ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 19516 234894 50488 2026-09-14T05:27:00Z Parmjit kaur rao 477 234894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ( ੧੦੮ ). ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਖੇ ਰਾਤ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ੬ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਭੂਰ ਹੋਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ ' ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਂਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਭਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਭਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਲੂ ਭੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਭ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਭੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮਧਆਂ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 4my0gs1tejh4z0taz3vvximfkm9lwoe 234895 234894 2026-09-14T05:29:05Z Parmjit kaur rao 477 234895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ੬ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਭੂਰ ਹੋਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ ' ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਂਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਭਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਭਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਲੂ ਭੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਭ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਭੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮਧਆਂ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> ia7jbp8wz38ghi8722qz4e4nyouim6s 234896 234895 2026-09-14T05:31:19Z Parmjit kaur rao 477 234896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ ' ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਂਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਭਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਭਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਲੂ ਭੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਭ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਭੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮਧਆਂ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 4gp2vv9mw50gbyoto7hj0qv28gb5l51 234897 234896 2026-09-14T05:35:47Z Parmjit kaur rao 477 234897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ {{gap}}ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਂਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਭਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਭਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਲੂ ਭੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਭ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਭੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮਧਆਂ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> fq7x161h7hzyde6siwyg68ed3bxxna1 234898 234897 2026-09-14T05:36:19Z Parmjit kaur rao 477 234898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ {{gap}}ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਂਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਭਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਭਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਲੂ ਭੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਭ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਭੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮਧਆਂ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> b4ev8adiuhxiuosgyj4baoy1kv59mfo 234906 234898 2026-09-14T05:53:35Z Parmjit kaur rao 477 234906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ {{gap}}ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਪੀਤਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਙ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਭ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲੋਂ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕਭੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਮਧਆਂ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 5ofmxi2tnsaup8mjt6uvkkwni5kbsqd 234911 234906 2026-09-14T06:00:49Z Parmjit kaur rao 477 234911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ {{gap}}ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਪੀਤਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਙ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਤ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਪਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਪਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਸੰਧਿਆਂ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਲ ਬੱਝ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਦੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> dlphvb6ctt15401g4wneoe2h9ls0oul 234912 234911 2026-09-14T06:02:41Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 234912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|( ੧੦੮ )}}}}</noinclude>________________ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜ ਭਗਵਾਨ ਭੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਅਸਤ ਹੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋਰ ਭੀ ਸਤਾਉਨ ਲੱਗ ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਠਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਮਖ਼ਮਲ ਰੂਪੀ ਨਰਮ ਨਰਮ ਸਾਵੇ ਘਾਹ ਤੇ ਅਪਨੀਆਂ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੇ ਸਰਹਾਨੇ ਬਨਾਕੇ ਲੇਟ ਗਏ ਨੀਦ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕੋਹ ਦੂਰ ਰਹੀ ਪਰ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਸਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਵਨ ਦਿਸ਼ਾ ਪਾਨੀ ਹੋਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਖਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ॥ {{gap}}ਪਵਨ ਅਜੇ ਅਪਨੇ ਬੁੱਝ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਿਰਸੱਟੈ ਜਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਕੁਝ ਜੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਖਿਆਲ ਆਯਾ ਤਾਂ ਓਥ ਹੀ ਖੜਕੇ ਸੋਚਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਰ ਹੁਨ ਦੇਖੋ ਡਾਡਾ ਹਰਾਨ ਹੋਕੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀ ਓਹੋ ਸੁਪਨਾ ਚੇਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਉਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ਯਾਦ ਆਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਡਾਢਾ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਕਦੇ ਤਾਂ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਚੁਪ ਚੁਪੀਤਾ ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕਦਾ ੨ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਙ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜ ਸਤ ਕੋਹ ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਨਦੀ ਆਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਖਲੋ ਕੇ ਪਿਛਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਨ ਲੱਗਾ ਓਹੋ ! ਬੜੀ ਦੂਰ ਆਗਿਆ ਹਾਂ ਏਹ ਕਹਕੇ ਦਿਸ਼ਾਪਾਨੀ ਹੋਕੇ ਤੇ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸੰਧਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਰ ਓਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਪਿਛਾਂ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਰਾਹ ਭੂਲ ਗਿਆ, ਕਉ ਜੋ ਆਂਉਂਦੀ ਵਾਰੀ ਅਜੇਹੇ ਧਿਆਂਨ ਅਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਪਛਾਨ ਨ ਰਹੀ ਜਦ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਅਰ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ੨ ਸੰਧਿਆਂ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਲਤਾਂ ਥੱਕ ਗਿਈਆਂ ਤੇ ਟੁਰਨੋਂ ਰਹ ਗਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭੀ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ੨ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਦਿਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> lo0osty5gdp7cvkm0gfdohumdiyij6k 250 19519 234915 50491 2026-09-14T06:06:58Z Parmjit kaur rao 477 234915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧o੯ )}}}}</noinclude>________________ ਕੁੜੇ । ਹਾਰਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ | ਹਾਏ ! ਓਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ ਓਹ ਓਹੋਹੀ ਜਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਥਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਪੁਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜੇ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਏਹ ਹਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਕ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿ ਇਕ ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ਆਯੂ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਸ ਵਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤੀ ਦੀ ਢੰਡ ਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਹਿਤ ਕਾਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰੋ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀ ਉਜਾੜ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੁਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਮੈਂਕੜੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਮਮਿਤੀ ਦਾ ਨ ਮਿਲਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਯਾਨਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕ ਆਂ ਰਹ ਜਾਨਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਾਸਿਓ ਤਾਂ ਇਸਤੀ ਦਾ ਦੁਖ ਦੁਜਾ ਮੰਡੀ ਦਾ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੂ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਨੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ 1 ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਈ ਦੇਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਹਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਕੇ ਰਾਝ ਦਾ ਔਨਾ ਦਾ ਦਸਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਬਹਾਦਰ ਓਸੇ ਰੁਖ ਹੇਠ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈ ! ਨਿਰਦਈ ਵਿਧਾਝਾ !! ਚੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਤਾਂ ਸਹੀ ! ਕਿ ਘਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਾਂ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਿੱਚੜ ਇਕ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਪਾਣਪਿਆਰੀ ਦੀ ੩ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਾਂ ਹਾਯ ! Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> m8r2y2hk4d97i012eyhy8sf0imtj993 234916 234915 2026-09-14T06:07:44Z Parmjit kaur rao 477 234916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧o੯ )}}}}</noinclude>________________ ਹਾਰਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ | ਹਾਏ ! ਓਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ ਓਹ ਓਹੋਹੀ ਜਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਥਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਪੁਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜੇ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਏਹ ਹਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਠਕ ਗੁਣ ! ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਕ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿ ਇਕ ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ਆਯੂ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਸ ਵਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤੀ ਦੀ ਢੰਡ ਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਹਿਤ ਕਾਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰੋ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀ ਉਜਾੜ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੁਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਮੈਂਕੜੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਮਮਿਤੀ ਦਾ ਨ ਮਿਲਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਯਾਨਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕ ਆਂ ਰਹ ਜਾਨਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਾਸਿਓ ਤਾਂ ਇਸਤੀ ਦਾ ਦੁਖ ਦੁਜਾ ਮੰਡੀ ਦਾ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੂ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਨੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ 1 ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਈ ਦੇਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਹਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਕੇ ਰਾਝ ਦਾ ਔਨਾ ਦਾ ਦਸਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਬਹਾਦਰ ਓਸੇ ਰੁਖ ਹੇਠ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈ ! ਨਿਰਦਈ ਵਿਧਾਝਾ !! ਚੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਤਾਂ ਸਹੀ ! ਕਿ ਘਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਾਂ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਿੱਚੜ ਇਕ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਪਾਣਪਿਆਰੀ ਦੀ ੩ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਾਂ ਹਾਯ ! Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 98keklt3mhh8bp9jllx07cyrsqg6xvh 234920 234916 2026-09-14T06:14:53Z Parmjit kaur rao 477 234920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧o੯ )}}}}</noinclude>________________ ਹਾਰਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ | {{gap}}ਹਾਏ ! ਓਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ ਓਹ ਓਹੋਹੀ ਜਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਪੁਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜੇ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਏਹ ਹਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਕ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿ ਇਕ ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ਆਯੂ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਸ ਵਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਢੂੰਡ ਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰੋ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀ ਉਜਾੜ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਹੁਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹੋਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਮਮਿਤੀ ਦਾ ਨ ਮਿਲਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਯਾਨਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕ ਆਂ ਰਹ ਜਾਨਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਾਸਿਓ ਤਾਂ ਇਸਤੀ ਦਾ ਦੁਖ ਦੁਜਾ ਮੰਡੀ ਦਾ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੂ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਨੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ 1 ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਈ ਦੇਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਹਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਕੇ ਰਾਝ ਦਾ ਔਨਾ ਦਾ ਦਸਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਬਹਾਦਰ ਓਸੇ ਰੁਖ ਹੇਠ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈ ! ਨਿਰਦਈ ਵਿਧਾਝਾ !! ਚੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਤਾਂ ਸਹੀ ! ਕਿ ਘਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਾਂ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਿੱਚੜ ਇਕ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਪਾਣਪਿਆਰੀ ਦੀ ੩ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਾਂ ਹਾਯ ! Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> npu2c5h9m87up7686f3u93dj1nf7vsa 234925 234920 2026-09-14T06:21:21Z Parmjit kaur rao 477 234925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧o੯ )}}}}</noinclude>________________ ਹਾਰਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ | {{gap}}ਹਾਏ ! ਓਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ ਓਹ ਓਹੋਹੀ ਜਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਪੁਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜੇ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਏਹ ਹਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਕ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿ ਇਕ ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ਆਯੂ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਸ ਵਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਢੂੰਡ ਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰੋ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀ ਉਜਾੜ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਹੁਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹੋਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਮਮਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਨ ਮਿਲਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਯਾਨਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕਲਿਆਂ ਰਹ ਜਾਨਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਾਸਿਓ ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਦੁਖ ਦੁਜਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਲਹੂ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਨੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਈ ਦੇਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਹਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਕੇ ਰਾਝ ਦਾ ਔਨਾ ਦਾ ਦਸਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਬਹਾਦਰ ਓਸੇ ਰੁਖ ਹੇਠ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈ ! ਨਿਰਦਈ ਵਿਧਾਝਾ !! ਚੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਤਾਂ ਸਹੀ ! ਕਿ ਘਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਾਂ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਿੱਚੜ ਇਕ ਮੰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਪਾਣਪਿਆਰੀ ਦੀ ੩ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਾਂ ਹਾਯ ! Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> 8hcshcu9brbxoipp679emuzzdtbkufe 234927 234925 2026-09-14T06:25:21Z Parmjit kaur rao 477 234927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|{{x-larger|( ੧o੯ )}}}}</noinclude>________________ ਹਾਰਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ | {{gap}}ਹਾਏ ! ਓਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ ਓਹ ਓਹੋਹੀ ਜਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਪੁਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜੇ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਏਹ ਹਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਕ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿ ਇਕ ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ਆਯੂ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਸ ਵਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਢੂੰਡ ਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰੋ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀ ਉਜਾੜ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਹੁਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹੋਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਮਮਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਨ ਮਿਲਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਯਾਨਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕਲਿਆਂ ਰਹ ਜਾਨਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਾਸਿਓ ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਦੁਖ ਦੁਜਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਲਹੂ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਨੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਈ ਦੇਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਹਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਕੇ ਰਾਤ ਦਾ ਔਨਾ ਦਾ ਦਸਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਬਹਾਦਰ ਓਸੇ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈ ! ਨਿਰਦਈ ਵਿਧਾਤਾ !! ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਤਾਂ ਸਹੀ ! ਕਿ ਘਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਾਂ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਿੱਚੜ ਇਕ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਾਂ ਹਾਯ ! Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> b04ll4sl3hzhmdi4u1zs2ovac5rv8li 234930 234927 2026-09-14T06:27:29Z Parmjit kaur rao 477 /* ਸੋਧਣਾ */ 234930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Parmjit kaur rao" />{{center|{{x-larger|( ੧o੯ )}}}}</noinclude>________________ ਹਾਰਕੇ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ | {{gap}}ਹਾਏ ! ਓਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ ਓਹ ਓਹੋਹੀ ਜਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰ ਦੇ ਮਨ ਪੁਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜੇ। ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਏਹ ਹਾਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਪਠਕ ਗਣ ! ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਕ ਸੋਚੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿ ਇਕ ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਅਰ ਸਾਰੀ ਆਯੂ ਮੌਜ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਸ ਵਲੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪਨੀ ਪਿਆਰੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਢੂੰਡ ਭਾਲ ਲਈ ਇਕ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਘਰੋ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅਜੇਹੀ ਉਜਾੜ ਵੈਰਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਹੁਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਹਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹੋਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਮਮਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਨ ਮਿਲਨਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਯਾਨਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਆਪ ਇਕਲਿਆਂ ਰਹ ਜਾਨਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੋਈ ਥੋੜੀ ਜੇਹੀ ਗਲ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਪਾਸਿਓ ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਦੁਖ ਦੁਜਾ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਛੜ ਜਾਨਾਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਲਹੂ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਨੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਈ ਦੇਕੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਹਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਕੇ ਰਾਤ ਦਾ ਔਨਾ ਦਾ ਦਸਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਭੀ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਬਹਾਦਰ ਓਸੇ ਰੁਖ ਹੇਠਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ! ਨਿਰਦਈ ਵਿਧਾਤਾ !! ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਤਾਂ ਸਹੀ ! ਕਿ ਘਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਮਾਂ ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਿੱਚੜ ਇਕ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਾਂ ਹਾਯ ! Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> bmp1zihx29fhntek9hzo2p4tdnbab7z 250 22556 234892 53675 2026-09-14T03:15:55Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 234892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੭੧}}</noinclude>ਦਇਆਲਾ॥੧॥ ਕਾਹੇ ਕਲਰਾ ਸਿੰਚਹੁ ਜਨਮੁ ਗਵਾਵਹੁ॥ ਕਾਚੀ ਢਹਗਿ ਦਿਵਾਲ ਕਾਹੇ ਗਚੁ ਲਾਵਹੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰ ਹਰਿਹਟ ਮਾਲ ਟਿੰਡ ਪਰੋਵਹੁ ਤਿਸੁ ਭੀਤਰਿ ਮਨੁ ਜੋਵਹੁ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਿੰਚਹੁ ਭਰਹੁ ਕਿਆਰੇ ਤਉ ਮਾਲੀ ਕੇ ਹੋਵਹੁ॥੨॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਦੁਇ ਕਰਹੁ ਬਸੋਲੇ ਗੋਡਹੁ ਧਰਤੀ ਭਾਈ॥ ਜਿਉ ਗੋਡਹੁ ਤਿਉ ਤੁਮ੍ਹ ਸੁਖ ਪਾਵਹੁ ਕਿਰਤੁ ਨ ਮੇਟਿਆ ਜਾਈ॥੩॥ ਬਗੁਲੇ ਤੇ ਫੁਨਿ ਹੰਸੁਲਾ ਹੋਵੈ ਜੇ ਤੂ ਕਰਹਿ ਦਇਆਲਾ॥ ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸਾ ਦਇਆ ਕਰਹੁ ਦਇਆਲਾ॥੪॥੧॥੯॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧ ਹਿੰਡੋਲ॥ ਸਾਹੁਰੜੀ ਵਥੁ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਸਾਝੀ ਪੇਵਕੜੈ ਧਨ ਵਖੇ॥ ਆਪਿ ਕੁਚਜੀ ਦੋਸੁ ਨ ਦੇਊ ਜਾਣਾ ਨਾਹੀ ਰਖੇ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਹਉ ਆਪੇ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਣੀ॥ ਅਖਰ ਲਿਖੇ ਸੇਈ ਗਾਵਾ ਅਵਰ ਨ ਜਾਣਾ ਬਾਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਢਿ ਕਸੀਦਾ ਪਹਿਰਹਿ ਚੋਲੀ ਤਾਂ ਤੁਮ੍ਹ ਜਾਣਹੁ ਨਾਰੀ॥ ਜੇ ਘਰੁ ਰਾਖਹਿ ਬੁਰਾ ਨ ਚਾਖਹਿ ਹੋਵਹਿ ਕੰਤ ਪਿਆਰੀ॥੨॥ ਜੇ ਤੂੰ ਪੜਿਆ ਪੰਡਿਤੁ ਬੀਨਾ ਦੁਇ ਅਖਰ ਦੁਇ ਨਾਵਾ॥ ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਏਕੁ ਲੰਘਾਏ ਜੇ ਕਰਿ ਸਚਿ ਸਮਾਵਾਂ॥੩॥੨॥੧੦॥ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੧॥ ਰਾਜਾ ਬਾਲਕੁ ਨਗਰੀ ਕਾਚੀ ਦੁਸਟਾ ਨਾਲਿ ਪਿਆਰੋ॥ ਦੁਇ ਮਾਈ ਦੁਇ ਬਾਪਾ ਪੜੀਅਹਿ ਪੰਡਿਤ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੋ॥੧॥ ਸੁਆਮੀ ਪੰਡਿਤਾ ਤੁਮ੍ਹ ਦੇਹੁ ਮਤੀ॥ ਕਿਨ ਬਿਧਿ ਪਾਵਉ ਪ੍ਰਾਨਪਤੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਭੀਤਰਿ ਅਗਨਿ ਬਨਾਸਪਤਿ ਮਉਲੀ ਸਾਗਰੁ ਪੰਡੈ ਪਾਇਆ॥ ਚੰਦੁ ਸੂਰਜੁ ਦੁਇ ਘਰ ਹੀ ਭੀਤਰਿ ਐਸਾ ਗਿਆਨੁ ਨ ਪਾਇਆ॥੨॥ ਰਾਮ ਰਵੰਤਾ ਜਾਣੀਐ ਇਕ ਮਾਈ ਭੋਗੁ ਕਰੇਇ॥ ਤਾ ਕੇ ਲਖਣ ਜਾਣੀਅਹਿ ਖਿਮਾ ਧਨੁ ਸੰਗ੍ਰਹੇਇ॥੩॥ ਕਹਿਆ ਸੁਣਹਿ ਨ ਖਾਇਆ ਮਾਨਹਿ ਤਿਨ੍ਹਾ ਹੀ ਸੇਤੀ ਵਾਸਾ॥ ਪ੍ਰਣਵਤਿ ਨਾਨਕੁ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸਾ ਖਿਨੁ ਤੋਲਾ ਖਿਨੁ ਮਾਸਾ॥੪॥੩॥੧੧॥ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੧॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹੁ ਗੁਰੂ ਸੁਖਦਾਤਾ ਹਰਿ ਮੇਲੇ ਭੁਖ ਗਵਾਏ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਦ੍ਰਿੜਾਏ ਅਨਦਿਨੁ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਏ॥੧॥ ਮਨ ਭੂਲਹਿ ਰੇ ਮਨ ਚੇਤਿ ਹਰੀ॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਮੁਕਤਿ ਨਾਹੀ ਤ੍ਰੈ ਲੋਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਈਐ ਨਾਮੁ ਹਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਿਨੁ ਭਗਤੀ ਨਹੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਈਐ ਬਿਨੁ ਭਾਗਾ ਨਹੀ ਭਗਤਿ ਹਰੀ॥ ਬਿਨੁ ਭਾਗਾ ਸਤਸੰਗੁ ਨ ਪਾਈਐ ਕਰਮਿ ਮਿਲੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਹਰੀ ॥੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਗੁਪਤੁ ਉਪਾਏ ਵੇਖੈ ਪਰਗਟੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੰਤ ਜਨਾ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਰਹਿ ਸੁ ਹਰਿ ਰੰਗਿ ਭੀਨੇ<noinclude></noinclude> 5qix7x3v89gplb343spivk47akdb4li 250 32953 234904 84496 2026-09-14T05:47:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਨੂਰੀ_ਦਰਸ਼ਨ.pdf |Page = 1 |bSize = 483 |cWidth = 464 |cHeight = 851 |oTop = 11 |oLeft = 5 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> gklsmhcurv6h06tdlg4zcmar9nrryde 250 32954 234903 84497 2026-09-14T05:40:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 234903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 250 32955 234902 84498 2026-09-14T05:40:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 234902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 250 32956 234900 84499 2026-09-14T05:39:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ Replaced content with ";> Si " 234900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>;> Si<noinclude></noinclude> 3q0pb1p8boapsrdvqnm5izseqf9fylq 234901 234900 2026-09-14T05:40:02Z Harchand Bhinder 2624 ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 234901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><noinclude></noinclude> dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi 250 32958 234905 84502 2026-09-14T05:51:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem> {{xx-larger|ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ}} '''ਫ਼ੀਰੋਜ਼ ਦੀਨ 'ਸ਼ਰਫ਼'''' ਮੁਲ ੨-) ਲਾਹੌਰ {{x-larger|ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ}} ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ :: ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਰੋਡ ਸ਼ਹੀਦ ਮਾਰਕੀਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> i2k5hrilntk5vuwvmgjsbnz13tbr8eo 250 51015 234882 214246 2026-09-13T23:27:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Playscript||ਰਹੀਂ ਭਾਈ ਪਰ੍ਹਾਂ। ਪਰ੍ਹਾਂ... (ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ਜ਼ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ! ) ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹੈ! (ਗੁਰਾਹਟ) ਮੇਰੀ ਅਵਾਜ਼..., ਮੈਂ ਵੀ }} {{Playscript|ਖਾਨ :|ਆਦਮ ਬੋ... (ਦਹਾੜਦਾ ਹੈ।), ਅੱਜ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੀਮਾ...!}} {{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ :|ਓਏ ਹਜ਼ਾਰਿਆ... ਹੁਆਂਗਦਾ ਹੈ), ਐਵੇਂ ਦਾਲ-ਪੀਣਾ ਬਾਣੀਆ ਨਾ ਸਮਝ ਲਈਂ। (ਪੁਰਾਣੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ) ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਲਾਲਾ... ਤੂੰ ਬਿਜ਼ਨਸਮੈਨ ਆਦਮੀ ਏਂ।}} {{Playscript|ਖਾਨ :|ਤੇਰੀ ਤਾਂ ਢਿੱਡਲ ਦੀ...!}} {{Playscript| ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ : |ਆ ਜਾ ਫੇਰ... ਵਿਖਾਉਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ...।}} {{Playscript||(ਦੋਹੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਝਪਟਦੇ ਹਨ। ਚੀਖ਼ਦੇ ਚੰਘਾੜਦੇ ਹਨ।)}} {{Playscript|ਖਾਨ :|ਓ ਖਾਂ ਬਹਾਦਰ... ਸੰਭਲ ਭਈ... ਤੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਦਮੀ ਏ... ! (ਕਰੋੜੀ ਦੀ ਚਿੰਘਾੜ। ਦੋਹੇਂ ਚਿੰਘਾੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} {{Playscript| ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ :|ਹੇ ਰਾਮ ! ਬੰਸੀ ਵਾਲਿਆ... ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਖ਼ੂਨ। (ਮੁੰਹ `ਚ ਪਾਣੀ) ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹੈ, ਉਂਗਲਾਂ ਚੱਟਣ ਨੂੰ ਮਨ ਕਰਦੈ। ਨਹੀਂ... ਨੀ .. ਨੀ... ਲੈ ਫੜ ਫੇ... (ਚਟਖਾਰੇ ਲੈ ਕੇ) ਚੱਟ ਲੈ .. ਮਰ।}} {{Playscript| ਖਾਨ :|ਓ ਲਾਲਾ ਤੂੰ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈਂ। ਸ਼ੁਕਰ ਐ। (ਡਰਿਆ) ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਮੈਂ ਸੱਚਿਓ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣੈ।}} {{Playscript| ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ :|(ਸਹਿਮਿਆ) ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ।}} {{Playscript| ਖਾਨ :|(ਹੱਸਦਾ) ਲਗਦੈ ਵਰਿਆਂ ਦੀ ਹਸਰਤ ਨਿਕਲ ਗਈ ਤੇਰੀ ਤਾਂ।}} {{Playscript| ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ : |ਮੂੰਹ ਪੂੰਝ ਲੈ। ਲਹੂ ਲੱਗਾ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ।}} {{Playscript| ਖਾਨ : |ਓ ਤਾਂ... (ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ। ) ਮੇਰੇ ਵੀ... ? (ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ) ਓ ਪਰਵਰਦਿਗਾਰ ਮੈਂ...।}} {{Playscript| ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ :|ਮਜ਼ਾਕ ਨੀ ਬਾਈ ਜੇ ਹਾਲ ਇਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੱਚਿਓ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੰਦੀਆਂ ਵੱਢਣ ਲੱਗ ਜਾਣਾ।}} {{Playscript| ਖਾਨ :|ਬੜਾ ਕੋਝਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਏ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ}} {{nop}}<noinclude>{{center|77}}</noinclude> og4hqz6rm2ylt6cfkb1b23nqarot11k 250 53215 234907 234066 2026-09-14T05:57:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/31}} {{gap}}ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਹੈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮੂਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਅਚੇਤਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। (ਇਤਾਲਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਆਖਣ ਜਾਂ ਸੋਚਣ, ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਨਹੀਂ) ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਮਾਰੂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ਦਾ ਜੇਲ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ ਵਾਲ਼ਾ ਪੱਖ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਪਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਤਕ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਪਰਨਾਵਣ ਚੜ੍ਹੇ ਲਾੜੇ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੋਂ ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਘੋੜੀ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਕੁਹਜਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੁਗਾਂਤਰੀ (ਏਜਲੈੱਸ) ਤਰਸ ਹੈ (ਖਾਣ ਹੰਢਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਾਰੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦਾ), ਨਾਇਕਤਵ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤਪੁਣਾ ਵੀ (ਸੰਸਾਰਕ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦਾ)। ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਸੰਭੋਗਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਰਘ ਮਨੋਰੋਗ ਹੈ। {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਤਕ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਕਫ਼ੇ<noinclude></noinclude> sp15yfldwxy2bf579z02ntgs6357kqu 234910 234907 2026-09-14T05:59:54Z Harchand Bhinder 2624 234910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/31}}</noinclude>{{gap}}ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਹੈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮੂਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਅਚੇਤਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। (ਇਤਾਲਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਆਖਣ ਜਾਂ ਸੋਚਣ, ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਨਹੀਂ) ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਮਾਰੂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ਦਾ ਜੇਲ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ ਵਾਲ਼ਾ ਪੱਖ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਪਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਤਕ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਪਰਨਾਵਣ ਚੜ੍ਹੇ ਲਾੜੇ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੋਂ ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਘੋੜੀ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਕੁਹਜਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਅਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੁਗਾਂਤਰੀ (ਏਜਲੈੱਸ) ਤਰਸ ਹੈ (ਖਾਣ ਹੰਢਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਾਰੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦਾ), ਨਾਇਕਤਵ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤਪੁਣਾ ਵੀ (ਸੰਸਾਰਕ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦਾ)। ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਸੰਭੋਗਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਰਘ ਮਨੋਰੋਗ ਹੈ।</br> {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਤਕ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਕਫ਼ੇ {{nop}}<noinclude></noinclude> bv1mgiqkr07oidjmrtg2d40t0nsm7kn 250 53216 234908 141941 2026-09-14T05:57:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/32}} ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਜ਼ਾਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਸਮਾਜੀ ਇਨਕਲਾਬ ਜਾਂ ਜੱਥੇਬੰਦ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਕ-ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ। {{gap}}ਇਹ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼ਹੀਦ ਖ਼ਾਤਰ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ (ਗ਼ਦਰ ਤੇ ਬੱਬਰ) ਦਾ ਹਸ਼ਰ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਸੀ। {{gap}}ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸਾਨੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਮਾਓਵਾਦ ਸੀ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਸਿਆਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵਧ ਵਡਿਆਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਮੱਲੋਮੱਲੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਆਖਣ ਵਾਂਙ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੋਹੀਣੇ (ਫ਼ਾਰਸੀਕਲ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਦੁਹਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁਵਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਕੌਮੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਖਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਸੀਹ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰੁਮਾਂਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਯੁਵਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਰੇਰੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਓਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਗਏ। ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਆਗੂ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ<noinclude></noinclude> sghaspzjdsty6ts7zvibucgf1kfosue 234913 234908 2026-09-14T06:03:03Z Harchand Bhinder 2624 234913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/32}}</noinclude>ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਜ਼ਾਤੀ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਸਮਾਜੀ ਇਨਕਲਾਬ ਜਾਂ ਜੱਥੇਬੰਦ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਕ-ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ।</br> {{gap}}ਇਹ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼ਹੀਦ ਖ਼ਾਤਰ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ (ਗ਼ਦਰ ਤੇ ਬੱਬਰ) ਦਾ ਹਸ਼ਰ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸਾਨੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਮਾਓਵਾਦ ਸੀ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਸਿਆਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵਧ ਵਡਿਆਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਮੱਲੋਮੱਲੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਆਖਣ ਵਾਂਙ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੋਹੀਣੇ (ਫ਼ਾਰਸੀਕਲ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਦੁਹਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁਵਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਕੌਮੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਖਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਸੀਹ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰੁਮਾਂਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਯੁਵਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਰੇਰੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਓਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਗਏ। ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਆਗੂ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 9o7778j7nnt8tnn03sz0rw4lrsf0mz1 250 53217 234909 141942 2026-09-14T05:57:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/33}} {{gap}}ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੇਰੀ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀ 'ਨਕਸਲੀ' ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਹੀਦ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਗ਼ੈਰਹਯਾਤੀ ਦੇ ਇਸਤਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਨਾਵਲ ਲਹੂ [ਯਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ] ਦੀ ਲੋਅ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ - ਆਪਾਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਈਏ! - ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ: ਤੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰੇਂਗਾ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਟੋਲੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ: ''ਸ਼ਹੀਦ'''। ਓਦੋਂ ਕੁ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ, ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਮਕਤਲ। {{gap}}ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਫ਼ੈਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਅਸਰ ਹੈ। ਫ਼ੈਜ਼ ਮਕਤਲ, ਲਹੂ ਵਗ਼ੈਰਾ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ: ਦਾਰ ਕੀ ਰੱਸੀਓਂ ਕੇ ਗੁਲੂਬੰਦ ਗਰਦਨ ਮੇਂ ਪਹਨੇ ਹੂਏ...