ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/116

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/116</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19522</id>
    <revision>
      <id>234985</id>
      <parentid>50494</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>234985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3559" sha1="h4vgmq7d30n14bb9rk0yfr7ph34alvj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੦ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਓਸਨੂੰ ਨਾਲ ਏਸ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਚਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗਾ ਪਰ ਸ਼ਕ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਨਾ ਸੁਖ ਇਆ ਅਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਣੀ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ! ਏਡਾ ਕਿਉਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਐਡਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਣ ਕੱਡਲੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾ ਦੋਜ਼ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁੱਟ ਜ ਵਾਂ (ਫੇਰ ਕੁਝ ਆਪੇਈ ਸੋਚਕੇ) ਨਾਂ ! ਨਾਂ ! ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰੀ ਈਸ਼ੁਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪਣੀ ਪਾਣਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਨੀ ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾ ਉਨੀ ਹੈ । ਹਾਏ ! ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗt (l
ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਓਥੇਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੁਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੀਂ ਪਰ ਫਟ ਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਜੰਤੁ ਦੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਹੁਏ ਹੁਏ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਬ ਪਸਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਓਹੋ ! ਅਪਨੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੋਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਭਮਾ ਪਰਮ ਦਯਾਲੂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਝ ਢ ਣਹਾਉਨੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਓਹ ਭੀ ਡਾਢ ਭਯਾਨਕ ੫ ਦਿਸਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਡਾਢੀ ਅਜੀਬ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤਾ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਓਹੋ ਸ਼ਕਲ ਆਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪਨ ਹੋਕੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੁੰਡੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਦਾ ਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਯਾਨਕੇ ਰਾਤ ਡਰਾਂਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਾਡਾ
Original with: Language Department Punjab
Library
Parc
ਤੋਂ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h4vgmq7d30n14bb9rk0yfr7ph34alvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234986</id>
      <parentid>234985</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>234986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="bbobr8vlxm75chmws0wo0gk5wlmxnxw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੦ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਓਸਨੂੰ ਨਾਲ ਏਸ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗਾਂ ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਨਾ ਸੁਖ ਇਆ ਅਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਈ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ! ਏਡਾ ਕਿਉਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਐਡਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਣ ਕੱਡਲੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾ ਦੋਜ਼ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁੱਟ ਜ ਵਾਂ (ਫੇਰ ਕੁਝ ਆਪੇਈ ਸੋਚਕੇ) ਨਾਂ ! ਨਾਂ ! ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰੀ ਈਸ਼ੁਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪਣੀ ਪਾਣਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਨੀ ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾ ਉਨੀ ਹੈ । ਹਾਏ ! ਏਸ ਉਜਾੜ ਬੀਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗt (l
ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਓਥੇਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੁਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੀਂ ਪਰ ਫਟ ਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਜੰਤੁ ਦੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਹੁਏ ਹੁਏ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਬ ਪਸਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਓਹੋ ! ਅਪਨੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੋਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਭਮਾ ਪਰਮ ਦਯਾਲੂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਝ ਢ ਣਹਾਉਨੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਓਹ ਭੀ ਡਾਢ ਭਯਾਨਕ ੫ ਦਿਸਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਡਾਢੀ ਅਜੀਬ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤਾ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਓਹੋ ਸ਼ਕਲ ਆਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪਨ ਹੋਕੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੁੰਡੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਦਾ ਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਯਾਨਕੇ ਰਾਤ ਡਰਾਂਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਾਡਾ
Original with: Language Department Punjab
Library
Parc
ਤੋਂ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbobr8vlxm75chmws0wo0gk5wlmxnxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234987</id>
      <parentid>234986</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T18:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>234987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="oqj7of8crc1mspovqueiop9a2f1j166" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੦ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਓਸਨੂੰ ਨਾਲ ਏਸ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗਾਂ ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਨਾ ਸੁਖ ਇਆ ਅਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਈ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ! ਏਡਾ ਕਿਉਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਐਡਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੱਡਲੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁੱਟ ਜ ਵਾਂ (ਫੇਰ ਕੁਝ ਆਪੇਈ ਸੋਚਕੇ) ਨਾਂ ! ਨਾਂ ! ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰੀ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਨੀ ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾ ਉਨੀ ਹੈ । ਹਾਏ ! ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ 

ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਓਥੇਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੁਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੀਂ ਪਰ ਫਟ ਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਜੰਤੁ ਦੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਹੁਏ ਹੁਏ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਬ ਪਸਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਓਹੋ ! ਅਪਨੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੋਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਭਮਾ ਪਰਮ ਦਯਾਲੂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਝ ਢ ਣਹਾਉਨੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਓਹ ਭੀ ਡਾਢ ਭਯਾਨਕ ੫ ਦਿਸਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਡਾਢੀ ਅਜੀਬ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤਾ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਓਹੋ ਸ਼ਕਲ ਆਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪਨ ਹੋਕੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੁੰਡੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਦਾ ਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਯਾਨਕੇ ਰਾਤ ਡਰਾਂਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਾਡਾ
Original with: Language Department Punjab
Library
Parc
ਤੋਂ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqj7of8crc1mspovqueiop9a2f1j166</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234988</id>
      <parentid>234987</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>234988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3605" sha1="3sjz55nk8288mass9boh9mx4eqrqzmv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੦ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਓਸਨੂੰ ਨਾਲ ਏਸ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗਾਂ ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਨਾ ਸੁਖ ਇਆ ਅਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਈ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ! ਏਡਾ ਕਿਉਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਐਡਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੱਡਲੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁੱਟ ਜ ਵਾਂ (ਫੇਰ ਕੁਝ ਆਪੇਈ ਸੋਚਕੇ) ਨਾਂ ! ਨਾਂ ! ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰੀ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਨੀ ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾ ਉਨੀ ਹੈ । ਹਾਏ ! ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ||

{{gap}}ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਓਥੇਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੁਪਘੇਰ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੋਇਆ ੨ ਹੈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੀਂ ਪਰ ਫਟਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਜੰਤੁ ਦੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਹੁਏ ਹੁਏ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਬ ਪਸਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਓਹੋ ! ਅਪਨੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੋਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪਰਮ ਦਯਾਲੂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਝ ਢ ਣਹਾਉਨੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਓਹ ਭੀ ਡਾਢ ਭਯਾਨਕ ੫ ਦਿਸਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਡਾਢੀ ਅਜੀਬ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤਾ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਓਹੋ ਸ਼ਕਲ ਆਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪਨ ਹੋਕੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੁੰਡੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਦਾ ਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਯਾਨਕੇ ਰਾਤ ਡਰਾਂਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਾਡਾ
Original with: Language Department Punjab
Library
Parc
ਤੋਂ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3sjz55nk8288mass9boh9mx4eqrqzmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234989</id>
      <parentid>234988</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>234989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="eqaxci4qviwmjtrbf4m9mzlm1nvmnii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੦ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਓਸਨੂੰ ਨਾਲ ਏਸ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗਾਂ ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਨਾ ਸੁਖ ਇਆ ਅਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਈ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ! ਏਡਾ ਕਿਉਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਐਡਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੱਡਲੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁੱਟ ਜ ਵਾਂ (ਫੇਰ ਕੁਝ ਆਪੇਈ ਸੋਚਕੇ) ਨਾਂ ! ਨਾਂ ! ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰੀ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਨੀ ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾ ਉਨੀ ਹੈ । ਹਾਏ ! ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ||

{{gap}}ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਓਥੇਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੁਪਘੇਰ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੋਇਆ ੨ ਹੈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੀਂ ਪਰ ਫਟਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਜੰਤੁ ਦੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਹੁਏ ਹੁਏ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਬ ਪਸਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਓਹੋ ! ਅਪਨੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੋਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪਰਮ ਦਯਾਲੂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਡਢੇ ਸਹਾਉਨੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਓਹ ਭੀ ਡਾਢੇ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਦਿਸਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਡਾਢੀ ਅਜੀਬ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤਾ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਓਹੋ ਸ਼ਕਲ ਆਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪਨ ਹੋਕੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੂੰਡੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਮੂੰਹ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਯਾਨਕ ਰਾਤ ਡਰਾਂਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਾਡਾ
Original with: Language Department Punjab
Library
Parc
ਤੋਂ ਦਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eqaxci4qviwmjtrbf4m9mzlm1nvmnii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234990</id>
      <parentid>234989</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3612" sha1="433e1xzfiht2yy5zslia45l00pvvbdo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Parmjit kaur rao&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੦ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਓਸਨੂੰ ਨਾਲ ਏਸ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸਾਂ ਕਿ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਅਪਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਲਿਆ ਕਰਾਂਗਾਂ ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਏਹ ਭੀ ਨਾ ਸੁਖ ਇਆ ਅਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਸਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਈ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ! ਏਡਾ ਕਿਉਂ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਐਡਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਹੱਥ ਧੋਕੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੱਡਲੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਛੁੱਟ ਜ ਵਾਂ (ਫੇਰ ਕੁਝ ਆਪੇਈ ਸੋਚਕੇ) ਨਾਂ ! ਨਾਂ ! ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰੀ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਏਸ ਤਰਾਂ ਨਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਨੀ ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾ ਉਨੀ ਹੈ । ਹਾਏ ! ਏਸ ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ||

{{gap}}ਏਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਕੇ ਓਥੇਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੁਪਘੇਰ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਹੋਇਆ ੨ ਹੈ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਹੀਂ ਪਰ ਫਟਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਜੰਤੁ ਦੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਹੁਏ ਹੁਏ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਾ ਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਜੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਬ ਪਸਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਓਹੋ ! ਅਪਨੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੋਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵੇਖਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪਰਮ ਦਯਾਲੂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਡਢੇ ਸਹਾਉਨੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਓਹ ਭੀ ਡਾਢੇ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਦਿਸਦੇ ਹਨ । ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੀ ਡਾਢੀ ਅਜੀਬ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤਾ ਮੁੰਹ ਸਿਰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਓਹੋ ਸ਼ਕਲ ਆਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੈੜੇ ਭੈੜੇ ਖਿਆਲ ਉਤਪਨ ਹੋਕੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੂੰਡੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਮੂੰਹ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਯਾਨਕ ਰਾਤ ਡਰਾਂਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਡਾ


Original with: Language Department Punjab
Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>433e1xzfiht2yy5zslia45l00pvvbdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1172</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22561</id>
    <revision>
      <id>234966</id>
      <parentid>53680</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="pbbpsvldhtx3yjhtxpz2qr7ax0upzaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੨}}&lt;/noinclude&gt;ਹਰਿ ਜਲੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਮਨਾ॥੩॥ ਜਿਨ ਕਉ ਤਖਤਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੇ ਪਰਧਾਨ ਕੀਏ॥ ਪਾਰਸੁ ਭੇਟਿ ਭਏ ਸੇ ਪਾਰਸ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਗੁਰ ਸੰਗਿ ਥੀਏ॥੪॥੪॥੧੨॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩ ਘਰੁ ੧ ਦੁਤੁਕੇ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਮਾਹਾ ਰੁਤੀ ਮਹਿ ਸਦ ਬਸੰਤੁ॥ ਜਿਤੁ ਹਰਿਆ ਸਭੁ ਜੀਅ ਜੰਤੁ॥ ਕਿਆ ਹਉ ਆਖਾ ਕਿਰਮ ਜੰਤੁ॥ ਤੇਰਾ ਕਿਨੈ ਨ 
ਪਾਇਆ ਆਦਿ ਅੰਤੁ॥੧॥ ਤੈ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਕਰਹਿ ਸੇਵ॥ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਵਹਿ ਆਤਮ ਦੇਵ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਮੁ ਹੋਵੈ ਤਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰੈ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਜੀਵਤ ਮਰੈ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਸਾਚੁ ਨਾਮੁ ਉਚਰੈ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਪ੍ਰਾਣੀ 
ਦੁਤਰੁ ਤਰੈ॥੨॥ ਬਿਖੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਕਰਤਾਰਿ ਉਪਾਏ॥ ਸੰਸਾਰ ਬਿਰਖ ਕਉ ਦੁਇ ਫਲ ਲਾਏ॥ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਕਰੇ 
ਕਰਾਏ॥ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੈ ਖਵਾਏ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਜਿਸ ਨੋ ਨਦਰਿ ਕਰੇਇ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਆਪੇ ਦੇਇ॥ ਬਿਖਿਆ ਕੀ ਬਾਸਨਾ ਮਨਹਿ ਕਰੇਇ॥ ਅਪਣਾ ਭਾਣਾ ਆਪਿ ਕਰੇਇ॥੪॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਰਾਤੇ ਸਾਚਿ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਨਿਹਾਲਾ॥ ਦਇਆ ਕਰਹੁ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨਹੀ ਮੈ ਕੋਇ॥ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਰਾਖੈ ਸੋਇ॥੧॥ ਗੁਰ ਗੋਪਾਲ ਮੇਰੈ ਮਨਿ ਭਾਏ॥ ਰਹਿ ਨ ਸਕਉ ਦਰਸਨ ਦੇਖੇ ਬਿਨੁ ਸਹਜਿ ਮਿਲਉ ਗੁਰੁ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲੋਭੀ ਲੋਭਿ ਲੁਭਾਨਾ॥ ਰਾਮ ਬਿਸਾਰਿ ਬਹੁਰਿ ਪਛੁਤਾਨਾ॥ ਬਿਛੁਰਤ
ਮਿਲਾਇ ਗੁਰ ਸੇਵ ਰਾਂਗੇ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਦੀਓ ਮਸਤਕਿ ਵਡਭਾਗੇ॥੨॥ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਕੀ ਇਹ ਦੇਹ ਸਰੀਰਾ॥ ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਕਠਿਨ ਤਨਿ ਪੀਰਾ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾਰੂ ਗੁਣ ਗਾਇਆ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਗੁਰਿ ਰੋਗੁ
ਗਵਾਇਆ॥੩॥ ਚਾਰਿ ਨਦੀਆ ਅਗਨੀ ਤਨਿ ਚਾਰੇ॥ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਜਲਤ ਜਲੇ ਅਹੰਕਾਰੇ॥ ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਵਡਭਾਗੀ ਤਾਰੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਉਰਿ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਧਾਰੇ॥੪॥੨॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਹਰਿ ਸੇਵੇ ਸੋ ਹਰਿ ਕਾ ਲੋਗੁ॥ ਸਾਚੁ ਸਹਜੁ ਕਦੇ ਨ ਹੋਵੈ ਸੋਗੁ॥ ਮਨਮੁਖ ਮੁਏ ਨਾਹੀ ਹਰਿ ਮਨ ਮਾਹਿ॥ ਮਰਿ ਮਰਿ ਜੰਮਹਿ ਭੀ ਮਰਿ ਜਾਹਿ॥੧॥ ਸੇ ਜਨ ਜੀਵੇ ਜਿਨ ਹਰਿ ਮਨ ਮਾਹਿ॥ ਸਾਚੁ ਸਮ੍ਹਾਲਹਿ ਸਾਚਿ ਸਮਾਹਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਨ ਸੇਵਹਿ ਤੇ ਹਰਿ ਤੇ ਦੂਰਿ ਦਿਸੰਤਰੁ ਭਵਹਿ ਸਿਰਿ ਪਾਵਹਿ ਧੂਰਿ॥ ਹਰਿ ਆਪੇ ਜਨ ਲੀਏ ਲਾਇ॥ ਤਿਨ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੈ ਤਿਲੁ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbbpsvldhtx3yjhtxpz2qr7ax0upzaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1173</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22566</id>
    <revision>
      <id>234967</id>
      <parentid>53685</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="laz1wpfht7vmhf12xkm2t14zvrj5blv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੩}}&lt;/noinclude&gt;ਨ ਤਮਾਇ॥੨॥ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਚੂਕੈ ਅਭਿਮਾਨੁ॥ ਸਾਚੀ ਦਰਗਹ ਪਾਵੈ ਮਾਨੁ॥ ਹਰਿ ਜੀਉ ਵੇਖੈ ਸਦ ਹਜੂਰਿ॥
ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ॥੩॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਕੀ ਕਰੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਸਦ ਸਮ੍ਹਾਲ॥ ਦਰਿ ਸਾਚੈ ਪਤਿ ਸਿਉ ਘਰਿ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਵਡਾਈ ਪਾਇ॥੪॥੩॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਅੰਤਰਿ ਪੂਜਾ ਮਨ ਤੇ ਹੋਇ॥ ਏਕੋ ਵੇਖੈ ਅਉਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਦੂਜੈ ਲੋਕੀ ਬਹੁਤੁ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮੈਨੋ ਏਕੁ ਦਿਖਾਇਆ॥੧॥ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਮਉਲਿਆ ਸਦ ਬਸੰਤੁ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਮਉਲਿਆ ਗਾਇ ਗੁਣ ਗੋਬਿੰਦ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰ ਪੁਛਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭ ਸਾਚੇ ਲਗੈ ਪਿਆਰੁ॥ ਆਪੁ ਛੋਡਿ ਹੋਹਿ ਦਾਸਤ ਭਾਇ॥ ਤਉ ਜਗਜੀਵਨੁ
ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ॥੨॥ ਭਗਤਿ ਕਰੇ ਸਦ ਵੇਖੈ ਹਜੂਰਿ॥ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਇਸੁ ਭਗਤੀ ਕਾ ਕੋਈ ਜਾਣੈ ਭੇਉ॥ ਸਭੁ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਆਤਮ ਦੇਉ॥੩॥ ਆਪੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ॥ ਜਗਜੀਵਨ ਸਿਉ ਆਪਿ ਚਿਤੁ ਲਾਏ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰਿਆ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਏ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਏ॥੪॥੪॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਭਗਤਿ ਵਛਲੁ ਹਰਿ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਸਹਜ ਸੁਭਾਇ॥ ਭਗਤਿ ਕਰੇ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਖੋਇ॥ ਤਦ ਹੀ ਸਾਚਿ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਇ॥੧॥ ਭਗਤ ਸੋਹਹਿ ਸਦਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਦੁਆਰਿ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਹੇਤਿ ਸਾਚੈ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਭਗਤਿ ਕਰੇ ਸੋ ਜਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਇ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਵਿਚਹੁ ਹਉਮੈ ਖੋਇ॥ ਹਰਿ ਜੀਉ ਆਪਿ ਵਸੈ
ਮਨਿ ਆਇ॥ ਸਦਾ ਸਾਂਤਿ ਸੁਖਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਇ॥੨॥ ਸਾਚਿ ਰਤੇ ਤਿਨ ਸਦ ਬਸੰਤ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰਿਆ ਰਵਿ ਗੁਣ ਗੁਵਿੰਦ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸੂਕਾ ਸੰਸਾਰੁ॥ ਅਗਨਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਜਲੈ ਵਾਰੋ ਵਾਰ॥੩॥ ਸੋਈ ਕਰੇ ਜਿ ਹਰਿ ਜੀਉ ਭਾਵੈ॥ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਸਰੀਰਿ ਭਾਣੈ ਚਿਤੁ ਲਾਵੈ॥ ਅਪਣਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸੇਵੇ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ
॥੪॥੫॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰਿਆ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਏ॥ ਸਫਲਿਉ ਬਿਰਖੁ ਹਰਿ ਕੈ ਦੁਆਰਿ॥ ਸਾਚੀ ਬਾਣੀ ਨਾਮ ਪਿਆਰਿ॥੧॥ ਏ ਮਨ ਹਰਿਆ ਸਹਜ ਸੁਭਾਇ॥ ਸਚ ਫਲੁ ਲਾਗੈ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਪੇ ਨੇੜੈ ਆਪੇ ਦੂਰਿ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਵੇਖੈ ਸਦ ਹਜੂਰਿ॥ ਛਾਵ ਘਣੀ ਫੂਲੀ ਬਨਰਾਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬਿਗਸੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥੨॥ ਅਨਦਿਨੁ ਕੀਰਤਨੁ ਕਰਹਿ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>laz1wpfht7vmhf12xkm2t14zvrj5blv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1174</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22571</id>
    <revision>
      <id>235019</id>
      <parentid>53690</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T03:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="6fcze9qzqq45xgo32f26mi83cbdv2kc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੪}}&lt;/noinclude&gt;ਗਵਾਈ ਵਿਚਹੁ ਜੂਠਿ ਭਰਾਂਤਿ॥ ਪਰਪੰਚ ਵੇਖਿ ਰਹਿਆ ਵਿਸਮਾਦੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਈਐ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦੁ॥੩॥
ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਸਭਿ ਰਸ ਭੋਗ॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੇ ਸੋਈ ਪਰੁ ਹੋਗ॥ ਵਡਾ ਦਾਤਾ ਤਿਲੁ ਨ ਤਮਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਮਿਲੀਐ ਸਬਦੁ ਕਮਾਇ॥੪॥੬॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਸਚੁ ਕਾਰ ਕਮਾਵੈ॥ ਏਕੋ ਚੇਤੈ ਫਿਰਿ ਜੋਨਿ ਨ ਆਵੈ॥ ਸਫਲ ਜਨਮੁ ਇਸੁ ਜਗ ਮਹਿ ਆਇਆ॥ ਸਾਚਿ ਨਾਮਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਇਆ॥੧॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਾਰ ਕਰਹੁ
ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸੇਵਹੁ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੀ ਹੈ ਸਾਚੀ ਬਾਣੀ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਜਗ ਮਾਹਿ ਸਮਾਣੀ॥ ਚਹੁ ਜੁਗ ਪਸਰੀ ਸਾਚੀ ਸੋਇ॥ ਨਾਮਿ ਰਤਾ ਜਨੁ ਪਰਗਟੁ ਹੋਇ॥੨॥ ਇਕਿ ਸਾਚੈ ਸਬਦਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਸੇ ਜਨ ਸਾਚੇ ਸਾਚੈ ਭਾਇ॥ ਸਾਚੁ ਧਿਆਇਨਿ ਦੇਖਿ ਹਜੂਰਿ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ 
ਪਗ ਪੰਕਜ ਧੂਰਿ॥੩॥ ਏਕੋ ਕਰਤਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਮੇਲਾਵਾ ਹੋਇ॥ ਜਿਨਿ ਸਚੁ ਸੇਵਿਆ ਤਿਨਿ ਰਸੁ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਸਹਜੇ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਆ॥੪॥੭॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਭਗਤਿ ਕਰਹਿ ਜਨ ਦੇਖਿ ਹਜੂਰਿ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ ਪਗ ਪੰਕਜ ਧੂਰਿ॥ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਸਦ ਰਹਹਿ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ
ਬੁਝਾਇ॥੧॥ ਦਾਸਾ ਕਾ ਦਾਸੁ ਵਿਰਲਾ ਕੋਈ ਹੋਇ॥ ਊਤਮ ਪਦਵੀ ਪਾਵੈ ਸੋਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਏਕੋ ਸੇਵਹੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਜਿਤੁ ਸੇਵਿਐ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥ ਨਾ ਓਹੁ ਮਰੈ ਨ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਸੇਵੀ
ਕਿਉ ਮਾਇ॥੨॥ ਸੇ ਜਨ ਸਾਚੇ ਜਿਨੀ ਸਾਚੁ ਪਛਾਣਿਆ॥ ਆਪੁ ਮਾਰਿ ਸਹਜੇ ਨਾਮਿ ਸਮਾਣਿਆ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ॥ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਨਿਰਮਲ ਸਚੁ ਸੋਇ॥੩॥ ਜਿਨਿ ਗਿਆਨੁ ਕੀਆ ਤਿਸੁ ਹਰਿ ਤੂ ਜਾਣੁ॥
ਸਾਚ ਸਬਦਿ ਪ੍ਰਭੁ ਏਕੁ ਸਿਵਾਣੁ॥ ਹਰਿ ਰਸੁ ਚਾਖੈ ਤਾਂ ਸੁਧਿ ਹੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸਚੁ ਸੋਇ॥੪॥੮॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਕੁਲਾਂ ਕਾ ਕਰਹਿ ਉਧਾਰੁ॥ ਸਾਚੀ ਬਾਣੀ ਨਾਮ ਪਿਆਰੁ॥ ਮਨਮੁਖ ਭੂਲੇ ਕਾਹੇ ਆਏ॥ ਨਾਮਹੁ ਭੂਲੇ ਜਨਮੁ ਗਵਾਏ॥੧॥ ਜੀਵਤ ਮਰੈ ਮਰਿ ਮਰਣੁ ਸਵਾਰੈ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸਾਚੁ ਉਰ ਧਾਰੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਚੁ ਭੋਜਨੁ ਪਵਿਤੁ ਸਰੀਰਾ॥ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸਦ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ॥ ਜੰਮੈ ਮਰੈ ਨ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ॥੨॥ ਸਾਚਾ ਸੇਵਹੁ ਸਾਚੁ ਪਛਾਣੈ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6fcze9qzqq45xgo32f26mi83cbdv2kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1175</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22576</id>
    <revision>
      <id>235020</id>
      <parentid>53695</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T03:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3813" sha1="rh6mnhf0u8w5cresuzqpsvca2h54g92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੫}}&lt;/noinclude&gt;ਹਰਿ ਦਰਿ ਨੀਸਾਣੈ॥ ਦਰਿ ਸਾਚੈ ਸਚੁ ਸੋਭਾ ਹੋਇ॥ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਪਾਵੈ ਸੋਇ॥੩॥ ਆਪਿ ਅਭੁਲੁ ਸਚਾ ਸਚੁ ਸੋਇ॥ ਹੋਰਿ ਸਭਿ ਭੂਲਹਿ ਦੂਜੈ ਪਤਿ ਖੋਇ॥ ਸਾਚਾ ਸੇਵਹੁ ਸਾਚੀ ਬਾਣੀ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੇ ਸਾਚਿ ਸਮਾਣੀ 
॥੪॥੯॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਬਿਨੁ ਕਰਮਾ ਸਭ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਈ॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਬਹੁਤੁ ਦੁਖੁ ਪਾਈ॥ ਮਨਮੁਖ ਅੰਧੇ ਠਉਰ ਨ ਪਾਈ॥ ਬਿਸਟਾ ਕਾ ਕੀੜਾ ਬਿਸਟਾ ਮਾਹਿ ਸਮਾਈ॥੧॥ ਹੁਕਮੁ ਮੰਨੇ ਸੋ ਜਨੁ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਨਾਮਿ ਨੀਸਾਣੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਾਚਿ ਰਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾ ਧੁਰਿ ਲਿਖਿ ਪਾਇਆ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਮਨਿ ਭਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਏ ਸੋਇ॥੨॥ ਏਕੁ
ਨਾਮੁ ਤਾਰੇ ਸੰਸਾਰੁ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਨਾਮ ਪਿਆਰੁ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਮੈ ਮੁਕਤਿ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਈ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਨਾਮੁ ਪਲੈ ਪਾਈ॥੩॥ ਸੋ ਬੂਝੈ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵਾ ਨਾਮੁ ਦ੍ਰਿੜਾਏ॥ ਜਿਨ ਇਕੁ ਦਾਤਾ ਸੇ ਜਨ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਦਰਿ ਨੀਸਾਣੁ॥੪॥੧੦॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਲਾਏ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਏ॥ ਨਿਹਚਲ ਮਤਿ ਸਦਾ ਮਨ ਧੀਰ॥ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵੈ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰ॥੧॥
ਨਾਮਹੁ ਭੂਲੇ ਮਰਹਿ ਬਿਖੁ ਖਾਇ॥ ਬ੍ਰਿਥਾ ਜਨਮੁ ਫਿਰਿ ਆਵਹਿ ਜਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬਹੁ ਭੇਖ ਕਰਹਿ ਮਨਿ ਸਾਂਤਿ ਨ ਹੋਇ॥ ਬਹੁ ਅਭਿਮਾਨਿ ਅਪਣੀ ਪਤਿ ਖੋਇ॥ ਸੇ ਵਡਭਾਗੀ ਜਿਨ ਸਬਦੁ ਪਛਾਣਿਆ॥ ਬਾਹਰਿ ਜਾਦਾ ਘਰ ਮਹਿ ਆਣਿਆ॥੨॥ ਘਰ ਮਹਿ ਵਸਤੁ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਖੋਜਹਿ ਸਬਦਿ ਬੀਚਾਰਾ॥
ਨਾਮੁ ਨਵ ਨਿਧਿ ਪਾਈ ਘਰ ਹੀ ਮਾਹਿ॥ ਸਦਾ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਸਚਿ ਸਮਾਹਿ॥੩॥ ਆਪਿ ਕਰੇ ਕਿਛੁ ਕਰਣੁ ਨ ਜਾਇ॥ ਆਪੇ ਭਾਵੈ ਲਏ ਮਿਲਾਇ॥ ਤਿਸ ਤੇ ਨੇੜੈ ਨਾਹੀ ਕੋ ਦੂਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ॥੪॥੧੧॥
ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਹਰਿ ਚੇਤਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਰਸਿ ਰਹੈ ਅਘਾਇ॥ ਕੋਟ ਕੋਟੰਤਰ ਕੇ ਪਾਪ ਜਲਿ ਜਾਹਿ॥ ਜੀਵਤ ਮਰਹਿ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਹਿ॥੧॥ ਹਰਿ ਕੀ ਦਾਤਿ ਹਰਿ ਜੀਉ ਜਾਣੈ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਇਹੁ ਮਨੁ ਮਉਲਿਆ ਹਰਿ ਗੁਣਦਾਤਾ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਭਗਵੈ ਵੇਸਿ ਭ੍ਰਮਿ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਇ॥ ਬਹੁ ਸੰਜਮਿ ਸਾਂਤਿ ਨ ਪਾਵੈ ਕੋਇ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਮੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ॥ ਵਡਭਾਗੀ ਹਰਿ ਪਾਵੈ ਸੋਇ॥੨॥ ਕਲਿ ਮਹਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rh6mnhf0u8w5cresuzqpsvca2h54g92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53603</id>
    <revision>
      <id>234954</id>
      <parentid>142970</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="hnujgen7fw9xdxxf5np6lcmxe54ed7o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|23em}}{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 14
|bSize = 423
|cWidth = 308
|cHeight = 216
|oTop = 318
|oLeft = 62
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{left|10}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hnujgen7fw9xdxxf5np6lcmxe54ed7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53610</id>
    <revision>
      <id>234955</id>
      <parentid>142996</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="p38mdqro4ya85jy2wa6copfegbmcma3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿﻿{{left|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਫ਼ੋਟੋ'''}} 
{{smaller|ਸੈਸਟੀਨ ਚੈਪਲ, ਵੈਟੇਕਨ, ਰੋਮ ਵਿਚ ਮਾਈਕਲ ਐਂਜਲੋ (1475-1564 ਈ:) ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ}}

ਵਾਹ! ਕੈਸੀ ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚੀ 
ਧੰਨ ਧੰਨ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇ

ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁੱਤਿਆਂ ਮਾਈਕਲ ਡਿੱਠਾ- 
ਰੱਬ ਜੀ ਕਲਾ ਜਗਾਉਂਦੇ 
ਨਾਲ਼ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਨਾਜ਼ਿਰ 
ਇੱਕੋ ਛੁਹ ਨਾ' 
ਆਦਮ ਵਿਚ ਰੂਹ ਫੂਕਣ ਲੱਗੇ 

ਫਿਰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੋਟੋ ਵਾਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛੱਤ ਦੇ ਉੱਤੇ 
ਭਰ ਕੇ ਰੰਗ ਕਰਤਾਰੀ

ਖ਼ਲਕਤ ਸਾਰੀ 
ਹੱਕੀਬੱਕੀ ਅੱਖੀਆਂ ਭਰ ਕੇ 
ਧੰਨ ਧੰਨ ਕਰਦੀ ਜਾਵੇ 
ਸਿਰ ਨਿਵਾਵੇ 
ਨਾਮ ਧਿਆਵੇ 
ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ 
ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ

{{smaller|*ਯਹੋਵਾਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਣ ਦਾ ਸਾਹ ਫੂਕਿਆ ਸੋ ਆਦਮੀ ਜੀਉਂਦੀ ਜਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ - ਅੰਜੀਲ, ਉਤਪਤ 2:7}}&lt;/poem&gt;|5em}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 18
|bSize = 423
|cWidth = 281
|cHeight = 164
|oTop = 380
|oLeft = 90
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{left|14}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p38mdqro4ya85jy2wa6copfegbmcma3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53611</id>
    <revision>
      <id>234956</id>
      <parentid>142998</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2510" sha1="ivm49w1mlz1gx5sac7jp21amdw12pql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿﻿{{left|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਨਿਰਾਕਾਰ: ਅਗਿਆਤ ਆਵਾਸੀ ਦਾ ਸਮਾਰਕ'''}} 
{{smaller|ਐਸਟੋਰੀਆ, ਔਰੋਰੋਨ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਸਮਾਰਕ ਤਾਂ ਕੋਈ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਸਲਾਈਡ ਦਿਖਾ ਦੇਵਾਂਗੀ -ਜੋਹੱਨਾ ਔਗਡੈੱਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ। ਈਮੇਲ 6 ਨਵੰਬਰ 2012.}}

