ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ!

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>6453</id>
    <revision>
      <id>235342</id>
      <parentid>22687</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="j6htuqwmszfdkupr1l54u1tvkmxw3ra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}
{{center|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ!}}
{{dhr|15em}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6htuqwmszfdkupr1l54u1tvkmxw3ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/3</title>
    <ns>250</ns>
    <id>6455</id>
    <revision>
      <id>235343</id>
      <parentid>233318</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="knwhckbdo60fl5j96pdnqanft6xszoq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|7em}}{{center|{{larger|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ!}}
{{dhr|7em}}
ਬਲਰਾਮ
{{dhr|4em}}
{{Css image crop
|Image = ਸਾਜ਼_ਰਾਜ਼ੀ_ਹੈ!_-_ਬਲਰਾਮ.pdf
|Page = 3
|bSize = 464
|cWidth = 41
|cHeight = 30
|oTop = 395
|oLeft = 215
|Location = center
|Description = 
}}
Autumn Art}}
{{dhr|6em}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knwhckbdo60fl5j96pdnqanft6xszoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>6459</id>
    <revision>
      <id>235344</id>
      <parentid>233321</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="b7xfxvz1vh89jfcwoc3a1zru5ed1blk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|''''ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ'''}}}}

{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਾਵਲ 'ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਇਸਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਨਾਟਕੀ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਮੈਂ ਜਾਣਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਤਸੱਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਕੋਲ ਉਹ ਸੂਝ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਲੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਝ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਥੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁਣ ਬਲਰਾਮ ਕੋਲ ਸੀ। ਇਸ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹਦੇ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹਨੇ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਢਲਣਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਨਾਵਲ ਕੋਲ ਨਾਟਕ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਖੁੱਲਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਮਤ ਸਟੇਜ ਸਿਰਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਟਕ ਨੇ ਆਖ਼ਰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਹੀ ਨਿਭਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਨਾਵਲ ਜਿਹੀਆਂ ਖੁੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਾਣ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿਖਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਸਨ ਜਿਥੇ ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹੋ ਗੱਲ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਕੱਢਿਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7xfxvz1vh89jfcwoc3a1zru5ed1blk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18291</id>
    <revision>
      <id>235345</id>
      <parentid>233322</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235345</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="01nto3s0o6u1v1e5xhcmwv5x3w3b2le" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਨੇਹਰਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ; ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਲੱਭਿਆ, ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਣੌਤੀ ਹੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਇਕ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਵਲ ਜਗਮਾਗਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਚੇਹਰਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਦਿੱਸੇ ਪਰ ਨਾਇਕ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਨਾ ਦਿੱਸੇ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾਂ ਬਲਰਾਮ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਚੇਹਰਾ ਜੋ ਦਿਸ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਉਹਨੂੰ ਸੰਜੀਵ ਕਰਨ ਲਈ ਬਲਰਾਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਰਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸਣ। ਫਿਰ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਸਰਕਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਲ ਸਕਦਾ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮੇਰੇ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪਲਟ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਅਣਕਹੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਲਰਾਮ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਚੇਹਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਨੇ ਆਪ ਦਿਸਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਰਾਮ ਲਈ ਇਹ ਚਣੌਤੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਔਖੀ ਸੀ। ਇੱਕੋ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਅਸੀ ਦੋਵੇਂ 'ਬਾਬੇ' ਨੇ ਗੁਰ ਭਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ।
{{right|-ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01nto3s0o6u1v1e5xhcmwv5x3w3b2le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18293</id>
    <revision>
      <id>235346</id>
      <parentid>233323</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235346</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3337" sha1="iykvpx06b89hy5gz6pgllm5qmf9fiyg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|7em}}{{center|{{larger|'''ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੱਲੋਂ'''}}}}
{{gap}}{{gap}}ਮੰਡ ਹੋਰਾਂ ਦੇ 'ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਨੂੰ ਨਾਟਕ 'ਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਆਕਾਸ਼ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਮੂਰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਦੇਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਬਿਨਾ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਿਲਾਂ ਲਾਗੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੁਰਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਤੇ ਦਿਖਦਾ-ਦਿਖਦਾ ਜਿਹਾ ਲਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸਚੁਮੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੁੱਖੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵਰਤਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਗਵਾਹੀ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਦੇਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਇਸਨੂੰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਣਗੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੇ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਮੈਂ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਣਤਰ 'ਚ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਾਟਕ ਮੰਡ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸੁਰ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਯਤਨ ਉਸਨੂੰ ਗੂੜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰੁਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਮੰਡ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਵਾਦ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਸਰੂਪ 'ਚ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਵੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਇੱਕ ਵਖਰੀ ਊਰਜਾ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ।
{{right|-ਬਲਰਾਮ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iykvpx06b89hy5gz6pgllm5qmf9fiyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235347</id>
      <parentid>235346</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3337" sha1="c664zvgeye7uh3npagm5awl6lr06i3c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|5em}}{{center|{{larger|'''ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੱਲੋਂ'''}}}}
{{gap}}{{gap}}ਮੰਡ ਹੋਰਾਂ ਦੇ 'ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਨੂੰ ਨਾਟਕ 'ਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਆਕਾਸ਼ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਮੂਰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਦੇਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਬਿਨਾ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਿਲਾਂ ਲਾਗੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੁਰਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਤੇ ਦਿਖਦਾ-ਦਿਖਦਾ ਜਿਹਾ ਲਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸਚੁਮੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੁੱਖੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵਰਤਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਗਵਾਹੀ ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਦੇਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਇਸਨੂੰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਣਗੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੇ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਮੈਂ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਣਤਰ 'ਚ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਾਟਕ ਮੰਡ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸੁਰ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਯਤਨ ਉਸਨੂੰ ਗੂੜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰੁਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਮੰਡ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਵਾਦ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਸਰੂਪ 'ਚ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਵੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਇੱਕ ਵਖਰੀ ਊਰਜਾ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ।
{{right|-ਬਲਰਾਮ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c664zvgeye7uh3npagm5awl6lr06i3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18390</id>
    <revision>
      <id>235328</id>
      <parentid>154807</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="f5e88l82rmuadmq3jkdwzyhychb8hz6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}{{gap}}ਕੋਇਲੇ ਨੇ ਹੀਰਾ ਬਣ ਜਾਣੈ! 

੩: ...ਪਰ.... ਉਹ ਤਾਂ...ਫੇਰ ਮਨ...

ਕੋਰਸ 2: ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ ਰੁਝੇਵਾਂ...ਉਸਨੂੰ ਇਹੋ ਪਸੰਦ ਹੈ।

{{gap}}(ਬੇਚੈਨ ਦਿਸਦੇ ਆਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੁੱਪੀ!) 

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਇੰਜ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੇਰੇ 'ਚੋਂ 

{{gap}}ਨਿਕਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਵੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰਾ

{{gap}}ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ... ਜਾਂ...

{{gap}}ਸ਼ਬਦ!...ਨਿਰਵੈਰਤਾ ...ਨਿਰਭੈਤਾ...। ਤੋਰ ਹੋ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ...ਤੇ ਪਿੱਛੇ 

{{gap}}ਪਿੱਛੇ (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਕੋਈ ਰਬਾਬ! ਫੇਰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਹੋ

{{gap}}ਤੁਰਿਆ!

{{gap}}{{gap}}ਉੱਪਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ... ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ...ਪਿੰਡ...ਪਹਾੜਾਂ 

{{gap}}ਨੂੰ ਚਿਪਕੇ...ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ। (ਪੈਰਾਂ ਵਲ ਵੇਖ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਲੀ ਪਗਡੰਡੀ 

{{gap}}ਦਾ...ਅਗਲਾ ਸਿਰਾ... ਦੂਰ ਚਮਕਦਾ, ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸਭ ਹਰਿਆਈ ਨੇ 

{{gap}}ਘੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ!

{{gap}}{{gap}}ਚਾਰੇ ਆਕਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮਰਦਾਨਾ ਥਾਏਂ ਖੜਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਰਬਾਬ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)

4:{{gap}}ਮਨ... ...ਸ਼ਬਦ... ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਫੇਰ...ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਚੁਕਿਆ! 

1:{{gap}} ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਭ ਨਿਰਮੂਲ ਹੋਏ?

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: (ਰਬਾਬ ਵੱਜੀ) ...&quot;ਉਧਾਰ ਦਾ ਸਚ ਤਾਂ ਉਧਾਰ ਹੀ ਹੈ! ਸੇਕ ਤੇ ਸੱਚ

{{gap}}ਉਹੋ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਠੇ!&quot; 

2:{{gap}} ਤਾਂ ਫੇਰ..., ਸੁੰਨੀ ਜਗਾ ਆਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋਇਆ?

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਬੇਚੈਨ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: (ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ): ਸੁੰਨੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। 

3:{{gap}} ਅਸੀਂ ਘਰ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ। 

ਕੋਰਸ: ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਛੁੱਟੇ ਨਹੀਂ, ...ਸੋ ਛੁੱਟਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।&quot; ਪਹਾੜੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh|52}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5e88l82rmuadmq3jkdwzyhychb8hz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18392</id>
    <revision>
      <id>235329</id>
      <parentid>154822</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235329</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2285" sha1="9bfllb2jh3wrbl6ufgo0ii3sr58co6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਗੂੰਜੀਆਂ! 

1:{{gap}} ਮਤਲਬ...। ਜੋਗੀ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਇੱਕੋ ਹੈ?

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਚੁੱਪੀ!!! 

ਕੋਰਸ: ਏਸ ਵਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਦਾਸੀ ਸੀ;

{{gap}}ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਭਾਈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਫੜ ਰਖਿਆ, ...ਸਾਧੁ ਮੰਨਦਾ 

{{gap}}ਨਹੀਂ।&quot;

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ) 

ਕੋਰਸ: ਯਾਨੀ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰੇ ਸੀ ਉਥੇ ਈ ਰੁਕੇ ਆਂ?

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਰਬਾਬ!!! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਮਨਬਚਨੀ) ਇਹ ਤਾਂ ਖੁਦ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਛਣਾ ਪਵੇਗਾ!

{{gap}}(ਸਭ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਝੜ ਗਏ... ਤੇ ਜਵਾਬ ਵੀ! ਤੇ ... ਰਬਾਬ ਗਾਉਣ

{{gap}}ਲੱਗੀ! 

(ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹੋਏ...ਅਨੰਦ

{{gap}}ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਸਿਮਰਨੇ ਵੀ ਕਾਸਿਆਂ 'ਚ ਜਾ ਪਏ! ਮੌਨ ਵੱਜਦਾ ਰਿਹਾ! ਇੱਕ

{{gap}}ਛਿਣ ਲਈ... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਉਪਰੋਂ... ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ... 

{{gap}}ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ! (ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) 

{{gap}}ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਛਿਣ! (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ। ਕੀ ਇਸੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਪਕੜਨਾ 

{{gap}}ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? (ਚੁੱਪੀ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਇਕਤਾਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗਾ ਰਿਹਾ 

{{gap}}ਸੀ............

{{gap}}ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ, 

{{gap}}ਨਾ ਲਖੀ ਜਾਈ ਨਾ ਕਹੀ ਜਾਈ, 

{{gap}}ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ!

{{gap}}(ਫੇਰ ਰਬਾਬ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫ਼ੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ 'ਚ ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰ 

{{gap}}ਪੈਂਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{rh|||53}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bfllb2jh3wrbl6ufgo0ii3sr58co6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18394</id>
    <revision>
      <id>235330</id>
      <parentid>154824</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="orcxw7e7mpkpb0z0nhyy71glj25bmkn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਮਰਦਾਨਾ: ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬੜੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਭ.. |depth=1em}}
ਸੁਣ ਸਕਾਂ...ਪਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਤਲਵੰਡੀ
ਆ ਜਾਂਦੀ... (ਚੜਾਈ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ... ਉਹ ਬੁੱਢੀ 
ਮਾਈ... ਜੋ ਪੁਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮੋਹ' ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਸ ਉਮਰੇ 
ਪਹਾੜ ਚੜਦੀ ਪਈ ਸੀ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ...ਵੈਰਾਗ 
ਦਾ ਵੀ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! 

(ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) 
ਬਸ ਇੰਨਾ ਈ ਯਾਦ ਰਿਹਾ: &quot;ਆਪੇ ਪਟੀ ਕਲਮ ਆਪਿ ਉਪਰਿ ਲੇਖੁ 
ਭਿ ਤੂੰ॥ ਏਕੋ ਕਹੀਐ ਨਾਨਕਾ ਦੂਜਾ ਹੈ ਕੂ॥&quot; 
ਇਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਭੁਲਣ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ!

(ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੀ ਤੋਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਸਿਖਰ ਛੋਹ ਕੇ 
ਮੁੜ ਵਿਸਰਾਮ ਵੱਲ ਪਲਟਦੀ ਹੈ। 
(ਅਲ੍ਹੇ ਦੁਆਲ੍ਹੇ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ)
{{gap}}ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਕਾਰਬੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਸਨ। ਸਨਿਆਸ 
ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ! ਅਜੀਬ ਲੋਕ ਸਨ, ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ... ਛੱਡਕੇ 
ਆਏ ਸੀ ਸੰਸਾਰ...ਪਰ ਰਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਘਿਰਣਾ ਨਾਲ 
ਭਰੇ...ਪੀਤੇ, ਤੇ ਉਸੇ ਘਿਰਣਾ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਪ 
ਲਈ...ਘਿਰਣਾ ਦਾ ਬਾਲਣ, ਹੱਸਦਾ) (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ 
ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਸਨਿਆਸ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਦੇਹਾਂ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਸੀ ਖੜੀਆਂ ਵੀ ਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਵੀ,
... ਰਬਾਬ ਗਾਉਂਦੀ, &quot;ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਆ!&quot; ਤੇ ਕੋਈ ਦੇਹ 
ਛਾਲ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀ... ਬੇੜੀ ਬੱਦਲ ਹੋ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ! (ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼) 
ਫੇ...ਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ...!&quot;ਤੂੰ ਨਿਰਾ ਬੀਜ ਥੋੜੇ ਐਂ! ...ਅੰਦਰ ਝਾਕ 
... ਵੇਖ।&quot; ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ... ਤੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਢਹਿ... ਸਿਜਦਾ 
ਹੋ ਜਾਂਦਾ! ਇੰਜ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਵੇਖ ਮਨ 'ਚ ਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ...(ਮੁਸਕਾਨ) 
ਬਾਬਾ ਕਹਿੰਦਾ 'ਜਾ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ!&quot;&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orcxw7e7mpkpb0z0nhyy71glj25bmkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18396</id>
    <revision>
      <id>235331</id>
      <parentid>154826</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="eilehmrsza2mt66id0zj8ujvbwtpena" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
(ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ, 

{{gap}}ਨਾ ਲਖੀ ਜਾਈਨਾ ਕਹੀ ਜਾਈ, 

{{gap}}ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ!

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||55}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eilehmrsza2mt66id0zj8ujvbwtpena</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18398</id>
    <revision>
      <id>235332</id>
      <parentid>154827</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="su23ykor4ggavmowaovy4rk9fr1obrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਕੁਝ ਲੋਕ ਝਾੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟੀ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਵਿਚੋਂ

{{gap}}ਝਾਕ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਏ ਨਾਲ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।) 

ਕਿਸਾਨ: ਐਵੇਂ ਭਾਜੜ ਪਾ 'ਤੀ! ਏਡੀ ਤੜਕੇ ਕਿਹੜੀ ਧਾੜ ਪੈਗੀ! 

ਔਰਤ: ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਸੁਣੀਆਂ! ਸੌਂ ਜਾ..(ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਥਾਪੜਦੀ

{{gap}}ਹੈ।)

ਕਿਸਾਨ: ਸ਼ੀਦੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜ ਦੇਤੀ ਸੀ...

{{gap}}(ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਮੁੜ ਲੁਕਣ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛੇ ਮਰਦਾਨਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਈ! ਸੰਭਲ ਕੇ... 

ਕਿਸਾਨ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਐਂ? (ਫੇਰ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮਰਾਸੀ! ਤੂੰ ਮੈਂਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਲੁੱਕਣ ਲੱਗਾ ਸੀ! (ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਬਾਬਾ...ਵੇਖ

{{gap}}ਲੈ, ਕੀ ਬਣਾ ਤਾ ਈ ਮਰਾਸੀ ਦਾ! (ਆਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਿਕਲ

{{gap}}ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਐ! 

ਕਿਸਾਨ: ਧਾੜ ਪਈ ਏ, ਸਰਕਾਰੀ ਲਸ਼ਕਰ...(ਡਰਿਆ) 

ਕਿਸਾਨ 2: ਜਜੀਏ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ...ਉਜਾੜਾ ਪਾ ਦਿੱਤੈ। ਘਰ ਖੇਤ ਛੱਡ...ਆ

{{gap}}ਬੈਠੇ ਆਂ...ਬੀਹੜ...ਮੱਲ... 

ਮਰਦਾਨਾ: ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੋਮਨ ਲੱਗਦਾ... 

ਕਿਸਾਨ: ਪਤਾ ਥੋੜੀ ਲਗਦਾ ਏ ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਨੇ! 

ਕਿਸਾਨ 2: ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਜ ਫਸਾ ਈ ਲੈਂਦੇ...! ਜਜ਼ੀਆ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਕਾਤ

{{gap}}ਸਹੀ 

ਔਰਤ: ਜ਼ੋਰੀਂ ਦਾਨ ਮੰਗਦੇ..., ਧੱਕੇ ਨਾਲ। 

ਕਿਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਗਾਰ ਚਾਹੀਦੀ ਏ ਬਸ!&lt;noinclude&gt;{{rh|56}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>su23ykor4ggavmowaovy4rk9fr1obrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18400</id>
    <revision>
      <id>235333</id>
      <parentid>154828</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="6fr8dgdldl0p2vbwd7q5d0cumo84fjv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਮਰਦਾਨਾ: ਤਾਂ ਹੀ...ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਭੰਗ ਉੱਗੀ। ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਬਸਤੀਆਂ... 

ਕਿਸਾਨ 2: ਏਦੂੰ ਤਾਂ ...ਭਾਈ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਈ ਰਲ ਜਾਈਏ, ਤੋਰਾ ਫੇਰਾ ਈ

{{gap}}ਸਹੀ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਹਸਦਾ ਹੋਇਆ ਮਰਾਸੀ ਤਾਂ ਭਰਾਵਾ ਆਪ ਭੁੱਖੇ ਐ ਚੋਂ ਪਹਿਰਾਂ

{{gap}}ਤੋਂ! ਬਾਬਾ! ਕੀ ਹੈ ਇਹ, ਸਨਿਆਸ ਵੀ ਉਦਾਸ ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵੀ। 

ਔਰਤ: ਨਾ...! ਦੁਰਾਸੀਸ ਨਾ ਦੇਈਓ ਦਰਵੇਸ਼ੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਂ

{{gap}}ਅਸੀਂ! ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਪਖੇਰੂ ਨੀ ਭੁੱਖਾ ਗਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਾਂ ਤੋਂ! (ਹੱਥ

{{gap}}ਬੰਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੰਝੂ ਵਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਨਾ ਮਾਈ ਇਹ ਕੁਫਰ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਮਰਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਡਰ। 

ਕਿਸਾਨ: (ਸ਼ੱਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ) ਤੂੰ ਮਰਾਸੀ..., ਤੇ ਫ਼ੇ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਬਾਬਾ! (ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ 

{{gap}}ਆਵਾਜ਼ਾਂ। ਸਾਰੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||57}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6fr8dgdldl0p2vbwd7q5d0cumo84fjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18402</id>
    <revision>
      <id>235334</id>
      <parentid>154829</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="6j4uk4uejrpg5g5mr3kfjfurnt2jiyw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। 

{{gap}}ਸੈਮੀ-ਸਰਕਲ 'ਚ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ 

{{gap}}ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।)

1:{{gap}} ਓ ਭਾਈ ਤੂੰ ਹੈ ਕੌਣ? 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਦੌੜਦੇ-ਦੌੜਦੇ ਡਾਉਨ ਸਟੇਜ ਤੋਂ) ਲਗਦੈ ਬਾਬੇ ਨੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ

{{gap}}ਮਘਾ ਲਿਆ! 

2:{{gap}} ਕੌਣ ਦੇਸ ਸੇ ਆਇਆਂ? 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਦੌੜਦੇ-ਦੌੜਦੇ): ਉੱਡਦੀ -ਉੱਡਦੀ ਧੁਨ ਕੰਨੀਂ ਪਈ ...। 

ਕੋਰਸ: &quot;ਨਾਮ ਨਿਰੰਕਾਰੀ! ਦੇਸ ਨਿਰੰਕਾਰ!&quot;

1:{{gap}}ਸਾਲਗਰਾਮ ਕਿਥੇ ਐ ਤੇਰੇ? 

2:{{gap}} ਨਾ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ?

3:{{gap}}ਕਾਹਦਾ ਭਗਤ ਐਂ... 

4:{{gap}} ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇ... 

ਸਾਰੇ: ਏਦੂੰ ਵਧ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ... (ਹਾਸਾ)

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ...। ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਤੋਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤ 

{{gap}}ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਅਰਧ-ਘੇਰੇ 'ਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ

{{gap}}ਹੈ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ) ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਪਾਂਡੇ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੀ! ਇੱਕ

{{gap}}ਹੋਰ...ਇੱਕ ਤਰਫਾ ਦੰਗਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਸਮਾਧੀ 'ਚ ...। 

{{gap}}ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਸੰਗ ਜਿਹੀ ਆਉਂਦੀ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਸੀ&lt;noinclude&gt;{{rh|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6j4uk4uejrpg5g5mr3kfjfurnt2jiyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18404</id>
    <revision>
      <id>235335</id>
      <parentid>154830</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="03r0c7fn9pegu8b4cyjr20yf43wz4at" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਮੈਂ!(ਹੌਂਕਾ) ਰਬਾਬ ਹਾਲੇ ਵੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਲਗਦੀ ਸੀ।

{{gap}}(ਸਾਰੇ ਪੰਡਤ ਸ਼ਾਂਤ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੀਝ 

{{gap}}ਲਾਈ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)

ਮਰਦਾਨਾ: ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ... ਸੁਣਨਾ.....ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ..., ਨੇੜਿਓਂ ਹਾਲੇ ਡਰ

{{gap}}ਲੱਗਦਾ!

{{gap}}(ਚੁੱਪੀ। ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਏ ਰਬਾਬ ਨਾ ਹੁੰਦੀ! (ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||59}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03r0c7fn9pegu8b4cyjr20yf43wz4at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18406</id>
    <revision>
      <id>235336</id>
      <parentid>154831</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="njqkosjcdpobh9r4qr8jprec2mdpk6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਹਾਸਾ। ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ! ਨੇਹਰਾ ਤੇ ਉਸ

{{gap}}ਦੀਆਂ ਮੁਖੌਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) 

ਨੇਹਰਾ: ਸਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਜਾਰੀ ਏ ਚੇਲਿਆ! (ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ

{{gap}}ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਹੁੰਅ...।। ਨੇਹਰਾਂ ਤੂੰ! ਆਪਣੀ ਸੁਣਾ ਤੂੰ!

{{gap}}(ਨੇਹਰਾ ਹੱਸਦੀ ਹੈ।) 

ਸਾਰੀਆਂ: ਸਾਡਾ ਸਾਜ਼ ਤਾਂ...ਦੇਹ ਹੈ ਸਾਡੀ ... ਰਾਗ ਵੀ! ਇਸੇ ਦੀ ਸਾਧਨਾ

{{gap}}ਕਰਦੀਆਂ... 

ਨੇਹਰਾ: ਕਾਮਰੂਪ ਚੱਲਿਆਂ ਚੇਲਿਆ, ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਹੀਂ ਰਤਾ!

{{gap}}(ਹਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ...ਉਹ ਦੇਹ ’ਤੇ ਚੜਿਆ ਕਾਮ ਉਤਾਰਨ

{{gap}}ਚੱਲੀਆਂ ਸਨ ...ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਦੁਮ ਦੇਹ...ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ। 

{{gap}}ਕੇਹੀ ਅਨੌਖੀ ਸਾਧਨਾ ਸੀ! ਮਨ ਕਿਉਂ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ... 

{{gap}}ਕਦੇ!

{{gap}}(ਕਬਾਈਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਚੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆ ਕੇ 

{{gap}}ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੱਜੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਹਨ, 

{{gap}}ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ! ਕਾਮਾਖਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ 

{{gap}}ਜੈਕਾਰੇ!)

ਮਰਦਾਨਾ: (ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੈ) ਬਾਬਾ...! ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆਂ! 

ਕੋਰਸ: ਕਬਾਈਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਥਿਰਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦੇਂਦੀ ਉਹ ਇਲਾਹੀ&lt;noinclude&gt;{{rh|60}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>njqkosjcdpobh9r4qr8jprec2mdpk6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18408</id>
    <revision>
      <id>235337</id>
      <parentid>154952</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="fq93h2uoz92hxw2svsrr9rcnq4uxpnl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ: &quot;ਭੈਅ ਦੇ ਕੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਡਰ ਕੋਲ..., ਬੈਠ

{{gap}}ਇਸਦੇ ਕੋਲ। ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖ ਇਸ ਨੂੰ!&quot; 

ਮਰਦਾਨਾ: ਪਰ ਨੇੜਿਓਂ ਤਾਂ... ਹੋਰ ਭੈਅ ਆਉਂਦਾ! 

ਕੋਰਸ: ਬਾਬਾ ਹੱਸਿਆ: &quot;ਐਵੇਂ ਦੂਰੋਂ ਲੱਗਦੈ; ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਪਣੈ, ਤੇਰੇ ਈ

{{gap}}ਅੰਦਰ ਦਾ ਭੈਅ!&quot; 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਥੁੱਕ ਨਿਗਲਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਭੈਅ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੈ? 

ਕੋਰਸ: ਬਾਬਾ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਰਬਾਬ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ: &quot;ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੈਥੋਂ

{{gap}}ਪੁਛਦੈ!&quot; 

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}(ਕਬਾਈਲੀ ਉਸਦਾ ਗਲ ਵੱਡਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਖੁਦ ਨਾਲ) ਏਥੇ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਤੂੰ

{{gap}}ਦੁਆਰ ਖੋਲ.. ਮਨ ਦੇ! ਆਪੇ...ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ...ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ!(ਡੋਲਦਾ 

{{gap}}ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਤਾਂ ਕੰਧਾਂ ਈ ਕੰਧਾਂ ਨੇ! ਬਾਬਾ...!

{{gap}}ਦਰਵਾਜ਼ਾ... 

ਕੋਰਸ: (ਗਾਇਣ) ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗ ਹੈ, ਦਾਰੂ ਭੀ ਇਸ ਮਾਹਿ॥

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਚੱਕਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}(ਕਬਾਈਲੀ ਮੂਵਮੈਂਟਜ਼ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਖੁਦ ਨਾਲ ...ਸਾਜ਼ ਜਗਾ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਸਾਜ਼। ਡਰ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ

{{gap}}ਡਰ! ਖੁਰਨ ਦੇ ਇਸ ਨੂੰ! (ਹਫ਼ਦਾ ਹੈ) ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ! ... ਤੂੰ 

{{gap}}ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ! ਦੇਖ! ਧੁਨ ਦੀ ਲੋਂ 'ਚ ...ਦੇਖਣ ਚ ਜਾਗ! 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਟੋਲਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ

{{gap}}ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਕਾਰ ਥਾਏਂ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਜਾਉਣ

{{gap}}ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਕਾਰ ਪਿਛੇ ਹੱਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਆਪੇ...ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣਾ

{{gap}}ਪੈਂਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ! ... ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। 

{{gap}}(ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਮੂਹਰੇ ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਸ਼ਾਂਤ 

{{gap}}ਸਾਜ਼ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।)&lt;noinclude&gt;{{rh|||61}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fq93h2uoz92hxw2svsrr9rcnq4uxpnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18410</id>
    <revision>
      <id>235338</id>
      <parentid>154954</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="mfump6yqwo5emcjiflb0td2zak5spvm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਮਰਦਾਨਾ: (ਸਿਰ ਝਟਕ ਕੇ ਸੁਫਨਾ ਟੁੱਟਿਆ...ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਆਈ। ਓਧਰ|depth=2em}}
ਬਾਬੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਾਹ ਜਲਾਲ' ਖੜਾ ਸੀ ਬਾਹਾਂ ਅੱਡੀ, &quot;ਚਲ ਫ਼ੇ 
ਸ਼ਾਹਾ ਵਿਛੜੀਏ! &quot;ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਛੜ ਗਏ। 
(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) 
... ਕਟਕ ਦਾ ਰਾਜਾ... ਪ੍ਰਤਾਪ ਰੁਦ੍ਰਦੇਵ... ਫੇਰ ਲੈਣ ਆਇਆ। 
ਰੱਜ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਜੀਪੁਰ ਦਾ ਉਹ ਸਾਲਸ ਰਾਏ ਤੇ ਉਹਦਾ ਮੁਨੀਮ 
...ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ...ਤੇ ਉਹ...ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਰਾਮ ਦੇਵ...ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ 
ਪੈਰੀਂ ਹਥ ਲਾਉਂਦੇ ਬਾਬੇ ਦੇ।

{{gap}}ਕੱਚਾ-ਪੱਕਾ ਖਾ ਕੇ ਮੋਟੀ ਹੋਈ ਜੀਭ ਮਰਾਸੀ ਦੀ ਮਸਤ 
ਗਈ। (ਬੈਠਦਾ) ਮੁੜ ਕੇ ਮੋਟਾ-ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਲਵੰਡੀ ਵਰਗਾ। 
ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਅੱਗੇ ਪਿਛੇ, ਮਨ ਮਚਲ ਜਾਂਦਾ ...ਮਨਾ ਏਥੇ ਈ ਟਿਕ 
ਜਾ...ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ! ਤੇ ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, &quot;ਸਾਜ਼ ਵੱਲ ਰੁੱਖ 
ਮਰਦਾਨਿਆ!&quot; ...ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਮੁੜ...ਰਾਹੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ! 

{{gap}}ਸੁਨੇਹਾ ਉੱਡ ਗਿਆ! (ਏਲਚੀ ਵਾਂਗ ਕਟਕ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ 
ਭਾਈ ਇੱਕ ਫਕੀਰ ਨੇ ਮੋਹ ਲਿਆ! ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ੀ ਵੀ ਹੈ! 
(ਮੰਚ 'ਤੇ ਗੇੜਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖ ਵਰਗੀ ਟੋਪੀ...ਬਾਬੇ ਦੀ ...ਦੂਰੋਂ 
ਚਮਕਦੀ। (ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਚ ਨੀਲੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਨੀਲਾ-ਨੀਲਾ 
ਉਛਲਦਾ ਸਮੁੰਦਰ...ਵਿਸਮੈ 'ਚ ਮੁਗਧ) ਮਰਾਸੀ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਗੁੰਮ! 
ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਕਲਸ ਵੇਖਣੇ ਕੀਹਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ 
ਵਿਸਮੈ ਇਹ ਕੀ ਐ ਬਾਬਾ! ਨਾ ਵਗਦੈ ਨਾ ਖੜਦੈ...ਐਨੀ 
ਤਰਲਤਾ... ਐਨੀ...ਐਨੀ... ਤਰਲਤਾ...ਏਥੇ...ਓਥੇ...ਹਰ ...ਥਾਏਂ
(ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋਵੇ) 

{{overfloat left|ਮਰਦਾਨਾ: ਹੋਰ ਈ ਰੂਪ ਬਾਬੇ ਦਾ ਓਦਣ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...ਜਦ ਜੀਅ ਕੀਤਾ...|depth=2em}}
ਸਮੰਦਰ ਬਣ ਨਿਰਤ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾਏ ਉੜਿਆ, ਤੇ ਖੜੇ 
ਆਸਮਾਨ ਤੋਰ ਲਏ, (ਚੁੱਪੀ) ਤੇ ਫ਼ੇ ਮੁੜ..ਪਰਬਤੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ... 
ਧਰਤੀਆਂ ਆਸਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਰਚਾਉਂਦਾ..।ਦਰਿਆ ਹੈ ਵਗ ਪਿਆ।
{{gap}}{{gap}}(ਅਚਾਨਕ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਕੜਕਦਾ ਹੈ। ਰੁਕ ਜਾ! ਇਹ... ਕਲਜੁਗ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh|62}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mfump6yqwo5emcjiflb0td2zak5spvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18412</id>
    <revision>
      <id>235339</id>
      <parentid>154955</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="f6h7x8lujodcgwqkn68ureswhvd0fi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਲਠਮਾਰ ਸੀ। (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਮੰਦਰ ਦੇ ਕਲਸ ਹੁਣ 

{{gap}}ਦਿਖਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। 

{{gap}}ਉਹੀ ਹੋਇਆ...! ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਕਣੇ ਦਰਿਆ ਧੁਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ 

{{gap}}ਸਮਾ ਗਏ... ਤੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ! ਤਣੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਸਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਬਗਲਾਂ 

{{gap}}'ਚ ਜਾ ਪਈਆਂ!

{{gap}}(ਮੌਨ! ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਥਿਆਰ ਈ ਹਥਿਆਰ..., ਕਟਕ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਆ ਰਿਹਾ

{{gap}}ਸੀ...ਬਾਬੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ। ਪਾਂਧੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ!

{{gap}}ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ... ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ: 

ਪਾਂਧਾ: ਇਹ ਨਾਨਕ ... ਫਕੀਰ ਭਲਾ ਸਮਝਦੈ ਕੀ ਏ ਖੁਦ ਨੂੰ! 

ਦੂਜਾ ਪਾਂਧਾ: ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਆਰਤੀ ਵੱਲ... ਮੁੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਖੜ ਜਾਂਦੈ!&quot; 

ਪਾਂਧਾ: ਰੱਬ ਸਮਝਦਾ ...

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਤੇ ਹਸਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}(ਢੋਲਕੀ-ਸੰਖ-ਬੀਨਾਂ ਆਦਿ ਸਾਜਾਂ ਨਾਲ ਆਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਂਡੇ 

{{gap}}ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਥਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਮੂੰਹਾਂ ਦੀਵਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਧੂਫ 

{{gap}}ਧੁਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਖੜੇ ਹਨ। ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ 

{{gap}}ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋਤ ਸੰਗਤ 'ਚ 

{{gap}}ਘੁਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਮਰਦਾਨਾ 

{{gap}}ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਭੁ ਆਰਤੀ ਛੱਡ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ 

{{gap}}ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਧੁਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖਿਚਿਆ 

{{gap}}ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਡੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਬੁੱਲ੍ਹ ਚਿੱਥਦੇ ਹਨ।

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6h7x8lujodcgwqkn68ureswhvd0fi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18414</id>
    <revision>
      <id>235340</id>
      <parentid>154956</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1466" sha1="j3in53fbv2vdf9x3r9cr9i4m0n8dszc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਾਟ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 

{{gap}}ਉਸਰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਪਿਛੇ

{{gap}}ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਮਰਦਾਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖੜਦਾ

{{gap}}ਹੈ ਤੇ ਨੀਝ ਲਾਈ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)... ।ਬਾਬਾ! ਕੋਈ 

{{gap}}ਤਰਾਨਾ ਉੱਤਰ ਰਿਹੈ...

{{gap}}(ਮੌਨ!) 

ਕੋਰਸ: ਜਿਉਂ ਆਸਮਾਨ ਗੁਣਗੁਣਾਇਆ...&quot;ਕੋਈ ਤਰਾਨਾ ਤੈਥੋਂ ਕਦੇ ਲੁਕਾਇਆ

{{gap}}ਏ ਮੀਤਾ...। 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ 

{{gap}}ਦਾਇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਪਲਕਾਂ ਝੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 

{{gap}}ਆਕਾਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲ ਰਵੀ ਚੰਦ ਦੀਪਕ ਬਨੇ ਤਾਰਿਕਾ ਮੰਡਲ ਜਨਕ ਮੋਤੀ॥

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|64}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3in53fbv2vdf9x3r9cr9i4m0n8dszc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18416</id>
    <revision>
      <id>235341</id>
      <parentid>154957</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2194" sha1="awmprh1y33gl0i3z83ehwsdj98hojnl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)

ਮਰਦਾਨਾ: (ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ) ਉੱਜੜ ਜਾਓ ਭਾਈ, ਉੱਜੜ ਜਾਓ...ਉੱਜੜ

{{gap}}ਜਾਓ।&quot; ਨਿਰਾਲੇ ਚੋਜ...ਬਾਬੇ ਦੇ...ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਸੋ ਉੱਜੜ ਜਾਏ ਤੇ 

{{gap}}ਜਿਹੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੁਛਣ ...(ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ) 

{{gap}}&quot;ਵਸੇ ਰਹੇ ਭਾਈ!&quot;,...।ਆਖੇ ਦੋਨੋ ਈ ਵਰ ਨੇ! (ਲੰਮੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}(ਹੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਮੰਚ ਉਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ 

{{gap}}ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਚਾਪ। ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਗਹੁ

{{gap}}ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।) 

ਕੋਰਸ 1:{{gap}} ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਨੇ ਰੱਬ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦਾ ਨਾੜਾ ਪਰਖਣ ਵਾਲੇ। 

ਕੋਰਸ 2: (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ) ਹਾਂ, ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਨੇ, ਪਰ ਏਥੇ ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ 'ਚ! 

ਕੋਰਸ 3: ... ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਵਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੱਸਦੇ

{{gap}}ਸੀ। ਪੀਂਘ ਸਤਰੰਗੀ ਨੂੰ ਨਾੜਾ ਈ ਬਣਾ 'ਤਾਂ ਸੀ ਰੱਬ ਦੀ ਜਨਾਨੀ

{{gap}}ਦਾ! 

ਕੋਰਸ 1: ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ... ਜਿਹੜਾ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਲਈ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸੌਂਦਾ

{{gap}}ਸੀ। 

ਕੋਰਸ 2: ਤੇ ਹੁਣ ...ਲਗਦੈ ਕਦੇ ਹੱਸੇ ਹੋਣਗੇ!

{{gap}}(ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਾ ਹੈ।) 

ਤਿੰਨੋਂ: ਘਰਾੜੇ ਪਿਆ ਮਾਰਦੈ, ਉੱਠ! 

1: ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾਂ... 

2: ਗੁਰੂ ਤੇ ਦੁਆਰ ਏ...&lt;noinclude&gt;{{rh|||65}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awmprh1y33gl0i3z83ehwsdj98hojnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18418</id>
    <revision>
      <id>235364</id>
      <parentid>154958</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="931k5bxz68omvf5jep4zbhnqcx4b5xj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
3: ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠਣ ਥੋੜੀ ਆਉਂਦਾ ... 

ਤਿੰਨੋਂ: ਉੱਠ ਉਜੜਨਾ ਸਿੱਖ! -2

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਅੱਭੜਵਹਾ 

{{gap}}ਉਠਦਾ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ

{{gap}}ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਮਰਦਾਨਾ ਹਫ਼ਿਆ ਸੀ; ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ.....

ਕੋਰਸ 1: ਬਾਬਾ...,ਬਾਬਾ... ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 

ਕੋਰਸ 2:..., ਬੁੱਧ ਜਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ... ਵੈਰਾਗ? 

ਕੋਰਸ 3: ... ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਗੰਭੀਰ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ: 

ਕੋਰਸ: &quot;ਬੀਜ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਪੁੰਗਰਦਾ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਅੰਦਰ ...ਜਾਣਾ

{{gap}}ਪੈਂਦਾ...ਏਕਾਂਤ 'ਚ।&quot;

{{gap}}(ਵੱਜਦੀ ਰਬਾਬ 'ਚ ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁੱਛਦਾ..., ਕੋਈ ਨਾਂਗਾ ਫਕੀਰ

{{gap}}(ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ &quot;ਸੁੰਦਰ ਹੈ...ਸੁੰਦਰ ਹੈ...&quot; ਕੂਕਦਾ ਕੋਲੋ ਲੰਘਿਆ। 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਚੌਂਕ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਪਿੱਛੇ ਤੇ...ਨਗਨਤਾ 

{{gap}}'ਚ ਮਗਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਤੇ ਕੂਕਦਾ &quot;ਸੁੰਦਰ 

{{gap}}ਹੈ...। ਸੁੰਦਰ ਹੈ...&quot;

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)

ਮਰਦਾਨਾ: ਸਾਰੇ ਸੁਆਲ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਈ ਉੱਡ ਗਏ...ਜਾਂ ...ਖੌਰੇ ਅੰਦਰ ਲਹਿ

{{gap}}ਗਏ। (ਮੌਨ)

ਕੋਰਸ: ਓਧਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੈਨੀ ਸਾਧ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ...। ਤੇ

{{gap}}ਬਾਬਾ ਗਾਉਂਦਾ...। ਤਰਾਨੇ ਤੁਰਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ 

{{gap}}ਤੋਂ..ਤ੍ਰਿਅਪਾਰੁਤਿ...ਤੇ ਤ੍ਰਿਵਨਮਲਾਏ, ...। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਏਥੇ ਪਾਰਬਤੀ 

{{gap}}ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ...ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਸੀ...। ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ 

{{gap}}ਸੰਸਾਰ 'ਚ। ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਭੁਗਤਨਾ ਪਿਆ...।&lt;noinclude&gt;{{rh|66}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>931k5bxz68omvf5jep4zbhnqcx4b5xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18420</id>
    <revision>
      <id>235365</id>
      <parentid>154960</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="6tgh2bbgzhlroxx0ghhsiopkwspenfe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਮਰਦਾਨਾ: ਪਰ ਮੈਂਨੂੰ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਮਰਾਸਣ ਯਾਦ ਆ ਗਈ! (ਚੁੱਪ ਹੁੰਦੈ....,

{{gap}}ਮਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਤ ਨਹੀਂ, ਅਚਾਨਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਖੇਤ ਯਾਦ 

{{gap}}ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ। ਦੱਖਣ 'ਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਨਸੁਖ ਮਿਲ ਪਿਆ। ਰੱਜ 

{{gap}}ਰੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਉਸ ਨਾਲ! ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਉਹ ਏਧਰ ਆ

{{gap}}ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ ... 

