>
    <revision>
      <id>234766</id>
      <timestamp>2026-09-12T11:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="0klgqx8tqimyb0mydrg4vysqr3x5n8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| 2. | : ਰਹਿਣ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਗਪੌੜੀਆ। ਏਡੇ ਜੋਗਾ ਨੀ ਹਾਲੇ, ਛੱਡੀ ਜਾਨੈਂ ਤੜਕੇ ਈ ਤੜਕੇ, ''(ਕੜਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)'' ਹਾਏ... ''(ਲੱਤ ਸਿੱਧੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਰੀਸਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਨਾਥ ਦੀਆਂ ਹੈਂਅ।}}

{{playscript| 1. | : ਲੈ ਸੌਂਹ ਪਾ ਲੈ ਭਾਵੇਂ। ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਮਿੱਠੂ ਇਹ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈ। ''(ਮਿੱਠੂ ਅੱਖਾਂ ਮਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)'' ਕਿਉਂ ਉਇ ਮਿੱਠੂਆ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਅੱਖਾਂ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲੈਣ ਦਿਓ ਯਾਰ-। ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਮੰਗ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਆ।}}

{{playscript| 1. | : ਓ ਮੈਂ ਤੇ ਭਤੀਜ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਲੈ ਵੇਖ ਲੈ ਮੇਰੀ ਜੋਗੀ ਮਸਾਂ ''(ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 2. | : ਚਲ ਉਇ ਤੁਰ ਏਥੋਂ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਨਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾਏਂਗਾ।}}

{{playscript| 2. | : ਕਰਦੇ ਆਂ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਵਸੀਲਾ}}

{{playscript| 1. | : ਭਾਗੋ ਤੂੰ ਚੌਲ ਖਾ ਸਾਡੀ ਖ਼ੈਰ ਹੈ।}}

{{playscript|| : ''(ਸੁੱਖੋ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਮਿੱਠੂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਬੁਹਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਸੁੱਚੀ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸੂਟ ਸਵਾ ਦੇ -2 - ਪੰਜ ਸੱਤ ਚੁੰਨੀਆਂ ਜੋੜ ਦੇ...। ''(ਕੈਲੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਉੱਪਰੋਂ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਬਿਸ਼ਨਿਆ... ਸ਼ੇਰੇ ਨੇ ਘਰ ਚੰਗਾ ਸਾਂਭਿਆ... ''(ਉੱਚੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।)'' ਸਾਡੇ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈ}}

{{playscript|| : (ਸੁੱਖੋ ਫੇਰ ਝਾੜੂ ਦਿੰਦੀ ਗਾਉਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਪੰਜ ਸੱਤ ਚੁੰਨੀਆਂ ਜੋੜ ਦੇ, ਮਾਏ ਨੀ ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰ ਦੇ, ਮਾਏ ਨੀ ਮੇਰਾ ''(ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਲੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|| : ''(ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਲੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: &quot;ਸੁੱਖੋ ਨੀ ਸੁੱਖੋ, ਕੁੜੇ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||83 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0klgqx8tqimyb0mydrg4vysqr3x5n8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73979</id>
    <revision>
      <id>234767</id>
      <timestamp>2026-09-12T11:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="emu8gvaetahldnc101jyfcqxznujm8p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਪਾਣੀ ਦੇਈਂ ਘੁੱਟ, ਗਲਾ ਸੁਕਦਾ ਪਿਆ।'')