ਹਕ਼ ਕੀ ਸਲੀਬ ਪਰ ਅਪਨਾ ਤਨ ਸਜਾ ਕਰ... ਸਲੀਬ-ਓ-ਦਾਰ ਸਜਾਓ ਕਿ ਜਸ਼ਨ ਕਾ ਦਿਨ ਹੈ...। ਫ਼ੈਜ਼ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਵੀ ਅਹਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਬਾਰੇ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਫ਼ੈਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਪਾ ਦਿੱਤਾ: ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ੂਨ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਏਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਦਰਅਸਲ ਸੈਕ੍ਸ ਦਾ ਸਿੰਬਲ ਹੈ। {{gap}}ਹੁਣ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਿਉਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਲੋਭ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ<noinclude></noinclude> bbpe9t64c60xzjj21c53jt1ezepr2ve 234914 234909 2026-09-14T06:05:49Z Harchand Bhinder 2624 234914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/33}}</noinclude>{{gap}}ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪਰੇਰੀ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀ 'ਨਕਸਲੀ' ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਹੀਦ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਗ਼ੈਰਹਯਾਤੀ ਦੇ ਇਸਤਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਨਾਵਲ ਲਹੂ [ਯਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ] ਦੀ ਲੋਅ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਰਲ਼ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ - ਆਪਾਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਈਏ! - ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ: ਤੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰੇਂਗਾ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਟੋਲੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ: ''ਸ਼ਹੀਦ'''। ਓਦੋਂ ਕੁ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ, ਜਿਹਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਮਕਤਲ।</br> {{gap}}ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਫ਼ੈਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਅਸਰ ਹੈ। ਫ਼ੈਜ਼ ਮਕਤਲ, ਲਹੂ ਵਗ਼ੈਰਾ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ: ਦਾਰ ਕੀ ਰੱਸੀਓਂ ਕੇ ਗੁਲੂਬੰਦ ਗਰਦਨ ਮੇਂ ਪਹਨੇ ਹੂਏ...ਹਕ਼ ਕੀ ਸਲੀਬ ਪਰ ਅਪਨਾ ਤਨ ਸਜਾ ਕਰ... ਸਲੀਬ-ਓ-ਦਾਰ ਸਜਾਓ ਕਿ ਜਸ਼ਨ ਕਾ ਦਿਨ ਹੈ...। ਫ਼ੈਜ਼ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਵੀ ਅਹਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਬਾਰੇ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਫ਼ੈਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਪਾ ਦਿੱਤਾ: ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ੂਨ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਏਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਦਰਅਸਲ ਸੈਕ੍ਸ ਦਾ ਸਿੰਬਲ ਹੈ।</br> {{gap}}ਹੁਣ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਿਉਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਲੋਭ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ {{nop}}<noinclude></noinclude> egrvt3dstu2o616b0jlt5lseabqzn3n 250 53218 234917 141943 2026-09-14T06:07:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/34}}</noinclude>ਸਵਰਗ-ਨਰਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਫੇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਏਨਾ ਵਡਿਆਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਹਨ?</br> {{gap}}ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦੀ ਤੇ ਹੋਂਦਵਾਦ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚ ਬਾਰੀਕ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਹੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਹੋਣੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਤਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਬੰਦੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਤੱਤ (ਐਸੈਂਸ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਦਰਅਸਲ ਮੌਤ ਨਾਲ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾੜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਉਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਮਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਹੀ ਉਹਦੀ ਇੱਕੋ ਇਕ ਉਮੀਦ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਸੋਚ ਜੀਉਂਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ; ਮਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਸਰੀਹਣ ਭਾਂਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਲਾੜੀ ਪਰਨਾਵਣ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜਿਤ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਤਿਆਰ ਪਿਆ ਬਾਟਾ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਨਿਜਵਾਦ ਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਸ਼ਹਾਦਤ ਮੌਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਆਸ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਕੱਲਾ ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਕੇਵਲ (ਐਬਸੋਲੀਊਟ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲਿਖਾਰੀ ਆਂਦਰੇ ਮਾਲਰੋ ਦੇ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ''ਦ' ਹੀਉਮਨ ਕੰਡੀਸ਼ਨ'' ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ: ਦਹਿਸ਼ਤਪਸੰਦ ਆਗੂ ਚੈੱਨ ਅਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਸਾਓਐੱਨ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਚੈੱਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਿੰਨਾ {{nop}}<noinclude></noinclude> 721zxosisheio2zwyce52mrqmufft18 250 53219 234918 141944 2026-09-14T06:10:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/35}}</noinclude>ਸਿਆਣਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ...ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।</br> {{gap}}ਮੌਤ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਨਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਾਤ੍ਸੀਵਾਦ ਵਿਰੁਧ ਜੂਝਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਣੀ ਰੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਨਾਂ ਹੈ: ਉਹ ''ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਨ'' ਚਾਹੁੰਦੇ।</br> {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਾਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹਨੇ ਮੈਂ ਨਾਸਤਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਾਹਦਾ ਧਰਵਾਸ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਆਸਤਕ ਹਿੰਦੂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਨ ਦੀ ਆਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਂ ਈਸਾਈ ਅਪਣੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਦਲੇ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਐਸ਼ੋ-ਇਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਲ ਮੇਰੇ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਾ ਰੱਸਾ ਪਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਤਖ਼ਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲ ਹੋਏਗਾ। ਮੇਰਾ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂਤਕ ਬੋਲੀ ਚ ਆਖੀਏ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਇਸ ਪਲ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਜੇ ਇਨਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਜੱਦੋਜਹਦ ਭਰੀ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਨਾਮ ਹੋਏਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।</br> {{gap}}ਤੁਰਕੀ ਕਵੀ ਨਾਜ਼ਮ ਹਿਕਮਤ ਦੀ ਰੁਬਾਈ ਹੈ: ਇਕ ਦਿਨ ਮਾਂ ਕੁਦਰਤ ਮੈਨੂੰ ਆਖੇਗੀ: ਬਸ ਕਰ ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤੇਰਾ ਹਾਸਾ ਵੀ ਮੁੱਕਿਆ ਤੇ ਹੰਝੂ ਵੀ। ਫੇਰ ਅਸਗਾਹ ਅਨੰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏਗੀ; ਨਾ ਦੇਖਣ, ਨਾ ਬੋਲਣ ਤੇ ਨਾ ਸੋਚਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਹਿਕਮਤ ਅਪਣੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰੁਬਾਈ ਵਿਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇੰਜ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਅਲਵਿਦਾ ਦੁਨੀਆ। {{nop}}<noinclude></noinclude> q3k0z1j97qz6cg4h168evxd3x83155r 250 53220 234919 161115 2026-09-14T06:14:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/36}}</noinclude>{{gap}}ਮਰਹਬਾ ਕਾਇਨਾਤ। - ਨਿਕਰਾਗੁਆ ਦਾ ਕਵੀ ਅਰਨੈਸਤੋ ਕਾਰਦੇਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ:</br> {{Block center|<poem>ਤਾਰਿਆਂ ਭਰੀ ਅਨੰਤ ਕਾਲ਼ੀ ਰਾਤ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਹੀ ਜੱਨਤ ਹੈ ਇਹੀ ਖ਼ੁਦਾਈ ਸਲਤਨਤ ਹੈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣਾ ਘੁੱਟਵੀਂ ਗਲਵਕੜੀ ਚ ਬੱਝੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੁਲਾਰਦੇ ਹੱਥ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਨਿੱਕੜੀ-ਜਿਹੀ ਹਥੇਲੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ਼ ਇਨਸਾਨੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਾਮਰੇਡ ਅਪਣੀ ਉਂਗਲ਼ ਨਾਲ਼ ਕਮਿਉਨਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਛੁਹਣਾ ਜੱਨਤ ਨੂੰ ਛੁਹਣਾ।</poem>}}<noinclude></noinclude> p4fliswrai4ak1nklb03j17swn6bc1x 250 55125 234923 148109 2026-09-14T06:19:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/39}}</noinclude>ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ - ਬਚਪਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਗਰੁੱਪ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਟੌਰ੍ਹੇ ਵਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਵਾਲ਼ੀ; ਤੀਜੀ ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਾਵੇਂ ਕਲਾ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਈ, ਓਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਜਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਤੇ ਏਨਾ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਮੱਥਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਟੇਕਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੰਨਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਏਨਾ ਕੁ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਕਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਚਿੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਮੂਰਤ ਆਮ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਪ ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਚ ਪਿਆ ਫ਼ਰਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਸੁਹਜਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਹਜਾ; ਪਰ ਇਹਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ; ਇਹ ਆਦਿ- ਜੁਗਾਦੀ ਜੁ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 0wrv6q7qvto8ap4i9q8ei837607j98p 250 55139 234924 148158 2026-09-14T06:21:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/40}}</noinclude>{{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਤੋਂ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਚਵਾਈ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਖਿਚਵਾਈਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਵਿਚ ਦੱਤ ਨੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਟੋਪ ਲੈਣੋਂ ਸੰਝਦਾ ਹੋਏਗਾ। ਨਾਲ਼ੇ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੱਤ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਵਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਇੱਕੋ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।</br> {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਨਿਹਚੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖੇ ਫ਼ੈਲਟ ਹੈਟ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਂਕਾ ਛੈਲ ਜਵਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। (ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ)। ਪਰ ਏਨਾ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਟੋਪ ਨਾਲ਼ ਜੈਕਟ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਨਿਰੀ ਕਮੀਜ਼ ਨਾਲ਼ ਪਾਇਆ ਟੋਪ ਬੇਢਬਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਮਸਤੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜੇਲ ਚੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ‘ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰੀ’ ਕਾਲਰਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਮੀਜ਼ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ| ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਘੰਡੀ ਵਾਲ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਠੋਡੀ ਤੋਂ ਨਿਹਚਾ। ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਹ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਫ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤ ਲਾਂਹਦਿਆਂ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਰਖ ਲੈਂਦਾ।</br> {{gap}}ਬਹੁਤ ਘਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਰਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਵੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> fzq7d7nz5i2jvfx7oh3p6xwld69agm8 250 55140 234926 148159 2026-09-14T06:22:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/41}}</noinclude>ਐਸੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫੈਲਸੂਫ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨਤਕ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਮਨ ਵਿਚ ਏਨਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਮਾਤਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਚਿਆਂਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤਰਸ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਪੁਲਸ ਵਾਲ਼ੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਵਾਸਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਨੰਬਰ ਵਾਲ਼ੀ ਸਲੇਟ ਪਾ ਕੇ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਤੇ ਪਾਸਿਓਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਲਹੌਰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਲਭ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਟੋਪ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਰੜਬਰੜੀ ਦਾਹੜੀ ਹੋਏਗੀ| ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਝੰਬੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖੜੇ 'ਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਅਲਸਾਹਟ ਤੇ ਜਲਾਲ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨਿਹਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏਗਾ।</br> {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿੰਦੇ ਅਪਣੇ ਗਰਾਈਂ ਅਮਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿਚ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ: "ਵੀਰ ਮੇਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਖ਼ੂਬ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ।" ਜੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਇਹ ਹੋਰਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਂਙ ਰੂਸ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਖਿਚਵਾਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਪਾਈਦਾ। ਤਾਂ ਵੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭਵਿਖ ਵਲ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਲਸ ਦੀ ਲਾਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੀਤ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸੀਏ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਬੀਤੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਫੋਲਣ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਭਵਿਖ ਅਲੋਪ ਹੋ {{nop}}<noinclude></noinclude> h6lq3wguhys40nftqk0udslytn7hk1x 250 55142 234928 148165 2026-09-14T06:25:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/42}}</noinclude>ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਫ਼ਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਆਸਤ (ਸਟੇਟ) ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇਮੇਜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਏਸ ਲਈ ਸਾਂਭ ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਲ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਐਨ ਉਲਟ ਸਤਾਲਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਕਰਤੂਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਟੋਪ ਲਾਹ ਕੇ ਪੱਗ ਰਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਇੱਕੋਇਕ ਬੋਦਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਭੱਦੀ-ਜਿਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਜੀ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਸੀਆਈਡੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਜਿਉਂ ਮੌਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵਧਣੋਂ ਯਕਲਖ਼ਤ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਨਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵ ਸਕਦੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਮਰ ਬਿੰਬ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤੀ ਵੇਰ ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਬੇਕਿਰਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਕਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹਦੀ ਮਾਂ ਲਈ {{nop}}<noinclude></noinclude> c89grywx6yxxwjcsbgyikshftd5p47t 250 55156 234929 148216 2026-09-14T06:27:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/43}}</noinclude>ਮੌਤ ਦਾ ਰੁਮਾਂਸ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਹੋਣਾ। ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਲ੍ਹਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੌਮੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਪਰ ਕੀ ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਂਙ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ? {{nop}}<noinclude></noinclude> 81s17wdw10lt75qfbtfpng5p5is29qn 250 55233 234921 148507 2026-09-14T06:15:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Phailsufian.pdf |Page = 41 |bSize = 425 |cWidth = 404 |cHeight = 596 |oTop = 12 |oLeft = 20 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 0msruoaiwyde06xzcmcc8nllcpd4huz 250 55234 234922 148508 2026-09-14T06:17:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|9em}} {{center|<poem>{{xx-larger|4}} {{dhr|9em}} {{xx-larger|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> 55qlkljumtj46zthq5gqrvannworz3l 250 59118 234871 214054 2026-09-13T15:14:13Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 234871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੬੨)}}</noinclude>ਰਣੇਯੰ॥ ੪੯॥ ਪਰਯੋ ਘੋਰ ਜੁਧੰ ਸੁਸੈਨਾ ਪਰਾਨੀ॥ ਤਹਾਂ ਖਾਂ ਹੁਸੈਨੀ ਮੰਡਿਯੋ ਬੀਰ ਬਾਨੀ॥ ਉਤੈ ਬੀਰ ਧਾਏ ਸੁਬੀਰੰ ਜਸਾਰੰ॥ ਸਬੈ ਬਿਉਂਤ ਡਾਰ ਬਿਗਾਸੈ ਅਸ੍ਵਾਰੰ॥ ੫॥ ਤਹਾਂ ਖਾਂ ਹੁਸੇਨੀ ਰਹਿਯੋ ਏਕ ਠਾਢੰ,॥ ਮਨੋ ਜੁਧ ਖੰਡੰ ਰਣੰ ਭਮਿ ਗਾਢੰ ॥ ਜਿਸੈ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਹਠੀ ਬਾਣੁ ਮਾਰਿਯੋ॥ ਤਿਸੈ ਛੇਦ ਕੈ ਪੈਲ ਪਾਰੈ ਪਧਾਰਿਯੋ॥ ੫੧॥ ਸਹੰ ਬਾਣ ਸੂਰੰ ਸਬੈ ਆਨ ਢੂਕੈ॥ ਚਹੂੰ ਓਰ ਤੇ ਮਾਰਹੀ ਮਾਰ ਕੂਕੈ॥ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਸੋ ਅਸਤ੍ਰ ਅਉ ਸਸਤ੍ਰ ਝਾਰੇ॥ ਗਿਰੇ ਭਿਸਤ ਕੋ ਖਾਂ ਹੁਸੈਨੀ ਸਿਧਾਰੇ॥ ੫੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਜਬ ਹੁਸੈਨੀ ਜੁਝਿਯੋ ਭਯੋ ਸੂਰ ਮਨ ਰੋਸੁ॥ ਭਾਜਿ ਚਲੇ ਅਵਰੈ ਸਬੈ ਉਠਿਯੋ ਕਟੋਚਨ ਜੋਸੁ॥ ੫੩॥ ਚੌਪਈ॥ ਕੋਪਿ ਕਟੋਚ ਸਬੈ ਮਿਲਿ ਧਾਏ॥ ਹਿੰਮਤ ਕਿੱਮਤ ਸਹਿਤ ਰਸਾਏ॥ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਬ ਕੀਯਾ ਉਠਾਨਾ॥ ਚੁਨ ਚੂਨ ਹਨੇ ਪਖਰੀਆ ਜੁਆਨਾ॥ ੫੪॥ ਨਿਰਾਜਛੰਦ॥ ਤਬੈ ਕਟੋਚ ਕੋਪੀਯੰ ਸੰਭਾਰ ਪਾਵ ਰੋਪੀਯੋਯੰ ॥ ਸਰਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਝਾਰਹੀ॥ ਸੁਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਉਚਾਰਹੀ॥ ੫੫॥ ਚੰਦੇਲ ਚੌਪੀਯੰ ਤਥੈ॥ ਰਿਸਾਤ ਧਾਤ ਭੇ ਸਬੇ॥ ਜਿਤੇ ਗਏ ਸੁਮਾਰੀਯੰ॥ ਬਚੇ ਤਿਤੇ ਸਿਧਾਰੀਯੰ ਦੋਹਰਾ॥ ਸਾਤ ਸ੍ਵਾਰਨ ਕੇ ਸਹਿਤ ਜੂਝੇ ਸੰਗਤਿ ਰਾਇ॥ ਦਰਸੋਂ ਸੁਨਿ ਜੁਝੈ ਤਿਨੈ ਬਹੁਰ ਜਝਤ ਭਯੋ ਆਇ॥ ੫੭॥ ਹਿੰਮਤ ਹੂੰ ਉਤਰਯੋ ਤਹਾਂ ਬੀਰ ਖੇਤ ਮਝਾਰ॥ ਕੇਤਨ ਕੇ ਤਨ ਘਾਇ ਸਹਿ ਕੇਤਨਿ ਕੇ ਤਨਿ ਝਾਰ॥ ੫੮॥ ਬਾਜ ਤਹਾਂ ਜੂਝਤ ਭਯੋ ਹਿੰਮਤ ਗਯੇ ਪਰਾਇ॥ ਲੋਥ ਕ੍ਰਿਪਾਲਹਿ ਕੀਨ ਮਿੱਤ ਕੋਪ ਪਰੇ ਅਰਰਾਇ॥ ੫੯॥ ਰਸਾਵਲ ਬਲੀ ਬੈਰ ਗੁੱਝੇ॥ ਸਮੁਹਿ ਸਾਰ ਜੁਝੈ॥ ਕ੍ਰਿਪਾਰਾਮ ਗਾਜੀ॥ਲਰਯੋ ਸੈਨ ਭਾਜੀ॥ ੬॥ ਮਹਾਂਸੈਨ ਗਾਹੈ। ਨਿਰਭੈ ਸਸ਼ਤ੍ਰ ਬਾਹੈ॥ ਘਨਿਯੋ ਕਾਲਕੈ ਕੈ॥ ਚਲੈ ਜੱਸਲੈਕੈ॥ ੬੧॥ ਬਜੇ ਸੰਖਨਾਦੰ॥ ਸੁਰੰ ਨਿਰ ਬਿਖਾਦੰ॥ ਬਜੇ ਡੋਰ ਡੱਢੇ॥ ਹਠੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਕੱਢੰ ॥ ੬੨॥ ਪਰੀ ਭੀਰ ਭਾਰੀ॥ ਜੁਝੈ ਛੱਤ੍ਰਧਾਰੀ॥ ਮੁਖੀ ਮੁੱਛ ਬੰਕੰ॥ ਮੰਡੈ ਬੀਰ ਹੰਕੰ॥ ੬੩॥ ਮੁਖੰ ਮਾਰਿ ਬੋਲੈ॥ ਰਣੰ ਭੂਮਿ ਡੋਲੈ॥ਹਥਿਆਰੰ ਸੰਭਾਰੈ॥ ਉਭੈ ਬਾਂਜ ਡਾਰੈ॥ ੬੪॥ ਦੋਹਰਾ। ਰਣ ਜੂਜਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕੇ ਨਾਚਤ ਭਯੋ ਗੁਪਾਲ॥ ਸੈਨ ਸਭੈ ਸਿਰਦਾਰ ਦੈ ਭਾਜਤ ਭਈ ਬਿਹਾਲ॥ ੬੫॥ ਖਾਨ ਹੁਸੈਨ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕੇ ਹਿੰਮਤ ਜੁਝੰਤ॥ ਭਾਜਿ ਚਲੇ ਜੋਧਾ ਸਭੈ ਜਿਮਦੇ ਮੁਕਟ ਮਹੰਤ॥ ੬੬॥ ਚੌਪਈ॥ ਇਹ ਬਿਧ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਬੈ ਚੁਨ ਮਾਰੇ॥ ਗਿਰੇ ਆਪਨੇ ਸੂਰ<noinclude></noinclude> j6ampihjw9j11f31e9ym026bta14b1p 250 68043 234935 234006 2026-09-14T09:46:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। [ਹੱਸ ਕੇ]</br> {{gap}}''ਤਿਆਰੀ ਕਿੱਦਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ?''