ਕੋਰਸ: &quot;ਸੱਚਾ ਵਪਾਰੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਈ ਐਂ ਮਰਦਾਨਿਆ... ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਐਂ!

{{gap}}(ਚੁੱਪੀ) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਮੁੜ ਗੂੰਜੇ: &quot;ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠਣ ਥੋੜੀ

{{gap}}ਆਉਂਦਾ!' (ਹੌਂਕਾ) ਮਨਮੁਖਾ...। ਮੈਂ ਤਾਂ ਲਗਦੈ... ਬਸ ਪਿਠ ਈ

{{gap}}ਪਛਾਣੀ ਐ ਬਾਬੇ ਦੀ! 

ਕੋਰਸ: ਬਾਬੇ ਦਾ ਹਾਸਾ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਰਬਾਬ ਵਾਂਗ ਸੁਣਿਆ: &quot;ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਆਂ

ਦੀ ਪਿਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਮਰਦਾਨਿਆ..., ਸਭ ਘੁਲਿਆ...ਮੀਤਾ।&quot; 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ..., ਅਣ-ਬੋਲਿਆ ਈ।

{{gap}}(ਫੇਰ ਮਸਤੀ 'ਚ ਤੁਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ)

{{gap}}ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਇਹ ਰਸ ਅੰਦਰ ਘੁਲਿਆ ਰਿਹਾ।

{{gap}}(ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) 

ਬਾਬੇ ਦੀ ਤੋਰ ਹੋਲੀ ਹੋਈ, ਹਵਾ 'ਚ ਕੇਹੀ ਅਜਬ ਸੁਗੰਧ! 

ਕੋਰਸ: &quot; ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਗੰਧੀਏ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਇਹ ... ਸੋਰਠ ਦੇਸ, ਸੋਰਠ ਤੇ

{{gap}}ਬੀਜਾ...।&quot;

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) 

ਕੋਰਸ: &quot;ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਰਠ ਤਾਂ ਵਜਾ ਮਰਦਾਨਿਆ....ਮੁੱਹਬਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ!&quot;

{{gap}}(ਕੁਝ ਦੇਰ ਰਬਾਬ 'ਤੇ ਉਹ ਰਾਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨਾ 

ਮਸਤਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੇ ਰੁਕਦਿਆਂ ਈ ਉਹ ਵੀ ਰੁਕ

{{gap}}ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ ਰੁਕਿਆ, ਮੂਹਰੇ ਗੁਫਾ ਭਰਥਰੀ ਦੀ..., ਤੇ ਸਫਰਾਂ ਦਾ ਝੰਬਿਆ

{{gap}}ਬਾਬਾ, ...ਲਗਿਆ ਭਰਥਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਈ ਖੜਾ। (ਰਬਾਬ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ&lt;noinclude&gt;{{rh|||67}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6tgh2bbgzhlroxx0ghhsiopkwspenfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18422</id>
    <revision>
      <id>235366</id>
      <parentid>154961</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="hwnrwrif7voz0rw1v7j1w70d43pftov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਹੱਥ ਜੁੜਦੇ ਹਨ) ਰਬਾਬ ਧੜਕੀ...,ਬਲਦਾ

{{gap}}ਦੀਵਾ ਤੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਬੋਲ ਲਹਿਰੋ-ਲਹਿਰ ਹੋਏ! 

ਕੋਰਸ: ਲਹਿਰਾਂ ਮਥਰਾ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਤਾਂ ਮਾਖਨ ਚੋਰ ਦੀ ਅੰਮੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ... ਅੰਮੀ ਮੂਹਰੇ ਆਣ ਖੜੀ!

{{gap}}ਕੋਲ ਖੜੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲਗਦੀ ਸੀ..., ਮੈਥੋਂ ਅੱਖਾਂ 

ਨੀ ਮਿਲਾ...; ਮੈਂ ਰਬਾਬ ਮੋਹਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 

{{gap}}(ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ 'ਚ ਕੋਈ ਹਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ 

{{gap}}ਗਿਆਨ 'ਚ ਨਹਾਉਣ ਦੇ।&quot; 

{{gap}}(ਮੌਨ) 

{{gap}}ਮਜਨੂੰ ਟੀਲੇ ਤੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਕਈ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਵਾਲ ਬਣ ਨਾਲ 

{{gap}}ਹੋ ਤੁਰੇ: 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਕਈ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਘੂਮਰ ਘੁੰਮਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਕੋਰਸ ਦੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ।) 

ਸਵਾਲ: ਫਕੀਰੀ ਬਾਣੇ 'ਚ ਕੇਸ? 

ਕੋਰਸ: ਮੁੰਨਣਾ ਤਾਂ ਮਨ ਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੀ...। 

ਸਵਾਲ: ਦਰਵੇਸ਼ਾ ਨੰਗੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕੀ ... 

ਕੋਰਸ: ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ: ਜੋ ਪਹਿਰਾਵਾ ਧੁੱਪ ਦਾ...। 

ਕੋਰਸ: ਪੀਰ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ? 

ਕੋਰਸ: ਇੱਕ ਹਾਸਾ ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਭਰ ਗਿਆ...... 

ਕੋਰਸ: ਸਿਜਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਾਂ ਹਾਂ!

{{gap}}(ਫਕੀਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ 

ਸਵਾਲ ਅਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ ਉਸ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|68}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwnrwrif7voz0rw1v7j1w70d43pftov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18424</id>
    <revision>
      <id>235367</id>
      <parentid>154962</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="2er41axeb74h6oi10ngfjwsej3l77ul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਸਾ ਕੋਰਸ 'ਚ ਪਏ ਹਨ। 

{{gap}}ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੋਸ਼ਨੀ 

{{gap}}ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਂਦੇ 

{{gap}}ਹਨ।

ਮਰਦਾਨਾ: ਕੀ ਮੈਂ ਸਚਮੁਚ ਸਿਜਦੇ ਚ ਹਾਂ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਸੱਚੀਂਓ ਕਦੇ

{{gap}}ਝੁਕਦਾ..., ਝੁਕਦਾ ਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਡਰ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰਦੇ... ਕੋਈ ਲੋਭ 

{{gap}}ਲੋਕ-ਪਰਲੋਕ ਦਾ! (ਅਨੰਦ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਕੀ ਸਾਈਂ ਦਾ ਇਹ 

{{gap}}ਸੱਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ..., ਸਿਰਫ਼ ਉਧਾਰ?

{{gap}}ਚੁੱਪੀ!!! 

ਆਨੰਦ: (ਹਸਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਖੁਦ ਤੋਂ ਪੁਛਣੈ..., ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਐ!

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਰਬਾਬ ਲਭਣ

{{gap}}ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮੇਰੀ ਰਬਾਬ! ਸਾਜ਼ ਮੇਰਾ....। 

ਆਨੰਦ: (ਹੌਂਕਾ) ਬਿਨਾ ਰਬਾਬੋਂ ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ ਨਾ ਮਰਦਾਨਿਆ!

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਹੈਰਤ ਭਰਿਆ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ 

{{gap}}ਧਾਹ ਕੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਫੇਰ ਅਚਾਨਕ ਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)

ਆਨੰਦ: ਗੁਰੂਭਾਈ! 

ਆਨੰਦ: (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੋਈ ਉਡੀਕ ਰਿਹੈ! ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਏ ਸਾਨੂੰ!

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||69}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2er41axeb74h6oi10ngfjwsej3l77ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18426</id>
    <revision>
      <id>235368</id>
      <parentid>154963</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="2v0lba08ehr0sk608gl6gc6lb80dj0y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: 

{{gap}}ਵੀਰ ਆ ਗਏ! ਵੀਰ ਆ ਗਏ। ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਾਓ! 

{{gap}}ਮੰਚ 'ਤੇ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ਼ਕੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ 

{{gap}}ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਨਕੀ ਥਾਲ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)

ਨਾਨਕੀ: (ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ) ਮਨਸੁਖ ਕਿੱਥੇ ਐ। 

ਕੋਰਸ 1: ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਜੀ...ਪਾਂਧੇ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ, ਹਵਨ ਹੋਏਗਾ ...

ਨਾਨਕੀ: ਅੱਛਾ ਅੱਛਾ! ਹਲਵਾਈ ਵੱਲ ਕੌਣ ਗਿਆ, ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਬਨਾਉਣੀਆਂ

{{gap}}ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੀਰਨੀ...। ਨਾਲੇ ਸੁਲਖਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਕਹੋ ਬਾਹਰ ਆਵੇ! 

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਦੌੜ ਕੇ ਅਗਾਂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ 

{{gap}}ਦੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਰ...! (ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ 

{{gap}}ਬਾਅਦ..,(ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ) ਕਿੰਨੇ ਲਿੱਸੇ ਹੋ ਗਏ...। 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਥ ਬੰਨੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਝਾਕਦੇ 

{{gap}}ਇੱਕ ਸਾਏ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਨਕੀ ਉਸ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤੇ

{{gap}}ਫੇਰ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖਦੇ ਹੈ।) 

ਨਾਨਕੀ: ਵੀਰ ਕਿੱਥੇ ਐ?

{{gap}}ਚੁੱਪੀ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ) ਉਹ ਤਾਂ...। ਬਰੋਟੇ ਹੇਠਾਂ ਈ 

ਨਾਨਕੀ: ਸਫ਼ਰ ਕੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਹਾਲੇ..., ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਬਾਦ ਵੀ ਘਰ ਆਉਣ ਨੂੰ

{{gap}}ਜੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ...

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰਦੇ ਪਿਛਲਾ ਸਾਇਆ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜ

{{gap}}ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) 

ਨਾਨਕੀ: ਕਿਹੜਾ ਬਰੋਟਾ?&lt;noinclude&gt;{{rh|70}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2v0lba08ehr0sk608gl6gc6lb80dj0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18428</id>
    <revision>
      <id>235369</id>
      <parentid>154969</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>235369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="tqongzhmp06tpagy2bcp7btaimlaz63" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਮਰਦਾਨਾ: ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। 

ਨਾਨਕੀ: (ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਦੇ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਲੋਕਾਂ ਘੇਰ ਲਿਐ... 

ਨਾਨਕੀ: ਪਰ ਕਿਉਂ ? 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਅੱਜ ਅੰਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੇਬੇ!

{{gap}}ਖਲਕਤ ਅਨਾਜ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਲੀ ਵਿੱਥ ਦੀ ਵਜਾਹ ਪੁਛਦੀ ਹੈ, ਤੇ

{{gap}}ਪੁਛਦੀ.....। (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 

ਨਾਨਕੀ: (ਤੜਪ ਕੇ) ਕੀ ਪੁਛਦੀ ...। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਭੰਡਾਰ ਭਰੇ ਨੇ, ਲੱਦੇ ਊਠ ਹੋਰ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ...,ਪਰ ਨਾਨਕ ਦਾ

{{gap}}ਹੱਥ... ਕਿੱਥੇ ਐ? ਕੋਈ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ...! ਅਕਾਲ... ਓਂਕਾਰ

{{gap}}... ਚੁੱਪ ਵੱਟੀ ਬੈਠੇ! 

ਨਾਨਕੀ: (ਏਧਰ-ਓਧਰ ਦੇਖਦੀ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਕ ਆਂ ਵੀਰਾ।

{{gap}}ਖਲਕਤ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ 'ਚ। ਤੂੰ ਇਹ 

{{gap}}ਗੱਲਾਂ...ਇਥੇ ਨਾ ਕਰ! (ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਦੇਖ) ਵੇ ਜਾ ਵੇ ...

{{gap}}ਕਾਹਦਾ ਮਰਾਸੀ ਏ ਤੂੰ...ਘੜੀ ਮਗਰੋਂ ਡੁਸਕਣ ਲਗ ਜਾਂਦੈ! (ਆਪਣੇ

{{gap}}ਹੰਝੂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮੈਂਨੂੰ ਪਤਾ...ਸਾਈਂ ਦੀ ਭੈਣ ਬਣ ਜਿਉਣਾ...ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ।

ਨਾਨਕੀ: ਮੇਰੀ ਛੱਡ...,ਕਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ! (ਉਲਾਂਭਾ) ਤੁਸੀਂ ਹੋਵੋਗੇ

{{gap}}ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ, ਪਰ ਮਾਵਾਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ! ਧੀ ਵਿਆਹੀ

{{gap}}ਗਈ ਤੇ ਅੰਮੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤਾਈਂ ...(ਚੁੱਪੀ) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਨਾਨਕੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਅੰਮੀ...? 

ਨਾਨਕੀ: ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਬਿੜਕ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲ ਦਿੰਦੀ।

{{gap}}(ਨਾਨਕੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੋਢੇ ਟੇਕ ਲੈਂਦਾ: ਇੱਕ 

{{gap}}ਵਖਰੇ ਸਪਾਟ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧੂ ਕਾਸਾ ਲਈ ਆ ਖੜਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਰਦਾਨਾ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਰੋਂਦਾ ਹੈ) ਅੰਮੀ ਮਰ ਗਈ! 

ਸਾਧ: ਸਾਜ਼ ਰੱਖ ਦੇ...। ਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਦੇ...&lt;noinclude&gt;{{rh|||71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tqongzhmp06tpagy2bcp7btaimlaz63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18431</id>
    <revision>
      <id>235467</id>
      <parentid>154970</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="92twr69gkile1c8ehjp6qc2aw1cr8fa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਨੰਦ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹੋ 

{{gap}}ਕੇ ਸਾਜ਼ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ 

{{gap}}ਸ਼ਾਂਤ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ 

{{gap}}ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਪਿਛਲਾ ਸਾਇਆ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਪਿੱਛੋਂ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। 

ਸਾਧ: (ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਨੇ ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ... ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੈਰਤ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ

{{gap}}ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੰਮੀ...! (ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ

{{gap}}ਨੂੰ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ) 

ਸਾਧ: (ਉਵੇਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ ਨਹਾਉਣ ਦੇ

{{gap}}ਮਰਦਾਨਿਆ! ਰੋਣ ਨੂੰ ਸੋਗ ਨਾ ਬਣਾ! ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ 

{{gap}}ਟੁੱਭੀ ਲੁਆ ਤੇ... ਜਾਣ ਦੇ...। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਾਟ ਬਣ ਜਾਣਾ..(ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ 

{{gap}}ਮੁਸਕਾਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) 

{{gap}}(ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|72}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>92twr69gkile1c8ehjp6qc2aw1cr8fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18434</id>
    <revision>
      <id>235468</id>
      <parentid>154971</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2399" sha1="gmb2uamjp6ptb92ddds82q7i5tzseqr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਰਦਾਨਾ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ 'ਚ

{{gap}}ਹੰਝੂ ਨੇ ਤੇ ਗੋਦੀ 'ਚ ਰਬਾਬ ਪਈ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਰਬਾਬ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ

{{gap}}ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਥਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ

{{gap}}ਹੈ। ਇਹ...ਇੰਨਾ...ਕੁਝ... ਕੀ ਐ ਭੈਣੇ! 

ਨਾਨਕੀ: ਮੈਥੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਦੇ...ਓ! (ਜਿਵੇਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ) ਇਹ

{{gap}}...ਫੜ੍ਹ ਦਵਾਤ ਤੇ ਏ ਸਿਆਹੀ, ਸੁੱਲਖਣੀ ਨੇ... ਆਪ ਘੋਲੀ ਏ...; 

{{gap}}ਕਲਮ ਆਪੇ ਘੜ ਲਈਓ; (ਰੋਣਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਦੂਜਾ ਥਾਲ ਫੜਾਂਦੀ 

{{gap}}ਹੈ।) ਤੇ ਇਹ ਚੋਗੇ...,ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਵਿੱਚ ਈ ਨੇ, (ਗੌਰ ਨਾਲ 

{{gap}}ਦੇਖ ਕੇ) ਲਿੱਸੇ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਆਇਓ! (ਮਰਦਾਨਾ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦਾ 

{{gap}}ਹੈ।) 

{{gap}}ਐਵੇਂ ਗਲੇਡੂ ਨਾ ਵਿਖਾ... ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ (ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ 

{{gap}}ਝਾਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹੇ ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਵੇਖਣੀਆਂ ...। (ਮਰਦਾਨਾ 

{{gap}}ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}...ਝੱਲੀ ਆਂ ਮੈਂ ਵੀ..., (ਮੱਥਾ ਝਟਕਦੀ ਹੈ) ਮੇਰੇ ਜੋਗੀ ਵੀਰ ਹੱਜ ਨੂੰ

{{gap}}ਚੱਲੇ ਤੇ ਮੈਂ...(ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦੀ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਹੈਰਾਨ) ਹੱਜ! 

ਨਾਨਕੀ: ਤਲਵੰਡੀ ਹੋ ਕੇ ਜਾਇਓ... ਨਹੀਂ...ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਨੀ ਹੋਣੀ! ਹੰਝੂ

{{gap}}ਪੂੰਝਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਝੋਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਜੋ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਿਆ...&lt;noinclude&gt;{{rh|||73}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gmb2uamjp6ptb92ddds82q7i5tzseqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18437</id>
    <revision>
      <id>235469</id>
      <parentid>154973</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="j9k33ukrmgrfusqx6l00ast5iunwgdm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਮਰਦਾਨਾ: (ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ) ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਾਈਂ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ

{{gap}}ਰਹੀ...

ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼: ਵੀਰਨੋਂ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚ ਦੀ ਜਾਇਓ... ਨਹੀਂ...ਯਾਤਰਾ

{{gap}}ਪੂਰੀ ਨੀ ਹੋਣੀ!&quot;

{{gap}}(ਚੁੱਪੀ) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਤਲਵੰਡੀ ਵੜਦਿਆਂ ਈ...ਮੋਹਰਿਓ...ਮਾਸੀ ਦੌਲਤਾਂ...(ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ

{{gap}}ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਕੋਰਸ ਚੋਂ ਇੱਕ ਜਣਾ: ਆਹਾਹਾ ਹਾਅ ਵੇਖ ਲਓ, ਵੇਖ ਲਓ...ਤਲਵੰਡੀ ਵਾਲਿਓ...

{{gap}}ਆ ਗਈਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ! 

{{gap}}ਕੋਰਸ ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।

ਮਰਦਾਨਾ: (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ) ਵੇਖ ਲੈ ਬਾਬਾ... ਆਹ ਕਦਰ ਐ ਆਪਣੀ ਤਲਵੰਡੀ

{{gap}}'ਚ।

{{gap}}(ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜਗਾਹ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੁਂਹਦਾ ਹੈ 1) ਬਾਬਾ ਭੁੰਜੇ 

{{gap}}ਈ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਚ ਸਿੰਮਦਾ 

{{gap}}ਵੇਖਦਾ। 

{{gap}}(ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਥੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ) ਅੰਮੀ ਦੀ 

{{gap}}ਕਬਰ 'ਤੇ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ...ਕੱਠਿਆਂ! (ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) 

{{gap}}ਬੱਦਲ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੋਂ ਘਿਰ ਆਏ ਸਨ। 

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਕੋਰਸ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪੱਟੀ 

{{gap}}ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ) ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਡਿੰਗਾਂ ਭਰਦਾ

{{gap}}...ਆਕਾਸ਼ ਰੁੜ੍ਹ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਹਾਜੀ

{{gap}}ਬਣਾਇਆ! (ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸਿਰੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ 1: ਹਾਜੀ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਆਈਂ...ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮਰਾਸਣ ਨੂੰ... (ਸਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ

{{gap}}ਹਸਦੇ ਹਨ) 

ਕੋਰਸ 2: ਚੁੱਪ ਕਰੋ ਓਇ! ਵੇਖਦੇ ਨਹੀਂ ਮੀਰ ਜੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੇ... ਸਿਰ 'ਤੇ&lt;noinclude&gt;{{rh|74}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j9k33ukrmgrfusqx6l00ast5iunwgdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18438</id>
    <revision>
      <id>235470</id>
      <parentid>154974</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3107" sha1="rk0honjexynd2220e79gmal3zt8g6z1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਜੋਗੀਆ ਲਪੇਟ ਕੇ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ) 

ਕੋਰਸ 3: ਹੱਥ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਤੇ ਗੱਲ 'ਚ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ

{{gap}}ਇਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਕੀਬ ਏ!

{{gap|em}}ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਤੇ ਮੱਕੇ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸੁਣਾਂਦਾ ਬਾਬਾ ਤੁਰਿਆ ਗਿਆ!

{{gap}}(ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਚੋਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਿਲੇ 'ਚ 

{{gap}}ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਰਾਂ ਤੇ ਖਾਦਿਮਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ 

{{gap}}ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰ ਘੂਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਵੱਲ 

{{gap}}ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਪੀਰਾਂ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁਸਕਰਾ

{{gap}}ਛੱਡਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਖਾਦਿਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਚੂੰਡੀਆਂ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਂਦਾ, ਭਲਾ

{{gap}}ਮਖਦੂਮ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ...

{{gap}}(ਇੱਕ ਜਣਾ ਮੋਢਾ ਮਾਰਦਾ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ:) 

1: (ਆਕੜ ਕੇ) ਹਿੰਦੂ ਏਂ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ? 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਗਦਾ...ਪਰ ਉਹ ਰੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।) ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਨੂੰ

{{gap}}ਜੀ ਕਰਦਾ... ਤਾਂ ਦਿਖਦਾ... ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। (ਉਦਾਸ 

{{gap}}ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਂਠ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ 'ਗਾਂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ... ਉਹ

{{gap}}ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤ ਨਾਲ ਖਹਿ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ! 

ਕੋਰਸ: (ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਚ) ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਰਬਾਬ ਗੂੰਜਦੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਝੂਮਦੇ ਦੇਖ

{{gap}}ਮਰਦਾਨਿਆ...ਵੇਖ...ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ...ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ... 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ

{{gap}}ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੰਘਆ ਵੇਖ) ਬਾਬਾ...! (ਮੰਚ 'ਤੋਂ 

{{gap}}ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}(ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ...ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਮੁਸੱਲੇ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਜਦੇ 

{{gap}}'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਬਾਬ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ 

{{gap}}ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ&lt;noinclude&gt;{{rh|||75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk0honjexynd2220e79gmal3zt8g6z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18441</id>
    <revision>
      <id>235471</id>
      <parentid>155114</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="537" sha1="isimi42kbj2502mstwlkc4fr81sw2jw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਰਬਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤੇ

{{gap}}ਫੇਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ ਹਾਲੇ ਦੂਰ ਸੀ, ਜੀਅ ਕੀਤਾ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਈ ਪੁੱਛ ਲਵਾਂ...,

{{gap}}ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਸਿੱਜਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਣਗੇ!

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|76}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isimi42kbj2502mstwlkc4fr81sw2jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18443</id>
    <revision>
      <id>235472</id>
      <parentid>155116</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2455" sha1="4htubxozjy6w29k5itrxrmo5tfcrm56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
(ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੁੜ ਕੋਰਸ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੋਰਸ: ਬਾਬੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ! ਉਸਦਾ ਜਲੌਅ ਈ ਵੱਖਰਾ...ਸਫਰਾਂ

{{gap}}ਵਰਗੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ ਤੇ ਚੇਹਰਾ ਸਦਾ..ਠਹਿਰਿਆ ਪੜਾਵ। ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ

{{gap}}ਕੁਝ ਪੀਰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਜਾਂਦੇ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਆ ਗਿਆ... ਹਿੰਗਲਾਜ... ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ! ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਇਕ

{{gap}}ਮੰਦਰ 'ਚ ਕੱਟੀ। ਹਿੰਦੂ ਕਹਿੰਦੇ... ਕਾਲੀ ਏ...ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ 

{{gap}}&quot;ਨਾਨੀ ਦੇਵੀਂ&quot;। ਹਿੰਗਲਾਜ ਤੋਂ ਸੋਨਮਿਆਨੀ, ਕਲਹਟ, ਅਦਨ ਤੋਂ

{{gap}}ਜੱਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਹਾਜੀਆਂ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ...

ਕੋਰਸ: ...&quot;ਅਲਅਸਵਦ&quot;! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ

{{gap}}ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੇ ਹਿਲੋਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ: 

ਕੋਰਸ: ਦਾਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ, ਦਾਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ!

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਆ ਗਈ -2-।

{{gap}}(ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ 

{{gap}}ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੁੱਕਰ 

{{gap}}ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਆਪਣੀ ਪੋਟਲੀ 

{{gap}}ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰਕਲ 'ਤੇ ਸਿਮਟਦੀ ਹੈ। 

{{gap}}ਉਹ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੇ ਸਰਕਲ 'ਚ ਸਿਰਫ 

{{gap}}ਰਬਾਬ, ਕਲਮ-ਦਵਾਤ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਲਕੀ 

{{gap}}ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ&lt;noinclude&gt;{{rh|||77}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4htubxozjy6w29k5itrxrmo5tfcrm56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18452</id>
    <revision>
      <id>235473</id>
      <parentid>155117</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="15ec9ur5jkzlgknzxatp2qhknnslpkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਰੌਲਾ... &quot;ਪਰ ਇਹ ਹੈ ਕੌਣ? &quot;।)

ਆਵਾਜ਼ਾਂ 1: ਕੋਈ ਹਿੰਦੀ ਐ! 

2: ਗੱਲਾਂ ਬੜੀਆਂ ਅਜਬ ਨੇ... ਅਖੇ ਜੋ ਹੱਦ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ

{{gap}}ਦੀ! 

ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ: (ਉੱਚੀ) ਪਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਰ। ਹੱਜ ਦਾ ਹੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ। 

3: ਪਰ ਕੀ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਕੋਗੇ? 

2: ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਦਰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ! 

ਜੀਵਨ: ਵਿਖਦਾ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਜ਼ ਸਿਰ ਹਰੀ ਪੱਟੀ ਬੰਨ ਰੱਖੀ! ਪਾਕ ਕੁਰਾਨ

{{gap}}ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਿਤਾਬ...(ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਤੌਬਾ

{{gap}}ਕਰਦਾ ਹੈ) ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਫਰ ਨਹੀਂ...

2: ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦਾ!

{{gap}}(ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਜਿਹੜੇ 

{{gap}}ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ 

{{gap}}ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਦਿਮ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ

{{gap}}ਹਨ।) 

ਬਹਾਉਦੀਨ: ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਖੁਦ ਖ਼ਾਦਿਮ ਓ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ ਜੀ। ਫਜ਼ਰ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹਜੂਰੀ

{{gap}}ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਓ..., ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਐਸੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਦੇ ਦੇਖਿਐ! (ਸਾਰੇ

{{gap}}ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ! ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੈ।) 

1:...ਪਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਿਰ ਈ... 

ਬਹਾਉਦੀਨ: ਉਹ ਕੀ ਹੈ...ਇਸਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ... ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਹੋ

{{gap}}ਸਕਦੈ! ਚੁੱਪੀ) ਹੈ ਕੋਈ ਰਾਹ ... ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਣ

{{gap}}ਦਾ?

{{gap}}(ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ 

{{gap}}ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬੀ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਦਿਮ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ 

{{gap}}ਹਨ। ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ ਹੱਥ ਮਲਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{rh|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15ec9ur5jkzlgknzxatp2qhknnslpkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18454</id>
    <revision>
      <id>235474</id>
      <parentid>155118</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="dx9gjn2tnairpt817vjn0l1mxfzfi85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ: (ਉਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਐ; ਪਰ ਇੰਨਾ ਸੁਣ

{{gap}}ਲਓ..., ਮੱਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿਚ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣ ਦੇਣਾ ਮੈਂ। 

{{gap}}(ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ 

{{gap}}ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)

{{gap}}(ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁਣ ਰਬਾਬ ਤੇ ਕਲਮ-ਦਵਾਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ) ਬਾਬੇ ਨੇ ਸੱਦ ਮਾਰੀ, &quot;ਰਬਾਬ ਵਜਾਓ ਓ ਹਾਜੀ

{{gap}}ਜੀ!&quot; 

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ -- ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ। ਝੂਮਦੇ ਖ਼ਾਦਿਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 

ਬਹਾਉਦੀਨ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ 

{{gap}}ਹਨ।) 

ਬਹਾਉਦੀਨ: ਅਬਦੁਲ! 

ਅਬਦੁਲ: ਜੀ ਮਖ਼ਦੂਮ ਸਾਹਿਬ! 

ਬਹਾਉਦੀਨ: ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਆਉਂਦੈ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ 

{{gap}}ਥਾਂ ਨੀ ਖੜ ਸਕਦਾ!

{{gap}}(ਦੋਹੇਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।) 

ਬਹਾਉਦੀਨ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸੁਣਾਓ... ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਸੁਣਿਆ!

{{gap}}(ਦੋਹੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||79}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dx9gjn2tnairpt817vjn0l1mxfzfi85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18456</id>
    <revision>
      <id>235475</id>
      <parentid>155119</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="pgr6kg5034ljseut93thkh702ce6ti4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{Block center/s}}&lt;/noinclude&gt;﻿
(ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਬਹਾਉਦੀਨ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬੀ ਦੇ ਖ਼ਾਦਿਮ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ

{{gap}}ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।) 

1: ਤੂੰ ਬੁੱਤਾਂ ਅੱਗੇ ਸਿਜਦੇ ਕੀਤੇ ਨਾ... ਕਦੇ ਪੀੜ ਨੀ ਹੋਈ? 

ਮਰਦਾਨੇ: ਬਾਬੇ ਨੇ ਦੇਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਬੁੱਤ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ... ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ...

{{gap}}ਬਸ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪੀੜ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ! (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ)

{{gap}}ਚੁੱਪੀ!!! 

2: (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਬੁੱਤਾਂ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਤਾਂ ਕੁਫਰ ਈ ਐ ...

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਮੰਚ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਜਾਂਦਾ

{{gap}}ਹੈ।)

ਮਰਦਾਨਾ: ਵੇਖੀ ਰਤਾ ਟੋਹ ਕੇ... ਕਿਤੇ ਬੁੱਤ ਈ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ!

{{gap}}(ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕਦਮ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ

{{gap}}ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜਿਧਰ ਮਰਦਾਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।) 

3: (ਵਿਸਮੈ) ਪਰ ਹੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ...ਗਾਣਾ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ... ਐਡੇ ਸਰੂਰ ਨੂੰ...; ਗਾਏ ਬਿਣ... ਸਰਦਾ ਕਿਵੇਂ ...! ਡੱਕਦਾ

{{gap}}ਕੌਣ... ਜੋ ਅੰਦਰ ਉਤਰਿਆ ... ਛਲਕ ਗਿਆ ... ਕਦੇ ਫੁੱਲ ਬਣਦੈ

{{gap}}... ਕਦੇ ਤਾਨ! ...ਤੇ ਮੌਨ ਫੇਰ ਬੱਚ ਜਾਂਦਾ! 

1: ਪਰ ਤਾਨ ਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਮੇਲ ਕੀ? 

ਮਰਦਾਨਾ: ਕੁੱਜਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਈ ਤਾਂ ਬਣਿਆ! ਗੀਤ ... ਰਾਹ ਵੀ ... ਤੇ

{{gap}}ਮੰਜ਼ਲ ਵੀ!

2: ਫੇਰ ਫਰਕ ਕਿੱਥੇ। ?

ਮਰਦਾਨਾ: ਹੈ ਨਹੀਂ ...। ...ਹੈ ਤੇ ਵਿਖਾ! (ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ

{{gap}}ਵੀ ਚੇਹਰੇ ਖਿੜਦੇ ਹਨ।)&lt;noinclude&gt;{{rh|80}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pgr6kg5034ljseut93thkh702ce6ti4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18459</id>
    <revision>
      <id>235476</id>
      <parentid>155120</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="povr9bh9l8x0l0zpjwxgmhc8t0f9zu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
2: (ਜਿੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾ ਸਕਦਾ ਉਹ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਤੂੰ ਮੂਰਤ ਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿਖਾ!

{{gap}}{{gap}}(ਸਾਰੇ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

3: (ਖੁਦ 'ਚ) ਹਾਂ, ਝਲਕ ਤਾਂ ਸਕਦੈ ..., (ਪ੍ਰਗਟ 'ਚ) ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ! 

1: ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਬਾਦਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ... 

ਮਰਦਾਨਾ: ਫੇਰ ਤੋੜਨਾ ਵੀ ਕਿਉਂ...? 

2: (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਤਵਾਰੀਖ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਬੁੱਤ ਉਠਵਾਉਣ ਦਾ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਕੀ ਤਵਾਰੀਖ ਵੀ ਬੁੱਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ... ਜਿਹੜਾ ਧੜਕਦਾ ਹੀ

{{gap}}ਨਹੀਂ (ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਤਣਾਓ ਹੈ।) ਐਡੀ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਦੀ ...

{{gap}}ਜ਼ਰਾ ਕੋਲ ਬੈਠ ... ਹੋ ਸਕਦੈ ਬੁੱਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ! 

3: (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ) ਬੰਦਾ ਉਲਝ ਸਕਦਾ..., ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬੇੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬੇੜੀ ਓਸ ਪਾਰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਐ..., ਜੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਏ!

{{gap}}(ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੋਝ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਜੈਸਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਚੁੱਕੀ ਤਾਂ ਨੀ?

{{gap}}(ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।) 

ਕੋਰਸ: ਸ਼ਬਦ ਮੁੜ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣ ... ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਬੇ ਦੀ ਸੱਦ ਆ

{{gap}}ਗਈ: &quot;ਅੱਲਾ ਹੂ ਅਕਬਰ ਲਾਇਲਾਹ ਇੱਲਿਲਾ ਹੱਯ ਅਲ ਮੁੰਹਮਦ 

{{gap}}ਰਸੂਲ ਅੱਲਾ...।!

{{gap}}(ਸਾਰੇ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ! (ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||81}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>povr9bh9l8x0l0zpjwxgmhc8t0f9zu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18460</id>
    <revision>
      <id>235477</id>
      <parentid>155121</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2456" sha1="73dmvmk6eis92ap4ch2l178yn1802i1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{Block center/s}}&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ

{{gap}}ਵੀ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ।) 

ਕੋਰਸ: ਹਾਜੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸੀ! ਬਾਬਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਧੌੜੇ ਦੀ

{{gap}}ਜੁੱਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮਰਦਾਨਾ

{{gap}}ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬੜਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਕਿ ਮੋਹਰੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਾਂ...ਹੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ

{{gap}}ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਸੀ! ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਸੀ!

{{gap}}(ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਮੋਮਨ ਈ ਏਥੇ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੇ ਗਲ ਲਾਹ ਦਿੰਦੇ, ਮਸੀਤਾਂ ਤੋੜਦੇ..ਇਮਾਮਾਂ

{{gap}}ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਟੰਗ ਦਿੰਦੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਜੁੜ ਗਿਆ... 

ਮਰਦਾਨਾ: &quot;ਸ਼ੀਆ ਜਾਂ ਸੁੰਨੀ...?&quot; ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬਾਬਾ ਅੱਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ।

{{gap}}(ਅੱਕਿਆ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)

ਦੂਰੋਂ ਆਵਾਜ਼: ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ,

{{gap}}ਨਾ ਲਖੀ ਜਾਈ ਨਾ ਕਹੀ ਜਾਈ,

{{gap}}ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ! 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਚੌਂਕ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਰਬਾਬ

{{gap}}ਵੱਲ; ਤੇ ਫੇਰ ਆਪੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) 

ਫਕੀਰ: (ਦੂਰੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਓ ਭਾਈ ਮੋਮਨਾਂ...ਰੁਕੀੰ ਜ਼ਰਾ! (ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ, ਤੁਰਦੇ

{{gap}}ਤੁਰਦੇ) ਦੇਖ ਗੁਰਭਾਈ... 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਗੁਰਭਾਈ! 

ਫਕੀਰ: ਗੱਲ ਸਮਝ! ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਨੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ। ਮੈਂ ਮੱਕੇ ਤੋਂ ਈ&lt;noinclude&gt;{{rh|82}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73dmvmk6eis92ap4ch2l178yn1802i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18461</id>
    <revision>
      <id>235478</id>
      <parentid>155123</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="awdlf3flu3xpju1eqz8fpklk0zznh74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਿਆ ਆਂ! ਬਸ..ਮੂਹਰੇ ਨੀ ਆਇਆ। ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ 

{{gap}}ਮੇਟਦਾ... ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆਂ! (ਚੁਕੰਨਾ ਹੋ ਕੇ) ਦੇਖ ਭਾਈ ਅੱਗੇ 

{{gap}}ਜ਼ਰਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ। ਹੁਕਮ ਦੇ ਜਿਹਾਦ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨੀ ਸਮਝਦਾ! 

{{gap}}ਹੋਰ ਈ ਰੰਗ ਫੜ ਲਿਆ ਜਿਹਾਦ ਨੇ ਏਧਰ! ਬਾਬਰ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ 

{{gap}}ਮੋਹਰੇ ਮੋਹਰੇ! ਹਾਂ..., ਇਹ ਗੜ੍ਹੀਆਂ...ਤੇ ਕਿਲੇ..(ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ

{{gap}}ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ:...ਡਰ ਨੇ ਬੰਦੇ ਦੇ...ਜਿਹੜੇ ਕੰਧਾਂ ਬਣ ਗਏ; ਬਾਬਾ ਕਹਿੰਦਾ। 

ਫਕੀਰ: (ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ) ਆਹੋ ਭਰਾਵਾ, ਡਰ ਈ ਗਲ ਨੂੰ ਪੈਦੇ ਨੇ ਅੰਤ ਨੂੰ!

{{gap}}ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਓ ਆਪਣਾ! 

(ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ

{{gap}}ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) 

ਦੂਰੋਂ ਆਵਾਜ਼: ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ... 

{{gap}}(ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਰਦਾਨਾ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਰਾਹ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਸੰਗੀ ਵੱਖਰੇ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ

{{gap}}ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਕ ਡਰ ਦੇ ਨਾਲ! ...ਕਾਬੁਲ ਗਿਆ... ਦਰ੍ਰਾ 

{{gap}}ਕੁਰਮ...,ਪਾਗਚਿਨਾਰ ਤੇ ਫੇਰ ਗੋਰਖ ਹੱਟੜੀ...। 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗਠੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਆ ਕੇ

{{gap}}ਬੈਠਦੇ ਹਨ।) 

ਕੋਰਸ: ਬਾਬੇ ਦੀ ਤਾਂ ਹੱਦ ਸੀ; ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰੀ, &quot;ਹਾਜੀ ਜੀ&quot;!

{{gap}}ਸਭਦੇ ਕੰਨ ਖੜੇ ਹੋਗੇ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਗਾਜੀ ਹੀ ਸੁਣਿਆ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਧੂਣੇ ਉੱਥੇ ਜਗਦੇ ਸਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ। ਗੋਰਖ

{{gap}}ਹੱਟੜੀ ਦੇ ਜੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਾਬਰ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਿਆ। 

ਹਾਜੀ: ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਰਨੈ ਇਸੇ ਜਨਮ 'ਚ। 

ਜੋਗੀ: ਪਰ ਇਹ ਘੋੜ ਚੜਿਆ ਇਸਲਾਮ...ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਖਿਝਿਆ ਕਿਉਂ ਹੈ ? ਕੋਈ 

{{gap}}ਤਾਂ ਮਿਲਾਵਟ ਐ ਭਾਈ!

{{gap}}{{gap}}{{gap}}(ਅਚਾਨਕ ਦੋਹੇਂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਚੁੱਪੀ!&lt;noinclude&gt;{{rh|||83}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awdlf3flu3xpju1eqz8fpklk0zznh74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18464</id>
    <revision>
      <id>235479</id>
      <parentid>155124</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="07ykophz6jwbok9jec58s3wtroo06v4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
﻿ਮਰਦਾਨਾ: ਅਜੀਬ ਸੀ ...ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਉਹ ਚੁਪ

{{gap}}ਕਰ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੁਫ਼ਾਨ ਉੱਠ ਖੜਿਆ ਸੀ। (ਬੋਝਲ 

{{gap}}ਜਿਹਾ ਉੱਠ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗਠੜੀ ਚੁੱਕ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ 

{{gap}}ਤੇ ਹਾਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਪਿੱਛੇ 

{{gap}}ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। 

{{gap}}(ਮੱਧਮ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ

{{gap}}ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। 

1: ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਚ ਹੈ ਨੀ ਤਾਕਤ ਜਿਹਾਦ ਦੀ। 

2: ਸੰਗ ਮੰਨ! ਪੁਰਖੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵੀ! 