ਇਹ ਸ਼ਵੇਤ ਖੰਡ ਜੋ ਜੜਿਆ ਸ਼ਿਆਮਲ ਚੌਖਟ 
ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ{{gap}}ਕੇਵਲ ਮਨਤਲ ਉੱਤੇ 

ਇਹ ਤਲ ਇਤਨਾ ਕੋਮਲ ਸਹਿਣ ਨਾ ਜੋਗਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੰਗ ਨੂੰ 

ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਖਿਤਿਜ 
ਇਸ ਥਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦੇ ਨਾਹੀਂ 

ਅਹਿਲ ਛਬੀ ਇਹ ਹਰਦਮ ਹਿੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ 

ਇਹ ਰਾਹਦਾਰੀ ਅਗਿਆਤ ਦੇਸ ਦੀ
{{gap|4em}}ਉੱਪਰ ਕਿਹਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਲੱਗੀ
{{gap|6em}}ਹੋਣੀ ਪਾਈ ਗਵਾਹੀ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੜ ਪਰਤਣ ਦੀ 

ਇਹ ਘੜੀ ਜੋ ਨਿਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਘਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਵੇਲਾ
{{gap|4em}}ਜਦ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਕੇ ਪਾਂਧੀ ਟੁਰਿਆ ਦੂਰ ਉਦਾਸੀ 

ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਜੋ ਕੈਦੀ ਲੈਂਦੇ 

ਇਹ ਦਰਪਣ ਹੈ ਆਸਾ ਦੀ ਲੋਅ ਨਾ' ਲੂਹਿਆ 

ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚੰਨ ਲਟਕੇ ਹੈ ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਪਰਛਾਵਾਂ 

ਸ੍ਵਰ ਅਵਰੋਹੀ ਆਲਾਪ ਹੈ ਛਿੜਿਆ 
ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਵਿਅੰਜਨੋਂ ਵਾਂਝੀ 

ਜੀਵਨ ਪੁਸਤਕ ਅੰਤਿਮ ਪੰਨਾ ਖ਼ਾਲੀ ਰੱਖਿਆ 

ਚਲਦੀ ਰੀਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਸਾਹਵੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਦਿਸਦਾ 

ਠੰਢੀ ਸੀਤ ਸੁੰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ

ਤਥਤਾ&lt;ref&gt;* ਸੰਨ 1913 ਵਿਚ ਐਸਟੋਰੀਆ, ਔਰੇਗੌਨ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸਾਜੀ ਗਈ ਸੀ। -ਪ੍ਰਕੇਵਲ ਸੁੰਨ ਨੂੰ ਪਾਲੀ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਤਥਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;/ref&gt;
&lt;/poem&gt;|5em}}&lt;noinclude&gt;{{right|15}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivm49w1mlz1gx5sac7jp21amdw12pql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53660</id>
    <revision>
      <id>234957</id>
      <parentid>161610</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5282" sha1="piikeieshblpmylrxwv3nr39ro8pzoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਵਾਈ। ਇਹ ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੀ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਕਮਣੀ ਲਈ। ਲਹੌਰ ਜਾਂ ਵਲਾਇਤ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਭੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਤੱਕਣੀ ਸਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੁਛ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ; ਕੁਛ ਚੇਤੇ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ; ਇਹ ਝੱਟ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪਵੇਗੀ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਆਖਣ ਵਾਂਙ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਤੁਹਾਥੋਂ 'ਕੋਈ ਆਸ' ਰਖਦੀ ਹੈ। ਕਾਹਦੀ ਆਸ? ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਹੀ ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਰਤਾ ਸੋਚੋ। ਪਿਆਰ ਦੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ, ਅਹਿਸਾਨ ਦੀ ਆਸ? ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅੱਗੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ‘ਆਈਕੌਨ' ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਰੋਲ਼ ਦਿੱਤੀ। ਜਲੰਧਰ ਚ ਹੁਣ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਦੇ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਗ਼ਦਰੀ ਆਗੂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੇਸਰੀ ਪੱਗ ਵਾਲੀ ਮਨਢੰਗੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੈ।

ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੜ੍ਹੀ। ਗ਼ਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਚੱਲੇ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਰਾਹ ਚ ਫੜੇ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਘਰੀਂ ਪੁੱਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਲਸ ਟੋਡੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪੈਸੇ ਵਾਸਤੇ ਡਾਕੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕਨੇਡਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਏ ਹਨ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਡੇੜ ਸੌ ਗ਼ਦਰੀ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, 3 ਸੌ ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਧ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਘਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਕੁਰਕੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਚੋਂ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਸੈਂਸਰੇ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ( 1961) ਵਿਚ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਤੀਸਰੇ ਲਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਾਲਾ ‘ਸ੍ਰੀ ਨਾਮਾ’ ਤੇ ‘ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ’ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੇਨਾਮ ਭਤੀਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਹੋਰ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਚ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਹਮਸਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਕ-ਅੱਧ ਵਾਰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|37}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>piikeieshblpmylrxwv3nr39ro8pzoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53661</id>
    <revision>
      <id>234958</id>
      <parentid>161611</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5454" sha1="dqlpbtcyg7c58743v7zo8779t1cnvc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਸਾਰੇ ਗ਼ਦਰੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਵਤਨ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸਾਨਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦਾ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਞਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਸ਼ੌਰੋਂ ਗਏ ਕਿਸੇ ਰਾਮ ਚੰਦ ਨੇ ਉਥੇ ਜਾ ਡੇਰੇ ਲਾਏ। (ਪੂਰੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਗ਼ਦਰੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਬਦਲੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।) ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕਵੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਫ਼ਕੀਰ ਉਰਫ਼ ਉਸਮਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਚ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਜਾ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ (1991) ਚ &quot;ਮੈਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸੱਦ ਲਿਆ&quot; ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਹਰਦਿਆਲ ਰਾਹੀਂ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮਿਲਦੇ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਆਖੇ ਆਪ-ਸਜੇ ਆਗੂ ਰਾਮ ਚੰਦ ਨੇ ਮੈਵਰਿਕ ਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਪੰਜ ਹਿੰਦੀਆਂ ਸਣੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1915 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਨੂੰ ਤੋਰਿਆ। ਈਰਾਨੀ ਖਲਾਸੀਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਾਲੇ ਇਹ ਪੰਜ ਜਣੇ ਸੀ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਫ਼ਕੀਰ (ਉਸਮਾਨ), ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ, ਮੰਗੂ ਰਾਮ, ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਪਿੰਡ ਰਾਏਪੁਰ ਫਰਾਲਾ ਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਯੂਪੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਸਿੰਘ। (ਉਸਮਾਨ ਨੇ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਘਬੀਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਤ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ (1955) ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ‘‘ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫ਼ਲਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਰਾਈਫ਼ਲ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਜ ਸੌ ਗੋਲੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁੱਪਯਾ ਆਉਣਾ ਸੀ।&quot; ਸੈਂਸਰੇ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਜਬ &quot;ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਗੱਡੇ (ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਫ਼ਲਾਂ ਤੇ ਪਿਸਤੌਲ) ਸੀ।&quot; ਦੋਹਵਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੱਤਕਥਨੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ।

ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਚ - ਸੈਂਸਰੇ ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਾਂਕ - &quot;ਅਵਾਰਾਗਰਦੀ ਕਰਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਤਾਵੀਆ (ਜਕਾਰਤਾ) ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਉਤਰ ਕੇ ਸਿਆਮ (ਥਾਈਲੈਂਡ) ਚਲੇ ਗਏ; ਉਥੇ ਇਹ ਪੁਲਸ ਦੇ ਕਾਬੂ ਆ ਗਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਲੈ ਗਏ, ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਲਹੌਰ। ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚਲਾਏ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਚ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ਼ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ਤੀਸਰੇ ਲਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਲੱਗਾ। ਸ਼ੁਕੀਨ ਸ਼ਾਇਰ ਜਾਵਾ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਛਪਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਭੇਸ ਚ ਘਰ ਵਸਾ ਕੇ ਤੀਹ ਸਾਲ ਰਿਹਾ; ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਬੱਦੋਵਾਲ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਹਦੀ ਪਾਈ ਬਾਤ ਦਾ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ਬਣਾਇਆ - ਬਾਬਾ ਆਸਮਾਨ। ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਜਹਾਜ਼ੋਂ ਉਤਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਭਟਕਦਾ ਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੁਗੋਵਾਲ ਪੁੱਜਾ; ਫੇਰ ‘ਆਦਿਧਰਮੀਆਂ' ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਤੇ ਸੰਨ 1944 ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਸੱਤ ਬੰਦਿਆਂ ਸਣੇ ਪੰਜਾਬ ਅਸੰਬਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਚ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਲੇਨਿਨ ਦੇ ਬਣੇ ਸਾਥੀ ਐੱਮ. ਐੱਨ. ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕਤੱਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਓਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਕੀ, ਕੋਈ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਿਆ।{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{left|38}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqlpbtcyg7c58743v7zo8779t1cnvc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53663</id>
    <revision>
      <id>234951</id>
      <parentid>161649</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5548" sha1="pb4tnl5sckycrodi5idee2zkzmracrt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{c|{{larger|'''ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਇਸ ਲੇਖ ਬਾਰੇ ਚਿੱਠੀ'''}}}}

ਨਈ ਦਿੱਲੀ 9 ਜਨਵਰੀ 2002

ਪਿਆਰੇ ਮਨੁੱਖ...ਤੇਰੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਭੁੱਲੇ-ਵਿਸਰੇ ਇਨਸਾਨ ਬਾਰੇ ਤੇ ਉਹਦੀ ਅਣਆਈ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਐਸੀਆਂ ਹਨ - ਤੇ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਹੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਜੋ ਸਮੁੱਚੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹੈ ਤੇਰਾ 'ਬੇਮੁਹਾਰਾ' ਮੈਟਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤਹਿ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣਾ। ਚਾਰ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: &quot;ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਉਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਮੈਵਰਿਕ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਮੈਵਰਿਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਉਲਥਾ ਬੇਮੁਹਾਰਾ ਕਰੀਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ - ਸੁਰਮੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਤਾਂਘ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਚੱਲੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਭੇਤੀ ਹਨ, ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਚ ਠਿਲ੍ਹ ਪਿਆ; ਕੈਪਟਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਹੈ, ਵਿਉਂਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਲੱਗਣਾ ਕਿਹੜੇ ਕੰਢੇ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਸਾਰੇ ਬੇੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਛੇ ਫਾਹੇ ਲੱਗਣ ਨੂੰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ।&quot; - ਪਰ ਇਸ ਮੈਟਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨ੍ਹਾਮੇ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਨ੍ਹਾਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਨ੍ਹਾਮਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਿਰਫ਼ ਤੂੰਹੀਉਂ ਨ੍ਹਾਮੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਕਿਉਂ ਲਿਖਿਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਲਿਖ ਕੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨ੍ਹਾਮੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ? ਇਹ ਲਿਖਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਨ੍ਹਾਮਾ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਨ੍ਹਾਮੇ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ - 'ਬੇਮੁਹਾਰੀ ਭਾਵੁਕਤਾ'। ਇਹ ਕੁਆਰੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦਾ ਹੀ ਦੂਸਰਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਗੀਤਕਾਰ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ, ਰੁੱਤ ਮਸਤਾਨੀ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਫਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੀਦਾ...। ਸਾਡੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਇਸ ਬੇਮੁਹਾਰੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੰਨੇ ਖ਼ਾਂ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਜਵਾਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਿਸੇ ‘ਇਕ' ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ‘ਫਸਦੀ' ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਦਹਸ਼ਤਪਸੰਦ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਜਾਂ ਕਮਉਮਰਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ 'ਪਾਰਟੀ' ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਇੰਜ ਹੀ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਚ 'ਫਸ' ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ‘ਫਸਣਾ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਬੜਾ ਗੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਗੰਧਲਣ ਦਾ ਸਮਾਜੀ ਅਮਲ ਹਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ; ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸੱਚੇ-ਝੂਠੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਸਦਕਾ ਸਮਾਜੀ-ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ ਹੁੰਦੀ। ਜਵਾਨ ਮਨ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਹਾਲੇ ਸਮਾਜੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕਾਇਨਾਤ ਲਗਦੀ ਹੈ - ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸਿਰਜੀ ਹੋਈ। ਇਨਕਲਾਬ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ 'ਤੇ ਯਾਰ ਵਾਂਙ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਮੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਕਸਲਬਾੜੀਆਂ ਨਾਲ਼ ‘ਫਸ’ ਗਿਆ ਸੀ; ਨ੍ਹਾਮਾ ਕਿਉਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨਾਲ਼ ‘ਫਸਿਆ' ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{left|40}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pb4tnl5sckycrodi5idee2zkzmracrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53664</id>
    <revision>
      <id>234952</id>
      <parentid>161650</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="faspu14osjxzwalojsilkr804xlx8l7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਤੇਰੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਅਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੁਆਰੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਚ ਬੜਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਸਮਝ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ‘ਮੂਰਖ' ਬਣ ਕੇ ਆਈ ਹੈ। ਖਤ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਤਾਰ ਤੇਰੀ ਤਾਰ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਨ੍ਹਾਮੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤਿੰਨੇ ਨ੍ਹਾਮੇ ਮਿਲ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕੰਮ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸੰਗਤੀਆ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ - ਨ੍ਹਾਮੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਦੇਖ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਕੁਝ ਨ੍ਹਾਮੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਚੇਤੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ (ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇੰਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।) ਬਸ ਤੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਮੀਨ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਏਰੋਡਰੋਮ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂ ਤੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਂ; ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਨ੍ਹਾਮਾ ਫਾਂਸੀਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲੇਖਿਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ਅਸਲ ਚ ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼..&lt;noinclude&gt;{{right|41}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>faspu14osjxzwalojsilkr804xlx8l7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55158</id>
    <revision>
      <id>234970</id>
      <parentid>148242</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="fmeqtz80ddzgnq0b0dyxs184tpod4jz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/47}}&lt;/noinclude&gt;ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਐਸਾ ਕੰਪੀਊਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਰੈਸ਼ਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ਼ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨੰਤ ਬਿੰਬ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਇਸ ਵਿਚ ਫ਼ੀਡ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਦਾ, ਤੱਕਣੀ ਜਾਂ ਛੁਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਵਿਚ ਔਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਂ ਕੁੜੀ ਤੇ ਨੇਰ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਆਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਦਿਲ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਬਿਰਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਪਲ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਕਲਮ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੋਧ ਆਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਾਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੈਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਸੈਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਨਜ਼ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਿਕਾਸੋ ਦੀਆਂ ਸਿਰ 'ਤੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਜਿਵੇਂ ਬਣੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿੰਨੇ ਰੰਗ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਛੁਹਾਂ; ਜੋ ਕੈਨਵਸ ਚ ਆਈਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਆ ਕੇ ਨਿਕਲ਼ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕੀ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਓਵੇਂ ਹੀ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਪਤਾ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਕੁੜੀ ਤੇ ਨੇਰ੍ਹੀ ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੈਂ ਆਵਾਰਗੀ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਘਿਣ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fmeqtz80ddzgnq0b0dyxs184tpod4jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55159</id>
    <revision>
      <id>234971</id>
      <parentid>148243</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3343" sha1="69tygrmi7tqkelqh9r5ot2wcz1wnl8d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/48}}&lt;/noinclude&gt;ਯਾਦ ਨਾਲ਼ ਤਪੇ ਹੋਏ ਰਾਹਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਛੱਰਾਟਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਉਡੀ ਧੂੜ ਦੀ ਗੰਧ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਉਭਰਦਾ ਹੈ - ਇਕ ਹੱਥ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਧੁਨਿਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਦੁਮੇਲ ਤਾਈਂ ਬੀਆਬਾਨ ਤਪਦੀ ਧਰਤੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਓਥੇ ਮੇਰਾ ਮੇਲ਼ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਖ਼ਾਵੰਦ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੀਅ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਦੋਸਤ ਬਰੈਸ਼ਟ ਦੇ ਨਾਟਕ ਚਾਕ ਸਰਕਲ (ਪਰਾਈ ਕੁੱਖ) ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਬੈਠੇ ਜਹਾਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਅਰਚਨਾ ਅਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਡਾਇਲੌਗ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰ-ਕਰ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਹੱਸ- ਹੱਸ ਦੋਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਫੇਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਕ ਜਾਂਦੇ, ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਇਸ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਕਢ ਹੀ ਲੈਂਦੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਤਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪੱਖਾ ਵੀ ਨਾ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰ ਛਾ ਗਈ। ਅਰਚਨਾ ਦੇਵੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੰਨੀ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੂਹਣੀਆਂ ਟਿਕਾਈ ਅਪਣਾ ਮੱਥਾ ਫੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਅਨ੍ਹੇਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਏਸ ਨੇਰ੍ਹੀ ਦੀ ਕਸਰ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਵਾਧੂ ਦਾ ਗੰਦ। ਹੁਣੇ ਸੁੰਬਰ ਕੇ ਹਟੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੀ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ! ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਉਹਦੀ ਵਲ ਸਨ, ਪਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ਼ ਗਰਦ ਉੜਾ ਰਹੀ ਚਿੜੀ ਵਲ ਸਨ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਅਰਚਨਾ, ਨੇਰ੍ਹੀ ਘੜੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਐ, ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਈ ਆ ਜਾਏ ਪਰਾਂ ਨੇਰ੍ਹੀ ਆਊ, ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਪਊਗਾ। ਜਾਨ ਤਾਂ ਰਤਾ ਸੌਖੀ ਹੋਏਗੀ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਨਿੱਕੀ ਭਤੀਜੀ ਮੰਨੀ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆਇਆ, ਜੋ ਨੇਰੀ ਤੋਂ ਏਨਾ ਡਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਝੁੰਗਲਮਾਟਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣਾ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੋਚਿਆਂ ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69tygrmi7tqkelqh9r5ot2wcz1wnl8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55164</id>
    <revision>
      <id>234972</id>
      <parentid>148311</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="rqikf3a23hguqf8fk7wcyyde3e8dwpp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/49}}&lt;/noinclude&gt;ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਧੁੱਪ ਦੀ ਲੂਹੀ ਹੋਈ ਵੀਰਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ਹਿਰਮਹੁਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੱਕ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਗਾਹੀ ਹੋਈ ਕਣਕ ਦੀ ਤੂੜੀ ਤੇ ਵਰੋਲ਼ਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਕਾਲ਼ੀ ਨੇਰ੍ਹੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਾਡੇ ਟਿਕਾਣੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੜਕ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਰ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਗੂੜੇ ਪੀਲ਼ੇ ਫੁੱਲ ਬੜੇ ਸੁਹਣੇ ਲੱਗਣੇ ਨੇਰ੍ਹੀ ਨੇ ਆਉਣਾ ਤੇ ਉਹਨੇ ਅਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸੁਹਣੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਉੜਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣੇ। ਮੈਨੂੰ ਪੀਲ਼ੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਲਿਬਾਸ ਵਾਲ਼ੀ ਔਰਤ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਣਾ, ਜਿਹਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੁੰਮਿਆ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਨ ਲੱਗੀ ਮੰਨੀ ਨੇਰ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਹੈ; ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗੰਦ ਪੈ ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਅਮਲਤਾਸ ਮੇਰੇ ਵਾਂਙ ਸੁਹਣੇ ਪੀਲ਼ੇ ਰੰਗ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਟਾਹਣੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਨੇਰ੍ਹੀ ਨਾਲ਼ ਮੀਂਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ। ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਇੱਕੋ ਸਾਹ ਲਿਖ ਗਿਆ। ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰ ਪਾਏ – ‘ਪੰਖੇਰੂ ਮਰ ਜਾਣਗੇ’ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਚ ‘ਇਹ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਇਸ ਸਤਰ ਨਾਲ਼ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕੁੜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂ ਅਰਚਨਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਭੈਅਭੀਤ ਹੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਨੇਰ੍ਹੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਅਭਿੰਨ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋ ਗਏ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਿਆਂ ਜੁਗੜੇ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੁੱਖ- ਸੁਨੇਹੜੇ ਦੇ ਵੀ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਦੇ ਮਿਲ਼ੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਮੰਨੀ ਹੁਣ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਗ ਪਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹਨੂੰ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqikf3a23hguqf8fk7wcyyde3e8dwpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/106</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55165</id>
    <revision>
      <id>235061</id>
      <parentid>234153</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="aqhsbf05f7v045bhgwzjpnduvwf8pyz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/102}}&lt;/noinclude&gt;ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।&quot;&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸੋਵੀਅਤ ਕਲਾ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਦੌਰ 1917 ਤੋਂ 1927 ਤਕ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤਾਲਿਨ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਚ ਲੇਖਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰ ਢੋਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਚਘਰੜ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਰੈਪ ਨੇ ਜ਼ਾਮਿਆਤਿਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੁਰਯਵਾ ਨਿਜਵਾਦੀ ਤੇ ਲੋਕ-ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਠੱਪੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਸਭਾ ਚੰਗੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਏਨੀ ਖੁਆਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ ਕਿ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਆਪ ਦਖ਼ਲ ਦੇ ਕੇ 1932 ਚ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜ਼ਾਮਿਆਤਿਨ ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਗਿਆ: &quot;ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ।&quot;&lt;/br&gt;
{{gap}}ਜਦ ਜੀਉਣ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਜ਼ਾਮਿਆਤਿਨ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਰੂਸ ਛੱਡ ਕੇ ਪੈਰਿਸ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 1937 ਵਿਚ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜ਼ਾਮਿਆਤਿਨ ਆਖ਼ਰੀ ਦਮਾਂ ਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਰਿਹਾ। ਕਾਫ਼ਰ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqhsbf05f7v045bhgwzjpnduvwf8pyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/131</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55166</id>
    <revision>
      <id>235074</id>
      <parentid>234093</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="qf0o3tuap80hbtjjqq73pam4a8lspbh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/127}}&lt;/noinclude&gt;﻿ਬਾਈਸਿਕਲ ਐਸੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਵੀਣੀ ਉੱਤੇ ਲਾਈ ਘੜੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਨੇੜੇ। ਘੜੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਈਕਲ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਪਣੀ ਆਮਦ ਦਾ ਏਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਇਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਰਾਈਵਲ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਲਭ ਰਿਹਾ।) ਪਹੁੰਚਦੇ ਤਾਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਰੌਕਟ ਵੀ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚ ਸਾਈਕਲ ਵਰਗੀ ਅਪਣੱਤ, ਸਰੀਰਕ ਥਕੇਵੇਂ ਦੀ ਮਿੱਠਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਜਿਹਾ ਬੀਬਾ ਰਾਣਾ ਵਾਹਨ ਵੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਜਿੰਨਾ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਜਾਂ ਰਿਜ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਹੂ ਜਾਲ਼ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਏਨੀ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਾਈਸਿਕਲ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੀ। ਸਾਈਕਲ ਕਿਤੇ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲਣ ਲੱਗੇ। ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਦੇ ਵਾਹੇ ਖ਼ਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਈਸਿਕਲ ਵਰਗੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਘੋੜਿਆਂ ਬਗ਼ੈਰ ਬੱਘੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ। ਸੰਨ 1790 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ਼ਿਰਾਕ ਨੇ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਘੋੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਜੀਬ ਜਨੌਰ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਲੋਕ ਦੌੜਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ 1818 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਾਰਲ ਫ਼ੋਨ ਦਰਾਇਸ ਨੇ ਇਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਧੜ ਲਾਹ ਮਾਰਿਆ; ਅਗਾੜੀ ਮੁੜਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪਹੀਆ ਜੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਾਠੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੁਹਾਰ ਕਰਕਪੈਟਰਿਕ ਮੈਕਮਿਲਨ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪੈਡਲ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਬਰੇਕ ਵੀ ਫ਼ਿਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬੰਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੋਹਵੇਂ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੋ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸੰਨ 1867
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qf0o3tuap80hbtjjqq73pam4a8lspbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55167</id>
    <revision>
      <id>235005</id>
      <parentid>148316</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="i9yioburflqhvw46trjnaotwhuxprdi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/74}}&lt;/noinclude&gt;﻿ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਾਸ਼ ਓਦੋਂ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਗ਼ਾਲਿਬ ਤੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਦਾਹੜੀ ਨੌਲ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਓਨੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਕਵੀ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ &quot;ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਉੱਗੀ ਥੋਹਰ ਵਰਗੀ ਲਾਸ਼&quot; ਦਸਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਗਾਹਲੀ-ਗਲੋਚ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹਨੇ 1973 ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਆਪ-ਸਜੇ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਓਸੇ ਖੁਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰੋਹ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਭਰਿਆ ਅੰਨ੍ਹਾ ਗ਼ੁੱਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਏਨੇ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਿੱਧੜ ਆਲੋਚਕ ਚਾਰੂਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਗਾਹਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ - &quot;ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ਼ ਲਾਲ ਸੁਰਖ਼ ਹੋਈ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੁਹਜ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ&quot;। ''ਲੋਹਕਥਾ'' ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਹਜੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਣ ਸਾਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜੱਟ-ਬੂਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਯਾਰੀ ਲਾਈ ਸੀ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਚ ਗੱਲ ਉਲਟੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਜੱਟ- ਬੂਟ ਆਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਕਲ ਨਾਲ਼ ਦੋਸਤੀ ਪਾ ਕੇ ਅਪਣੀ ਹੋਣੀ ਆਪ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈਣ ਲਈ ਜੂਝਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਇਹਦੀ ‘ਡੱਬ ਚ ਸੁਫ਼ਨੇ ਸਨ ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡਰਦਾ'। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਇਕਦਮ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੂਹਾ ਤਾਰਾ ਬਣਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਆਰ ਤੋੜੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਵੈਨਗਾਗ ਵਾਂਙ ਪਾਸ਼ ਕਾਲੀਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਜੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਲਿਬੜੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਣੇ ਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੱਥਰਾ ਬਾਲ ਸੀ, ਲਾਡਲਾ ਬੱਚਾ; ਜਿਹਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੱਦ ਪੁਗਾਈ। ਨਵੇਂ ਉਭਰਦੇ ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਰੀਸੇ ਓਸੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋਏ। ''ਲੋਹਕਥਾ'' ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਕਾਤਲ ਪਾਸ਼ ਦੀ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9yioburflqhvw46trjnaotwhuxprdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/132</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55168</id>
    <revision>
      <id>235075</id>
      <parentid>234090</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="9qzfj7su5oqpov7s5l7hah37s7n55d2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/128}}&lt;/noinclude&gt;ਦੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀਲੋਸੀਪੀਦ Velocipedas ਦੀ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਹਦੀ ਧੁੰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤਾਈਂ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਸੰਨ 1888 ਵਿਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸਲੋਤਰੀਏ ਜੰਨ੍ਹ ਡਨਲਪ ਨੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਬੜ ਦੇ ਟਾਇਰ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਫੇਰ ਹਰ ਬੰਦਾ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੇ ਹਰ ਔਰਤ ਰਾਣੀ ਬਣ ਗਈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਈਕਲ ਯਾਦ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਲਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਹੋਣਗੇ? ਸੱਜਣਾਂ ਵਾਂਙ ਸਾਈਕਲ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕਾਰ ਚਲਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕਦੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਚਲਾਈ, ਤਾਂ ਸਾਈਕਲ ਸਿੱਖਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਚਾਅ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਂਚੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਾ ਚੁਫਾਲ਼ ਡਿਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਹੱਥ ਗੋਡੇ ਛਿੱਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਅੱਕ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਚੁੱਕਦਾ ਤੇ ਨਕੋਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤੇ ਆਲ਼ੇਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਭਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਹ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਦੱਸਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ: ਸਾਰੇ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਸਾਈਕਲ ਰੈਲੇ ਮੈਂ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਸੀ। -ਏਨਾ ਹੀ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬਣ ਹੁੱਬਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਹਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਅਜੂਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ ਆਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qzfj7su5oqpov7s5l7hah37s7n55d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/126</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55169</id>
    <revision>
      <id>235070</id>
      <parentid>234088</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3459" sha1="gsl7uwwtniz8mvvu12i7u6wmc5bqkfq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/122}}&lt;/noinclude&gt;ਇਹ ਸੁਆਣੀ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ ਹੋਣੀ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਤੀਵੀਂ ਬੇਵਾਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤਿ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੋਵੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸੁਆਣੀ ਦਾ ਮਰਦ ਸ਼ੂਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਾ ਸ਼ਬਦ ਮੋਗੇ-ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਸ਼ੁਕੀਨ ਤੇ ਆਸ਼ਕ-ਮਿਜ਼ਾਜ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੀ ਸੁਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀ ਤਹਿ ਵਾਲ਼ੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ। ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਪੱਗ ਜਣੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇੰਜ ਦੀ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿਨ ਸੁਧ ਵੇਲੇ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਛਿੰਜ ਵੇਲੇ ਇਹ ਜਣਾ ਪੱਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਡਬਲ-ਬ੍ਰੈਸਟ ਦੀ ਇਹ ਜੈਕਟ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਇਹਨੇ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਸੰਵਾਈ ਹੋਏਗੀ ਜਾਂ ਕੀਨੀਆ ਜਾਣ ਵੇਲੇ। ਕੀ ਅਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੈਕਟ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਵਿਚ ਪਏ ਵੱਟਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਹਨੇ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਵਾਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਕ ਜੇਬ ਢਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਰ ਦੀਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਨੇ ਨੈਕਟਾਈ ਲਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨੇ ਗਲ਼ ਚ ਫਾਹਾ ਪਾਉਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਹਣੇ ਮੁੱਖੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ। ਕੀ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ? ਜਾਂ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਬੇਰੰਗ ਪਰਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਭੇਦ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੁਪਨ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਝਉਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਢੋਅ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਏਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਟ ਤੋਂ ਰੀਣ ਕੁ ਪਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੱਥ ਇਹਦੀ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋਹੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਜਿਵੇਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gsl7uwwtniz8mvvu12i7u6wmc5bqkfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/133</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55172</id>
    <revision>
      <id>235076</id>
      <parentid>234085</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="77mbx78n8drt834orvz92dmwgndrbjh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/129}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗਿਓਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੇਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਕਲ ਜਿਵੇਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦਿਸਹੱਦੇ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੱਥੀਂ-ਕੱਤੇ ਕਪੜੇ ਚ ਲਿਪਟੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਲ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਅਨਤੋਨੀਓ ਵੀਏਰਾਗਾਲੋ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ — ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਸਕਦੀ ਹੈ!&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਜਦ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਈਕਲਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਝਟ ਮਗਰੋਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਸੀ - '''ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ'''। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਈਕਲ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ
ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਵਾਟ
ਟੁੱਟੀ ਸਲੇਟ ਜਿਹੇ ਬਚਪਨ ਤੇ
ਲੋਹੇ ਦੇ ਥਣ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ
ਬੱਸ ਹੱਸ ਛੱਡਣਾ
ਤੇ ਵਾਟ ਦਾ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਾ..&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਹਮਸੁਖ਼ਨ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹੱਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਓਦੋਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਅਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77mbx78n8drt834orvz92dmwgndrbjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/134</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55173</id>
    <revision>
      <id>235078</id>
      <parentid>234084</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="mdmdttyczmedvl2hqxbexaya92vftla" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/130}}&lt;/noinclude&gt;ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਥਣ ਕਿਹਾ ਹੈ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਫੇਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ - '''ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ'''। ਇਸ ਚ ਕਈ ਕੁਝ ਹੈ ਸਾਬਤ ਕਦਮ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਾਣ, ਬੇਅਸੂਲਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ, ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਏਕਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਸਾਈਕਲਚੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਕਾਮਰੇਡ ਵਿਦਿਆ ਰਤਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਇਹਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾ ਸੁਣਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਮੇਰਾ ਗੱਚ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਥੇ ਹੈ ਵਿਦਿਆ ਰਤਨ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਚ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। &lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਾਗੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਰੋ
ਚਿੱਟੀਆਂ ਦੁੱਧ ਸੜਕਾਂ
ਬਾਈਸਿਕਲ ਚਲਾਇਆ ਕਰੋ