</br> {{gap}}ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਫੁਫੜ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਏਜੰਟ। ਦਿੱਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਲਿਆ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਝਿਲਮਣ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾਮਾਂ ਦਾ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਓਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦੋ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਨ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਈ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਕੁ ਹਫਤਿਆਂ ਚ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ।</br> {{gap}}''ਏਡੀ ਕਾਹਲ਼ੀ ਕਾਹਦੀ ਸੀ? ਨਾਲ਼ੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ।''</br> {{gap}}ਪੈਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ। ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਈ ਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਈ ਆਇਆਂ! ਤੰਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘੜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਚੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣ ਸਾਡੇ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ।</br> {{gap}}''ਅਪਣੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ – ਮਾੲ੍ਹੀਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ...। - ਇਹ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਆ?''</br> {{gap}}ਕਹਣ ਤੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਆ। ਇਹਨੂੰ ਜੇ ਡੂੰਘਾਈ ਚ ਲਜਾਓ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਠ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਵਿਛੋੜਾ ਪਹਲਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਇਹ ਹੋਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਸੀਗੀ। ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ – ਚੰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ, ਪੈਸੇ ਦੀ, ਅਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ ਨਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਕਸ਼ਟ ਚ ਆਉਂਦਾ। ਸੁੰਨ ਮਨ ਨੇ ਦੇਖੀ ਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਆ, ਸਾਰਾ ਪਿਛੋਕੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਬਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਏਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ਼ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਅਪਣੀ ਆਬਰੂ ਵੀ ਰੱਖੀ । ਮਨ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਊਗਾ, ਦੋ ਹੋਣਗੇ, ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਚਾਰ ਸੀ। ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਬੋਹੜੀ ਸੀ। ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> 7dqbqzc23j9krw2gasb9euhf0iw20s5 250 68070 234936 234008 2026-09-14T09:49:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮੀਜ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀਹ-ਬਾਈ ਸਾਲ ਕਮੀਜ ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।</br> {{gap}}ਸੁੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਹ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਸ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਾਹਰ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਈ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ? ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮਨ ਇਕਦਮ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਬੁਝਿਆ-ਬੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ — ਬਸ ਸੰਸਾਰ ਚ ਸਭ ਕੁਸ਼ ਐਵੇਂ ਈ ਆ। ਏਹੀ ਆ ਸੁੰਨ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬੜਾ ਖਚਖਚਾ ਲੱਗਦਾ। ਬੜਾ ਮਹਕਣਾ ਲਗਦਾ ਆ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਏਹੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ - ਨਾ ਕਪੜਾ ਪਾਉਂਣ ਨੂੰ, ਨਾ ਖਾਣ ਨੂੰ।</br> {{gap}}''ਤੁਸੀਂ ਅਪਣੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ, ਅਪਣੀਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਦੇਖੀ ਹੋਣੀ।''</br> {{gap}}ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਾਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਾਦੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਮਾਂ ਪੇ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਦ ਕਿਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਕਹਣਾ - ਚਾਚੀ, ਚਾਚੇ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ? - ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਕਹਣਾ - ਹਾਂ! ਚਿੱਠੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਕੀ ਪਾਉਣੀ ਆਂ! - ਬਸ ਏਦੂੰ ਵਧ ਕਦੀ ਕੁਸ਼ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।</br> {{gap}}''ਏਸ ਗੱਲ ਚ ਵੀ ਨਹੋਰਾ ਐ। ਇਹ ਵੀ ਸੁੰਨ ਈ ਐ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਡੀਕ ਹੋਊਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ।''</br> {{gap}}ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਾਂਹੀਓਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੀਆਂ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ, ਓਦੋਂ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੱਕਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਚੱਕੀ ਪੀਹ ਕੇ ਹਟੀਆਂ, ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਲਗ ਪਈਆਂ, ਭਾਂਡੇ ਚਕ ਲਏ, ਕਪੜੇ ਧੋ ਲਏ, ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ ਲਈਆਂ। ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਮਹਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੀ ਨਾ ਸੀ ਮਿਲਦਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh||34}}</noinclude> a27beq6nlz1bbyf0dyzjerbbp9lkygr 250 68071 234937 201632 2026-09-14T09:55:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਭਾਈਆ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣੀ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਣਾ - ਅਜੀਤ ਕੁਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਕੀ ਲਿਖ ਦਈਏ?-ਓਨ ਕਹਣਾ -ਜੋ ਮਰਜੀ ਲਿਖ ਦਿਓ, ਰਾਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਸ | - ਭਰਜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਗਈ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ</br> {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਗਿੱਧੇ ਚ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ| ਸਾਡੇ ਗਵਾਂਢ ਚਾਚੀ ਸੀ| ਉਹਦਾ ਪੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮਿਲਕਣ। ਇੱਕੋ ਧੀ ਸੀ। ਚਾਚੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸਾਬੋ ਲੱਗੀ ਨੱਚਣ ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਬਿਆਹ ਚ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਬੋ ਪਾਈ : ਭੁੰਨ ਸੁੱਟਿਆ ਕਾਲ਼ਜਾ ਮੇਰਾ/ਮਿਲਕਣ ਕਿਲਕਣ ਨੇ...। ਓਨ ਇਹ ਆਪ ਬਣਾਈ ਸੀ।</br> {{gap}}''ਚਾਚੋਕੀ ਲਾਗਿਓਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਆ?''</br> {{gap}}ਹਾਂ, ਖੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਬੰਗਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਓਧਰੋਂ ਸਾਡੇ ਖੂਹ ਦੇ ਲਾਗਿਓਂ ਗੱਡੀ ਏਦਾਂ ਦੀਹਦੀ ਆ।</br> {{gap}}''ਰੇਲ ਜਦ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਲੰਘਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਸੀ?''</br> {{gap}}[ਹੱਸ ਕੇ] ਹਾਂ, ਏਨਾ ਕੁ ਤਾਂ ਸੀਗਾ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਮਹਸੂਸ ਕਰੀਦਾ ਸੀ, ਸਾਡੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚੀਦਾ ਸੀ- ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੇ ਬਛੋੜ ਦਿੱਤੇ| ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਵੀ ਆਉਣਗੇ? ਮਾਵਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨੇ ਕਹਣਾ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘਣੀ ਭੱਜ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ/ਭੈਣ ਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਪਾਏ... ਉਹ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਓਦੋਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਹਣਾ -ਬੀਬੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੁਣ ਵੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ... [ਬੀਬੀ ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ]</br> {{gap}}''ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਕੱਟਿਆ ?''</br> {{gap}}ਅਪਣੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਈ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਲਾਲਸਾ ਸੀ ਕਿ ਖਟ-ਕਮਾ ਕੇ ਘਰ ਆਉਣਗੇ। ਇਹ [ਬਲਵਿੰਦਰ] ਸੱਤਾਂ-ਅੱਠਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮੁੰਡਾ ਮਸੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਬਾਬਾ ਦਾਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੇਕੇ ਨਾ ਜਾਣ {{nop}}<noinclude>{{rh||35}}</noinclude> fpwhzan6nqco9xbwvsqite1o1fkdj7h 250 68072 234938 201631 2026-09-14T10:03:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਦਿਆ ਕਰਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਦੂਆ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਲ-ਕੁ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਿਆ-ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ। – ਮੈਂ ਕਿਹਾ -ਇਹ ਚਾਚੋਕੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੈਥੇ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਂ ਪਰ ਗੱਲ ਇਹ ਬਣੀ ਕਿ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਕੱਲਿਆਂ ਬਤਾਉਣੇ ਪਏ। ਇਹ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਕਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ 1968 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਈ ਸੀ।</br> {{gap}}''ਜਦ ਜਹਾਜ਼ ਉੜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਲੱਗਾ ਸੀ ?''</br> {{gap}}ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਪਹਲਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਈ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬਹ ਕੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਘਟ ਜਾਣਾ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਐਦਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦਲਿੱਦਰ ਟੁੱਟ ਈ ਗਏ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਈ ਆ। ਆਹ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਆ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਚ ਬੈਠੀ ਰਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਕਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਸੀ ਸੁੱਕਦਾ ਪਈ ਮੈਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਈ ਆ।</br> {{gap}}''ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਾਗ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ ਬਾਬਲ ਸੁਧਰਮੀ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਿਸਰ ਗਿਆ। ਆਹ ਪਰਦੇਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?'' {{gap}}ਹੁਣ ਦੇ ਦੌਰ ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲਾ [ਦੌਰ] ਸੀ, ਉਹ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਨੇ ਘੜੀ ਦਾ ਟੈਮ ਦੇਖਦੇ ਰਹਣਾ। ਮੈਨੂੰ ਬਸ ਰੋਣ ਆਉਂਦਾ ਰਹਣਾ। ਕਹਣਾ-ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਬੱਝ ਗਈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੋਲਣੀ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ ਸੋਚਣਾ-ਪਾਗਲ ਲੱਗਦੇ ਆਂ। ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੀਗੇ ਬੋਲਣ-ਚਾਲਣ ਚ।</br> {{gap}}''ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁਣ?''</br> {{gap}}ਸੁਫਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੀ ਸੁਫਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਚ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ| ਸੁਫਨੇ ਦੀ ਗੱਲ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਥੋਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਣੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ {{nop}}<noinclude>{{rh||36}}</noinclude> geldnex0gtc5d8av2mrpk0bit55tcu4 250 68073 234939 202192 2026-09-14T10:08:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਨੂੰ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹਨੇ ਜਿਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸੇ ਜਿਦ ਚ ਪਈ ਤੂੰ ਕੋਈ ਰੱਬ ਐਂ! ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸੁੱਤੀ ਪਈl </br> {{gap}}''ਚੇਤੇ ਚ ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ ਉਘੜਦੀ ਐ?''</br> {{gap}}ਚੇਤਾ ਤਾਂ ਓਹੀ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਕੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ।</br> {{gap}}ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।</br> {{gap}}ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ, ਖੂਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ'; ਘਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਨਕਸ਼ਾ ਉਭਰ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਕਸ਼ਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮੱਧਮ ਸੁਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਜਿਆਦੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੱਧਮ ਪਈ ਜਾਂਦੀ ਆl </br> {{gap}}ਹੁਣ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡਾ ਤੇਹ ਆ। ਤੇਹ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਂ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ। ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਆ। ਓਧਰਲਾ ਪਿਆਰ ਓਨਾ ਘਟ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ। ਪਹਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਾ ਸੀ ਲੱਗਦੀ। ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ। ਬੀਬੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ- ਅੱਜ ਓਥੇ ਸਤਸੰਗ ਆ; ਅੱਜ ਓਥੇ ਪਾਠ ਦੀ ਰੌਲ਼ ਲਾਉਣੀ ਆ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣ ਗਿਆ ਨਾ ਓਦਾਂ ਦਾ ਹੀl</br> {{gap}}ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਾਲ਼ਾ ਫੇਰੀਦੀ ਆ। ਮਣਕਾ ਸਿੱਟਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਚਲਦੀ ਆl {{nop}}<noinclude>{{rh||37}}</noinclude> 4325a5mbctgveywjrr0i744hd145n1c 250 68235 234940 234013 2026-09-14T10:11:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem> {{x-larger|ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ}} ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਦਾ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਇਕਦਮ ਟੁੱਟਾ ਖਿਲਰੇ ਮਣਕੇ, ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਈ ਸਿਮਰਨੀ ਦਗ਼ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਨਾ ਸੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਣਾ ਪਰ ਕਿਥੇ ਹੈ ਪਰਦੇਸ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਤਾ ਸੀ ਹੁਣ ਇਹ ਛਡ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਇਸ ਜੀਣੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੰਢੀ ਸੁੰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ ਬੀਬੀ, ਇਹ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਈ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁੰਨਾ ਪੰਛੀ ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉੜਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੈ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ</poem>}} {{x-larger|ਇਥੇ}} ਬੀਬੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੀ ਘੜੀ ਪਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕੋ ਵੇਲਾ ਦਸਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹੋਵਾਂਗੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕਦਮ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿਸੇ {{nop}}<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> p16matskan03n3dxhoswvf1wpqbi4yc 250 68236 234941 233638 2026-09-14T10:15:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਹੈ ਹਰਦਮ ਧੜਕਦਾ ਆਪਣਾ ਹੋਣਾ ਦਸਦਾ ਦਿਲ ਘਟਦਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਥੋਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਵੈਦ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਉਣ ਲਈ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪੱਲਾ ਲੈ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਰਤਾ ਮਨ ਟਿਕਾਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਦੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਰ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਗੱਡੀ ਕਿਧਰ ਨੱਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬੀਬੀ ਪਰਾਈ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਹੱਸਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਘਰ ਲਾਗਿਉਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਉਤਰਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਕੰਬ-ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਬੱਦਲ਼ਵਾਈ ਹੈ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਭਿੱਜੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਖੇਲਦੇ ਹਨ ਬੱਚੇ ਕੋਈ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕੰਹੇਂ ਦਾ ਥਾਲ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭਉਂ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਵਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ 'ਨੇਰ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲਣਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ</br> - ਹਾਏ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਆ ਪੈਸਿਆ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਸੀ ਸਾਹ ਮੁੱਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਥਿੰਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ ਨੂੰ ਘੁਣ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ {{gap}}ਕਦੋਂ ਮੁੜਨਗੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਇਥੋਂ</br> {{dhr|13em}} [ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੀਜਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ - ਅ.] {{nop}}<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> c5p03c2kfufwsy0dfo6yb6weodinken 250 68266 234942 233618 2026-09-14T10:18:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|9em}}{{center|<poem>{{xx-larger|4}} {{dhr|9em}} {{x-larger|ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ}}</poem>}}<noinclude></noinclude> jl7dzmuckegr3tyjnjm5i02wotsrmpu 250 68267 234943 234014 2026-09-14T10:21:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਫਾਗੜਦੀ ਫੁੰਕ ਵਿਕਰੀ, ਰਾਗੜਦੀ ਰਣਿ ਗਿਧ ਰੜੱਕੈਂ। ਲਾਗੜਦੀ ਲੁਥ ਬਿਥੁਰੀ, ਭਾਗੜਦੀ ਭਟ ਘਾਇ ਭਬੱਕੈਂ। ਬਾਗੜਦੀ ਬਰੱਖਤ ਬਾਣ, ਝਾਗੜਦੀ ਝਲਮਲਤ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ। ਗਾਗੜਦੀ ਗਜ ਸੰਜਰੈਂ, ਕਾਗੜਦੀ ਕੱਛੇ ਕਿੰਕਾਣੰ। {{gap|7em}}-'''ਚਉਬੀਸ ਅਵਤਾਰ,''' ''ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ''</poem>}} ਇਹ ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਇਹਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੌਣ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੌਣ ਕਢ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਉਹ ਬੋਲਣੋਂ ਹਟਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਦਸ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ। ਜੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਚ ਸਮਾਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਹਰਨਾਮ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦਅ ਦਅ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਖ਼ੂਨਬਹਾ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਲਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸੰਜੋਗਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਤਾ ਕਦੋਂ ਨਿਕਲ਼ਦੀ ਹੈ? ਜਦ ਮੇਰਾ ਜਿਸਮ ਗੱਡੀ ਥੱਲੇ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਖੂਹ ਚ ਢਹਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹੋ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲ਼ਦੀ ਹੈ ਦਅ...ਦਅ...ਦਅ ਤੇ ਫੇਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼। ਮੈਂ ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਛਪੀਆਂ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਕਿਤੇ ਅਟਕ ਗਈਆਂ ਤੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਅਚਾਨਕ ਬਿਨ-ਬੁਲਾਇਆਂ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਆ ਬਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਾਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਚੱਕੀਰਾਹੇ ਦੀ ਚੁੰਜ ਵਾਂਙ ਸਿਰ ਚ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਚਿਤ ਲਾ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ ਵਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਣੀ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਬਦ,<noinclude>{{rh||41}}</noinclude> m78q7q27la1esd5dfw053cra5pwwlp6 250 68269 234944 234025 2026-09-14T10:23:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਧ੍ਵਨੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਜ਼ਿਹਨ ਮਲ ਕੇ ਬਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ। ਬੇਮਤਲਬ, ਫ਼ਜ਼ੂਲ, ਊਲਜਲੂਲ। ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸਦੀ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਨਿਰੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁਠਾਲ਼ੀ ਚ ਪੈ ਕੇ ਢਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਮਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੱਛੀ ਹਵਾ ਚ ਛਾਲ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਚ ਅਟਕ ਕੇ ਰਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਿਲਾਅ ਵਿਚ ਅਸੰਖ ਮੱਛੀਆਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।</br> {{gap}}ਸਾਈਂ ਸਾਈਂ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲੇ ਨਾ ਖਾਈਂ, ਢਿੱਡ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਏ...</br> {{gap}}ਸਿੱਧੜ-ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਸਾਈਂ ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਹੇਕਾਂ ਲਾ ਲਾ ਛੇੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਪਚਾਧੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਟੱਬਰ ਦਾ ਇਹ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਰਫ਼ੂਜੀ, 'ਰੋੜਾ ਤੇ ਝਾਂਗੀ ਸਮਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਯਾਨੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕੋ ਨਮੂਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਸਾਈਂ ਓਸੇ ਸਕੂਲ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਚਕ, ਮਰੂੰਡੇ ਦੀ ਛਾਬੜੀ ਲਾਉਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕੱਚੇ ਗੋਗਲੇ ਦੀ ਹੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸਾਈਂ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਭੋਲ਼ਾ, ਮਿਹਨਤੀ, ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦਾ ਭਲਾ ਬੰਦਾ। (ਸਾਈਂ ਤੁਰਕੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਿਆਰਾ) ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਸਾਈਂ ਮੇਰੇ ਇਕਲਾਪੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਘੜਵਾਂ ਅਕਸ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਬਰਟਰੈਂਡ ਰੱਸਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ : ਸਿਮਰਤੀ ਨੂੰ ਅਕਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਮੈਮਰੀ ਡੀਮਾਂਡਜ਼ ਐਨ ਇਮੇਜ)। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੱਖਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਂਙ ਨਿਜੀ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵੀ ਕਦੇ ਵੰਡਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਓਦੋਂ ਮੇਰੇ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਕਸ ਹੋਰ {{nop}}<noinclude>{{rh||42}}</noinclude> av7hz57hzzzmcngx9yt3cgdx8eq541e 250 68438 234863 202937 2026-09-13T12:14:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|<poem> {{dhr|13em}} Punjabi/Play all rights reserved ©2022 Published by</poem>}} {{Css image crop |Image = Mritulok_te_Hor_Natak.pdf |Page = 4 |bSize = 450 |cWidth = 70 |cHeight = 37 |oTop = 320 |oLeft = 188 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>#3, Virk Bagh Colony, Saifdipur, Backside- Punjabi University Patiala-147002, Punjab, INDIA autumnartpublishers@gmail. com, Mob. 91158-72450 ISBN 978-81-948930-2-8 Logo of Autumn Art by Kafir Printed & Bound at: Twentyfirst Century Printing Press, (Patiala) {{larger|Mritulok Te Hor Natak}} '''By Balram''' balrambodhi@gmail.com</poem>}}<noinclude></noinclude> 5e22j1gixwzx1g5bconthhrpv6kpaxx 250 69569 234947 207978 2026-09-14T10:28:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|ਨਿ | ਸ਼ਾ | ਨੀ}}</noinclude>ਯਾਨੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਸਿਜਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੋਚ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਨਜ਼ਰ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਬਲੇ (ਕਾਅਬੇ) ਨੂੰ ਕਿਬਲਾ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ-1 -ਮਾਤ੍ਰ ਆਖਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਣ ਵਾਲ਼ੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਹੈ ਕਹਾਂ ਤਮੰਨਾ ਕਾ ਦੂਸਰਾ ਕਦਮ ਯਾ ਰਬ ਹਮ ਨੇ ਦਸ਼ਤ-ਏ-ਇਮਕਾਂ ਕੋ ਨਕਸ਼-ਏ-ਪਾ ਪਾਯਾ</poem>}} ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮਾਰੂਥਲ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਕੋ ਪੈੜ ਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ; ਰੱਬ ਜੀ ਮੈਂ ਤਮੰਨਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕਿਥੇ ਚਾ ਰੱਖਾਂ?</br> {{gap}}ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਜਾਂ ਬੁਝਾਰਤ ਆਖ ਦੇਈਦਾ ਹੈ| ਕੁਝ ਸਿਆਣੇ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁਝਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ| ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕੇਵਲ (ਐਬਸੋਲੀਊਟ) ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਊਲ-ਜਲੂਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬੰਦਾ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਢਦਾ ਹੈ: ਬਚਪਨੇ ਵਿਚ, ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਤੇ ਪਾਗਲਪਨ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਚੇਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਬਚਪਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਡਿੱਕਾ ਨਿੱਕੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਅੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਖੀ ਬੰਦਾ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਆਖਦੇ ਨੇ, ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਹਿੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੋਈ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਢ ਸਕਦਾ| ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉਹ ਬੇਧਿਆਨਾ ਮੰਟੋ ਆਪ ਹੀ ਸੀ। ਧੜਨਤਖ਼ਤਾ।</br> {{gap}}ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੋਏ ਭਾਸ਼ਾਵਿਦ ਭਰਤਰੀਹਰੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਕਯਪਦੀਯ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਵਾਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ| ਅਥਵਾ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਅਰਥ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਵਾਂਙ ਇਕਦਮ ਮਨ 'ਤੇ ਚਮਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ {{nop}}<noinclude>{{center|45}}</noinclude> 45adv6jd2ziw6e45idrkrim8r4nzx5e 234948 234947 2026-09-14T10:30:46Z Harchand Bhinder 2624 234948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ}}</noinclude>ਯਾਨੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਸਿਜਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੋਚ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਨਜ਼ਰ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਬਲੇ (ਕਾਅਬੇ) ਨੂੰ ਕਿਬਲਾ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ-1 -ਮਾਤ੍ਰ ਆਖਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਣ ਵਾਲ਼ੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਹੈ ਕਹਾਂ ਤਮੰਨਾ ਕਾ ਦੂਸਰਾ ਕਦਮ ਯਾ ਰਬ ਹਮ ਨੇ ਦਸ਼ਤ-ਏ-ਇਮਕਾਂ ਕੋ ਨਕਸ਼-ਏ-ਪਾ ਪਾਯਾ</poem>}} ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮਾਰੂਥਲ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇੱਕੋ ਪੈੜ ਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ; ਰੱਬ ਜੀ ਮੈਂ ਤਮੰਨਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕਿਥੇ ਚਾ ਰੱਖਾਂ?</br> {{gap}}ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਜਾਂ ਬੁਝਾਰਤ ਆਖ ਦੇਈਦਾ ਹੈ| ਕੁਝ ਸਿਆਣੇ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁਝਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ| ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕੇਵਲ (ਐਬਸੋਲੀਊਟ) ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਊਲ-ਜਲੂਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬੰਦਾ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਢਦਾ ਹੈ: ਬਚਪਨੇ ਵਿਚ, ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਤੇ ਪਾਗਲਪਨ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਚੇਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਬਚਪਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਡਿੱਕਾ ਨਿੱਕੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਅੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਖੀ ਬੰਦਾ ਕੂਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਆਖਦੇ ਨੇ, ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਹਿੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਦਅ ਦਅ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੋਈ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਢ ਸਕਦਾ| ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉਹ ਬੇਧਿਆਨਾ ਮੰਟੋ ਆਪ ਹੀ ਸੀ। ਧੜਨਤਖ਼ਤਾ।</br> {{gap}}ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੋਏ ਭਾਸ਼ਾਵਿਦ ਭਰਤਰੀਹਰੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਕਯਪਦੀਯ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਵਾਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ| ਅਥਵਾ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਅਰਥ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਵਾਂਙ ਇਕਦਮ ਮਨ 'ਤੇ ਚਮਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ {{nop}}<noinclude>{{center|45}}</noinclude> 9ett4eipofx1r8qrpvqrrttjo9fyfl0 250 69573 234949 233606 2026-09-14T10:32:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਲ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਇਹ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਏ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਰਥ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਕਿਸੇ ਰੋਂਦੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਏ - ਰੋਂਦੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਖਾ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਚੁੱਪ ਕਰ। ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਰੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਅਰਥ ਹਨ। ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅਰਥ। ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਜਣੇ ਨੇ ਬਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਮੈਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਚੋਂ ਮਿਲ਼ੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਕਢਦਾ ਹਾਂ।</br> {{gap}}ਸਾਡੀ ਸੰਗੀਤ ਧਰੁਪਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਆਕਰਣਕ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਧਰੂਪਤ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਕੁਨਨ ਕੁਨਨ ਆਵਾਜ਼ ਦਰਅਸਲ ਧਰੂਪਤ ਦੇ ਆਲਾਪ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਤੇ ਅੰਤਰੇ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਕੁ ਨ ਨ...। ਰਾਗੀ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਖਿਚ-ਖਿਚ ਕੇ ਲੰਬੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਲਾਪ ਵਿਰਲਾਪ ਹੈ ਧ੍ਵਨੀ ਦਾ, ਜੋ ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਲਭਦੀ ਤੜਪ ਰਹੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਇਹ ਮੂਲ ਵਲ ਯਾਤਰਾ ਏਨੀ ਬਿਖੜੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਪੰਧ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਦੱਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਧ੍ਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਾਨੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ - ਨਾਦਰ ਦੀਮ ਤਾ ਨਾ ਦੀ ਰੇ ਨਾ। ਇਹ ਧ੍ਵਨੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਗ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਪਲਮ ਚਪਲਮ ਚਪਲਾਈ ਰੇ। ਕੁਕਤੂੰ ਘੜੂੰ।</br> {{gap}}ਦਅ ਸ਼ਬਦ ''ਬ੍ਰਹਦਰਨਾਯਕਾ'' ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਦਅ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਣਾ। ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਬੱਦਲ਼ਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਪਣੇ ਸਿਰਜੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਮੀ ਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦਅ ਉਚਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਦਮਯਾਤਾ (ਨਿਯੰਤਰਣ) ਦਸਦੇ ਹਨ; {{nop}}<noinclude>{{rh||46}}</noinclude> jabgm5505vp5xe8bx2fs0qjjvst1zrp 250 69577 234950 207987 2026-09-14T10:35:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਇਸੇ ਦਾ ਅਰਥ ਦੇਣਾ (ਦੱਤਾ) ਦਸਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਦਸਦਾ ਹ।| ਦੈਂਤ ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਦਯਾ (ਦਯਾਦਵਮ) ਕਢਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੈਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਇਹੀ ਧ੍ਵਨੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਬੋਲਦੀ ਹੈ: ਦ! ਦਅ! ਦਅ! ਅਰਥਾਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖੋ ਅਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ; ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ ਅਤੇ ਦਯਾਵਾਨ ਬਣੇ। {{Block center|<poem>ਏਂਗਣਿਆਂ ਵੇ ਪੁੱਤ ਮੇਂਗਣਿਆਂ ਵੇ, ਲੈ ਫੜ ਮੰਮਾ ਪੀ...</poem>}} {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਹਕੀਕੀ ਯਾਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਵਲੇ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਲਾਯਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਇਸ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਦੁਖੀ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਲਾਯਨ। ਮਹਾਨਾਇਕ ਦਾ ਗੁਣ ਸਿਮਰਤੀਵਾਨ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ| ਕਾਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਿਮਰਣ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇਖੋ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਯਸ਼ੋਧਾਂ ਦਾ ਮੰਮਾ ਹੱਥ ਚ ਲੈ ਕੇ ਚੁੰਘਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕਦਮ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਂਚਜਨਯ ਸੰਖ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਣ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਕਈ ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੇ ਸਾਇੰਸਦਾਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਖੇਡ ਮਹਾਧਮਾਕੇ ਵਾਲ਼ੇ ਐਵੇਂ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਮਤਲਬ ਰਹ ਕਿਸ ਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੜਪ ਦੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਹੈ-ਜਹਾਂ ਮੈਂ ਜਾਤਾ ਹੂੰ, ਵਹੀਂ ਚਲੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਾਪਰਾਉਣ ਦੀਆਂ ਐਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ {{nop}}<noinclude>{{center|47}}</noinclude> 4kv7wkyvlr7ot3cymy6bcnwr9m01esw 250 70254 234893 210874 2026-09-14T05:00:48Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 234893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" /> {{center|(੧੨੯)}}</noinclude>{{center|{{larger|'''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਤੀ ਸੂਰਮਾਂ'''}}}} {{gap}}ਸੱਜਨ ਜੀ! ਇਹ ਸੂਰਮਾਂ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਸੁਰਮਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸੂਰਮਾਂ ਸਿਰਫ ੨, ੩ ਸਲਾਈਆਂ ਰੋਸ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਧੁੰਦ, ਜਾਲਾ, ਮੋਤੀਆ ਬਿੰਦ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਿੱਸਨਾ ਆਦਿਕ ਸਰਬ ਬੀਮਾ- ਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਤੀ ਲਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੁਰਮੇਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਝੱਟ ਹੀ ਅਰਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਤਾਰੀਫ ਕਰਨੀ ਫਜ਼ੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਸੁਰਮਾਂ ਆਪ ਤੋਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਸੁਰਮੇਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ, ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੱਜਨਾਂ ਇਸ ਸੁਰਮੇਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਕੇ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰਟੀ ਫਿਕਟ ਤੇ ਇਨਾਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੁਪੱਯੇ ਭੇਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਬਾ ਦਬ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਾਂਤੇ ਪਾਠਕ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਮੰਗ- ਵਾਕੇ ਅਜ਼ਮਾਵੈਂ। ਕੀਮਤ ਵੀ ਤੋਲਾਂ ੧), ਤਿੰਨ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਦੇ ਖਰੀਦਾਰ ਪਾਸੋਂ ੪) ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਪੈਕਟ।।) ਅੱਠ ਆਨੇ। {{center|'''ਵੱਡਾ ਰਸਾਲਾ ਹਾਜ਼ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼'''}} {{gap}}ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਛਕਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਂ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕਾਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਉਤਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ<noinclude></noinclude> j1qcnurtbtbt80ucbpiore0buzr0xj9 250 71581 234872 215945 2026-09-13T15:37:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>Sākār Essays and poems in Punjabi on photographs by Amarjit Chandan Cover: Gurvinder Singh © Author The moral rights of the author have been asserted ISBN: 978-81-935225-8-5 First published in India in 2020 by Sachal Parkashan, Amritsar M: +91 9815550999, 9988453725, 9501103911 E: sachalparkashan@gmail.com Distributor: Harnoor Graphics, Amritsar Printer: Printwell, Amritsar Price: 500/-</poem>}}<noinclude></noinclude> fe9j9i7ynv62aknu3p09adrh1fu01hb 250 73767 234945 234028 2026-09-14T10:25:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ - ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਯਾਦ ਬਦਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੀ ਕਰੇ ਬੰਦਾ? ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਮਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਅਣਗਿਣਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਮਰਤੀ ਚ ਜੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਗੋਗਲਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ?</br> {{gap}}ਊਲ-ਜਲੂਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਬੰਦਾ ਹੱਸਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਹੱਸਣ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਹੱਸਦੇ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬਾਤਾਂ ਚ ਹੱਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬਹੁਤੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਹੀਣੇ ਬੰਦਿਆਂ, ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਣਾ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਹੈ? ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਐਕਚੁਐਲਿਟੀ) ਤੇ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਸ ਚ ਟਕਰਾਅ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਈ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਣ ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬੰਦੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਾਸ਼ਕ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਤਰਤੀਬ, ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਟੁੱਟਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਟਗੈਨਸ਼ਟਾਈਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਵਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਨੁਹਾਰ ਚਿਤਵਣੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> 3zhnmcu262zvngya07fcze54vsyat97 250 73795 234880 233554 2026-09-13T23:08:49Z Harchand Bhinder 2624 234880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 68 |bSize = 453 |cWidth = 481 |cHeight = 692 |oTop = 83 |oLeft = 02 |Location = center |Description = }} <noinclude></noinclude> 8zsvwdidugf0h645ls6icau00v7qyh3 250 73827 234946 234030 2026-09-14T10:27:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 234946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਈ-ਸੁਆਰੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਇੱਟ ਚਿਣਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਹਾ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਚਿਣਾਈ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਚਿਣਦਾ ਹਾਂ: ਨ। ਨ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤੇ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ, ਇੱਕੋ ਧ੍ਵਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਨੁਹਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨੁਹਾਰ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਨ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਿਉਂ ਹੋਏ? ਏਸ ਇਟ ਦੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਾਰਾਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਧ੍ਵਨੀ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ? ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ:</br> {{Block center|<poem>ਬਾਵਨ ਅਖਰ ਲੋਕ ਤ੍ਰੈ ਸਭ ਕਛੁ ਇਨਹੀ ਮਾਹਿ ਇਹ ਅਖਰੁ ਖਿਰਿ ਜਾਹਿਗੇ ਓਇ ਅਖਰ ਇਨ ਮਹਿ ਨਾਹਿ॥੧॥ {{right|-ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ}}</poem>}} {{gap}}ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਦੇ ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਅੱਖਰ ਜਿਹੜਾ ਥਿਰ ਰਹਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਅਕਾਲ ਸਿਮਰਤੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਪੜ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਢਹ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ, ਕੋਈ ਸੋਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਨਾ ਲਿਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹਨ, ਜਿਵੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਚ ਬੰਦ ਮੱਖੀ ਭੀਂ-ਭੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਬਵੰਜਾ ਅੱਖਰ ਸੰਕੇਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਦਰਸ਼ ਕਿਉਂ ਮੰਨ ਲਿਆ।</br> {{Block center|<poem>ਹਰ ਪਰੇ ਸਰਹੱਦ-ਏ-ਅਦਰਾਕ ਸੇ ਅਪਨਾ ਮਸਜੂਦ ਅਹਲ-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਕਿਬਲਾ ਕੋ ਕਿਬਲਾਨੁਮਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ।</poem>}}<noinclude>{{rh||44}}</noinclude> 7nitcmq98x55tiogiusw9zhpmllvstm 250 73835 234874 234125 2026-09-13T16:18:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਉਂਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਮੂਰਤ ਦਾ ਕਸੀਦਾ ਕਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੋਪ ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਚ ਪਿਆ ਫ਼ਰਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਸੁਹਜਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਹਜਾ; ਪਰ ਇਹਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ; ਇਹ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਜੁ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਰਾਮ ਨਾਥ ਤੋਂ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਚਵਾਈ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਖਿਚਵਾਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿਚ ਦੱਤ ਨੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਟੋਪ ਲੈਣੋਂ ਸੰਙਦਾ ਹੋਏਗਾ। ਨਾਲ਼ੇ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੱਤ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕੈਮਰੇ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਵਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਇੱਕੋ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ, ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਨਿਹਚੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਆਪ ਖਰੀਦੇ ਫ਼ੈਲਟ ਹੈਟ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਂਕਾ ਛੈਲ ਜਵਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। (ਇਹਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ)। ਪਰ ਏਨਾ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਟੋਪ ਨਾਲ਼ ਜੈਕਟ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਨਿਰੀ ਕਮੀਜ਼ ਨਾਲ਼ ਪਾਇਆ ਟੋਪ ਬੇਢਬਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਮਸਤੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜੇਲ ਚੋਂ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ‘ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰੀ’ ਕਾਲਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਮੀਜ਼ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ। ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਘੰਡੀ ਵਾਲ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਪਨਈ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਠੋਡੀ ਤੋਂ ਨਿਹਚਾ। ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੈ।</br> ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਹ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਫ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤ ਲਾਂਹਦਿਆਂ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦੀ ਤਵਾਰੀਖੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੱਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਰਤ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਰਾਮ ਨਾਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਰਖ ਲੈਂਦਾ।</br> ਬਹੁਤ ਘਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ 'ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਐਸੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੈਲਸੁਫ਼ ਰੋਲਾਂ ਬਾਖਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਨਤਕ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਮਨ ਵਿਚ ਏਨਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਮਾਤਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਚਿਆਂਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤਰਸ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।</br> ਪੁਲਸ ਵਾਲ਼ੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵਾਸਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਨੰਬਰ ਵਾਲੀ ਸਲੇਟ ਪਾ ਕੇ ਸਾਹਮਣਿਉਂ ਤੇ ਪਾਸਿਉਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਲਹੌਰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਲੱਭ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਟੋਪ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਰੜਬਰੜੀ ਦਾਹੜੀ ਹੋਏਗੀ। ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਝੰਬੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖੜੇ 'ਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ {{nop}}<noinclude>{{right|45}}</noinclude> 3tbb1j9785t4qzhbjpanr61oldsiwkg 250 73843 234875 234079 2026-09-13T16:24:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|ਬੇਵਤਨੀ}} {{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 51 |bSize = 548 |cWidth = 401 |cHeight = 296 |oTop = 110 |oLeft = 53 |Location = center |Description = }}  ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਪਰਦੇ ਅਗਾੜੀ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਚਵਾਈ ਫ਼ੋਟੋ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਦੇਸੋਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਪਰਦੇਸੋਂ ਦੇਸ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਇਕ ਬੰਨਿਓਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ।</br> ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖਬਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਲਈ ਖਿਚਵਾਈ ਹੋਏਗੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਰਦੇਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਓਦੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਹਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ? ਓਦੋਂ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ - ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਲ। ਓਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਟੈਲੀਵੀਯਨ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ {{nop}}<noinclude> {{right|47}}</noinclude> pzudj0worg0qqyco4sqv64sc3hwntfd 234876 234875 2026-09-13T16:25:54Z Harchand Bhinder 2624 234876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|1em}} {{center|ਬੇਵਤਨੀ}} {{dhr|1em}} {{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 51 |bSize = 548 |cWidth = 401 |cHeight = 296 |oTop = 110 |oLeft = 53 |Location = center |Description = }}  ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਪਰਦੇ ਅਗਾੜੀ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਚਵਾਈ ਫ਼ੋਟੋ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਦੇਸੋਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਪਰਦੇਸੋਂ ਦੇਸ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਇਕ ਬੰਨਿਓਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ।</br> ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖਬਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਲਈ ਖਿਚਵਾਈ ਹੋਏਗੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਰਦੇਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਓਦੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਹਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ? ਓਦੋਂ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ - ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਲ। ਓਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਟੈਲੀਵੀਯਨ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ {{nop}}<noinclude> {{right|47}}</noinclude> bi95kmwphvdciipbrhldh1yntdnuoj7 250 73885 234886 234436 2026-09-14T00:40:16Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 234886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{playscript| | :''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਤੇ ਆ ਕੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।''</br> ''ਉੱਧਰੋਂ ਰਾਂਝਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਰਾਂਝਾ | : (ਅੰਬਰ ਵੱਲ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘਦੀ ਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਈ ਲੰਘ ਜਾਣੈਂ...। {{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ...।)'' <poem>''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ...। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੰਝਲੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)'' </poem> <poem>ਨਾਥ ਮੀਟ ਅੱਖੀਂ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ, ਨਾਲ਼ੋ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ ਨਾਲ਼ੇ ਸੰਗਦਾ ਜੀ ਰਾਂਝਾ ਜੱਟ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਆਣ ਬੈਠਾ, ਲਾਹ ਆਸਰਾ ਸਾਕ ਤੇ ਅੰਗ ਦਾ ਜੀ ਐਸਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ, ਸੜ ਗਿਆ ਜਿਉ ਅੰਗ ਪਤੰਗ ਦਾ ਜੀ ਕੀਕੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੋ ਅਸਲੀ, ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ 3</poem> {{gap}}''(ਵੰਝਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਨ ਅਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਸਭ''</br> {{gap}}''ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।'')}} {{playscript|ਮੁੱਲਾ | : <poem>ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ ਏ...। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ ਏ..। ਹੂੰਅ..., ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਊਂ ਪੂਰੀ... ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਈ... ਮੁੜਕਾ ਪੂੰਜਦਾ ਹੈ।) ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਲੰਘ ਜਾਣ ਸਾਨੂੰ ....। ਸਿੱਧੇ ਖਲੋਵੋ... ਉਇ...। ਖੜ੍ਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇੱਕ ਥਾਂ...।</poem> {{gap}}''(ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ।)''}}<noinclude>{{rh||43 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> i7p0jdrb39axujc7nsq4ede8ytwguby 234934 234886 2026-09-14T09:35:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|| ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਤੇ ਆ ਕੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਉੱਧਰੋਂ ਰਾਂਝਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਰਾਂਝਾ: | (ਅੰਬਰ ਵੱਲ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹੁਕਮ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰਾਤ ਲੰਘਦੀ ਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਈ ਲੰਘ ਜਾਣੈਂ...। }} {{playscript||''(ਵੰਝਲੀ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ...।)''}} {{playscript||''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ...। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਸਾਰਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੰਝਲੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}} {{center|<poem>ਨਾਥ ਮੀਟ ਅੱਖੀਂ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ, ਨਾਲ਼ੋ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ ਨਾਲ਼ੇ ਸੰਗਦਾ ਜੀ ਰਾਂਝਾ ਜੱਟ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਆਣ ਬੈਠਾ, ਲਾਹ ਆਸਰਾ ਸਾਕ ਤੇ ਅੰਗ ਦਾ ਜੀ ਐਸਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ, ਸੜ ਗਿਆ ਜਿਉ ਅੰਗ ਪਤੰਗ ਦਾ ਜੀ ਕੀਕੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੋ ਅਸਲੀ, ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ 3</poem>}} {{playscript||''(ਵੰਝਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਨ ਅਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਤਰੇਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।'')}} {{playscript|ਮੁੱਲਾ :| ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀ ਭੁਗਤ ਏ...। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ ਏ..। ਹੂੰਅ..., ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਊਂ ਪੂਰੀ... ''(ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਈ...ਮੁੜਕਾ ਪੂੰਜਦਾ ਹੈ।)'' ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਲੰਘ ਜਾਣ ਸਾਨੂੰ ....। ਸਿੱਧੇ ਖਲੋਵੋ...ਉਇ...। ਖੜ੍ਹਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇੱਕ ਥਾਂ...।}} {{playscript||''(ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ।)''}}<noinclude>{{rh||43 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> r4ywfa4w3vhvhqqy51b48chsihurgr6 250 73886 234887 234509 2026-09-14T00:44:12Z Kaur.gurmel 192 234887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude><poem>{{playscript||{{gap}}''(ਅਲਾਪ ਹੋਰ ਮਸਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ ਵਿੱਚ'' {{gap}}''ਆਉਂਦੇ ਨੇ...। ਨਾਥ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ 'ਚ'' {{gap}}''ਡੁੱਬਿਆ ਹੈ।'' ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ.. ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ - 3 - ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਜੋਗੀ, ਹੀਰ ਮੰਗਦਾ ਜੀ...}} {{playscript||{{gap}}''(ਪਰੀਆਂ 'ਹੀਰ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਜੋਗੀ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ।'' {{gap}}''ਇੱਕ ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ‘ਕੁੰਨ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ'' {{gap}}''ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ।)''}} {{playscript||ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਅਰਜ਼ ਕੀਤਾ, ਦਿਓ ਫ਼ਕਰ ਨੂੰ ਚਰਮ ਪਲੰਗ ਦਾ ਜੀ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਦਰਗਾਹ ਥੀਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ, ਬੇੜਾ ਲਾਇ ਦਿੱਤਾ ਅਸਾਂ ਢੰਗ ਦਾ ਜੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ..., ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ-3-।}} {{playscript||{{gap}}''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਰੌਣਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਪੀਰ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਝੂਮਦੇ'' {{gap}}''ਹਨ। ਜੋਗੀ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਭਾਜੜਾਂ'' {{gap}}''ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)''}} {{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਮੈਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੋਣ ਦੇਣਾ... ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਫਨ੍ਹਾ</br> ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਚਲੋ ਉਇ... ''(ਹਿੱਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ</br> ਹਨ। ਹੋੜਦਾ ਹੈ)'' ਉਇ ਚੰਗਿਓ ਏਧਰ-ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਓ..., ਏਧਰ ਚਲੇ</br> ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ...। ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਿੱਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1}} {{playscript||{{gap}}''(ਬਾਲ ਨਾਥ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ'' {{gap}}''ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)'' ਖੋਲ੍ਹ ਅੱਖੀਂ ਕਿਹਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ, ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਈ ਫਲ਼ ਆਣ ਲੱਗਾ ਉਸ ਬੂਟੜੇ, ਜਿਹੜਾ ਵਿੱਚ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਬੋਇਆ ਈ}} </poem><noinclude>{{rh||44 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> dudfahobh9qkf03l40suzsvvzef6es6 250 73960 234888 234718 2026-09-14T01:04:19Z Kaur.gurmel 192 234888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{playscript||''{{Block center|(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।</br> ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)}}''}} {{Block center|<poem>{{playscript||ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ, ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ, ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ, ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ, ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}}</poem>}} {{playscript||''{{center|(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}''}} {{Block center|<poem>{{playscript||ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ, ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ, ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ, ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,}}</poem>}}<noinclude>{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 5ds4x3agkcrfn0dgci1gugsfslc2264 234889 234888 2026-09-14T01:11:23Z Kaur.gurmel 192 234889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{playscript||<poem>''(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)'' ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ, ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ, ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ, ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ, ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}} {{gap}}(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ, ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ, ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ, ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,</poem>}}<noinclude>{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> m7bczsmwoathec1i4x399steyhppvae 234890 234889 2026-09-14T01:12:32Z Kaur.gurmel 192 234890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{playscript||<poem>''(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।'' '' ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)'' ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ, ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ, ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ, ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ, ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}} {{gap}}''(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ, ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ, ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ, ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ, ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,</poem>}}<noinclude>{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 684i5ihzszta9ex8its7ra7uggscw4g 250 73961 234891 234716 2026-09-14T01:17:53Z Kaur.gurmel 192 234891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude><poem> {{playscript||ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ - ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ।}} {{playscript||''(ਗੋਪੀਆਂ ਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ'' '' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਇੱਕ'' '' ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਖੱਪਰ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼'' '' ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ- ਹੱਥ'' '' ਫੇਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੱਸਦਾ ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ'' '' ਮੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ'' '' ਹੋਇਆ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।'' '' ਕਥਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'')}} {{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਰਾਂਝਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਿਆ। ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਛਿੜ ਗਈ...। ਕੋਈ ਟੂਣੇਹਾਰਾ ਜੋਗੀ, ਟਿੱਲਿਓਂ ਨਾਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆ... ਨਿਰਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦਾ ਰੂਪ... ਕੋਈ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ ਟੱਪ ਆਇਆ, ਨੈਣ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੁੰਨੇ, ਪਣਹਾਰਣਾ... ਗਵਾਲਣਾਂ ਸਭ ਮਸਤਾਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਧਾਰ ਚੋਣ ਬੈਂਹਦੀਆਂ... ਦੁੱਧ ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਈ ਜਾਂਦਾ... ਨੈਣ ਜੋਗੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲੜੇ ਆ...। ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹੀਂ ਗੱਲ ਤੁਰ ਪਈ ਏ... ਇਸ ਜੋਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਭਾਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਖਵਰੇ ਕਿਸ ਗੋਪੀ ਦੀ ਝਾਕ ਐ...}} {{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਂਝਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਜਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ। ਭਿਖਿਆ ਦੇਣ ਆਈਆਂ ਆਟਾ ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਾ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਕੀ ਹੱਸਦੀਆਂ ਪਣਹਾਰਣਾ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੇਖਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ...। ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ‘ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ' ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ... ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੁੰਕਾਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ...। ਕਦੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੱਸਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।'')}} </poem><noinclude>{{rh||47 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 3ug3ahivx67lgflqyc3f2nkjk8s53fq 250 73987 234864 234804 2026-09-13T12:17:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{larger|ਮੈਕਬਥ}}}}{{dhr|3em}} {{center|{{larger|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ}} {{dhr|7em}} ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਰਾਮ {{dhr|4em}} {{Css image crop |Image = ਸਾਜ਼_ਰਾਜ਼ੀ_ਹੈ!_-_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 3 |bSize = 464 |cWidth = 41 |cHeight = 30 |oTop = 395 |oLeft = 215 |Location = center |Description = }} Autumn Art}} {{dhr|5em}}<noinclude></noinclude> 9wir0q9i2ph5yt2nchclst76sx4x2fg 234865 234864 2026-09-13T12:18:15Z Harchand Bhinder 2624 234865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{larger|ਮੈਕਬਥ}}}}{{dhr|3em}} {{center|{{larger|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ}} {{dhr|7em}} {{Block center|<poem>ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਰਾਮ</poem>}} {{dhr|4em}} {{Css image crop |Image = ਸਾਜ਼_ਰਾਜ਼ੀ_ਹੈ!_-_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 3 |bSize = 464 |cWidth = 41 |cHeight = 30 |oTop = 395 |oLeft = 215 |Location = center |Description = }} Autumn Art}} {{dhr|5em}}<noinclude></noinclude> f12i3w9jh05egl3mco7epaoj23iaqal 234866 234865 2026-09-13T12:18:45Z Harchand Bhinder 2624 234866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{larger|ਮੈਕਬਥ}}}}{{dhr|3em}} {{center|{{larger|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ}} {{dhr|9em}} {{Block center|<poem>ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਰਾਮ</poem>}} {{dhr|4em}} {{Css image crop |Image = ਸਾਜ਼_ਰਾਜ਼ੀ_ਹੈ!_-_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 3 |bSize = 464 |cWidth = 41 |cHeight = 30 |oTop = 395 |oLeft = 215 |Location = center |Description = }} Autumn Art}} {{dhr|5em}}<noinclude></noinclude> fxvdiy9gyrz0z0d2ulm0rvvs2otj6fn 234870 234866 2026-09-13T13:05:49Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 234870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{dhr|6em}}{{center|{{larger|ਮੈਕਬਥ}}}}{{dhr|3em}} {{center|{{larger|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ}} {{dhr|9em}} {{Block center|<poem>ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਰਾਮ</poem>}} {{dhr|4em}} {{Css image crop |Image = ਸਾਜ਼_ਰਾਜ਼ੀ_ਹੈ!_-_ਬਲਰਾਮ.pdf |Page = 3 |bSize = 464 |cWidth = 41 |cHeight = 30 |oTop = 395 |oLeft = 215 |Location = center |Description = }} Autumn Art}} {{dhr|5em}}<noinclude></noinclude> o9njqr6jxivadlgchigv9emm9gjjmt2 250 74000 234867 2026-09-13T12:27:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|7em}} Published by {{larger|Autumn Art (India)}} V.P.O. Balian, Distt. Sangrur (148001), Mob. 9115872450 E-mail: autumnartpublishers@gmail.com all rights reserved. Logo of Autumn Art by kafir {{dhr|13em}} © 2019 ISBN 978-1-989310-37-3 {{dhr|2em}} Printed & Bound at: Twentyfirst Century Printing Press, (Patiala) {{rule|height=2px}} {{x-larger|Macbeth}} (A Play) Written by William Shakespeare Balram Punjabi Translation by E-mail. balrambodhi@gmail.com</poem>}}<noinclude></noinclude> b808djyp2jshhoha1m06g1n1ltr9fmx 234868 234867 2026-09-13T12:33:38Z Harchand Bhinder 2624 234868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|7em}} Published by {{larger|Autumn Art (India)}} V.P.O. Balian, Distt. Sangrur (148001), Mob. 9115872450 E-mail: autumnartpublishers@gmail.com all rights reserved. Logo of Autumn Art by kafir {{dhr|7em}} © 2019 ISBN 978-1-989310-37-3 {{dhr|1em}} Printed & Bound at: Twentyfirst Century Printing Press, (Patiala) {{rule|height=3px}} {{x-larger|Macbeth}} (A Play) Written by {{larger|William Shakespeare}} Punjabi Translation by {{larger|Balram}} E-mail.balrambodhi@gmail.com</poem>}}<noinclude></noinclude> f684a200pz3og7lexzw3ctlzcmzpcgn 234869 234868 2026-09-13T12:34:48Z Harchand Bhinder 2624 234869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{dhr|7em}} Published by {{larger|Autumn Art (India)}} V.P.O. Balian, Distt. Sangrur (148001), Mob. 9115872450 E-mail: autumnartpublishers@gmail.com ''all rights reserved.'' Logo of Autumn Art by kafir {{dhr|5em}} © 2019 ISBN 978-1-989310-37-3 {{dhr|1em}} Printed & Bound at: Twentyfirst Century Printing Press, (Patiala) {{rule|height=2px}} {{x-larger|Macbeth}} (A Play) Written by {{larger|William Shakespeare}} Punjabi Translation by {{larger|Balram}} E-mail.balrambodhi@gmail.com</poem>}}<noinclude></noinclude> ke3ui1ajpgevnsytkp5ic07bk5aqrt1 250 74001 234873 2026-09-13T16:12:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|1em}} {{rh|14/5/04||Quincy}} {{rh|||Mieussy}} {{rh|||Taninges}} {{rh|||74440}} {{rh|||France}} {{gap}}Amarjit!</br> {{gap}}I find your poem So beautiful - like an avenue in a city. I was wanting to reach. Thank you for it. And tell your father. I thank min.</br> {{gap}}I Sand you this notice The exhibition will be over, but the book (probably better than the exhibitions) is very special. Perhaps we could even write about it together? May i hold both hands?</br> {{center|<poem>your John.</poem>}} {{dhr|1em}} ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ - ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਜੌਨ ਬਰਜਰ ਦੀ ਚਿੱਠੀ {{nop}}<noinclude>{{left|8}}</noinclude> hq3wf1780fn3hhjoyy9cbxzt6haj1qk 250 74002 234877 2026-09-13T16:34:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 234877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ'''}} {{left|{{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 46 |bSize = 548 |cWidth = 156 |cHeight = 226 |oTop = 108 |oLeft = 90 |Location = center |Description = }}}} ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਪਾਸਪੋਰਟ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਤਲਿਸਮੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਇਹਦੇ ਉਚਰਿਆਂ ਸਹੰਸ ਦਰ ਇਕਦਮ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਲਗਦੇ ਹਨ; ਪਿੰਡ-ਗਰਾਂ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਇਹ ਉੜਨ-ਖਟੋਲਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਭ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਤਵੀਤ। ਫ਼ਰੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਚ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਅਪਣੇ ਸਾਮਾਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪਰਦੇਸੀਂ ਢੋਣ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਬਣਨ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਹਿ-ਕੀਤਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੋਟੋ। ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਕੇ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ – ਲੇਡੀ ਇਨ ਪਰਦਾ। - ਲੰਦਨ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਚ ਸਾਂਭੇ ਪਏ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਦੇਸ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਦੇਸ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੜਨ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ। ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਲਵਾਤਨੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਝੰਬੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਨ 40 ਵਿਚ ਜਨੀਵਾ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਵਤਨ ਮੁੜ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥੀਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਅਸਲ ਨਕਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਸਲ ਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਇਹ ਹੈ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਅਸੰਬਲੀ ਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਾਚਾ ਹੀ। - ਆਖਿਰ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਤਨ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਚੌਦਾਂ-ਪੰਦਰਾਂ ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। 20 ਮਾਰਚ 1933 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਚ ਬਣੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਦਰਜ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਇਨਕਲਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਨ ਤਾਰੀਖ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਕੱਦ ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਜਿੱਡਾ ਬੁਲੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੰਗ: ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਦਾਗ਼। ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣੇ ਲਹੂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ। 42<noinclude></noinclude> j15kdk2vjnf5g2bywh9bxrjpqsmngbl 234878 234877 2026-09-13T16:35:28Z Harchand Bhinder 2624 234878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ'''}} {{left|{{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 46 |bSize = 548 |cWidth = 156 |cHeight = 226 |oTop = 108 |oLeft = 90 |Location = center |Description = }}}} ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਪਾਸਪੋਰਟ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਤਲਿਸਮੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਇਹਦੇ ਉਚਰਿਆਂ ਸਹੰਸ ਦਰ ਇਕਦਮ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਲਗਦੇ ਹਨ; ਪਿੰਡ-ਗਰਾਂ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਇਹ ਉੜਨ-ਖਟੋਲਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਭ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਤਵੀਤ। ਫ਼ਰੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਚ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਅਪਣੇ ਸਾਮਾਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪਰਦੇਸੀਂ ਢੋਣ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਬਣਨ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਹਿ-ਕੀਤਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੋਟੋ। ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਕੇ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ – ਲੇਡੀ ਇਨ ਪਰਦਾ। - ਲੰਦਨ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਚ ਸਾਂਭੇ ਪਏ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਦੇਸ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਦੇਸ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੜਨ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ। ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਲਵਾਤਨੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਝੰਬੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਨ 40 ਵਿਚ ਜਨੀਵਾ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਵਤਨ ਮੁੜ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥੀਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਅਸਲ ਨਕਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਸਲ ਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਇਹ ਹੈ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਅਸੰਬਲੀ ਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਾਚਾ ਹੀ। - ਆਖਿਰ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਤਨ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਚੌਦਾਂ-ਪੰਦਰਾਂ ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। 20 ਮਾਰਚ 1933 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਚ ਬਣੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਦਰਜ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਇਨਕਲਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਨ ਤਾਰੀਖ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਕੱਦ ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਜਿੱਡਾ ਬੁਲੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੰਗ: ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਦਾਗ਼। ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣੇ ਲਹੂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ।<noinclude>{{left|42}}</noinclude> ifoflrc00wv5ebxw9xheif5187e3leh 234879 234878 2026-09-13T22:57:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|'''ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ'''}} {{left|{{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 46 |bSize = 548 |cWidth = 156 |cHeight = 226 |oTop = 108 |oLeft = 90 |Location = left |Description = }}}} ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਪਾਸਪੋਰਟ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਤਲਿਸਮੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਇਹਦੇ ਉਚਰਿਆਂ ਸਹੰਸ ਦਰ ਇਕਦਮ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਲਗਦੇ ਹਨ; ਪਿੰਡ-ਗਰਾਂ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਇਹ ਉੜਨ-ਖਟੋਲਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਭ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਤਵੀਤ। ਫ਼ਰੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਚ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਅਪਣੇ ਸਾਮਾਰਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪਰਦੇਸੀਂ ਢੋਣ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਬਣਨ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਹਿ-ਕੀਤਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੋਟੋ। ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਕੇ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ – ਲੇਡੀ ਇਨ ਪਰਦਾ।</br> ਲੰਦਨ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਚ ਸਾਂਭੇ ਪਏ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਦੇਸ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਦੇਸ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੜਨ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ।</br> ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਲਵਾਤਨੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਝੰਬੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਨ 40 ਵਿਚ ਜਨੀਵਾ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਵਤਨ ਮੁੜ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥੀਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਅਸਲ ਨਕਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਸਲ ਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਇਹ ਹੈ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਅਸੰਬਲੀ ਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲ਼ੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਾਚਾ ਹੀ। - ਆਖਿਰ ਨਹਿਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਤਨ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਚੌਦਾਂ-ਪੰਦਰਾਂ ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।</br> 20 ਮਾਰਚ 1933 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਚ ਬਣੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਵਿਅੰਗ ਦਰਜ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਇਨਕਲਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਨ ਤਾਰੀਖ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਾਇਕ ਦਾ ਕੱਦ ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਜਿੱਡਾ ਬੁਲੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੰਗ: ਅਪਣੇ ਵਤਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨ: ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਦਾਗ਼। ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣੇ ਲਹੂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ। {{nop}}<noinclude>{{left|42}}</noinclude> 3gk8vk30gqdcvi9bf3v0pyx46lqbp0h 250 74003 234881 2026-09-13T23:16:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 234881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਨਿ । ਸ਼ਾ । ਨੀ|}}</noinclude>{{Css image crop |Image = Nishani.pdf |Page = 115 |bSize = 548 |cWidth = 536 |cHeight = 754 |oTop = 2 |oLeft = -17 |Location = center |Description = }}<noinclude>{{rh||ਕਵਰ}}</noinclude> i0mdsl6qhsgxuqemys23fgaveeq8nuu 250 74004 234883 2026-09-14T00:36:32Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "is ਮੇਨੋ Beg ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਏਂਗਾ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ। ਪਿਓ ਤੇਰਾ ਗੱਲ ਕਰ ਆਊ ਕੁੜੀ ਦੀ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਆਵੇ ਤਾਂ ਨਾ। : ਨਾ ਜਾ ਕੀ ਆਉ ਉਹ ਹੋਅ, ਮੰਨ ਵੀ ਜਾਣਗੇ ਉਹ, ਢੇਰ, ਫੇਰ ਕੀ ਕਰੋਂਗੇ, ਵਿਆਹ ਮੰਗਣਗੇ, ਦਸ ਦਿਨਾਂ 'ਚ। (ਮੇਲੋਂ ਚੁੱਪ। ਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>is ਮੇਨੋ Beg ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਏਂਗਾ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ। ਪਿਓ ਤੇਰਾ ਗੱਲ ਕਰ ਆਊ ਕੁੜੀ ਦੀ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਆਵੇ ਤਾਂ ਨਾ। : ਨਾ ਜਾ ਕੀ ਆਉ ਉਹ ਹੋਅ, ਮੰਨ ਵੀ ਜਾਣਗੇ ਉਹ, ਢੇਰ, ਫੇਰ ਕੀ ਕਰੋਂਗੇ, ਵਿਆਹ ਮੰਗਣਗੇ, ਦਸ ਦਿਨਾਂ 'ਚ। (ਮੇਲੋਂ ਚੁੱਪ। ਸੁੱਖੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਹੈਗੇ ਓਂ ਇੰਨੇ ਜੋਗੇ। : ਜਾ ਵੇ ਜਮਾਂ (ਦੋਹੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।) ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ। (ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕਰਨਾ ਏਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ। (ਸੁਖੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।) 