1: (ਗੁੱਸੇ 'ਚ) ਆਹੋ...,ਅੰਗੂਠੇ ਤਾਂ ਲੁਹਾ ਛੱਡੇ..., ਲੜੀਏ ਕਿਵੇਂ?

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਚੁੱਪੀ!

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਤੁਰਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੋਗੀ ਤੇ 

{{gap}}ਹਾਜੀ ਵੀ ਥੋੜਾ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਸੁਣਦੇ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੂਰ 

{{gap}}ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਤੋਰ 'ਚ ਥਕੇਵਾਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ 

{{gap}}ਰਾਹੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)

ਮਰਦਾਨਾ: ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ... ਰਾਹ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾ ਬਚਾ ਲੰਘਦੇ

{{gap}}... ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਂਦੇ! (ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਜੀ ਤੇ 

{{gap}}ਜੋਗੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜਦੇ ਹਨ।) ਹਾਜੀ: ਓ... ਏ ਬਾਬਾ ਕੀ ਕਰ 

{{gap}}ਰਿਹੈ ... ਜੋਗੀ: ਇੰਨੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ....ਦੋਹੇਂ: ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ 

{{gap}}(ਮੰਚ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਲਾ ਕੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਰੁਕ ਕੇ ਦੇਖਦੇ 

{{gap}}ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ... ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਗੂੰਦ 'ਚ ਫਸੇ... ਕਾਡੇ ਦੀ 

{{gap}}ਲੱਤ ਕੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ...,(ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਨਹਦ ਗਾ

{{gap}}ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ! ਲੱਗਾ ... ਮੈਂ ਧਿਆਨ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ! 

(ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;{{rh|84}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07ykophz6jwbok9jec58s3wtroo06v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18467</id>
    <revision>
      <id>235480</id>
      <parentid>155125</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3347" sha1="7lvpdnef3v45m09khhusoynzv8gn6rc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਚੀਖਾਂ ਕੂਕਾਂ ਦਾ ਤੁਫ਼ਾਨ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀ 

{{gap}}ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਰਧਾੜ 

{{gap}}ਤੇ ਭਗਦੜ ਮਚਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਲਤਾੜ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। 

{{gap}}ਹਰੀ ਲੀਰ ਵਾਲੀ ਰਬਾਬ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ 

{{gap}}ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੋਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ

{{gap}}ਭੱਜਦੇ ਹਨ।) 

ਸਿਪਾਹੀ: ਦਾਰੁਲ ਹਰਬ ਹੈ..., ਕਾਫਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ...ਰੌਦ ਦਿਓ...!

{{gap}}(ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਲਭਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਰਬਾਬ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮਰਾਸੀਆ ਰਬਾਬ ਗਈ...; ਤੇ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾ...ਤੂੰ ਕੀ ਏ...!

{{gap}}(ਸੋਚ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਹਾਜੀ ਤੇ ਜੋਗੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ

{{gap}}ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਭੱਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਜੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ... &quot;ਸਾਜ ਰਾਜ਼ੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ!&quot; ...ਕੀ

{{gap}}ਕਹੇਂਗਾ!

{{gap}}(ਦੋ ਲੋਕ ਹੋਰ ਲੁਕਦੇ ਹੋਏ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਤੁਰਦੇ-ਤੁਰਦੇ) ਬਸ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਦਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ...,

{{gap}}ਓ ਜਿਦਣ (ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

{{gap}}...ਬਾਲ ਵਿਧਵਾ ਵੇਖੀ ਸੀ..., ਕੀਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ...ਰਬਾਬ ਉੱਥੇ 

{{gap}}ਈ ਭੁੱਲ ਆਇਆ ਸੀ! ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਜ ਮਾਰੀ... &quot;ਸਾਜੀਆ... ਸਾਜ਼! 

{{gap}}ਤੇ ਸਾਜ਼ ਅੱਜ ਚੜ ਗਿਆ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ (ਰਬਾਬ ਵੱਲ ਦੇਖ 

{{gap}}ਮੁੜ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇਂ ਬੰਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ

{{gap}}ਚੁਕੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਮਰਦਾਨਾ ਝਕਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਕੌਣ...? (ਪਛਾਣ ਕੇ) ਨਾਥ ਬਾਬਾ... 

ਨਾਥ: (ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ) ਤੂੰ ਕੌਣ? 

ਨਾਥ 2: ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਏ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ। (ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

ਨਾਥ: ਸਾਡੀ ਭਾਈ ਪੋਟਲੀ ਡਿਗ ਗਈ ਭੰਗ ਵਾਲੀ

ਨਾਥ 2: ਇਸੇ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਏ&lt;noinclude&gt;{{rh|||85}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lvpdnef3v45m09khhusoynzv8gn6rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18469</id>
    <revision>
      <id>235481</id>
      <parentid>155126</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="7xkkdu8tk9hgi2ntkumpbct4h01gmvt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਨਾਥ: (ਖਿਝ ਕੇ) ਤੂੰ...

{{gap}}(ਲੜਣ ਲਗਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮਹਾਪੁਰਖੋ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ...

{{gap}}(ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

ਨਾਥ: ਲਓ! ਲੋਕ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਇਹ ਜੰਗ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ। 

ਨਾਥ 2: ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਲੁਹਾਰ, ਤਖਾਣ ਨੀ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਸਾਜਿੰਦੇ ਲਭਦੈ। (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)

{{gap}}ਓਧਰ ਤੁਰ ਜਾ ਪੁੱਠੇ ਵੰਨੇ, ਹੈਗੀ ਏ ਬਸਤੀ ਜੇ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੁਣ 

{{gap}}ਤਾਈਂ। (ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਸਾਜ਼ ਲਈ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਰ!)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|86}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xkkdu8tk9hgi2ntkumpbct4h01gmvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18471</id>
    <revision>
      <id>235482</id>
      <parentid>155127</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2553" sha1="oen7981otrve6eybt5o969kut66pu1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪਈਆਂ। 

{{gap}}ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹੂ 'ਚ ਭਿੱਜੀ ਮੂਰਤੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ 

{{gap}}ਟੁੱਟੀ ਵੀਣਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲਟਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਇੱਕ 

{{gap}}ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪਈ ਏ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਬੰਸਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ

{{gap}}ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਖੜੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।) 

ਬਜੁਰਗ: ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਨਾ ਜਲਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਜਲ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਹ

{{gap}}ਸਕਦੇ ਆਂ! 

1: ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਜੜੇ ਪਏ ਆਂ, ਸੜਨ ਦਿਓ ਪਿਆ। 

3: (ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਹੀ ... 

ਬਜੁਰਗ: ਤੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੰਦ ਰੱਖ, ਹਾਲੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ...।

1: ਫੇਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਇੱਕ ਮਲੇਛ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਕਰਕੇ ... ਭਿੱਟ 

{{gap}}ਦਈਏ ਧਰਤੀ! 

{{gap}}(ਸਭ ਲੋਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ। 3 ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਜੁਰਗ ਦੀ ਘੂਰੀ 

{{gap}}ਵੇਖ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) 

1: (ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਝੂਰਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਸ ਪਾਪ ਦੀ 

{{gap}}ਸਜਾ ਮਿਲੀ... 

{{gap}}ਸਮਝ ਨੀ ਆਉਂਦੀ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ 

{{gap}}ਕਿਉਂ, ਤੇ ਜੇ ਨਾਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜਿਆ ਕਿਉਂ 

{{gap}}ਨਹੀਂ! ਸਰਸਵਤੀ ਮੂਹਰੇ ਝੂਮਦਾ... ਬਾਂਸਰੀ ਬਜਾਉਂਦਾ ... ਕਦੇ 

{{gap}}ਨੱਚਦਾ। ਲੱਗਿਆ ਮੂਰਤੀ ਪਿਘਲ ਜਾਏਗੀ 

2: (ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਸੂਫੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਬੋਲ 

{{gap}}ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ...., ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਉਹੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{rh|||87}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oen7981otrve6eybt5o969kut66pu1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18473</id>
    <revision>
      <id>235483</id>
      <parentid>155128</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="qc0ok5707fdw08nqkn4ihwf8e1lboaf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਸੀ ... ਨੱਚਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ 

{{gap}}ਭੰਵਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਘੁੜਸਵਾਰ ਨੇ ਨੇਜਾ ...ਇਉਂ ਗੱਲ

{{gap}}ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। 

ਕੋਰਸ: &quot;ਅਨਲਹੱਕ ਅਨਲਹੱਕ&quot;

4: ਹਾਂ, ਕੋਈ ਕੂਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ। 

ਕੋਰਸ: &quot;ਕੀ ਲਗਦੈ ਤੂੰ ਇੰਨਾਂ ਬੁੱਤਾਂ ਦਾ...&quot; ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ

{{gap}}ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ...ਹੱਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ...ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ...

{{gap}}ਤੇ...

{{gap}}(ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ 

{{gap}}ਕੇ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖੂਨ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ 

{{gap}}ਲਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) 1 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਸਰ 

{{gap}}ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ 

{{gap}}ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)

3: (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ

{{gap}}ਕਿਸੇ ਮਲੇਛ ਦੀ ਦੇਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। 

ਬਜ਼ੁਰਗ: ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ।

{{gap}}(ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਖਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।) 

6: (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ) ਦੇਖ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਲਈ 

{{gap}}ਐ। ਇਹ ਗਰਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਰਾਉਣਾ ਈ ਪੈਣਾ। 

{{gap}}(ਔਰਤ ਛੁਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਾਏ

{{gap}}ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਘਸੀਟੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) 

ਵਿਧਵਾ: ਏਸ ਵਿਧਵਾ ਬਾਹਮਣੀ ਦਾ ਸਰਾਪ ਲੱਗਣਾ ਤੈਨੂੰ। ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ

{{gap}}ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਕੋਈ! 

ਬਜ਼ੁਰਗ: (ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਐ। 

6: ਇਹ ਸਾਡਾ ਗੋਤੀ ਮਾਮਲੇ!

{{gap}}(ਤਣਾਓ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)&lt;noinclude&gt;{{rh|88}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qc0ok5707fdw08nqkn4ihwf8e1lboaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18475</id>
    <revision>
      <id>235484</id>
      <parentid>155129</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="g2546oaw1h0jqspgwxcqqrn9lr2r850" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
5: ਬੱਚਾ ਜੰਮਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਐ, ਚਾਹੁੰਦੀ ਐ ਅਸੀਂ... ਵਰਣਸੰਕਰ ਹੋ 

{{gap}}ਜਾਈਏ!

{{gap}}{{gap}}{{gap}}'''ਸੰਨਾਟਾ!!!''' 

ਬਜ਼ੁਰਗ: ਵਰਣਸੰਕਰ! 

6: ਬਾਹਮਣੀਆਂ ਦੇ ਢਿੱਡੋ ਮੁਗਲ ਨੀ ਜੰਮਣ ਦੇਣੇ ਅਸੀਂ। ਚਲ...।

{{gap}}(ਸਭ ਲੋਕ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਉਸ ਵਿਧਵਾ 

{{gap}}ਔਰਤ ਨੂੰ ਧੂਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{rh|||89}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2546oaw1h0jqspgwxcqqrn9lr2r850</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18477</id>
    <revision>
      <id>235485</id>
      <parentid>155131</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="fkm5yu3mdt1i4g48uibfynuc3gudpyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
(ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਥੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਰਸ 'ਚੋਂ ਇੱਕ

{{gap}}ਬੰਦਾ ਆ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਤਰਾਸ਼ਣ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ

{{gap}}ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਖੜਦਾ ਹੈ।) 

ਤਰਖਾਣ: (ਬਿਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆਂ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆ ਫੜਾ, ਕੀ

{{gap}}ਕਰਾਉਣੈ ਤਿੱਖਾ ਤੂੰ।

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਰਬਾਬ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਫੜ ਕੇ 

{{gap}}ਤਰਖ਼ਾਣ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਜਾ 

{{gap}}ਕੇ ਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਠਣ ਲਈ ਮੁੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)

ਤਰਖਾਣ: (ਹੌਂਕਾ) ਬਹਿ ਜਾ... | ਦੂਰੋਂ ਆਇਆਂ ਲਗਦੈ। (ਕੰਮ 'ਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ

{{gap}}ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ) ਸਫਰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨੀ ਕਹਿੰਦੇ..., ਪਰ ਤਾਰ ਟੁੱਟ

{{gap}}ਜਾਣ ਤਾਂ...। ਸਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੈ। 

{{gap}}(ਤਰਖਾਣ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸਾਜ਼ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ

{{gap}}ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।) 

ਤਰਖ਼ਾਣ: (ਉਠਦੇ ਹੋਏ) ਬਸ ਇਹੋ ਆਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਹੈ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ। 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਉਹ ਤੰਦਾਂ ਤਾਂ ... ਤਲਵੰਡੀਓਂ ਮੱਕੇ ਤਾਈਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸੀ

{{gap}}... ਭਾਈ। (ਜਾਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।) 

ਤਰਖ਼ਾਣ: (ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਤਲਵੰਡੀਓਂ ....ਮੱਕਾ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾਨਕ ਪੀਰ... ਦੇ ਨਾਲਦਾ ਤਾਂ 

{{gap}}ਨਹੀਂ। (ਚੁੱਪੀ)&lt;noinclude&gt;{{rh|90}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fkm5yu3mdt1i4g48uibfynuc3gudpyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18479</id>
    <revision>
      <id>235486</id>
      <parentid>155132</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="ljo7mm4vw1f10ugw2vy7lk6dbtwzwt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ 

{{gap}}ਗੱਲ ਲੱਗ ਫੁੱਟਫੁੱਟ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ 

{{gap}}ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ: &quot;ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਜੇ ਥਿਐ ਸਭ ਦੇਸ ਪਰਾਏ॥

{{gap}}ਕਿਸ ਪਹਿ ਖੋਲਓ ਗੰਠੜੀ ਜਬ ਦੁਖ ਭਰ ਆਏ।&quot;)

ਤਰਖਾਣ: (ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਵੀ ਆਖਾਂ ...ਕੌਣ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਚੱਕੀ

{{gap}}ਫਿਰਦੈ! ਇਕ ਵਾਰ ਵਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਦਿਖਾ...

{{gap}}{{gap}}(ਰਬਾਬ ਮੁੜ ਉਹੋ ਧੁਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||91}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljo7mm4vw1f10ugw2vy7lk6dbtwzwt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18481</id>
    <revision>
      <id>235487</id>
      <parentid>155135</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2312" sha1="rq8vowxwszqyph6v56kgnseerj1f6bt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਉਸੇ ਧੁਨ 'ਚ ਹੀ ਮੁੜ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੱਖ 

{{gap}}ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋਗੀ ਤੇ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਖੱਪਰ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ।

{{gap}}ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੁਕੇ ਨੇ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੀਂਵੀ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ।) 

ਫਕੀਰ: ਖੈਰ ਮਾਈ, ਫ਼ਕੀਰ ਆਏ ਐ! 

ਜੋਗੀ: ਭਿਛਿਆ ਮਾਤਾ! ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਨੇ ਜੋਗੀ! 

ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼: ਸੰਤੋ ਅਸੀਂ ਐਸ ਵੇਲੇ ਗਜ਼ਾ ਨੀ ਪਾਂਦੇ ਹੁਣ! ਸਾਝਰੇ

{{gap}}ਆਇਆ ਕਰੋ, ਦਿਨ ਖੜੇ! 

{{gap}}(ਫਕੀਰ ਤੇ ਜੋਗੀ ਹੌਂਕਾ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ 

{{gap}}ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਰ-ਦੁਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦੇ

{{gap}}ਹਨ।) 

ਜੋਗੀ: (ਫ਼ਕੀਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬੜਬੜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪੈਗੰਬਰ ਤੇ

{{gap}}ਇਮਾਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨੀ ਸੀ ਲੜੇ ਜਾ ਕੇ! ਫ਼ੇ ਸਾਡਾ ਉਜਾੜਾ ਕਿਉਂ

ਫਕੀਰ: (ਚੋਰ ਅੱਖ ਨਾਲ ਜੋਗੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਮਦੀਨੇ ਓਂ ਆ ਕੇ

{{gap}}ਉੱਜੜਿਆ ਆਂ। ਨਾਲਦਾ ਈ ਆਂ, ਕੋਈ ਪਛਾਣੇ ਤੇ...

{{gap}}(ਦੋਹੇਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ 

{{gap}}ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਰਬਾਬ 'ਤੇ &quot;ਸਰਮੁ ਧਰਮੁ ਦੁਪਿ ਛਪਿ 

{{gap}}ਖਲੋਏ ਕੂੜੁ ਫਿਰੈ ਪਰਧਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋਂ&quot; ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ 

{{gap}}ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।)

1: ਜੀਹਨੂੰ ਦੇਖੋ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ। 

2: ਪਤਾ ਵੀ ਲਗਦਾ ਤੈਨੂੰ... ਕਿਹਾ ਕੀ ਏ ਕਿਸੇ ਨੇ...?&lt;noinclude&gt;{{rh|92}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rq8vowxwszqyph6v56kgnseerj1f6bt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/93</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18483</id>
    <revision>
      <id>235488</id>
      <parentid>155139</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="9zh6z4niw02kz14hpocj8u73orik0x8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
3: ਭਾਸ਼ਾ ਈ ਓਪਰੀ ਏ, ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਉਹੋ ਐ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ ਕੁਝ ਤਾਂ ਬੋਲ! ਇਹ ਚੁੱਪ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਐ!

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਰਬਾਬ ਬੋਲ ਪਈ, &quot;ਅ-ਮਨ 'ਚ ਰਹੁ ਭਾਈ! ਅ-ਮਨ 'ਚ!&quot;

ਮਰਦਾਨਾ: ਜੀ ਕੀਤਾ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਲੜ ਪਵਾਂ! ਕਿਵੇਂ ਬਾਬਾ...ਕਿਵੇਂ...!

{{gap}}(ਚੁੱਪੀ! ਰਬਾਬ ਦੂਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮਰਦਾਨਾ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ

{{gap}}ਪੋਟਲੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। 

1: ਹਰ ਪੱਤਣ 'ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾ 

2: ਕਿਵੇਂ ਲੰਘੋਗੇ? 

ਜੋਗੀ: (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਜੰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਐ

{{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮਨ ਹੀ ਅਖਾੜਾ ਬਣਿਆ ਪਿਆ ਬਾਬਾ! (ਵਿਲਕਦਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਸਾਹ ਸੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ! 

ਕੋਰਸ: ਰੋਗ ਅੰਦਰ ਝਾਕ ਮਰਦਾਨਿਆ...! ਸਾਜ਼ ਨੂੰ... ਜਾਗ ਚੁਖਾ... ਥੋੜੀ

{{gap}}ਜਾਗ!&quot; ... ਜਿਉਂ ਦੁਮੇਲ ਦੇ ਬੁੱਲ ਹਿੱਲੇ...

ਮਰਦਾਨਾ: (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਚੱਲ ਭਾਈ ... &quot;ਚਲ ਅ-ਮਨ 'ਚ ਤੁਰੀਏ!&quot;

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਰਬਾਬ 'ਤੇ ਬਾਣੀ) 

ਵਾਣੀ: &quot;ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗ ਹੈ, ਦਾਰੂ ਭੀ ਇਸ ਮਾਹਿ॥

{{gap}}(ਲੋਕ ਝਾੜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਫ਼ਿਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ ਲਾਲੋਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੂਰ ਏ। 

ਕੋਰਸ: ਆਵਾਜ਼ ਚੋਂ ਲਹੂ ਨੁੱਚੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, &quot;ਕੋਹਲੂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਲਾਲੋ ਦੇ

{{gap}}ਈ ਨੇ ਮੀਤਾ।&quot; 

ਮਰਦਾਨਾ: ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਉਜੜੇ ਨੇ! 

ਕੋਰਸ: ਨ੍ਹੇਰੇ 'ਚ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਹੋਈ, &quot;ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੋਹਲੂ ਵੀ ਤਾਂ ਦੇਖ।&quot;

{{gap}}ਰੌਸ਼ਨੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗੀ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਚੀਆਂ 

ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ&lt;noinclude&gt;{{rh|||93}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9zh6z4niw02kz14hpocj8u73orik0x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18485</id>
    <revision>
      <id>235489</id>
      <parentid>155223</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="g0d55fodpo690nihlfc1v71owzludpf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{Block center/s}}&lt;/noinclude&gt;
{{gap}}﻿ਹਨ।)

{{gap}}(ਲੰਬੀ ਬੋਝਲ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਕੋਈ ਜਿੱਤੇ ਕੋਈ ਹਾਰੇ...,ਲਾਲੋ ਦਾ ਪਿੰਡ ਉਜੜਦੈ! 

ਆਨੰਦ: ਬੁਧ ਬਚਨ ਏ ਗੁਰਭਾਈ ਜਦ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਵੀ...ਹਾਰਦਾ ਏ...ਜਿੱਤਦਾ

{{gap}}ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਖਿਝ ਕੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ

{{gap}}ਗੱਲਾਂ...! (ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪੀ।) ਤੂੰ! 

ਆਨੰਦ: ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਭਰਮ ਦਾ ਫ਼ੇ ਇੰਨਾ ਮੋਹ ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂ ਜਿੱਤਣ ਚੜਦੇ ਦੁਨੀਆ...! 

ਆਨੰਦ: (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਮੋਹ ਈ ਜੰਗ ਐ ਮਰਦਾਨਿਆ, ਅ-ਮਨ... ਤਾਂ

{{gap}}ਸ਼ਾਇਦ... ਕੋਈ ਪਾਰ ਦੀ..., ਨਾਨਕ...ਬੁੱਧ... ਦੀ ਦੁਨੀਆ ... ਮੈਂ 

{{gap}}ਤੋਂ ਪਾਰ! 

{{gap}}(ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ

{{gap}}ਫੜਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਰਦਾਨਾ ਨੀ ਜਾਂਦਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਬੁੱਧ...ਨਾਨਕ... ਕਿਵੇਂ

{{gap}}ਹੋਈਏ (ਹੌਕਾ) ਅ-ਮਨ... ਕਿਵੇਂ...ਹੋਈਏ! 

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ਾ 

{{gap}}ਮੁੜ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਦੌੜ ਕੇ ਰਬਾਬ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਤੇ

{{gap}}ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।) 

ਆਨੰਦ: ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇ ਹੁਣ ਕਾਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ! (ਖੁਦ ਨੂੰ

{{gap}}ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਈ) ਇਸ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ... ਕੌਣ ਦੇਵੇ! (ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ 

{{gap}}ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|94}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0d55fodpo690nihlfc1v71owzludpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18487</id>
    <revision>
      <id>235490</id>
      <parentid>155224</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="5d9syc2idjrw57ubq1wpzqqha8q5sbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। 

{{gap}}ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਡਲੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਬੰਨੇ 

{{gap}}ਹੋਏ ਹਨ। ਰਬਾਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ 

{{gap}}ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ, ਰਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ

{{gap}}ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ) 

ਗਾਇਕ:  ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨੀ ਭਾਈ। ਅਸੀਂ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰ ਆਏ ਹਾਂ...,

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ 

{{gap}}ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨੀ ਅੱਗੇ! 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਰੁੱਕ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਡਲੀ ਨਿਕਲ 

{{gap}}ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਥਾਂ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ 

{{gap}}ਗਰਦਨਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) 

1: ਕੌਣ ਨੇ ? 

2: ਸਿਪਾਹੀ ਤਾਂ ਦਿਖਦੇ ਨੀ। 

3: ਨਾ ਸੂਹੀਏ ਲਗਦੇ। 

1: ਫੇਰ ਇੰਨੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ! 

{{gap}}(ਉਨਾ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗਰਦਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ

{{gap}}ਹੈ।) 

ਲਾਲੋ: ਬੇਪਰਵਾਹੀ! (ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ) ਗੁਰਭਾਈ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਹੈਰਾਨ) ਲਾਲੋ...!

{{gap}}(ਦੋਹੇਂ ਗਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਮੇਰੇ ...ਲਾਲੋ ਦਾ ਪਿੰਡ...! ਪਛਾਣ ਈ ਨੀ ਹੋਇਆ ...ਨ੍ਹੇਰਾ ਇੰਨਾ

{{gap}}ਏ ... ਗੁਰਭਾਈ!&lt;noinclude&gt;{{rh|||95}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5d9syc2idjrw57ubq1wpzqqha8q5sbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18489</id>
    <revision>
      <id>235491</id>
      <parentid>155225</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="mz2cxd9don7ieuu0d70xt437dbn5xdw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਲਾਲੋ: ਪਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸੀ: (ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਬਾਬਾ

{{gap}}..ਬਾਬਾ ਕਿੱਥੇ! (ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਹਉਕੇ ਚੁਗਦਾ ਫਿਰਦਾ!

{{gap}}(ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) 

ਆਵਾਜ਼: ਨਾ ਗਾਈਂ ਸਾਈਂ...ਨਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਗਾਈਂ ਨਾ! ਹੁਣੇ ਗਏ ਨੇ,

{{gap}}ਮੁੜ ਆਉਣਗੇ। ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਨੀ ਜਾਣਾ...

{{gap}}(ਦੋਹੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) 

ਬੁੱਢੀ ਆਵਾਜ਼: ਤੂੰ ਹੀ ਏਂ ਨਾ ... ਦੁੱਧ ਤੇ ਲਹੂ ਵਾਲਾ ਅੰਨ ਨਿਖੇੜਣ ਵਾਲਾ...,

{{gap}}ਫ਼ੇ ਰੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ! 

ਲਾਲੋ: ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹਰ ਜੁਗ ... ਮੇਹਣੇ ਹੀ ਰਹੇ! 

ਭਾਗੋ ਦੀ ਕੁੜੀ: ਨਾਨਕ ਸ਼ਹੁ...ਨਾਨਕ ਸ਼ਹੁ...(ਦੌੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ

{{gap}}ਪਛਾਣ ਕੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।) ਸ਼ਹੁ ਕਿੱਥੇ ਐ? ਨਾਨਕ ਸ਼ਹੁ। ਤੂੰ ਲਾਲੋ ਏ 

{{gap}}ਨਾ, ਪਛਾਣਿਆ ਮੈਨੂੰ! ਮੈਂ ਨਕਰਮਣ ਅੰਸ ਆਂ ਉਸੇ ਭਾਗੋ ਦਾ ... 

{{gap}}ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ! ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਸ਼ਹੁ ਨੂੰ..., (ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ) ਅੱਜ 

{{gap}}ਜਾਣਾ ਈ ਪੈਣਾ ਉਸਨੂੰ, ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੇ ਬਾਲ ਨੂੰ ਲਹੂ ਦੇ ਛੱਪੜ 'ਚ 

{{gap}}ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਨੀ ਬਚਿਆ ... ਲਾਸ਼ਾਂ ਈ ਲਾਸ਼ਾਂ 

{{gap}}ਤੇ ਉਹ ਨੰਨ੍ਹੀ ਜਾਨ ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ। ਸ਼ਹੁ ਨੂੰ ਕਹਿ (ਲਓ ਦੇ 

{{gap}}ਪੈਰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ) ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦੇਵੇ! 

{{gap}}(ਲਾਲੋ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜੇ ਹਨ।

{{gap}}ਮਰਦਾਨਾ ਤੇ ਲਾਲੋ ਉਸਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।) 

ਆਵਾਜ਼: ਓ ਭਾਈ ਫਕੀਰਾ... ਦੌੜ ਕੇ ਆਈਂ ਜ਼ਰਾ... ਹੱਥ ਦੇਈਂ, ਸਾਹ ਹੈਗੇ

{{gap}}ਹਾਲੇ ਇਹਦੇ 'ਚ।

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।) 

ਬਾਣੀ: ਜੈਸੀ ਮੈ ਆਵੈ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਤੈਸੜਾ ਕਰੀ ਗਿਆਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ॥

{{gap}}ਪਾਪ ਕੀ ਜੰਵ ਲੈ ਕਾਬਲਹੁ ਧਾਇਆ ਜੋਰੀ ਮੰਗੇ ਦਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ॥

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|96}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mz2cxd9don7ieuu0d70xt437dbn5xdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18491</id>
    <revision>
      <id>235492</id>
      <parentid>155226</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="a0p9pstpfec0y8m1clyet0y63urtpyg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}(ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਮੌਨ ਹੈ! ਆਨੰਦ ਗੌਰ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ 

{{gap}}ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਡੂੰਘੇ

{{gap}}ਧਿਆਨ 'ਚ ਲਗਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਬਾਬਾ ਮੁੜ ਤਲਵੰਡੀ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਏ

{{gap}}ਬੁਲਾਰ ਤਾਂ ਰਹੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁੰਨੀ ਹਵੇਲੀ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦਾ 

{{gap}}ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੀ। ਧੀ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਨਾ ਇੱਥੇ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 

{{gap}}ਮੂਹਰੇ ਸੀ (ਹੱਥ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਹੱਥ ਲਾਂਦੇ ਈ ਖੁੱਲ 

{{gap}}ਗਿਆ...ਥੱਲੜੇ ਪੱਲੇ ਝੜ ਗਏ ਸੀ। 

{{gap}}(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਸਪਾਟ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ

{{gap}}ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਵੀ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) 

ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ: (ਜਿਵੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਦਾਨਾ ਖੜਾ ਹੈ।) ਸਦਕੇ ਮੀਰ ਜੀ ਹਾਜੀ ਹੋ

{{gap}}ਕੇ ਆਏ ਨੇ! (ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਆਨੰਦ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ) ਹੰਝੂ ਉਹ ਲਗਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਕੋਈ ...ਪਾਵਨ

{{gap}}ਅੱਖਰ...ਉਹ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਕੰਬਦੇ ਰਹੇ...! 

ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ: ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਿਆਏ ਓਂ? 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਆਨੰਦ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਪੋਟਲੀ 'ਚੋਂ (ਰੁਬਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨੀ ਲੀਰ 'ਚੋਂ

{{gap}}ਕਢਦਾ ਹੈ) ਮਾਲਾ ਕੱਢੀ... ਕਾਠ ਦੀ॥ ਤੇ ਉਹਦੇ ਗਲ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਮਾਲਾ ਫੜਣ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ।) 

ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ: ਮਾਲਾ! (ਗਲ 'ਚ ਪਈ ਮਾਲਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਤੇ... ਕਾਸਾ ਤਾਂ ਭੁੱਲ

{{gap}}ਈ ਗਏ..., ਹਾਜੀ ਜੀਓ!

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ)

ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ: (ਸਪਾਟ ਦੀ ਲਾਈਟ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸਾ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਈ ਗਏ&lt;noinclude&gt;{{rh|||97}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0p9pstpfec0y8m1clyet0y63urtpyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18493</id>
    <revision>
      <id>235493</id>
      <parentid>155229</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="bw7hrfzh0u6zc4kfxet9e0j9jnn2qa5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਜੋਗੀ ਜੀਓ! (ਸਪਾਟ ਆਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਏਂ ਨਾ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ... ਮਰਾਸਣ ਜੋਗਣ ਹੋਈ ਕਿਹੋ

{{gap}}ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ। (ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਪੋਟਲੀ 'ਚੋਂ ਬੀਜ ਕੱਢ ਕੇ ਬਿਜਾਈ 

{{gap}}ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਹੈ। ਤਲਵੰਡੀਓਂ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ 

{{gap}}ਦਿੱਸੇ...ਪੀਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਸਾਹ ਵਜਾਉਂਦੇ...(ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ 

{{gap}}ਤਾਂ ਖੇਡੇ ਪੈ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ...ਮੈਨੂੰ ਵਜਾਣੀ ਨਾ ਆਵੇ ਪੀਪਣੀ॥ 

{{gap}}ਬੱਚੇ ਹੱਸਣ ਅਖੇ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਐਂਨਾ ਵੀ ਨੀ ਆਉਂਦਾ। (ਹੌਕਾ ਕਦੋਂ 

{{gap}}ਤਲਵੰਡੀ... ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਈ ਨੀ... 

{{gap}}ਰਾਵੀ ਦਾ ਕੰਢਾ! ਨਵੀਂ ਥਾਂ..(ਅੰਜਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਜੈਸਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}ਬਾਬਾ ਇੱਥੇ ਰੁਕਿਆ... ਤੇ ਰੁਕ ਈ ਗਿਆ! 

{{gap}}(ਦੌੜ ਦੌੜ ਕੇ ਸਮਾਨ ਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਾ 

{{gap}}ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੱਟ ਕੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।) 

{{gap}}ਹਲ। ਪੰਜਾਲੀ, ਸੁਹਾਗਾ ਸਭ ਆ ਗਿਆ। ਹਲ ਚਲਾਉਣਾ ... ਤੇ ਫ਼ੇ 

{{gap}}ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਰੋਟੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ..., ਮੈਂ ਜਿੱਦ ਕਰਦਾ &quot;ਵੇਖੀਂ ਬਾਬਾ 

{{gap}}ਪਛਾਣ ਰੱਖੀਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦੀ ਖਾਣੀ ਐ ਤੇ ਤੂੰ ਖਾਈਂ ਮੇਰੇ 

{{gap}}ਵਾਲੀਆਂ।&quot; (ਦੋਹੇਂ ਹਸਦੇ ਹਨ) 

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਉਠ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵੇਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕੋਲ 

{{gap}}ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪੈਂਦੇ ਸੀ। 

{{gap}}ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਪਾਣੀ ਗੰਧਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਬਾਬਾ, ਕੁਝ ਦਿਖਣ ਨੀ 

{{gap}}ਦਿੰਦਾ। ਐਂ ਮੋਢੇ ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ 

{{gap}}ਮਰਦਾਨਿਆ... ਇਹ ਕਾਹਲ ਦਾ ਰੰਗ ਏ! (ਚੁੱਪ..., ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਯਾਦਾਂ 'ਚ ਗੁਆਚਾ ਖੁਦ ਨੂੰ 

{{gap}}ਥਾਪੜਦਾ) &quot;ਸੋਝੀ ਤੁਰਿਆਂ ਈ ਆਉਂਦੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ। ਪਰ ਜੇ 

{{gap}}ਤੁਰਨ 'ਤੇ ਈ ਖੜ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੀ ਹੋ ਹੁੰਦਾ।&quot;

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮੌਨ!!!&lt;noinclude&gt;{{rh|98}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bw7hrfzh0u6zc4kfxet9e0j9jnn2qa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18495</id>
    <revision>
      <id>235494</id>
      <parentid>155232</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="05i3b5hb7he7j7nll3o9578t8y24y3a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
... ਤੇ ਮੈਂ ਬੈਠ ਗਿਆ! ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਬੈਠ ਗਏ...ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦ ਬੈਠ 

{{gap}}ਜਾਂਦੀ ਏ! 

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਮੌਨ!!! ਗੋਡੀ ਕਰਨ 

{{gap}}ਲਗਦਾ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ 

{{gap}}ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਜੁੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਕਲਾਂ ਸਾਫ਼ 

{{gap}}ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਲੰਗਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ 

{{gap}}ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ 

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਗੌਰ ਨਾਲ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ।) 

{{gap}}ਗਾਉਂਦਾ ਗਾਉਂਦਾ ਬਾਬਾ ਪੁੱਛਦਾ &quot;ਜੋਤਾ ਲਾ ਆਇਆਂ ਭਾਈ 

{{gap}}ਮਰਦਾਨਿਆ?&quot; 

{{gap}}(ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਹੈ, ਦਬੀ

{{gap}}ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।) 

ਔਰਤ: (ਹੈਰਾਨ) ਇਹ ਸਾਰਾ...ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਬੀਜਿਆ! 

1:  ਚੌਹ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲਿਆ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਚ ਲਿਬੇੜ 'ਤਾ! ਕਮਾਲ

{{gap}}ਐ! 

2: ਕਮਾਲ ਤਾਂ ਹੈ ਈ...ਮਰਾਸੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਾ ਲਿਆ। 

{{gap}}(ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ 'ਚ ਹੀ ਗੁੰਮ

{{gap}}ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ।) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ...ਹੱਸੀ ਜਾਵੇ! (ਹੱਸਦਾ

{{gap}}ਹੋਇਆ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਬਾਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਸਦੇ ਸਾਧਾਂ ਵਾਂਗ...ਮੌਨ 

{{gap}}ਸੀ! 

{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਵੀ ਆਈਆਂ...ਕਿਸੇ ਨੇ 

{{gap}}ਸਿਆਣਿਆ ਨੀ, ਨਾ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਰੋਕਿਆ। ਲੰਗਰ ਖਾਧਾ ਤੇ ਤੁਰ 

{{gap}}ਗਈਆਂ। 

{{gap}}(ਰੋਣਹਾਕਾ।) 

{{gap}}ਜੀ ਕੀਤਾ। ਜਾ ਕੇ ਲੜਾਂ ਬਾਬੇ ਨਾ'...ਕੋਈ ਗੱਲ ਐ ਭਲਾ..., 

{{gap}}ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਭੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਐ!&lt;noinclude&gt;{{rh|||99}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05i3b5hb7he7j7nll3o9578t8y24y3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18497</id>
    <revision>
      <id>235495</id>
      <parentid>155233</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="4rglker6ab28w27zr9kp5gjdehzuc0c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

﻿{{gap}}{{gap}}{{gap}}(ਚੁੱਪੀ) 

{{gap}}ਬਾਬਾ ਚੁਪਚਾਪ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। 

{{gap}}(ਮੱਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਘੜੇ 'ਚੋਂ ਮੱਟ 'ਚ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ 

{{gap}}ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਮੁਖਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}&quot;ਵਗਦੀਆਂ...ਉਡਦੀਆਂ...ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਆਪਣੇ ਵਗਣ 

{{gap}}ਨੂੰ ਵੇਖ ਮੀਤਾ!&quot; 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਘੜਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕੇ 

{{gap}}ਖਲ੍ਹਾ 'ਚ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 

{{gap}}ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ 

{{gap}}ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁਣ... ਹਰ ਗੱਲ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ ਈ ਕਿਉਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ,&quot; 

{{gap}}ਰੁਕ ਨਾ ਮਰਦਾਨਿਆ, ਬੀਜ ਨੀ ਝਾਕ ਸਕਦਾ...ਅੰਦਰ...ਬੰਦਾ ਝਾਕ 

{{gap}}ਸਕਦੈ ...ਉਸ ਕੋਲ ਅਵਸਰ ਹੈ, ਫਲ ਹੋਣਾ ਏ ਤਾਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਫੁੱਟਣਾ 

{{gap}}ਪੈਣਾ। ਰੁਕ ਨਾ ... ਸੁਰਤ ਦੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਟੱਪ ਤੇ...! ਦੁਆਰ 'ਤੇ 

{{gap}}ਕੋਈ ਬੈਠਣ ਥੋੜੀ ਆਉਂਦੇ! 

{{gap}}(ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਫੁੱਟ ਪਿਆ! (ਤੜਪਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵਿਛੜਨਾ! ਜੇ 

{{gap}}ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿਛੋੜਾ ਏ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ! ਮੈਂਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਦਾ 

{{gap}}ਡੂਮ ਈ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਬਾ। ਤੂੰ ਰੱਖ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ! 

{{gap}}(ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੱਫਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਬਾਬਾ ਗਰਜਿਆ। ਜਿਉਂ ਅੰਬਰ ਗਰਜਦੈ &quot;ਸੁਹਾਗੇ ਦੇ ਰੱਸੇ ਖੋਲ 

{{gap}}ਮਰਦਾਨਿਆ! ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ...ਅੰਦਰ ਏ ਕੇ ਬਾਹਰ!''''

{{gap}}{{gap}}{{gap}}(ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}(ਚੁੱਪੀ) 

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।) 

ਆਨੰਦ: ਗੁਰੂ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਕੇਹੀ ਬੁਝਾਰਤ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਜੋ ਦਿੰਦਾ ਏ,&lt;noinclude&gt;{{rh|100}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rglker6ab28w27zr9kp5gjdehzuc0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/101</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18499</id>
    <revision>
      <id>235496</id>
      <parentid>155235</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="ei9dnl6kjlmjd8hq7b551ehz0g180d9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਆਖਿਰ 'ਚ ਉਹ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ! (ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਫ਼ਰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਾਸਾ! ਤੇ ਬਚਿਆ 

{{gap}}ਕੀ...ਸੁੰਨ ਆਕਾਸ਼! 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਨੂੰ ਖੰਘ ਛਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ

{{gap}}ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।) 

ਮਰਦਾਨਾ (ਆਨੰਦ ਨੂੰ): ਨਹੀਂ ਗੁਰਭਾਈ, ਮੈਂ ਹੀ ਗਲਤ ਸੀ! (ਆਨੰਦ ਉਸ

{{gap}}ਵੱਲ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਲਾਸ਼ ਦੇਖੀ॥ ਇਕ ਲਾਸ਼॥ ਤੇ 

{{gap}}ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ..., ਸਿੱਧਾ... ਤੁਰ...ਹਰ ਮੈਂ ਦਾ ਮਰਨਾ ਤੇ...

{{gap}}ਆਪਣਾ ਵੀ! (ਖੰਘਦਾ ਹੈ) ਅਸੀਂ ...ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਹੱਥ ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ 

{{gap}}ਰਖਦੇ ਆਂ ਉਸਨੂੰ...! (ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਰੇ ਧਕੇਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) 

{{gap}}ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਖਦੀ ਐ ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ..... ਵਿਛੋੜਾ ਦਿਖਦਾ! 