ਬਾਈਸਿਕਲ ਵਾਲ਼ਿਆ
ਬਾਈਸਿਕਲ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੈਂ 
ਫਿੱਟੇਮੂੰਹ ਸ਼ਕੀਨੀ ਦੇ
ਪੈਰ ਹਿਲਾਈ ਜਾਂਦੇਂ&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ - ਕੁਕੜੂ ਘੜੂੰ| ਇਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਡੰਡੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣ ਦੇ ਤਰਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mdmdttyczmedvl2hqxbexaya92vftla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55227</id>
    <revision>
      <id>234992</id>
      <parentid>148449</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="9yzbwrv4xzle1egsehzexcog8tjlqlu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;﻿{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/61}}&lt;/noinclude&gt;ਸਿਆਸਤੀ ਸਾਹਿਤ ਜਿੰਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਸੰਨ ਸੰਤਾਲ਼ੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਈਏ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਬੜਾ ਥੋਹੜਾ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੜ ਬਹਿਸ ਕਰੀ ਜਾਣ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਨ ਸੰਤਾਲ਼ੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਓਸ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਘਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫ਼ਸਾਦ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਦਾ ਜਾਂ ਸਹਿਜ (ਔਰਗੈਨਿਕ) ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਏਨੇ ਹੀ ਸਚੇਤ ਤੇ ਹੱਸਾਸ ਸਨ, ਤਾਂ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੋਣੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸੰਨ ਸੰਤਾਲ਼ੀ ਮਗਰੋਂ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ, ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਤੇ ਫਿਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਹਮਤ ਬਣ ਕੇ ਬਹੁੜਿਆ ਤੇ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਤੇ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਇੰਦਰਾ ਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਨੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਹਿਰ ਢਾਇਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਕਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਸੰਨ 84 ਦੇ ਸਾਕੇ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਕਿ ਕੌਣ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੈ? ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਗਾਹਾਂਵਧੂ ਅਖਵਾਉਣਾ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਸੀ। ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ-ਕਹਾਉਂਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਰੰਗ ਉਘੜ ਆਇਆ। ਹਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਵਰਤ ਕੇ ਖ਼ੂਬ ਕਲਮ ਆਜ਼ਮਾਈ। &lt;/br&gt;

{{gap}}ਸਾਹਿਤਕ ਮਸਲ੍ਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਫੈਲਸੂਫ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ਼ ਚਿੱਠੀ-ਪਤ੍ਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪਏ ਇਸ ਭਰ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਸੰਸੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yzbwrv4xzle1egsehzexcog8tjlqlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55231</id>
    <revision>
      <id>234968</id>
      <parentid>148503</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="34h1njkcvgqovwsdn1971wp4rbtlibz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Phailsufian.pdf
|Page = 49
|bSize = 425
|cWidth = 404
|cHeight = 396
|oTop = 102
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34h1njkcvgqovwsdn1971wp4rbtlibz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55232</id>
    <revision>
      <id>234969</id>
      <parentid>148504</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="0mzzwo8in2wt9d8uixwb25ori5jiqcu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|5}}
{{dhr|9em}}
{{xx-larger|ਕਵੀਓਵਾਚ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0mzzwo8in2wt9d8uixwb25ori5jiqcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55235</id>
    <revision>
      <id>234974</id>
      <parentid>148509</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="hfwrtsegtflou0umurjbfgcs2ukbnsq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Phailsufian.pdf
|Page = 55
|bSize = 425
|cWidth = 404
|cHeight = 616
|oTop = 22
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfwrtsegtflou0umurjbfgcs2ukbnsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55236</id>
    <revision>
      <id>234975</id>
      <parentid>148510</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="r7mgmok71zfaskb8bfkz38xs8e7i2f3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|8em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|6}}
{{dhr|9em}}
{{xx-larger|ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਸੁਫ਼ਨਾ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7mgmok71zfaskb8bfkz38xs8e7i2f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55238</id>
    <revision>
      <id>234991</id>
      <parentid>148512</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="jlbpm2zwtwn1lu5iddcpswvdnclbrpp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|9em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|7}}
{{dhr|8em}}
{{xx-larger|ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸੀ ਕਵਿਤਾ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlbpm2zwtwn1lu5iddcpswvdnclbrpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55240</id>
    <revision>
      <id>234996</id>
      <parentid>148514</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="3rjv8jxyt468gz67smndzm3mgqnhzwz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Phailsufian.pdf
|Page = 69
|bSize = 425
|cWidth = 404
|cHeight = 396
|oTop = 102
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3rjv8jxyt468gz67smndzm3mgqnhzwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55241</id>
    <revision>
      <id>234997</id>
      <parentid>148515</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="i7ix93poydsqpkl9veaexyucy3vun7u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|9em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|8}}
{{dhr|8em}}
{{xx-larger|ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7ix93poydsqpkl9veaexyucy3vun7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55242</id>
    <revision>
      <id>235056</id>
      <parentid>148516</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="iaayujhw1l9celhraojjgtlm3hodcei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Phailsufian.pdf
|Page = 99
|bSize = 425
|cWidth = 404
|cHeight = 396
|oTop = 102
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iaayujhw1l9celhraojjgtlm3hodcei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55243</id>
    <revision>
      <id>235058</id>
      <parentid>234139</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="41rdmnryjkpy5wpw9wch64xzap7lgeb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|9em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|9}}
{{dhr|9em}}
{{x-larger|ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41rdmnryjkpy5wpw9wch64xzap7lgeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/108</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55244</id>
    <revision>
      <id>235062</id>
      <parentid>234146</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="efy1wpl81iw17g6xks8gwqvu6z9y3w3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|7em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|10}}
{{dhr|7em}}
{{x-larger|ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਸਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efy1wpl81iw17g6xks8gwqvu6z9y3w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/116</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55245</id>
    <revision>
      <id>235065</id>
      <parentid>234154</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="b9d0e6ztw2cz1ocaiqymydpa8qua4h0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|11}}
{{dhr|6em}}
{{x-larger|ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਔਰਤ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9d0e6ztw2cz1ocaiqymydpa8qua4h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/121</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55247</id>
    <revision>
      <id>235066</id>
      <parentid>148522</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="5unuvvz5tfer41tsxg6u9uivnwyj6hb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Phailsufian.pdf
|Page = 121
|bSize = 425
|cWidth = 404
|cHeight = 396
|oTop = 102
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5unuvvz5tfer41tsxg6u9uivnwyj6hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/122</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55248</id>
    <revision>
      <id>235067</id>
      <parentid>148523</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="t42urnat7cm7dy9ds7d74ecqr0w4vz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{dhr|6em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|12}}
{{dhr|6em}}
{{xx-larger|ਫ਼ਰੇਮ ਕੀਤਾ ਵਕਤ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t42urnat7cm7dy9ds7d74ecqr0w4vz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/129</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55250</id>
    <revision>
      <id>235072</id>
      <parentid>148527</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="78vc5kozvvk2k30rqiugsnhylifngfl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Phailsufian.pdf
|Page = 129
|bSize = 425
|cWidth = 404
|cHeight = 596
|oTop = 52
|oLeft = 20
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78vc5kozvvk2k30rqiugsnhylifngfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/130</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55251</id>
    <revision>
      <id>235073</id>
      <parentid>234083</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="5ztd6n1532yqsagfio40ni2bz2td0hn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{center|&lt;poem&gt;{{xx-larger|13}}
{{dhr|6em}}
{{x-larger|ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ztd6n1532yqsagfio40ni2bz2td0hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55258</id>
    <revision>
      <id>234999</id>
      <parentid>148535</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="6pgzlnq1w040myosb3rgygud2v0tz11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/68}}&lt;/noinclude&gt;﻿ਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਵਰਗੇ ਕਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਗ਼ਦਰ ਗੂੰਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤਕ (ਸੰਨ 1955) ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁੱਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਮ ਕਰਕੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤਬਕੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ। ਸਿਰਫ਼ ਨਵਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗ਼ਰੀਬ ਜੱਟਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਹਿਤ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ। ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਨਵੀਆਂ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ, ਇਸਤਿਆਰਿਆਂ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਲੋਂ ਲੁਕੀ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿਲ, ਪਾਸ਼ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਜਾਗਰ ਹੋਈ। ਭੁੱਖ, ਨੰਗ, ਕੰਗਾਲੀ ਦਾ ਸਪਾਟ ਬਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਬੜਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਪਰ ਖੇਤ ਦੀ ਵਤਰ ਭੋਇੰ, ਕੰਡੇ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਕੋਠਿਆਂ ਉਪਰ ਸੁੱਕਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਛੱਲੀਆਂ, ਬੋਹਲ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਭੁੱਖੇ ਕਾਮਿਆਂ, ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ, ਪੰਡੋਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਤਾਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਸਮਾਜੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਬਹੁਵਿਧਤਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸਾਡੇ ਸਟੇਜੀ ਤੇ ਕਿਤਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਝੂਠੀ ਵੰਡੀ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਾਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ। ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜਲਸਿਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਦਬੀ ਮੁੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਤੇ ਅਦਬੀ ਮੁੱਲ ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6pgzlnq1w040myosb3rgygud2v0tz11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55269</id>
    <revision>
      <id>234979</id>
      <parentid>148547</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="760" sha1="su26j72r6eyd5uk00vspjtd5q2nlmdb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/57}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰੀ ਲੁਕਦਾ ਲੁਕਦਾ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਿਆ।

ਇਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇ ਚਾਨਣ ਕੋਲ਼ੋਂ ਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਡਰਿਆ
ਇਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਚਾਰੇ ਆਲਮ ਫਿਰਿਆ
ਜੋ ਨਹੀਂ ਤੱਕਣਾ ਉਹ ਤੱਕਿਆ
ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨਾ ਉਹ ਸੁਣਿਆ।

ਇਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ
ਦਿਨ ਕੰਧਾਂ ਆ ਚੜ੍ਹਿਆ
ਇਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੋਖੀ
ਜਿਸ ਤੱਕਿਆ ਨਿਤ ਮਰਿਆ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>su26j72r6eyd5uk00vspjtd5q2nlmdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/127</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55271</id>
    <revision>
      <id>235071</id>
      <parentid>234082</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="992ihe65ke5r06ls6e34a02ym73ww1f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/123}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲ਼ਿਆਂ ਚ ਅੱਜ ਵਰਗੇ ਕੈਮਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਕੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਓਦੋਂ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਮੰਦ-ਗਤੀ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਪਾਈਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਕੈਮਰੇਵਾਲ਼ਾ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਅਪਣੇ 'ਸਬਜੈਕਟਾਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ...ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੇ ਗੁੰਬਦ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ - ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਜੋੜਾ ਅਹਿੱਲ ਉਹਦੇ ਵਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>992ihe65ke5r06ls6e34a02ym73ww1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55277</id>
    <revision>
      <id>234973</id>
      <parentid>148585</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="okrpme89k2w01t21rp6ccq68i35gyoa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/50}}&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏਗੀ, ਪਰ ਨੇਰ੍ਹੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਕੀ ਪਤਾ ਉਹ ਕੀ ਸੋਚੇ?
{{right|[1981}}
{{Block center|&lt;poem&gt;
'''ਕੁੜੀ ਤੇ ਨੇਰ੍ਹੀ'''
ਇਹ ਕੁੜੀ ਨੇਰ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੀ ਹੈ
ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ -
ਨੇਰ੍ਹੀ ਆਏਗੀ
ਸਾਰੇ ਗੰਦ ਪੈ ਜਾਏਗਾ
ਅਮਲਤਾਸ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਸੁਹਣੇ ਫੁੱਲ ਝੜ ਜਾਣਗੇ
ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਟਾਹਣ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੇ
ਪੰਖੇਰੂ ਮਰ ਜਾਣਗੇ

ਇਹ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ -
ਨੇਰ੍ਹੀ ਆਏਗੀ
ਨਾਲ਼ ਬਰਖਾ ਲਿਆਏਗੀ
ਸਾਰੇ ਠੰਢ ਵਰਤ ਜਾਏਗੀ
ਅਮਲਤਾਸ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਚ
ਸਾਵਾ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ੂਨ ਦੌੜੇਗਾ

ਅਗਲੀ ਰੁੱਤੇ
ਫੁੱਲ ਹੋਰ ਸੁਹਣੇ ਹੋਣਗੇ
ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ
ਇਹ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okrpme89k2w01t21rp6ccq68i35gyoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/125</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55278</id>
    <revision>
      <id>235069</id>
      <parentid>234081</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="cv9ru53068g03umve6jq1ccjck0eyo6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/121}}&lt;/noinclude&gt;ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿੰਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਅਪਣੇ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ। ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲਾ ਮਰਦ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਮਨੀਲੇ, ਮਲਾਇਆ, ਸਿਆਮ ਤੇ ਮਿਰਕਣ ਗਏ ਅਪਣੇ ਵਤਨੀਆਂ ਵਾਂਙ ਚੋਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੀ ਉਮਰੇ ਇਹਨੂੰ ਚੋਰੀ ਸਹੇੜੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਆਉਣ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੇ ਮਾਰਨਾ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦੈ, ਸੁਆਣੀ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਨੀਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਏਗੀ। ਅਪਣੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਭੁੱਖ ਲਾਹੁਣ ਮਗਰੋਂ ਅਪਣੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਅੰਗ-ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਚਲੋ ਚਲ ਕੇ ਨਕੋਦਰੀਏ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ੋਂ ਫ਼ੋਟੋ ਲਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੇ ਇਹ ਵਾਰਦਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬੀਬੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਚੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਝਾਕ ਰਹੀ ਸੁਆਣੀ ਦੇ ਅਣਕੱਜੇ ਮੁੱਖੜੇ, ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਵਾਹੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੰਝੇ ਚੀਰ, ਲਟਕਦੀ ਵਾਲ਼ੀ, ਕੋਕੇ, ਮਾਮੂਲੀ-ਜਿਹੀ ਲਿਟ ਤੇ ਵਾਲ਼ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਲਾਈ ਸੂਈ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੌਸਲਾ ਝਲਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥ 'ਸਰਦਾਰਾਂ' ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਹਲ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਲਾਈ ਘੜੀ ਨੇ ਇਹਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲ਼ੇ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਮਾਂਦ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਜਬ੍ਹਾ ਇਸੇ ਦੁਪੱਟੇ ਸਦਕਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਇਹਦੇ ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬੋਸਕੀ ਦੇ ਸੂਟ ਨੂੰ ਵੀ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਅਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹਦਾ ਕੱਜਣ ਹੋਰ ਅਖ਼ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cv9ru53068g03umve6jq1ccjck0eyo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55283</id>
    <revision>
      <id>234976</id>
      <parentid>148608</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3081" sha1="ahrhx5ib1q45olkvtif10lm3bhjeo4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/53}}&lt;/noinclude&gt;{{c|Poesy alone can tell her dreams - Keats}}

ਕਵਿਤਾ ਦਿਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਘਟ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਉਸਦਾਦ ਕਵੀ ਬਰੈਸ਼ਟ ਸੀ। ਇਹਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ- ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ਼ ਸੋਚੋ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਝੂਮ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਨਿਕਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਦਾ ਕਾਰਣ ਲਭਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਲੀਲ ਨਾਲ਼ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨੀ ਵੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ ਮੇਰਾ ਸੱਜਣ ਹੈ। ਇਹ ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਇਹਨੇ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਪੜ੍ਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਬਿਰਤੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਈ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਡਰ-ਜਿਹਾ ਲਗਣ ਪਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸਾਡੇ ਅਗਾਹਾਂਵਧੂਆਂ ਵਾਂਙ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਦੱਸਣ ਨਾ ਲਗ ਜਾਏ। ਜਦ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾ ਹਟਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਡਰ ਝੂਠਾ ਨਿਕਲ਼ਿਆ। ਮੈਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਤੇ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕਿ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੁਣੀ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਤਿਨ ਵਾਰ ਸੂਹਾ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰ ਬੋਲੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੁਫ਼ਨਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਕੁਬਲਾ ਖ਼ਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਫ਼ਨੇ ਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਸੋਚੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਗਣ-ਸਾਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਤਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਨੀਂਦ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਉੱਤੇ ‘ਅੱਤਯਥਾਰਥਵਾਦ’ ਦਾ ਠੱਪਾ ਨਾ ਵੀ ਲਾਈਏ, ਤਾਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahrhx5ib1q45olkvtif10lm3bhjeo4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55284</id>
    <revision>
      <id>234977</id>
      <parentid>148610</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="q9839dxnomi23c07v1p9t90azx9ndem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/54}}&lt;/noinclude&gt;ਵੀ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਓਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਲਮ ਤੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਤਾਂ ਇਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਬੰਦਾ ਸੁੱਤਿਆਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦੇ ਸੁਫ਼ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਝੇ ਦੀ ਸੁਆਣੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵਾਚਿਆ...। ਫ਼ਰਾਇਡ, ਯੁੰਗ ਤੇ ਫ਼ਰੰਮ ਵਰਗੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵੈਦ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦਾ ਆਪੋ-ਅਪਣਾ ਮਤਲਬ ਕਢਦੇ ਹਨ। ਨੀਂਦ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਜਾਗਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਂ ਮਜ਼ਹਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜਾਗਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮਿਸਰਾ ਹੈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਂਦਰ ਸੌਣਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਅਪਣੀ ਜਾਗ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਤੱਕਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਹਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਇਸੇ ਜਾਗਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜੇ ਇਹ ਇਸ ਪਾਸੇ ਪੈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ ਜੌਨ੍ਹ ਬਰਜਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਮਿਸਟੀਫ਼ਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਿੰਬ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਤਾਣਾਪੇਟਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਮਾਜੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਨਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੀ ਮਿਸਟੀਫ਼ੀਕੇਸ਼ਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਜੀ ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸਰਜਨ ਵਾਂਙ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸੁੰਨ ਕਰਕੇ ਅਹੁਰ ਦੀ ਤਹਿ ਤਕ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਮਸਤੀ ਵਾਲ਼ੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q9839dxnomi23c07v1p9t90azx9ndem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55285</id>
    <revision>
      <id>234978</id>
      <parentid>148611</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="huxy332y0om6aq20su98qar6ayssknz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/55}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਬੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸਾਡੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦਾ ਮੇਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਹਲਵਾਰਵੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮਿਸਰਾ ਹੈ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮਿਸਰਾ ਹੈ - ਮੈਨੂੰ ਸੁਫ਼ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮਜ਼ਹਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਸੂਮੀਅਤ, ਬਗ਼ਾਵਤ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਇਲਮ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦਾ ਮੈਨੀਫ਼ੈਸਟੋ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਜੰਨ੍ਹ ਬਰਜਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਬੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਗੱਲੋੜੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਸਾਡੇ ਏਨੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਨੇੜੇ ਨਾ ਤਾਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰੱਬ। ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਹਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਆਨਾਂ, ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਬੇਵਾਸਤਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਉਹਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ‘ਕੇਅਰਿੰਗ’ (ਵਾਸਤਾ) ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਰਜਰ ਅਗਾਂਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਵਿਤਾ ਮੌਲਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਵਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੂਲ ਸਦਕਾ ਹੁਣ ਤਕ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਹੋਈ-ਥੀਵੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਇੰਜ ਮੌਲਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਇਹ ਵਾਪਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਭਾਵ (ਹੋਣ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਣ ਦੇ) ਇਕਸੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮਜ਼ਹਰ ਦੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਵਲ ਲਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਆਦਿ-ਅਨੰਤ ਜਗਿਆਸਾ, ਜਿਹਦੇ ਸਦਕਾ ਹੀ ਉਹ ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਅਪੜ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੰਜ ਸੁਫ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (ਪੈਰਾਡੌਕਸ) ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>huxy332y0om6aq20su98qar6ayssknz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55290</id>
    <revision>
      <id>234980</id>
      <parentid>148670</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="gwmjqddnlzend0glwh98mix272tfb89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/56}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਸ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੀ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ
ਦਿਨ ਕੰਧਾਂ ਆ ਚੜ੍ਹਿਆ&lt;/poem&gt;}}

ਇਥੇ ਰਾਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਦਿਨ ਕੂੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਵਜੂਦੀਅਤ (ਅਸਸਿਤਵਾਦ) ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਬਕਾਤੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ ਤੇ ਨਿਜਵਾਦ ਦਾ ਸਿਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮਰਨਾ ਅਨੰਤ ਸੰਤਾਪ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਯਾਤੀ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਨਿਕਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਗਯਾਨਾ ਦੇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਮਾਰਟਿਨ ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਜਾਂ ਮਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ
ਜਾਂ ਅਣਜੰਮਿਆਂ ਲਈ
ਅਸੀਂ ਜੋ ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ
ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੰਮਣਾ ਪਏਗਾ
ਤੇ ਮੁੜ ਜੰਮਣ ਲਈ ਮਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਮਜ਼ਹਰ ਦੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਾਂਙ ਸਾਡੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵੀ ਹਾਣੀ ਹਨ। ਮੂੰਹੋਂ ਦੁਆ ਨਿਕਲ਼ਦੀ - ਸ਼ਾਲਾ, ਸਾਡੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ...

{{Block center|&lt;poem&gt;{{larger|ਸੁਫ਼ਨਾ}}
ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਮੈਂ ਅੱਜ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਤੱਕਿਆ
ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਨਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਤੱਕਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਕੂਲੇ ਪੜ੍ਹਿਆ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwmjqddnlzend0glwh98mix272tfb89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55292</id>
    <revision>
      <id>234994</id>
      <parentid>148675</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="0bfl8bqrz5taw46h0ej01qktr2q6gt9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/63}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਸਤ ਇਹਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਲਗਦੇ ਨੇ। 
ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ ਕਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬੀਤਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 
ਸਮਝ ਆਉਣ ਲਗਦੀ ਏ। ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ 
ਚੋਂ 50 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਲਭਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤ ਚ 
ਲੱਭਦੇ ਨੇ। 47 ਦੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੇਰੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਚ 
ਵੀ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। 84 ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਜਾਰੀ ਨੇ। 
ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਏਡੀ ਕਾਹਲ਼ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
{{gap}}ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ 
ਏ। ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਚ 
ਕਰਦਾ ਏ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਉਹ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ। 
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰੋਲ ਤਾਂ ਮਾੜੇ ਸਹਾਇਕ ਜਿਹਾ ਏ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 
ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 45 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਚ 
ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਫ਼ਿਰਕੂ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 
ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਚ ਖੁੱਡੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ...ਇਕ ਸਵਾਲ ਏਸ ਪਰਿਸਥਿਤੀ 
ਚ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ 
ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਚੋਂ ਲਭਣ 
ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਏਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਚ 
ਨਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ।&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਦਲੀਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ਕ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣਤਾ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਨਾਤਸੀਵਾਦ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਅੱਗੇ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਵੀ ਡਬਲਯੂ. ਐੱਚ. ਔਡਨ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸੇ ਯਹੂਦੀ ਜਾਂ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਾ ਸਕੀ। ਸਪੇਨ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਵਾਲ਼ੇ ਕਵੀ ਜੌਨ੍ਹ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bfl8bqrz5taw46h0ej01qktr2q6gt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55298</id>
    <revision>
      <id>235055</id>
      <parentid>234138</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="btwyq4etvno31mrra4fg06q2nvl4jkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/94}}&lt;/noinclude&gt;ਫ਼ੈਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਬੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਆਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ: ਮੁਝ ਸੇ ਪਹਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੀ ਮਹਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ...। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਗੋ ਮੈਂ ਰਹਾ ਰਹੀਨੇ-ਸਿੱਤਮ ਹਾਏ ਰੂਜ਼ਗਾਰ/ਲੇਕਿਨ ਤੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਸੇ ਗਾਫ਼ਿਲ ਨਹੀਂ ਰਹਾ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਪਾਸ਼ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ '''ਕਲਾਮ ਮਿਰਜ਼ਾ''' ਵਿਚ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਸਾਹਬਾਂ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪੀਲੂ ਸ਼ਾਇਰ। '''ਛੰਨੀ, ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ, ਹੈ ਤਾਂ ਬੜਾ ਅਜੀਬ''' ਵਰਗੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਦਾ ਹਮਦਰਦੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: ਪਾਸ਼ ਜਦ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਸੰਸਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼ਦਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮੁੜ ਯਕੀਨ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੌਰ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਾ ਛੁੰਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹਦੀ ਅਸਲ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। '''ਰਾਤ ਨੂੰ, ਬਰਸਾਤ, ਕੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਯੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ, ਖੂਹ, ਧਰਮਦੀਕਸ਼ਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ''' ਵਰਗੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹਨ: ਭਵਾਂਟਣੀ ਖਾ ਕੇ ਪੰਜਾਲ਼ੀ ਸਣੇ ਡਿਗੇ ਮਰ ਰਹੇ ਝੋਟੇ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਕਿਸੇ ਅਦਿਖ ਪੰਛੀ ਦਾ ਸਹਿਮ...ਮੇਰੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਬੱਦਲ਼ ਗੜ੍ਹਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੈਂ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਡਰਦਾ ਹਾਂ ਮਾਸੂਮਤਾ ਨਾਲ਼...ਧਰਤੀ ਉਡਦੇ ਕਾਵਾਂ ਵਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਮੈਂ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਵੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਲਣ ਦਾ ਕਾਇਲ ਨਹੀਂ। ਏਨਾ ਹੀ ਆਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਉਪਰੋਕਤ ਬਿੰਬ ਲਾਸਾਨੀ ਹਨ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>btwyq4etvno31mrra4fg06q2nvl4jkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55306</id>
    <revision>
      <id>234993</id>
      <parentid>148818</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T23:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3359" sha1="0wvtmgkjpv6t66fd7bp4128l5zl7gno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/62}}&lt;/noinclude&gt;ਬਾਬਤ ਪ੍ਰੇਮ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;... 47 ਦੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ
ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਂਜ ਬਹੁਤਾ ਸਾਹਿਤ ਖਾਦ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ
ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਬਾਰੇ 'ਰੁਦਨ' ਤਰਸ ਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ
ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਵਾਕਈ
ਘਟੀਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸਾਹਿਤ
ਇਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਉਠ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਇਹਦੇ ਪਸਮੰਜ਼ਰ ਚ
ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ਼ ਯਕੀਨਨ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜਿਵੇਂ 47 ਦੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਰਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ। ਜਿਵੇਂ
ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਚ ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਦੀ ਦੀ
ਕਹਾਣੀ ਲਾਜਵੰਤੀ ਏ। ਪਰ ਹੰਗਾਮੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ
ਪਹਿਲ ਕਰਦੀ ਏ, ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਦਖ਼ਲ ਬਹੁਤਾ ਹੁੰਦਾ ਏ
ਤੇ ਸੂਝ ਦਾ ਘਟ। ਸ਼ਊਰ ਦਾ ਦਖ਼ਲ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਾ
ਏ। ...84 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖ
ਸਕਿਆ। ਏਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਤੇ
ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾਂ।...ਓਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਭਾਈ ਵੀਰ
ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਦੋਸ਼ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ
ਚ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਵੀ
ਇਕ ਕਹਾਣੀ 'ਪੰਜਵਾਂ ਜਣਾ' ਲਿਖੀ। ਪਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।
ਇਕ ਹੋਰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਏਸ
ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਬੁੜ੍ਹੇ [ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ] ਨਾਲ਼ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਦਾ
ਖ਼ਿਆਲ ਏ ਕਿ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਏਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕਿ
ਸਾਡੀ ਪਕੜ ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ...ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਚ ਜੋ
ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ, ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਸਮੰਜ਼ਰ
ਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ
ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0wvtmgkjpv6t66fd7bp4128l5zl7gno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55307</id>
    <revision>
      <id>234995</id>
      <parentid>161044</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="kr5623nglb6019fbgay09igfxsk9m2t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/64}}
ਕੌਰਨਫ਼ਰਡ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਸੀ:
{{Block center|&lt;poem&gt;We can do nothing to ease that pain.
But prove the agony was not in vain.&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਛੇਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮਧਵਰਗੀ ਨਿਪੁੰਸਕਤਾ ਨੂੰ ਰੁਮਾਨੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰੁਜਹਾਨ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਮੀਸ਼ੇ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਸੀ। ਮੀਸ਼ੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ '''ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ''' ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤੱਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਗਤਾਰ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਰੀਲੀ ਕਵਿਤਾ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕੁਝ ਇਨਸਾਨੀ ਹਾਲਤਾਂ ਬੜੀਆਂ ਨਾਟਕੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਤਲ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਦਮ ਤੋੜ ਰਹੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਸਾਹਮਣੇ ਧਰਮ ਸੰਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਰ ਰਹੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣੀ? ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਡੌਨ ਮੈਕੁਇਲਿਨ ਦਾ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਮਰ ਰਿਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਝੋਰਾ ਹੈ। ਚੇ ਗੁਵਾਰਾ ਆਪ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਜੰਗ ਲੜਦਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ: ਜਾਂ ਬੰਦੂਕ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਥੈਲਾ? ਉਹਨੇ ਬੰਦੂਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਦਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸਵੈ ਨਾਲ਼, ਨਾ ਸਮਾਜ ਨਾਲ਼ ਤੇ ਨਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਕਮਿਟਮੈਂਟ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕਾਣ ਦੇਣ ਆਈਆਂ ਚਲਿਤਰੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਹਨ। ਚੈਖੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ: ਕੋਈ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ, ਵੈਦਗੀ ਵਿਚ ਝੂਠ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੜਾ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਲਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਪਰ ਅੱਜ ਤਾਂ ਝੂਠ ਦੀ ਚੜ੍ਹ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kr5623nglb6019fbgay09igfxsk9m2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55308</id>
    <revision>
      <id>234998</id>
      <parentid>148822</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234998</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="c52tuyc69njnm98d8z29j8zqzdfxtnd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/67}}&lt;/noinclude&gt;ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦੌਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਹਿਜ ਅੰਗ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਬੰਗਾਲੋਂ ਧੂਹ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੜੋਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹਲੂਣੇ ਨਾਲ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸੰਨ 1936 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਦਬੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਲਹਿਰ ਸੱਠਾਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ। ਅਖੌਤੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਨੇ ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ ਪਿੜ ਮੱਲੀ ਰੱਖਿਆ। ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਲਗਦੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬੁਰਯਵਾ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਨਿਘਾਰ ਦੀ ਪਿਉਂਦ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਰੋਏ ਦਰੱਖ਼ਤ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ (ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਤੇ 1968 ਦੇ ਪੈਰਿਸ) ਤੇ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਪਰਚਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਛਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਛਪਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਪਾਸ਼, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਮੰਨੇ ਗਏ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੀਤ ਚਾਲੂ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨਾਬਰੀ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੌਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹਦਾ ਸਿਖਰ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੱਲੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਿਰੀ ਨਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਦਾ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਨੇ ਲਹੌਰੀ ਰਾਮ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਯੂਥਪ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ, ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਰ, ਮਹੈਣ ਸਿੰਘ ਅਨਪੜ੍ਹ,
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c52tuyc69njnm98d8z29j8zqzdfxtnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55309</id>
    <revision>
      <id>235000</id>
      <parentid>148827</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235000</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3125" sha1="4wbqe7rtk4z0d4spl7a4l0l3w4hibul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/69}}&lt;/noinclude&gt;ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਵੀ। ਪਰ ਦਿਲ ਤੇ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਤਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖ਼ਾਨੇ ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਤੇ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਪਾਠਕ ਘਟੋਘਟ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰਸੇ ਚ ਮਿਲ਼ੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। ਖੁਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਪਰ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਇਹਦਾ ਪਤਾ ਲੋਹਕਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨੇ ਓਦੋਂ ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਪ-ਸਜੇ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰੂਪ ਜੇ ਹੁਣ ਨਾ
ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੇਵਲ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਹੱਥਰਸੀ ਹੋ
ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਏਗੀ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਮ ਇਨਸਾਨ
ਪ੍ਰਚਲਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵੱਲ ਪਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਕੇਵਲ ਮੁੱਠੀਭਰ ਬੁਧੀਜੀਵੀਆਂ,
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦਾ
ਪਰਚਾਵਾ ਹੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲਿਖੀ ਜਾ
ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਹਦਾ ਦੂਰ ਦਾ ਵੀ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ।
                        -ਰੋਹਲੇ ਬਾਣ, ਜਨਵਰੀ 1972
&lt;/poem&gt;}}

ਪਾਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਪੱਛਮੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਉਭਰਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਓਸੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਪ-ਸਜੇ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ? ਦਰਅਸਲ ਪਾਸ਼ ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਅਪਣੇ ਨਾਂਲ਼ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਵਾਲ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਪਾਸ਼ ਨੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4wbqe7rtk4z0d4spl7a4l0l3w4hibul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/105</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55314</id>
    <revision>
      <id>235060</id>
      <parentid>234152</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="8xaaje3lqi52lx7hagbosolo8ds1kut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/101}}&lt;/noinclude&gt;ਹੈ: &quot;ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਮਾਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪਾਲ਼ਿਆ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਨਕਾਰੇ (ਨੈਗੇਟਿਵ) ਜਜ਼ਬਾਤ 'ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ। ਅਸਲੀ ਸਾਹਿਤ ਓਦੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾਂਗੇ। ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਜ਼ਾਲਮ ਹੈ; ਇਹ ਜੰਗਾਂ ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਫ਼ਰਤ ਇਨਸਾਨੀ ਮਨ ਉੱਤੇ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਜਮਾਤਾਂ ਨਾ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਜਨੌਰਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਖ਼ੈਰਸਗਾਲੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ। ਪਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਇਨਸਾਨੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਉਮ੍ਹਲਣ ਦਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਏਗਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}&quot;ਕਲਾ ਨੇ ਸਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫ਼ਾਸ਼ਿਸਟ ਜਾਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਂ ਹੁੱਬਦਾ ਫਿਰੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। (ਸਾਡੀ) ਮੌਜੂਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜਮਾਤ ਦੀ ਖ਼ਸਲਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਹਕੂਮਤ ਆਰਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਹਕੂਮਤ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਰਿਆਸਤ (ਸਟੇਟ) ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਨਜਾਤ ਦਿਵਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਦੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜਮਾਤ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈ (ਜਾਂ ਇਹਨੂੰ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}&quot;ਭਲ਼ਕ ਦਾ ਬੀਅ ਸਦਾ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}&quot;ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਐਸੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬੁਰਕੀ ਦੀ ਝਾਕ ਵਿਚ ਜਾਂ ਘੁਰਕੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ। ਨਾ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਐਸੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਓਵੇਂ ਜਿਵੇਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xaaje3lqi52lx7hagbosolo8ds1kut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55315</id>
    <revision>
      <id>235052</id>
      <parentid>161500</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="5sqd9e2trrq0cpucrfq546117eht24f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/93}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੁੜ ਨਾ ਜੁੜਨੇ ਲਈ
ਨਾ ਅੱਖ ਰੋਈ
ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬ ਵੀ ਵਿਛੜੀ
ਓਦੋਂ ਵੀ ਜਗ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਨਾ ਅੱਖ ਰੋਈ
                        -''ਸੰਗੀਸਾਥੀ,'' 1973&lt;/poem&gt;}}

'''ਪਾਸ਼ ਦੀ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ''' ਅਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਈ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਵੱਖਰੀ ਹੈ । ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਝੋਰਾ, ਤਰਸੇਵਾਂ ਤੇ ਤਰਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਲਾਦਾਸ ਤੇ ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਇੰਦਰਿਆਵੀ (ਸੈਂਸੁਅਸ) ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਝਿੰਮਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਲ ਕੇ ਜਵਾਨ ਕੀਤਾ
...ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ
ਤੇਰੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿਚ
ਕਿ ਮੇਰੇ ਚੁੰਮਣਾਂ ਨੇ
ਕਿੰਨਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ&lt;/poem&gt;}}

ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨਸੱਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਤੇ ਹੁਣ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ! ਯਾਦ ਰਹੇ, ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਦ 1976 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੇਮ ਜਯੋਤੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਗਾਂ ਛੱਡ ਦੇ...ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sqd9e2trrq0cpucrfq546117eht24f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235053</id>
      <parentid>235052</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="t8z6qjy3iu67r5935cwbn4crwvz2poq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/93}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੁੜ ਨਾ ਜੁੜਨੇ ਲਈ
ਨਾ ਅੱਖ ਰੋਈ
ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬ ਵੀ ਵਿਛੜੀ
ਓਦੋਂ ਵੀ ਜਗ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਨਾ ਅੱਖ ਰੋਈ
                        -''ਸੰਗੀਸਾਥੀ,'' 1973&lt;/poem&gt;}}

'''ਪਾਸ਼ ਦੀ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ''' ਅਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਈ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਵੱਖਰੀ ਹੈ । ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਝੋਰਾ, ਤਰਸੇਵਾਂ ਤੇ ਤਰਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਲਾਦਾਸ ਤੇ ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਇੰਦਰਿਆਵੀ (ਸੈਂਸੁਅਸ) ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨੇ '''ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ''' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਝਿੰਮਣਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਲ ਕੇ ਜਵਾਨ ਕੀਤਾ
...ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ
ਤੇਰੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿਚ
ਕਿ ਮੇਰੇ ਚੁੰਮਣਾਂ ਨੇ
ਕਿੰਨਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ&lt;/poem&gt;}}

ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨਸੱਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਤੇ ਹੁਣ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ! ਯਾਦ ਰਹੇ, ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਦ 1976 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੇਮ ਜਯੋਤੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਗਾਂ ਛੱਡ ਦੇ...ਵਾਲ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8z6qjy3iu67r5935cwbn4crwvz2poq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/124</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55316</id>
    <revision>
      <id>235068</id>
      <parentid>234077</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="dvoogqwlw9wu6q7qyl0yxjqvq1bfexb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/120}}&lt;/noinclude&gt;ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। (ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਾਂਙ ਤੋੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਯਾਦ ਅਕਸਾਂ ਦਾ ਵਹਿਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹੁਣ-ਖਿਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਖਾਈ ਹੈ - ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਰਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਨਗਰ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਮੁਗ਼ਲਾਣੀ ਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1929 ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਰੋਬੀ (ਕੀਨੀਆ) ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹੁਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਖਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਜੋੜਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮੇਰਾ ਬਾਪ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਵੀ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਏਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਣੇ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂਵਾਲ਼ੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਸਨ; ਭਾਵੇਂ ਕੀਨੀਆ ਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਮਰਦ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਨ ਨਿਕਲ਼ੇ ਅਪਣੀਆਂ ਘਰਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਦਾਦੀ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਦਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvoogqwlw9wu6q7qyl0yxjqvq1bfexb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/135</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55321</id>
    <revision>
      <id>235077</id>
      <parentid>234092</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="goq2xmo0njsn4hv5egsmq5pdnqmv0wr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{c|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/131}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਜੌਰਜ ਬਰਨਰਡ ਸ਼ਾਅ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ - ਹਾਂ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਅਦਬੀ ਬੰਦੇ ਲਈ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। - ਇਹਨੇ ਸੰਨ 1895 ਵਿਚ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਵਿਚ 8 ਲੱਖ ਸਾਈਕਲ ਬਣੇ ਸੀ। ਸ਼ਾਅ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ - ਏਸ ਉਮਰੇ ਸਾਈਕਲ ਸਿਖਦਿਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਛਿੱਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਏਸ ਨਰਕੀ ਮਸ਼ੀਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣੀ। ਮੈਂ ਅੱਗ ਚੋਂ ਕੁੰਦਨ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲੂੰਗਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਰੇਨੂਆ ਦੀ 1897 ਵਿਚ ਸਾਈਕਲ ਸਿਖਦਿਆਂ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ਼ ਚਿਤ੍ਰ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਬੁਰਸ਼ ਰੰਗ ਫੜਾਉਣ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਇਹਦੀ ਘਰਵਾਲ਼ੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਤਾਲਸਤਾਇ ਨੇ 67 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਸਾਈਕਲ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਰਚ 1895 ਵਿਚ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਭਾ ਨੇ ਤਾਲਸਤਾਇ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸੁਗਾਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹਨੇ ਅਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ - ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਏਨਾ ਚੰਗਾ ਕਿਉਂ ਲਗਦਾ ਹੈ? ਚਰਤਕੌਫ਼ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗ਼ੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਨਾ ਸਿੱਖਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਹਦੀ ਸ਼ਰਮ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹਕ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਾਅ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਬੁਰਾ ਹੈ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਵਡੇਰੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਨਾਲ਼ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਜਾਂ ਕੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਫੁੰਮਣਾਂ, ਪਰਾਂਦੀਆਂ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਏ ਸਾਈਕਲ, ਮਡਗਾਰਡਾਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>goq2xmo0njsn4hv5egsmq5pdnqmv0wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55329</id>
    <revision>
      <id>235008</id>
      <parentid>148983</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="qkyjwb5ddq9aw6kcbvtyu9own9pzymu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/76}}&lt;/noinclude&gt;ਆਪ ਹੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੇ ‘ਰੋਹ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਤੇ ਰਫ਼ ਐਕਸਪੀਰੀਐਂਸ' ਹੈ| ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਸਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੂਝਦਿਆਂ ਲਿਖੀ ਗਈ - 1) ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, 2) ਸਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ 3) ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇਪਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਸਲ੍ਹੇ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਬੜੇ ਡੂੰਘੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਸਲੇ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਾਠਕ ਦੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ!&lt;/br&gt;
{{gap}}ਪਾਸ਼ ‘ਮਰਣਊ ਬੁਰਯਵਾ' ਸੁਹਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ‘ਅਸੀਂ' ਬਣ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਦੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੀਤੀ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਛੁਟ ਇਹਨੇ ਅਪਣੀ ਹੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਬਾਰੇ ਇਹਦੀ ਚੁੱਪ ਹੋਰ ਵੀ ਰੜਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਦਿਲ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਘਟ ਸਮਰੱਥ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਸਮਾਜੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਦੇ ਹਰ ਕਵੀ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਆਪੋ ਅਪਣਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਇਹਦੀਆਂ ਅਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਹਨ - ਚਿੱਠੀਆਂ, ਡਾਇਰੀ, ਫੁਟਕਲ ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ। ਇਹ ਆਪ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੋਮਾ ‘ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਦਰੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਹੈ; ਪਰ ਫ਼ਰਕ ਰੋਹ ਭਰੇ ਆਵੇਗ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਵੇਗ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੁਰ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਨਾਂਹਪੱਖੀ ਰੂਪ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਦਿਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿਣ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸੋਚਣਾ ਪਏਗਾ। ਪਾਸ਼ ਵਾਲ਼ਾ ਰੋਹ ਬਾਕੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਧੀਰਜ ਤੇ ਸੰਜਮ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਅਪਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qkyjwb5ddq9aw6kcbvtyu9own9pzymu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55841</id>
    <revision>
      <id>235016</id>
      <parentid>161125</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="rfauh5bajcjbn4e7t5s0w6pktzsatzk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/86}}&lt;/noinclude&gt;ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਹੁਧਾਰਮਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਦਾ ਮਾਨਵੀ ਤੱਤ ਬਾਕੀ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਇਹ ਤੱਤ ਦਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਵੀ ਅਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਮੁਲਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਬਰ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਘੇਰੇ ਚ ਹੀ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਓਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਫ਼ੀਬਾਣੀ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਚੱਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪੇਸ਼ ਪੇਸ਼ ਰਹੇ। ਸੰਨ ਸੰਤਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਕਬਾ (60 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਜੰਮੀ ਤੇ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਿੰਤਾ ਸਿੱਖ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਬਹਿਸਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਸਦੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸਿੱਖੀ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਨੇ ਅਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦ ਇਹਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਥਾਪੀ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ‘ਅਪਣਾ ਯਾਰ’ ਆਖ ਕੇ ਸਿਰ ਤਲੀ 'ਤੇ ਟਿਕਾਣ ਦਾ ਵੱਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ:&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਥਾਪਨਾ ਦੇ
ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ
ਸਾਡੀ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸਲਾਮਤ ਰਹੇਂ&lt;/poem&gt;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfauh5bajcjbn4e7t5s0w6pktzsatzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>55842</id>
    <revision>
      <id>235006</id>
      <parentid>155122</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="ko2t379vobfdvcofzk251vxm0znwa2u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/75}}&lt;/noinclude&gt;ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਇਹ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਚ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਵਾਲਟਰ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਇਕ ਚੰਗਾ ਸੋਚਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਕਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸੋਚਵਾਨ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਲੋਹਕਥਾ ਦਾ ਲੜਾਕਾ ਮੁੰਡਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਹਲਾਂ ਕਢਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨਾਲ਼, ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼, ਅਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੜੰਗੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੰਸਕ, ਤਨਹਾ, ਸਪਾਟ, ਕੁਹਜਾ, ਕਲੇਸ਼ ਭਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਵਿਹੂਣਾ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਮੱਗ੍ਰ ਰੂਪ ਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਚ ਮਿਥਯ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਪਣੇ ਅਸਲ ਰੰਗ ਵਿਚ ਤੇ ਸਮੱਗ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ।&lt;/br&gt;

{{center|ll|}}

{{gap}}ਕਿਸੇ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਹਰ ਵਾਰਦਾਤ ਏਨੀ ਠੋਸ ਤੇ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹਰ ਅੱਖਰ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਉਹਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਉਂ ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਲਿਖੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਹਦੇ ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਮਾਅਨੇ ਲਭਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦੋ ਦੌਰ ਹਨ - ਪਹਿਲਾ ਯੁਯੁਤਸਾ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਜਗਿਆਸਾ ਦਾ। ਇਹਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚ ਯੁਯੁਤਸਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ ਚ ਜਗਿਆਸਾ। ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਪਾਸ਼
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ko2t379vobfdvcofzk251vxm0znwa2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235007</id>
      <parentid>235006</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="1bug2natk0tto1r6p8iv59scvxb3gx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/75}}&lt;/noinclude&gt;ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਇਹ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਚ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਵਾਲਟਰ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਇਕ ਚੰਗਾ ਸੋਚਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਕਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸੋਚਵਾਨ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਲੋਹਕਥਾ ਦਾ ਲੜਾਕਾ ਮੁੰਡਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਹਲਾਂ ਕਢਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨਾਲ਼, ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼, ਅਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੜੰਗੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੰਸਕ, ਤਨਹਾ, ਸਪਾਟ, ਕੁਹਜਾ, ਕਲੇਸ਼ ਭਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ-ਵਿਹੂਣਾ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਮੱਗ੍ਰ ਰੂਪ ਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਚ ਮਿਥਯ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਪਣੇ ਅਸਲ ਰੰਗ ਵਿਚ ਤੇ ਸਮੱਗ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕਿਸੇ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਉਹਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਹਰ ਵਾਰਦਾਤ ਏਨੀ ਠੋਸ ਤੇ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹਰ ਅੱਖਰ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਉਹਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਉਂ ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਲਿਖੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਹਦੇ ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਮਾਅਨੇ ਲਭਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

{{center|ll|}}

'''ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ''' ਦੋ ਦੌਰ ਹਨ - ਪਹਿਲਾ ਯੁਯੁਤਸਾ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਜਗਿਆਸਾ ਦਾ। ਇਹਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚ ਯੁਯੁਤਸਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ ਚ ਜਗਿਆਸਾ। ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਪਾਸ਼
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1bug2natk0tto1r6p8iv59scvxb3gx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58346</id>
    <revision>
      <id>235004</id>
      <parentid>161047</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="pwn0f5byc3i8tfbbywye4bqtvk4k6s1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/73}}&lt;/noinclude&gt;ਨੁੰਮਾਇੰਦਾ ਕਵੀ’ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਰਥਿਕ ਤਬਕਾਤੀ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਰਖਣ ਨਾਲ਼਼ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਿਰੇ ਦੀ ਸਿੱਧੜ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ। ਇਤਾਲਵੀ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ ਅਨਤੋਨੀਓ ਲੈਬਰੀਓਲਾ ਨੇ ਮਾਰਕਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਚ ਰਖਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ 1908 ਵਿਚ ਘਰੇਸਣੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ:&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੂਰਖ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ
ਖਾਤਾ ਬਣਾ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਦਾਂਤੇ ਦੀ ਕਿਰਤ
ਡੀਵਾਈਨ ਕੌਮੇਡੀ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਦੇ ਟੋਟਿਆਂ ਦਾ ਵਹੀਖਾਤਾ
ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਵੇਚ ਫ਼ਲੋਰੈਂਸ ਦੇ
ਠੱਗ ਵਪਾਰੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ।&lt;/poem&gt;}} 

{{gap}}ਮਾਰਕਸ ਦਰਅਸਲ ਆਰਥਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਤੇ ਉਸਾਰ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲ਼ਦਾਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦਸਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਧ-ਪੱਧਰਾ ਨਹੀਂ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੁਝ ਮਰਲੇ ਖੱਤਿਆਂ, ਹਾੜੀ ਸੌਣੀ ਦਾ, ਪਟਵਾਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹ ਕਰਾੜ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਹੀਆਂ ਚ ਦਰਜ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਬੰਦੇ ਦੀ ਰੂਹ ਦਾ, ਇਹਦੇ ਨਿਤ ਦੇ ਜੀਣ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਮਿਸਰਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼ਾਇਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅੱਥਰਾ ਰੋਹ ਜੁਝਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੋਖ਼ ਪਹਿਲੂ ਸੀ| ਇਸ ਰੋਹ ਨੂੰ ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਸ਼ਤਪਸੰਦ ਚਾਰੂਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਚੱਲੇ ਅਖੌਤੀ ਕਲਚਰਲ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਲੂਹਣ ਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwn0f5byc3i8tfbbywye4bqtvk4k6s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58347</id>
    <revision>
      <id>235010</id>
      <parentid>163363</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="115ccgsdzpxwceulkhmi0h5tp1n9o0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/80}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸਪੈਕਟਿਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਿਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਰਖਿਆ
ਅਤੇ ਲੁਕਾਰ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ
ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਲ ਕੇਵਲ ਉਦੋਂ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ ਜਦ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ...ਹੈ (ਮੈਂ
ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ) ਜੋ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ
ਸੂਖਮਤਾ ਬਾਰੇ ਚੁੱਕੇ ਕੁਝ ਸਥੂਲ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤਕ ਆਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸੁਹਜ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਲੈਨਿਨ ਤੇ ਮਾਉ ਦੇ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਤਕ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਸਿਆਸੀ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਤਕ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਇਹ ਹੈ ਮਿਤਰ
ਸਾਡੀ ਹਾਲਤ। ਸ਼ੋਸ਼ਤ ਵਰਗ ਦਾ ਬਾਰੀਕ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ
ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨੀਹਾਂ 'ਤੇ ਉਸਰੇਗਾ, ਇਹ
ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ। ਅਨੇਕਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ
ਲਟਬੌਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਮਾਲ ਬਣਨਾ ਪਏਗਾ ਜਿਵੇਂ
ਚੰਦ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੂਹੇ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ
ਚੌੜ ਚਾਨਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਹਜ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਬੁਰਜ਼ਵਾ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ
ਪ੍ਰੇਤ ਸਾਇਆ ਮੰਡਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਅੱਗ ਹੈ ਨਾ
ਲੋਹਾ। ਇਕੋ ਰਾਹ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਵਿਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਫੈਲਾ
ਦੇਈਏ। ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਢੇਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਤਾਣ
ਲਾਈਏ। ਏਹ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ
ਹੈ, ਜਿਹਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਲੋਕ
ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਅਸੁਰਖਿਅਤ ਹਾਂ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ
ਮਰਨ ਵਿਚ ਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਜੀਣ ਪ੍ਰਤੀ ਕੌਤੂਹਲ ਸਾਡੇ
ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਤਿੱਖਾ ਹੈ।&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜਾਂ ਆਖ ਲਓ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਓ ‘ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੂਝਵਾਨ' ਆਖਦਾ ਹੈ - ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਉਸਤਾਦ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ।{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>115ccgsdzpxwceulkhmi0h5tp1n9o0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58348</id>
    <revision>
      <id>235001</id>
      <parentid>161048</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235001</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="qdtgyl5lyhuyryr8tmlrq6z5bnrzrwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|﻿ਫੈਸੂਫੀਆਂ/70}}&lt;/noinclude&gt;ਆਪ ਸਛੰਦ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ (ਗੀਤ, ਬੋਲੀਆਂ ਵਗ਼ੈਰਾ), ਪਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਇਹਦੀ ਤੀਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ''ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ'' (1978) ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜਿਥੇ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੰਗੀ, ਚਿੰਤਕ ਬੇਵਸੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਮਾਜੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸੀ; ਓਥੇ ਇਹ ਉਸ ਸਾਹਿਤਕ ਸੀਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਹਦਾ ਇਹਨੇ ਆਪ-ਸਜੇ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ‘ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ' ਕਰਕੇ ਵੀ। ਇਹ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਦਰਅਸਲ ਸਮੁੱਚੀ ਸਤਾਲਿਨਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਏਕਾਲਾਪ ਹੈ।&lt;/br&gt;

{{gap}}1978 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1988 ਤਕ ਦੇ ਪੂਰੇ ਦਹਾਕੇ ਚ ਪਾਸ਼ ਕੋਲ਼ੋਂ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਲਿਖ ਹੋਈਆਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ 13 ਜੂਨ 1982 ਦੀ ਅਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਚ ਆਪ ਹੀ ਦਸਦਾ ਹੈ:&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਚਾਰ ਜਨਵਰੀ 1974 ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਸ ਰਉਂ ਵਿਚ 
ਲਿਖਿਆ ਸੀ- ‘ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਕਦੀ ਵੀ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ।’
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਇਆਂ ਛੇ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ 
ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਧਾਰਮਕ ਜਿਹਾ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ 
ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕੇਵਲ ਹੋਇਆ 
ਇਹ ਕਿ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਬਦਲ 
ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵੀ 
ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਫ਼ਿਤਰਤ ਅਤੇ 
ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਬਾਕੀ 
ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਿਸ ਹੈ। 
ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਵੈਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੁਣ ਥੋਹੜੀ ਹੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।&lt;/poem&gt;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdtgyl5lyhuyryr8tmlrq6z5bnrzrwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58349</id>
    <revision>
      <id>235009</id>
      <parentid>161116</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2780" sha1="1iafr9lqw57zpfg8dm38l2se9d6tngs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/77}}&lt;/noinclude&gt;ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀਬਧਤਾ ਦਾ ਇੱਕੋ ਮਿਸਰਾ ਇਹਦੇ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ: ‘ਅਸੀਂ ਸਾਰਾ ਸੱਚੀਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੱਚੀਮੁੱਚੀਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ (ਤਕਨੀਕ) ਹੈ, ਇਹੀ ਇਹਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਅੰਡਨ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਸੁਹਜ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਛਾ ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੋਝੀ ਚੋਂ ਵੀ ਕਿ ਸੁਹਜ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟੱਕਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਸੁਹਜ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਟੱਕਰ ਅੱਵਲ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਕਿਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਜਿੱਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ ਇਨਕਾਰ ਹੈ:
{{Block center|&lt;poem&gt;
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਆਸ ਨਾ ਕਰਿਓ
ਮੈਂ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੋ ਕੇ&lt;ref&gt;ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਿਚ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ|&lt;/ref&gt;
ਤੁਹਾਡੇ ਚਗਲੇ ਹੋਏ ਸਵਾਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖਿਓ
ਕਿ ਮੈਂ ਖਰਗੋਸ਼ ਵਾਂਗ
ਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਕੂਲੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਪੋਲੇ ਜਿਹੇ ਸੁੰਘਾਂ
ਮੈਂ ਹਰ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਜੋਤਾ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਬਲਦ ਦੇ ਵਾਂਗ
ਖੁਰਲੀ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ ਟਕਰਿਆ ਹਾਂ
&lt;/poem&gt;}}
ਇਸ ਬੰਦ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਗਮਗ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਾ-ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਅਪਣੇ ਬਿੰਬ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਪਾਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੇ ਖਰ੍ਹਵੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ‘ਜੜ੍ਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਵਗਾਹ ਸੁੱਟਣ’ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਚ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਹੀ ਦੀ ਕੂਲ਼ੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਖਰਗੋਸ਼ ਵਾਂਙ ਸੁੰਘਣ ਦਾ
{{rule}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1iafr9lqw57zpfg8dm38l2se9d6tngs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58351</id>
    <revision>
      <id>235002</id>
      <parentid>161049</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235002</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="0m70pfvk96ecd8yk7qoewf8l4tjpg27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/71}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੋਗ ਦਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ
ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲ ਮੈਂ
ਕਦੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਇਹੀ ਢਾਰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ! ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਮ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਮ
ਤਰਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ| ਗੱਲ ਹੋਈ ਨਾ? ਆਖ਼ਰ ਕਵਿਤਾ
ਲਿਖਣਾ ਕੁੱਤੀ ਦਾ ਸੂਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ!&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਹਰ ਚੰਗਾ ਕਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਦੀ ਇਹ ਖ਼ਾਹਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਚੁੱਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਕਵੀ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵੀ। ਪਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤਿਭਵਾਨ ਦੀ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਲਮ ਨਾਲ਼ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹਦੇ ਤਖ਼ਲੀਕੀ ਅਮਲ ਬਾਰੇ ਇੱਕੋ ਇੰਟਰਵੀਉ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਦਰਭ ਨਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ 1978 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੁਲਾਕਾਤੀ ਅਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖਦਾ ਸੀ ਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਹਨੇ ਥੋਹੜੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀਆਂ। ਦਰਅਸਲ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਘੇਰਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਬੜਬੋਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹਦੀ ਸੂਖਮ ਕਵਿਤਾ ਘਟ ਸਮਝ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲਗਦੀ ਹੋਏਗੀ। ਜ਼ਾਤੀ ਦਹਸ਼ਤਪਸੰਦ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਟੱਲ ਹਾਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਬੜਬੋਲੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਹਰ ਚੰਗਾ ਕਵੀ ਨਵੇਂ ਕਾਵਿਕ ਮਿਥ ਸਿਰਜਦਾ ਤੇ ਨਾਲ਼ੋ-ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ
ਹਾਰਨ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਅਣਖੀ ਜਿਵੇਂ
ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚ ਤੱਕਦਾ ਹੈ&lt;/poem&gt;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0m70pfvk96ecd8yk7qoewf8l4tjpg27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58354</id>
    <revision>
      <id>235003</id>
      <parentid>161055</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235003</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2981" sha1="piwpg78dix85g1bux5xckkw068kvrkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿ਮੈਂ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਲੋਅ ਵਿਚ
ਕਿਰ ਗਈ ਗਾਨੀ ਵਾਂਗ
ਟੋਹ-ਟੋਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਲਭਣਾ ਹੈ...
&lt;/poem&gt;}}
ਏਸੇ ਇੰਟਰਵੀਉ ਵਿਚ ਮੁਲਾਕਾਤੀ ਪਾਸ਼ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਹ ਅਖਵਾ ਕੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਵਰਗੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਇਹ ਅਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਏਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸੁਰ ਮੇਲੀ ਰਖਣ ਦੀ ਇਹਦੀ ਕੋਈ ਮਜਬੂਰੀ ਸੀ। ਜੁਝਾਰ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਬੰਧੇਜ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਿਤੇ ਘਟ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ ਕਿ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਔਰਤ ਇਨਕਾਲਬ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। (ਉਂਜ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ' ਛਪਣ ਵੇਲੇ ਇਹਦੇ ਔਰਤ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਕਰਕੇ ਕਰੜੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਹੋਈ ਸੀ।) ਇਹਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਚ ਨਹੀਂ ਭੁਗਤ ਸਕਦੀ। ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਇਹ ਹਰ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਔਗੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਤੇ ਚੀਨੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਸੇ ਚ ਮਿਲ਼ਿਆ ਸੀ। ਸੋਚਣ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪਾਸ਼ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਜੇ ਸਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਪਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਕਵੀ ਉਹਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਚ ਕਿਵੇਂ ਘੜ ਸਕਦਾ ਸੀ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਪਾਸ਼ ਮਗਰੋਂ ਛਪੇ ਕੁਝ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨੂੰ ‘ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>piwpg78dix85g1bux5xckkw068kvrkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58398</id>
    <revision>
      <id>235017</id>
      <parentid>234129</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="b92m7tjcb7zz92nwuu00g09ud09aon1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/87}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;... 
ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ
ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਹੈ
ਜੈਕਾਰਾ ਧਰਮਯੁਧ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲੋਕਯੁਧ ਦਾ ਗੂੰਜੇਗਾ ਤਦ ਵੀ&lt;/poem&gt;}}
{{right|- ''ਸੰਗੀਸਾਥੀ,'' 1973}}

ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਵਾਰਿਸ ਬਣਾ ਕੇ ਇੰਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਰ ਗੁਰੂ! ਉਹ ਸਿੰਘ ਕੌਣ ਹਨ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੇਦਾਵਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ
ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਜੇਲ ਹਰ ਇੰਟੈਰੋਗੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ
ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ
ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ
ਉਹ ਹੜ੍ਹਿਆਈ ਸਰਸਾ ਵਿਚੋਂ ਟੁਭੀ ਮਾਰ ਕੇ
ਤੇਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਢਣ ਗਏ ਹਨ&lt;/poem&gt;}}
{{right|- ''ਲੋਹਕਥਾ'', 1970}}

{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੌਣ ਨੇ ਇਹ ਨਾਨਕ ਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਵਾਰਿਸ
ਜੋ ਹੁਕਮ ਦੇਂਦੇ ਨੇ
ਓਹੀਓ ਆਵਾਜ਼ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੋ
ਜੋ ਮੱਕੇ ਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ
ਜੋ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਹੈ
ਪਰ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪਸਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ
ਸੌ ਪਰਦੇ ਚੀਰ ਕੇ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਤੀਕ ਵੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ&lt;/poem&gt;}}
{{right|''- ਸਫ਼ਰ'' ਦੇ ਬੋਲ, ਗਰੇਵਾਲ, 1971}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b92m7tjcb7zz92nwuu00g09ud09aon1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235018</id>
      <parentid>235017</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="lxf0dftlf55lejfjuzffk7pfgy86fk9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/87}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;... 
ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ
ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਹੈ
ਜੈਕਾਰਾ ਧਰਮਯੁਧ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲੋਕਯੁਧ ਦਾ ਗੂੰਜੇਗਾ ਤਦ ਵੀ
                                 - ''ਸੰਗੀਸਾਥੀ,'' 1973&lt;/poem&gt;}}

ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਵਾਰਿਸ ਬਣਾ ਕੇ ਇੰਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਰ ਗੁਰੂ! ਉਹ ਸਿੰਘ ਕੌਣ ਹਨ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੇਦਾਵਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ
ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਜੇਲ ਹਰ ਇੰਟੈਰੋਗੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ
ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ
ਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ
ਉਹ ਹੜ੍ਹਿਆਈ ਸਰਸਾ ਵਿਚੋਂ ਟੁਭੀ ਮਾਰ ਕੇ
ਤੇਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਢਣ ਗਏ ਹਨ
                          - ''ਲੋਹਕਥਾ,'' 1970&lt;/poem&gt;}}

{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੌਣ ਨੇ ਇਹ ਨਾਨਕ ਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਵਾਰਿਸ
ਜੋ ਹੁਕਮ ਦੇਂਦੇ ਨੇ
ਓਹੀਓ ਆਵਾਜ਼ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਵੋ
ਜੋ ਮੱਕੇ ਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਚ ਗੂੰਜੀ ਸੀ
ਜੋ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਹੈ
ਪਰ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪਸਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ
ਸੌ ਪਰਦੇ ਚੀਰ ਕੇ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਤੀਕ ਵੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ
                      ''- ਸਫ਼ਰ'' ਦੇ ਬੋਲ, ਗਰੇਵਾਲ, 1971&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxf0dftlf55lejfjuzffk7pfgy86fk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58406</id>
    <revision>
      <id>235015</id>
      <parentid>161477</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="j8cvphjk6z8k3tf346zrrsy3uq3wr7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/85}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਲੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤਵ
ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਵੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ
ਕੁਝ ਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਣ ਤੇ ਵੀ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾਂ
ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼
ਕਰਨਾ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ
ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹਾਂ।&lt;/poem&gt;}}

ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇਹਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ:&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਹ ਸਾਲਾ ਵਕਾਰ ਹੀ ਕਾਹਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਸਲ
ਅੰਦਰ ਉਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਜੇਹੇ ਦੰਭੀ ਤੇ ਨਕਲੀ
ਵਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ
ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਜੇ ਲੋਕਹਿਤਮੁਖੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਵੈਮੁਖੀ
ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਸਵੈ ਨਾਲ
ਈਮਾਨਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੀ ਵੀ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ
ਇਨਸਾਫ਼ ਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਲਿਖ
ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲੋਕਹਿਤੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ
ਨਹੀਂ ਭਰ ਰਹੀ। ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਖੁਦ ਸਾਹਵੇਂ
ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰਾਂ ਨੂੰ
ਲਲਕਰਾਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਲਲਕਾਰ ਕੱਚੀ ਪਿੱਲੀ ਹੋਣੀ
ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਫੌਰੀ ਮੌਤ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ
ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਸੁਰ ਫੇਰ ਤੋਂ ਭਾਰੂ ਹੋ
ਜਾਏ, ਉਸ ਵਿਚ ਸੱਚ ਵਾਲੀ ਟੁੰਬਵੀਂ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਹੋਵੇ।ਮੇਰਾ
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਕਤ ਲੋਕ ਜੀਉਂਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ
ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ।
           [ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ ਨੂੰ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977 ਦੀ ਚਿੱਠੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j8cvphjk6z8k3tf346zrrsy3uq3wr7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58743</id>
    <revision>
      <id>235012</id>
      <parentid>163986</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="go3ywjx48f2sz4va3vcb7vh26xvwyy9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/82}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਹੁਤਾ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸਿੱਖ ਲਈ ਹੈ ਕਿ
ਭੀੜ ਵਿਚ ਧੂਤੂ ਵਜਾਉਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲਾਭ ਹੋ
ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।... ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਉਨੀ ਮਾੜੀ ਨਹੀਂ
ਜਿੰਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਆਦਿ
ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕਲਚਰ ਪੱਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਹੈ।