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਆਉਨੀ ਆਂ ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ''(ਉਂਝ ਹੀ ਝਾੜ-ਪੂੰਝ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੌਰ ਦੇ।''(ਮਿੱਠੂ ਢੱਬੇ ਪੈਰੀਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਤ੍ਰਭਕਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਤੇਰਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਹੜਾ ਜਨੌਰ ਏ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਛੇੜਖਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ)'' ਜਨੌਰ ਤਾਂ ਜਨੌਰ ਸਹੀ, ਐਂ ਦੱਸ ਕਿਧਰ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ... ਹੈਂਅ... ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਕਿਤੇ... ''(ਹੱਸਦਾ)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਜਾ ਵੇ, ਐਵੇਂ ਭਕਾਈ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਕਰ ਹਰ ਵੇਲੇ। ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਵਲੈਤ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਤੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਿਨਾਂ (ਸੈਨਤ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਵਲੈਤ ਹੀ ਘੱਲਾਂਗੇ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੱਚੀ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਸੂਟ ਸਵਾ ਦਿਆਂ, ਵਿੱਚ ਅੰਬਰੀਂ ਤਾਰੇ ਜੋੜ ਦਿਆਂ, ਭੈਣੇ ਨੀ ਤੇਰਾ ਹੁਣ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰ ਦਿਆਂ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ''(ਚੋਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਤੂੰ ਸਵਾ ਕੇ ਦੇਣੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਟ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੱਚੀਓਂ ਕਰਨਾ ਈ ਪਊ ਹੁਣ ਤੇ ਕੁਝ। ''(ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ)'' ਰੁਪਏ ਤਾਂ 20 ਦੇਈਂ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ''(ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਘੂਰਦੀ)'' ਪਹਿਲਾਂ ਐਂ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ..., ਰਹਿੰਦਾ ਕਿੱਥੇ ਐਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ... ਮਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਖਾਈ ਜਾਊ ਨੀ ਆਇਆ ਨਹੀਂ ਨੀ ਹਾਲੇ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਤੂੰ ਮਾਈ ਦੀ ਛੱਡ ਉਨੇ ਤਾਂ ਐਂ ਈ ਮਾਰੀ ਜਾਣੀਆਂ। ''(ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਸੈਣਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆ ਵੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਮੁੜ ਵੀ ਜਾਣਾ ਛੇਤੀ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਕੌਣ, ਕਿਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾਂ?}}&lt;noinclude&gt;{{rh||84 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emu8gvaetahldnc101jyfcqxznujm8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234768</id>
      <parentid>234767</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T11:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>234768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3118" sha1="musu20mce9nx748a0600g4dncw94xcb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਪਾਣੀ ਦੇਈਂ ਘੁੱਟ, ਗਲਾ ਸੁਕਦਾ ਪਿਆ।'')}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਆਉਨੀ ਆਂ ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ''(ਉਂਝ ਹੀ ਝਾੜ-ਪੂੰਝ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੌਰ ਦੇ।''(ਮਿੱਠੂ ਢੱਬੇ ਪੈਰੀਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਤ੍ਰਭਕਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਤੇਰਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਹੜਾ ਜਨੌਰ ਏ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਛੇੜਖਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ)'' ਜਨੌਰ ਤਾਂ ਜਨੌਰ ਸਹੀ, ਐਂ ਦੱਸ ਕਿਧਰ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ... ਹੈਂਅ... ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਕਿਤੇ... ''(ਹੱਸਦਾ)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਜਾ ਵੇ, ਐਵੇਂ ਭਕਾਈ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਕਰ ਹਰ ਵੇਲੇ। ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਵਲੈਤ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਤੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਿਨਾਂ (ਸੈਨਤ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਵਲੈਤ ਹੀ ਘੱਲਾਂਗੇ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੱਚੀ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਸੂਟ ਸਵਾ ਦਿਆਂ, ਵਿੱਚ ਅੰਬਰੀਂ ਤਾਰੇ ਜੋੜ ਦਿਆਂ, ਭੈਣੇ ਨੀ ਤੇਰਾ ਹੁਣ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰ ਦਿਆਂ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ''(ਚੋਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਤੂੰ ਸਵਾ ਕੇ ਦੇਣੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਟ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੱਚੀਓਂ ਕਰਨਾ ਈ ਪਊ ਹੁਣ ਤੇ ਕੁਝ। ''(ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ)'' ਰੁਪਏ ਤਾਂ 20 ਦੇਈਂ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ''(ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਘੂਰਦੀ)'' ਪਹਿਲਾਂ ਐਂ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ..., ਰਹਿੰਦਾ ਕਿੱਥੇ ਐਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ... ਮਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਖਾਈ ਜਾਊ ਨੀ ਆਇਆ ਨਹੀਂ ਨੀ ਹਾਲੇ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਤੂੰ ਮਾਈ ਦੀ ਛੱਡ ਉਨੇ ਤਾਂ ਐਂ ਈ ਮਾਰੀ ਜਾਣੀਆਂ। ''(ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਸੈਣਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆ ਵੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਮੁੜ ਵੀ ਜਾਣਾ ਛੇਤੀ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਕੌਣ, ਕਿਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾਂ?}}&lt;noinclude&gt;{{rh||84 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>musu20mce9nx748a0600g4dncw94xcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73980</id>
    <revision>
      <id>234769</id>
      <timestamp>2026-09-12T11:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਮਿੱਠੂ ਸੰਘੇ : ਜਸਪਾਲ। (ਸੁੱਖੋਂ ਦੇ ਭਾਵ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।) ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਹਦਾ, ਜੀਵਨ। (ਕੈਲਾ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰਦਾ) : (ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਕੰਮ 'ਚ ਰੁੱਝਦੀ ਹੈ।) ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਏ ਫੇਰ... ਜੇ ਆਇਆ ਤੇ। fit : (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ) ਅੱ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>234769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="neqlr0rlu0ezjmmp0elx8lh9lxk86eg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਿੱਠੂ
ਸੰਘੇ
: ਜਸਪਾਲ। (ਸੁੱਖੋਂ ਦੇ ਭਾਵ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।) ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ
ਉਹਦਾ, ਜੀਵਨ। (ਕੈਲਾ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰਦਾ)
: (ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਕੰਮ 'ਚ ਰੁੱਝਦੀ ਹੈ।) ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਏ ਫੇਰ... ਜੇ ਆਇਆ
ਤੇ।
fit
:
(ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ) ਅੱਛਾ ਜੀ।
:
ਹਟ ਵੇ, ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਘੋਖਾ ਈ ਕੱਢਦਾ ਰਹੂ।
64
ਮਿੱਠੂ
भेसे
術
ਮੇਲੋ
: (ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਹੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ
ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਕੋਈ ਚੱਜ ਸਿੱਖ ਲੈ
ਏਥੇ ਬੈਠ ਸਦਾ ਨਈਓਂ ਰਹਿਣਾ
ਨੀ ਜਿੰਦੇ...
(ਮਿੱਠੂ ਉਸ ਨੂੰ ਠਿੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀ ਹੈ।
:ਲਿਆ 20 ਰੁਪਏ। (ਮੁਹਰਿਓਂ ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)
: ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖੋਰ ਪਾਇਆ ਦੇਹਾਂ ਨੇ। ਨੀ ਤੂੰ ਨੀ.. ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ ਸੀ
ਉਹਨੂੰ ਨੀ ਕੁਝ ਕਹਿ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮੇਰੇ ਈ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹੂ।
: ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ... ਤੂੰ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਦੈਣ ਹੋ ਗਈ-। (ਮਿੱਠੂ
ਨੂੰ) ਨਾ ਕੀ ਆ ਵੇ...
(ਹੱਸਦਾ) ਗੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਹੈ... ਪਈ ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ ਹੋਇਆ...
ਤੇ ਇਹਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਹੁਣ ਏਥੇ। (ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)
tria
:
ਸੁੱਖੋ
:
ਦੇਖ ਲੈ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਅਵਾ-ਤਵਾ
ਮਿਲ
:
ਅੱਛਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਗਾਉਂਦਾ ਕੌਣ ਸੀ ‘ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਵਾ ਤੋਰ ਦੇ
ਮੁੱਖ
:
ਠਹਿਰ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮਿੱਠੂ ਦਿਆ ਬੱਚਿਆ (ਮਾਰਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਧੱਕਾ ਖਾ ਕੇ
Bits
ਆਪ ਹੀ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ।
ਸੁੱਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।। ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਨੂੰ ਰੁਪਏ।
: ਐਤਕੀਂ ਤਾਂ ਤੋਰ ਈ ਦਿਓ। ਪੁੰਨ ਹੋਊਗਾ ਬੇਬੇ ਪੁੰਨ
85 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||85 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>neqlr0rlu0ezjmmp0elx8lh9lxk86eg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>