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਵੱਲ) ਐਮੀ ਵੀ ਐਂ ਈ ਕਰਦੀ...ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 

{{gap}}ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੀ...ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਛੋੜਾ ਦਿਖਦਾ।

{{gap}}(ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਚੜਦਾ ਹੈ) 

ਆਨੰਦ: (ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ...ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦੀ। (ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਾ

{{gap}}ਹੈ।) ਤੂੰ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਏ... 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਮਰਾਸੀਆ!

{{gap}}(ਦੋਨੋ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਫੇਰ ਖੰਘਣ ਲਗਦਾ ਹੈ) 

ਮਰਦਾਨਾ: ਵਾਹ ਉਏ ਮਰਾਸੀਆ... ਸਾਜ਼ ਸੁਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਖੜ ਚਲਿਐਂ...

{{gap}}(ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।) ਵੇਖੀਂ, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਈਂ... 

ਆਨੰਦ:...ਮਰਦਾਨਿਆ! 

ਮਰਦਾਨਾ: ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ...ਵਿਛੜਣ...(ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ) 

ਆਨੰਦ: ਨਾ... (ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਭੰਤੇ ਨੂੰ ਵਿਛੜਦਿਆਂ

{{gap}}ਦੇਖਿਆ...ਹੁਣ ਤੂੰ! 

ਮਰਦਾਨਾ: (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਨਹੀਂ, ਵਿਛੜਣਾ ਨਹੀਂ..; ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਸਦੇ

{{gap}}ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! 

{{gap}}(ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਖੰਘਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਨੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)&lt;noinclude&gt;{{rh|||101}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ei9dnl6kjlmjd8hq7b551ehz0g180d9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/102</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18501</id>
    <revision>
      <id>235497</id>
      <parentid>155237</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="rnxib5j9m10esdgrczcx1gwj2eshxmg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਅਨੰਦ: ਨੇਹਰਾ...ਇਬਰਾਹੀਮ... 

ਕੋਰਸ 1:  ਕੀ ਹੋਇਆ! 

ਆਨੰਦ:  (ਭਾਵਕ) ...ਮਰਦਾਨਾ... ਉਹ ਜਾ ਰਿਹੈ...

{{gap}}(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਖੰਘ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਕੋਰਸ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) 

ਕੋਰਸ: ਨੇਹਰਾ...; ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਮਖਦੂਮ ਜੀਓ..., ਦਿਗਵਿਜੈ..., ਨਾਨੂੰ...

{{gap}}(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ, ਨੇਹਰਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ 

{{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ, ਹੱਸਦੇ ਸਾਧੂ, ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ 

{{gap}}ਵਹਾਬ,ਦਿਗ ਵਿਜੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। 

ਮਰਦਾਨਾ: ਨੇਹਰਾਂ, ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਪੰਡਿਤ ਜੀ...ਸਭ ਆ ਗਏ!

{{gap}}(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ 

{{gap}}ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਖੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੰਭਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 

{{gap}}ਕਰਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਗਈ! ਹੁਣੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਏਗੀ, &quot;ਸਾਜ਼ ਉਡੀਕਦਾ ਏ 

{{gap}}ਭਾਈ...ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ  &quot;ਵੇਖੀਂ......, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ... ਜਾਈਂ! 

{{gap}}ਮਰਦਾਨਿਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਹਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! (ਅੱਖਾਂ 'ਚ 

{{gap}}ਚਮਕ! ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕੁਝ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ 

{{gap}}ਦੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।) 

{{gap}}(ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਚੁਕਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਬਾਬਾ ... ਧੁਨਾਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਦੇਹ 

{{gap}}ਤਿਆਗਦੀਆਂ...? ਦੇਖ ... ਇਹ ਸਾਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਰਿਹੈ 

{{gap}}...ਹੋਣ...ਅਣਹੋਣ। ਦੋਹੇਂ! ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ ਤੂੰ! 

{{gap}}(ਨੇਹਰਾ ਘੁੰਘਰੂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ 'ਚ 

{{gap}}ਬਾਬੇ ਦਾ ਹੱਥ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਨੰਗਾ ਬੰਦਾ ਦੇਖ ਜਦੋਂ... ਤੂੰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ,(ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਲੇ 

{{gap}}ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਲੋਕ ਮਾਰਨ ਆ ਪਾਏ, (ਹੱਸਦਾ)।। ਪਹਿਲੀ&lt;noinclude&gt;{{rh|102}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnxib5j9m10esdgrczcx1gwj2eshxmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18503</id>
    <revision>
      <id>235498</id>
      <parentid>155244</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T11:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="dipwazzaedxl69b7k3j18ijrs2b09af" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{gap}}ਯਾਤਰਾ...ਕਿਵੇਂ... ਭੋਜਨ ਲੱਦ ਲਿਆ। ਉੱਪਲਾਂ ਦੇ 

{{gap}}ਪਿੰਡੋਂ...(ਹੱਸਦਾ)||! ਅੱਜ ਵੇਖ... ਹੱਥ ਵੀ ਖਾਲੀ॥ ਤੇ ਮਨ 

{{gap}}ਵੀ!...ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਰੂਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ..., ਪਰ...ਇਹ 

{{gap}}ਵਿਛੋੜਾ...!(ਆਪਣਾ ਚੇਹਰਾ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ 

{{gap}}ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ) 

{{gap}}... ਬਾਬਾ ... ਇਹ ਹੰਝੂ! ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਰੋਇਆਂ...! ਤੂੰ... (ਹਵਾ 'ਚ 

{{gap}}ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਚੁੱਪੀ!!!

ਨੇਹਰਾਂ: (ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ) ਉਠਾ ਈ ਲਿਆ

{{gap}}ਤੇ ... ਵਜਾ! ਉਹ ਜਾ ਨਹੀਂ ... ਰਿਹਾ... ਸਮਾ ਰਿਹੈ...! ਦੇਖ... ਕੁੱਲ 

{{gap}}ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਏ! 

{{gap}}(ਸਭ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਵਜਾਣ ਲੱਗਦਾ 

{{gap}}ਹੈ। ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ 

{{gap}}ਹੈ, ਨੇਹਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੇ ਨਾਨੂੰ ਉਸਦਾ

{{gap}}ਹੱਥ ਥੱਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਦਿਗਵਿਜੈ: ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਾ 'ਤਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਸਤਿਸੰਗ! 

ਆਨੰਦ: (ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਨਾਟਕ

{{gap}}ਹੋ ਗਿਆ! ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ! ਦੇਖ...ਅਸੀਂ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਉਦਾਸ 

{{gap}}ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤਾ!


{{gap}}(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਖੜਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ&lt;noinclude&gt;{{rh|||103}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dipwazzaedxl69b7k3j18ijrs2b09af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/117</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19525</id>
    <revision>
      <id>235348</id>
      <parentid>50497</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="db7izilub5os1jlrxo72d6y2cb742mw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ੧੧੧ ) ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ
ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇ ਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚ3 ਗ ਤ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੇ ਕਿਡ ਦੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਭਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜੇ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਵੂਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗ
ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ #ਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਤ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਧਤ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾ ਦਾ ਝੰਡ ਜਿਹਾ ਮੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। | ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>db7izilub5os1jlrxo72d6y2cb742mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235349</id>
      <parentid>235348</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T19:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="1kzldv1xn9pfcssn02qth22qd60dm72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( ੧੧੧ ) ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 
ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੇ ਕਿਡ ਦੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਭਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜੇ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਵੂਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗ
ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ #ਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਤ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਧਤ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾ ਦਾ ਝੰਡ ਜਿਹਾ ਮੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। | ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1kzldv1xn9pfcssn02qth22qd60dm72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235426</id>
      <parentid>235349</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="szuqpd4gvzejo0d89jyt2z6p0riup1q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

 ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 
ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੇ ਕਿਡ ਦੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਭਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜੇ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਵੂਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗ
ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ #ਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਤ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਧਤ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾ ਦਾ ਝੰਡ ਜਿਹਾ ਮੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। | ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szuqpd4gvzejo0d89jyt2z6p0riup1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235427</id>
      <parentid>235426</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="rwu6arlxgoq9uhbmnuiperbttsruho4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਵੂਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗ
ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ #ਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਤ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਧਤ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾ ਦਾ ਝੰਡ ਜਿਹਾ ਮੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। | ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwu6arlxgoq9uhbmnuiperbttsruho4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235428</id>
      <parentid>235427</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="6vnohinhefpuzk9lyiaebqrxowd3vj3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਢੂੰਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ

{{gap}}ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ #ਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਤ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਖੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਧਤ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾ ਦਾ ਝੰਡ ਜਿਹਾ ਮੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। | ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vnohinhefpuzk9lyiaebqrxowd3vj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235429</id>
      <parentid>235428</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="d3j8yyhp2nnjn1hpi5sdhh660d9mhyr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਢੂੰਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ॥

{{gap}}ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤੀਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਜਿਧਰ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾ ਦਾ ਝੰਡ ਜਿਹਾ ਮੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। | ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3j8yyhp2nnjn1hpi5sdhh660d9mhyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235432</id>
      <parentid>235429</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3077" sha1="gvza4d1rd368orquhp7fqd5rfhb11ih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਢੂੰਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ॥

{{gap}}ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤੀਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਜਿਧਰ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਜਿਹਾ ਸੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡ ਭਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ |
ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvza4d1rd368orquhp7fqd5rfhb11ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235434</id>
      <parentid>235432</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3103" sha1="r01adrg1wmrt9g1tc19spry2t5op8zx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਢੂੰਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ॥

{{gap}}ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤੀਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਜਿਧਰ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਜਿਹਾ ਸੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡੇ ਭਯਾਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ॥

{{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱs ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
*ਖਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਓ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰ ਕੀ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r01adrg1wmrt9g1tc19spry2t5op8zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235435</id>
      <parentid>235434</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="a5ofg615jvcuexyemw44n2tuya7tyhz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਢੂੰਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ॥

{{gap}}ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤੀਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਜਿਧਰ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਜਿਹਾ ਸੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡੇ ਭਯਾਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ॥

{{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ

*ਖੜਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਉਂ  ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆਂ ਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5ofg615jvcuexyemw44n2tuya7tyhz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235436</id>
      <parentid>235435</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="2e6qonjep5crrb2jdye3ak7nf99d8ek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Parmjit kaur rao&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|( ੧੧੧ )}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਠ ਬੈਂਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਧੀਰਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭੋੜੇ ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਖਿਆਲ ਏਨਾਂਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਨ ਦੇਦੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅਪਨੈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਚਤ੍ਰ ਗਤਿ ਵਲ ਧਿਆਨ ਆਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਏਹਹੈ ਕਿਡ ਢੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਦ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫੇਰ ਢੂੰਡਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗਾ॥

{{gap}}ਜਦ ਚਾਰ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੂੰਡਦਿਆਂ ਭਾਲਦਿਆਂ ਬਿਤੀਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਛਾਨ ਮਰਿਆ ਪਰ ਉਸਦਾ ਜਰਾ ਭੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹਰ ਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਹ ਗਿਆ ਅਜੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵਹਿਮ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਜਿਧਰ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਜਿਹਾ ਸੀ ਟੁਰ ਪਿਆ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਕੇ ਇੱਕ *ਖੜਲ ਨਜਰਾਂ ਪਈ, ਵਾਹਗੁਰ ਜ ਨੇ ਕੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਝੱਟ ਉਸਦੇ ਵਿੱਚ ਚਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਨ ਕੁਝ ਚੀਜ ਚੁੱਕਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਹਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਓਹੋ ! ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ੨ ਇਸਦੇ ਚੇਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਾਡੇ ਭਯਾਨਕ ਅਰ ਭੇੜੇ ੨ ਚਿਤਵਨਾਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਕੇ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ॥

{{gap}}ਪਾਠਕ ਗੁਣ ! ਇਹ ਓਹੋ ਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੇਹੜੀ ਇਸਨੇ ਅੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦ ਹੋਸ਼ ਹਵਾਸ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਅਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ

*ਖੜਲ ਉਸ ਜਗਾਂਦਾ ਨਾਉਂ  ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਧਰੇ ਪੁਰਾਨਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆਂ ਹੋਵੇ ਯਾਂ ਕੋਈ ਟੋਇਆ ਹੋਵੇ ॥


Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2e6qonjep5crrb2jdye3ak7nf99d8ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1176</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22580</id>
    <revision>
      <id>235401</id>
      <parentid>53699</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T03:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3828" sha1="cchasxkzi90pbzvl2m2q7e88vzqzhx8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੬}}&lt;/noinclude&gt;ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਵਡਿਆਈ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਈ॥ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਮੈ ਹਉਮੈ ਜਲਿ ਜਾਈ॥੩॥ ਵਡਭਾਗੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਬੀਚਾਰਾ॥ ਛੂਟੈ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਦੁਖੁ ਸਾਰਾ॥ ਹਿਰਦੈ ਵਸਿਆ ਸੁ ਬਾਹਰਿ ਪਾਸਾਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਜਾਣੈ ਸਭੁ ਉਪਾਵਣਹਾਰਾ॥੪॥੧੨॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩ ਇਕ ਤੁਕੇ॥ ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਕਿਰਮ ਜੰਤੁ॥ ਦੇਹਿ ਤ ਜਾਪੀ ਆਦਿ ਮੰਤੁ॥੧॥ ਗੁਣ ਆਖਿ ਵੀਚਾਰੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇ॥ ਹਰਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਕੈ ਲਗਉ ਪਾਇ
॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਲਾਗੇ ਨਾਮ ਸੁਆਇ॥ ਕਾਹੇ ਜਨਮੁ ਗਵਾਵਹੁ ਵੈਰਿ ਵਾਦਿ॥੨॥ ਗੁਰਿ ਕਿਰਪਾ ਕੀਨੀ ਚੂਕਾ ਅਭਿਮਾਨੁ॥ ਸਹਜ ਭਾਇ ਪਾਇਆ ਹਰਿ ਨਾਮੁ॥੩॥ ਊਤਮੁ ਊਚਾ ਸਬਦ ਕਾਮੁ॥ ਨਾਨਕੁ ਵਖਾਣੈ
ਸਾਚੁ ਨਾਮੁ॥੪॥੧॥੧੩॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਬਨਸਪਤਿ ਮਉਲੀ ਚੜਿਆ ਬਸੰਤੁ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਮਉਲਿਆ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੰਗਿ॥੧॥ ਤੁਮ੍ਹ ਸਾਚੁ ਧਿਆਵਹੁ ਮੁਗਧ ਮਨਾ॥ ਤਾਂ ਸੁਖੁ ਪਾਵਹੁ ਮੇਰੇ ਮਨਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇਤੁ
ਮਨਿ ਮਉਲਿਐ ਭਇਆ ਅਨੰਦੁ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਨਾਮੁ ਗੋਬਿੰਦ॥੨॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਸਭੁ ਆਖਿ ਵਖਾਣੈ॥ ਹੁਕਮੁ ਬੂਝੈ ਤਾਂ ਏਕੋ ਜਾਣੈ॥੩॥ ਕਹਤ ਨਾਨਕੁ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ॥ ਆਖਣੁ ਵੇਖਣੁ ਸਭੁ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਇ 
॥੪॥੨॥੧੪॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਸਭਿ ਜੁਗ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟੈ ਮਤਿ ਬੁਧਿ ਹੋਏ॥੧॥ ਹਰਿ ਜੀਉ ਆਪੇ ਲੈਹੁ ਮਿਲਾਇ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸਚ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਨਿ ਬਸੰਤੁ ਹਰੇ ਸਭਿ ਲੋਇ॥
ਫਲਹਿ ਫੁਲੀਅਹਿ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਸੁਖੁ ਹੋਇ॥੨॥ ਸਦਾ ਬਸੰਤੁ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰੇ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਰਾਖੈ ਉਰ ਧਾਰੇ॥੩॥ ਮਨਿ ਬਸੰਤੁ ਤਨੁ ਮਨੁ ਹਰਿਆ ਹੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਤਨੁ ਬਿਰਖੁ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਫਲੁ ਪਾਏ ਸੋਇ॥੪॥੩॥੧੫॥
ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਤਿਨ੍ਹ ਬਸੰਤੁ ਜੋ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ॥ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਕਰਾਇ॥੧॥ ਇਸੁ ਮਨ ਕਉ ਬਸੰਤ ਕੀ ਲਗੈ ਨ ਸੋਇ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਜਲਿਆ ਦੂਜੈ ਦੋਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਧੰਧੈ ਬਾਂਧਾ ਕਰਮ ਕਮਾਇ॥ ਮਾਇਆ ਮੂਠਾ ਸਦਾ ਬਿਲਲਾਇ॥੨॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਛੂਟੈ ਜਾਂ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟੈ॥ ਜਮਕਾਲ ਕੀ ਫਿਰਿ ਆਵੈ ਨ ਫੇਟੈ॥੩॥ ਇਹੁ ਮਨੁ ਛੂਟਾ ਗੁਰਿ ਲੀਆ ਛਡਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਸਬਦਿ ਜਲਾਇ॥੪॥੪॥੧੬॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੩॥ ਬਸੰਤੁ ਚੜਿਆ ਫੂਲੀ ਬਨਰਾਇ॥ ਏਹਿ ਜੀਅ ਜੰਤ ਫੂਲਹਿ ਹਰਿ ਚਿਤੁ ਲਾਇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cchasxkzi90pbzvl2m2q7e88vzqzhx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32508</id>
    <revision>
      <id>235350</id>
      <parentid>234697</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T22:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>235350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23843" sha1="gj9a1yruk81nsoe51ofgza4kygaxmvs" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource
}
|columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}}
{| class='wikitable sortable'
! Wikidata item
! name
! ਲਿੰਗ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>gj9a1yruk81nsoe51ofgza4kygaxmvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਲੇਖਕ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>34296</id>
    <revision>
      <id>235351</id>
      <parentid>234698</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T22:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>235351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33101" sha1="4ed9yteptfhl9o784y21qanuz1yjz3o" xml:space="preserve">for the list of punjabi authors in public domain, [[d:Wikidata:WikiProject Punjab/Lists/Literature/Punjabi Authors in Public Domain|See Here]]
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in Punjabi Wikisource
}
|columns=number:#,item:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ,label:ਨਾਂ,p21,P214,p18
|sort=label
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ
! ਨਾਂ
! ਲਿੰਗ
! ਵੀਆਈਏਐੱਫ ਆਈਡੀ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/97006051 97006051]
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/66477450 66477450]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/41847346 41847346]
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/100165533 100165533]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/100165546 100165546]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/12145857061922921707 12145857061922921707]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/217145542717396642205 217145542717396642205]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/248167803564117772612 248167803564117772612]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/269167803564417772623 269167803564417772623]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/2704168049031938410007 2704168049031938410007]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/294159474317527662609 294159474317527662609]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/3543154260822524480009 3543154260822524480009]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/596144647707005091731 596144647707005091731]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/64013451 64013451]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/642159477999227990003 642159477999227990003]
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/77235706 77235706]
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/100210377 100210377]
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/95216565 95216565]
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/60351476 60351476]
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/46770914 46770914]
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/34464414 34464414]
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/40819928 40819928]
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/75252074 75252074]
| 
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/66643146 66643146]
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/49228757 49228757]
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/45856298 45856298]
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/46758932 46758932]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/41843502 41843502]
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/49416501 49416501]
| 
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/88896061 88896061]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/1468494 1468494]
| 
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/11165917 11165917]
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/59320006 59320006]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/21024361 21024361]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/7403162 7403162]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/27877132 27877132]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/34502973 34502973]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/42640192 42640192]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/60474856 60474856]
| 
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/1878155566455313380007 1878155566455313380007]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/46764200 46764200]
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/94873272 94873272]
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/65344897 65344897]
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/31321911 31321911]
| 
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/35766333 35766333]
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/2479184 2479184]
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/95216097 95216097]
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/68928644 68928644]
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/56611857 56611857]
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/1351221 1351221]
| 
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/44305652 44305652]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/32800916 32800916]
| 
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/212332446 212332446]
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/16150802 16150802]
| 
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/64805763 64805763]
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/46770296 46770296]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/262355054 262355054]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/95329648 95329648]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/257162664559355002507 257162664559355002507]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/267309460 267309460]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/438159474201427661393 438159474201427661393]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/816937 816937]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/309629202 309629202]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/50730122 50730122]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/94959440 94959440]
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/266979474 266979474]
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/16444837 16444837]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/305239133 305239133]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/50566653 50566653]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/53367783 53367783]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/7429542 7429542]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/96998392 96998392]
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/29537765 29537765]
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/77726034 77726034]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/71391324 71391324]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/37715786 37715786]
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/21277389 21277389]
| 
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/24608356 24608356]
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/38513560 38513560]
| 
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/118970 118970]
| 
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/96987389 96987389]
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/64010465 64010465]
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/29537230 29537230]
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/317144724 317144724]
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/9847974 9847974]
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/96994048 96994048]
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/71500079 71500079]
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/51877896 51877896]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/68938788 68938788]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/7396805 7396805]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/65348016 65348016]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/16110300 16110300]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/en/viaf/259151170880339091378 259151170880339091378]
| 
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/54328693 54328693]
| 
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/288593968 288593968]
| 
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/10154681973647862954 10154681973647862954]
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/4925902 4925902]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/en/viaf/314845355 314845355]
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>4ed9yteptfhl9o784y21qanuz1yjz3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53605</id>
    <revision>
      <id>235390</id>
      <parentid>143256</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="54wpvle2dg3y1g7b5un3i0qcbx80m06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|'''ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਵੇਲ'''}}

﻿{{left|&lt;poem&gt;ਕਿਰਤ ਮਹਾਤਮ
ਸੈਭੰ{{gap}}ਅਜੂਨੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਇਆ
ਇੰਦਰ ਸੂਰਜ ਵਰੁਣ ਤੇ ਅਗਨੀ
ਵਿਸ਼੍ਵ ਦਾ ਕਰਮਾ
ਖੰਡਾਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾ
ਸ਼ਿਵ ਸਦੀਵੀ
ਮਾਯਾ ਭਵਨ ਬਣਾਇਆ ਸਰਬਦ੍ਰਸ਼ਟਾ
ਬਹੁਮੁਖ ਭੁਜਾ ਤੇ ਪਾਦਕ

ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ
ਜਦ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿੱਟੀ
ਨਾ ਵਾਯੂ ਨ ਮੰਡਲ

ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤ ਪੰਚ ਪਰਜਾਪਤ
ਸ੍ਵਰਗ ਤੇ ਲੰਕਾ ਦਵਾਰਕਾ ਸਾਜੀ
ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ

ਪਹਿਲੇ ਸਾਜੀ ਕੁਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਫਿਰ ਮਾਨਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀਆਂ
ਅਸਤਰ ਸ਼ਸਤਰ ਸੰਦ-ਸੰਦੇੜੇ
ਹਲ਼ ਸੁਹਾਗਾ ਹਲ਼ਟੀ
ਕਹੀ ਹਥੌੜਾ
ਦਾਤੀ ਰੰਬਾ
ਰੰਦਾ ਤੇਸੀ
ਵਰਮੀ ਡੂੰਘੀ
ਇਟ ਚਿਣੀਕੇ ਸਾਹਲ਼ ਲਟਕੀ ਸਿੱਧ ਸਤੀਰੀ
ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਣੀਏਂ ਅੰਦਰ

ਬੱਦਲ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼੍ਹ ਵਰ੍ਹਾਈ
ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ&lt;/poem&gt;|5em}}&lt;noinclude&gt;{{right|81}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54wpvle2dg3y1g7b5un3i0qcbx80m06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53607</id>
    <revision>
      <id>235359</id>
      <parentid>143255</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T00:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="nwo6r85kchp7lec0iao3obiz3d9us7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 79
|bSize = 423
|cWidth = 252
|cHeight = 263
|oTop = 98
|oLeft = 75
|Location = center
|Description = 
}}

ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਫੋਲ਼ਾਫਾਲ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਮੇਰਾ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਮੇਰਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ਫੋਟੂ ਲਹੌਣੀ ਆਂ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸੀ– ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਬਟਣ ਦੱਬਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwo6r85kchp7lec0iao3obiz3d9us7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235360</id>
      <parentid>235359</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T00:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="39hf0f0hvobjo51uak1w8tc0y1dvn14" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 79
|bSize = 423
|cWidth = 252
|cHeight = 263
|oTop = 98
|oLeft = 75
|Location = center
|Description = 
}}

ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਫੋਲ਼ਾਫਾਲ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਮੇਰਾ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਮੇਰਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ਫੋਟੂ ਲਹੌਣੀ ਆਂ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸੀ– ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਬਟਣ ਦੱਬਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39hf0f0hvobjo51uak1w8tc0y1dvn14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/104</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53668</id>
    <revision>
      <id>235327</id>
      <parentid>143260</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="hh21bnj9037ll947vzqdbis0ibtvyzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 104
|bSize = 423
|cWidth = 394
|cHeight = 584
|oTop = 3
|oLeft = 40
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh21bnj9037ll947vzqdbis0ibtvyzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54095</id>
    <revision>
      <id>235371</id>
      <parentid>213611</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="besld6zs05eq1yfufsb4qb2l8i8ctcf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|7em}}{{Block center|&lt;poem&gt;{{overfloat left|﻿ਰੌਸ  : | depth=6em}}
{{center|{{x-larger|﻿ਮੈਕਬਥ}}}}

(ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਚੁੜੇਲਾਂ ਠਹਾਕੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਥੱਲੜੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਯੋਧੇ ਥੱਕੇ-ਹਾਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਝੰਡੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ!)
{{overfloat left|ਚੜੇਲ ੧  :|depth=1em}}  ਭੈਣੋਂ ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਜਾਓ ਕਦੋਂ ਮਿਲਾਂਗੀਆਂ ਫੇਰ,
          ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੇ ਜਾਂ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਵੇਹ    

{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ਮੁੱਕ ਜਾ ਸੀ ਸਭ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ,
          ਠੰਢਾ ਪੈ ਸੀ ਜੰਗ ਦਾ ਚੁੱਲਾ

{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਇੱਕ ਜਣਾ ਜਦ ਗਾਜੀ ਹੋ ਸੀ, 
          ਦੂਜਾ ਖਾਕ ਦਾ ਢੇਰ.....!
          (ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ਆਥਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, 
          ਅਸੀਂ ਜੁੜਾਂਗੀਆ ਫੇਰ!
          (ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧  :|depth=1em}}  (ਪਿੱਛੋਂ 'ਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ) ਪਤਾ ਠਿਕਾਣਾ ਤਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਜਾਓ ਸਿਰ
          ਮੁੰਨੀਓ....!
          (ਦੋਹੇਂ ਝਪਟ ਕੇ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਜੰਗ ਦਾ ਬਾੜਾ ਲੋਥਾਂ ਦੇ ਢੇਰ,
          ਠੰਡ ਦੇ ਝੱਖੜ ਝੱਲਣ ਜਿੱਥੇ......
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ...ਬੀਆਬਾਨ ਹਨ੍ਹੇਰ! (ਰਮਜ਼ ਭਰੀ ਅਦਾ ਨਾਲ਼)
          ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ..!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਤੂੰ ਵੀ ਆ ਜਾਈਂ..!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧  :|depth=1em}}  ਕਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਮੈਨੂੰ 'ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੇ,
          ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਨ ਇਸ਼ਾਰੇ! 
{{overfloat left|ਚੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਡੱਡੂਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮਸਤ ਸਦਾਵਾਂ,
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ਵਾਰੇ ਨੀ ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਜਾਵਾਂ,
          ਨੱਸੀ ਨੀਂ ਮੈਂ ਦੌੜੀ ਆਵਾਂ!&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|9/ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>besld6zs05eq1yfufsb4qb2l8i8ctcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235381</id>
      <parentid>235371</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="1ypwb3pi5hravobdvh423i6ulmehgm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|7em}}{{Block center|&lt;poem&gt;{{overfloat left|﻿ਰੌਸ  : | depth=6em}}
{{center|{{x-larger|﻿ਮੈਕਬਥ}}}}

(ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਚੁੜੇਲਾਂ ਠਹਾਕੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਥੱਲੜੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਯੋਧੇ ਥੱਕੇ-ਹਾਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਝੰਡੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ!)
{{overfloat left|ਚੜੇਲ ੧  :|depth=1em}}  ਭੈਣੋਂ ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਜਾਓ ਕਦੋਂ ਮਿਲਾਂਗੀਆਂ ਫੇਰ,
          ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਕੜਕੇ ਜਾਂ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਵੇਹ    
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ਮੁੱਕ ਜਾ ਸੀ ਸਭ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ,
          ਠੰਢਾ ਪੈ ਸੀ ਜੰਗ ਦਾ ਚੁੱਲਾ
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਇੱਕ ਜਣਾ ਜਦ ਗਾਜੀ ਹੋ ਸੀ, 
          ਦੂਜਾ ਖਾਕ ਦਾ ਢੇਰ.....!
          (ਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ਆਥਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, 
          ਅਸੀਂ ਜੁੜਾਂਗੀਆ ਫੇਰ!
          (ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧  :|depth=1em}}  (ਪਿੱਛੋਂ 'ਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ) ਪਤਾ ਠਿਕਾਣਾ ਤਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਜਾਓ ਸਿਰ
          ਮੁੰਨੀਓ....!
          (ਦੋਹੇਂ ਝਪਟ ਕੇ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਜੰਗ ਦਾ ਬਾੜਾ ਲੋਥਾਂ ਦੇ ਢੇਰ,
          ਠੰਡ ਦੇ ਝੱਖੜ ਝੱਲਣ ਜਿੱਥੇ......
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ...ਬੀਆਬਾਨ ਹਨ੍ਹੇਰ! (ਰਮਜ਼ ਭਰੀ ਅਦਾ ਨਾਲ਼)
          ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ..!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਤੂੰ ਵੀ ਆ ਜਾਈਂ..!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧  :|depth=1em}}  ਕਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਮੈਨੂੰ 'ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੇ,
          ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਨ ਇਸ਼ਾਰੇ! 
{{overfloat left|ਚੜੇਲ ੩  :|depth=1em}}  ਡੱਡੂਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮਸਤ ਸਦਾਵਾਂ,
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  :|depth=1em}}  ਵਾਰੇ ਨੀ ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਜਾਵਾਂ,
          ਨੱਸੀ ਨੀਂ ਮੈਂ ਦੌੜੀ ਆਵਾਂ!&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|9/ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ypwb3pi5hravobdvh423i6ulmehgm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/10</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54100</id>
    <revision>
      <id>235372</id>
      <parentid>144485</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="mlflhnqdrotng96rqah7vww7zq74tbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਸਾਰੀਆਂ :|depth=4em}}  'ਨੇਕੀ ਬਦੀ ਦਾ ਰੋਲਾ ਗੋਲਾ,
ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ਘੀਚ-ਮਚੋਲਾ,
ਕਾਗਾਂ ਗਲ਼ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਵਰਦੀ,
ਹੰਸਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਜੁਗ-ਗਰਦੀ,
(ਹੱਸਦੀਆਂ)
ਗੋਡੇ-ਗੋਡੇ ਮਨ ਚਾਅ ਸਾਡੇ,
ਦਿਨ ਬਦਲੇ ਆਖਰ ਨੂੰ ਡਾਹਡੇ,
ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਮਾਰੀ ਹਵਾ ਚੀਰਦੀ,
ਧੁੰਦ ਗੁਬਾਰ ਚੁਫੇਰ!

{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧  : |depth=3em}}  ਸਈਓ ਨੀ ਮੈਂ ਉਡਦੀ ਆਵਾਂ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  : |depth=3em}}  ਘੁੰਮਦੀ ਆਵਾਂ ਨੱਚਦੀ ਆਵਾਂ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  : |depth=3em}}  ਬਿੰਦ ਨਾ ਲਾਵਾਂ ਦੇਰ!
         (ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ)&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|10/ ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlflhnqdrotng96rqah7vww7zq74tbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235380</id>
      <parentid>235372</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="ioj7tu3l08vqtekyz4zxq9cor1ru06i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਸਾਰੀਆਂ :|depth=4em}}  'ਨੇਕੀ ਬਦੀ ਦਾ ਰੋਲਾ ਗੋਲਾ,
ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ਘੀਚ-ਮਚੋਲਾ,
ਕਾਗਾਂ ਗਲ਼ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਵਰਦੀ,
ਹੰਸਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਜੁਗ-ਗਰਦੀ,
(ਹੱਸਦੀਆਂ)
ਗੋਡੇ-ਗੋਡੇ ਮਨ ਚਾਅ ਸਾਡੇ,
ਦਿਨ ਬਦਲੇ ਆਖਰ ਨੂੰ ਡਾਹਡੇ,
ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਮਾਰੀ ਹਵਾ ਚੀਰਦੀ,
ਧੁੰਦ ਗੁਬਾਰ ਚੁਫੇਰ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧  : |depth=3em}}  ਸਈਓ ਨੀ ਮੈਂ ਉਡਦੀ ਆਵਾਂ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨  : |depth=3em}}  ਘੁੰਮਦੀ ਆਵਾਂ ਨੱਚਦੀ ਆਵਾਂ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩  : |depth=3em}}  ਬਿੰਦ ਨਾ ਲਾਵਾਂ ਦੇਰ!
         (ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ)&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|10/ ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ioj7tu3l08vqtekyz4zxq9cor1ru06i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/11</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54101</id>
    <revision>
      <id>235373</id>
      <parentid>144499</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="jxugfgs5l4pqrqi1w730bubqzyvl1f6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|﻿ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੂਜਾ}}}}

(ਪਿੱਛੋਂ ਨਰਾੜੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੰਕਨ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ
ਮੈਲਕਮ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੰਕਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।)

{{Block center|&lt;poem&gt;
{{overfloat left|ਡੰਕਨ |depth=1em}} : ਯੁਵਰਾਜ ਮੈਲਕਮ।
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ |depth=1em}} : ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ |depth=1em}} : ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਖਬਰ....
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ |depth=1em}} : ਬਸ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਮਹਾਰਾਜ।
 (ਤਿੰਨੇ ਚੁੜੇਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਇਸਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਡੰਕਨ |depth=1em}} : ਮੈਥੋਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। (ਸਾਰਜੈਂਟ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)
ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿਪਾਹੀ ਕੌਣ ਏ। ਲੱਗਦੈ, ਇਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਵੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਉੱਥੇ।
(ਮੈਲਕਮ ਵੰਡ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ |depth=1em}} : ਸਾਰਜੈਂਟ ਤੂੰ...! ਮਹਾਰਾਜ ਇਹ ਉਹੀ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸਿਪਾਹੀ ਏ... ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਣੋਂ ਬਚਾਇਆ! ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਦੱਸ ਜੰਗ ਬਾਰੇ। ਜੰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ |depth=1em}} : ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਮੰਝਧਾਰ ਦੇ ਡੋਲਦੀ, ਨਾ ਦਿਸੇ ਕਿਨਾਰਾ....
{{overfloat left|ਕੋਰਸ |depth=1em}} : ਹੰਭੇ ਹਾਰੇ ਜੂਝਦੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਿੰਦੇ,
ਸਬਰ ਨਾ ਹਾਰਣ ਸੂਰਮੇ ਲੱਖ ਆਹੂ ਲਹਿੰਦੇ,
ਰਣ-ਮਤਵਾਰੇ ਝੂਰਦੇ ਨਾ ਚੱਲਦਾ ਚਾਰਾ,
ਜਿੰਦ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਦੇ ਡੋਲਦੀ.....
ਨਾ ਦਿਸੇ ਕਿਨਾਰਾ........! 
ਤਰਸ ਵਿਹੂਣੇ ਧਾੜਵੀ ਫਿਰਦੇ ਹਸਿਆਰੇ,
ਟਿੱਡੀਦਲ ਜਿਉਂ ਡੋਲਦੇ ਬਣ ਬੱਦਲ ਵਾਲੇ। 
(ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ਕੋਰਸ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨਾਟਾ!)
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;11/ਮੈਕਬਥ&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxugfgs5l4pqrqi1w730bubqzyvl1f6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235379</id>
      <parentid>235373</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="pbfxrq9eakk1zjbt8zb4sf2pa8h3p1k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|﻿ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੂਜਾ}}}}

(ਪਿੱਛੋਂ ਨਰਾੜੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੰਕਨ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ
ਮੈਲਕਮ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੰਕਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।)
{{Block center|&lt;poem&gt;
{{overfloat left|ਡੰਕਨ |depth=1em}} : ਯੁਵਰਾਜ ਮੈਲਕਮ।
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ |depth=1em}} : ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ |depth=1em}} : ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਖਬਰ....
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ |depth=1em}} : ਬਸ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਮਹਾਰਾਜ।
 (ਤਿੰਨੇ ਚੁੜੇਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਇਸਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਡੰਕਨ |depth=1em}} : ਮੈਥੋਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। (ਸਾਰਜੈਂਟ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)
ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿਪਾਹੀ ਕੌਣ ਏ। ਲੱਗਦੈ, ਇਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਵੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਉੱਥੇ।
(ਮੈਲਕਮ ਵੰਡ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ |depth=1em}} : ਸਾਰਜੈਂਟ ਤੂੰ...! ਮਹਾਰਾਜ ਇਹ ਉਹੀ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸਿਪਾਹੀ ਏ... ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਣੋਂ ਬਚਾਇਆ! ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਦੱਸ ਜੰਗ ਬਾਰੇ। ਜੰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ |depth=1em}} : ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਮੰਝਧਾਰ ਦੇ ਡੋਲਦੀ, ਨਾ ਦਿਸੇ ਕਿਨਾਰਾ....
{{overfloat left|ਕੋਰਸ |depth=1em}} : ਹੰਭੇ ਹਾਰੇ ਜੂਝਦੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਿੰਦੇ,
ਸਬਰ ਨਾ ਹਾਰਣ ਸੂਰਮੇ ਲੱਖ ਆਹੂ ਲਹਿੰਦੇ,
ਰਣ-ਮਤਵਾਰੇ ਝੂਰਦੇ ਨਾ ਚੱਲਦਾ ਚਾਰਾ,
ਜਿੰਦ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਦੇ ਡੋਲਦੀ.....
ਨਾ ਦਿਸੇ ਕਿਨਾਰਾ........! 
ਤਰਸ ਵਿਹੂਣੇ ਧਾੜਵੀ ਫਿਰਦੇ ਹਸਿਆਰੇ,
ਟਿੱਡੀਦਲ ਜਿਉਂ ਡੋਲਦੇ ਬਣ ਬੱਦਲ ਵਾਲੇ। 
(ਨਗਾੜੇ ਦੀ ਚੋਟ 'ਤੇ ਕੋਰਸ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨਾਟਾ!)
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;11/ਮੈਕਬਥ&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbfxrq9eakk1zjbt8zb4sf2pa8h3p1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/12</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54102</id>
    <revision>
      <id>235374</id>
      <parentid>144500</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="ekyal0eugf8zjsa9edi677a9ztuwhhy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਸਿਪਾਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੇਰੇ ਸਬਰ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਾ ਲੈ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਉਸ ਧਰੋਹੀ ਮੈਕਡੋਨਵਾਲਡ ’ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਮਾਰ ਮਹਾਰਾਜ.. ਐਣ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੱਛਮੀ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਰਲੀਆਂ। 
(ਡੰਕਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ।)
 
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  :|depth=1em}} ਚੁੱਪ ਕਿਓਂ ਹੋ ਗਿਆਂ, ਅੱਗੇ ਦੱਸ

{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਛਿਨਾਲ਼ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਲੀ ਜਾਪਦੀ, ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਸ,ਉਸ ਬਾਜ਼ੀ ਮਾਰੀ ਕਿ ਮਾਰੀ।
{{overfloat left|ਕੋਰਸ  :|depth=1em}} ਬੁੱਝੇ ਕੌਣ ਕਲੋਲ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾੜੀਆਂ ਨਾਰਾਂ,
       ਨੇੜੇ ਚੁਕ-ਚੁਕ ਬਹਿੰਦੀਆਂ ਮੁੱਚ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਆਰਾਂ,
       ਗੰਢ ਨਾ ਪੀਢੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਖਪ ਖੁਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ,
       ਜਿੰਦ ਨਿਮਾਣੀ ਡੋਲਦੀ ਨਾ ਦਿਸੇ ਕਿਨਾਰਾ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਪਰ ਮੈਕਬਥ ਤਾਂ ਇਉਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਬੀਰਤਾ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਭਾਵਾਂ ਛੱਡਦੀ ਲਹੂ ਦੀ ਤਿਹਾਈ ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਸੱਪਣੀ ਵਾਂਗ ਜੀਭਾਂ ਕੱਢਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚੱਟ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ!