{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਹਾਰ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਫੁੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਫੁੱਲ
...
ਆਓ ਅਸੀਂ ਗੁਮਰਾਹ ਲੋਕ
ਬੇਸ਼ਰਮ ਜਿਹਾ ਗੀਤ ਢੂੰਡੀਏ
...
ਜਦ ਸਾਡੇ ਗੀਤ ਪੂਰੀ ਜਹਾਲਤ ਨਾਲ
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾ’ ਅੱਖ ਮੇਲਣਗੇ
ਤਾਂ ਬਹਾਰ ਦਾ ਘੁਮੰਡੀ ਸੁਹਜ
ਕੀ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗਾ?
...
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਹੈ
ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਆਪਣੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ 'ਤੇ
ਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹੋ ਸੁਨਿਹਰੀ ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ
ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਨੇ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਸੇ ਚ ਮੌਤ ਦੇ ਲਤੀਫ਼ੇ ਦਾ
ਕੀ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ?
ਤੁਹਾਡੇ ਬੀਥੋਵਨ ਨੇ
ਮਾਂ ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦਾ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>go3ywjx48f2sz4va3vcb7vh26xvwyy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58744</id>
    <revision>
      <id>235014</id>
      <parentid>163918</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="myrlhokvmjib7ypqnxjmf2b9q1mgul9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/84}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
ਕੇਵਲ ਪਾਗਲ ਦੀ ਬਕੜਵਾਹ ਹੈ।
—''ਜਿਥੇ ਕਵਿਤਾ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ'', ਸੰਪਾਦਕ: ਪਾਲ ਕੌਰ ਤੇ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, 1989&lt;/poem&gt;}}

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਡੰਗਰਾਂ ਦਾ ਵੱਗ' ਆਖਿਆ ਸੀ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ ਇਨ੍ਹਾਂ [ਪਾਠਕਾਂ] ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| (ਪਾਤਰ ਨੂੰ 1975 ਦੀ ਚਿੱਠੀ)&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹੁਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਾਹਿਤ ਆਰਥਿਕ ਲੁੱਟਖੋਹ ਦੀ ਸਪਾਟ ਬਿਆਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਨੰਤ ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਇਹਨੂੰ ‘ਬੜ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਲਿਖੀ ਖੋਖਲੀ ਕਵਿਤਾ’ ਅਤੇ ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ‘ਭਾਂਜਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ' ਆਖਦਾ ਹੈ; ਸਾਹਿਤ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ‘ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਵਿਚ ਖੁਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ'। (ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ 19 ਜੁਲਾਈ 1974 ਦੀ ਚਿੱਠੀ) ਪਾਸ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨੇ ਇਸ ਔਗੁਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਪੇ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਖੋਜ ਇਹਦੇ ਹੀ ਗਿਝਾਏ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਪਾਠਕ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਨੂੰ ਇਹਨੇ 13 ਮਾਰਚ 1974 ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:&lt;/br&gt;

{{ center|&lt;poem&gt;ਆਖ਼ਰ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਨੇ
ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਬਹੁਪੱਖਤਾ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ ਨਾ।
ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਝ ਨਾਲ ਛਪਵਾ ਰਿਹਾ 
ਹਾਂ- ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਿਹਦੇ ਉੱਤੇ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਬਰਫ਼ 
ਤੋੜਨ ਲਈ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੈਨਵਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਲੈਣ ਦੀ ਆਦਤ ਜਿਹੀ ਪਾ ਦੇਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੋਸ਼&lt;/poem&gt;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>myrlhokvmjib7ypqnxjmf2b9q1mgul9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/109</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58748</id>
    <revision>
      <id>235063</id>
      <parentid>163972</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3102" sha1="ksj8meumgcj0oansyonhm8cn18z80ex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/105}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਪੁਤ ਮੰਗਦੀ
ਤੇਰੇ ਪੱਟ ਮੰਗਦੇ ਮੁਕਲਾਵਾ।&lt;/poem&gt;}}

ਇੱਕੋ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਬੋਹਲ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕੋ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਤੇ ਮਾਣਦਿਆਂ ਦੇਖ ਸਕਣ, ਵਾਤ੍ਸਲਯ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵੇਲ ਹਰੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਅਸੀਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਸਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ।{{dhr|3em}}
{{gap}}ਇਬ ਬੋਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਨੇ ਪਾਈ ਹੋਏਗੀ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਪੇਕੇ ਬੈਠੀ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਿੰਨਾ ਸੁਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਹੋਏਗਾ। ਸੁਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲ਼ਾ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਲੇ ਹੁਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਜ ਜਿੰਨੀ ਖੁਲ੍ਹ ਓਦੋਂ ਕਿਥੇ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਪਰਵਾਨ ਕਿਹਦਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ? ਇਕ ਛੁਹ, ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਰਸ਼ਾਰੇ ਅਪਣੀ ਜੂਨ ਕਟ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।{{dhr|3em}}
{{gap}}ਇਹ ਬੋਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਛਪਾਰ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਛੜੇ ਨੇ ਜਾਂ ਤਰਸੇਵੇਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕਿਸੇ ਮਸਫੁੱਟ ਨੇ ਬਲ਼ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਦੀ ਲੋਏ ਅਪਣੀਆਂ ਨਸ਼ੱਈ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ ਉਚਰੀ ਹੋਏਗੀ। ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਲਈ ਇਹ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਉਹ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੰਧੇਜ ਦੀ ਬੱਝੀ ਉਹ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਮਰਦ ਦੀ ਛੁਹ ਨੂੰ ਤੜਫਦੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਕੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਨੰਗੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇਖੀ ਹੋਏਗੀ? ਹਿੱਕ ਤੇ ਪੱਟ? ਓਦੋਂ ਹੁਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਬੇਹਯਾ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।{{dhr|3em}}
{{gap}}ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬਣ ਸੰਙਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਰਦ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksj8meumgcj0oansyonhm8cn18z80ex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235064</id>
      <parentid>235063</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="26rje94e13zwk30hy84iv9ckv6prcct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/105}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਪੁਤ ਮੰਗਦੀ
ਤੇਰੇ ਪੱਟ ਮੰਗਦੇ ਮੁਕਲਾਵਾ।&lt;/poem&gt;}}

ਇੱਕੋ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਬੋਹਲ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕੋ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਤੇ ਮਾਣਦਿਆਂ ਦੇਖ ਸਕਣ, ਵਾਤ੍ਸਲਯ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵੇਲ ਹਰੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਅਸੀਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਸਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਬ ਬੋਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਨੇ ਪਾਈ ਹੋਏਗੀ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਕੁਆਰੀ ਜਾਂ ਪੇਕੇ ਬੈਠੀ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਿੰਨਾ ਸੁਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਹੋਏਗਾ। ਸੁਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲ਼ਾ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਲੇ ਹੁਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਜ ਜਿੰਨੀ ਖੁਲ੍ਹ ਓਦੋਂ ਕਿਥੇ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ ਪਰਵਾਨ ਕਿਹਦਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ? ਇਕ ਛੁਹ, ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਰਸ਼ਾਰੇ ਅਪਣੀ ਜੂਨ ਕਟ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਹ ਬੋਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਛਪਾਰ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਛੜੇ ਨੇ ਜਾਂ ਤਰਸੇਵੇਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕਿਸੇ ਮਸਫੁੱਟ ਨੇ ਬਲ਼ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਦੀ ਲੋਏ ਅਪਣੀਆਂ ਨਸ਼ੱਈ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ ਉਚਰੀ ਹੋਏਗੀ। ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਲਈ ਇਹ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਉਹ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੰਧੇਜ ਦੀ ਬੱਝੀ ਉਹ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਮਰਦ ਦੀ ਛੁਹ ਨੂੰ ਤੜਫਦੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਕੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਪਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਨੰਗੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇਖੀ ਹੋਏਗੀ? ਹਿੱਕ ਤੇ ਪੱਟ? ਓਦੋਂ ਹੁਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਬੇਹਯਾ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬਣ ਸੰਙਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਰਦ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>26rje94e13zwk30hy84iv9ckv6prcct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58749</id>
    <revision>
      <id>235011</id>
      <parentid>163974</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="6vc9zedpor4gln5nxzolxebzgtm9wg0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/81}}&lt;/noinclude&gt;ਪਾਸ਼ ਦਾ ਅਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਇਹ ਅਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਚੋਂ ਕਲਚਰਲ ਬੈਕਵਰਡਨੈੱਸ ਤੇ ਹੀਨਤਾ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਖਦੇੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਹਜੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਕਢ ਰਹੇ ਹਨ| ਪਾਸ਼ ਦਰਅਸਲ ਅਪਣੀ ਬੈਕਵਰਡਨੈਂਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ (ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਚੀਜ਼
ਬਹੁਤ ਘਟ ਹੈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ) ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥੋਹੜੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਜੇ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ
ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਨਹੀਂ
ਹਾਂ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਤੇ ਅੰਤਾਂ ਦੀਆਂ
ਸਾਧਾਰਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਚੋਂ
ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਬਸ। ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਤਸਵੀਰ
ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚਲੇ ਖੇਲ ਨੂੰ ਉਹ ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਹੰਢਾ ਰਹੇ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜੋ ਮੈਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੋਚ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ
ਵਾਹ ਲੱਗਦੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਪਰ
ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ
ਮੁੰਡਿਆਂ ਚੋਂ ਕਲਚਰਲ ਬੈਕਵਰਡਨੈਂਸ ਬਾਰੇ ਛਾਏ ਹੋਏ ਹੀਨਤਾ
ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਖਦੇੜਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਮੁਖੀ
ਜਹਾਲਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ Adventure ਵਰਗੇ ਕੁਝ
ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਗੁਣ ਵੀ ਹਨ, ਵਿਚ ਮੁੜ ਯਕੀਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ
ਬਾਇਸ ਬਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ
ਵਿਚ ਰੋਕਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਕਵੀ ਨੌਜੁਆਨਾਂ 
ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਭਾਵੇਂ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vc9zedpor4gln5nxzolxebzgtm9wg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Phailsufian.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>58759</id>
    <revision>
      <id>235013</id>
      <parentid>163973</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T00:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="nawy8pkrttz3rffa8x9p72eybzbhhfy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|ਫੈਲਸੂਫੀਆਂ/83}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਕੀ ਰਿਦਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ?&lt;/br&gt;

ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਲਚਰਲ ਪਛੜੇਵੇਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ, ਜਦ ਇਹ ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਕਦਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਹੜੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ਜਾਂ ਰੋਮਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਮੱਦਾਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀਜੜੇ ਆਖਦਾ ਹੈ:&lt;/br&gt;

{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਘਰ ਸਜਾਏ ਹਨ
... 
ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰੀ ਯੂਨਾਨ ਦੀ 
ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ
                                - ''ਸਤਲੁੱਜ ਦੀ ਹਵਾ, 1971''
&lt;/poem&gt;}}

ਕਾਸ਼, ਪਾਸ਼ ਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਨੇ ਬੀਥੋਵਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਘਟੋ ਘਟ ਮੋਨਾਲੀਜ਼ਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚ ਛਪੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਦੇਖੀ ਹੁੰਦੀ!

'''ਪਾਸ਼ ਦਾ ਅਪਣਾ ਸਿਰਜਿਆ''' ਸੁਹਜ ਇਹਦੇ ਗਲ਼ ਦਾ ਹਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਹੈ, ਗਲ਼ ਦਾ ਰੱਸਾ ਹੈ | ਇਹ ਰੱਸਾ ਤੁੜਾਉਣ ਲਈ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਅਪਣੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਕਈ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ| ਅਪਣੀ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਗਿੱਝਾਏ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਆਕੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹਨੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:

{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨ ਘੇਰਾ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ 
ਘਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ ਤਾਂ 
[ਮਾਓ ਦੀ] ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ&lt;/poem&gt;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nawy8pkrttz3rffa8x9p72eybzbhhfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59121</id>
    <revision>
      <id>235027</id>
      <parentid>214056</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3678" sha1="jamynpaxsalac6bnrobtzbv74a2xcjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੪)}}&lt;/noinclude&gt;ਨ ਬੀਰ ਪਖਰੀਆ ਮਾਰੇ॥ ਅੰਤ ਦੇਵ ਪੁਰੁ ਆਪ ਪਧਾਰੇ॥ ੧੨॥ ਇਤਿਸ੍ਰੀਬਚਿੱਤ੍ਰਨਾਟਕ ਗ੍ਰਿੰਥੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੁਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਦੁਆਦਸਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਸੁਭੁਮਸਤ॥ ੧੨॥
{{center|ਅਫਜੂ॥ ੪੩੫॥}} {{center|ਸਹਜਾਦੇ ਕੋ ਆਗਮਨ ਮਦਰ ਦੇਸ॥}}
ਚੌਪਈ॥ ਇਹ ਬਿਧ ਸੋਂ ਬਧ ਭਯੋ ਜੁਝਾਰ॥ ਆਨ ਬਸੇ ਤਬ ਧਾਂਮ ਲੁਝਾਰਾ॥ ਤਬ ਔਰੰਗ ਮਨ ਮਾਹਿ ਰਿਸਾਵਾ॥ ਮਦਰ ਦੇਸ ਕੋ ਪੂਤ ਪਠਾਵਾ॥ ੧॥ ਤਿਹ ਆਵਤ ਸਭ ਲੋਕ ਡਰਾਨੇ॥ ਬਡੇ ਬਡੇ ਗਿਰ ਹੇਰ ਲੁਕਾਨੇ॥ ਹਮਹੂੰ ਲੋਗ ਨ ਅਧਕ ਜਰਾਯੋ॥ ਕਾਲ ਕਰਮ ਕੋ ਮਰਮ ਨਾ ਪਾਯੋ॥ ੨॥ ਕਿਤਕ ਲੋਗ ਤਜਿ ਸੰਗ ਸਿਧਾਰੇ॥ ਜਾਇ ਬਸੇ ਗਿਰਵਰ ਜਿਹ ਭਾਰੇ ਚਿਤ ਮੁਜੀਅਨ ਕੋ ਅਧਕ ਡਰਾਨਾ॥ ਤਿਨੈ ਉਬਾਰ ਨ ਅਪੁਨਾ ਜਾਨਾ॥ ੩ ਤਬ ਔਰੰਗ ਜੀਅ ਮਹਿ ਰਿਸਾਏ॥ ਏਕ ਅਹਿ ਦੀਆ ਈਹਾਂ ਪਠਾਏ॥ ਹਮ ਤੇ ਭਾਜ ਬਿਮੁਖ ਜੇ ਗਏ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਧਾਮ ਗਿਰਾਂਵਤ ਭਏ॥ ੪॥ ਜੇ ਅਪੁਨੇ ਗੁਰੁ ਤੇ ਮੁਖ ਫਿਰਹੈਂ॥ ਇਹਾਂ ਉਹਾਂ ਤਿਨ ਕ ਗ੍ਰਿਹ ਗਿਰਹੈਂ॥ ਈਹਾਂ ਉਪਹਾਸ ਨ ਸੁਰੁਪੁਰ ਬਾਸਾ॥ ਸਭ ਬਾਤਨ ਤੇ ਰਹੇ ਨਿਰਾਸਾ॥ ੫॥ ਦੂਖ ਭੂਖ ਤਿਨ ਕੋ ਰਹੈ ਲਾਗੀ॥ ਸੰਤ ਸੇਵ ਤੇ ਜੋ ਹੈ ਤਿਯਾਗੀ॥ ਜਗਤ ਵਿਖੇ ਕੋਉ ਕਾਮ ਨ ਸਰਹੀ॥ ਅੰਤਰਿ ਕੁੰਡ ਨਰਕ ਕੀ ਪਰਹੀ॥ ੬॥ ਤਿਨ ਕੋ ਸਦਾ ਜਗਤ ਉਪਹਾਸ॥ ਅੰਤਹਿ ਕੰਡ ਨਰਕ ਕੀ ਬਾਸਾ॥ ਗੁਰੂ ਪਗ ਤੇ ਜੋ ਬਿਮੁਖ ਸਿਧਾਰੇ॥ ਇਹਾਂ ਉਹਾਂ ਤਿਨ ਕੇ ਮੁਖਕਾਰੇ॥ ੭॥ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰ ਤਿਨ ਕੋ ਨਹੀਂ ਫਿਰੈ॥ ਦੁਖੁ ਦੈ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਕੋ ਮਰੈ॥ ਗੁਰੁ ਦੋਖੀ ਸਗ ਕੀ ਮ੍ਰਿਤਪਾਵੈ॥ ਨਰਕ ਕੁੰਡਡਾਰੇ ਪਛੁਤਾਵੈ॥ ੮॥ ਬਾਬੇ ਕੇ ਬਾਬਰਕੇ ਦੋਊ॥ ਆਪ ਕਰੇ ਪਰਮੇਸਰ ਸੋਊ॥ ਦੀਨ ਸਾਹਿ ਇਨ ਕੋ ਪਹਿਚਾਨੋ॥ ਦੁਨੀ ਪਤਿ ਉਨ ਕੋ ਅਨੁਮਾਨੋ॥ ੯॥ ਜੋ ਬਾਬੇ ਕੇ ਦਾਮ ਨ ਦੈਹੈਂ॥ ਤਿਨ ਤੇ ਗਹਿ ਬਾਬਰ ਕੇ ਲੇਹੈਂ॥ ਦੈ ਦੈ ਤਿਨ ਕਉ ਬਡੀ ਸਜਾਇ॥ ਪੁਨ ਲੈ ਹੈ ਗ੍ਰਿਹ ਲੂਟ ਬਨਾਇ॥ ੧੭॥ ਜਬ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਬੇਮੁਖ ਬਿਨਾਧਨ॥ ਤਬ ਚੜ ਹੈ ਸਿੱਖਨ ਕਹਿ ਮਾਗਨੁ॥ ਜੇ ਜੇ ਸਿੱਖ ਤਿਨੈ ਧਨ ਦੈ ਹੈਂ॥ ਲੂਟ ਮਲੇਛ ਤਿਨੂ ਕੋ ਲੈ ਹੈਂ॥ ੧੧॥ ਜਬ ਹੁਇ ਹੈ ਤਿਨ ਦਰਬ ਬਿਨਾਸਾ॥ ਤਬ ਧਰ ਹੈਂ ਨਿਜ ਗੁਰ ਕੀ ਆਸਾ॥ ਤਬ ਤੇ ਗੁਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਐਹੈ॥ ਤਬ ਭਿਨ ਕੋ ਗੁਰ ਮੁਖ ਨ ਲਗੈ ਹੈ॥ ੧੨॥ ਬਿਦਾ ਬਿਨਾਂ ਜੈ ਹੈ ਤਬ ਧਾਮੰ॥ ਸਰਿ ਹੈ ਕੋਈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jamynpaxsalac6bnrobtzbv74a2xcjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59122</id>
    <revision>
      <id>235028</id>
      <parentid>214057</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3729" sha1="g2tehetmb05sqr2jlj75a4fl54idmpc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੫)}}&lt;/noinclude&gt;ਨ ਤਿਨ ਕੋ ਕਾਮੰ॥ ਗੁਰੁ ਦਰ ਢੋਈ ਨ ਪ੍ਰਭਪੁਰ ਵਾਸਾ॥ ਦੁਹੂੰ ਠੌਰ ਤੈ ਰਹੈ ਨਿਰਾਸਾ॥ ੧੩॥ ਜੇ ਜੇ ਗੁਰ ਚਰਨਨਿ ਰਤ ਹ੍ਵੈ ਹੈਂ॥ ਤਿਨ ਕੋ ਕਸ਼ਟ ਨ ਦੇਖਨ ਪੈ ਹੈਂ॥ ਰਿਧ ਸਿੱਧਿ ਤਿਨ ਕੇ ਗ੍ਰਹ ਮਾਹੀਂ ॥ ਪਾਪ ਤਾਪ ਛੈ ਸਕੈ ਨ ਛਾਹੀਂ॥ ੧੪॥ ਤਿਹ ਮਲੇਛ ਛੈ ਹੈ ਨਹੀਂ ਛਾਹਾਂ # ਅਸ਼ਟ ਸਿਧ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਘਰਿਮਾਹਾਂ॥ ਹਾਸ ਕਰਤ ਜੋ ਉਦਮ ਉਠੈਹੈ ॥ ਨਵਨਿਧ ਤਿਨਕੇ ਘਰ ਮਾਹਿ ਐਹੈ॥ ੧੫॥ ਮਿਰਜਾਬੇਗ ਹੁਤੋ ਤਿਹ ਨਾਮੰ॥ ਜਿਨ ਢਾਹੇ ਬੇਮੁਖਨ ਕੈ ਧਾਮੰ॥ ਸਭ ਸਨਮੁਖ ਗੁਰ ਆਪ  ਬਚਾਏ॥ ਤਿਨ ਕੈ ਬਾਰਿ ਨ ਬਾਕਨ ਪਾਏ॥ ੧੬॥ ਉਤ ਅਉਰੰਗਜੀਯ ਅਧਿਕ ਰਿਸਾਯੋ॥ ਚਾਰ ਆਹਿ ਦੀਯਨ ਅਉਰ ਪਠਾਯੋ॥ ਜੇ ਬੇਮੁਖ ਤਾਤੇ ਬਚ ਆਏ॥ ਤਿਨਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪੁਨਿ ਇਨੈ ਗਿਰਾਏ॥ ੧੭॥ ਜੇ ਤਜਿ ਭਜੇ ਹੁਤੇ ਗੁਰਆਨਾ॥ ਤਿਨ ਪੁਨ ਗੁਰੂ ਅਹਿਦੀ ਅਹਿਜਾਨਾ॥ ਮੂਤ੍ਹ ਡਾਰ ਤਿਨ ਸੀਸ ਮੁੰਡਾਏ॥ ਪਾ ਹਰਿ ਜਾਨ ਗ੍ਰਿਾਹ ਲੈ ਆਹੇ॥ ੧੮॥ ਜੇ ਜੇ ਭਾਜ ਹੁਤੇ ਬਿਨ ਆਇਸੁ॥ ਕਹੋ ਅਹਿਦੀਅਹਿ ਕਿਨੈ ਬਤਾਇਸੁ॥ ਮੂੰਡ ਮੂੰਡ ਕਰਿ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰਾਏ॥ ਕਾਰ ਭੇਟ ਜਨੁ ਲੈਨ ਸਿਧਾਏ॥ ੧੯॥ ਪਾਛੈ ਲਾਗਿ ਲਰਕਵਾ ਚਲੇ॥ ਜਾਨਕ ਸਿੱਖ ਸਖਾ ਹੈਂ ਭਲੇ॥ ਛਿਕੇ ਤੋ ਬਰਾ ਬਦਨ ਚੜਾਏ॥ ਜਨੁਹਖਾਨ ਮਲੀਦਾ ਆਏ॥ ੨੦॥ ਮਸਤਕ ਸੁਭੇ ਪਨ ਹੀਯ ਨ ਘਾਇ॥ ਜਨ ਕਰਿ ਟੀਕਾ ਦਏ ਬਨਾਇ॥ ਸੀਸ ਈਟ ਕੈ ਘਾਇ ਕਰੇਹੀ॥ ਜਨ ਤਿਨ ਭੇਟ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਹੀ॥ ੨੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕਬਹੂੰ ਰਣ ਜੂਝਿਯੋ ਨਹੀਂ ਕਛੂ ਦੈ ਜਸੁ ਨਹੀ ਲੀਨ॥ ਗਾਂਉ ਬਸਤਿ ਜਾਨਿਯੋ ਨਹੀਂ ਜਮ ਸੋਂ ਕਿਨ ਕਹਿ ਦੀਨ॥ ੨੨॥ ਚੌਪਈ॥ ਇਹ ਬਿਧ ਤਿਨੋ ਭਯੋ ਉਪਹਾਸਾ॥ ਸਭ ਸੰਤਨ ਮਿਲ ਲਖਿਓ ਤਮਾਸਾ॥ ਸੰਤਨ ਕਸ਼ਟ ਦੇਖਨ ਪਾਯੋ॥ ਆਪ ਹਾਥ ਦੈ ਨਾਥ ਬਚਾਯੋ॥ ੨੩॥ ਚਾਰਣੀ ਦੋਹਰਾ ॥ ਜਿਸਨੋ ਸਾਜਨ ਰਾਖਸੀ ਦੁਸ਼ਮਨ ਕਵਨ ਬਿਚਾਰ॥ ਛੈ ਨ ਸਕੈ ਤਿਹ ਛਾਹਿ ਕੌ ਨਿਹਫਲ ਜਾਇ ਗਵਾਰ॥ ੨੪॥ ਜੇ ਸਾਧੂ ਸ਼ਰਨੀ ਪਰੇ ਤਿਨ ਕੈ ਕਵਣ ਬਿਚਾਰ॥ ਦੰਦਜੀਭ ਜਿਮ ਰਾਖਿਹੈ  ਦੁਸ਼ਟ ਅਰਿਸ਼ਟ ਸੰਘਾਰ॥ ੨੫॥ ਇਤਿਸ੍ਰੀਬਚਿੱਤ੍ਰਨਾਟਕਗ੍ਰੰਥੇ ਸਾਹਿਜਾ ਦੇਵ ਅਹਦੀਆ ਆਗਮਨ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮਤ੍ਰੋਦਸਮੋਧਿਆਇਸਮਾਪ ਭਮ ਸਭਸੁਭਮਸਤੁ॥ ੧੩॥
ਅਫਜੂ॥ ੪੬੦॥ ਚੌਪਈ॥ ਸਰਬਕਾਲ ਸਤ ਸਾਧ ਉਬਾਰੇ॥ ਦੁਖ ਦੇ ਕੈ ਦੋਖੀ ਸਭ ਮਾਰੇ॥ ਅਦੁਭਤਿ ਗਤਿ ਭਗਤਨ ਦਿਖਰਾਈ॥ ਸਭਸੰਕ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2tehetmb05sqr2jlj75a4fl54idmpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70542</id>
    <revision>
      <id>234981</id>
      <parentid>213656</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234981</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3869" sha1="2ezp0iv2vxg6q3nog0wr2qwgi56kwqa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{overfloat left|﻿ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਜੀ! (ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸਕਦੇ ਹੋਏ)
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ! ਠੀਕ ਏ! ਵੈਸੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਖਾਸ ਲੋੜ ਸੀ। ਖੈਰ ਜੇ ਤੂੰ
ਜਾਣਾ ਈ ਏ ਤਾਂ ਭਲਕੇ ਸਹੀ! (ਘੋਖਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਕਿਤੇ
{{overfloat left|﻿ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}} ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ, ਰਾਤ ਤਾਈਂ ਤਾਂ ਮੁੜ ਈ ਆਵਾਂਗਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ
ਹੋ ਜਾਏ, ਘੰਟਾ-ਅੱਧ ਘੰਟਾ। ਉਸ ਲਈ ਪੇਸ਼ਗੀ ਮਾਫ਼ੀ ਚਾਹਾਂਗਾ...
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਠੀਕ ਐ! ਪਰ ਭੁੱਲੀਂ ਨਾ... ਸ਼ਾਹੀ ਦਾਵਤ ਐ!
{{overfloat left|﻿ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਹਜ਼ੂਰ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਤੂੰ ਕੁਝ ਸੁਣਿਐ... ਮੇਰੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਏ ਇੰਗਲੈਂਡ
ਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ 'ਚ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ!ਪਿਘਾਤੀ, ਨੀਚ,
ਹੱਤਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਏ।
ਗੁਨਾਹ ਕਬੂਲਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਬਕਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ।
ਅਜੀਬ ਬੇਸਿਰ ਪੈਰ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ। (ਹੌਂਕਾ) ਖੈਰ ਛੱਡ ਫੇਰ ਕਦੀ ਕਰਾਂਗੇ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚਾਰਨੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ.., ਤੇਰੀ
ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਐ! ਖੈਰ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ।ਤੇ ਛੇਤੀ ਮੁੜਨ ਵਾਲੀ
ਗੱਲ ਕਰੀਂ! (ਬੈਂਕੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਓ ਹਾਂ...ਤੇਰਾ ਬੇਟਾ ਤਾਂ ਏਥੇ ਈ ਏ ਨਾ।
{{overfloat left|﻿ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}(ਸ਼ੱਕ ਹੋਰ ਗੂੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਗੁਸਤਾਖੀ ਮਾਫ਼ ਜਨਾਬ! ਪਰ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ
ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਏ...
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਔਹ! ਠੀਕ ਐ ਠੀਕ ਐ! ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਸੁਵੱਲੀ ਕਰੇ! ਘੋੜੇ
ਤਾਂ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਲੈ ਲਏ ਐ ਨਾ ਜਾਓ...ਰੱਬ ਰਾਖਾ! (ਬੈਂਕੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਕਬਬ ਦੂਰ ਤਾਈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ
ਤਾਂ ਹੁਣ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਆਪ ਹੈ, (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ) ਪਰ ਸਿਰਫ਼
ਰਾਤ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਤਾਈਂ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਵੀ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਜਾਊ..ਠੀਕ
ਹੈ ਨਾ!
(ਸਭ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਅਕਬੱਥ ਬੇਚੈਨ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।ਸੰਤਰੀ ਆਉਂਦਾ
ਹੈ। ਮੈਕਬਥ ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਉਹ ਆ ਗਏ!
{{overfloat left|ਸੰਤਰੀ : | depth=6em}}ਜੀ ਸਰਕਾਰ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਦੋਹੇਂ ਆ ਨਾ!
{{overfloat left|ਸੰਤਰੀ : | depth=6em}} ਜੀ ਹਜ਼ੂਰ.., (ਸ਼ਸ਼ੋਪੰਜ 'ਚ ਹੈ) ਪਿਛਲੇ ਗੇਟ 'ਤੇ ਖੜੇ ਨੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|58/ ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ezp0iv2vxg6q3nog0wr2qwgi56kwqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70543</id>
    <revision>
      <id>234982</id>
      <parentid>233974</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="2xqim5vs63ceo0jokay8wvs7fa2fbyb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}
﻿{{Playscript|ਮੈਕਬਥ: | ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਓ...ਤੇ ਸੁਣੋ, ਜ਼ਰਾ ਇੱਜ਼ਤ ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ।
(ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ) ਇਹ ਬੈਂਕੋ ਤਾਂ ਡਰ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹਿ
ਗਿਐ। ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ..ਕੁਝ ਵੀ! ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਦਾਜ਼,
ਬੇਖੌਫ਼ ਅੱਖਾਂ, ਸੂਝਬੂਝ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਨੇ। ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ
ਮਜਬੂਤ ਨੇ। ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ... ਉਸਦੀ ਤਾਂ ਬਸ ਹੋਂਦ ਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ
ਏ,ਖ਼ਤਰਾ! ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜਿਸਦਾ ਭਰੋਸਾ ਈ
ਕੋਈ ਨਹੀਂ! (ਨਿਰਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵਿਹਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਉਫ਼, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ
ਹੇਠ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਲਾਹਨਤ ਐ ਉਸ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ... ਜਿਸ 'ਤੇ
ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਇਹ
ਸਭ ਬੈਂਕੋ ਲਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਣ। ਨਾਮੈਂ
ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾ ਰਿਹੈ,
(ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਇਆ ਸੀ,
(ਨਕਲ ਉਤਾਰਦੇ ਹੋਏ) ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰੋ..., ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ
ਤੁਹਾਥੋਂ। ਕਿੰਨਾ ਬੌਣਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਇਹੋ
ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਔਲਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣੇਗੀ..ਨਵੇਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ
ਨੀਂਹ ਰੱਖੇਗਾ,ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ ਮੈਂ!
ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਜ ਐਵੇਂ ਬੋਝ ਐ। ਮੁੱਠੀ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ
ਰੇਤ.....ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਫੜ੍ਹ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਏਸ
ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਮੱਚ
ਰਿਹੈ..ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ 'ਚ ਲਾਂਬੂ ਬਾਲ਼ਿਆ ਮੈਂ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ
ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿਤਾ, ਕਿਸ ਲਈ...ਏਸ ਬੈਂਕੋ ਖਾਤਰ….ਉਹਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ!
ਨਹੀਂ, ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗਾ! ਕਦੇ ਨਹੀਂ! ਕਿਸੇ
ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਨਹੀਂ। ਰਾਹ ਦਾ ਹਰ ਰੋੜਾ ਹੂੰਝ ਦਿਆਂਗਾ ਮੈਂ...ਸਾਫ਼ ਕਰ
ਦਿਆਂਗਾ। (ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ) ਕੌਣ ਐ ਓਥੇ?
(ਨੌਕਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਚੁੜੇਲਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਜਿਹੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।)
(ਮੈਕਬਥ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਸੁਣ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬੁਲਾਵਾਂ
ਨਾ, ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹੀਂ। (ਚੁੜੇਲਾਂ ਵੱਲ) ਹੂੰ! ਯਾਦ ਏ ਨਾ ਕੱਲ੍ਹ
ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ।}}
﻿{{Playscript|﻿ਚੁੜੇਲ ੧ : |  ਯਾਦ ਹੈ। ਹਜ਼ੂਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ।}}
﻿{{Playscript|﻿ਮੈਕਬਥ : |ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਤੁਸੀਂ? (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ}}&lt;noinclude&gt;
{{center|59/ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2xqim5vs63ceo0jokay8wvs7fa2fbyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70695</id>
    <revision>
      <id>235057</id>
      <parentid>214021</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="0xakrwz1llp00wqouagf443dl4ogqrk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ 'ਚ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਮੈਂ ਦੇਖੇ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਨੀਂਦ 'ਚ ਤੁਰਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਹਿਜ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਤੇ ਰੋਗ ਈ ਅਵੱਲਾ ਏ, ਲਾ-ਇਲਾਜ!
{{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੜਕਦੀ ਹੈ) ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਬੈਂਕੋ ਕਦੋਂ ਦਾ ਮਰ ਚੁੱਕਾ! ਹੁਣ ਉਹ ਕਬਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਹੱਥ ਧੋਵੋ ਤੇ ਇਹ ਗਾਊਨ ਪਾਓ ਫਟਾਫਟ
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਓ ਮੇਰਿਆ ਰੱਬਾ। ਇਹ ਪਾਪ ਵੀ। ..!
{{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਰੰਗ ਕਿਉਂ ਉੱਡਿਆ ਪਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਪਏ ਓ! (ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ) ਚੱਲੋ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ! ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕ ਰਿਹਾ ਏ..., ਹੱਥ ਫੜ੍ਹਾਓ ਮੈਨੂੰ.. ਆਓ....ਛੇਤੀ... (ਜਾਂਦੀ ਹੈ)
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਹੁਣ ਫੇਰ ਸੌਂ ਜਾਏਗੀ।..?
{{overfloat left|ਨਰਸ  : | depth=6em}}ਹਾਂ, ਸਿੱਧੀ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਜਾਏਗੀ।
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਸਭ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ! ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਦਵਾ ਦੀ ਨਹੀਂ ਦੁਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਮੈਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ। (ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
{{overfloat left|ਨਰਸ : | depth=6em}}(ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ... ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣੋ....
(ਪਿੱਛੋਂ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਛੁਰਾ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਡੰਕਨ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਖੁਦ ਹੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਢਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੜਫ਼ਦੀ ਹੈ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਉਸਦੇ ਗਿਰਦ ਫ਼ੇਰੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||103/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xakrwz1llp00wqouagf443dl4ogqrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235059</id>
      <parentid>235057</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T11:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="p1lnhez5mbpr5etcbcwzjgjrq2f8r39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ 'ਚ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਮੈਂ ਦੇਖੇ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਨੀਂਦ 'ਚ ਤੁਰਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਹਿਜ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਤੇ ਰੋਗ ਈ ਅਵੱਲਾ ਏ, ਲਾ-ਇਲਾਜ!
{{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੜਕਦੀ ਹੈ) ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਬੈਂਕੋ ਕਦੋਂ ਦਾ ਮਰ ਚੁੱਕਾ! ਹੁਣ ਉਹ ਕਬਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਹੱਥ ਧੋਵੋ ਤੇ ਇਹ ਗਾਊਨ ਪਾਓ ਫਟਾਫਟ।
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਓ ਮੇਰਿਆ ਰੱਬਾ। ਇਹ ਪਾਪ ਵੀ। ..!
{{overfloat left|ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਰੰਗ ਕਿਉਂ ਉੱਡਿਆ ਪਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਪਏ ਓ! (ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ) ਚੱਲੋ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ! ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕ ਰਿਹਾ ਏ..., ਹੱਥ ਫੜ੍ਹਾਓ ਮੈਨੂੰ.. ਆਓ....ਛੇਤੀ...(ਜਾਂਦੀ ਹੈ)
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਹੁਣ ਫੇਰ ਸੌਂ ਜਾਏਗੀ।..?
{{overfloat left|ਨਰਸ  : | depth=6em}}ਹਾਂ, ਸਿੱਧੀ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਜਾਏਗੀ।
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਸਭ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ! ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਦਵਾ ਦੀ ਨਹੀਂ ਦੁਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਮੈਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ। (ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
{{overfloat left|ਨਰਸ : | depth=6em}}(ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ... ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣੋ....
(ਪਿੱਛੋਂ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਛੁਰਾ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਡੰਕਨ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਢਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੜਫ਼ਦੀ ਹੈ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਉਸਦੇ ਗਿਰਦ ਫ਼ੇਰੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||103/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1lnhez5mbpr5etcbcwzjgjrq2f8r39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/114</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70706</id>
    <revision>
      <id>235022</id>
      <parentid>214033</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="8onwlmeibceigva75eovi93c4q0t0gl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਛੇਵਾਂ'''}}}}
(ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਸਮੇਤ ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਰਨੈਲ ਮੌਜੂਦ ਨੇ।
ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਿਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਰੁਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਬਸ! ਲਾਹ ਦਿਉ ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ। ਦਿਖਾ ਦਿਓ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਹੁਣ, ਹੋਰ ਕੀ ਹੁਕਮ ਹੈ ਸਾਡੇ ਲਈ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਅੰਕਲ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰੋਗੇ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰ..., ਤੁਹਾਡਾ ਸਪੁੱਤਰ ਨਾਲ਼ ਰਹੇਗਾ ਤੁਹਾਡੇ। ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਕਡਫ਼ ਪਿੱਛੋਂ ਰਲ਼ਾਂਗੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਤੇ ਫ਼ਲੀਐਂਸ...
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਹੁਕਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਮੋਢਾ ਥਪਥਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਜਾਂਬਾਜ਼ ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਏ ਮੈਨੂੰ।
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}(ਗੰਭੀਰ) ਮੈਂ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਸੁਲਤਾਨ! ਹੁਣ ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਧੀਰਜ ਨੌਜਵਾਨ, ਧੀਰਜ! ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਨਾਜ ਹੈ। ਬਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਬਰ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਤੇਰੀ ਕਾਹਲ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਯੁੱਧ-ਨੀਤੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਏਥੇ ਰੁਕੇਂਗਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ..ਅੰਤਮ ਲੜਾਈ ਤੱਕ, ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਸ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ ਵਾਂਗ।
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਜੋ ਹੁਕਮ ਸੁਲਤਾਨ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਵਾਂਗੇ। ਤੇ ਫੇਰ ਆਰ ਜਾਂ ਪਾਰ। ਚੰਗਾ ਰੱਬ-ਰਾਖਾ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}(ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਨਗਾੜੇ ਬਜਾਓ...ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੰਬਣ ਦਿਓ ਧਰਤੀ ਫੱਟ ਜਾਣ ਦਿਓ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਝੁੱਲੇਗੀ ਅੱਜ, ਖ਼ੂਨ ਦੀ...! ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ! (ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੁੜੇਲਾਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੱਬੀ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ੌਜੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਝੰਡੇ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ।)
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||114/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8onwlmeibceigva75eovi93c4q0t0gl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235023</id>
      <parentid>235022</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3879" sha1="5wr286163tgjjwxy63jsp9xcpefldq0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਛੇਵਾਂ'''}}}}
(ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਸਮੇਤ ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਰਨੈਲ ਮੌਜੂਦ ਨੇ।
ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਿਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}} (ਰੁਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਬਸ! ਲਾਹ ਦਿਉ ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ। ਦਿਖਾ ਦਿਓ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਹੁਣ, ਹੋਰ ਕੀ ਹੁਕਮ ਹੈ ਸਾਡੇ ਲਈ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਅੰਕਲ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰੋਗੇ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀਰ..., ਤੁਹਾਡਾ ਸਪੁੱਤਰ ਨਾਲ਼ ਰਹੇਗਾ ਤੁਹਾਡੇ। ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਕਡਫ਼ ਪਿੱਛੋਂ ਰਲ਼ਾਂਗੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਤੇ ਫ਼ਲੀਐਂਸ...
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਹੁਕਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਮੋਢਾ ਥਪਥਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਜਾਂਬਾਜ਼ ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਏ ਮੈਨੂੰ।
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}(ਗੰਭੀਰ) ਮੈਂ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਸੁਲਤਾਨ! ਹੁਣ ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਧੀਰਜ ਨੌਜਵਾਨ, ਧੀਰਜ! ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਨਾਜ ਹੈ। ਬਸ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਬਰ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਤੇਰੀ ਕਾਹਲ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਯੁੱਧ-ਨੀਤੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਏਥੇ ਰੁਕੇਂਗਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ..ਅੰਤਮ ਲੜਾਈ ਤੱਕ, ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਸ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ ਵਾਂਗ।
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਜੋ ਹੁਕਮ ਸੁਲਤਾਨ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਵਾਂਗੇ। ਤੇ ਫੇਰ ਆਰ ਜਾਂ ਪਾਰ। ਚੰਗਾ ਰੱਬ-ਰਾਖਾ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}(ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਨਗਾੜੇ ਬਜਾਓ...ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਓ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੰਬਣ ਦਿਓ ਧਰਤੀ ਫੱਟ ਜਾਣ ਦਿਓ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਝੁੱਲੇਗੀ ਅੱਜ, ਖ਼ੂਨ ਦੀ...! ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ! (ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੁੜੇਲਾਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੱਬੀ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ੌਜੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਝੰਡੇ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ।)
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||114/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wr286163tgjjwxy63jsp9xcpefldq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/115</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70707</id>
    <revision>
      <id>235026</id>
      <parentid>214034</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="4fr2l2eseal7y6dl2g5pe7foxrvwn0m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੱਤਵਾਂ'''}}}}
{{center|(ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ)}}
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਫਸਾ ਲਿਆ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ। ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੁਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਲੜਾਂਗਾ, ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤਾਈਂ! (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਆਖ਼ਰ ਕੌਣ ਹੈ... ਜਿਹੜਾ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ! ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ! ਸਾਹਮਣੇ ਆਓ..........! ਇਹ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਮੇਰਾ!
{{overfloat left|ਯੁਵਾ ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਰੁਕ ਜਾ, ਕੌਣ ਏਂ ਤੂੰ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਜਾ ਦੌੜ ਜਾ! ਫ਼ੂਕ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗੀ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ!
{{overfloat left|ਯੁਵਾ ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਹੁੰ! ਸ਼ੈਤਾਨ ਵੀ ਡਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਨਰਕਾਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਆਏ! ਤੇਰੀ ਕੀ ਬਿਸਾਤ ਏ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਮੈਕਬਥ ਹੈ ਮੇਰਾ ਨਾਮ! ਲੈ...ਸੰਭਾਲ!
{{overfloat left|ਯੁਵਾ ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਨਰਕ ਦੇ ਕੀੜੇ! ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਿਣਾਉਣਾ ਹੋ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦਾ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਹੱਸਦਾ) ਝੂਠ! ਘਿਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਡਰਾਉਣਾ! ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈਂਕੜੀ ਸਾਰੀ!
{{overfloat left|ਯੁਵਾ ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਜ਼ਾਲਿਮ...ਹੱਤਿਆਰੇ! ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੱਸੇਗੀ ...(ਪੈਂਤੜੇ ਬਦਲ ਕੇ ਲੜਦੇ ਹਨ) ਕਿ ਕੌਣ ਹੈ ਝੂਠਾ ਤੇ ਕੌਣ ਬੁਝਦਿਲ।
(ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਯੁਵਾ ਸੀਵਾਰਡ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਬੇਚਾਰਾ..ਔਰਤ ਦਾ ਜਾਇਆ! ਕੋਈ ਮਾਂ ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਜਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣੇ ਮੇਰੇ ਲਈ! ਇਹ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ... ਤੇ ਇਹ ਕਟਾਰ (ਪਾਗ਼ਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਸਭ ਮਜ਼ਾਕ ਮੇਰੇ ਲਈ....ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵੀ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਮੇਰੀ।
(ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ 'ਚ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮੈਕਡਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}(ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ) ਏਧਰੋਂ ਈ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ...! (ਕੜਕ ਕੇ) ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਮੱਕਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ! ਕਿੱਥੇ ਲੁਕਿਆਂ ਮਾਂ ਦੀ ਬੁੱਕਲ਼ 'ਚ! ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਕਦੇ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੀਆਂ ਮੈਨੂੰ! (ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਢੇਰੀ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਖਾ-ਖਾ ਕੇ ਛਿੱਲੜ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||115/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fr2l2eseal7y6dl2g5pe7foxrvwn0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/116</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70708</id>
    <revision>
      <id>235035</id>
      <parentid>214035</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="kp38td62vyivldfiqq7b73ypnlikp9p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਏਧਰ-ਉਧਰ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ! ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਭਾੜੇ ਦੇ ਟੱਟੂਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ...ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਮੰਗਵੇਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਤਿਹਾਈ ਏ ਮੈਕਬਥ, ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ! ਤੇਰਾ ਖ਼ੂਨ ਪੀਵੇਗੀ ਜਾਂ ਪਿਆਸੀ ਰਹੇਗੀ...ਧਾਰ ਏਸ ਦੀ! (ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਨਹੀਂ ਬਸ ਪਛਾੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਧਰੋਂ ਆ ਰਹੀ ਏ ਆਵਾਜ਼! ਹਾਂ..ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਟੰਕਾਰ, ਜ਼ਰੂਰ ਓਧਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ! ਬਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਏ ...ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ!
(ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮੈਲਕਮ ਤੇ ਸੀਵਾਰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਸ ਸਾਡੇ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਹੈ ਸੁਲਤਾਨ। ਏਸ ਪਾਸੇ ਦੀ ਆਓ! ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੋਹੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਨੇ! ਬਸ ਇੱਕ ਹੱਲਾ ਹੋਰ ਤੇ ਜੰਗ ਜਿੱਤੀ ਸਮਝੋ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਸਿਪਾਹੀ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲੜ ਰਹੇ ਨੇ!
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਜੀ! ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤਾਂ ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਹੈ! ਓਸ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦਾ ਤਾਂ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ! (ਚੁੜੇਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਖਚਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ!)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਉਹ!
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਜੀ ਹਾਂ...ਉਹੀ ਫ਼ਲੀਐਂਸ! ਤੇ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਹੈ...ਮੈਕਡਫ਼! ਜਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੇ ਨੇ..ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਫ਼ਾਇਆ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾਏਗਾ!
(ਚੁੜੇਲਾਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਆਓ ਸੁਲਤਾਨ! ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਪੈਰ ਪਾਓ!
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||116/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp38td62vyivldfiqq7b73ypnlikp9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/117</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70709</id>
    <revision>
      <id>235038</id>
      <parentid>214036</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3823" sha1="airf82odkvu06nkxdc7wu04awprqeqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਠਵਾਂ'''}}}}
{{center|(ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ : ਮੈਕਬਥ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਲਤ 'ਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}}
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਥੱਕਿਆ-ਟੁੱਟਿਆ) ਨਹੀਂ, ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਮੈਂ। ਨਹੀਂ, ਬੁਝਦਿਲ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ। ਜਦ ਤੀਕ ਇੱਕ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਉਂਦਾ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ....ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਾਂਗਾ। ਢੇਰ ਲਾ ਦਿਆਂਗਾ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ। (ਲੜਖੜਾਉਂਦਾ ਹੈ)
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}(ਪ੍ਰਵੇਸ਼) ਰੁਕ ਜਾ ਹੱਤਿਆਰਿਆ! ਰੁਕ...,ਮੇਰੀ ਬੀਵੀ ਦੇ ਕਾਤਿਲ ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਵੰਗਾਰ ਰਿਹਾ ਏ ਮੈਨੂੰ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਸੰਭਲਦਾ) ਤੂੰ....ਜਾ ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾ! ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਬਖਸ਼ਦਾ ਰਿਹਾਂ ਤੈਨੂੰ! ਜਾ ਮੁੜ ਜਾ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਹੋਈ ਪਈ ਐ।
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਸ਼ਬਦ ਬੌਣੇ ਨੇ ਤੇਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ।
(ਦੋਹੇਂ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਪਿਛੋਕੜ 'ਚ ਚੁੜੇਲਾਂ ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਖਾ-ਖਾ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕਿਉਂ ਹਵਾ 'ਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਮਾਰਦਾਂ! ਥਕਾ ਰਿਹਾਂ ਫ਼ਾਲਤੂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ! ਜਾ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਤਾਕਤ ਆਜ਼ਮਾ ਆਪਣੀ...ਜੋ ਤੇਰੀ ਈਨ ਮੰਨਣ! ਕੋਈ ਤਲਵਾਰ ਆਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਚੀਰ ਸਕਦੀ, ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲਾ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਜਾਦੂ ਦੀ ਪਰਛਾਈਂ! ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਣੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦੀ ਮੇਰਾ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ! ਅੱਜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਾਅ ਸਕਦਾ ਤੈਨੂੰ! (ਮੈਕਡਫ਼ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਮੈਕਬਥ ਜ਼ਖਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ।) ਬੁਲਾ ਉਸ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ ਏਂ ਤੂੰ! ਦੱਸ ਉਸਨੂੰ ਮੈਕਡਫ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਜਣਿਆ! (ਹੱਸਦਾ) ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ...ਸੱਤਮਾਹਿਆ! (ਠਹਾਕਾ)
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ ਇਸ ਕਾਲੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ! (ਕੰਬਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਮੈਂ ਕੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਮੇਰੀ ਮਰਦਾਨਗੀ! (ਚੁੜੇਲਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ) ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ ਜਾਦੂਗਰਨੀਓਂ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਝਾਂਸੇ 'ਚ ਨਹੀਂ