1. : 645 : 2. ਹੁਣ ਲਗਦੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ। ਮਾਰਦੇ ਗੱਲਾਂ। (ਮੁੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਥ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਏਥੇ ਹੁੰਅ। (ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। : ਓ ਮਿੱਠੂਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਉਏ। (ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਝਟਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਭੈਣ ਦੇਣਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਇਸ ਪਰਛਾਈ ਦਾ। : 1. : (ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।) ਦੋਹੇ ਅਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। (ਦੂਰੋਂ ਈ) ਕਿਓਂ ਵਈ ਭਤੀਜ ਸਰਿਆ ਨੀ ਬੁੱਤਾ ਐਂ ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ ਬੈਠਾਂ। ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਯਾਰ। ਮਾਂ ਵੀ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ.. ਜਦੋਂ ਦੇਖੋ ‘ਕੀ ਕਰਨਾਂ` ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਹੁਣ, ਹੈ ਕੀ ਏਥੇ ਕਰਨ ਨੂੰ। ਲੋ, ਗੋਲਾ ਪੀਹ ਕਰ ਲੈਨੇ ਆਂ - ਹੋਰ ਕੀ। ਖਲੋ ਜਾ, ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਨੇ ਆਂ। (ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੈਪਸੂਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਲੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਹੋ -ਫੇਰ ਕਰਦੇ ਆਂ। ਚਲ ਵੰਡ ਉਇ - 93 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ<noinclude>{{rh||93 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 56yeiyurm43slc28mkhymv322v6l88c 234932 234883 2026-09-14T08:52:13Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 234932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude><poem> {{playscript||ਆਏਂਗਾ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ। ਪਿਓ ਤੇਰਾ ਗੱਲ ਕਰ ਆਊ ਕੁੜੀ ਦੀ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਆਵੇ ਤਾਂ ਨਾ।}} {{playscript|ਮਿੱਠੂ|: ਨਾ ਜਾ ਕੀ ਆਉ ਉਹ ਹੋਅ, ਮੰਨ ਵੀ ਜਾਣਗੇ ਉਹ, ਢੇਰ, ਫੇਰ ਕੀ ਕਰੋਂਗੇ, ਵਿਆਹ ਮੰਗਣਗੇ, ਦਸ ਦਿਨਾਂ 'ਚ। ''(ਮੇਲੋਂ ਚੁੱਪ। ਸੁੱਖੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਹੈਗੇ ਓਂ ਇੰਨੇ ਜੋਗੇ।}} {{playscript|ਮੇਲੋ|: ਜਾ ਵੇ ਜਮਾਂ ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।)'' ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ। (ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕਰਨਾ ਏਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ। ''(ਸੁਖੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਹੁਣ ਲਗਦੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ। ਮਾਰਦੇ ਗੱਲਾਂ। ''(ਸੁੱਖੋ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਥ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਏਥੇ ਹੁੰਅ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਮਿੱਠੂਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਉਏ। ''(ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਝਟਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)'' ਭੈਣ ਦੇਣਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਇਸ ਪਰਛਾਈ ਦਾ। ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)'' ''(ਦੋਹੇ ਅਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}} {{playscript|1| : ''(ਦੂਰੋਂ ਈ)'' ਕਿਓਂ ਵਈ ਭਤੀਜ ਸਰਿਆ ਨੀ ਬੁੱਤਾ ਐਂ ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ ਬੈਠਾਂ।}} {{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਯਾਰ। ਮਾਂ ਵੀ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ.. ਜਦੋਂ ਦੇਖੋ ‘ਕੀ ਕਰਨਾਂ' ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਹੁਣ, ਹੈ ਕੀ ਏਥੇ ਕਰਨ ਨੂੰ।}} {{playscript|2| : ਲੋ, ਗੋਲਾ ਪੀਹ ਕਰ ਲੈਨੇ ਆਂ - ਹੋਰ ਕੀ।}} {{playscript|1| : ਖਲੋ ਜਾ, ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਨੇ ਆਂ। ''(ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੈਪਸੂਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਲੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਹੋ -ਫੇਰ ਕਰਦੇ ਆਂ। ਚਲ ਵੰਡ ਉਇ}}</poem><noinclude>{{rh||93 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 4z3uxbexaythwtvdfxmirch4lfwd7t3 234933 234932 2026-09-14T08:56:36Z Taranpreet Goswami 2106 234933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude><poem> {{playscript||ਆਏਂਗਾ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ। ਪਿਓ ਤੇਰਾ ਗੱਲ ਕਰ ਆਊ ਕੁੜੀ ਦੀ। ਪਰ ਦਿਮਾਗ 'ਚ ਆਵੇ ਤਾਂ ਨਾ।}} {{playscript|ਮਿੱਠੂ|: ਨਾ ਜਾ ਵੀ ਆਉ ਉਹ ਹੋਅ, ਮੰਨ ਵੀ ਜਾਣਗੇ ਉਹ, ਫੇਰ, ਫੇਰ ਕੀ ਕਰੋਂਗੇ, ਵਿਆਹ ਮੰਗਣਗੇ, ਦਸ ਦਿਨਾਂ 'ਚ। ''(ਮੇਲੋਂ ਚੁੱਪ। ਸੁੱਖੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਹੈਗੇ ਓਂ ਇੰਨੇ ਜੋਗੇ।}} {{playscript|ਮੇਲੋ|: ਜਾ ਵੇ ਜਮਾਂ ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।)'' ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ। (ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕਰਨਾ ਏਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ। ''(ਸੁਖੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਹੁਣ ਲਗਦੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ। ਮਾਰਦੇ ਗੱਲਾਂ। ''(ਸੁੱਖੋ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਥ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਏਥੇ ਹੁੰਅ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਮਿੱਠੂਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਉਏ। ''(ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਝਟਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)'' ਭੈਣ ਦੇਣਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਇਸ ਪਰਛਾਈ ਦਾ। ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)'' ''(ਦੋਹੇ ਅਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}} {{playscript|1| : ''(ਦੂਰੋਂ ਈ)'' ਕਿਓਂ ਵਈ ਭਤੀਜ ਸਰਿਆ ਨੀ ਬੁੱਤਾ ਐਂ ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ ਬੈਠਾਂ।}} {{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਯਾਰ। ਮਾਂ ਵੀ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ... ਜਦੋਂ ਦੇਖੋ ‘ਕੀ ਕਰਨਾਂ' ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਹੁਣ, ਹੈ ਕੀ ਏਥੇ ਕਰਨ ਨੂੰ।}} {{playscript|2| : ਲੋ, ਗੋਲਾ ਪੀਹ ਕਰ ਲੈਨੇ ਆਂ - ਹੋਰ ਕੀ।}} {{playscript|1| : ਖਲੋ ਜਾ, ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਨੇ ਆਂ। ''(ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੈਪਸੂਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਲੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਹੋ - ਫੇਰ ਕਰਦੇ ਆਂ। ਚਲ ਵੰਡ ਉਇ}}</poem><noinclude>{{rh||93 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 0rrsvu4n0zsu4q1u8623aq3s9vbtdcj 250 74005 234884 2026-09-14T00:37:02Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "1. 645 2. 1. ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੈਲਾ : ਬਿਸ਼ਨਾ : (2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ 'ਤੇ ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੰਅ। (ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ) ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ। : ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>1. 645 2. 1. ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੈਲਾ : ਬਿਸ਼ਨਾ : (2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ 'ਤੇ ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੰਅ। (ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ) ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ। : ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ। ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। (ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।) ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਲਾਏ ਦੀ। (ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।) ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। (ਹੱਸਦੇ ਹਨ।) : ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ (ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ। ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ ਕਦੇ। (ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮਿਭੂਲੇਕ 'ਚ। ਓ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਪ (ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ। 2. : 1. 2. : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ। ਬਿਸ਼ਨਾ : ਕੈਲਾ ਉਹੀ ਐ। ਠੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਗ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਨਾ ਝੂਲਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ ਬਿਸ਼ਨਾ ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ। (ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ) 94 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ<noinclude>{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> mi9u7n48x6xo4y47wwtloxpk18197nv 250 74006 234885 2026-09-14T00:37:25Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕੈਲਾ ਬਸ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਅੱਖਾਂ-ਕੰਨ ਹੋਗੇ... ਬੰਦ ਵੀ ਨੀ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਬਸ ਹੱਥ ਈ ਹੈ ਨੀ, ਕਰ ਨੀ ਸਕਦੇ ਕੁਝ...। ਇਸ ਪੀੜ ਦੀ ਤੋੜ ਕੋਈ ਨੀ। (ਬਿਸ਼ਨਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਸਰਦਾ ਹੈ) 1. : ਉਮਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ ਹਾਲੇ - 2. : ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 234885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਕੈਲਾ ਬਸ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਅੱਖਾਂ-ਕੰਨ ਹੋਗੇ... ਬੰਦ ਵੀ ਨੀ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਬਸ ਹੱਥ ਈ ਹੈ ਨੀ, ਕਰ ਨੀ ਸਕਦੇ ਕੁਝ...। ਇਸ ਪੀੜ ਦੀ ਤੋੜ ਕੋਈ ਨੀ। (ਬਿਸ਼ਨਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਸਰਦਾ ਹੈ) 1. : ਉਮਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ ਹਾਲੇ - 2. : ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੁੱਝੀ, ਇਹੋ ਜਹੀ ਜਨਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰਨ ਦੀ। 645 : 1. ਮਿੱਠੂ 2. 1. ਬਿਸ਼ਨਾ ਗੀਤ ਬਿਸ਼ਨਾ : : ਉਇ ਪੱਤੇ ਦੇਖ ਲਓ ਪਹਿਲਾਂ ਫੇਰ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਓਂਗੇ। ਚੱਲੋ। (ਸਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।) ਆ ਗਈ ਮੇਰੀ। : ਪੇਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲੀ ਗਈ ਇਹ। : ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋਰ ਤੀ ਅਗਲਿਆਂ। ਕਿਹੜਾ ਝੱਲਦਾ। ਉੱਤੋਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਲਗਦੀ ਏ ਕਿਤੇ ਦੂਏ ਬਾਂ। (ਪੱਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ । ) ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਤੇ ਗਭਰੂ ਏ। ਉਹ ਨੀ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਹੀਲਾ (ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹਨ । ਸਰ ਚੱਲੋ ਯਾਰ। ਪੀਹਣ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ। : (ਔਖਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।) ਖੁਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਏ ਫੌਜੀਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦਾ! ਤੁਰ ਏਥੋਂ-ਕੁਝ ਨੀ ਏਥੇ। (ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) : ਤੁਰ ਗਏ ਹਾਣੀ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀਂ ਰੁਲ ਗੀ ਜਵਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਾਰੀਂ ਗਲੇ ਦੀ ਗਾਨੀ ਕਿ ਫਾਹੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਿਆਪੇ...। (ਜਮ ਪਰਦਾ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਮਸਾਣਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼) :( ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਡਿਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ਡਿਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ... ਕਦੋਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਸੀ, ਦੇਹ 95 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ<noinclude>{{rh||95 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}</noinclude> 2wfal0lyjzjeij9ipxkounrmada0e07 250 74007 234899 2026-09-14T05:38:21Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 234899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude>ਵਿਚ ਪਰ ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਨੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ - ਇਹਨੇ ਸਫ਼ੂਨ-ਕਰੇਪ ਦੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਜੂੜੇ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਢਕਿਆ ਤੇ ਘੜੀ ਵਾਲ਼ੀ ਅਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਥਿੱਚੀ ਸੀ,ਅੰਟੋਮੈਟਿਕ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ। ਬੀਬੀ ਫੋਟੋਂ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਛੋਟੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਜਣੀ ਵਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਏਸ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਕਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚੀਮੁੱਚੀ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਭਵਿਖਬਾਣੀ ਹੈ - ਸਤ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੈਂਡਫ਼ਰਡ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਬੀਬੀ ਨੇ। ਬੀਬੀ ਦੀਆਂ ਸਹਿਜ-ਭਾਅ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ਼ ਇਕਸੁਰ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਸ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਰਾਕਵੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। - ਬੀਬੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਕੇ-ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਾ ਕਿਨਾ-ਕੁ ਚੇਤਾ ਹੈ? - ਕਿਧਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਤੇ ਕਿਧਰੋਂ ਖਤਮ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ। ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਸੀਗੀ। ਉਹ ਆਏ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਬਰਮਾ ਦੇ ਰੌਲੇ ਪੈਣ [ਦੂਜੀ ਜੰਗ (1939) ਤੋਂ ਚਾਰ-ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆ। [ਮੇਰਾ ਜਨਮ `28 ਦਾ ਆ। ਮੈ' ਸੋਚਣਾ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਦਿਸੇ, ਮੈਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ। ਜਦ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂ, ਤੇ ਓਥੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਇਕੱਲਪੁਣੇ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਕੱਟਾਂ? ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਲੱਭਦੀ-ਲੱਭਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਝ ਲਵਾਂ। ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਲੱਭ ਪਏ ਆ। ਤੇ ਫੇਰ ਜਦ ਉਹ ਆਏ, ਓਹੋਂ ਜਹੀ ਨੇਰ੍ਹੀ ਫੇਰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਕਦਮ ਕਾਲੀਬੋਲੀ। ਤੰਦੂਰਾਂ ਚ ਰੋਟੀਆਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸੀਗੀਆਂ। ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਸੀਗਾ, ਓਥੇ ਈ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾ ਕੇ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਾਂ ਮੂਹਰੇ ਦੋ-ਦੋ ਫੁਟ ਰੇਤਾ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਦਰਵਾਜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ: ਤੂੰ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੋ-ਰੋਂ ਕੱਟੀ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਾ। -ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਨੇ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਗਏ ਸੀ, ਕੀ ਕਰਨ ਗਏ ਸੀ? -ਤਿੰਨ ਸੀ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਏ ਸੀ [ਹੱਸ ਕੇ] ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਸਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਤ ਛੋਟਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਚੇਤਾ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਨਰੰਜਣ ਸਿੰਘ। ਓਦੂੰ ਛੋਟਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇਕ ਛਡ ਕੇ ਤੀਜਾ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ। ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਤਾਂ {{right|67}}<noinclude></noinclude> 1cfat9vobr71mfezphx1w33tyenyy95 250 74008 234931 2026-09-14T06:29:08Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 234931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude>ਵਿਆਹ ਕੇ ਹੀ ਚਲੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੇਰਾਂ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਉਹ ਆਇਆ,ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ। ਜਿਹੜਾ ਦੂਸਰਾ ਸੀ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਆ - ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਲਹੌਰੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਰਾਕ ਲਿਆਇਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤਾ ਆ। -ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚੈੱਕ ਸੀ ਉਹਦਾ? -ਉਹਦਾ ਰੰਗ ਪੀਚ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਚ ਕਾਲੇ-ਜਿਹੇ ਡੋਰੇ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਠਾਲ ਕੇ ਫਰਾਕ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਲੜਕੀ ਤਕਰੀਬਨ ਮੈਥੋਂ ਸਾਲ ਸਵਾ-ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਮਾ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਓਧਰ ਹੀ ਮੁੱਕ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਮੋਢੇ ਲਾ ਕੇ ਸੁਆਲ ਕੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਅੱਖ ਖੁੱਲੀ,ਤਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਰੋਈ। ਬਾਹਰਲਾ ਜਿੰਦਾ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਫੇਰ ਕੋਈ ਮਗਰ ਸੈਕਲ ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਓਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮਰ ਜਾਣਾ। ਤਾਂ ਭਰਾ ਕਹਿੰਦਾ: ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਣਾ। -ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਕੇ ਪਿੰਡ ਚਾਚੋਕੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਗਿਆ ਸੀ ਬਰਮਾ ਨੂੰ? -ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਸਾਰੇ ਸੀ ਓਥੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਮਨਸੂਰਪੁਰ ਆ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਠੇਕੇ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਗੋਰੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਫੇਰ ਜੰਗ ਲਗ ਗਈ। ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ। ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਾ ਕੇ ਆ ਕੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗੇ ਤੁਰਕੇ। ਕਪੜਾ ਦੁਆਲੇ ਨਾ ਸੀ। ਦਰੀ ਪਿੱਛੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੀ ਹੱਥ ਚ ਪੀਪੀ ਤੇ ਪਿਤਲ ਦਾ ਗਲਾਸ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਆ ਕੇ ਸਾਡਾ ਰੋਹੀ ਵਾਲਾਂ ਖੂਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਬੀਬੀਆਂ ਬਾਲਣ ਲਈ ਪੱਤੇ ਕੱਠੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸੀ। ਭਰਾ ਉਤਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ:ਚਾਚੀ ਕਹਿੰਦੀ:ਵੇ ਤੂੰ ਸੁੰਹ ਆਂ? -ਕੋਈ ਮਨ ਚ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਸੀ ਬਰਮਾ ਕਿਸੇ ਹੈ ਇਸ ਧਰਤੀ `ਤੇ? -ਹਾਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਗਏ ਆ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਨਕਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ। ਜਿੱਦਾਂ ਘਰ ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ - ਬਰਮਾ ਕੋਈ ਮੁਲਕ ਆ। ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ 'ਸੀ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਸੁਣਦੇ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀ; 'ਏਹ ਭਰਾ ਰੰਗੂਨ ਰਹਿੰਦਾ'-ਏਦਾਂ ਕਰਕੇ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਰਟ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। -ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਗਏ ਸੀ? -ਹਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ। ਸਾਡੀ ਕਾਫੀ ਰੋਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਕਣ (ਅਮਰੀਕਾ) ਨੂੰ। ਸਾਡੇ ਚਾਚੇ ਦੋ ਗਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਆਏ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਕੇ। ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਦਾ ਕਰਮਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਕਣ ਕਿਥੇ ਗਏ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਮੁੜਿਆ, ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਗਏ ਸੀ। ਹਾਂ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੀਗੀਆਂ। ਪਹਿਲਾ ਇਕ ਤਾਂ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਜਨਾਨੀ ਸੀ। ਹੈਗੀ ਆ ਹਜੇ। ਉਹ ਜਾਣੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਆ। ਇਕ ਜਿਹੜੀ {{right|68}}<noinclude></noinclude> tkb2oa5afj2gajeqvlzrmdumvkkqet9