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ!
       (ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) 
       ਕੜ ਫੁੱਟੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰੱਤ ਭਰ-ਭਰ ਵੱਗੇ, 
       ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਰਦੇ ਚੂਲੀਆਂ ਹੜ੍ਹੇ ਪਰਬਤ ਬੱਗੇ,
       ਅੰਬਰ ਦਮਕੇ ਦਾਮਨੀ ਚਮਕਣ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰਾਂ, 
       ਲੋਥਾਂ ਝੜਣ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਕੰਬਣ ਤਕਦੀਰਾਂ! 
       ਕਰੇ ਮਖੌਲਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਰਦਾ ਭਵ ਖਾਰਾ,
       ਆਖਰ ਆਣ ਕੇ ਸੂਰਮੇ ਮੱਲ ਲਿਆ ਕਿਨਾਰਾ। 

{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਕਬਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਖ ਦੇ ਫੌਰ ਜਿੰਨਾਂ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਵਾਰ ਨਾਲ ਧੁੰਨੀਓਂ ਲੈ ਕੇ ਜਬਾੜੇ ਤੱਕ ਚੀਰ ਦੁਫਾੜ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬੁਰਜ਼ ’ਤੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤਾ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;12/ਮੈਕਬਥ&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ekyal0eugf8zjsa9edi677a9ztuwhhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235378</id>
      <parentid>235374</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="hofnasds1b971zhhzoenb1izw2fc6sg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਸਿਪਾਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੇਰੇ ਸਬਰ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਾ ਲੈ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਉਸ ਧਰੋਹੀ ਮੈਕਡੋਨਵਾਲਡ ’ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਮਾਰ ਮਹਾਰਾਜ.. ਐਣ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪੱਛਮੀ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਰਲੀਆਂ। 
(ਡੰਕਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ।)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  :|depth=1em}} ਚੁੱਪ ਕਿਓਂ ਹੋ ਗਿਆਂ, ਅੱਗੇ ਦੱਸ
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਛਿਨਾਲ਼ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਲੀ ਜਾਪਦੀ, ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਸ,ਉਸ ਬਾਜ਼ੀ ਮਾਰੀ ਕਿ ਮਾਰੀ।
{{overfloat left|ਕੋਰਸ  :|depth=1em}} ਬੁੱਝੇ ਕੌਣ ਕਲੋਲ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾੜੀਆਂ ਨਾਰਾਂ,
       ਨੇੜੇ ਚੁਕ-ਚੁਕ ਬਹਿੰਦੀਆਂ ਮੁੱਚ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਆਰਾਂ,
       ਗੰਢ ਨਾ ਪੀਢੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਖਪ ਖੁਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ,
       ਜਿੰਦ ਨਿਮਾਣੀ ਡੋਲਦੀ ਨਾ ਦਿਸੇ ਕਿਨਾਰਾ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਪਰ ਮੈਕਬਥ ਤਾਂ ਇਉਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਬੀਰਤਾ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਭਾਵਾਂ ਛੱਡਦੀ ਲਹੂ ਦੀ ਤਿਹਾਈ ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਸੱਪਣੀ ਵਾਂਗ ਜੀਭਾਂ ਕੱਢਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚੱਟ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ!
       (ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) 
       ਕੜ ਫੁੱਟੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰੱਤ ਭਰ-ਭਰ ਵੱਗੇ, 
       ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਕਰਦੇ ਚੂਲੀਆਂ ਹੜ੍ਹੇ ਪਰਬਤ ਬੱਗੇ,
       ਅੰਬਰ ਦਮਕੇ ਦਾਮਨੀ ਚਮਕਣ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰਾਂ, 
       ਲੋਥਾਂ ਝੜਣ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਕੰਬਣ ਤਕਦੀਰਾਂ! 
       ਕਰੇ ਮਖੌਲਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਰਦਾ ਭਵ ਖਾਰਾ,
       ਆਖਰ ਆਣ ਕੇ ਸੂਰਮੇ ਮੱਲ ਲਿਆ ਕਿਨਾਰਾ। 
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ  :|depth=1em}} ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਕਬਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਖ ਦੇ ਫੌਰ ਜਿੰਨਾਂ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਵਾਰ ਨਾਲ ਧੁੰਨੀਓਂ ਲੈ ਕੇ ਜਬਾੜੇ ਤੱਕ ਚੀਰ ਦੁਫਾੜ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬੁਰਜ਼ ’ਤੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤਾ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;12/ਮੈਕਬਥ&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hofnasds1b971zhhzoenb1izw2fc6sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/13</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54104</id>
    <revision>
      <id>235375</id>
      <parentid>144502</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="rf0lqqofa3o7n0vf4nxgb3greh9h2ar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
﻿{{overfloat left|ਲੰਡਨ|depth=1em}} : (ਖ਼ੁਸ਼ੀ 'ਚ ਉੱਛਲਦਾ ਹੈ) ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਸੂਰਮਿਆ! ਅਸ਼ਕੇ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ|depth=1em}} : ਅਸ਼ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੀਰ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹਾਦਰ ਏਂ ਤੂੰ। ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਤੇਰਾ। ਮਹਾਰਾਜ ਫ਼ਤਿਹ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਵੇ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ|depth=1em}} : ਖਿਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਮਹਾਰਾਜ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਛਲਾਵਾ ਹੈ....
{{overfloat left|ਡੰਕਨ|depth=1em}} : ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਤੂੰ?
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ|depth=1em}} : ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾ ਬੁਝਾ; ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਗੱਲ ਦੱਸ।
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ|depth=1em}} : ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰ ਹਾਲੇ ਗਲ਼ੇਓਂ ਥੱਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਤਰੀ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ ਫ਼ੌਜਾਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਪਈਆਂ। ਇਨਸਾਫ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਪੜ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਖੇਮੇ'ਚ
ਭਗਦੜ ਮੱਚ ਗਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦਾ ਭੱਜ ਤੁਰਿਆ,
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਧ ਨਹੀਂ, ਜਾਪਿਆ ਜਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ੀ ਮੁੜ ਖੁੱਸ ਚੱਲੀ!
{{overfloat left|ਡੰਕਨ|depth=1em}} : ਮੈਕਬਥ ਤੇ ਬੈਂਕੋ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ?
{{overfloat left|ਕੋਰਸ|depth=1em}} : ਹੋਏ ਦੂਣ ਸਵਾਏ ਤੱਕ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਲੇ,
ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਚਿੜੀਆਂ ਸਨ ਬਾਜ਼ ਇਕੱਲੇ,
ਸਹਿਆਂ ਸਾਹਵੇਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਾਵਣ ਨਾ ਠੱਲ੍ਹੇ,
ਉਇ ਲਟ-ਲਟ ਲਾਂਬੂ ਉਗਲਦੇ ਜਿਉਂ ਨ੍ਹੇਰੀ ਝੁੱਲੇ, 
ਹਾਂ ਸੂਲੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਲੈ ਆਪੇ ਚੱਲੇ।
(ਚੜੇਲਾਂ ਫੇਰੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਸਾਰਜੈਂਟ|depth=1em}} : (ਕਰਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ) ਮਹਾਰਾਜ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਜਬੂਰ ਨੇ... ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। (ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਕਿਹੜੀ ਲੋਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾਈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ, ਉਂਬਲ-ਉਬਲ ਪੈਂਦੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਲਹੂ 'ਚ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਆਦਮ-ਖਾਣੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਜਾਂ ਈਸਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਕੀਦਾ...! (ਤੜਫ਼ਦਾ) ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ... ਬੋਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੁਣ ਤੇ... ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਟੀਸ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ...ਹੋਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, (ਬੇਹੋਸ਼ੀ)
{{overfloat left|ਡੰਕਨ|depth=1em}} : ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਪਿੰਡੇ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਜ਼ਖਮ ਬੋਲ ਰਿਹਾ। ਤੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਤੇ ਇਹ ਫੱਟ ਸਾਡੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨੇ। ਇਸਦੀ ਮਰ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ।
(ਦੋ ਜਾਣੇ ਸਾਹਜੇਂਟ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੰਕਨ ਬੇਚੈਨ ਕੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਨਗਾੜਾ ਮੁੜ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।)
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|13/ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf0lqqofa3o7n0vf4nxgb3greh9h2ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54112</id>
    <revision>
      <id>235376</id>
      <parentid>144510</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="feqvbmt9gie8ef7jbgqcd880rff8vm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;﻿
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਹੁਣ ਕੌਣ ਏ! ਦੇਖੋ...
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਬੁਲੰਦ ਰਹੇ। 
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਜੰਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕਹੋ!
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਆਇਆਂ ਮਹਾਰਾਜ ...
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} (ਗਰਜਦਾ ਹੈ।) ਬਿਨਾਂ ਭੁਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬੋਲ.....
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਮੇਹਰਬਾਨ ਹੋਈ... ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਸੱਚ! ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ :|depth=1em}} ਆਫ਼ਰੀਨ!
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ... ਮਹਾਰਾਜ... ਮੈਕਬਥ!
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ :|depth=1em}} ਮੈਕਬਥ
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਜੰਗ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰਤਾਜ! ਮੌਤ ਦਾ ਲਾੜਾ! ਉਸ ਬਾਝੋਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਸੀ... ਚਾਰ-ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਝੂਲਦੇ ... ਸਾਡੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਕ 'ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਲੋਟਦੇ! ਬਾਗੀ... ਗੱਦਾਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਾਘੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸਾਡੇ ਆਸਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀ... ਕਹਿਰ ਦੀ ਜੰਗ ਸੀ ਮਹਾਰਾਜ। 
{{overfloat left|ਕੋਰਸ  :|depth=1em}} ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਆ ਜੈਕਾਰੇ ਗੂੰਜਣ
       ਅਰਸ਼ੀ ਕੜਕਣ ਬਿਜਲੀਆਂ ਸੈ ਤੇਗਾਂ ਖੜਕਣ, 
       ਭਰ-ਭਰ ਖੱਪਰ ਖੂਨ ਦੇ ਫਿਰ ਡੈਣਾਂ ਡੀਕਣ, 
       ਲਾਵੇ ਖੋਲਣ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜੱਦ ਨਾਗਣਾਂ ਸ਼ੁਕਣ।
      (ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦਾ ਨਿਤ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।)

{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}} ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ?
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਲੋਹੇ 'ਚ ਲੱਦਿਆ ਸੂਰਮਾ ਰਣ ਮਤਵਾਰਾ ਹੋਇਆ ਇਉਂ ਮੈਦਾਨੇ ਉਤਰਿਆ....

{{overfloat left|ਕੋਰਸ  :|depth=1em}} ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੂਰਮਾ ਬਾਜ਼ੀ ਪਲਟਾਈ, 
       ਹਾਥੀ ਧੂੜਾਂ ਚੱਟਦੇ ਬਲ ਮੱਚੀ ਦੁਹਾਈ, 
       ਥਰ-ਥਰ ਵੈਰੀ ਕੰਬਦੇ ਜਿਓਂ ਪਰਲੋ ਆਈ, 
       ਹੋਣੀ ਆਪ ਲਿਆਇ ਕੇ ਗਲ ਮਾਲਾ ਪਾਈ। 
       (ਕੋਰਸ ਆਖ਼ਰੀ ਲਾਇਨਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੁੜੇਲਾਂ ਆਪੋ- ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੌੜਦੀਆਂ,
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|14/ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>feqvbmt9gie8ef7jbgqcd880rff8vm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54167</id>
    <revision>
      <id>235377</id>
      <parentid>144583</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2059" sha1="1rkrq403dlkbtu1n6tkpqqxh9x2havq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;   (ਹੱਸਦੀਆਂ, ਖੇਡਦੀਆਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}}  ਇਹ ਰੌਲ਼ਾ ਕਾਹਦਾ?
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}} ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਹਾਰਾਜ! 
    ਫ਼ਤਿਹ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}}ਉਸ ਬਾਗ਼ੀ ਸੂਅਰ ਦਾ ਕੀ 
    ਬਣਿਆ?
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}}  ਹੁਣ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਾੜ੍ਹੇ 
    ਕੱਢਦੈ!
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}}  ਜਾਓ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੀ 
    ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਓ। ਇਹੋ ਉਸਦਾ ਇਨਾਮ ਹੈ।
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}}  ਜੋ ਹੁਕਮ ਸਰਕਾਰ।
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}}  ਤੇ ਸੁਣੋ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦੇ 
    ਬਹਾਦਰ ਮੈਕਬਬ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਇਸ 
    ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
{{overfloat left|ਰੌਸ   :|depth=1em}}  ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਹੋਵੇਗੀ 
    ਮਹਾਰਾਜ!
{{overfloat left|ਡੰਕਨ  :|depth=1em}}  ਪਤਾ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ 
    ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਬਾਗ਼ੀ ਨੇ ਗਵਾਇਆ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। (ਪਿੱਛੋਂ ਚੁੜੇਲਾਂ 
    ਦੇ ਹੱਸਣ ਕੂਕਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਦੀ ਜਲਨ ਵਿੱਚ 
    ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ :|depth=1em}}  ਜੀ ਜਹਾਂਪਨਾਹ!
   (ਸਭ ਲੋਕ ਚੁੜੇਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ!)
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|15/ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rkrq403dlkbtu1n6tkpqqxh9x2havq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54168</id>
    <revision>
      <id>235383</id>
      <parentid>144584</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3382" sha1="etwrugq6oqdottfrycz4fo181iumsab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|{{x-larger|ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੀਜਾ}}}}
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਨੀ ਸੁਣ ... ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਈ ਸੀ ਭੂਤਨੀਏ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ :|depth=1em}} ਮੈਂ ਤੇ ਸੂਰ ਮਾਰਨ ਗਈ ਸੀ।
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ :|depth=1em}} ਸੂਰ.... ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਈ ਸੀ। ਤੇ ਤੂੰ ਨੀ...
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਹੋਏ ਉਸ ਮੋਟੇ ਚੂਏ ਵਾਲੀ ਦਾ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲੇ ਉਸਨੂੰ....
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧-੨ :|depth=1em}} ਨੀ ਕੌਣ?
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਓਹੀ ਟਾਈਗਰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਦੀ ਜਨਾਨੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਨਾਡੂ ਖਾਂ ਸਮਝਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ :|depth=1em}} ਪਰਹੋਇਆ ਕੀ?
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} (ਰੋਣਹੱਕੀ) ਅਖਰੋਟ ਚੱਬੀ ਜਾਏ ਚਬੜ-ਚਬੜ, ਇਕੱਲੀ ਓ.., ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦੇ ਦੋ ਕੁ! ਕਹਿੰਦੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਮਰ, ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਚੜੇਲੇ! (ਬਾਕੀ ਦੋਹੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਹੈ.... ਕੋਈ ਨੀਂ, ਖਸਮ ਉਡੀਕੇ ਹਨ ਆਪਣਾ... ਭੇਜਿਆ ਜਿਹੜਾ.... ਕਮਾਈ ਕਰਨੇ ਨੂੰ! 
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧-੨ :|depth=1em}} (ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ) ਅੱਛਾ! (ਹੱਸਦੀਆਂ)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਦੂਰ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਉਹ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਚੀਰਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ ਛਾਣਨੀ 'ਚ, ਬਿਨਾਂ ਪੂਛ ਦਾ ਚੂਹਾ ਬਣ ਕੇ, ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਕੁਤਰ-ਕੁਤਰ...ਕੁਤਰ-ਕੁਤਰ ਸਾਰਾ ਜਹਾਜ਼ ਚੱਟ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗੀ ਤੇ ਉਹ ਲੰਡੇ ਚੂਹੇ ਦੀ ਪੂਛਲ ਈ ਲੱਭਦਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। (ਠਹਾਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੨ :|depth=1em}} ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੇਰੇ ਨਾਂ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਹੈ ਨੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ!
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ :|depth=1em}} ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵਾਵਰੋਲੇ ਨਾਲੋਂ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀਆਂ,ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੇਰੀਆਂ।
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਬਸ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ! ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਰਾਫ਼ਾਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਲ਼ਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਐ!
(ਛੇਕ-ਝੋਕ ਹੋਈ ਬੰਦੋਂ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ) 
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :|depth=1em}} ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ ਉਸਦੇ ਨਾ ਦਿਨੇ ਨਾਂ ਰੈਣ,
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|16/ ਮੈਕਬਥ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etwrugq6oqdottfrycz4fo181iumsab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54583</id>
    <revision>
      <id>235384</id>
      <parentid>145399</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3598" sha1="7iy1rvtz3s6hqt7rw5wcacezehiqhkc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}﻿{{Block center|&lt;poem&gt;
ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਲਟਕਦੀ ਜੀਕਣ ਕੱਬੀ ਡੈਣ!
ਹੜ੍ਹੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀਂ ਝੱਖੜੀਂ ਉਡਦਾ ਨਾ ਬੇੜੀ ਨਾ ਪੱਤਣ, 
ਸਾਹ ਬਣ ਜਾਣ ਸਰਾਪੀਆਂ ਸੂਲਾਂ ਨਾ ਆਵਣ ਨਾ ਡੁੱਬਣ! 
(ਠਹਾਕੇ ਮਾਰਦੀ ਹੋਈ ਤੇਜ਼ ਗੇੜੇ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।)
ਵੇਖੋ ਨੀ ਵੇਖੋ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ! ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ! 
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧-੨  : | depth=6em}}ਨੀ ਵਿਖਾ ਤਾਂ ਸਹੀ! (ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ।)
(ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ।)
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੧ :| depth=6em}}ਲਗਦੈ ਮੈਕਬਥ ਆ ਗਿਆ!
{{overfloat left|ਚੜੇਲਾਂ  : | depth=6em}}ਆਓ ਰਲ਼ ਹੋਣੀ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਹੱਥੀਂ ਹੱਥ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਾਂ, 
ਛੂ ਮੰਤਰ ਜਿਹਾ ਗੀਤ ਬਣਾਈਏ, ਧੂੜ ਸਮੇਂ ਦੇ ਝਾਟੇ ਪਾਈਏ, 
ਸਾਗਰ ਡੀਕੀਏ ਥਲ ਲੈ ਉਡੀਏ, ਅੱਖ ਦੇ ਫ਼ੋਰੇ ਅੰਬਰ ਗਾਹੀਏ, 
ਕੂੜ ਡਗਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਧੋਖਾ, ਆਈਏ ਕਿੱਧਰੋਂ ਨਾ ਕਿਤੇ ਜਾਈਏ, 
ਏਹ ਢੇਰੀਆਂ ਏਹ ਢੇਰੀਆਂ, ਨੈਣੀਂ ਵਸਣ ਹਨ੍ਹੇਰੀਆਂ,
ਨਾ ਓਹਦੀਆਂ ਨਾ ਏਹਦੀਆਂ, ਬਸ ਧੋਖਾ ਹੇਰਾਫੇਰੀਆਂ, 
ਤਿੰਨ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੇਰੀਆਂ-ਤਿੰਨ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੇਰੀਆਂ
{{overfloat left|ਚੁੜੇਲ ੩ :| depth=6em}}ਸ਼ੀ......... ਬਸ... ਜਾਦੂ ਦਾ ਜਾਲ਼ ਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। 
&lt;center&gt;(ਡੰਕਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।)
(ਮੈਕਬਬ ਤੇ ਬੈਂਕੋ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)&lt;/center&gt;{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਐਨਾ ਧੁੰਦ ਗ਼ੁਬਾਰ....ਕਦੇ ਨੀ ਦੇਖਿਆ ਮੈਂ, ਚੰਗੇ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ 
ਨਾ ਮਾੜੇ ਦਾ। (ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ) ਅਜੀਬ ਦਿਨ ਸੀ।
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਐ.. ਓਹ ਕੌਣ ਨੇ? ਅਜੀਬ 
ਡਰਾਉਣਾ ਭੇਸ ਜਿਓਂ ਬੇਤਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹੋਣ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਉਸਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇਖ ਕੇ) ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ!
(ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੁੜੇਲਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਠਹਿਰ ਬੈਂਕੋ
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਲਗਦੈ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਦੀਆਂ, ਕਿਵੇਂ ਠੋਡੀ ਖੁਰਕਦੀ, ..ਹੈ ਤਾਂ 
ਔਰਤ...ਪਰ ਇਹ ਦਾੜੀ..?
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਕੌਣ ਓ ਤੁਸੀਂ...? ਕੀ ਓ?
(ਇਕੱਠੀਆਂ ਰੋਲ਼ਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਚੜੇਲਾਂ  : | depth=6em}}ਹੁੱਰਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ! ਗਲੇਮਜ਼ ਦਾ ਸਰਦਾਰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||17/ਮੈਕਬਥ|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7iy1rvtz3s6hqt7rw5wcacezehiqhkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54586</id>
    <revision>
      <id>235385</id>
      <parentid>145402</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="q818u5se2hx92109crx3z0sh7gux6za" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਕਬਥ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ! ਕਾਡੋਰ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਮੈਕਬਥ 
ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ! ਭਾਵੀ ਸੁਲਤਾਨ ਮੈਕਬਥ
ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ............!
(ਪੈਰਾਂ ’ਚ ਝੁਕ ਕੇ)
ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ
ਮੈਕਬਥ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਸਵਾਗਤ ਹੈ!
(ਮੈਕਬਥ ਜਿਵੇਂ ਅਚੰਭੇ ’ਚ ਜੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}(ਉਸਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ) ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ?
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਤ੍ਰਭਕਦਾ) ਹੈਂਅ!
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਡਰ ਗਿਐਂ!
(ਮੈਕਬਥ ਚੁੜੇਲਾਂ ’ਚ ਹੀ ਉਲਝਿਆ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}(ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਅਹਾ! ਸਮਰਾਟ ਮੈਕਬਥ, ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦੈ ਸੁਨਣ 'ਚ! 
(ਚੁੜੇਲਾਂ ਨੂੰ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਕੌਣ, ਹੋ ਵੀ ਜਾਂ ਐਂਵੇਂ 
ਪਰਛਾਈਆਂ! (ਛੂ ਕੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਏਧਰ-ਓਧਰ 
ਨੱਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ 'ਤੇ ਮੇਹਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ 
ਦਿੱਤੀ, ਗਲੇਮਜ਼ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਬਣ ਹੀ ਗਿਐ, ਪਰ ਕਾਡੋਰ ਦਾ 
ਸਰਦਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ.... ਤੇ ਫੇਰ..ਸੁਲਤਾਨ... ਇਹ ਤੇ... 
ਵੇਖੋ ਵੇਖੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ’ਚ ਕਿਵੇਂ ਗੋਤ ਖਾ ਰਿਹੋ ਉਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ 
ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੀਓਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਗਰਭ ’ਚ 
ਝਾਕ ਸਕਦੀਓਂ, ਬੀਜ ਵੇਖ ਕੇ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋ ਕਿ ਫ਼ਸਲ ਕਿਹੋ 
ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸੋ। (ਚੁੜੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ 
ਕਰਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ 
’ਚ ਕੋਈ ਲੋਭ-ਖ਼ੌਫ਼ ਹੈ।
{{overfloat left|ਚੜੇਲਾਂ  : | depth=6em}}ਸੁਣ ਬੈਂਕੋ ਸੁਣ! ਸੁਣ ਬੈਂਕੋ ਸੁਣ! ਕੰਨ ਲਗਾ ਕੇ ਸੁਣ! 
ਘੱਟ ਦੇ ਰੱਟੀਆਂ ਮੈਕਬਬ ਨਾਲੋਂ ਪਰ ਦੋ ਗਿੱਠਾਂ ਉੱਤੇ!
ਹੜ੍ਹ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਨਾਹੀਂ ਪਰ ਹਨ ਸਾਗਰ ਸੁੱਤੇ! 
ਰਾਜ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ ਮੁਕੱਦਰੀਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਚੀਖ ਕੇ) ਰੁੱਕ ਜਾਓ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਸ਼ਸ਼ੋਪੰਜ ’ਚ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ 
ਸਕਦੀਆਂ। ਕਾਡੋਰ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦਾ ਏ...ਚੰਗਾ-ਭਲਾ! 
ਤੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਹ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||18/ ਮੈਕਬਥ|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q818u5se2hx92109crx3z0sh7gux6za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54589</id>
    <revision>
      <id>235386</id>
      <parentid>145404</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3800" sha1="90g7vbf95rwngqo20orlwo9yit4x1xw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}{{Block center|&lt;poem&gt;{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਅਨੋਖੇ ਖਿਆਲ ਤੁਹਾਡੀ ਖੋਪੜੀ ’ਚ ਆਏ ਕਿੱਥੋਂ! ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਲਾਸ਼ਾਂ 
ਦੇ ਇਸ ਢੇਰ ਤੇ ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ, ਮੇਹਰਾਂ ਦੀ ਏਸ ਬਰਸਾਤ ਦਾ 
ਅਰਥ ਕੀ ਏ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੰਸ਼ਾ ਕੀ ਏ? ਰੁਕ ਜਾਓ! (ਤਲਵਾਰ ਕੱਢਦਾ 
ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
(ਚੁੜੇਲਾਂ ਉਸਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਰਫੂਚੱਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਯਾ ਮੇਰੇ ਖੁਦਾ! ਕੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਬੁਲਬੁਲੇ ਛੱਡਣ ਲੱਗੀ ਏ! ਨਹੀਂ ਤੇ ਫੇਰ 
ਓਹ ਗਈਆਂ ਕਿੱਥੇ?
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਉਹ ਤੋ ਐਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਉਂ 
ਹਵਾ ’ਚ ਸਾਹ ਘੁਲ ਜਾਣ! ਕਾਹਦੇ ’ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰੇ ਬੰਦਾ! ਕਾਸ਼ 
ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੋਰ ਰੁਕਦੀਆਂ ...
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਕੀ ਸੱਚੀਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪੱਕਾ... ਉਹ ਸੱਚੀਂ ਸਨ.. 
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲਗਦੈ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਭੰਗ ਪੀ ਲਈ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਨਸ਼ਿਆਇਆ) ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਸੁਲਤਾਨ ਹੋਣਗੇ। 
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਤੇ ਤੂੰ ਖੁਦ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਹਾਂ.. ਇਹੋ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸੀ ਨਾ!
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਬਿਲਕੁਲ, ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਇਹੋ ਸੀ। (ਬਿੜਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੋਈ ਆ ਰਿਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਕੜਕ ਕੇ) ਕੌਣ ਹੈ?
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}(ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਮਹਾਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਖੁਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਘੱਲਿਐ?
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਜੀ..ਮੈਂ.. ਬਸ ਸਿੱਧਾ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾਂ।
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ
(ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।)
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਤੁਹਾਡੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਕੇ 
ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਹਾਂ ਜੀ! ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਬਸ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ।
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨ ਜਾਂ
ਆਪਣੀ ਹੈਰਾਨੀ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ!
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੀ ਆ ਜੀ!
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੇ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||19/ਮੈਕਬਥ|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90g7vbf95rwngqo20orlwo9yit4x1xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>54596</id>
    <revision>
      <id>235387</id>
      <parentid>145422</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="4y71ipgvoil1pbio7mp421det1z1t2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}﻿{{Block center|&lt;poem&gt;
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਚੁੱਪ! ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾਂ ਨਾ।
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}} ਮੈਨੂੰ ......
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਖਿਝ ਕੇ ਚੱਖਦਾ ਹੈ।) ਚੁੱਪ (ਰੌਸ ਨੂੰ) ਹਾਂ ਤੂੰ ਦੱਸ।
:{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਰਕਾਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਉਂਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ 
ਆਉਂਦਾ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਤਾਂਡਵ ਨੱਚਦੀ ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਚੇਹਰੇ ’ਤੇ ਤਾਂ 
ਖੌਫ਼ ਦਾ ਸਾਇਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਛੱਕੇ 
ਛੁਡਾਏ, ਕਿਵੇਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਫਸਤਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਖੰਡਾ 
ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ’ਚ ਰੋਲ ਦਿੱਤਾ। 
(ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇਤੂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਐਂਗਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}(ਨਿੰਮੋਝੂਣਾ ਜਿਹਾ) ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਘੱਲਿਆ 
ਹੈ। ਇਨਾਮ-ਅਕਰਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਤਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਆਪੇ ਹੀ ਕਰਨਗੇ।
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਕਾਡੋਰ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਮੈਕਬਥ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ!
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਹਾਂ-ਹਾਂ! ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ!
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}(ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਕੀ ਚੁੜੇਲਾਂ ਵੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}ਉਹ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦਾ ਏ; ਕਿਉਂ ਤੁਸੀਂ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਫ਼ੀਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ 
’ਤੇ ਮੜ੍ਹਦੀਆਂ ਓਂ!
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਉਹ ਬਾਗੀ ਸੂਅਰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਖਰੀ ਘੜੀਆਂ ਗਿਣ ਰਿਹੈ। ਉਸ ਦੇ 
ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਹੇਠ ਹੈ।
{{overfloat left|ਬੈਂਕੋ : | depth=6em}}ਪਰ ਕਿਉਂ।
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ. ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ।
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਜੀ ਨਹੀਂ...ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ।
{{overfloat left|ਰੌਸ : | depth=6em}}ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਗ਼ੱਦਾਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਏ!
{{overfloat left|ਐਂਗਸ  : | depth=6em}}ਤੇ ਉਸਨੇ ਗੁਨਾਹ ਕਬੂਲ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ। (ਦੋਹੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਘੂਰਦੇ 
ਹਨ।)
{{overfloat left|ਮੈਕਬਬ : | depth=6em}}(ਮਨਬਚਨੀ) ਗਲੇਮਜ਼ ਤੇ ਫੇਰ ਕਾਡੋਰ! (ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸੰਭਲਦਾ 
ਹੈ) ਪਰ ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਤੇ ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਐ। (ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ) ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਖੇਚਲ 
ਕੀਤੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਹਿਸਾਨ ਮੈਂ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗਾ। (ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੈ 
ਜਾ ਕੇ) ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਬੱਚੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ। 
(ਬੈਂਕ ਜੱਕੋ-ਤੱਕੀ ’ਚ ਮੂੰਹ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) ਵੇਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||20/ਮੈਕਬਥ|}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4y71ipgvoil1pbio7mp421det1z1t2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59125</id>
    <revision>
      <id>235412</id>
      <parentid>214060</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4279" sha1="bbs4gfvyz3t0f4lzvttbizxvnjuv2qt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੮)}}&lt;/noinclude&gt;ਮੈ ਇਹਿ ਆਇਓ॥ ਮਾਰਿ ਕੈ ਛੱਤ੍ਰ ਨਿਕੁੰਡ ਕੈ ਛੇਤ੍ਰ ਮੈ ਮਾਨਹੁ ਪੈਠਿ ਕੈ ਰਾਮ ਜੂ ਨਾਇਓ॥ ੧੪॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਲੈ ਮਹਖਾਸੁਰ ਅਸਤ੍ਰ ਸਸਤ ਸਬੈ ਕਲਵੱਤ੍ਰ ਜਿਉ ਚੀਰ ਕੈ ਡਾਰੇ॥ ਲੁੱਥ ਪੈ ਲੁੱਥ ਰਹੀ ਗਥ ਜੱਥ ਗਿਰੇ ਗਿਰਸੇ ਰੱਥ ਸੇ ਧਵ ਭਾਰੇ॥ ਗੂਦ ਸਨੇ ਸਿਤ ਲੋਹੂ ਮੈ ਲਾਲ ਕਰਾਲ ਪਰੇ ਰਨ ਮੈ ਗਜ ਕਾਰੇ॥ ਜਿਉਂ ਦਰਜੀ ਜਮ ਕੇ ਸੀਤ ਮੈ ਬਾਗੇ ਅਨੇਕ ਕਤਾ ਕਰਿ ਡਾਰੇ॥੧੫॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਲੈ ਸੁਰ ਸੰਗ ਸਭੈ ਸੁਰ ਪਾਲ ਸੁ ਕੋਪਕੈ ਸੱਤ੍ਰ ਕੀ ਸੈਨ ਪੈ ਧਾਏ॥ਦੈ ਮੁਖ ਢਾਰ ਲੀਏ ਕਰ ਵਾਰ ਹਕਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਲਗਾਏ। ਸ੍ਰੋਨ ਮੈ ਦੈਤ ਸੁਰੰਗ ਭਏ ਕਵਿ ਨੇ ਮਨ ਭਾਉ ਇਹੈ ਛਬਿ ਪਾਏ। ਰਾਮ ਮਨੋ ਰਨ ਜੀਤ ਕੈ ਭਾਲ ਕਦੈ ਸਿਰ ਪਾਉਂ ਸਬੈ ਪਹਰਾਏ॥੧੬॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਘਾਇਲ ਘੂਮਤ ਹੈ ਰਨ ਮੈ ਇਕ ਲੋਟਤ ਹੈ ਧਰਨੀ ਬਿਲਲਾਤੇ॥ ਦਉਰਤ ਬੀਚ ਕਬੰਧ ਫਿਰੈ ਜਿਹ ਦੇਖ ਤ ਕਾਇਰ ਹੈਂ ਡਰਪਾਤੇ॥ ਯੌ ਮਹਖਾਸੁਰ ਜੁੱਧ ਕੀਯੋ ਤਬ ਜੰਬੁਕ ਗ੍ਰਿਝ ਭਏ ਰੰਗਰਾਤੇ॥ ਸ੍ਰੌਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੈ ਪਾਇ ਪਸਾਰ ਕੇ ਸੋਏ ਹੈਂ ਸੂਰ ਮਨੋ ਮਦਮਾਤੇ॥ ੧੭॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਜੁੱਧ ਕੀਓ ਮਹਖਾਸੁਰ ਦਾਨਵ ਦੇਖਤ ਭਾਨ ਚਲੈ ਨਹੀਂ ਪੰਥਾ॥ ਸ੍ਰੌਣ ਸਮੂਹ ਚਲਿਓ ਲਖਿ ਕੈ ਚਤੁਰਾਨਨ ਭੂਲਿ ਗਏ ਸਭ ਗ੍ਰੱਥਾ॥ ਮਾਸ ਨਿਹਾਰ ਕੈ  ਗਿੱਝ ਰੜੈ ਚਟਸਾਰ ਪੜ੍ਹੈ ਜਿਮ ਬਾਰਕ ਸਥਾ॥ ਸਾਰ ਸਤੀਤ ਟਲੈ ਭਟ ਲੋਥ ਸ੍ਰਿੰਗਾਲ ਕੇ ਸਿਧ ਬਨਾਵਤ ਕੰਥਾ॥੧੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਅਗਨਤ ਮਾਰੇ ਗਨੇ ਕੋ ਭਜੇ ਜੁ ਸੁਰ ਕਰਿ ਤ੍ਰਾਸ॥ਧਰਿ ਧਿਆਨ ਮਨ ਸਿਵਾਂ ਕੋ ਤਕੀ ਪੁਰੀ ਕੈਲਾਸ॥੧੯॥ ਸੋਰਠਾ॥ ਦੇਵਨ ਕੋ ਧਨੁ ਧਾਮ ਸਭ ਦੈਤਨ ਲੀਓ ਛਿਨਾਇਕੈ॥ ਦਏ ਕਾਢ ਸੁਰ ਧਾਮ ਤੇ ਬਸੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਜਾਇਕੈ॥੨੦॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਿਤਕ ਦਿਵਸ ਬੀਤੇ ਤਹਾਂ ਨਾਵਨ ਨਿਕਸੀ ਦੇਵਿ॥ ਬਿਧ ਪੁਰਬ ਸਭ ਦੇਵਿਤਨ ਕਰੀ ਦੇਵਿ ਕੀ ਸੇਵ॥ ੨੧॥ ਰੇਖਤਾ॥ ਕਰੀ ਹੈ ਹਕੀਕਤ ਮਾਲੂਮ ਖੁਦ ਦੇਵੀ ਸੇਤੀ ਲੀਆ ਮਹਖਾਸੁਰ ਹਮਾਰਾ ਛੀਨ ਧਾਮਹੈ॥ ਕੀਜੈ ਸੋਈ ਬਾਤ ਮਾਤ ਤੁਮਕੋ ਸੁਹਾਤ ਸਭ ਸੇਵਕ ਕਦੀਮ ਤਕ ਆਏ ਤੇਰੀ ਸਾਮ ਹੈ ॥ ਦੀਜੈ ਬਾਜ ਦੇਸ ਹਮੈ ਮੇਟੀਐ ਕਲੇਸ ਲੇਸ ਕੀਜੀਏ ਅਭੇਸ ਉਨੈ ਬਡੋ ਯਹਿ ਕਾਮ ਹੈ॥ ਕੂਕਰ ਕੋ ਮਾਰਤ ਨਾ ਕੋਊ ਨਾਮ ਲੈਕੈ ਤਾਹਿ ਮਾਰਤ ਹੈ ਤਾਕੋ ਲੈ ਕੈ ਖਾਵੰਦ ਕੋ ਨਾਮ ਹੈ॥੨੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਏ ਚੰਡਕਾ ਮਨ ਮੈ ਉਠੀ ਰਿਸਾਇ॥ ਸਭ ਦੈਤਨ ਕੋ ਛੈ ਕਰੋਂ ਬਸੋ ਸਿਵਪਰੀ ਜਾਇ॥੨੩॥ ਦੈਤਨ ਕੇ ਬਧ ਕੋ ਜਬੈ ਚੰਡੀ ਕੀਓ  ਪ੍ਰਕਾਸ॥ ਸਿੰਘ ਸੰਖ ਅਉ ਅਸਤ੍ਰ ਸਭ ਸਸਤ੍ਰ ਆਇਗੇ ਪਾਸ॥੨੪॥ ਦੈਤ ਸੰਘਾਰਨ ਕੇ ਨਮਿੱਤ ਕਾਲ ਜਨਮੁ ਇਹੁ ਲੀਨ॥ ਸਿੰਘ ਚੰਡ ਬਾਹਨ ਭਯੋ ਸੱਤ੍ਰਨ ਕੋ ਦੁਖਦੀਨ॥੨੫॥ ਸਵੈਯਾ॥ਦਾਰੁਨ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbs4gfvyz3t0f4lzvttbizxvnjuv2qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/101</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59126</id>
    <revision>
      <id>235413</id>
      <parentid>214061</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="cags08xvc1wzyg5t8cy0d3ioi8uhn7r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੯)}}&lt;/noinclude&gt;ਛੰਦ)
ਦੀਰਘ ਦਿੱਗਜ ਸੇ ਬਲ ਸਿੰਘ ਹਿਕੇ ਬਲ ਸਿੰਘ ਧਰੇ ਹੈਂ॥ ਰੋਮ ਮਨੋ ਸਰ ਕਾਲ ਹਿਕੇ ਜਨੁ ਪਾਹਨ ਪੀਤ ਪੈ ਬ੍ਰਿਛ ਹਰੇ ਹੈਂ॥ ਮੇਰ ਕੇ ਮੱਧਿ ਮਨੋ ਜਮ ਨਾਂਲਰਹ ਕੇਤ ਕੀ ਪੁੰਜ ਪੈ ਭ੍ਰਿੰਗੁ ਢਰੇ ਹੈਂ॥ ਮਾਨੋ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਿਥ ਲੈਕੈ ਕਮਾਨ ਸੁ ਭੂਧਰ ਭੂਮਤੇ ਨਿਆਰੇ ਕਰੇ ਹੈਂ॥੨੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਘੰਟਾ ਗਦਾ  ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਅਸਿ ਸੰਖਸਰਾ ਸਨਬਾਨ। ਚੱਕ੍ਰ ਬੁੱਕ੍ਰ ਕਰ ਮੈਂ ਲੀਏ ਜਨਗ੍ਰੀਖ ਮਰਿਤ ਭਾਨ॥ ੨੭॥ ਚੰਡ ਕੋਪ ਕਰਿ ਚੰਡਕਾਏ ਆ ਯੁੱਧ ਕਰ ਲੀਨ॥ ਨਿਕਟਿ ਬਿਕਟਿ ਪੁਰ ਦੈਤ ਕੇ ਘੰਟਾ ਕੀ ਧੁਨਿ ਕੀਨ॥ ੧੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਨਿ ਘੰਟਾਕੇ ਹਰਿ ਸਬਦਿ ਅਸੁਰਨ ਅਸਿਰ ਨ ਲੀਨ॥ ਚੜੇ ਕੋਪ ਕੈ ਜੂਥ ਹੋਇ ਜਤਨ ਜੁੱਧ ਕੋ ਕੀਨ॥ ੧੯॥ਪੈਤਾਲੀਸ ਪਦਮ ਅਸੁਰ ਸਜਿਯੋ ਕਟਕ ਚਤੁਰੰਗ॥ ਕਛੁ ਬਾਏ ਕਛ ਦਾਹਨੇ ਕਛੁ ਭਟ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਸੰਗ॥੩੦॥ ਭਏ ਇਕੱਠੇ ਦਲ ਪਦਮ ਦਸ ਪੰਦ੍ਰਹ ਅਰੁ ਬੀਸ॥ ਪੰਦ੍ਰਹ ਕੀਨੇ ਦਾਹਨੇ ਦਸ ਬਾਏਂ ਸੰਗ ਬੀਸ॥੩੧॥ ਸਵੈਯਾ ਦੌਰ ਸਬੈ ਇਕ ਬਾਰਹੀ ਦੈਤ ਸੁਆਏ ਹੈਂ ਚੰਡ ਕੇ ਸਾਮੁਹਕਾਰੇ॥ ਲੈ ਕੁਰ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਤਾਨ ਘਨੇ ਅਰ ਕੋਪ ਸੋਂ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਹਾਰੇ॥ ਚੰਡਿ ਸੰਭਾਰ ਤਬੈ ਕਰ ਵਾਰ ਹਕਾਰ ਕੈ ਸ਼ਤ੍ਰ ਸਮੂਹ ਨਿਵਾਰੇ॥ ਖਾਂਡਵ ਜਾਰਨ ਕੌ ਅਗਨੀ ਤਿਹ ਪਾਰ ਥਨੇ ਜਨੁ ਮੇਘ ਬਿਡਾਰੇ॥੩੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੈਤ ਕੋਪ ਇਕਸਾ ਮੁਹਿ ਗਯੋ ਤੁਰੰਗਮ ਡਾਰ॥ ਸਨਮੁਖ ਦੇਵੀ ਕੇ ਭਯੋ ਸਲਭਦੀਪ ਅਨੁਹਾਰ॥ ੩੩॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਬੀਰ ਬਲੀ ਸਿਰਦਾਰ ਦਈਤ ਸੁ ਕ੍ਰੋਧ ਕੈ ਮਿਆਨ ਤੇ ਖਗੁ ਨਿਕਾਰਿਓ॥ ਏਕ ਦਯੋ ਤਨ ਚੰਡਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੈ ਦੂਸਰ ਕੇ ਹਰਿ ਕੇ ਸਿਰ ਝਾਰਿਓ॥ ਚੰਡ ਸੰਭਾਰ ਤਬੈ ਬਲ ਧਾਰਿ ਲਯੋ ਗਹਿ ਨਾਰਿ ਧਰਾ ਪਰ ਮਾਰਿਓ॥ ਜਿਉਂ ਧੁਬੀਆ ਸਰਤਾ ਤਟ ਜਾਇਕੈ ਲੈ ਪਟਕੋ ਪਟ ਸਾਥ ਪਛਾਰਿਓ॥੩੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ਦੇਵੀ ਮਾਰਿਓ ਦੈਤ ਇਉਂ ਲਰਿਓ ਜੁ ਸਨਮੁਖ ਆਇ॥ ਪੁਨਿ ਸੱਤ੍ਰਨ ਕੀ ਸੈਨ ਮੈਂ ਧਸੀ ਸੁ ਸੰਖ ਬਜਾਇ॥੩੫॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਲੈ ਕਰਿ ਚੰਡ ਕਵੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਮਹਾਂਬਰ ਬੰਡ ਤਬੈ ਇਹ ਕੀਨੋ॥ ਏਕ ਹੀ ਬਾਰ ਨਿਹਾਰ ਹਿਕਾਰ ਸੁਧਾਰ ਬਿਦਾਰ ਸਬੈ ਦਲ ਦੀਨੋ॥ ਦੈਤ ਘਨੇ ਰਨ ਮਾਹਿ ਹਨੇ ਲਖਿ ਸ੍ਰੋਨ ਸਨੇ ਕਵਿ ਇਉਂ ਮਨ ਚੀਨੋ॥ ਜਿਉਂ ਖਗ ਰਾਜ ਬਡੋ ਅਹਿਰਾਜ ਸਮਾਜ ਕੈ ਕਾਟ ਕਤਾ ਕਰਿ ਲੀਨੋ॥੩੬॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੇਵੀ ਮਾਰੇ ਦੈਤ ਬਹੁ ਪ੍ਰਬਲ ਨਿਰਬਲ ਸੇ ਕੀਨ॥ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕਰਨ ਮੈ ਚਮੂ ਚਾਲ ਕਰ ਦੀਨ॥੩੭॥ਭਜੀ ਚਮੂ ਮਹਖਾਸੁਰੀ ਤਕੀ ਸਰਨਿ ਨਿਜ ਈਸ॥ ਧਾਇ ਜਾਇ ਤਿਨ ਇਉਂ ਕਹਿਓ ਹਨਿਓ ਪਦਮ ਭਟਬੀਸ॥੩੮॥ ਸੁਨ ਮਹਖਾਸੁਰ ਮੂੜਮਤ ਮਨ ਮੈਂ ਉਠਿਓ ਰਿਸਾਇ॥ ਆਗਿਆ ਦੀਨੀ ਸੈਨ ਕੋ ਘੇਰੋ ਦੇਵੀ ਜਾਇ॥ ੩੯॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cags08xvc1wzyg5t8cy0d3ioi8uhn7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70691</id>
    <revision>
      <id>235456</id>
      <parentid>213994</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3969" sha1="0vh3e04togfk0nrrw1gn42aur84gr06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਸਭ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਝਟਕੇ 'ਚ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੋਟ ਖਾ ਲਏ...., ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਮਾ ਵੀ।

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  : | depth=6em}}ਉੱਠ! ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਇਸਦਾ।

{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼  : | depth=6em}}(ਦ੍ਰਿੜ) ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ ਮੈਂ! ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਵੀ ਬੰਦਾ ਆਂ, ਹੱਡ-ਮਾਂਸ ਦਾ ਬੰਦਾ! ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ,.. ਮੁੜ-ਮੁੜ! ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ..., ਕਿੰਨੀਆਂ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸੀ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਨ ਛਿੜਕਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ! ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ! ਤੇ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ...ਤਮਾਸ਼ਾ! ਕੁਝ ਨੀ ਸਰਿਆ ਉਸਤੋਂ! ਹਾਂ, ਮੈਂ ਈ ਪਾਪੀ ਹਾਂ! ਮੇਰੇ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਹਸ਼ਰ ਹੋਇਆ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਸੀ..., ਸਭ ਮੇਰਾ ਈ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ! ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕੁਝ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ....