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||117/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>airf82odkvu06nkxdc7wu04awprqeqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/118</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70710</id>
    <revision>
      <id>235039</id>
      <parentid>214037</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="syp7gjednik14iz2hiwxg16sywcbes7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਉਣ ਲੱਗਾ! ਕਿਤੋਂ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਝੂਠੇ ਸੁਫ਼ਨੇ..ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ ਤੇ ਕੀਤਾ ਕੀ! ਸਭ ਫ਼ਰੇਬ ਏ, ਛਲਾਵਾ! ਇਹ ਕਿਹੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ! ਬਸ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਖੇਖਣ ਬੰਦ ਕਰ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇ ਹਥਿਆਰ! ਬਖਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਸਕਣ! ਪਿੰਜਰੇ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗੇ ਤੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ! ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ ਦੇਖਣ ਤੇ ਸਬਕ ਲੈਣ! ਤਖ਼ਤੀ ਵੀ ਲਾ ਦਿਆਂਗੇ...ਦੇਖੋ..ਦੇਖੋ..ਇਹੋ ਹੈ ਉਹ ਬੰਦਾ!
ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮੇ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਦਰਿੰਦਾ, ਰਾਖਸ਼ਸ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਦਹਾੜਦਾ ਹੈ) ਬਸ........! ਇੱਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ ਮੰਨਾਗਾ ਈਨ! ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਛੋਕਰੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਉਡਵਾਵਾਂਗਾ! ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਜੇ ਤੂੰ ਔਰਤ ਦਾ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ! ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਜੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਏ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ। ਇਹ ਰਹੀ ਮੇਰੀ ਢਾਲ...(ਸੁੱਟਦਾ), ਹੁਣ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ! (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਲੜਾਂਗਾ ਮੈਂ...(ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ ਉਸ ’ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਰੁਕਣ ਨੂੰ ਕਹੇ! (ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਕਡਫ਼ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਚੀਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲ਼ੇ ਫ਼ਲੀਐੱਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚੁੜੇਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਹੇਂ ਹੈਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ। ਮਰ ਰਿਹਾ ਮੈਕਬਥ ਵੀ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹੈ! ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਤੇ ਮੈਕਡਫ਼ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਚੁੜੇਲਾਂ 'ਚ ਉਲਝੇ ਹਨ! ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ ਉਹ?
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਪਤਾ ਨਹੀਂ! ਹੈ ਵੀ ਸਨ... ਕਿਤੇ ਐਵੇਂ ਭੁਲੇਖਾ....! (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ) ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ..!
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਕਹਿ ਕੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}(ਛੁਪਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਛੱਡ ਪਰ੍ਹਾਂ। ਐਵੇਂ ਉਡਦਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਨਹੀਂ ਭੱਜੀਦਾ!
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ...
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ! (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ। ਏਸ ਬਾਰੇ ਫੇਰ ਕਦੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ!
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||118/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syp7gjednik14iz2hiwxg16sywcbes7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235040</id>
      <parentid>235039</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235040</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4147" sha1="azpj1irs71sebzv04b9nq6jfivaoz0y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਉਣ ਲੱਗਾ! ਕਿਤੋਂ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਝੂਠੇ ਸੁਫ਼ਨੇ..ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ ਤੇ ਕੀਤਾ ਕੀ! ਸਭ ਫ਼ਰੇਬ ਏ, ਛਲਾਵਾ! ਇਹ ਕਿਹੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ! ਬਸ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਖੇਖਣ ਬੰਦ ਕਰ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦੇ ਹਥਿਆਰ! ਬਖਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਸਕਣ! ਪਿੰਜਰੇ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗੇ ਤੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ! ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ ਦੇਖਣ ਤੇ ਸਬਕ ਲੈਣ! ਤਖ਼ਤੀ ਵੀ ਲਾ ਦਿਆਂਗੇ...ਦੇਖੋ..ਦੇਖੋ..ਇਹੋ ਹੈ ਉਹ ਬੰਦਾ! ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮੇ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਦਰਿੰਦਾ, ਰਾਖਸ਼ਸ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਦਹਾੜਦਾ ਹੈ) ਬਸ........! ਇੱਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਹੋਰ ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ ਮੰਨਾਗਾ ਈਨ! ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਛੋਕਰੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਉਡਵਾਵਾਂਗਾ! ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਜੇ ਤੂੰ ਔਰਤ ਦਾ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ! ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਜੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਏ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ। ਇਹ ਰਹੀ ਮੇਰੀ ਢਾਲ...(ਸੁੱਟਦਾ), ਹੁਣ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ! (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਲੜਾਂਗਾ ਮੈਂ...(ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ ਉਸ 'ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਰੁਕਣ ਨੂੰ ਕਹੇ!
(ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਕਡਫ਼ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਚੀਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਵੇਲ਼ੇ ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਹੇਂ ਹੈਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ। ਮਰ ਰਿਹਾ ਮੈਕਬਥ ਵੀ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹੈ! ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਤੇ ਮੈਕਡਫ਼ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਚੁੜੇਲਾਂ 'ਚ ਉਲਝੇ ਹਨ! ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ ਉਹ?
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਪਤਾ ਨਹੀਂ! ਹੈ ਵੀ ਸਨ... ਕਿਤੇ ਐਵੇਂ ਭੁਲੇਖਾ....! (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ) ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ..!
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਕਹਿ ਕੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}(ਛੁਪਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਛੱਡ ਪਰ੍ਹਾਂ। ਐਵੇਂ ਉਡਦਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਨਹੀਂ ਭੱਜੀਦਾ!
{{overfloat left|ਫ਼ਲੀਐਂਸ : | depth=6em}}ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ...
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ! (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ। ਏਸ ਬਾਰੇ ਫੇਰ ਕਦੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ!
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||118/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azpj1irs71sebzv04b9nq6jfivaoz0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/119</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70711</id>
    <revision>
      <id>235042</id>
      <parentid>214017</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="tgo9w9jb8hai9gek6dhajtk5oj6qoce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੌਵਾਂ'''}}}}
{{center|(ਮੈਲਕਮ ਦਾ ਦਰਬਾਰ)}}
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਤਾਂ ਨੇ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਜੰਗ 'ਚ ਖੂਨ ਤਾਂ ਡੁੱਲਦਾ ਈ ਏ ਮਹਾਰਾਜ! ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ!
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਬੇਚੈਨ) ਮੈਕਡਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਅੱਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਤਾਂ ਉਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ ਸੁਲਤਾਨ!
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤਾਂ ਹੈ ਸਾਨੂੰ। ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ! ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ!
{{overfloat left|﻿ਰੌਸ : | depth=6em}}ਖਿਮਾਂ ਸੁਲਤਾਨ! ਨੌਜਵਾਨ ਸੀਵਾਰਡ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੜਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ! ਸਾਰੀ ਰਣਭੂਮੀ ਉਸਦੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈ।
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}(ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੁਹਾਡਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ......
{{overfloat left|﻿ਰੌਸ : | depth=6em}}ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ! ਉਸਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਰਣਭੂਮੀ ਚੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਉਹ ਮੇਰੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ! ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਫੱਟ ਉਸਨੇ... ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਖਾਧੇ ਹੋਣਗੇ!
{{overfloat left|﻿ਰੌਸ : | depth=6em}}ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸਨੂੰ ਚਰਣਾਂ 'ਚ ਥਾਂ ਬਖਸ਼ੇ! ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ!
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਇਸਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਾਤਮ ਮਨਾਈਏ ਉਸਦਾ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਦਿਲੋਂ ਗ਼ਮਗੀਨ ਹਾਂ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੁਲਤਾਨ। ਤੁਸਾਂ ਸੁਣਿਆ ਉਸਨੇ ਸਭ ਰਿਣ ਤਾਰ ਦਿੱਤੇ...ਖ਼ੂਬ ਖੇਡਿਆ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ 'ਚ! (ਸਦਮੇ 'ਚ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇ ਉਹਦੇ! ਇੱਥੇ ਤੇ ਕਿੱਧਰੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ!

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||119/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgo9w9jb8hai9gek6dhajtk5oj6qoce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235043</id>
      <parentid>235042</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="ctlv8f3houxvyof2n9jo4wo2a9ohbv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੌਵਾਂ'''}}}}
{{center|(ਮੈਲਕਮ ਦਾ ਦਰਬਾਰ)}}
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਤਾਂ ਨੇ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਜੰਗ 'ਚ ਖ਼ੂਨ ਤਾਂ ਡੁੱਲਦਾ ਈ ਏ ਮਹਾਰਾਜ! ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ!
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਬੇਚੈਨ) ਮੈਕਡਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਅੱਜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਤਾਂ ਉਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ ਸੁਲਤਾਨ!
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤਾਂ ਹੈ ਸਾਨੂੰ। ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ! ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ!
{{overfloat left|﻿ਰੌਸ : | depth=6em}}ਖਿਮਾਂ ਸੁਲਤਾਨ! ਨੌਜਵਾਨ ਸੀਵਾਰਡ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੜਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ.. ਸ਼ਹੀਦ.. ਹੋ ਗਿਆ! ਸਾਰੀ ਰਣਭੂਮੀ ਉਸਦੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈ।
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}(ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੁਹਾਡਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ......
{{overfloat left|﻿ਰੌਸ : | depth=6em}}ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ! ਉਸਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਰਣਭੂਮੀ ਚੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਉਹ ਮੇਰੇ ਖ਼ੂਨ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ! ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਫੱਟ ਉਸਨੇ... ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਖਾਧੇ ਹੋਣਗੇ!
{{overfloat left|﻿ਰੌਸ : | depth=6em}}ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸਨੂੰ ਚਰਣਾਂ 'ਚ ਥਾਂ ਬਖਸ਼ੇ! ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ!
{{overfloat left|﻿ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਇਸਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਾਤਮ ਮਨਾਈਏ ਉਸਦਾ! ਉਸਦੇ ਲਈ ਮੈਂ... ਦਿਲੋਂ ਗ਼ਮਗੀਨ ਹਾਂ!
{{overfloat left|﻿ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸੁਲਤਾਨ। ਤੁਸਾਂ ਸੁਣਿਆ ਉਸਨੇ ਸਭ ਰਿਣ ਤਾਰ ਦਿੱਤੇ...ਖ਼ੂਬ ਖੇਡਿਆ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ 'ਚ! (ਸਦਮੇ 'ਚ) ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇ ਉਹਦੇ! ਇੱਥੇ ਤੇ ਕਿੱਧਰੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ!
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||119/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctlv8f3houxvyof2n9jo4wo2a9ohbv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/120</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70712</id>
    <revision>
      <id>235044</id>
      <parentid>214016</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T09:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="eon9xkqxf12o2zvmnxw3o5zwvlftkqv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;(ਮੈਕਡਫ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਚਰਣਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੈ ਕਾਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।
{{overfloat left|﻿ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਬੁਲੰਦ! ਇਹ ਰਿਹਾ ਧਾੜਵੀ ਦਾ ਸਿਰ! ਹੁਣ ਇਹ ਯੁੱਗ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਨਗੀਨਿਆਂ 'ਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ...ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਮੈਥੋਂ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਏ! (ਜੈ ਕਾਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਸੀਂ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਕਦਰ ਪਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਸ ਰਿਣ ਦੇ ਬੋਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕੀਏ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਵਾਜ਼ਾਂਗੇ ਤੇ ਇਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਮਰਤਬਾ ਹੋਇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਜ਼ਾਲਿਮ
ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਕਰੂਰ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਖਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ। ਇਹ ਬੁੱਚੜ ਜੋ ਮੁਰਦਾ ਹਾਲਤ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦੀ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ਼ਣੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਣਦੀ ਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਕਾਰਵਾਈ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਰ ਨਾਲ਼, ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ! ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ...ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਦਾ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਜ-ਪੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਾਵਤ 'ਤੇ ਸਕੋਨ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ!
{{right|ਸਮਾਪਤੀ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||120/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eon9xkqxf12o2zvmnxw3o5zwvlftkqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235054</id>
      <parentid>235044</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="5an3fyhizk4y7yt07i3yi7idonz4dxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;(ਮੈਕਡਫ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਚਰਣਾਂ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੈ ਕਾਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।)
{{overfloat left|﻿ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਬੁਲੰਦ! ਇਹ ਰਿਹਾ ਧਾੜਵੀ ਦਾ ਸਿਰ! ਹੁਣ ਇਹ ਯੁੱਗ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਨਗੀਨਿਆਂ 'ਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ...ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਮੈਥੋਂ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਏ! (ਜੈ ਕਾਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਸੀਂ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਕਦਰ ਪਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਸ ਰਿਣ ਦੇ ਬੋਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕੀਏ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਨਵਾਜ਼ਾਂਗੇ ਤੇ ਇਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਮਰਤਬਾ ਹੋਇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਜ਼ਾਲਿਮ
ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਕਰੂਰ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਖ਼ਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ। ਇਹ ਬੁੱਚੜ ਜੋ ਮੁਰਦਾ ਹਾਲਤ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦੀ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ਼ਣੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਬਣਦੀ ਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਕਾਰਵਾਈ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਰ ਨਾਲ਼, ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ! ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ...ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਦਾ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਜ-ਪੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਾਵਤ 'ਤੇ ਸਕੋਨ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ!
{{right|ਸਮਾਪਤੀ}}
{{nop}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||120/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5an3fyhizk4y7yt07i3yi7idonz4dxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73834</id>
    <revision>
      <id>234959</id>
      <parentid>234044</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="ijrfnzd3p2eg7sxe9b3gcm0z81tdg83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 48
|bSize = 423
|cWidth = 220
|cHeight = 200
|oTop = 98
|oLeft = 75
|Location = center
|Description =
}}

ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ - ਬਚਪਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਗਰੁੱਪ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਟੌਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਵਾਲੀ; ਤੀਜੀ ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੀ ਅਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮਕਬੂਲ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਾਵੇਂ ਕਲਾ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਈ, ਉਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਜਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਤੇ ਏਨਾ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਮੱਥਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਟੇਕਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੰਨਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਏਨਾ ਕੁ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਕਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਚਿੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਮੂਰਤ ਆਮ ਨਜ਼ਰ&lt;noinclude&gt;{{left|44}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijrfnzd3p2eg7sxe9b3gcm0z81tdg83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234960</id>
      <parentid>234959</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="s4zrfgrb1vxdtm9kznadi0wn9kgxpk0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 48
|bSize = 423
|cWidth = 170
|cHeight = 220
|oTop = 78
|oLeft = 135
|Location = center
|Description =
}}

ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਲ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ - ਬਚਪਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਗਰੁੱਪ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀ ਟੌਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਵਾਲੀ; ਤੀਜੀ ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੀ ਅਤੇ ਟੋਪ ਵਾਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮਕਬੂਲ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਭਾਵੇਂ ਕਲਾ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਈ, ਉਨੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਜਾਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਤੇ ਏਨਾ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਮੱਥਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਟੇਕਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੰਨਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੋਣਾ। ਪਰ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਏਨਾ ਕੁ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢਾਬਿਆਂ ਤੇ ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ, ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਕਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਚਿੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟੋਪ ਵਾਲ਼ੀ ਮੂਰਤ ਆਮ ਨਜ਼ਰ&lt;noinclude&gt;{{left|44}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4zrfgrb1vxdtm9kznadi0wn9kgxpk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73842</id>
    <revision>
      <id>234961</id>
      <parentid>234075</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5497" sha1="dub5l9b9mphw7vypclz30umfzj3f1fs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਅਲਸਾਹਟ ਤੇ ਜਲਾਲ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਨਿਹਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏਗਾ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿੰਦੇ ਅਪਣੇ ਗਰਾਈਂ ਅਮਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿਚ
ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ: “ਵੀਰ ਮੇਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਖੂਬ
ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ।” ਜੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਖਾਹਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਇਹ ਹੋਰਨਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਂਙ ਰੂਸ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੋਟੋ
ਜ਼ਰੂਰ ਖਿਚਵਾਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਪਾਈਦਾ। ਤਾਂ ਵੀ
ਟੋਪ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭਵਿਖ ਵਲ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਲਸ ਦੀ
ਲਾਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੀਤ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸੀਏ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਬੀਤੇ ਵੇਲੇ
ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਫੋਲਣ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਭਵਿਖ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਫ਼ਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਆਸਤ
(ਸਟੇਟ) ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇਮੇਜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਏਸ ਲਈ
ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ
ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਲ ਦੋਸਤੀ
ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਐਨ ਉਲਟ ਸਤਾਲਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਕਰਤੂਤ
ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਟੋਪ ਲਾਹ ਕੇ ਪੱਗ ਰਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ
ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ। ਬੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ
ਇੱਕੋਇਕ ਬੋਦਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ
ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਭੱਦੀ-ਜਿਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਜੀ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਸੀਆਈਡੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ
ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਉਂ ਮੌਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵਧਣੋਂ ਯਕਲਖਤ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਵੇਲੇ ਦੇ
ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਨਦ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵ ਸਕਦੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਮਰ ਬਿੰਬ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਿਆਂ
ਬਹੁਤੀ ਵੇਰ ਖੁਦਗ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਬੇਕਿਰਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਕਾਂ
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਰੁਮਾਂਸ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਹੋਣਾ। ਉਹਦੀ
ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੌਮੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ
ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੇ ਕਿਸੇ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਸੀ। ਪਰ ਕੀ ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ੀ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਂਙ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ?

46&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dub5l9b9mphw7vypclz30umfzj3f1fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>234963</id>
      <parentid>234961</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>234963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="aahphsdfd2xitmaiall5v71rttrkqef" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਅਲਸਾਹਟ ਤੇ ਜਲਾਲ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਨਿਹਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏਗਾ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿੰਦੇ ਅਪਣੇ ਗਰਾਈਂ ਅਮਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿਚ
ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ: “ਵੀਰ ਮੇਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਖੂਬ
ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ।” ਜੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਖਾਹਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਇਹ ਹੋਰਨਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਂਙ ਰੂਸ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ੋਟੋ
ਜ਼ਰੂਰ ਖਿਚਵਾਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਟੋਪ ਨਹੀਂ ਪਾਈਦਾ। ਤਾਂ ਵੀ
ਟੋਪ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭਵਿਖ ਵਲ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਲਸ ਦੀ
ਲਾਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਤੀਤ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਸੀਏ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਬੀਤੇ ਵੇਲੇ
ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਫੋਲਣ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਭਵਿਖ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਫ਼ਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਆਸਤ
(ਸਟੇਟ) ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਇਮੇਜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਏਸ ਲਈ
ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਿਆਰ ਵਿਚ
ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਲ ਦੋਸਤੀ
ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਐਨ ਉਲਟ ਸਤਾਲਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਕਰਤੂਤ
ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਟੋਪ ਲਾਹ ਕੇ ਪੱਗ ਰਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ
ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ। ਬੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ
ਇੱਕੋਇਕ ਬੋਦਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ
ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਭੱਦੀ-ਜਿਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਜੀ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਨਾਲ਼ ਜੋ ਸੀਆਈਡੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ
ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਉਂ ਮੌਤ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵਧਣੋਂ ਯਕਲਖਤ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਵੇਲੇ ਦੇ
ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਨਦ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਾਬਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵ ਸਕਦੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਮਰ ਬਿੰਬ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਿਆਂ
ਬਹੁਤੀ ਵੇਰ ਖੁਦਗ਼ਰਜ਼ ਤੇ ਬੇਕਿਰਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਸਾਕਾਂ
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਰੁਮਾਂਸ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਹੋਣਾ। ਉਹਦੀ
ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੌਮੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ
ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੇ ਕਿਸੇ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਸੀ। ਪਰ ਕੀ ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ੀ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਂਙ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ?&lt;noinclude&gt;{{left|46}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aahphsdfd2xitmaiall5v71rttrkqef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73844</id>
    <revision>
      <id>234962</id>
      <parentid>234095</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4773" sha1="fzbu87823dxqlrijgipj0jpdevumxgj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਵਾਂਙ ਬਰੋ-ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਅਪਣਾ ਘਰ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਈ ਥਾਂ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਸਾਹ ਵਾਂਙ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਲ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਖੁਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਵਤਨੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸੀ ਜਾਣ ਦੀ ਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਘਰਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਕਰਮਾਂ-ਮਾਰਿਆ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬੀ, ਕਾਲ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਕਤਲ ਧਾੜਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਜੱਦੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਫ਼ਰੰਗੀ ਆ ਵੜੇ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਬਰਮਾ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੋਕਗੀਤ ਗਵਾਹ ਹੈ:

{{gap}}ਨਾ ਜਾ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਲੇਖ ਜਾਣਗੇ ਨਾਲ਼ੇ

{{gap}}ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਲੀਏ ਮਜੂਰੀ ਲੱਭੀਏ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਭੰਗ ਭੁੱਜਦੀ

ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ, ਧੁਰ-ਪੂਰਬ ਤੇ ਕਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਵਸਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਇਕ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋਣੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੀਆਂ। ਦੁਆਬੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰਾਪ ਲੱਗਾ ਹੈ।

{{gap}}ਪੀਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਆ ਜਲੰਧਰਾਂ ਦੀ ਮ੍ਹਾਈਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ,

{{gap}}ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੀਹ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਈਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗਏ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਮੈਂ ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬੜਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਗੁਰਮੁਖ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਕਲਾ ਓਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਉਹਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮੋਇਆ ਹੋਏ; ਬਾਹਰ ਨਾ ਡੁੱਲ੍ਹਦਾ ਫਿਰੇ।

ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀਂ ਤੁਰਦੇ ਮਰਦ ਨਾਲ਼ ਤੀਵੀਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਅੱਗੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਣਾ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਵਿਥਿਆ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਭੈਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਹੀ ਫ਼ਿਕਰਾ ਹੈ: “ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਕੁਝ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ।” ਦਿਲਗੀਰੀ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ਼ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਙ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਦਿਲਗੀਰੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਹਾਸਾ।

ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਫੋਲਦਿਆਂ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਨ 1930 ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੀ। ਇਕ ਥਾਂ ਨਿਗ੍ਹਾ ਅਟਕੀ:

ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ (ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਦਾ ਤਕਰਾਰ), ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਢੇਸੀਆਂ ਕਲਾਂ ਜਲੰਧਰ,&lt;noinclude&gt;{{left|48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzbu87823dxqlrijgipj0jpdevumxgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73848</id>
    <revision>
      <id>234964</id>
      <parentid>234101</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4643" sha1="al56zv3q1m7bxm5i5dlls4fvghfyru0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰੈਸ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2 ਆਨੇ 1000 ਕਾਪੀਆਂ 1930

ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਢੇਸੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਸਤਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੀਵੀਂ ਅਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾ-ਪਾ ਜਾਣੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਝਗੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਦਮੀ ਹੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿੱਸਾ ਲੱਭਿਆ; ਪੜ੍ਹਿਆ; ਤਾਂ ਓਹੋ ਗੱਲ ਨਿਕਲ਼ੀ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੁਕਾਈ, ਉਹ ਨਿਆਰੀ ਸੀ। ਤੀਵੀਂ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਛੜੇ ਅਮਲੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਵੀਂ ਤਰਜ਼ ਤੇਲੂ ਵਿਚ ਮੁੜ-ਘਿੜ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਪੀਆ ਜੀ ੨ ਬਾਗ ਬਿਨੁ ਮਾਲੀ ਦੇ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ।

ਲੋਕਗੀਤ ਵਿਚ ਸੱਸ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤ ਕਿਸੇ ਦਾ ਘੱਲਿਆ ਪਰਦੇਸ ਨਹੀਂ ਗਿਆ; ਉਹ ਦੰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਗੀਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਪਰਦੇਸੀਂ ਗਏ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੈਗਾ; ਉਹਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਈ ਨਹੀਂ।

{{center|ਵਿਥਿਆ

ਮਾਰਚ 1929}}

ਅਜੇ ਨਕੋਦਰ ਹੀ ਸਾਂ। ਬਾਪੂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੜਾ ਬਾਰੀਕ ਆਟਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ ਘੇਉ ਪਾ ਕੇ ਗੁੰਨ੍ਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਛੇਤੀ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਏ। ਕਪੜੇ ਹੰਢੇ ਹੋਏ ਪਾਸ ਰੱਖੀਂ; ਰੋਜ਼ ਧੋ ਲਏ। ਆਖਰ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪੁਜ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਈਂ। ਇਕ ਬੋਤਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਲ਼ ਰੱਖੀਂ। ਰੋਜ਼ ਪੀ ਲਿਆ ਕਰੀਂ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਲ਼ਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਬੀਬੀ ਪਰੇਮ ਪਾਸ ਬੈਠੀ ਸੀ (ਨਕੋਦਰ ਹਸਪਤਾਲ਼ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਦੀ ਧੀ) ਹਸ ਪਈ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਭਾਈ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਸਾਡਾ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ?” ਮੈਂ ਅੱਗੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੀਣੀ ਸਿਖਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਮਝੋ ਅਸੀਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਹਾਂ।”

ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਕੁਝ ਦਿਲਗੀਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਅਜੇ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਨਾਲ਼ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਆਖਿਰ 4.3.29 ਬੰਬਈ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਪੈਸੰਜਰ ਏਜੰਟ ਮਿਲ ਪਏ ਤੇ ਸਾਤੋਂ ਟਿਕਟ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਲੈ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਦਾ ਕਾਰਟ ਨਾ ਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਖਾਸਕਰ ਮੇਰੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਦਮੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾ&lt;noinclude&gt;{{right|49}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>al56zv3q1m7bxm5i5dlls4fvghfyru0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73849</id>
    <revision>
      <id>234965</id>
      <parentid>234103</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>234965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5483" sha1="h1g0pwdlm51mt0ox50wayho27gu39cy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਮਿਲ਼ਿਆ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਬੜੇ ਢੀਠ ਸੀ। ਕੁਲੀਆਂ (ਤੀਵੀਆਂ) ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਾਇਆ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਅੱਗੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਂਙ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਆਇਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਲਈ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਆਇਆ। ਹਾਲੇ ਬੱਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਲ਼ਕਾ ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਆਖਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਜਣ ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਲਾਲਟੈਨ ਦੇ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪੇ ਹੀ ਬੁਝਣਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਵਾਹਵਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਤੋਂ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਰਾਇਆ ਵੀ ਘਟ ਨਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲੁਆ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਣੇ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਉੱਤੇ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਜੇ 'ਤੇ (ਜੋ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਨਾਲ਼ ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਵਿਚ ਸਾਧੋ ਮਨ ਕਾ ਮਾਨ ਤਿਆਗੋ ਗਾਵਿਆਂ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋੜੀ ਵਜਾਈ।

....ਅਸੀਂ ਕਾਹਲ਼ੀ-ਕਾਹਲ਼ੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਗ਼ੈਰਾ ਵੀ ਖਰੀਦਣਾ ਸੀ। ਆਖਿਰ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖਰੀਦੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਲਿਆ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵੀ ਲਏ। ਸਾਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘਟ ਸੋਲ਼ਾਂ ਡੱਬੇ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਨਾਲ਼ਦਿਆਂ ਨੇ ਸੂਮਪੁਣੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ। ਦੋ ਡੱਬੇ ਬਹੁਤ ਹਨ ਕਹਿ ਕੇ ਬਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਣ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਘਟ ਹੀ ਖਰੀਦ ਕੀਤਾ। ਸਬਜ਼ੀ ਵਲ ਵੀ ਘਟ ਹੀ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤਾ ਡਰ ਇਹੋ ਕਿ ਖਬਰਿਆ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਾ। ਫਲਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਨਾ ਲਿਆ। ਦਰਅਸਲ ਸੂਮਪੁਣੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸੀ।

ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਚਿਤ ਵਿਚ ਆਇਆ ਚਲੋ ਬੰਦਰ ਦੀ ਸੈਰ ਵੀ ਕਰ ਆਈਏ। ਬੰਦਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਦੇ-ਪੁਛਾਉਂਦੇ ਗੋਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਡਰ ਵੀ ਲੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਰ ਕੇ ਐਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਵਾਟ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਲ ਵਧੇ, ਦਿਲ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਗੋਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲ਼ਾ ਪੈਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਦੇਖ-ਚਾਖ ਕੇ ਵਾਪਸ ਓਸ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਵੜੇ।

ਮੇਰੇ ਪਾਸ 7 x 5 ਇੰਚ ਦਾ ਅਮਰੀਕਨ ਕੈਮਰਾ ਸੀ। ਨਾਲ਼ ਸਟੈਂਡ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਹੈਟ ਵੀ। ਸਲਾਈਡ ਬੜਾ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ। ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਚਲੋ ਇਕ ਡੱਬਾ 1/2 (ਨੈਗਟਿਵ) ਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਲੈ ਲਈਏ। ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰੀਦ ਲਿਆ (1/2 ਨੈਗਟਿਵ)। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਪਲੇਟ ਲੋਡ ਕਰ ਦਿਓ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਡਾਰਕਰੂਮ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਡੱਬਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਡੱਬਾ ਹੱਥੋਂ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਪਲੇਟ ਟੁਟ ਗਏ। ਉਹਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਡੱਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ੋਟੋ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਮਰਾ ਅਜੇ ਅਧੂਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੈਮਰਾ ਭਾਈ ਮਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ ਪਾਸੋਂ 10 ਰੁ: ਦਾ ਲਿਆ ਸੀ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ – ਸਵੇਰੇ ਦਸ ਵਜੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਛਾਤੀ ਤਕ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਉਤਰਵਾਈਆਂ। ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਜਾਣ। ਸਾਰੇ ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ।&lt;noinclude&gt;{{left|50}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1g0pwdlm51mt0ox50wayho27gu39cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74005</id>
    <revision>
      <id>235021</id>
      <parentid>234884</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="6w33pze36ju6ztx4a48rsi3oz2ro21y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
2.
1.
ਬਿਸ਼ਨਾ
ਕੈਲਾ
:

:
{{playscript||(2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ 'ਤੇ
ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|1| : ਹੰਅ। ''(ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ।
ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। ''(ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2| : ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਲਾਏ ਦੀ। ''(ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ।)'' ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। ''(ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|1| : ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ ''(ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼
ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ
ਕਦੇ। ''(ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੋਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ।
ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮਿਭੂਲੇਕ 'ਚ।
ਓ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਪ
(ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ।
2.
:
1.
2.
:
ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ।
ਬਿਸ਼ਨਾ
:
ਕੈਲਾ
ਉਹੀ ਐ।
ਠੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਗ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਨਾ ਝੂਲਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ
ਬਿਸ਼ਨਾ
ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ।
(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)
94 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6w33pze36ju6ztx4a48rsi3oz2ro21y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235024</id>
      <parentid>235021</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="p6cqtllwa49dn7s527b2x8n1uktt1vb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ 'ਤੇ
ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|1| : ਹੰਅ। ''(ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ।
ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। ''(ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2| : ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਲਾਏ ਦੀ। ''(ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ।)'' ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। ''(ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|1| : ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ ''(ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼
ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ
ਕਦੇ। ''(ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੋਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮਿਭੂਲੇਕ 'ਚ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਹਨੂੰ। 

''(ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|2| : ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ।}}

{{playscript|1| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ।}}

{{playscript|2| : ਉਹੀ ਐ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਥੋਡੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਬੂ ''(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਉਹੋ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)'' ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p6cqtllwa49dn7s527b2x8n1uktt1vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235025</id>
      <parentid>235024</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T04:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="76x1es4ubexxgzmdn6csew8abe5bhkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ 'ਤੇ
ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|1| : ਹੰਅ। ''(ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ।
ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। ''(ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2| : ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਲਾਏ ਦੀ। ''(ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ।)'' ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। ''(ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|1| : ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ ''(ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼
ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ
ਕਦੇ। ''(ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੋਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮਿਭੂਲੇਕ 'ਚ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਹਨੂੰ। 

''(ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|2| : ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ।}}

{{playscript|1| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ।}}

{{playscript|2| : ਉਹੀ ਐ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਥੋਡੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਬੂ ''(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਉਹੋ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)'' ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76x1es4ubexxgzmdn6csew8abe5bhkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235029</id>
      <parentid>235025</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>235029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="hbcd1jcdakycucalnhnxfipn1zf1we7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;    
1.
645
2.
1.
ਬਿਸ਼ਨਾ
ਕੈਲਾ
:
ਬਿਸ਼ਨਾ
:
(2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ 'ਤੇ
ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੰਅ। (ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ) ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ।
: ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ।
ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। (ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।)
ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਲਾਏ ਦੀ। (ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ।) ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। (ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)
: ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ (ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼
ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ।
ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ
ਕਦੇ। (ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ।
ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮਿਭੂਲੇਕ 'ਚ।
ਓ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਪ
(ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ।
2.
:
1.
2.
:
ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ।
ਬਿਸ਼ਨਾ
:
ਕੈਲਾ
ਉਹੀ ਐ।
ਠੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਗ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਨਾ ਝੂਲਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ
ਬਿਸ਼ਨਾ
ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ।
(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)
94 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hbcd1jcdakycucalnhnxfipn1zf1we7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74006</id>
    <revision>
      <id>235030</id>
      <parentid>234885</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="chhh3vtyg5tx6qeqheckebngjie12le" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playsript|ਕੈਲਾ| : ਬਸ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਅੱਖਾਂ-ਕੰਨ ਹੋਗੇ... ਬੰਦ ਵੀ ਨੀ ਕਰ
ਸਕਦੇ, ਬਸ ਹੱਥ ਈ ਹੈ ਨੀ, ਕਰ ਨੀ ਸਕਦੇ ਕੁਝ...। ਇਸ ਪੀੜ ਦੀ
ਤੋੜ ਕੋਈ ਨੀ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਸੁਣਦਾ ਹੈ)''}}

{{playsript|1| : ਉਮਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ ਹਾਲੇ -।}}

{{playsript|2| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੁੱਝੀ, ਇਹੋ ਜਹੀ ਜਨਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰਨ ਦੀ।}}

{{playsript|ਮਿੱਠੂ| : ਉਇ ਪੱਤੇ ਦੇਖ ਲਓ ਪਹਿਲਾਂ ਫੇਰ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਓਂਗੇ। ਚੱਲੋ। ''(ਸਰ ਬਣਾ ਕੇ
ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।)'' ਆ ਗਈ ਮੇਰੀ।}}

{{playsript|1| : ਪੇਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲੀ ਗਈ ਇਹ।}}

{{playsript|ਮਿੱਠੂ| : ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋਰ ਤੀ ਅਗਲਿਆਂ। ਕਿਹੜਾ ਝੱਲਦਾ।}}

{{playsript|2| : ਉੱਤੋਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਲਗਦੀ ਏ ਕਿਤੇ ਦੂਏ ਥਾਂ। ''(ਪੱਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playsript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਤੇ ਗਭਰੂ ਏ। ਉਹ ਨੀ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ
ਹਨ।)''}}

{{playsript|ਮਿੱਠੂ| : ਸਰ ਚੱਲੋ ਯਾਰ। ਪੀਹਣ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ।}}

{{playsript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਔਖਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)'' ਖੁਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਏ
ਫੌਜੀਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦਾ! ਤੁਰ ਏਥੋਂ-ਕੁਝ ਨੀ ਏਥੇ।

''(ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playsript|ਗੀਤ| : ਤੁਰ ਗਏ ਹਾਣੀ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀਂ
ਰੁਲ ਗੀ ਜਵਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਾਣੀਂ
ਗਲੇ ਦੀ ਗਾਨੀ ਕਿ ਫਾਹੇ ਰਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ...।

''(ਜਮ ਪਰਦਾ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ
ਹਨ। ਫੇਰ ਮਸਾਣਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼)''}}

{{playsript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''( ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਡਿਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ... ਡਿਗਦਾ ਜਾ
ਰਿਹਾਂ... ਕਦੋਂ ਦਾ... ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਸੀ,ਦੇਹ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||95 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chhh3vtyg5tx6qeqheckebngjie12le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235031</id>
      <parentid>235030</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2786" sha1="fw3l0lp61vyvul9xxukw3ewfbm1vdgs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playsript|ਕੈਲਾ| : ਬਸ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਅੱਖਾਂ-ਕੰਨ ਹੋਗੇ... ਬੰਦ ਵੀ ਨੀ ਕਰ
ਸਕਦੇ, ਬਸ ਹੱਥ ਈ ਹੈ ਨੀ, ਕਰ ਨੀ ਸਕਦੇ ਕੁਝ...। ਇਸ ਪੀੜ ਦੀ
ਤੋੜ ਕੋਈ ਨੀ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਸੁਣਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|1| : ਉਮਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ ਹਾਲੇ -।}}

{{playscript|2| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੁੱਝੀ, ਇਹੋ ਜਹੀ ਜਨਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰਨ ਦੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਉਇ ਪੱਤੇ ਦੇਖ ਲਓ ਪਹਿਲਾਂ ਫੇਰ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਓਂਗੇ। ਚੱਲੋ। ''(ਸਰ ਬਣਾ ਕੇ
ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।)'' ਆ ਗਈ ਮੇਰੀ।}}

{{playscript|1| : ਪੇਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲੀ ਗਈ ਇਹ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋਰ ਤੀ ਅਗਲਿਆਂ। ਕਿਹੜਾ ਝੱਲਦਾ।}}

{{playscript|2| : ਉੱਤੋਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਲਗਦੀ ਏ ਕਿਤੇ ਦੂਏ ਥਾਂ। ''(ਪੱਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਤੇ ਗਭਰੂ ਏ। ਉਹ ਨੀ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ
ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਸਰ ਚੱਲੋ ਯਾਰ। ਪੀਹਣ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਔਖਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)'' ਖੁਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਏ
ਫੌਜੀਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦਾ! ਤੁਰ ਏਥੋਂ-ਕੁਝ ਨੀ ਏਥੇ।

''(ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਗੀਤ| : ਤੁਰ ਗਏ ਹਾਣੀ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀਂ
ਰੁਲ ਗੀ ਜਵਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਾਣੀਂ
ਗਲੇ ਦੀ ਗਾਨੀ ਕਿ ਫਾਹੇ ਰਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ...।

''(ਜਮ ਪਰਦਾ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ
ਹਨ। ਫੇਰ ਮਸਾਣਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''( ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਡਿਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ... ਡਿਗਦਾ ਜਾ
ਰਿਹਾਂ... ਕਦੋਂ ਦਾ... ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਸੀ,ਦੇਹ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||95 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fw3l0lp61vyvul9xxukw3ewfbm1vdgs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235032</id>
      <parentid>235031</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="i5hbl570gw00apx7fukjjd499vvlyl9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਬਸ ਇੱਕ ਗੱਲ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਅੱਖਾਂ-ਕੰਨ ਹੋਗੇ... ਬੰਦ ਵੀ ਨੀ ਕਰ
ਸਕਦੇ, ਬਸ ਹੱਥ ਈ ਹੈ ਨੀ, ਕਰ ਨੀ ਸਕਦੇ ਕੁਝ...। ਇਸ ਪੀੜ ਦੀ
ਤੋੜ ਕੋਈ ਨੀ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਸੁਣਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|1| : ਉਮਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ ਹਾਲੇ -।}}

{{playscript|2| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੁੱਝੀ, ਇਹੋ ਜਹੀ ਜਨਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰਨ ਦੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਉਇ ਪੱਤੇ ਦੇਖ ਲਓ ਪਹਿਲਾਂ ਫੇਰ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਓਂਗੇ। ਚੱਲੋ। ''(ਸਰ ਬਣਾ ਕੇ
ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।)'' ਆ ਗਈ ਮੇਰੀ।}}

{{playscript|1| : ਪੇਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲੀ ਗਈ ਇਹ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋਰ ਤੀ ਅਗਲਿਆਂ। ਕਿਹੜਾ ਝੱਲਦਾ।}}

{{playscript|2| : ਉੱਤੋਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਲਗਦੀ ਏ ਕਿਤੇ ਦੂਏ ਥਾਂ। ''(ਪੱਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਤੇ ਗਭਰੂ ਏ। ਉਹ ਨੀ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਦੇ
ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਸਰ ਚੱਲੋ ਯਾਰ। ਪੀਹਣ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਔਖਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)'' ਖੁਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਏ
ਫੌਜੀਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਫੇਰ ਕੁੱਝ ਹੁੰਦਾ! ਤੁਰ ਏਥੋਂ-ਕੁਝ ਨੀ ਏਥੇ।

''(ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਗੀਤ| : ਤੁਰ ਗਏ ਹਾਣੀ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨੀਂ
ਰੁਲ ਗੀ ਜਵਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮਾਣੀਂ
ਗਲੇ ਦੀ ਗਾਨੀ ਕਿ ਫਾਹੇ ਰਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ...।

''(ਜਮ ਪਰਦਾ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ
ਹਨ। ਫੇਰ ਮਸਾਣਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''( ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਡਿਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ... ਡਿਗਦਾ ਜਾ
ਰਿਹਾਂ... ਕਦੋਂ ਦਾ... ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਸੀ,ਦੇਹ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||95 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i5hbl570gw00apx7fukjjd499vvlyl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74009</id>
    <revision>
      <id>234953</id>
      <timestamp>2026-09-14T12:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="ryqysp8la3hk6s75xvsq7r6pampei6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 47
|bSize = 548
|cWidth = 527
|cHeight = 797
|oTop = 0
|oLeft = 14
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryqysp8la3hk6s75xvsq7r6pampei6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74010</id>
    <revision>
      <id>234983</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5011" sha1="l0py7iieyazg52zowl9dwpwsl0y2yxn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੀ, ਉਹਦੇ ਲੜਕਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਮਰ ਗਈ। ਫੇਰ [ਚਾਚੇ ਦਾ]
ਸੋਂਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰ ’ਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਹ
ਚਲੇ ਗਿਆ। ਚਲੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਚਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਮੁੜ ਕੇ। ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਪਰਸਿੰਨੋਂ
ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ - ਲਾਲਾ ਸਿਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖੂੰਗੀ? ਮੈਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤੈਥੋਂ
ਬਿਨਾਂ। ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਟੰਗ ਜਾ। - ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਓਸ ਦਿਨ ਆ ਕੇ ਅਪਣੇ ਭਰਾ
ਦੀ ਪੱਗ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਚਾਚੀ ਦਾ ਸੋਟੀ ਨਾਲ਼ ਮੁਕਲਾਵਾ
ਲਿਆਂਦਾ। ਬੜੀ ਸੁਣੱਖੀ ਸੀ। ਏਸ ਕਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ ਆ ਏਥੇ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ
ਚਾਚੀ ਮਰੀ ਸੀ।

ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕੱਟੀ। ਫੇਰ ਚਾਚਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਆਇਆ। ਬੁੱਢਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਝਤਰਾਂ-ਅੱਸੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਚਾਚੀ ਨੇ ਮਹਿੰ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਗਏ ਮਿਲਣ, ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ: ਬੀਬੀ, ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ। - ਰੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ: ਅੱਜ ਪਰਸ ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਲੱਝ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਲੱਝਣਾ। ਚਾਚਾ ਫੇਰ ਮੁੜ ਗਿਆ ਆਖ ਕੇ: ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਾ ਲੈਣਾ।

- ਮਿਲਕਣ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸੀ?

- ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਅਫਵਾਹਾਂ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀ ਆ। ਬਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਸੀ ਦਸਦਾ, ਪੜਦਾ ਈ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਪੈਸਾ-ਧੇਲਾ ਸੁੱਖ-ਸੁਨੇਹਾ ਘਟ ਹੀ
ਘੱਲਦੇ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਫੋਟੋਆਂ ਝਟ ਈ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਓਦੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜਦੇ। ਕਦੀ
ਦੇਖੀਆਂ ਨਾ ਸੀ। ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਸਾਲ-ਛੇਈਂ-ਮਹੀਨੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

- ਘਰੋਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਕੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ?

- ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੋਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਭਰਾ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸੁਹਣੇ ਸਗਨ ਕਰਕੇ ਤੋਰਨਾ।
ਕਹਿਣਾ - ਨੇਰ੍ਹੇ-ਸਨੇਰੇ ਕੋਈ ਟੱਕਰੇ ਨਾ। - ਇਕ ਸਾਡੀ ਭਰਜਾਈ ਨਵੀਂ-ਨਵੇਲੀ ਦੋ ਵਾਰੀ
ਆਈ ਸੀ। ਸਮਝੋ, ਓਦੋਂ ਏਦਾਂ ਰਵਾਜ ਹੀ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਆਉਣਾ, ਤਾਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿਣਾ। ਘਰਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣਾ, ਤਾਂ ਓਨ੍ਹੀਂ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡਿਆ। ਜਦ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜਨਾ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਚੋਣਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ।

- ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਭਾਪਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੋਂ ਆਇਆ ਸੀ?

- ਚੁਰਿੰਜਾ ਵਿਚ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਆ ਸਤਾਈ ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਬਸ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਏਦਾਂ ਵੀ ਨਾ ਸੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਚੱਲਿਆ, ਤਾਂ ਔਰਤ ਨੇ ਮਿਲ਼ ਹੀ ਲਿਆ, ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾ ਲਈ। (ਹੱਸਦਿਆਂ) ਝੁੰਡ ਏਡਾ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ। ਬਾਹਰ ਭਾਈਆ ਜੀ ਪੌੜੀ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਲਾ ਲਈਆਂ। ਮੈਂ ਅੰਦਰੇ ਹੀ ਹੱਸ ਪਈ। ਕਹਿੰਦੇ - ਕੁਸ਼ ਰਹਿ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? - ਇਹ ਜਦ ਕਦੀ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਏਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ: ਰਹਿ ਗਈ ਆਂ ਮੈਂ! - ਕਹਿੰਦੇ: ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ

{{right|69}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0py7iieyazg52zowl9dwpwsl0y2yxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74011</id>
    <revision>
      <id>234984</id>
      <timestamp>2026-09-14T17:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>234984</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5393" sha1="8wyx61vbtgnmu8cnjrgdl9ozmbcn7lr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਤਾ! - ਬਸ ਹੈਨੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਗਈਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਬਸ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੁਛ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸੀ। ਫਖਰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਇਹਦਾ [ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ] ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜਨਮ ਆ ਕਾਕੇ ਦਾ। ਫੇਰ ਇਹਦੀ ਵੱਡੀ
ਭੂਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: ਭਰਜਾਈ ਤੂੰ ਗਈ ਨਹੀਂ। ਬੀਬੀ ਬਹੁਤ ਗੁਸੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। – ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ
ਕਿਹਾ: ਭੈਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੇਲ਼ ਗੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਂ ਵੀ ਸੁਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਆ,
ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਚ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਓਥੇ ਸੁਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ? ਸਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ
ਮਾਈਆਂ ਨੇ ਏਦਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਬਹੁਤ ਕੱਟਿਆ ਸੀਗਾ। ਏਸ ਕਰਕੇ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਕੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ
ਤੰਗੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸੀਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਚਾਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਨਾਲ਼
ਜਾਈਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਜਾਈਏ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਪਈ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ
ਕੁਝ ਸਰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਬਣ ਜਾਣ। ਅਸੀਂ ਔਖੇ ਤਾਂ ਹੈਗੇ ਈ ਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੁਹਣੀ
ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੂਗੀ। ਸੁਹਣੀ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਊਗੀ। ਚੰਗੇ ਬਣਨਗੇ।
ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ। ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। (ਹੱਸ ਕੇ)

- ਤਿਆਰੀ ਕਿੱਦਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ?

- ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਫੁੱਫੜ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਏਜੰਟ। ਦਿੱਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੋਲਿਆ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਝਿਲਮਣ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾਮਾਂ ਦਾ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਓਨ੍ਹੀਂ
ਦਿਨੀਂ ਦੋ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਨ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਈ ਪਤਾ ਸੀ
ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ-ਕੁ ਹਫਤਿਆਂ ਚ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ।
- ਏਡੀ ਕਾਹਲ਼ੀ ਕਾਹਦੀ ਸੀ? ਨਾਲ਼ੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ।

- ਪੈਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ। ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਈ ਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਈ ਆਇਆਂ। ਤੰਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ
ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘੜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਚੰਗੇ ਹੋ
ਜਾਣ ਸਾਡੇ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ।

- ਅਪਣੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ: ਮਾਈ੍ਹਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ
ਦੀ...। ਇਹ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਆ?

- ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਆ। ਇਹਨੂੰ ਜੇ ਡੂੰਘਾਈ ਚ ਲਜਾਓ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ
ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਠ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਬਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ਼
ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਬਛੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਾਵਾਂ
ਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਇਹ ਹੋਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਸੀਗੀ। ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ
ਸੀ - ਚੰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ, ਪੈਸੇ ਦੀ, ਅਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਦੀ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ
ਨਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਕਸ਼ਟ ਚ ਆਉਂਦਾ। ਸੁੰਨ ਮਨ ਨੇ ਦੇਖੀ ਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ
ਆ, ਸਾਰਾ ਪਿਛੋਕੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਬਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਏਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ਼ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ,
ਅਪਣੀ ਆਬਰੂ ਵੀ ਰੱਖੀ। ਮਨ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] ਕਿਸੇ
ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬਜੁਰਗ ਹੋਊਗਾ, ਦੋ ਹੋਣਗੇ, ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਚਾਰ ਸੀ। ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਥੋਹੜੀ ਸੀ।
ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮੀਜ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ

70&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8wyx61vbtgnmu8cnjrgdl9ozmbcn7lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74012</id>
    <revision>
      <id>235033</id>
      <timestamp>2026-09-15T08:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript||ਦਾ ਪਤਾ ਨੀ ਅਚਾਨਕ, ਦੁਧੀਆ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਦਲ... ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਰਣਾਂ ਸੁੱਟਦਾ... ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਰਦਾ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਡੋਰ ਫੜ ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ। ਹੇਠਾਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾਂ, ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਗ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ। ਕਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3557" sha1="dhytke9h0x875dk6nnkcvnwsagfzoke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਦਾ ਪਤਾ ਨੀ ਅਚਾਨਕ, ਦੁਧੀਆ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਦਲ... ਸੁਨਹਿਰੀ
ਕਿਰਣਾਂ ਸੁੱਟਦਾ... ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਰਦਾ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਡੋਰ ਫੜ
ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ। ਹੇਠਾਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾਂ, ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਗ ਚੌਹੀਂ
ਪਾਸੀਂ। ਕਿਰਣਾਂ... ਬੱਦਲ ਸਭ ਗਾਇਬ। ਵਿਚਾਲੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾਂ, ਕਿਸੇ
ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਸੁੰਨ ਸਰਾਂ। ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਅਜੀਬ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੀ।
ਕਾਹਦੇ ਬਣਦੇ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਫੌਜੀਆ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਚਰਬੀ ਪਿਘਲਦੀ, ''(ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ)'' ਏਥੋਂ। ''(ਹੱਸਦਾ)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੇ ਸੱਚ-ਉਹ ਕਾਹਦਾ ਬਣਦਾ? ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਕੀ ਸੀ ਉਹ...ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿ
ਸੱਚ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਉੱਥੋਂ ਸੁਫ਼ਨਾ, ਇੱਥੋਂ ਸੱਚ। ''(ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਸੁਫ਼ਨਾ ਈ। ''(ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ
ਗੁਆਚਿਆ ਇੰਝ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਏਕ ਸਮਝ ਆ
ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)'' ਸੁਫ਼ਨੇ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਈ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਤੇ ਸੱਚ ਵੀ,
ਉੱਥੋਂ। ''(ਚੁੱਪੀ)'' ...ਫਰਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਏ!}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਤੜਪਦਾ ਹੈ।)'' ਤੇ ਨੀਂਦ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ''(ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ।)''
ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਏ।

''(ਕੈਲਾ ਦੂਰ ਖਲਾਅ 'ਚ ਘੂਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ
ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਫਨੇ ਲੈ ਰਿਹਾ ਰੱਖੋ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਯਾਰ ਫੌਜੀਆ ਜੀਤ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਏ। ''(ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ
ਕੀਤੇ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਹੈਰਾਨ
ਜਿਹਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮਾਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।'') ਮੈਂ
ਸਾਲਿਆ ਕੋਈ ਲਤੀਫ਼ਾ ਸੁਣਾਇਆ। ''(ਆਪ ਹੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ, ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੋਵੇ ਬਾਝੋਂ ਸੱਚ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਈ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ।

''(ਫੇਰ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਏਡੀ ਨੀ ਗੱਲ... ਤੂੰ...}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਏਡੀ ਹੀ ਐ। ਸੁਫ਼ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਫੇਰ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||96 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dhytke9h0x875dk6nnkcvnwsagfzoke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235034</id>
      <parentid>235033</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3557" sha1="0biw6mrs6zfef6l8s25gu8ail55sd6e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਦਾ ਪਤਾ ਨੀ ਅਚਾਨਕ, ਦੁਧੀਆ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਦਲ... ਸੁਨਹਿਰੀ
ਕਿਰਣਾਂ ਸੁੱਟਦਾ... ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਲਰਦਾ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਡੋਰ ਫੜ
ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ। ਹੇਠਾਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾਂ, ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਗ ਚੌਹੀਂ
ਪਾਸੀਂ। ਕਿਰਣਾਂ... ਬੱਦਲ ਸਭ ਗਾਇਬ। ਵਿਚਾਲੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾਂ, ਕਿਸੇ
ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਸੁੰਨ ਸਰਾਂ। ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਅਜੀਬ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੀ।
ਕਾਹਦੇ ਬਣਦੇ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨੇ ਫੌਜੀਆ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਚਰਬੀ ਪਿਘਲਦੀ, ''(ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ)'' ਏਥੋਂ। ''(ਹੱਸਦਾ)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੇ ਸੱਚ-ਉਹ ਕਾਹਦਾ ਬਣਦਾ? ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਕੀ ਸੀ ਉਹ...ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਿ
ਸੱਚ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਉੱਥੋਂ ਸੁਫ਼ਨਾ, ਇੱਥੋਂ ਸੱਚ। ''(ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''
ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਸੁਫ਼ਨਾ ਈ। ''(ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ
ਗੁਆਚਿਆ ਇੰਝ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਏਕ ਸਮਝ ਆ
ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)'' ਸੁਫ਼ਨੇ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਈ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਤੇ ਸੱਚ ਵੀ,
ਉੱਥੋਂ। ''(ਚੁੱਪੀ)'' ...ਫਰਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਏ!}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਤੜਪਦਾ ਹੈ।)'' ਤੇ ਨੀਂਦ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ''(ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ।)''
ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਏ।

''(ਕੈਲਾ ਦੂਰ ਖਲਾਅ 'ਚ ਘੂਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ
ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਫਨੇ ਲੈ ਰਿਹਾ ਰੱਖੋ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਯਾਰ ਫੌਜੀਆ ਜੀਤ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਏ। ''(ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ
ਕੀਤੇ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਹੈਰਾਨ
ਜਿਹਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮਾਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।'') ਮੈਂ
ਸਾਲਿਆ ਕੋਈ ਲਤੀਫ਼ਾ ਸੁਣਾਇਆ। ''(ਆਪ ਹੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ, ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੋਵੇ ਬਾਝੋਂ ਸੱਚ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਈ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ।

''(ਫੇਰ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਏਡੀ ਨੀ ਗੱਲ... ਤੂੰ...}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਏਡੀ ਹੀ ਐ। ਸੁਫ਼ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਫੇਰ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||96 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0biw6mrs6zfef6l8s25gu8ail55sd6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74013</id>
    <revision>
      <id>235036</id>
      <timestamp>2026-09-15T08:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|| ਸੱਚ ਚੁਭਣ ਲੱਗਦਾ... ਜਿਵੇਂ ਜੀਤ ਚੁਭਦੀ ਸੀ। ''(ਮੁੜ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}   {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਤਾਂ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੀ ''(ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}   {{playscript|ਕੈਲੇ| : ਸੀ, ਹੈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਉੱਥੇ... ਤੇ ਤੂੰ}}   {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  (ਹ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="6osymjv08s9609pwfocez2rh6i2su1f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ਸੱਚ ਚੁਭਣ ਲੱਗਦਾ... ਜਿਵੇਂ ਜੀਤ ਚੁਭਦੀ ਸੀ। ''(ਮੁੜ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਤਾਂ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੀ ''(ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕੈਲੇ| : ਸੀ, ਹੈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਉੱਥੇ... ਤੇ ਤੂੰ}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ! ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਲੋਟ ਪੋਟ
ਹੁੰਦੇ ਨੇ।)'' ਅਜੀਬ ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ''(ਹਾਸਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਮੱਤਾਂ ਦੇਣ ਨੂੰ ਲੈ ਦੇ
ਕੇ ਮੈਂ ਈ ਲਭਦਾਂ ਤੈਨੂੰ। ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕੈਲੇ| : ''(ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ)'' ਹੋਰ ਹੈ ਈ ਕੌਣ ... ਮੈਂ।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਗੁਆਂਢੀ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਕ੍ਰਾਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ''(ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਐਕਸ਼ਨ। ਖੁਦ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ
ਹੈ।)'' .. ਸ਼ਹੀਦ}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਵੇਖ-ਵੱਡਾ ਸ਼ਹੀਦ ''(ਖ਼ੁਦ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਕੌਮ ਦਾ
ਸ਼ਹੀਦ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਵੇਖ ਯਾਰ ਬਿਸ਼ਨਿਆ ਇੰਝ ਨਾ ਕਿਹਾ ਕਰ। ਡਰ
ਆਉਂਦਾ। ''(ਝੁਣਝੁਣੀ ਜਿਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਸੁਆਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਤੇ। ''(ਕੈਲਾ ਖਾ
ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਘੂਰਦਾ ਹੈ।)'' ਮਾਰ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਧੁੰਮਾਂ
''(ਮਸ਼ਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਸੂਰਮੇ ਦੀਆਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਠਹਿਰ ਤੇਰੀ ਉਇ (ਚਿਖਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੱਕੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮੂਹਰੇ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।)}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਓ ਫੌਜੀਆ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉਇ ਵੀਰ ਬਣ ਕੇ... ਬਸ ''(ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਦੌੜ ਇੱਕ ਖੇਡ ਜਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਵੀ
ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ ਬਿਸ਼ਨਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਬਸ ਉਇ ਬਸ, ਕਿਉਂ ਮਰਿਆਂ 'ਤੇ
ਰਾਉਂਦ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾਂ। ''(ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਕੈਲਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||97 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6osymjv08s9609pwfocez2rh6i2su1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235037</id>
      <parentid>235036</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="4roeiz0vh00af6x3ds2qo7fb9rp1ip8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ਸੱਚ ਚੁਭਣ ਲੱਗਦਾ... ਜਿਵੇਂ ਜੀਤ ਚੁਭਦੀ ਸੀ। ''(ਮੁੜ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਤਾਂ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੀ ''(ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕੈਲੇ| : ਸੀ, ਹੈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਉੱਥੇ... ਤੇ ਤੂੰ}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ! ''(ਦੋਹੇਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਲੋਟ ਪੋਟ
ਹੁੰਦੇ ਨੇ।)'' ਅਜੀਬ ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ''(ਹਾਸਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਮੱਤਾਂ ਦੇਣ ਨੂੰ ਲੈ ਦੇ
ਕੇ ਮੈਂ ਈ ਲਭਦਾਂ ਤੈਨੂੰ। ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕੈਲੇ| : ''(ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ)'' ਹੋਰ ਹੈ ਈ ਕੌਣ ... ਮੈਂ।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਗੁਆਂਢੀ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਕ੍ਰਾਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ''(ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਐਕਸ਼ਨ। ਖੁਦ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ
ਹੈ।)'' .. ਸ਼ਹੀਦ}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਵੇਖ-ਵੱਡਾ ਸ਼ਹੀਦ ''(ਖ਼ੁਦ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਕੌਮ ਦਾ
ਸ਼ਹੀਦ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਵੇਖ ਯਾਰ ਬਿਸ਼ਨਿਆ ਇੰਝ ਨਾ ਕਿਹਾ ਕਰ। ਡਰ
ਆਉਂਦਾ। ''(ਝੁਣਝੁਣੀ ਜਿਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਸੁਆਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਤੇ। ''(ਕੈਲਾ ਖਾ
ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਘੂਰਦਾ ਹੈ।)'' ਮਾਰ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਧੁੰਮਾਂ
''(ਮਸ਼ਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਸੂਰਮੇ ਦੀਆਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਠਹਿਰ ਤੇਰੀ ਉਇ (ਚਿਖਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੱਕੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮੂਹਰੇ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।)}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਓ ਫੌਜੀਆ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉਇ ਵੀਰ ਬਣ ਕੇ... ਬਸ ''(ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਦੌੜ ਇੱਕ ਖੇਡ ਜਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਵੀ
ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ ਬਿਸ਼ਨਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਬਸ ਉਇ ਬਸ, ਕਿਉਂ ਮਰਿਆਂ 'ਤੇ
ਰਾਉਂਦ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾਂ। ''(ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਕੈਲਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||97 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4roeiz0vh00af6x3ds2qo7fb9rp1ip8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74014</id>
    <revision>
      <id>235041</id>
      <timestamp>2026-09-15T09:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ ''(ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।)''}}   {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਦਾ?}}   {{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੂੰ..., ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਸਾਲਾ ਖਲਜਗਣ ''(ਹੱਸਦਾ)''  ''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}  {{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਸਾਂਭ ਲਓ ਉਇ, ਜ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2692" sha1="n0a24fnylac4szonigw0kgssiivyk1m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ ''(ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਦਾ?}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੂੰ..., ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਸਾਲਾ ਖਲਜਗਣ ''(ਹੱਸਦਾ)''

''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਸਾਂਭ ਲਓ ਉਇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦਾ ਤੇ

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆ ਰਹੀਆਂ।}}


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਬੱਦਲ ਆਉਂਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।}}


ਲੋਕ ਦਾ?
ਕੈਲਾ
:


ਬਿਸ਼ਨਾ
ਆਵਾਜ਼ਾਂ
:

ਕੈਲਾ
:
ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡਾ ਨੀ ਛੱਡਦੀ ਇਹ ਮੰਡੀ।
ਆਵਾਜ਼ਾਂ
:
1. ਏਹ ਤੇ ਭੈਣ ਦੇਈਂ ਨ੍ਹੇਰੀ ਚੜ੍ਹੀ ਲਗਦੀ।
2. ਪੱਲੀ ਖੁੱਲੀ ਦੇਖ ਉਇ ਕੋਈ ਹੈਗੀ ਤੇ।
3. ਛੇਤੀ ਹੱਥ ਮਾਰ। ਸਾਲਾ ਪੈਰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਟਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ
4. ਓ ਆਉਨਾਂ ਵਾਂ ਹੋਰ ਹੁਣ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਜਾ।
(ਕੈਲਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਸਮੁਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਚਿਖਾ
ਕੋਲ਼ ਕੈਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਗੀਤ ਦੇ
ਗੀਤ
ਬਿਸ਼ਨਾ
: ਤੇਰੀ ਗਠਰੀ ਮੇਂ ਲਾਗਾ ਚੋਰ
ਮੁਸਾਫਰ ਜਾਗ ਜ਼ਰਾ
(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਪੈ ਗਿਆ ਦੌਰਾ।
(ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ,
ਉਹ ਰਾਤ (ਗਲੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸਦਾ ਹੈ) ਪਰਲੋ ਦੀ ਰਾਤ, ਕਹਿਰ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ
ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਝੜਦੇ-ਝਰਦੇ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥੇਹ ਨੂੰ ਧੂਹ
98 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||98 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0a24fnylac4szonigw0kgssiivyk1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235045</id>
      <parentid>235041</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <origin>235045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="fg421v6n44zr43qkbazmlbcsnyn4ndp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ ''(ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਦਾ?}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੂੰ..., ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਸਾਲਾ ਖਲਜਗਣ ''(ਹੱਸਦਾ)''

''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਸਾਂਭ ਲਓ ਉਇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦਾ ਤੇ

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆ ਰਹੀਆਂ।}}


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਬੱਦਲ ਆਉਂਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡਾ ਨੀ ਛੱਡਦੀ ਇਹ ਮੰਡੀ। ਲੋਕ ਦਾ?}]


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :1. ਏਹ ਤੇ ਭੈਣ ਦੇਈਂ ਨ੍ਹੇਰੀ ਚੜ੍ਹੀ ਲਗਦੀ।&lt;/br&gt;
2. ਪੱਲੀ ਖੁੱਲੀ ਦੇਖ ਉਇ ਕੋਈ ਹੈਗੀ ਤੇ।&lt;/br&gt;
3. ਛੇਤੀ ਹੱਥ ਮਾਰ। ਸਾਲਾ ਪੈਰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਟਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਾ&lt;/br&gt;
4. ਓ ਆਉਨਾਂ ਵਾਂ ਹੋਰ ਹੁਣ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਜਾ।
(''ਕੈਲਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।''
''ਬਿਸ਼ਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਸਮੁਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਚਿਖਾ''
''ਕੋਲ਼ ਕੈਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ)''}} 
{{playscript|ਗੀਤ| : ਤੇਰੀ ਗਠਰੀ ਮੇਂ ਲਾਗਾ ਚੋਰ&lt;/br&gt;
ਮੁਸਾਫਰ ਜਾਗ ਜ਼ਰਾ

ਬਿਸ਼ਨਾ
ਆਵਾਜ਼ਾਂ
:

ਕੈਲਾ
:

ਆਵਾਜ਼ਾਂ
:


ਬਿਸ਼ਨਾ
: 
(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਪੈ ਗਿਆ ਦੌਰਾ।
(ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ,
ਉਹ ਰਾਤ (ਗਲੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸਦਾ ਹੈ) ਪਰਲੋ ਦੀ ਰਾਤ, ਕਹਿਰ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ
ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਝੜਦੇ-ਝਰਦੇ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥੇਹ ਨੂੰ ਧੂਹ
98 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||98 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fg421v6n44zr43qkbazmlbcsnyn4ndp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235046</id>
      <parentid>235045</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="71a7v196ubax30qyoe9fxedz7syu58y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ ''(ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਦਾ?}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੂੰ..., ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਸਾਲਾ ਖਲਜਗਣ ''(ਹੱਸਦਾ)''

''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਸਾਂਭ ਲਓ ਉਇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦਾ ਤੇ

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆ ਰਹੀਆਂ।}}


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਬੱਦਲ ਆਉਂਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡਾ ਨੀ ਛੱਡਦੀ ਇਹ ਮੰਡੀ। ਲੋਕ ਦਾ?}]


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :1. ਏਹ ਤੇ ਭੈਣ ਦੇਈਂ ਨ੍ਹੇਰੀ ਚੜ੍ਹੀ ਲਗਦੀ।&lt;/br&gt;
2. ਪੱਲੀ ਖੁੱਲੀ ਦੇਖ ਉਇ ਕੋਈ ਹੈਗੀ ਤੇ।&lt;/br&gt;
3. ਛੇਤੀ ਹੱਥ ਮਾਰ। ਸਾਲਾ ਪੈਰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਟਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਾ&lt;/br&gt;
4. ਓ ਆਉਨਾਂ ਵਾਂ ਹੋਰ ਹੁਣ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਜਾ।

(''ਕੈਲਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।''
''ਬਿਸ਼ਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਸਮੁਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਚਿਖਾ''
''ਕੋਲ਼ ਕੈਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ)''}} 

{{playscript|ਗੀਤ| : ਤੇਰੀ ਗਠਰੀ ਮੇਂ ਲਾਗਾ ਚੋਰ&lt;/br&gt;
ਮੁਸਾਫਰ ਜਾਗ ਜ਼ਰਾ}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਫੇਰ ਪੈ ਗਿਆ ਦੌਰਾ-।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਹੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ,
ਉਹ ਰਾਤ ''(ਗਲੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸਦਾ ਹੈ)'' ਪਰਲੋ ਦੀ ਰਾਤ, ਕਹਿਰ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ
''(ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਝੜਦੇ-ਝਰਦੇ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥੇਹ ਨੂੰ ਧੂਹ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||98 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71a7v196ubax30qyoe9fxedz7syu58y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235047</id>
      <parentid>235046</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="is7sctrdaehlgepdlkbpqb3rjio1ulz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ ''(ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਦਾ?}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੂੰ..., ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਸਾਲਾ ਖਲਜਗਣ ''(ਹੱਸਦਾ)''

''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਸਾਂਭ ਲਓ ਉਇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦਾ ਤੇ

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆ ਰਹੀਆਂ।}}


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਬੱਦਲ ਆਉਂਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡਾ ਨੀ ਛੱਡਦੀ ਇਹ ਮੰਡੀ। ਲੋਕ ਦਾ?}]


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :1. ਏਹ ਤੇ ਭੈਣ ਦੇਈਂ ਨ੍ਹੇਰੀ ਚੜ੍ਹੀ ਲਗਦੀ।&lt;/br&gt;

2. ਪੱਲੀ ਖੁੱਲੀ ਦੇਖ ਉਇ ਕੋਈ ਹੈਗੀ ਤੇ।&lt;/br&gt;

3. ਛੇਤੀ ਹੱਥ ਮਾਰ। ਸਾਲਾ ਪੈਰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਟਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਾ&lt;/br&gt;

4. ਓ ਆਉਨਾਂ ਵਾਂ ਹੋਰ ਹੁਣ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਜਾ।

(''ਕੈਲਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਸਮੁਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਚਿਖਾ
ਕੋਲ਼ ਕੈਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ)''}} 

{{playscript|ਗੀਤ| : ਤੇਰੀ ਗਠਰੀ ਮੇਂ ਲਾਗਾ ਚੋਰ&lt;/br&gt;
ਮੁਸਾਫਰ ਜਾਗ ਜ਼ਰਾ}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਫੇਰ ਪੈ ਗਿਆ ਦੌਰਾ-।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਹੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ,
ਉਹ ਰਾਤ ''(ਗਲੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸਦਾ ਹੈ)'' ਪਰਲੋ ਦੀ ਰਾਤ, ਕਹਿਰ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ
''(ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਝੜਦੇ-ਝਰਦੇ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥੇਹ ਨੂੰ ਧੂਹ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||98 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>is7sctrdaehlgepdlkbpqb3rjio1ulz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235048</id>
      <parentid>235047</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="iooal19zmp1gt8oqs6m11ha2t0h06ev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸੁਆਦ ਆ ਗਿਆ ''(ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਦਾ?}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੂੰ..., ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਸਾਲਾ ਖਲਜਗਣ ''(ਹੱਸਦਾ)''

''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਸਾਂਭ ਲਓ ਉਇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦਾ ਤੇ

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਬਾਹਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆ ਰਹੀਆਂ।}}


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :  ਬੱਦਲ ਆਉਂਦਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡਾ ਨੀ ਛੱਡਦੀ ਇਹ ਮੰਡੀ। ਲੋਕ ਦਾ?}}


{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ| :1. ਏਹ ਤੇ ਭੈਣ ਦੇਈਂ ਨ੍ਹੇਰੀ ਚੜ੍ਹੀ ਲਗਦੀ।&lt;/br&gt;

2. ਪੱਲੀ ਖੁੱਲੀ ਦੇਖ ਉਇ ਕੋਈ ਹੈਗੀ ਤੇ।&lt;/br&gt;

3. ਛੇਤੀ ਹੱਥ ਮਾਰ। ਸਾਲਾ ਪੈਰ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਟਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਾ&lt;/br&gt;

4. ਓ ਆਉਨਾਂ ਵਾਂ ਹੋਰ ਹੁਣ ਉੱਡ ਕੇ ਆ ਜਾ।

(''ਕੈਲਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਸਮੁਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਚਿਖਾ
ਕੋਲ਼ ਕੈਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ)''}} 

{{playscript|ਗੀਤ| : ਤੇਰੀ ਗਠਰੀ ਮੇਂ ਲਾਗਾ ਚੋਰ&lt;/br&gt;
ਮੁਸਾਫਰ ਜਾਗ ਜ਼ਰਾ}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਫੇਰ ਪੈ ਗਿਆ ਦੌਰਾ-।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਹੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ,
ਉਹ ਰਾਤ ''(ਗਲੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸਦਾ ਹੈ)'' ਪਰਲੋ ਦੀ ਰਾਤ, ਕਹਿਰ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ
''(ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਝੜਦੇ-ਝਰਦੇ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥੇਹ ਨੂੰ ਧੂਹ''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||98 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iooal19zmp1gt8oqs6m11ha2t0h06ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74015</id>
    <revision>
      <id>235049</id>
      <timestamp>2026-09-15T10:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt; {{playscript||ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।)}}   {{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ ਉਇ।}}   {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਵੇਖ, ਉਹ ਤ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="95ixsc7ncpnawhaey82cpj6ogb9pm9g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।)}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ ਉਇ।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਵੇਖ, ਉਹ ਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਏ। ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਬੀਤਿਆ... ਉਹੀ ਕਿਆਮਤ ਦੀ ਰਾਤ। ਕੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਬਰ-ਤਿਆਰ ਫਸਲਾਂ... ਹਾਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ। ''(ਕੈਲਾ ਮੋਢੇ ਤੇ ਪਿੱਠ
ਥਪਥਪਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਮਾਰੋ-ਮਾਰ
ਚਲਦੀਆਂ ਕੰਬਾਈਨਾਂ। ਬੂੰਦਾਂ-ਬਾਂਦੀ ਛਰਾਟਿਆਂ 'ਚ ਬਦਲ ਗਈ।
ਉੱਪਰ ਬੱਦਲ ਥੱਲੇ ਧੂੰਆਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ''(ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਬਸ ਕਰ, ਬੀਤ ਗਿਆ
ਉਹ... ਕਦੋਂ ਦਾ। ਦੇਖ...! ''(ਚਿਖਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੀਤਦਾ ਏਥੇ, ਅਟਕ ਗਿਆ ''(ਸਿਰ ਟਟੋਲਦਾ ਹੋਇਆ)''
''(ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਦੂਰ
ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਗੀਤ| :  ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਪਲੀਆਂ ਰੁਲਣ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀਆਂ
ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ ਰੰਡੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ
ਘਰ ਘਰ ਭੰਡੀਆਂ ਜੀਉਣ ਕੀ ਰਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ...।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਕੈਲਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ
ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਬੀਤ ਗਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਕੀ ਏ?
ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਮੁੱਠੀ 'ਚ ਆਇਆ ਪਿਆ... ''(ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)''...
ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਮੌਸਮ ਬੜਾ ਬੇਈਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ''(ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ
ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਗਰਮੀ ਨੇ ਵੱਟ ਕੱਢੇ ਪਏ ਸੀ। ''(ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਾਂਹ ਫੜ
वे ਝੂਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜੋੜੇ ਬਾਹਾਂ 'ਚ ਬਾਹਾਂ ਪਾਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ''(ਦੂਜੇ
ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਇਕਦਮ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ
ਸਿਰ ਦੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲ਼ੀ ਫਸਲ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਤਰ ਗਈ
ਘਰ ਘਰ ਸੱਥਰ ਵਿਛ ਗਏ। ਤੇ... ''(ਡੌਰ-ਭੌਰ ਜਿਹਾ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ
ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)''&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||99 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95ixsc7ncpnawhaey82cpj6ogb9pm9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235050</id>
      <parentid>235049</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3480" sha1="4e2bjq5kyrvuegxlzlqflnfb803iu0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।)}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ ਉਇ।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਵੇਖ, ਉਹ ਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਏ। ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਬੀਤਿਆ... ਉਹੀ ਕਿਆਮਤ ਦੀ ਰਾਤ। ਕੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਬਰ-ਤਿਆਰ ਫਸਲਾਂ... ਹਾਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ। ''(ਕੈਲਾ ਮੋਢੇ ਤੇ ਪਿੱਠ
ਥਪਥਪਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਮਾਰੋ-ਮਾਰ
ਚਲਦੀਆਂ ਕੰਬਾਈਨਾਂ। ਬੂੰਦਾਂ-ਬਾਂਦੀ ਛਰਾਟਿਆਂ 'ਚ ਬਦਲ ਗਈ।
ਉੱਪਰ ਬੱਦਲ ਥੱਲੇ ਧੂੰਆਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ''(ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਬਸ ਕਰ, ਬੀਤ ਗਿਆ
ਉਹ... ਕਦੋਂ ਦਾ। ਦੇਖ...! ''(ਚਿਖਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੀਤਦਾ ਏਥੇ, ਅਟਕ ਗਿਆ ''(ਸਿਰ ਟਟੋਲਦਾ ਹੋਇਆ)''
''(ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਦੂਰ
ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਗੀਤ| :  ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਪਲੀਆਂ ਰੁਲਣ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀਆਂ
ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ ਰੰਡੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ
ਘਰ ਘਰ ਭੰਡੀਆਂ ਜੀਉਣ ਕੀ ਰਹਿ ਗਏ
ਸਿਆਪੇ ਪੈ ਗਏ...।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਕੈਲਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ
ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਬੀਤ ਗਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਕੀ ਏ?
ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਮੁੱਠੀ 'ਚ ਆਇਆ ਪਿਆ... ''(ਹੱਸਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)''...
ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਮੌਸਮ ਬੜਾ ਬੇਈਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ''(ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ
ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਗਰਮੀ ਨੇ ਵੱਟ ਕੱਢੇ ਪਏ ਸੀ। ''(ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਾਂਹ ਫੜ
वे ਝੂਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜੋੜੇ ਬਾਹਾਂ 'ਚ ਬਾਹਾਂ ਪਾਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ''(ਦੂਜੇ
ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਇਕਦਮ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ
ਸਿਰ ਦੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲ਼ੀ ਫਸਲ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਤਰ ਗਈ
ਘਰ ਘਰ ਸੱਥਰ ਵਿਛ ਗਏ। ਤੇ... ''(ਡੌਰ-ਭੌਰ ਜਿਹਾ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ
ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)''}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||99 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4e2bjq5kyrvuegxlzlqflnfb803iu0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74016</id>
    <revision>
      <id>235051</id>
      <timestamp>2026-09-15T10:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੇ ਤੂੰ..., ਏਥੇ ਆ ਬੈਠਾ...। ਮਸਾਣਾਂ 'ਚ।}}   {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ)'' ਤਿਲਕੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ... ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਪਏ। ਪਤਾ ਨੀ ਲਗਦਾ..., ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ... ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੈ... ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ... ਉਧੜਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ।...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3011" sha1="72f6hwy37x7lnhktpyvaqkyd7ytnhpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੇ ਤੂੰ..., ਏਥੇ ਆ ਬੈਠਾ...। ਮਸਾਣਾਂ 'ਚ।}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ)'' ਤਿਲਕੇ ਹੋਏ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ... ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਪਏ।
ਪਤਾ ਨੀ ਲਗਦਾ..., ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ... ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੈ... ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ... ਉਧੜਦਾ
ਹੀ ਜਾਂਦਾ। ... ਜਿਹੜਾ ਮਰਨ ਤੁਰਿਆ ਸੀ... ਉਹ ਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਖਹਿੜਾ
ਨੀ ਛੱਡਦਾ। ''(ਚੁੱਪੀ)''}}


:
ਬਿਸ਼ਨਾ
ਕੈਲਾ
ਬਿਸ਼ਨਾ
वे

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਏਸ ਪੀੜ ਦਾ ਤੋੜ ਕੋਈ ਨੀ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ''(ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ।)'' ਤੇ ਸਰੀਰ, ਜਿਹੜਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਪਤਾ
ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ... ਹੋਇਆ ਕੀ!}}


(ਦੋਹੇਂ ਜਣੇ ਇੰਝ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਪੁੱਛਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਲੜਦੇ ਤੇ ਮਰਨਾ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ।}}


:
ਬਿਸ਼ਨਾ
:
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ''(ਉਸੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ)'' ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਉਹ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ''(ਚੁੱਪੀ)'' ਹਾਂ ਮਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ
ਤਰਸਦੇ ਗਰਭ ਜੂਨ ਨੂੰ।

''(ਮੂਹਰੇ ਮੂਹਰੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰਆਂ ਭੱਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-2 ਹੰਟਰ ਲਈ ਯਮਦੂਤ ਵੀ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।)''}}


{{playscript|| ਇਹ ਫੌਜ ਹੁਣ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਚੱਲੀ। ''(ਮੰਡੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ। ਮੁੜ ਕੇ ਕੈਲੇ
ਨੂੰ)'' ਚੱਲ ਦੂਰ ਖੇਤੀ। ਉਹ ਗਏ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਪਰ ਕਿੱਥੇ?}]


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :  ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਨਾ – ਬੀਤ ਗਿਆ - ਚਲ ਦਿਖਾਊਨਾਂ ਤੈਨੂੰ-ਪੰਜੀ ਦਾ
ਭੌਣ..। ''(ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''

ਫ਼ਰ ਕਰੇਂਦੀ ਯਾਰ ਮਾਟੀ ਕੁਫ਼ਰ ਕਰੇਂਦੀ
ਮਾਟੀ ਮਾੜੀ ਮਾਟੀ ਮੰਡੀ
ਮਾਟੀ ਨਫਾ ਖਸਾਰਾ
100 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||100 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72f6hwy37x7lnhktpyvaqkyd7ytnhpg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>