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  : | depth=6em}}ਇਹੋ ਦੁੱਖ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨੇ..., ਤਿੱਖਾ ਕਰ ਇਸਨੂੰ। ਦਿਲ ਛੋਟਾ ਨਾ ਕਰ, ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਖੂਨ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਏ। ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭਾਂਬੜ ਬਣ ਭੜਕਣ ਦਿਓ ਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।

{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼  : | depth=6em}}: ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਜ਼ਰੂਰ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ..., ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਸੌਂਹ... ਫੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਮੈਂ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਏ, ਜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਬਸ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਸੇ ਘੜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਏ!

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  : | depth=6em}}ਇਹ ਹੋਈ ਨਾ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ। ਚੱਲੋ, ਹੁਣ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਤਿਆਰ ਨੇ, ਬਸ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਤਾਕਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ, ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਅੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ! ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਘੜਾ ਭਰ ਗਿਆ! ਅੰਤ ਹਰ ਰਾਤ ਦਾ ਸਵੇਰ ਹੈ। ..ਰਾਤ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਲੰਮੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ!

{{overfloat left|ਗੀਤ  : | depth=6em}}ਰਣ-ਭੇਰੀ ਵੱਜੇ, ਮੇਘ ਗਰਜ਼ ਉੱਠੇ, ਵੇਖੋ ਸੈਨਾ ਚੱਲੀ ਚਤੁਰੰਗਣੀ ਜੀ! ਲੈ ਕਮਾਨ ਚੱਲੇ, ਰੱਥਵਾਨ ਚੱਲੇ, ਜੋਧੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਫੇਰ ਵਿਆਹੁਣ ਚੱਲੇ, ਨਾਰਾਂ ਵਰਜ ਰਹੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਲਰਜ ਰਹੀਆਂ ਉਹ ਮੋਢੀਂ ਧਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਚੱਲੇ, ਘਰ-ਬਾਰ ਤਜੇ ਸੁਰਾ ਸਾਜ ਤਜੇ, ਹੁਣ ਨੈਣ ਵਸੇ ਏਕੋ ਕਾਮਣੀ ਜੀ! ਵੇਖੋ ਸੈਨਾ ਚੱਲੀ ਚਤੁਰੰਗਣੀ ਜੀ!

{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||99/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vh3e04togfk0nrrw1gn42aur84gr06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235457</id>
      <parentid>235456</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="he1dbm2yxk4rjxuoq34xk48pbn0bj3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
ਨਿੱਕੇ...ਨਿੱਕੇ ਸਭ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਝਟਕੇ 'ਚ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੋਟ ਖਾ ਲਏ...., ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਮਾ ਵੀ।

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  : | depth=6em}}ਉੱਠ! ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਇਸਦਾ।

{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼  : | depth=6em}}(ਦ੍ਰਿੜ) ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ ਮੈਂ! ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਵੀ ਬੰਦਾ ਆਂ, ਹੱਡ-ਮਾਂਸ ਦਾ ਬੰਦਾ! ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ.. ਮੁੜ-ਮੁੜ! ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ..., ਕਿੰਨੀਆਂ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸੀ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਨ ਛਿੜਕਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ! ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ! ਤੇ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ...ਤਮਾਸ਼ਾ! ਕੁਝ ਨੀ ਸਰਿਆ ਉਸਤੋਂ! ਹਾਂ, ਮੈਂ ਈ ਪਾਪੀ ਹਾਂ! ਮੇਰੇ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਹਸ਼ਰ ਹੋਇਆ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਸੀ..., ਸਭ ਮੇਰਾ ਈ ਕੀਤਾ ਧਰਿਆ! ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕੁਝ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ....

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  : | depth=6em}}ਇਹੋ ਦੁੱਖ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨੇ..., ਤਿੱਖਾ ਕਰ ਇਸਨੂੰ। ਦਿਲ ਛੋਟਾ ਨਾ ਕਰ, ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਖ਼ੂਨ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਏ। ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭਾਂਬੜ ਬਣ ਭੜਕਣ ਦਿਓ ਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।

{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼  : | depth=6em}}: ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਜ਼ਰੂਰ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ..., ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਸੌਂਹ...ਫੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਮੈਂ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਏ, ਜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਬਸ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਸੇ ਘੜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਏ!

{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ  : | depth=6em}}ਇਹ ਹੋਈ ਨਾ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ। ਚੱਲੋ, ਹੁਣ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਤਿਆਰ ਨੇ, ਬਸ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਤਾਕਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ, ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਅੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ! ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਘੜਾ ਭਰ ਗਿਆ! ਅੰਤ ਹਰ ਰਾਤ ਦਾ ਸਵੇਰ ਹੈ। ..ਰਾਤ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਲੰਮੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ!

{{overfloat left|ਗੀਤ  : | depth=6em}}ਰਣ-ਭੇਰੀ ਵੱਜੇ, ਮੇਘ ਗਰਜ਼ ਉੱਠੇ, ਵੇਖੋ ਸੈਨਾ ਚੱਲੀ ਚਤੁਰੰਗਣੀ ਜੀ! ਲੈ ਕਮਾਨ ਚੱਲੇ, ਰੱਥਵਾਨ ਚੱਲੇ, ਜੋਧੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਫੇਰ ਵਿਆਹੁਣ ਚੱਲੇ, ਨਾਰਾਂ ਵਰਜ ਰਹੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਲਰਜ ਰਹੀਆਂ ਉਹ ਮੋਢੀਂ ਧਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਚੱਲੇ, ਘਰ-ਬਾਰ ਤਜੇ ਸੁਰਾ ਸਾਜ ਤਜੇ, ਹੁਣ ਨੈਣ ਵਸੇ ਏਕੋ ਕਾਮਣੀ ਜੀ! ਵੇਖੋ ਸੈਨਾ ਚੱਲੀ ਚਤੁਰੰਗਣੀ ਜੀ!

{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||99/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>he1dbm2yxk4rjxuoq34xk48pbn0bj3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/106</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70698</id>
    <revision>
      <id>235318</id>
      <parentid>214024</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3561" sha1="etp9vwohzl897epgxmxh30ir1dbjg0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੀਜਾ'''}}}}
{{center|(ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)}}
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ ਸਾਰੇ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। ਕੋਈ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ! ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਮੇਰਾ। ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਛੋਕਰਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਕੀ ਇਹ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ..(ਹੱਸਦਾ) ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦੀਆਂ ਨੇ...ਭੂਤ ਭਵਿੱਖ ਸਭ! ਮੈਨੂੰ ਖੁਦ ਦੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ
ਜਾਇਆ ਕੋਈ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਬਾਲ ਬਾਂਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਮੇਰਾ! ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ, ਝੂਠਿਓ ਗ਼ੱਦਾਰੋ! ਜਾ ਵੜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅੱਯਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ 'ਚ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਡਰ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਫ਼ੌਲਾਦ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਇਰਾਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ (ਨੌਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਓ ਨਾਲੀ ਦੇ ਕੀੜੇ…ਇਹ ਰੋਣੀ ਸੂਰਤ ਲੈ ਕੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ।
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}(ਝਿਜਕਦਾ ਹੋਇਆ) ਪੂਰੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇ ਹਜ਼ੂਰ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ) ਹੂੰ...ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਰਗੀਆਂ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ ਸਰਕਾਰ... ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}} ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ! ਮੂਰਖ! ਤੇਰਾ ਕਲੇਜਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਗਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ, ਇਹ ' ਮਨਹੂਸ ' ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁਖਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਡਰ ਸਕਦਾ, ਲੈ ਜਾ ਆਪਣੀ ਭੈੜੀ ਬੂਥੀ ਏਥੋਂ! ਸ਼ਕਲ ਨਾ ਦਿਖਾਈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਾਹੇ ਟੰਗ ਦਊਂ! ਸਿਪਾਹੀ ਦੱਸਦਾ,....ਡਰਾਉਂਦਾ ਮੈਨੂੰ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਹਜ਼ੂਰ ਯਕੀਨ ਕਰੋ ਮੇਰਾ! (ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਚੁੱਪ! ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ (ਨੌਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮੈਕਬਬ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ! ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਏ ਸਾਰੇ! (ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਿਟੋਨ! (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ਼) ਹਾਂ, ਇਹੋ ਘੜੀ ਏ ਆਖਰੀ! ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||106/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etp9vwohzl897epgxmxh30ir1dbjg0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235319</id>
      <parentid>235318</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T14:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="oket2bhyvmpwgivznt4hv7ncnqjkf1f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੀਜਾ'''}}}}
{{center|(ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)}}
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਗ਼ੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ ਸਾਰੇ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ! ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਮੇਰਾ। ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਛੋਕਰਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਕੀ ਇਹ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ..(ਹੱਸਦਾ) ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦੀਆਂ ਨੇ...ਭੂਤ...ਭਵਿੱਖ ਸਭ! ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਇਆ ਕੋਈ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਬਾਲ ਬਾਂਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਮੇਰਾ! ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ, ਝੂਠਿਓ ਗ਼ੱਦਾਰੋ! ਜਾ ਵੜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅੱਯਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ 'ਚ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਡਰ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਫ਼ੌਲਾਦ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਇਰਾਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ (ਨੌਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਓ ਨਾਲੀ ਦੇ ਕੀੜੇ...ਇਹ ਰੋਣੀ ਸੂਰਤ ਲੈ ਕੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ।
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}(ਝਿਜਕਦਾ ਹੋਇਆ)...ਪੂਰੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇ ਹਜ਼ੂਰ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ) ਹੂੰ...ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਰਗੀਆਂ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ ਸਰਕਾਰ... ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ! ਮੂਰਖ! ਤੇਰਾ ਕਲੇਜਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਗਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ, ਇਹ ' ਮਨਹੂਸ ' ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁਖਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਡਰ ਸਕਦਾ, ਲੈ ਜਾ ਆਪਣੀ ਭੈੜੀ ਬੂਥੀ ਏਥੋਂ! ਸ਼ਕਲ ਨਾ ਦਿਖਾਈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਾਹੇ ਟੰਗ ਦਊਂ! ਸਿਪਾਹੀ ਦੱਸਦਾ,....ਡਰਾਉਂਦਾ ਮੈਨੂੰ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਹਜ਼ੂਰ ਯਕੀਨ ਕਰੋ ਮੇਰਾ! (ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਚੁੱਪ! ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ (ਨੌਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮੈਕਬਬ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ! ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਏ ਸਾਰੇ! (ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਿਟੋਨ! (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ਼) ਹਾਂ, ਇਹੋ ਘੜੀ ਏ ਆਖਰੀ! ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||106/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oket2bhyvmpwgivznt4hv7ncnqjkf1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235441</id>
      <parentid>235319</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="pdcekxiqxhu312w0bpubxwvjghrp6ja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੀਜਾ'''}}}}
{{center|(ਮੈਕਬਥ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)}}
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਗ਼ੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ ਸਾਰੇ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ! ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਮੇਰਾ। ਇਹ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਛੋਕਰਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਕੀ ਇਹ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ..(ਹੱਸਦਾ) ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦੀਆਂ ਨੇ...ਭੂਤ...ਭਵਿੱਖ ਸਭ! ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਇਆ ਕੋਈ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਬਾਲ ਬਾਂਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਮੇਰਾ! ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਓ, ਝੂਠਿਓ ਗ਼ੱਦਾਰੋ! ਜਾ ਵੜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅੱਯਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ 'ਚ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਡਰ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਫ਼ੌਲਾਦ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਇਰਾਦੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ (ਨੌਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਓ ਨਾਲੀ ਦੇ ਕੀੜੇ...ਇਹ ਰੋਣੀ ਸੂਰਤ ਲੈ ਕੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ।
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}(ਝਿਜਕਦਾ ਹੋਇਆ)...ਪੂਰੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇ ਹਜ਼ੂਰ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ) ਹੂੰ...ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਰਗੀਆਂ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਨਹੀਂ ਸਰਕਾਰ... ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਮੁਰਾਦ! ਮੂਰਖ! ਤੇਰਾ ਕਲੇਜਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਗਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ, ਇਹ ਮਨਹੂਸ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁਥਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਡਰ ਸਕਦਾ, ਲੈ ਜਾ ਆਪਣੀ ਭੈੜੀ ਬੂਥੀ ਏਥੋਂ! ਸ਼ਕਲ ਨਾ ਦਿਖਾਈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਾਹੇ ਟੰਗ ਦਊਂ! ਸਿਪਾਹੀ ਦੱਸਦਾ,....ਡਰਾਉਂਦਾ ਮੈਨੂੰ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ : | depth=6em}}ਹਜ਼ੂਰ ਯਕੀਨ ਕਰੋ ਮੇਰਾ! (ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਚੁੱਪ! ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ (ਨੌਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮੈਕਬਥ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ! ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਏ ਸਾਰੇ! (ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਿਟੋਨ! (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ਼) ਹਾਂ, ਇਹੋ ਘੜੀ ਏ ਆਖਰੀ! ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||106/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pdcekxiqxhu312w0bpubxwvjghrp6ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/107</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70699</id>
    <revision>
      <id>235442</id>
      <parentid>214025</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4039" sha1="rm17mpks2vfiab1ra3w4jbu1ot7wmzs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਠੋਕਰਾਂ ਦਰ-ਦਰ ਦੀਆਂ! ਤਖਤ ਜਾਂ ਤਖਤਾ! ਬਥੇਰਾ ਜੀ ਲਿਆ ਹੁਣ ਤਾਈਂ, ਹੁਣ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਚੱਲੀ, ਚਲ਼ਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ਮੈਂ! ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ, ਏਸ ਆਖਰੀ ਘੜੀ... ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਸਭ ਖਾਰ ਖਾਂਦੇ ਨੇ ਮੈਥੋਂ, ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਖੋਖਲੀ ਲਫ਼ਾਜ਼ੀ, ਝੂਠੀਆਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ! ਸਭ ਵਗ੍ਹਾ ਮਾਰਾਂਗਾ ਪਰ੍ਹੇ ਮੈਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। (ਬਾਹਰੋਂ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) ਪਰ... ਛੱਡ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਏਨੀ! ਝੂਠੇ ਸੱਚੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇੜਾਂ, ਫ਼ੋਕੀ ਸ਼ਾਨ, ਫੇਰ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ, ਲੋੜ ਤੇ ਹੁਣ ਏ...ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ। (ਚੀਖ ਕੇ) ਸਿਟੋਨ...ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਿਆ ਇਹ ਵੀ। ਜਿੱਦਾਂ ਦੇ ਵੀ ਨੇ ਸੱਚੇ-ਝੂਠੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੈ...ਬਾਅਦ 'ਚ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ! (ਚੀਖ
ਕੇ) ਸਿਟੋਨ!
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਹੁਕਮ ਸਰਕਾਰ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕੀ ਖਬਰ ਏ! (ਬੇਚੈਨ) ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕੁਝ?
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਬਰ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਏ! ਉਹ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਨੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਚੁੱਪੀ) ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਹੈ ਲੜਾਂਗਾ...ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ। ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿੱਥੇ ਨੇ...ਲਿਆਓ ਛੇਤੀ
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਹਾਲੀ ਉਹ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੜਕ ਕੇ) ਲੋੜ ਹੈ! ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਮਿਲਾਂਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ। ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ! ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਡਰ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਫ਼ਾਹੇ ਲਾ ਦਿਓ! ਹਥਿਆਰ ਕਿੱਥੇ ਨੇ ਮੇਰੇ? (ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ) ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼
ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ?
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਮਰਜ਼ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਏ ਜੋ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਏ! ਕੋਈ ਮਾਨਸਿਕ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੱਟਦਾ) ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੋ ਡਾਕਟਰ ਠੀਕ ਕਰੋ ਉਸਨੂੰ, ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਬੀ ਪਈ ਹੈ ਉਹ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਕਿਹੜਾ ਬੋਝ ਵੱਢ ਵੱਢ ਖਾ ਰਿਹਾ ਉਸਨੂੰ। ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਦਵਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਾਰਾ ਮਵਾਦ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਭੁਲਾ ਦੇਵੇ ਸਭ ਇੱਕੋ ਵਾਰ.. ਹੂੰਝ ਦੇਵੇ ਨਾਮੁਰਾਦ ਯਾਦਾਂ! ਹੌਲ਼ਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, (ਹੌਂਕਾ)
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||107/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rm17mpks2vfiab1ra3w4jbu1ot7wmzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235448</id>
      <parentid>235442</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="bjqgbut9n461jvppsimqhtph73ej0i8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਠੋਕਰਾਂ ਦਰ-ਦਰ ਦੀਆਂ! ਤਖ਼ਤ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤਾ! ਬਥੇਰਾ ਜੀ ਲਿਆ ਹੁਣ ਤਾਈਂ, ਹੁਣ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਚੱਲੀ, ਚਲ਼ਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾਂ ਮੈਂ! ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ, ਏਸ ਆਖ਼ਰੀ ਘੜੀ... ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਸਭ ਖਾਰ ਖਾਂਦੇ ਨੇ ਮੈਥੋਂ, ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਖੋਖਲੀ ਲਫ਼ਾਜ਼ੀ, ਝੂਠੀਆਂ ਖੁਸ਼ਾਮਦਾਂ! ਸਭ ਵਗ੍ਹਾ ਮਾਰਾਂਗਾ ਪਰ੍ਹੇ ਮੈਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। (ਬਾਹਰੋਂ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) ਪਰ... ਛੱਡ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਏਨੀ! ਝੂਠੇ ਸੱਚੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇੜਾਂ, ਫ਼ੋਕੀ ਸ਼ਾਨ, ਫੇਰ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ, ਲੋੜ ਤੇ ਹੁਣ ਏ...ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ। (ਚੀਖ ਕੇ) ਸਿਟੋਨ...ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਿਆ ਇਹ ਵੀ। ਜਿੱਦਾਂ ਦੇ ਵੀ ਨੇ ਸੱਚੇ-ਝੂਠੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੈ...ਬਾਅਦ 'ਚ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ! (ਚੀਖ
ਕੇ) ਸਿਟੋਨ!
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਹੁਕਮ ਸਰਕਾਰ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਕੀ ਖ਼ਬਰ ਏ! (ਬੇਚੈਨ) ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕੁਝ?
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਬਰ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਏ! ਉਹ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਨੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਚੁੱਪੀ) ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਹੈ ਲੜਾਂਗਾ...ਆਖ਼ਰੀ ਦਮ ਤੱਕ। ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿੱਥੇ ਨੇ...ਲਿਆਓ ਛੇਤੀ!
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਹਾਲੀ ਉਹ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੜਕ ਕੇ) ਲੋੜ ਹੈ! ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਮਿਲਾਂਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ। ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ! ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਡਰ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ, ਫ਼ਾਹੇ ਲਾ ਦਿਓ! ਹਥਿਆਰ ਕਿੱਥੇ ਨੇ ਮੇਰੇ? (ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ) ਡਾਕਟਰ...ਮਰੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ?
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਮਰਜ਼ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਹਾਰਾਜ...ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਏ ਜੋ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਏ! ਕੋਈ ਮਾਨਸਿਕ।
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਕੱਟਦਾ) ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੋ ਡਾਕਟਰ ਠੀਕ ਕਰੋ ਉਸਨੂੰ, ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਬੀ ਪਈ ਹੈ ਉਹ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਕਿਹੜਾ ਬੋਝ ਵੱਢ ਵੱਢ ਖਾ ਰਿਹਾ ਉਸਨੂੰ। ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਦਵਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਾਰਾ ਮਵਾਦ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਭੁਲਾ ਦੇਵੇ ਸਭ ਇੱਕੋ ਵਾਰ.. ਹੂੰਝ ਦੇਵੇ ਨਾਮੁਰਾਦ ਯਾਦਾਂ! ਹੌਲ਼ਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, (ਹੌਂਕਾ)
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||107/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjqgbut9n461jvppsimqhtph73ej0i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/108</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70700</id>
    <revision>
      <id>235450</id>
      <parentid>214026</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="jo4hkaaebitl8yk1wl17e9lxnaudr0e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੌਲ਼ਾ ਫੁੱਲ। 
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਖਿਮਾ ਸੁਲਤਾਨ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ...
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਗ਼ੁੱਸੇ 'ਚ) ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਦਵਾ ਹੋ। ਪਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿਓ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ। (ਬੜਬੜਾਂਦਾ) ਏਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ...! (ਸਿਟੋਨ ਨੂੰ) ਕਵਚ ਕਿੱਥੇ ਐ ਮੇਰਾ, ਤਾਜ ਲਿਆਓ ਮੇਰਾ ਛੇਤੀ! (ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ) ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਏਂ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਛੱਡ-ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ। ਛੂਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਲੱਗ ਗਈ ਏ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ! ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਏਂ, ਹੈ ਕੋਈ ਦਵਾਈ! ਮੈਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਤੇਰੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਧਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਨਹੀਂ..ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮਰਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ! ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ ਤੂੰ? ਕਿਹੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਖਵਾਏਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਜਾਣ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਚ। ਨਾਪਾਕ ਪੈਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਖਣ ਜਾਣ ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ। ਸੁਣਦਾ ਏਂ ਤੂੰ, ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਰੋਇਆ...ਜਵਾਨ!
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤਿਆਰ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ! ਖੁਦਾ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਆਏਗੀ...ਛੇਤੀ...!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਖੌਫ਼! (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਜਦ ਤੱਕ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਤੁਰਦਾ-ਤੁਰਦਾ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। (ਸਿਟੋਨ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ! (ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}(ਖੜ੍ਹਾ ਹੀ ਕੰਬੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਹੇ ਰੱਬਾ ਸੱਚਿਆ..ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਚਾਅ ਲੈ...ਕੱਢ ਲੈ ਇੱਥੋਂ! ਮੁੜ ਨੀ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਏਧਰ ਨੂੰ...ਭਾਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ਼ ਤੋਲ ਦੇਵੇ ਮੈਨੂੰ! ਬਖਸ਼ ਦੇ ਮੇਰੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ, ਮੁੜ ਨੀ ਲਾਲਚ ਕਰਦਾ, ਬਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੱਢ ਲੈ!
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||108/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jo4hkaaebitl8yk1wl17e9lxnaudr0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235451</id>
      <parentid>235450</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="cegmjpk6ao2igf7ssaxrt1gah1jcimm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੌਲ਼ਾ ਫੁੱਲ। 
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਖਿਮਾ ਸੁਲਤਾਨ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ...
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਗ਼ੁੱਸੇ 'ਚ) ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਦਵਾ ਹੋ। ਪਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿਓ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ। (ਬੜਬੜਾਂਦਾ) ਏਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ...! (ਸਿਟੋਨ ਨੂੰ) ਕਵਚ ਕਿੱਥੇ ਐ ਮੇਰਾ, ਤਾਜ ਲਿਆਓ ਮੇਰਾ ਛੇਤੀ! (ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ) ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਏਂ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਛੱਡ-ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ। ਛੂਤ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਲੱਗ ਗਈ ਏ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ! ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਏਂ, ਹੈ ਕੋਈ ਦਵਾਈ! ਮੈਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਤੇਰੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਧਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਨਹੀਂ..ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮਰਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ! ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ ਤੂੰ? ਕਿਹੜੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਖਵਾਏਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਭਾਜੜਾਂ ਪੈ ਜਾਣ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਚ। ਨਾਪਾਕ ਪੈਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਖਣ ਜਾਣ ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ। ਸੁਣਦਾ ਏਂ ਤੂੰ, ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਰੋਇਆ...ਜਵਾਨ!
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤਿਆਰ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ! ਖ਼ੁਦਾ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਆਏਗੀ...ਛੇਤੀ...!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਖੌਫ਼! (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਜਦ ਤੱਕ ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ ਤੁਰਦਾ-ਤੁਰਦਾ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। (ਸਿਟੋਨ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ! (ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਡਾਕਟਰ : | depth=6em}}(ਖੜ੍ਹਾ ਹੀ ਕੰਬੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਹੇ ਰੱਬਾ ਸੱਚਿਆ..ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਚਾਅ ਲੈ...ਕੱਢ ਲੈ ਇੱਥੋਂ! ਮੁੜ ਨੀ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਏਧਰ ਨੂੰ...ਭਾਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ਼ ਤੋਲ ਦੇਵੇ ਮੈਨੂੰ! ਬਖਸ਼ ਦੇ ਮੇਰੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ, ਮੁੜ ਨੀ ਲਾਲਚ ਕਰਦਾ, ਬਸ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੱਢ ਲੈ!
{{right|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||108/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cegmjpk6ao2igf7ssaxrt1gah1jcimm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/109</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70701</id>
    <revision>
      <id>235452</id>
      <parentid>214027</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3437" sha1="13r8o0nwe3fst2hwzmqxk4s1zaiks5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚੌਥਾ'''}}}}
(ਜੰਗਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਲਕਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰਚ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਬੜਾ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਏ! ਕੀ ਨਾਂ ਏ ਇਸਦਾ?
{{overfloat left|ਮੈਨਟੀਬ : | depth=6em}}ਬੀਰਨਾਮ! ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। (ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ) ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਹਿੰਦਾ ਉਹ ਘੜੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਵਾਂਗੇ।
{{overfloat left|ਮੈਨਟੀਬ : | depth=6em}}ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਹਾਂਪਨਾਹ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੋੜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ...! ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਲਪੇਟ ਲੈਣ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖੋਜਲਣ ਦਿਓ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ, ਮਾਰਣ ਦਿਓ ਟੱਕਰਾਂ।
{{overfloat left|ਮੈਨਟੀਬ : | depth=6em}}ਜੋ ਹੁਕਮ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ! ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਏਗਾ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਤਰਕੀਬ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਤਲਾਹ..?
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਹੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ...
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਇਹੋ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਾ ਵੀ ਕਿੱਥੇ ਸਕਦਾ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਤਾਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਨੇ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ...ਪਰ ਦਿਲੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਖਿਮਾਂ ਸੁਲਤਾਨ! ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘਟਾਅ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਮੈਕਡਫ਼ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏ ਸਾਨੂੰ ਹਵਾਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ! ਉਹ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਫ਼ੈਸਲਾ ਤਾਂ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਏਗਾ, ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੱਟਿਆ ਤੇ ਕੀ ਗਵਾਇਆ। (ਮੈਲਕਮ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||109/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13r8o0nwe3fst2hwzmqxk4s1zaiks5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235453</id>
      <parentid>235452</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="40at2djyrhn4d4y3hxg2ld6g1d50698" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚੌਥਾ'''}}}}
(ਜੰਗਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਲਕਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰਚ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਬੜਾ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਏ! ਕੀ ਨਾਂ ਏ ਇਸਦਾ?
{{overfloat left|ਮੈਨਟੀਬ : | depth=6em}}ਬੀਰਨਾਮ..! ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। (ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ)
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਹਿੰਦਾ ਉਹ ਘੜੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਵਾਂਗੇ।
{{overfloat left|ਮੈਨਟੀਬ : | depth=6em}}ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਹਾਂਪਨਾਹ!
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੋੜੋ..ਪੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ...! ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਲਪੇਟ ਲੈਣ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖੋਜਲਣ ਦਿਓ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ, ਮਾਰਣ ਦਿਓ ਟੱਕਰਾਂ।
{{overfloat left|ਮੈਨਟੀਬ : | depth=6em}}ਜੋ ਹੁਕਮ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ! ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਏਗਾ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਤਰਕੀਬ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਤਲਾਹ..?
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਹੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ...
{{overfloat left|ਮੈਲਕਮ : | depth=6em}}ਇਹੋ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਾ ਵੀ ਕਿੱਥੇ ਸਕਦਾ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਤਾਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਨੇ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ...ਪਰ ਦਿਲੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ!
{{overfloat left|ਮੈਕਡਫ਼ : | depth=6em}}ਖਿਮਾਂ ਸੁਲਤਾਨ! ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘਟਾਅ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
{{overfloat left|ਸੀਵਾਰਡ : | depth=6em}}ਮੈਕਡਫ਼ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਏ ਸਾਨੂੰ ਹਵਾਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ! ਉਹ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਫ਼ੈਸਲਾ ਤਾਂ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਏਗਾ, ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੱਟਿਆ ਤੇ ਕੀ ਗਵਾਇਆ। (ਮੈਲਕਮ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||109/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40at2djyrhn4d4y3hxg2ld6g1d50698</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/111</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70703</id>
    <revision>
      <id>235316</id>
      <parentid>234848</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="2c6nkkap9cov6bxepwsh9zu1qwo78th" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{dhr|3em}}
{{center|{{larger|'''ਐਕਟ ਪੰਜਵਾਂ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਜਵਾਂ'''}}}}
{{center|(ਡਨਸਨੇਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਜੰਗੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।)}}
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਦਿਓ ਉੱਪਰਲੇ ਬੁਰਜ 'ਤੇ! ਆਉਣ ਦਿਓ ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ ਆਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। (ਹੱਸਦਾ) ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿਵੇਂ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਮਖੌਲ ਉਡਾ ਰਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ।
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ...ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਹਿਕਾਰਤ ਨਾਲ) ਹੁੰਅ! ਪਾਉਣ ਦਿਓ!
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਖਿਮਾ... ਸੁਲਤਾਨ, ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫ਼ਲੀਐਂਸ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}(ਘਬਰਾਹਟ) ਫ਼ਲੀਐਂਸ...ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ...! ਉਹ ਤੇ....! (ਮੋਢੇ ਝਟਕ ਕੇ) ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਮਰਣਗੇ ਭੁੱਖੇ! ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣਾ ਮਲੇਰੀਏ ਨੇ...ਏਡੇ ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਮੱਛਰ। (ਹੌਂਕਾ) ਆਪਣਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਪਿੱਠ 'ਚ, ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਮਜ਼ਾਲ ਸੀ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਨਜਿੱਠਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਤਾਂ ਮੈਂ, ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭਣਾ। (ਸਿਟੋਨ ਨੂੰ) ਦੱਸ, ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ, ਕਿਸਦੀ ਸ਼ਹਿ 'ਤੇ ਤੰਘੜਦੇ ਨੇ ਇਹ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਈ ਸਰਦਾਰ...! (ਪਿੱਛੋਂ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ)
ਇਹ ਕਾਹਦਾ ਰੌਲ਼ਾ!
{{overfloat left|ਸਿਟੋਨ : | depth=6em}}ਇਹ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਏ (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ਼) ਜੰਗ ਤੇ ਹਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ
(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ : | depth=6em}}ਹੁਣ ਤਾਂ ਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ...ਸੁਆਦ ਈ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਉਸਦਾ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ! ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਰਾਤ-ਬ-ਰਾਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜ ਜਾਂਦੀ, ਖ਼ੂਨ ਠੰਡਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ। ਡਰਾਉਣੀ ਬਾਤ ਵੀ ਕੰਨੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧੜਕਦੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ! ਹੁਣ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਸ ਰੱਜ ਗਿਆ ਮੈਂ। ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਡਰਾਉਂਦਾ! ਸੋਚਾਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਤਾਈਂ ਮੱਲ ਲਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁੜੇਲਾਂ ਨੇ, ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ..(ਇੱਕ ਚੁੜੇਲ ਆ ਕੇ ਸਿਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||111/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2c6nkkap9cov6bxepwsh9zu1qwo78th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/112</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70704</id>
    <revision>
      <id>235317</id>
      <parentid>234859</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="eg1j4rlmm55210d6va1vymsstftxy4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੈ।)ਕੀ ਹੋਇਆ? (ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ। ਮੈਕਬਥ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ) ਬੱਚਾ..! (ਉਹ ਨਾਹ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।) ਤਾਂ ਫੇਰ...ਜੰਮਣ ਪੀੜਾਂ ਨੇ..! (ਚੁੜੇਲ ਖੀ ਖੀ ਖੀ ਕਰਦੀ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰੋਣ-ਪਿੱਟਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਕਬਥ ਠਠੰਬਰਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਟੋਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕੀ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਰੋਣਾ ਕਾਹਦਾ ਏ? {{overfloat left|ਸਿਟੋਨ: | depth=6em}}ਅਨਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਸਰਕਾਰ ..ਹਨ੍ਹੇਰ! ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ: | depth=6em}}(ਸੁੰਨ)..ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਇਹੋ ਸਮਾਂ ਲੱਭਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉਡੀਕ ਵੀ ਨਾ ਸਕੀ! ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ, ਕੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਲਕੇ...ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ ਇਹ। ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੀਂਗਦੇ, ਜੂਨ ਹੰਢਾਉਂਦੇ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ...ਕਦੋਂ...ਮੌਤ ਦਾ ਡੰਕਾ ਵੱਜਦਾ..ਤੇ ਫੇਰ ਸੰਨਾਟਾ......ਆਖ਼ਰੀ ਘੜੀ ਤੇ ਖੇਡ ਖ਼ਤਮ! ਚੌਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਦਾ ਭਰਮਾਇਆ ਬੰਦਾ ਕੀ-ਕੀ ਖੇਖਣ ਕਰਦਾ। ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦਾ, ਅੱਡੀਆਂ ਚੁੱਕ-ਚੁੱਕ ਫਾਹੇ ਲੈਂਦਾ....ਆਸਮਾਨੀਂ ਟਾਕੀਆਂ ਲਾਉਂਦਾ...ਤੇ ਅਚਾਣਕ...ਮੌਤ ਆਣ ਦਬੋਚਦੀ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਝਪਟਦੀ......ਤੇ.....ਹਨ੍ਹੇਰਾ....ਕੋਈ ਆਰ-ਪਾਰ ਨਹੀਂ...ਬਸ ਹਨ੍ਹੇਰਾ! (ਫ਼ਫ਼ਕਦਾ ਹੈ) ਬੁਝ ਜਾਣ ਦਿਓ ਇਸ ਦੀਵੇ ਨੂੰ....! ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ? ਮੂਰਖ ਦੀ ਬੁਝਾਈ ਬਾਤ, ਪਹੇਲੀ...ਰੌਲ਼ਾ-ਰੱਪਾ...ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਬਥੇਰਾ, ਹੱਥ-ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਛੁੱਟ ਮੌਤ ਦੇ, ਸਭ ਬੇਕਾਰ, ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ। ਝੋਲ਼ੀ ਖਾਲ਼ੀ ਦੀ ਖਾਲ਼ੀ। (ਨੌਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਖੜ੍ਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਬਥ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆਂ ਹੀ।) ਤੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ!...ਛੇਤੀ ਬਕ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ: | depth=6em}}ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸਰਕਾਰ... ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ! ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਿਆ...ਖ਼ੁਦ ਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ!
{{overfloat left|ਮੈਕਬਥ: | depth=6em}}ਛੇਤੀ ਬੋਲ ਜੋ ਵੀ ਬੋਲਣਾ ਏ! ਤੈਨੂੰ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
{{overfloat left|ਨੌਕਰ: | depth=6em}}ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ, ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ...ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਤੁਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਨੂੰ! ਬੀਰਨਾਮ ਦਾ ਜੰਗਲ! {{overfloat left|ਮੈਕਬਥ: | depth=6em}}(ਸੁੰਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਝੂਠ ਬਕਦਾ ਏਂ ਤੂੰ! ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ!
{{overfloat left|ਨੌਕਰ: | depth=6em}}ਜੀ! ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ! ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ! ਪੂਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||112/ਮੈਕਬਥ }}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eg1j4rlmm55210d6va1vymsstftxy4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ – ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73413</id>
    <revision>
      <id>235393</id>
      <parentid>228522</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T02:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="b8jf8o4jru0k84fm7hml9l5oqvx0cb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ :
''ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ,
ਮੁਸੀਬਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।''
ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਿਰ ਹਜ਼ਜ਼ ਸਾਲਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਆਓ
ਇਸ ਦੀ ਤਕਤੀਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ
 ਬਹਿਰ:  ਹਜ਼ਜ਼  ਸਾਲਮ  ਮੁਸੱਲਲ  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  ਵਜਨ : 
|-
|  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ 
|-
| SSS || SSS || SSS|| SSS
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਤਕਤੀਹ :
|-
| ਮੁਫਾ || ਈ || ਲੁਨ || ਮੁਫਾ || ਈ|| ਲੁਨ || ਮੁਫਾ|| ਈ|| ਲੁਨ|| ਮੁਫਾ||ਈ || ਲੁਨ
|-
| IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S || IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S
|-
| ਸਦਾ || ਸੁਖ|| ਤੇ || ਸਹੂ || ਲਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਮਾ|| ਰ ਦੇਂ||ਦੇ || ਨੇ
|-
| ਮੁਸੀ || ਬਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਹੋ|| ਰ ਵੀ|| ਬਲ|| ਵਾ|| ਨ ਕਰ||ਦੀ || ਹੈ
|}
ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ
ਬਿਹਾਰੀ ਤਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ
ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰ
ਲਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਅਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ :
''ਸ਼ੋਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਗੰਮੇ ਅਰਥ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ,
ਏਸ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੌਲਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।''
ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ—ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਮੁਸੱਮਨ
ਬਹਿਰ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ
ਫਾਇਲ ਤੂਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫ਼ਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫਾ
S|SS
S|SS S|SS
S|SS
ਤਕਤੀਹ :
ਇਲਾ ਤੁਨ
S
S
|S S
ਸ਼ਬਦ ਗੁੰ ਮੈਂ
ਅਰ ਥ ਲਭ
ਦੇ
ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ
S |S S S |S S S |S
ਸ਼ੇਰ ਅੰ ਦਰ
ਏ . ਸ ਗੁਮ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਬਾਰੇ
ਗੌ ਲ ਦਾ ਕੋ ਈ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਬਹਿਰ ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਬੜੇ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ
ਬਹਿਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਰੂਪ ਯਾਨਿ ਆਖਰੀ ਰੁਕਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰੂ ਘੱਟ
ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ
ਦਵੱਈਏ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਸਾਲਮ ਰਮਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8jf8o4jru0k84fm7hml9l5oqvx0cb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235414</id>
      <parentid>235393</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3477" sha1="53vvbst0k820au3v70muiveui7cra35" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ :
''ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ,
ਮੁਸੀਬਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।''
ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਿਰ ਹਜ਼ਜ਼ ਸਾਲਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਆਓ
ਇਸ ਦੀ ਤਕਤੀਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ
 ਬਹਿਰ:  ਹਜ਼ਜ਼  ਸਾਲਮ  ਮੁਸੱਲਲ  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  ਵਜਨ : 
|-
|  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ 
|-
| SSS || SSS || SSS|| SSS
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਤਕਤੀਹ :
|-
| ਮੁਫਾ || ਈ || ਲੁਨ || ਮੁਫਾ || ਈ|| ਲੁਨ || ਮੁਫਾ|| ਈ|| ਲੁਨ|| ਮੁਫਾ||ਈ || ਲੁਨ
|-
| IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S || IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S
|-
| ਸਦਾ || ਸੁਖ|| ਤੇ || ਸਹੂ || ਲਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਮਾ|| ਰ ਦੇਂ||ਦੇ || ਨੇ
|-
| ਮੁਸੀ || ਬਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਹੋ|| ਰ ਵੀ|| ਬਲ|| ਵਾ|| ਨ ਕਰ||ਦੀ || ਹੈ
|}
ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ
ਬਿਹਾਰੀ ਤਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ
ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰ
ਲਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਅਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ :
''ਸ਼ੋਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਗੰਮੇ ਅਰਥ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ,
ਏਸ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੌਲਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।''
ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ—ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਮੁਸੱਮਨ
ਬਹਿਰ ਦਾ ਸਰੂਪ— ਫਾਇਲਾਤੁਨ{{gap}} ਫਾਇਲਾਤੁਨ{{gap}} ਫਾਇਲਾਤੁਨ{{gap}} ਫਾਇਲਾਤੁਨ
{{gap}}{{gap}}{{gap}}SS|S{{gap}}S|SS{{gap}}S|SS{{gap}}S|SS

ਤਕਤੀਹ: 
ਫਾ ਇਲ ਤੁਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫ਼ਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ|
S{{gap}}|S
|S S
ਸ਼ਬਦ ਗੁੰ ਮੈਂ
ਅਰ ਥ ਲਭ
ਦੇ
ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ
S |S S S |S S S |S
ਸ਼ੇਰ ਅੰ ਦਰ
ਏ . ਸ ਗੁਮ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਬਾਰੇ
ਗੌ ਲ ਦਾ ਕੋ ਈ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਬਹਿਰ ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਬੜੇ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ
ਬਹਿਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਰੂਪ ਯਾਨਿ ਆਖਰੀ ਰੁਕਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰੂ ਘੱਟ
ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ
ਦਵੱਈਏ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਸਾਲਮ ਰਮਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53vvbst0k820au3v70muiveui7cra35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235415</id>
      <parentid>235414</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T06:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="h8s63hgo2t7blc94q0ac5pdo3gsoz8k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ :
''ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ,
ਮੁਸੀਬਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਿਰ ਹਜ਼ਜ਼ ਸਾਲਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਆਓ
ਇਸ ਦੀ ਤਕਤੀਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:&lt;/br&gt;
 {{gap}}ਬਹਿਰ:  ਹਜ਼ਜ਼  ਸਾਲਮ  ਮੁਸੱਲਲ  &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  ਵਜਨ : 
|-
|  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ 
|-
| SSS || SSS || SSS|| SSS
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਤਕਤੀਹ :
|-
| ਮੁਫਾ || ਈ || ਲੁਨ || ਮੁਫਾ || ਈ|| ਲੁਨ || ਮੁਫਾ|| ਈ|| ਲੁਨ|| ਮੁਫਾ||ਈ || ਲੁਨ
|-
| IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S || IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S
|-
| ਸਦਾ || ਸੁਖ|| ਤੇ || ਸਹੂ || ਲਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਮਾ|| ਰ ਦੇਂ||ਦੇ || ਨੇ
|-
| ਮੁਸੀ || ਬਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਹੋ|| ਰ ਵੀ|| ਬਲ|| ਵਾ|| ਨ ਕਰ||ਦੀ || ਹੈ
|}
{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ ਬਿਹਾਰੀ ਤਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰ ਲਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਅਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ :&lt;/br&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸ਼ੋਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਗੰਮੇ ਅਰਥ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ,
ਏਸ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੌਲਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ—ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਮੁਸੱਮਨ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਦਾ ਸਰੂਪ— {{sp|ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ}}
{{gap}}{{gap}}{{gap}} SS|S {{gap}} S|SS {{gap}} S|SS {{gap}} S|SS

ਤਕਤੀਹ: &lt;/br&gt;
{{Sp|ਫਾ ਇਲ ਤੁਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫ਼ਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ}}
S{{gap}}|S{{gap}}S{{gap}}S{{gap}}|S{{gap}}S{{gap}}S{{gap}}|S{{gap}}S{{gap}}S{{gap}}|S{{gap}}S
{{sp|ਸ਼ੋ ਰਅੰ ਦਰ ਸ਼ਬ ਦਗੁੰ ਮੇ ਅਰ ਥਲਭ ਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ}}
{{sp|ਏ ਸਗੁਮ ਸ਼ੁਦ ਗੀ ਦੇਬਾ ਰੇ ਗੌ ਲਦਾ ਕੋ ਈ ਨਹੀਂ ਹੈ}}
{{gap}}ਬਹਿਰ ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਬੜੇ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਹਿਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਰੂਪ ਯਾਨਿ ਆਖਰੀ ਰੁਕਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰੂ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਵੱਈਏ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਸਾਲਮ ਰਮਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8s63hgo2t7blc94q0ac5pdo3gsoz8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235416</id>
      <parentid>235415</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T06:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="aebstakpl01b71rb5n5jesk2jg1te9s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ :
''ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ,
ਮੁਸੀਬਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਿਰ ਹਜ਼ਜ਼ ਸਾਲਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਦੀ ਤਕਤੀਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ:  ਹਜ਼ਜ਼  ਸਾਲਮ  ਮੁਸੱਲਲ  &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  ਵਜਨ : 
|-
|  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ 
|-
| SSS || SSS || SSS|| SSS
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਤਕਤੀਹ :
|-
| ਮੁਫਾ || ਈ || ਲੁਨ || ਮੁਫਾ || ਈ|| ਲੁਨ || ਮੁਫਾ|| ਈ|| ਲੁਨ|| ਮੁਫਾ||ਈ || ਲੁਨ
|-
| IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S || IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S
|-
| ਸਦਾ || ਸੁਖ|| ਤੇ || ਸਹੂ || ਲਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਮਾ|| ਰ ਦੇਂ||ਦੇ || ਨੇ
|-
| ਮੁਸੀ || ਬਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਹੋ|| ਰ ਵੀ|| ਬਲ|| ਵਾ|| ਨ ਕਰ||ਦੀ || ਹੈ
|}
{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ ਬਿਹਾਰੀ ਤਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰ ਲਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਅਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ :&lt;/br&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸ਼ੋਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਗੰਮੇ ਅਰਥ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ,
ਏਸ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੌਲਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ—ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਮੁਸੱਮਨ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਦਾ ਸਰੂਪ— {{sp|ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ}}&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}{{gap}} SS|S {{gap}} S|SS {{gap}} S|SS {{gap}} S|SS&lt;/br&gt;

ਤਕਤੀਹ: &lt;/br&gt;
{{Sp|ਫਾ ਇਲ ਤੁਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫ਼ਾ ਇਲਾ ਤੁਨ ਫਾ ਇਲਾ ਤੁਨ}}&lt;/br&gt;
S{{gap}}|S{{gap}}S{{gap}}S{{gap}}|S{{gap}}S{{gap}}S{{gap}}|S{{gap}}S{{gap}}S{{gap}}|S{{gap}}S&lt;/br&gt;
{{sp|ਸ਼ੋ ਰਅੰ ਦਰ ਸ਼ਬ ਦਗੁੰ ਮੇ ਅਰ ਥਲਭ ਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ}}&lt;/br&gt;
{{sp|ਏ ਸਗੁਮ ਸ਼ੁਦ ਗੀ ਦੇਬਾ ਰੇ ਗੌ ਲਦਾ ਕੋ ਈ ਨਹੀਂ ਹੈ}}&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਬੜੇ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਹਿਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਰੂਪ ਯਾਨਿ ਆਖਰੀ ਰੁਕਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰੂ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਵੱਈਏ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਸਾਲਮ ਰਮਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aebstakpl01b71rb5n5jesk2jg1te9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235422</id>
      <parentid>235416</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="tdfcv99hrlgjo9tce5gavazq18e5cm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ :
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ,
ਮੁਸੀਬਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਿਰ ਹਜ਼ਜ਼ ਸਾਲਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਦੀ ਤਕਤੀਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ:  ਹਜ਼ਜ਼  ਸਾਲਮ  ਮੁਸੱਲਲ  &lt;/br&gt;
{{gap}}ਵਜਨ : &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
|  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ 
|-
| SSS || SSS || SSS|| SSS
|}
{{gap}}ਤਕਤੀਹ :&lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਮੁਫਾ || ਈ || ਲੁਨ || ਮੁਫਾ || ਈ|| ਲੁਨ || ਮੁਫਾ|| ਈ|| ਲੁਨ|| ਮੁਫਾ||ਈ || ਲੁਨ
|-
| IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S || IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S
|-
| ਸਦਾ || ਸੁਖ|| ਤੇ || ਸਹੂ || ਲਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਮਾ|| ਰ ਦੇਂ||ਦੇ || ਨੇ
|-
| ਮੁਸੀ || ਬਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਹੋ|| ਰ ਵੀ|| ਬਲ|| ਵਾ|| ਨ ਕਰ||ਦੀ || ਹੈ
|}&lt;/br&gt;
{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ ਬਿਹਾਰੀ ਤਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰ ਲਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਅਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ :&lt;/br&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸ਼ੋਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਗੰਮੇ ਅਰਥ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ,
ਏਸ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੌਲਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ—ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਮੁਸੱਮਨ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਦਾ ਸਰੂਪ— &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਫਾਇਲਾਤੁਨ|| ਫਾਇਲਾਤੁਨ || ਫਾਇਲਾਤੁਨ || ਫਾਇਲਾਤੁਨ
|-
| SSIS || SSIS || SSIS || SSIS
|}&lt;/br&gt;

ਤਕਤੀਹ: &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਫਾ || ਇਲ || ਤੁਨ || ਫਾ || ਇਲ ||  ਤੁਨ || ਫਾ || ਇਲ ||  ਤੁਨ || ਫਾ || ਇਲ ||  ਤੁਨ
|-
| S || IS|| S || S  || IS  || S  || S  || IS || S  || S  || S || S 
|-
| ਸ਼ੋ || ਰਅੰ  || ਦਰ || ਸ਼ਬ || ਦਗੁੰ ||  ਮੇ || ਅਰ || ਥਲਭ || ਦੇ || ਫਿਰ || ਰਹੇ ||  ਨੇ
|-
| ਏ || ਸਗੁਮ || ਸ਼ੁਦ || ਗੀ || ਦੇਬਾ || ਰੇ || ਗੌ  || ਲਦਾ ||  ਕੋ || ਈ || ਨਹੀਂ || ਹੈ
|}&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਬੜੇ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਹਿਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਰੂਪ ਯਾਨਿ ਆਖਰੀ ਰੁਕਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰੂ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਵੱਈਏ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਸਾਲਮ ਰਮਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdfcv99hrlgjo9tce5gavazq18e5cm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235425</id>
      <parentid>235422</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="da5ao7wb8zr97i07m0hvoc1g9i4h9az" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ :
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹੂਲਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ,
ਮੁਸੀਬਤ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਬਹਿਰ ਹਜ਼ਜ਼ ਸਾਲਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਦੀ ਤਕਤੀਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ:  ਹਜ਼ਜ਼  ਸਾਲਮ  ਮੁਸੱਲਲ  &lt;/br&gt;
{{gap}}ਵਜਨ : &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
|  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ  ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ ||  ਮੁਫ਼ਾਈਲੁਨ 
|-
| SSS || SSS || SSS|| SSS
|}
{{gap}}ਤਕਤੀਹ :&lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਮੁਫਾ || ਈ || ਲੁਨ || ਮੁਫਾ || ਈ|| ਲੁਨ || ਮੁਫਾ|| ਈ|| ਲੁਨ|| ਮੁਫਾ||ਈ || ਲੁਨ
|-
| IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S || IS  ||  S||  S || IS  ||  S ||  S
|-
| ਸਦਾ || ਸੁਖ|| ਤੇ || ਸਹੂ || ਲਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਮਾ|| ਰ ਦੇਂ||ਦੇ || ਨੇ
|-
| ਮੁਸੀ || ਬਤ|| ਆ || ਦਮੀ|| ਨੂੰ|| ਹੋ|| ਰ ਵੀ|| ਬਲ|| ਵਾ|| ਨ ਕਰ||ਦੀ || ਹੈ
|}&lt;/br&gt;
{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ ਬਿਹਾਰੀ ਤਕ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅਰੂਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰ ਲਏ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਅਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ :&lt;/br&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸ਼ੋਰ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਗੰਮੇ ਅਰਥ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਨੇ,
ਏਸ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੌਲਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੈ—ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਮੁਸੱਮਨ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਦਾ ਸਰੂਪ— &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਫਾਇਲਾਤੁਨ|| ਫਾਇਲਾਤੁਨ || ਫਾਇਲਾਤੁਨ || ਫਾਇਲਾਤੁਨ
|-
| SSIS || SSIS || SSIS || SSIS
|}&lt;/br&gt;
ਤਕਤੀਹ: &lt;/br&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਫਾ || ਇਲ || ਤੁਨ || ਫਾ || ਇਲ ||  ਤੁਨ || ਫਾ || ਇਲ ||  ਤੁਨ || ਫਾ || ਇਲ ||  ਤੁਨ
|-
| S || IS|| S || S  || IS  || S  || S  || IS || S  || S  || S || S 
|-
| ਸ਼ੋ || ਰਅੰ  || ਦਰ || ਸ਼ਬ || ਦਗੁੰ ||  ਮੇ || ਅਰ || ਥਲਭ || ਦੇ || ਫਿਰ || ਰਹੇ ||  ਨੇ
|-
| ਏ || ਸਗੁਮ || ਸ਼ੁਦ || ਗੀ || ਦੇਬਾ || ਰੇ || ਗੌ  || ਲਦਾ ||  ਕੋ || ਈ || ਨਹੀਂ || ਹੈ
|}&lt;/br&gt;
{{gap}}ਬਹਿਰ ਰਮਲ ਸਾਲਿਮ ਬੜੇ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਹਿਰ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਰੂਪ ਯਾਨਿ ਆਖਰੀ ਰੁਕਨ ਫਾਇਲਾਤੁਨ ਦਾ ਇਕ ਗੁਰੂ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਵੱਈਏ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਭਜਨ ਨੇ ਸਾਲਮ ਰਮਲ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da5ao7wb8zr97i07m0hvoc1g9i4h9az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ – ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73466</id>
    <revision>
      <id>235431</id>
      <parentid>231623</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="jled15ju7ej3lw3vqr00no2zqjimb1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਛੰਦਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕੇ ਛੰਦ ਬਹਿਰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ 16 ਫੇਲੁਨ ਯਾਨਿ ਪਿੰਗਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇਰਾ ਛੰਦ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਅਰ ਤਕਤੀਹ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ
{{left|ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 1}}
&lt;poem&gt;''ਸਿਦਕ ਸਬਰੀ ਜੇ ਹੈ ਪੱਲੇ,
ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਤਰ ਜਾਓਗੇ।''&lt;/poem&gt;
{{left|ਬਹਿਰ:}}
ਚਾਰ ਵੇਰ ਫੇਲੁਨ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ (ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਅੱਠ ਫੇਲੂਨ)
ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 2 :&lt;poem&gt;
''ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪ ਬੇਗਾਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੁੰਦੈ,
ਹੋਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਦਸਤੇ ਬਿਨ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ।''&lt;/poem&gt;
ਬਹਿਰ :
{{gap}}ਅੱਠ ਫੇਲੁਨ ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ (ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ 16 ਫੇਲੁਨ)
ਤਕਤੀਹ ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 1 :
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
| ਫੇ || ਲੁਨ || ਫੇ || ਲੁਨ || ਫੇ|| ਲੁਨ || ਫੇ|| ਲੁਨ
|-
| S  || S  || S  || S  || S  || S  || S || S 
|-
| ਸਿਦ || ਕ ਸ  || ਬੂ  || ਰੀ  || ਜੇ  ||  ਹੈ  || ਪੱ  || ਲੇ
|-
| ਦਿਲ || ਦਰਿ || ਆ  || ਨੂੰ || ਤਰ || ਜਾ|| ਓ  ||  ਗੇ
|}            
ਤਕਤੀਹ ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 2
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ਸੁਰਖੀ ਲਿਖਤ
|-
| ਫੇ ||ਲੁਨ || ਫੇ|| ਲੁਨ || ਫੇ|| ਲੁਨ || ਫੇ || ਲੁਨ  || ਫੇ|| ਲੁਨ  || ਫੇ || ਲੁਨ || ਫੇ || ਲੁਨ  || ਫੇ || ਲੁਨ 
|-
| S || S || S || S || S || S || S || S || S || S || S || S || S || S || S || S
|-
| ਬੰ || ਦਾ || ਤਾਂ || ਹਥਿ || ਆ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ
|-
| ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ
|}
      ਫੇ    ਲੁਨ   ਫੇ    ਲੁਨ   ਫੇ  ਲੁਨ  ਫੇ   ਲੁਨ   ਫੇ   ਲੁਨ   ਫੇ   ਲੁਨ  ਫੇ  ਲੁਨ
S    S     S    S     S     S      S   S   S    S    S    S     S    S    S   S
   ਦਾ   ਤਾਂ   ਹਥਿ  ਆ ਰ  ਦਿ  ਵਾਂ  ਗੂ  ਆ  ਪ  ਬਿ   ਗਾ   ਨੇ    ਹਥ  ਵਿਚ  ਹੁੰ   ਦੈ
ਹੋ   ਰ ਬ  ੜਾ  ਕੁਝ  ਸ਼ਾ  ਮਿਲ  ਹੁੰ  ਦੈ  ਦਸ ਤੇ    ਬਿਨ ਤਲ   ਵਾ     ਰ ਦਿ ਅੰ  ਦ  ਰ 
{{gap}}ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਉੱਚਪਾਏ ਦਾ ਜਦੀਦ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭਾਵ-ਬੋਧ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਐਸੀ ਲੋਕ ਸੁਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਸਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ
ਸਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੌਅ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲੀਹੋਂ ਲੱਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮੱਧਤਾ, ਜਾਤੀਵਾਦ, ਇਕਾਨੋਮਿਜ਼ਮ ਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ,&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jled15ju7ej3lw3vqr00no2zqjimb1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235433</id>
      <parentid>235431</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Harchand Bhinder|Harchand Bhinder]] ([[User talk:Harchand Bhinder|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/235431|235431]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ</comment>
      <origin>235433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="4a8tlvlkcz13axuv5vvmwo1ve1t4nuw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਛੰਦਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕੇ ਛੰਦ ਬਹਿਰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ
ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ 16 ਫੇਲੁਨ ਯਾਨਿ ਪਿੰਗਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ
ਲੰਮੇਰਾ ਛੰਦ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਅਰ
ਤਕਤੀਹ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ
{{left|ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 1}}
&lt;poem&gt;''ਸਿਦਕ ਸਬਰੀ ਜੇ ਹੈ ਪੱਲੇ,
ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਤਰ ਜਾਓਗੇ।''&lt;/poem&gt;
{{left|ਬਹਿਰ:}}
ਚਾਰ ਵੇਰ ਫੇਲੁਨ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ (ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਅੱਠ ਫੇਲੂਨ)
ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 2 :&lt;poem&gt;
''ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪ ਬੇਗਾਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੁੰਦੈ,
ਹੋਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਦਸਤੇ ਬਿਨ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ।''&lt;/poem&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;
ਬਹਿਰ :
{{gap}}ਅੱਠ ਫੇਲੁਨ ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ (ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ 16 ਫੇਲੁਨ)
ਤਕਤੀਹ ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 1 :
ਫੇ      ਲੁਨ     ਫੇ     ਲੁਨ    ਫੇ     ਲੁਨ    ਫੇ  ਲੁਨ
S      S       S      S      S     S       S   S
ਸਿਦ  ਕ ਸ    ਬੂ     ਰੀ     ਜੇ      ਹੈ      ਪੱ   ਲੇ
ਦਿਲ  ਦਰਿ    ਆ    ਨੂੰ     ਤਰ    ਜਾ      ਓ  ਗੇ
ਤਕਤੀਹ ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 2
ਫੇ   ਲੁਨ    ਫੇ    ਲੁਨ   ਫੇ    ਲੁਨ   ਫੇ  ਲੁਨ  ਫੇ   ਲੁਨ   ਫੇ   ਲੁਨ   ਫੇ   ਲੁਨ  ਫੇ  ਲੁਨ
S    S     S    S     S     S      S   S   S    S    S    S     S    S    S   S
ਬੰ   ਦਾ   ਤਾਂ   ਹਥਿ  ਆ ਰ  ਦਿ  ਵਾਂ  ਗੂ  ਆ  ਪ  ਬਿ   ਗਾ   ਨੇ    ਹਥ  ਵਿਚ  ਹੁੰ   ਦੈ
ਹੋ   ਰ ਬ  ੜਾ  ਕੁਝ  ਸ਼ਾ  ਮਿਲ  ਹੁੰ  ਦੈ  ਦਸ ਤੇ    ਬਿਨ ਤਲ   ਵਾ     ਰ ਦਿ ਅੰ  ਦ  ਰ 
{{gap}}ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਉੱਚਪਾਏ ਦਾ ਜਦੀਦ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭਾਵ-ਬੋਧ ਦਾ ਸਫ਼ਲ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਐਸੀ ਲੋਕ ਸੁਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ
ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਸਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼
ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ
ਸਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ
ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੌਅ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲੀਹੋਂ
ਲੱਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮੱਧਤਾ, ਜਾਤੀਵਾਦ, ਇਕਾਨੋਮਿਜ਼ਮ ਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ,
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4a8tlvlkcz13axuv5vvmwo1ve1t4nuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235443</id>
      <parentid>235433</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3770" sha1="99oxyx0vfb47xonc3u2zrkh6v1wwzjj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਛੰਦਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕੇ ਛੰਦ ਬਹਿਰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ 16 ਫੇਲੁਨ ਯਾਨਿ ਪਿੰਗਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇਰਾ ਛੰਦ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਅਰ ਤਕਤੀਹ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ:&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 1&lt;/br&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਸਿਦਕ ਸਬਰੀ ਜੇ ਹੈ ਪੱਲੇ,
ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਤਰ ਜਾਓਗੇ।''&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਬਹਿਰ:&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}ਚਾਰ ਵੇਰ ਫੇਲੁਨ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ (ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਅੱਠ ਫੇਲੂਨ)&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 2 :
{{Block center|&lt;poem&gt;''ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪ ਬੇਗਾਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੁੰਦੈ,
ਹੋਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਦਸਤੇ ਬਿਨ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ।''&lt;/poem&gt;}}
ਬਹਿਰ :&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}ਅੱਠ ਫੇਲੁਨ ਇਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿਚ (ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ 16 ਫੇਲੁਨ)&lt;/br&gt;
ਤਕਤੀਹ ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 1 :&lt;/br&gt;
{{sp|ਫੇ      ਲੁਨ     ਫੇ     ਲੁਨ    ਫੇ     ਲੁਨ    ਫੇ  ਲੁਨ}}&lt;/br&gt;
{{sp|S      S       S      S      S     S       S   S}}&lt;/br&gt;
{{sp|ਸਿਦ  ਕ ਸ    ਬੂ     ਰੀ     ਜੇ      ਹੈ      ਪੱ   ਲੇ}}&lt;/br&gt;
{{sp|ਦਿਲ  ਦਰਿ    ਆ    ਨੂੰ     ਤਰ    ਜਾ      ਓ  ਗੇ}}&lt;/br&gt;
ਤਕਤੀਹ ਸ਼ਿਅਰ ਨੰ. 2&lt;/br&gt;
{{sp|ਫੇ   ਲੁਨ    ਫੇ    ਲੁਨ   ਫੇ    ਲੁਨ   ਫੇ  ਲੁਨ  ਫੇ   ਲੁਨ   ਫੇ   ਲੁਨ   ਫੇ   ਲੁਨ  ਫੇ  ਲੁਨ}}&lt;/br&gt;
{{sp|S    S     S    S     S     S      S   S   S    S    S    S     S    S    S   S}}&lt;/br&gt;
{{sp|ਬੰ   ਦਾ   ਤਾਂ   ਹਥਿ  ਆ ਰ  ਦਿ  ਵਾਂ  ਗੂ  ਆ  ਪ  ਬਿ   ਗਾ   ਨੇ    ਹਥ  ਵਿਚ  ਹੁੰ   ਦੈ}}&lt;/br&gt;
{{sp|ਹੋ   ਰ ਬ  ੜਾ  ਕੁਝ  ਸ਼ਾ  ਮਿਲ  ਹੁੰ  ਦੈ  ਦਸ ਤੇ    ਬਿਨ ਤਲ   ਵਾ     ਰ ਦਿ ਅੰ  ਦ  ਰ}}&lt;/br&gt; 
{{gap}}ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਉੱਚਪਾਏ ਦਾ ਜਦੀਦ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭਾਵ-ਬੋਧ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਐਸੀ ਲੋਕ ਸੁਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਸਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੌਅ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲੀਹੋਂਲੱਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮੱਧਤਾ, ਜਾਤੀਵਾਦ, ਇਕਾਨੋਮਿਜ਼ਮ ਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ,
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ /25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99oxyx0vfb47xonc3u2zrkh6v1wwzjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73838</id>
    <revision>
      <id>235388</id>
      <parentid>234060</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="djpg38c94slyjxgqh5r7qqnv5imtcwy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|5em}}
{{right|ਮੈਕਬਥ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djpg38c94slyjxgqh5r7qqnv5imtcwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73840</id>
    <revision>
      <id>235370</id>
      <parentid>234063</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="417" sha1="g3xgteyuklv3cr9a7cdspnopucvorp0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|13em}}{{c|{{x-larger|'''ਸਮਰਪਣ'''}}}}

{{c|&lt;poem&gt;ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਮਿਲੇ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ
ਦੇ ਨਾਂ। ਉਂਝ ਵੀ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਕਬੱਥ ਦਾ ਇਹ
ਤਰਜੁਮਾ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3xgteyuklv3cr9a7cdspnopucvorp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73843</id>
    <revision>
      <id>235461</id>
      <parentid>234876</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="9vew09m9gav32pi5glunizwwo2zetyj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|1em}}
{{center|'''ਬੇਵਤਨੀ'''}}
{{dhr|1em}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 51
|bSize = 548
|cWidth = 401
|cHeight = 296
|oTop = 110
|oLeft = 53
|Location = center
|Description = 
}}
﻿
ਤਸਵੀਰ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੇੜੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਦੁਮੇਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਕਪੜੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵਿਚ ਟੰਗੇ ਪਰਦੇ ਅਗਾੜੀ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਚਵਾਈ ਫ਼ੋਟੋ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਦੇਸੋਂ ਪਰਦੇਸ ਤੇ ਪਰਦੇਸੋਂ ਦੇਸ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਇਕ ਬੰਨਿਓਂ ਗ਼ਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ।&lt;/br&gt;

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲਣ ਲਈ ਖਿਚਵਾਈ ਹੋਏਗੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾ ਕਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਘਬਰਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਪਰਦੇਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏਗਾ? ਓਦੋਂ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਹਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ? ਓਦੋਂ ਚੀਨ ਕਨੇਡੇ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਕਾਲ਼ੀ ਮਿੱਟੀ ਕਲਕੱਤਿਓਂ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ - ਪਰਦੇਸ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰੋਂ ਵੀ ਅਗਾਂਹ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਲ। ਓਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ - ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਟੈਲੀਵੀਯਨ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ&lt;noinclude&gt;
{{right|47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vew09m9gav32pi5glunizwwo2zetyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73850</id>
    <revision>
      <id>235277</id>
      <parentid>234122</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4501" sha1="h9zoqven6qrqqd6jb3zznaxyfliovmh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਮੁੜ ਜਾਊਂਗਾ।” ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਲੈ ਤਾਂ ਮੁੜਨ ਦਾ ਨਾਂ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਚ ਧੱਕਾ ਨਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ।” ਫੇਰ ਵਾਜੇ ਵਾਸਤੇ ਟਰੰਕ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ।

ਮੈਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘਾਬਰਾਂ। ਪਰ ਉਪਰੋਂ ਹੱਸਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਮਰ ਗਿਆਂ ਵੇਲੇ ਗਊ ਦਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਗਊ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ ਕੇ ਬੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਬੇੜਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਪੂਛ ਫੜਨ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੁੱਤੀ ਸਣੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।”

ਹਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਘੋੜੇਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ। ਨਾਲ਼ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ; ਜੋ ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਗਣੀਆਂ ਸਨ, ਲੁਆ ਲਿਆਇਆ। ਕਸਟਮ ਵੀ ਦੇ ਆਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਸੇ ਵੀ ਗਰਮੀਓਂ-ਗਰਮੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਰਮ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਗਰਮੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਆਸ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸੇ ਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ: &quot;ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਲਓ।”

ਫੜ ਲਏ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।

ਗੇਟਕੀਪਰ ਨੇ ਮੈਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਧਰ ਜਾਉਗੇ?

-ਨੈਰੋਬੀ। ਕਯਾ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ?

-ਤਰਖਾਨਾ।

-ਕਿਸ ਕੇ ਪਾਸ?

-ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਮੇਕਰ ਕੇ ਪਾਸ।

ਮੋਹਰ ਲਗ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ਼-ਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਧਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਪਹਿਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਡਰ-ਡੁਕਰ ਸਭ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਚੱਲੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬਿਸਤਰੇ ਲਾਉਣੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਹੇਠਲੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਕੁਲੀ ਰਖ ਆਏ। ਓਥੇ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਫੱਟੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਬਿਸਤਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲਗ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਾਰ ਐਂਚੀ-ਐਂਚੀ ਮੋਟੇ ਸਰੀਏ ਲਾ ਕੇ ਫੱਟੇ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਓਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਫੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੱਛਣਾਂ ਗੁਜਰਾਤਣਾਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਹੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਰਦ ਸੀ। ਖੈਰ, ਹਵਾ ਵਾਸਤੇ ਉਪਰੋਂ ਪਾਈਪ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਖਿਆਂ

{{right|51}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9zoqven6qrqqd6jb3zznaxyfliovmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235297</id>
      <parentid>235277</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="eogwql8hi96tldk0thee7u6derxqbju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਿਆਂ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਮੁੜ ਜਾਊਂਗਾ।” ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਲੈ ਤਾਂ ਮੁੜਨ ਦਾ ਨਾਂ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਚ ਧੱਕਾ ਨਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ।” ਫੇਰ ਵਾਜੇ ਵਾਸਤੇ ਟਰੰਕ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ।

ਮੈਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘਾਬਰਾਂ। ਪਰ ਉਪਰੋਂ ਹੱਸਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ: “ਮਰ ਗਿਆਂ ਵੇਲੇ ਗਊ ਦਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਗਊ ਦੀ ਪੂਛ ਫੜ ਕੇ ਬੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਬੇੜਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਪੂਛ ਫੜਨ ਦੀ ਤਾਂ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੁੱਤੀ ਸਣੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।”

ਹਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਘੋੜੇਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ। ਨਾਲ਼ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ; ਜੋ ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਗਣੀਆਂ ਸਨ, ਲੁਆ ਲਿਆਇਆ। ਕਸਟਮ ਵੀ ਦੇ ਆਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਅਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਵੈਸੇ ਵੀ ਗਰਮੀਓਂ-ਗਰਮੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਸਾਡਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਰਮ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਗਰਮੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਪਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਆਸ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਕਿਤੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸੇ ਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ: &quot;ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜ ਲਓ।”

ਫੜ ਲਏ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।

ਗੇਟਕੀਪਰ ਨੇ ਮੈਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਧਰ ਜਾਉਗੇ?

-ਨੈਰੋਬੀ। ਕਯਾ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਜਾ ਰਹਾ ਹੈ?

-ਤਰਖਾਨਾ।

-ਕਿਸ ਕੇ ਪਾਸ?

-ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਮੇਕਰ ਕੇ ਪਾਸ।

ਮੋਹਰ ਲਗ ਗਈ ਤੇ ਨਾਲ਼-ਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਧਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਪਹਿਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਡਰ-ਡੁਕਰ ਸਭ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਚੱਲੇ ਕਰਕੇ ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬਿਸਤਰੇ ਲਾਉਣੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਾਮਾਨ ਹੇਠਲੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਕੁਲੀ ਰਖ ਆਏ। ਓਥੇ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਫੱਟੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਬਿਸਤਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲਗ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਾਰ ਐਂਚੀ-ਐਂਚੀ ਮੋਟੇ ਸਰੀਏ ਲਾ ਕੇ ਫੱਟੇ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਓਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਫੱਟੇ ਉੱਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਫੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੱਛਣਾਂ ਗੁਜਰਾਤਣਾਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਹੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਮਰਦ ਸੀ। ਖੈਰ, ਹਵਾ ਵਾਸਤੇ ਉਪਰੋਂ ਪਾਈਪ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਖਿਆਂ&lt;noinclude&gt;{{right|51}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eogwql8hi96tldk0thee7u6derxqbju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73871</id>
    <revision>
      <id>235278</id>
      <parentid>234275</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5243" sha1="gcj0uyqbp5tuwxzscdoz41wj7nakzgf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

ਨਾਲ਼ ਹਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੱਤੀਆਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਬਲ਼ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਸੀ - ਐੱਸ ਐੱਸ ਅਲੋਰਾ।

ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ 6.3.29 ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਵਿਛੜੇ। ਦਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਕਰਦੇ? ਦੇਸ ਵਿਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਖਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵਿਸਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਸੋ-ਰੀਸੀ ਅਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੇ ਬੰਬਈ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪਏ। ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਖਿਚ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਕ ਮੋਟਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪੁਲ਼ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਉਪਰ ਨੂੰ ਸਫਾਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਬੇੜਾ ਨਿੰਮੀ-ਨਿੰਮੀ ਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਿਲੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸੀ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਖਿਚਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਸਪੀਡ ਫੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖਰ ਸਾਡੇ ਬੀਬੇ ਰਾਣੇ ਅਲੋਰੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਤ ਰਾਣੀ ਵੀ ਅਪਣੀ ਤਾਰਿਆਂ-ਭਰੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਰਾਤ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਤੇ ਸੀ ਵੀ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ। ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਰਹੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਾਹ ਦੀ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਲ ਦੇਖਦੇ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖਾਧੀ ਰੋਟੀ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ। ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਪਣੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਰੇ ਉਪਰ ਸਨ।

{{gap}}ਮੁਲਕ ਮਾਹੀ ਦਾ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਰੋਂਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਹੱਸਦਾ ਸੀ।

ਕਈ ਉਲ਼ਟੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਕਈ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਖਰ ਅਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। ਤਿੰਨ-ਕੁ ਵੱਜੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਲਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਲਗ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਖੜਕਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠੇ। ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਘਟ ਹੀ ਆਈ ਸੀ। ਜਦ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ-ਸਾਰੀ ਛੱਲ ਦਾ ਖੜਕਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਭਕ ਉਠਦੇ।

ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਅੰਗੀਠੀ ਮਘਾਈ; ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਪਕਾਈਆਂ; ਕੁਝ ਦਾਲ਼ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮੜ੍ਹਾਕ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਖੂਬ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਹੈ। ਉਹ ਖਹਿੜੇ ਪੈ ਗਏ। ਵਿਚ ਝਿੰਗੜਾਂ ਦਾ ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਵਾਜਾ ਮੈਂ ਹੇਠੋਂ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।

.... 

ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਚਿਤ ਅਕਲ੍ਹਕਾਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਖਲਾਸੀ

52&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcj0uyqbp5tuwxzscdoz41wj7nakzgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235296</id>
      <parentid>235278</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5250" sha1="gy19i6qo0573now55gida5atl0vh9t7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

ਨਾਲ਼ ਹਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੱਤੀਆਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਬਲ਼ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਟਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਸੀ - ਐੱਸ ਐੱਸ ਅਲੋਰਾ।

ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ 6.3.29 ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਵਿਛੜੇ। ਦਿਲ ਜ਼ਰੂਰ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਕਰਦੇ? ਦੇਸ ਵਿਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਖਰ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵਿਸਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਹਟਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਸੋ-ਰੀਸੀ ਅਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜੰਗਲ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਤੇ ਬੰਬਈ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪਏ। ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਖਿਚ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਕ ਮੋਟਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪੁਲ਼ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਉਪਰ ਨੂੰ ਸਫਾਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਬੇੜਾ ਨਿੰਮੀ-ਨਿੰਮੀ ਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਿਲੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸੀ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਖਿਚਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਸਪੀਡ ਫੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖਰ ਸਾਡੇ ਬੀਬੇ ਰਾਣੇ ਅਲੋਰੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਤ ਰਾਣੀ ਵੀ ਅਪਣੀ ਤਾਰਿਆਂ-ਭਰੀ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਰਾਤ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਤੇ ਸੀ ਵੀ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ। ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਰਹੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਾਹ ਦੀ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਲ ਦੇਖਦੇ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖਾਧੀ ਰੋਟੀ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ। ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਪਣੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਰੇ ਉਪਰ ਸਨ।

{{gap}}ਮੁਲਕ ਮਾਹੀ ਦਾ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਰੋਂਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਹੱਸਦਾ ਸੀ।

ਕਈ ਉਲ਼ਟੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਕਈ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਖਰ ਅਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਿਆ। ਤਿੰਨ-ਕੁ ਵੱਜੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਲਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਲਗ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਖੜਕਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠੇ। ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਘਟ ਹੀ ਆਈ ਸੀ। ਜਦ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ-ਸਾਰੀ ਛੱਲ ਦਾ ਖੜਕਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਭਕ ਉਠਦੇ।

ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਅੰਗੀਠੀ ਮਘਾਈ; ਰੋਟੀਆਂ ਵੀ ਪਕਾਈਆਂ; ਕੁਝ ਦਾਲ਼ ਵੀ ਬਣਾਈ। ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮੜ੍ਹਾਕ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਖੂਬ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਜਣੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਹੈ। ਉਹ ਖਹਿੜੇ ਪੈ ਗਏ। ਵਿਚ ਝਿੰਗੜਾਂ ਦਾ ਠਾਣੇਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਵਾਜਾ ਮੈਂ ਹੇਠੋਂ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।

.... 

ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਚਿਤ ਅਕਲ੍ਹਕਾਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਖਲਾਸੀ&lt;noinclude&gt;{{left|52}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gy19i6qo0573now55gida5atl0vh9t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73872</id>
    <revision>
      <id>235279</id>
      <parentid>234276</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="9srhzuii2p9t6z7alrfe2kdy7551vgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: “ਜਹਾਜ਼ ਮੁੰਬਾਸੇ ਕਦੋਂ ਲੱਗੇਗਾ?” ਉਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੰਜ਼ੀਬਾਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਪਰ ਸਾਬਣ, ਪਿਆਜ਼ ਤੇ ਖੰਡ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਾਰ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਮਗਰ ਮੁੰਬਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਗਾ।

ਸਵੇਰ ਅਠ ਵਜੇ ਜ਼ੰਜ਼ੀਬਾਰ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਆ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਕਾਲ਼ੇ, ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਤਾਂ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਹਬਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਲੱਗੇ ਕਰੇਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਲੱਗੇ ਕਰੇਨ ਖੜਾਖੜ ਚਲਣ। ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨ ਲੱਦਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ। ਸੌਂ ਗਏ ਤੇ ਮੁੰਬਾਸੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ।

13.3.29 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਛੇ ਕੁ ਵਜੇ ਸਾਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਤੋਂ ਅਪਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਫੱਟਾ ਵਧਾ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਹੱਥ ਵਿਚ 'ਲਾਂ' (ਲੰਮੀ ਰੱਸੀ) ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰੇ ਭਾਰ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁਟ ਕੇ ਉੱਚੀ ਬੋਲ ਕੇ ਉਪਰ ਬੈਠੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਦਸ ਰਿਹਾ ਸੀ — ਐਨੀ ਦੂਰ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਹੈ। - ਘਟ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਫਸ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਖਰ ਮੁੰਬਾਸਾ ਪੋਰਟ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਦਾ ਪਾਇਲਟ ਰੱਸਿਆਂ ਦੀ ਪੌੜੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਸਟੇਰਨ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਲਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਦੋਂ ਮੁੰਬਾਸੇ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹਾਲੇ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕਈਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮਿਤਰ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਰੁਮਾਲ ਹਲਾਉਣ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਾਜ਼ੀਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛਣ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੀਹਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਵਗ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀ ਵੱਛੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਸੀ। ਜਿਧਰ ਮੂੰਹ ਆਇਆ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗਲ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਹੱਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਣਾ।

ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੀ ਜਾਏ। ਸਭ ਅੱਛਾ ਦੀ ਮੋਹਰ ਵਾਲ਼ੀ ਪਰਚੀ ਦੇਈ ਜਾਏ। ਅੱਗੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲ਼ੇ ਅਪਣਾ ਅੱਡਾ ਜਮਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ ’ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾਈ ਜਾਣ ਤੇ ਕਾਰਡ-ਜਿਹਾ ਫੜਾਈ ਜਾਣ - TO LAND ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕ ਕੇ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀਂ ਉਤਰ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਕਸਟਮ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿਚ ਪੁਜ ਗਏ। ਸਾਮਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਰਕ ਨੇ ਚਾਕ ਨਾਲ਼ ਦਸਖਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਰਸਤੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲ਼ੇ। ਆਖਰ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕੁਸ਼ਨਮੇਕਰ ਮਿਲ਼ ਪਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਆਪਾਂ ਮੋਟਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। - ਅਸੀਂ ਕਲਿੰਡਨੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੁਜ ਗਏ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗ ਦਾ ਲਕੜੀ ਦਾ 1898 ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

{{right|53}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9srhzuii2p9t6z7alrfe2kdy7551vgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235295</id>
      <parentid>235279</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5178" sha1="0ogz729tyude23zfo1dw6e2hgyxyzkc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

ਪਾਸੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: “ਜਹਾਜ਼ ਮੁੰਬਾਸੇ ਕਦੋਂ ਲੱਗੇਗਾ?” ਉਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੰਜ਼ੀਬਾਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਪਰ ਸਾਬਣ, ਪਿਆਜ਼ ਤੇ ਖੰਡ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਾਰ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਮਗਰ ਮੁੰਬਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਗਾ।

ਸਵੇਰ ਅਠ ਵਜੇ ਜ਼ੰਜ਼ੀਬਾਰ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਆ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਕਾਲ਼ੇ, ਮੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਤਾਂ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਹਬਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਲੱਗੇ ਕਰੇਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਲੱਗੇ ਕਰੇਨ ਖੜਾਖੜ ਚਲਣ। ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨ ਲੱਦਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ। ਸੌਂ ਗਏ ਤੇ ਮੁੰਬਾਸੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ।

13.3.29 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਛੇ ਕੁ ਵਜੇ ਸਾਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਗੋਦੀ ਤੋਂ ਅਪਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਸਤੇ-ਆਸਤੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਫੱਟਾ ਵਧਾ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਹੱਥ ਵਿਚ 'ਲਾਂ' (ਲੰਮੀ ਰੱਸੀ) ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰੇ ਭਾਰ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁਟ ਕੇ ਉੱਚੀ ਬੋਲ ਕੇ ਉਪਰ ਬੈਠੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਦਸ ਰਿਹਾ ਸੀ — ਐਨੀ ਦੂਰ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਹੈ। - ਘਟ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਫਸ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਖਰ ਮੁੰਬਾਸਾ ਪੋਰਟ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਦਾ ਪਾਇਲਟ ਰੱਸਿਆਂ ਦੀ ਪੌੜੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਸਟੇਰਨ ਅਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਲਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਦੋਂ ਮੁੰਬਾਸੇ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹਾਲੇ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕਈਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮਿਤਰ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਹੇਠਾਂ ਖੜੇ ਰੁਮਾਲ ਹਲਾਉਣ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਾਜ਼ੀਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛਣ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੀਹਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਵਗ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀ ਵੱਛੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਸੀ। ਜਿਧਰ ਮੂੰਹ ਆਇਆ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗਲ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਲਗ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਹੱਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਣਾ।

ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੀ ਜਾਏ। ਸਭ ਅੱਛਾ ਦੀ ਮੋਹਰ ਵਾਲ਼ੀ ਪਰਚੀ ਦੇਈ ਜਾਏ। ਅੱਗੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲ਼ੇ ਅਪਣਾ ਅੱਡਾ ਜਮਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ ’ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾਈ ਜਾਣ ਤੇ ਕਾਰਡ-ਜਿਹਾ ਫੜਾਈ ਜਾਣ - TO LAND ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਅਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕ ਕੇ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀਂ ਉਤਰ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਕਸਟਮ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿਚ ਪੁਜ ਗਏ। ਸਾਮਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਰਕ ਨੇ ਚਾਕ ਨਾਲ਼ ਦਸਖਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਰਸਤੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲ਼ੇ। ਆਖਰ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕੁਸ਼ਨਮੇਕਰ ਮਿਲ਼ ਪਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਆਪਾਂ ਮੋਟਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। - ਅਸੀਂ ਕਲਿੰਡਨੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੁਜ ਗਏ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗ ਦਾ ਲਕੜੀ ਦਾ 1898 ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{right|53}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ogz729tyude23zfo1dw6e2hgyxyzkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73876</id>
    <revision>
      <id>235280</id>
      <parentid>234307</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1722" sha1="0dv691n59qwogxtyukqlnsxe3jl4pdc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿

ਗੱਡੀ ਵਲ਼-ਵਲ਼ੇਵੇਂ ਖਾਂਦੀ ਆਖਰ ਨੈਰੋਬੀ ਛੱਤੇ ਹੋਏ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣੂ ਸੀ। ਕੋਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਭੇਰੇ ਵੱਲ ਦਾ ਗੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਭਾਰ ਢੋਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਾਇਆ ਤੇ ਪਤਾ ਦਸ ਕੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਹਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੋੜ ਦੁਆਬਾ ਟੇਲਰਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।

ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਾਲ਼ੇ ਜਹਾਜ਼ ਹੀ ਡਾਕ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਡਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਲੂ ਹੋਈ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਦੋ ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਤੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲ਼ ਗਈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਗਏ ਹੋ, ਓਸੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਮਾਮੇ ਹੋਰੀਂ (ਗੋਂਦਾ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਪਿੰਡ ਸ਼ੰਕਰ) ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਉਸਤਾਦ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਸਨ। ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਿਆ....। 

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਰੇਲਵੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਗ ਗਿਆ।


54&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dv691n59qwogxtyukqlnsxe3jl4pdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235294</id>
      <parentid>235280</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="9glgxasilk8ljjnlll2r2gm2i04vryh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿

ਗੱਡੀ ਵਲ਼-ਵਲ਼ੇਵੇਂ ਖਾਂਦੀ ਆਖਰ ਨੈਰੋਬੀ ਛੱਤੇ ਹੋਏ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਣਜਾਣੂ ਸੀ। ਕੋਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਭੇਰੇ ਵੱਲ ਦਾ ਗੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਭਾਰ ਢੋਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਾਇਆ ਤੇ ਪਤਾ ਦਸ ਕੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਹਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੋੜ ਦੁਆਬਾ ਟੇਲਰਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।

ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਾਲ਼ੇ ਜਹਾਜ਼ ਹੀ ਡਾਕ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਹਵਾਈ ਡਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਲੂ ਹੋਈ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਦੋ ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਤੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲ਼ ਗਈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਗਏ ਹੋ, ਓਸੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਮਾਮੇ ਹੋਰੀਂ (ਗੋਂਦਾ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਪਿੰਡ ਸ਼ੰਕਰ) ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਉਸਤਾਦ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਸਨ। ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਿਆ....। 

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਰੇਲਵੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਗ ਗਿਆ।&lt;noinclude&gt;{{left|54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9glgxasilk8ljjnlll2r2gm2i04vryh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73877</id>
    <revision>
      <id>235281</id>
      <parentid>234309</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2942" sha1="a88bntohr58ecl51rhfeslldltr4p8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{center|ਫ਼ਰੇਮ ਕੀਤਾ ਵਕਤ}}


ਸਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟ (ਐਂਬੀਗੀਉਸ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੋਏਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤੋਂ ਇਹਦੇ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਦੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਚ ਤਾਂ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਅਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ। (ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਦਰੌ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ।) ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੌਣ ਸੀ; ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਘਟ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।

ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਯਕੀਨੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸ਼ੈਆਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦਸ ਦਏਗਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਕਿੰਨੀ? ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠਣ ਖੜ੍ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਾਂ ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1850 ਈਸਵੀ ਦੀ ਹੈ।) ਜੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਤੀਵੀਂ ਮਰਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਏ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚਿਰੀਂ-ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਵਾਂਙ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮੇਗਾ ਜਾਂ ਚਾਅ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੇਗਾ, ਹਉਕਾ ਲਏਗਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰਖ ਦਏਗਾ।


{{right|55}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a88bntohr58ecl51rhfeslldltr4p8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235286</id>
      <parentid>235281</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="9tx0djdkcmrm8kusa6sovkgbu6ay3is" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''ਫ਼ਰੇਮ ਕੀਤਾ ਵਕਤ'''}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 59
|bSize = 548
|cWidth = 210
|cHeight = 270
|oTop = 94
|oLeft = 159
|Location = center
|Description = 
}}
ਸਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟ (ਐਂਬੀਗੀਉਸ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੋਏਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤੋਂ ਇਹਦੇ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਦੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਚ ਤਾਂ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਅਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ। (ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਦਰੌ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ।) ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੌਣ ਸੀ; ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਘਟ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।

ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਯਕੀਨੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸ਼ੈਆਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦਸ ਦਏਗਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਕਿੰਨੀ? ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠਣ ਖੜ੍ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਾਂ ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1850 ਈਸਵੀ ਦੀ ਹੈ।) ਜੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਤੀਵੀਂ ਮਰਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਏ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚਿਰੀਂ-ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਵਾਂਙ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮੇਗਾ ਜਾਂ ਚਾਅ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੇਗਾ, ਹਉਕਾ ਲਏਗਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰਖ ਦਏਗਾ।


{{right|55}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9tx0djdkcmrm8kusa6sovkgbu6ay3is</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235287</id>
      <parentid>235286</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="i91p65jk6e2cykyn80aemkz9j2p63np" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''ਫ਼ਰੇਮ ਕੀਤਾ ਵਕਤ'''}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 59
|bSize = 548
|cWidth = 210
|cHeight = 270
|oTop = 94
|oLeft = 159
|Location = center
|Description = 
}}
ਸਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟ (ਐਂਬੀਗੀਉਸ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੋਏਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤੋਂ ਇਹਦੇ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਦੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਚ ਤਾਂ ਕਦੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਅਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ। (ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਦਰੌ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ।) ਪਰ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੌਣ ਸੀ; ਤਾਂ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਘਟ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।

ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਯਕੀਨੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਸ਼ੈਆਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦਸ ਦਏਗਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਕਿੰਨੀ? ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠਣ ਖੜ੍ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਜਾਂ ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1850 ਈਸਵੀ ਦੀ ਹੈ।) ਜੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਤੀਵੀਂ ਮਰਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਏ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਨਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚਿਰੀਂ-ਵਿਛੁੰਨਿਆਂ ਵਾਂਙ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮੇਗਾ ਜਾਂ ਚਾਅ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੇਗਾ, ਹਉਕਾ ਲਏਗਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰਖ ਦਏਗਾ।&lt;noinclude&gt;{{right|55}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i91p65jk6e2cykyn80aemkz9j2p63np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73878</id>
    <revision>
      <id>235282</id>
      <parentid>234310</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5735" sha1="721lf47p6hsh4q414mumkxva5sdon0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿

ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਗਏ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। (ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਾਂਙ ਤੋੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਯਾਦ ਅਕਸਾਂ ਦਾ ਵਹਿਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।) ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹੁਣ-ਖਿਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਖਾਈ ਹੈ - ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ।

ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਰਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਨਗਰ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਮੁਗ਼ਲਾਣੀ ਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1932 ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਰੋਬੀ (ਕੀਨੀਆ) ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹੁਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਖਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਜੋੜਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮੇਰਾ ਬਾਪ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਵੀ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਏਂ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਣੇ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂਵਾਲ਼ੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਸਨ; ਭਾਵੇਂ ਕੀਨੀਆ ਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਮਰਦ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਨ ਨਿਕਲੇ ਅਪਣੀਆਂ ਘਰਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਦਾਦੀ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿੰਨੇ-ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਅਪਣੇ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ। ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲਾਂ ਮਰਦ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਮਨੀਲੇ, ਮਲਾਇਆ, ਸਿਆਮ ਤੇ ਮਿਰਕਣ ਗਏ ਅਪਣੇ ਵਤਨੀਆਂ ਵਾਂਙ ਚੋਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ 'ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੀ ਉਮਰੇ ਇਹਨੂੰ ਚੋਰੀ ਸਹੇੜੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਆਉਣ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੇ ਮਾਰਨਾ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦੈ, ਸੁਆਣੀ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਨੀਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਏਗੀ। ਅਪਣੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਭੁੱਖ ਲਾਹੁਣ ਮਗਰੋਂ ਅਪਣੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਅੰਗ-ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਚਲੋ ਚਲ ਕੇ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ੋਂ ਫ਼ੋਟੋ ਲਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੇ ਇਹ ਵਾਰਦਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬੀਬੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਚ ਝਾਕ ਰਹੀ ਸੁਆਣੀ ਦੇ ਅਣਕੱਜੇ ਮੁੱਖੜੇ, ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਵਾਹੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਙੇ ਚੀਰ, ਲਟਕਦੀ

56&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>721lf47p6hsh4q414mumkxva5sdon0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235288</id>
      <parentid>235282</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5742" sha1="lk6zamcvi8ce87r24eoh3mp0vflbzce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿

ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਗਏ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕਲਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। (ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਾਂਙ ਤੋੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਯਾਦ ਅਕਸਾਂ ਦਾ ਵਹਿਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।) ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੇ ਹੁਣ-ਖਿਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਖਾਈ ਹੈ - ਛੋਟੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ।

ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਙ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਰਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਨਗਰ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਮੁਗ਼ਲਾਣੀ ਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸੰਨ 1932 ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਰੋਬੀ (ਕੀਨੀਆ) ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹੁਣ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਖਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਜੋੜਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮੇਰਾ ਬਾਪ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਵੀ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਿਆ ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਏਂ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਣੇ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂਵਾਲ਼ੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਸਨ; ਭਾਵੇਂ ਕੀਨੀਆ ਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਮਰਦ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਨ ਨਿਕਲੇ ਅਪਣੀਆਂ ਘਰਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੀ ਦਾਦੀ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿੰਨੇ-ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਅਪਣੇ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ। ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲਾਂ ਮਰਦ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਮਨੀਲੇ, ਮਲਾਇਆ, ਸਿਆਮ ਤੇ ਮਿਰਕਣ ਗਏ ਅਪਣੇ ਵਤਨੀਆਂ ਵਾਂਙ ਚੋਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ 'ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਛਲੀ ਉਮਰੇ ਇਹਨੂੰ ਚੋਰੀ ਸਹੇੜੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਆਉਣ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੇ ਮਾਰਨਾ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦੈ, ਸੁਆਣੀ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਨੀਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਏਗੀ। ਅਪਣੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਭੁੱਖ ਲਾਹੁਣ ਮਗਰੋਂ ਅਪਣੇ ਵਸਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਅੰਗ-ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਚਲੋ ਚਲ ਕੇ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲ਼ੋਂ ਫ਼ੋਟੋ ਲਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤੇ ਇਹ ਵਾਰਦਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਜੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬੀਬੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਚ ਝਾਕ ਰਹੀ ਸੁਆਣੀ ਦੇ ਅਣਕੱਜੇ ਮੁੱਖੜੇ, ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਵਾਹੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਙੇ ਚੀਰ, ਲਟਕਦੀ&lt;noinclude&gt;{{left|56}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lk6zamcvi8ce87r24eoh3mp0vflbzce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73879</id>
    <revision>
      <id>235283</id>
      <parentid>234312</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5712" sha1="8woek01sn7bxqkt0ufxkqcr3urwspkv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਵਾਲੀ, ਕੋਕੇ, ਮਾਮੂਲੀ ਲਿਟ ਤੇ ਵਾਲ਼ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਲਾਈ ਸੂਈ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਝਲਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ 'ਸਰਦਾਰਾਂ' ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਰਗਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਲਾਈ ਘੜੀ ਨੇ ਇਹਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲ਼ੇ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਮਾਂਦ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਜਬ੍ਹਾ ਇਸੇ ਦੁਪੱਟੇ ਸਦਕਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਇਹਦੇ ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬੋਸਕੀ ਦੇ ਸੂਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹਦਾ ਕੱਜਣ ਹੋਰ ਇਖ਼ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਆਣੀ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ ਹੋਣੀ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਤੀਵੀਂ ਬੇਵਾਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤਿ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੋਵੇ।

ਸੁਆਣੀ ਦਾ ਮਰਦ ਸ਼ੂਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਾ ਸ਼ਬਦ ਮੋਗੇ-ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਸ਼ੁਕੀਨ ਤੇ ਆਸ਼ਕ-ਮਿਜ਼ਾਜ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੀ ਸੁਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀ ਤਹਿ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ। ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਪੱਗ ਜਣੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇੰਜ ਦੀ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿਨ ਸੁਧ ਵੇਲੇ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਛਿੰਞ ਵੇਲੇ ਇਹ ਜਣਾ ਪੱਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਡਬਲ-ਬ੍ਰੈਸਟ ਦੀ ਇਹ ਜੈਕਟ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਇਹਨੇ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਸੰਵਾਈ ਹੋਏਗੀ ਜਾਂ ਕੀਨੀਆ ਜਾਣ ਵੇਲੇ। ਕੀ ਅਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੈਕਟ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਵਿਚ ਪਏ ਵੱਟਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਹਨੇ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਵਾਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਕ ਜੇਬ ਢਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਰ ਦੀਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਨੇ ਨੈਕਟਾਈ ਲਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨੇ ਗਲ਼ ਚ ਫਾਹਾ ਪਾਉਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਹਣੇ ਮੁੱਖੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ। ਕੀ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ? ਜਾਂ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਬੇਰੰਗ ਪਰਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਭੇਦ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੁਪਨ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਢੋਅ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਏਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਟ ਤੋਂ ਰੀਣ-ਕੁ ਪਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੱਥ ਇਹਦੀ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋਹੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਜਿਵੇਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਚ ਅੱਜ ਵਰਗੇ ਕੈਮਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਕੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਮੰਦ-ਗਤੀ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਪਾਈਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਕੈਮਰੇਵਾਲ਼ਾ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਅਪਣੇ 'ਸਬਜੈਕਟਾਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ – ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ.... ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੇ ਗੁੰਬਦ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ - ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ...। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਜੋੜਾ ਅਹਿੱਲ ਉਹਦੇ ਵਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।


{{right|57}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8woek01sn7bxqkt0ufxkqcr3urwspkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235289</id>
      <parentid>235283</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5709" sha1="5pp4ah3x0plac55vv8vf3xqjxny3393" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਵਾਲੀ, ਕੋਕੇ, ਮਾਮੂਲੀ ਲਿਟ ਤੇ ਵਾਲ਼ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਲਾਈ ਸੂਈ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਝਲਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ 'ਸਰਦਾਰਾਂ' ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਵਰਗਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਲਾਈ ਘੜੀ ਨੇ ਇਹਦੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲ਼ੇ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਮਾਂਦ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਜਬ੍ਹਾ ਇਸੇ ਦੁਪੱਟੇ ਸਦਕਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਇਹਦੇ ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬੋਸਕੀ ਦੇ ਸੂਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੇ ਅਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹਦਾ ਕੱਜਣ ਹੋਰ ਇਖ਼ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਆਣੀ ਅਪਣਾ ਆਪ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ ਹੋਣੀ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਤੀਵੀਂ ਬੇਵਾਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤਿ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੋਵੇ।

ਸੁਆਣੀ ਦਾ ਮਰਦ ਸ਼ੂਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਾ ਸ਼ਬਦ ਮੋਗੇ-ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਸ਼ੁਕੀਨ ਤੇ ਆਸ਼ਕ-ਮਿਜ਼ਾਜ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੀ ਸੁਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1929 ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀ ਤਹਿ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ। ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਪੱਗ ਜਣੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇੰਜ ਦੀ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿਨ ਸੁਧ ਵੇਲੇ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਛਿੰਞ ਵੇਲੇ ਇਹ ਜਣਾ ਪੱਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਡਬਲ-ਬ੍ਰੈਸਟ ਦੀ ਇਹ ਜੈਕਟ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਇਹਨੇ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਸੰਵਾਈ ਹੋਏਗੀ ਜਾਂ ਕੀਨੀਆ ਜਾਣ ਵੇਲੇ। ਕੀ ਅਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੈਕਟ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਵਿਚ ਪਏ ਵੱਟਾਂ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਹਨੇ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਵਾਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਇਕ ਜੇਬ ਢਕੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਲਰ ਦੀਹਦੇ ਨਹੀਂ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਨੇ ਨੈਕਟਾਈ ਲਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨੇ ਗਲ਼ ਚ ਫਾਹਾ ਪਾਉਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਹਣੇ ਮੁੱਖੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ। ਕੀ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ? ਜਾਂ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ? ਬੇਰੰਗ ਪਰਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਭੇਦ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੁਪਨ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਝਉਲ਼ਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਢੋਅ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਏਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਟ ਤੋਂ ਰੀਣ-ਕੁ ਪਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੱਥ ਇਹਦੀ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋਹੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਜਿਵੇਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਚ ਅੱਜ ਵਰਗੇ ਕੈਮਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪਕੜ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਮੰਦ-ਗਤੀ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਪਾਈਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਕੈਮਰੇਵਾਲ਼ਾ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਅਪਣੇ 'ਸਬਜੈਕਟਾਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ – ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ.... ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੇ ਗੁੰਬਦ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ - ਹਿੱਲਣਾ ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ...ਨਹੀਂ...। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਜੋੜਾ ਅਹਿੱਲ ਉਹਦੇ ਵਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲ ਦੇਖਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|57}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pp4ah3x0plac55vv8vf3xqjxny3393</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73880</id>
    <revision>
      <id>235284</id>
      <parentid>234313</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="cd2yl82jr1cr7dl069o1a69t2u49937" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{center|'''{{larger|ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ}}'''}}

{{center|''ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ॥ - ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧''}}


{{right|58}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cd2yl82jr1cr7dl069o1a69t2u49937</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235290</id>
      <parentid>235284</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="34kwz6pvwtqfxtiqm5ptuq9mah0argd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 62
|bSize = 548
|cWidth = 432
|cHeight = 594
|oTop = 123
|oLeft = 60
|Location = center
|Description = 
}}


{{center|'''{{larger|ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ}}'''}}

{{center|''ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ॥ - ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧''}}&lt;noinclude&gt;{{right|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34kwz6pvwtqfxtiqm5ptuq9mah0argd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235291</id>
      <parentid>235290</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="hgxkjuj7gami6tdlysy5o68bwzxn13t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{center|'''{{larger|ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ}}'''}}

{{center|''ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ॥ - ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧''}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 62
|bSize = 548
|cWidth = 432
|cHeight = 594
|oTop = 123
|oLeft = 60
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{right|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgxkjuj7gami6tdlysy5o68bwzxn13t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235298</id>
      <parentid>235291</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="5k1jy66pbzeqycofbcqah9qvym2jhin" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{center|'''{{larger|ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ}}'''}}

{{center|''ਨਦੀਆ ਵਾਹ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ॥ - ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧''}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 62
|bSize = 548
|cWidth = 432
|cHeight = 594
|oTop = 123
|oLeft = 60
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{left|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5k1jy66pbzeqycofbcqah9qvym2jhin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73888</id>
    <revision>
      <id>235285</id>
      <parentid>234376</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5783" sha1="85kpn9xe1j6mi53eexavf0b4id0ziny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਹੱਥੀਂ-ਵਾਹੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ  ਦੀ ਬਣਾਈ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਦਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਫ਼ੈਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਚਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਲੋਕਗੀਤ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਜਦ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ 1968 ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।

ਜਿਹਲਮ ਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਸੇ ਕਸਬੇ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ (1922—2006) ਨੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1945 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ; ਮੋਟੀਆਂ ਛੁਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤੇਲ-ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ - 3 x 4 ਫ਼ੁਟ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਚਿਤਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਤੋੜਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਵਾਰੀਖ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਖ਼ਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਲਈ, ਮਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਏਨੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚਿਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਘਟ ਜਾਗਣਾ ਸੀ।

ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸਾਕੇ ਆਮ ਵਾਪਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਾਂਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਮਰਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੀ ਵੱਡੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਉਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈਦੀ ਹੈ; ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ। ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਉਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਸਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੇ ਝੂਠੇ ਪੈਂਦੇ ਕਰ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆਂ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣੀਏ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ — ਜਾਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਚੱਲੇ

{{right|59}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85kpn9xe1j6mi53eexavf0b4id0ziny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235299</id>
      <parentid>235285</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5781" sha1="3fxk4ncutxcloy904udtci0q7rem4nj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਹੱਥੀਂ-ਵਾਹੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ  ਦੀ ਬਣਾਈ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਤੇ ਦੂਜੀ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਦਾ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਫ਼ੈਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਿਆ ਚਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਲੋਕਗੀਤ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਜਦ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਿਆਲ਼ੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਚ 1968 ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।

ਜਿਹਲਮ ਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵਸੇ ਕਸਬੇ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਮਾਗੋ (1922—2006) ਨੇ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1945 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਦ ਇਹ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ; ਮੋਟੀਆਂ ਛੁਹਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤੇਲ-ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ - 3 x 4 ਫ਼ੁਟ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਿਤੇਰੇ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਾਮ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਚਿਤਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤ ਤੋੜਕੇ ਸਮਾਜੀ ਤਵਾਰੀਖ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਰੋਲਾਂ ਬਾਖ਼ਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਚਿਆਣ ਲਈ, ਮਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਏਨੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚਿਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਸ ਘਟ ਜਾਗਣਾ ਸੀ।

ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਅਪਣਾ-ਆਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਖ਼ਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਐਸੇ ਸਾਕੇ ਆਮ ਵਾਪਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਾਂਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਮਰਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੀ ਵੱਡੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵਧ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਉਹ ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈਦੀ ਹੈ; ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ। ਬੱਚੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਉਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਸਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੇ ਝੂਠੇ ਪੈਂਦੇ ਕਰ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆਂ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣੀਏ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ — ਜਾਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਚੱਲੇ&lt;noinclude&gt;{{right|59}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fxk4ncutxcloy904udtci0q7rem4nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73889</id>
    <revision>
      <id>235292</id>
      <parentid>234394</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="dacirf9h7dxew0eew3vl5mjdle1uarn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੋ? ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਦੋ ਹੱਥ
ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ - ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ! ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। - ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ
ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਸੌਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੈਥੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦੀ
ਹੁੰਦੀ ਸੀ - ਭਾਪਾ ਜੀ, ਆ ਜਾਓ....। - ਮੇਰਾ ਭਰਾ-ਵਰਗਾ ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ ਜਾਣ ਲੱਗਾ
ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ 'ਛੋਟੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ' ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਕੁਛ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ।

ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਤਸਵੀਰ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈ
ਕਰਨ ਗਏ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ
ਰੇਲ ਦਾ ਟੇਸ਼ਣ ਹੈ ਤੇ ਗੱਡੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਾਹਨ।

ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਉ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ
ਅਸੀਸ ਵਾਲ਼ਾ ਹੱਥ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹਵਾ 'ਚ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਪੁਤ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ
ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪਲ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ
ਇਹ ਹੁਣ ਦਾ ਪਲ ਤਾਂ ਕਹਿਰ ਦਾ ਪਲ ਹੈ। ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਖ ਮਿੱਟੀ ਵਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ
ਸੋਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ
ਕਰ-ਪੈਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਥਾਏਂ ਮੱਥਾ ਫੜੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਕੈਸਾ ਬੰਧੇਜ ਹੈ ਕਿ ਜਣੇ ਨੇ
ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਣਾ।

&lt;poem&gt;{{gap}}ਕੋਲ਼ ਖੜੋਤੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚੀਨ ਦੀ ਗੱਡੀ
{{gap}}ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਜਲ਼ ਬੱਤੀਏ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ ਖੜਿਆ ਉਵੇਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਗੱਡੀਏ&lt;/poem&gt;

ਬਲ਼ਦੀ ਬੱਤੀ, ਉੱਚਾ ਪੁਲ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਛੱਤੜਾ ਗੁਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲ ਟੇਸ਼ਣ
'ਤੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਿਲੇ ਵਰਗੀ ਕੰਧ ਤੇ ਦਰਵੱਜੇ ਖਿਆਲੀ ਹਨ, ਤਾਂ
ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਰ ਉਘੜ ਆਵੇ। ਅਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ
ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ 'ਨੇਰ੍ਹਾ ਛਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫੇਰ
ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਏਗੀ। ਮੌਜੂਦ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੰਘ ਗਏ
'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੋ ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਰਹਿ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਤੇ ਉੱਮੀਦ। ਏਸ
ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ 'ਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਅਸਤਣ ਵੇਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ - ਤ੍ਰਿਕਾਲ
ਸੰਧਯਾ ਦੀ, ਜਦ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ।

ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਲਾਮ ਟੁੱਟੀ 'ਤੇ ਘਰ ਮੁੜ
ਆਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਰਹੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਨਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਮਰ-
ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਏਸ ਪਲ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਣੇ ਘਰਦਿਆਂ
ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਇਹਨੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ
ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਏਸ ਗੱਲੋਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਬੜੀ ਬੇਕਿਰਕ ਹੈ।
ਮੌਤ ਕਿਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੋ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ - ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਿੰਨੀ ਅਮਰ ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨ। ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਿਸੇ

60&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dacirf9h7dxew0eew3vl5mjdle1uarn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235293</id>
      <parentid>235292</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5552" sha1="arpr522ph31jhuymdoqszlvbokm7o5z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੋ? ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾਈ ਦੋ ਹੱਥ
ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿਹਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ - ਤੁਸੀਂ ਆ ਗਏ! ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। - ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ
ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਸੌਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮਾਂ ਪੂਰਬ ਵਲ ਤਾਰਿਆਂ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੈਥੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦੀ
ਹੁੰਦੀ ਸੀ - ਭਾਪਾ ਜੀ, ਆ ਜਾਓ....। - ਮੇਰਾ ਭਰਾ-ਵਰਗਾ ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ ਜਾਣ ਲੱਗਾ
ਮਖੌਲ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ 'ਛੋਟੀ ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ' ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ
ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਕੁਛ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ।

ਫ਼ੇਅਰਵੈੱਲ ਤਸਵੀਰ ਲਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਦੇਸੀਂ ਕਮਾਈ
ਕਰਨ ਗਏ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ
ਰੇਲ ਦਾ ਟੇਸ਼ਣ ਹੈ ਤੇ ਗੱਡੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਾਹਨ।

ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਹਟਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਉ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ
ਅਸੀਸ ਵਾਲ਼ਾ ਹੱਥ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹਵਾ 'ਚ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਪੁਤ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ
ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪਲ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ
ਇਹ ਹੁਣ ਦਾ ਪਲ ਤਾਂ ਕਹਿਰ ਦਾ ਪਲ ਹੈ। ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇਖ ਮਿੱਟੀ ਵਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ
ਸੋਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਭੈਣ ਅਪਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ
ਕਰ-ਪੈਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਥਾਏਂ ਮੱਥਾ ਫੜੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਕੈਸਾ ਬੰਧੇਜ ਹੈ ਕਿ ਜਣੇ ਨੇ
ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਣਾ।

&lt;poem&gt;{{gap}}ਕੋਲ਼ ਖੜੋਤੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚੀਨ ਦੀ ਗੱਡੀ
{{gap}}ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਜਲ਼ ਬੱਤੀਏ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ ਖੜਿਆ ਉਵੇਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਗੱਡੀਏ&lt;/poem&gt;

ਬਲ਼ਦੀ ਬੱਤੀ, ਉੱਚਾ ਪੁਲ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਦਾ ਛੱਤੜਾ ਗੁਜਰਖ਼ਾਨ ਰੇਲ ਟੇਸ਼ਣ
'ਤੇ ਹੁੰਦਾ-ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਕਿਲੇ ਵਰਗੀ ਕੰਧ ਤੇ ਦਰਵੱਜੇ ਖਿਆਲੀ ਹਨ, ਤਾਂ
ਕਿ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਰ ਉਘੜ ਆਵੇ। ਅਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ
ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ 'ਨੇਰ੍ਹਾ ਛਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫੇਰ
ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਏਗੀ। ਮੌਜੂਦ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੰਘ ਗਏ
'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦੋ ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਰਹਿ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਤੇ ਉੱਮੀਦ। ਏਸ
ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ 'ਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਅਸਤਣ ਵੇਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ - ਤ੍ਰਿਕਾਲ
ਸੰਧਯਾ ਦੀ, ਜਦ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ।

ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਲਾਮ ਟੁੱਟੀ 'ਤੇ ਘਰ ਮੁੜ
ਆਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਰਹੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਨਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਮਰ-
ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਏਸ ਪਲ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਣੇ ਘਰਦਿਆਂ
ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਇਹਨੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ
ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਏਸ ਗੱਲੋਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਬੜੀ ਬੇਕਿਰਕ ਹੈ।
ਮੌਤ ਕਿਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੋ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ - ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਿੰਨੀ ਅਮਰ ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨ। ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਿਸੇ&lt;noinclude&gt;{{left|60}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arpr522ph31jhuymdoqszlvbokm7o5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73890</id>
    <revision>
      <id>235300</id>
      <parentid>234395</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="iwwjrwk092ors8ns6q0w7fymuxwt0rk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਲੇਖੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣੀ। ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ। ਇਹਦੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ। ਇਹ ਰਜਪੂਤੀ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਜੂਝਣ ਚੱਲਿਆ ਜੈ ਮਲ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਭਾੜੇ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ 1846 ਵਿਚ ਹੀ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1853-54 ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਸੰਥਾਲਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੁਚਲੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1860 ਵਿਚ 'ਲੁਧੀਆਹ' (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਰਜਮੰਟ ਨੇ ਹਾਂਙਕਾਂਙ ਤੇ ਪੀਕਿੰਙ ਸਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤਕ ਸਰਹਿੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਲ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਬਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਬੀਸੀਨੀਆ, ਮਲਾਇਆ, ਬਰਮਾ (1885), ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ,
ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਦੋਹਵਾਂ ਆਲਮੀ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਮਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ 'ਚ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਬਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਤਲੰਗਿਆ ਜਾਣਾ, ਛੱਡ ਗਿਉਂ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ...

ਫ਼ਰੰਗੀ ਜਿਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀ 'ਚ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਤੇ ਬਾਲਮਨ ਵਿਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ
ਕੋਈ ਅਨੋਖਾ ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਾਹਨ ਹੈ।


ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ 'ਜਨਾਬ ਨੂਰ' ਨੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਾਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਵਰਗੀ ਗੱਡੀ ਕਿਤੇ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਖਾਸਕਰ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ਼, ਗ਼ੁਰਬਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੰਗਯਾ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਡੀ ਘਰ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਵਾਪਸੀ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਕਤਰਫ਼ਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ 1947 ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਡੀ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਇਸ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਤੋਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ; ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਹਲਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ ਬਣਾਏਗਾ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਦੋਹਵਾਂ ਜੰਗਾਂ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ; ਤਾਂਹੀਓਂ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਲੋਕਗੀਤ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ।

{{right|61}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iwwjrwk092ors8ns6q0w7fymuxwt0rk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235301</id>
      <parentid>235300</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="0d3iexvbcukcuca993dg26jnwgr7hus" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਲੇਖੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣੀ। ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ। ਇਹਦੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ। ਇਹ ਰਜਪੂਤੀ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਜੂਝਣ ਚੱਲਿਆ ਜੈ ਮਲ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਭਾੜੇ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ 1846 ਵਿਚ ਹੀ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1853-54 ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਸੰਥਾਲਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੁਚਲੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1860 ਵਿਚ 'ਲੁਧੀਆਹ' (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਰਜਮੰਟ ਨੇ ਹਾਂਙਕਾਂਙ ਤੇ ਪੀਕਿੰਙ ਸਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤਕ ਸਰਹਿੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਲ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਬਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਬੀਸੀਨੀਆ, ਮਲਾਇਆ, ਬਰਮਾ (1885), ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ,
ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਦੋਹਵਾਂ ਆਲਮੀ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਮਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ 'ਚ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਬਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਤਲੰਗਿਆ ਜਾਣਾ, ਛੱਡ ਗਿਉਂ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ...

ਫ਼ਰੰਗੀ ਜਿਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀ 'ਚ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਤੇ ਬਾਲਮਨ ਵਿਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ
ਕੋਈ ਅਨੋਖਾ ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਾਹਨ ਹੈ।


ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ 'ਜਨਾਬ ਨੂਰ' ਨੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਾਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਵਰਗੀ ਗੱਡੀ ਕਿਤੇ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਖਾਸਕਰ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ਼, ਗ਼ੁਰਬਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੰਗਯਾ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਡੀ ਘਰ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਵਾਪਸੀ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਕਤਰਫ਼ਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ 1947 ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਡੀ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਇਸ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਤੋਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ; ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਹਲਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ ਬਣਾਏਗਾ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਦੋਹਵਾਂ ਜੰਗਾਂ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ; ਤਾਂਹੀਓਂ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਲੋਕਗੀਤ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ।&lt;noinclude&gt;{{right|61}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0d3iexvbcukcuca993dg26jnwgr7hus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235310</id>
      <parentid>235301</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4496" sha1="f9umpaft0oxuzknz3weqx8a2wzg9b5c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲੇਖੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣੀ। ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ। ਇਹਦੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ। ਇਹ ਰਜਪੂਤੀ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਜੂਝਣ ਚੱਲਿਆ ਜੈ ਮਲ ਜਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਭਾੜੇ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈ। ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ 1846 ਵਿਚ ਹੀ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1853-54 ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਸੰਥਾਲਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੁਚਲੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1860 ਵਿਚ 'ਲੁਧੀਆਹ' (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਰਜਮੰਟ ਨੇ ਹਾਂਙਕਾਂਙ ਤੇ ਪੀਕਿੰਙ ਸਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤਕ ਸਰਹਿੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਲ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਦਬਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਬੀਸੀਨੀਆ, ਮਲਾਇਆ, ਬਰਮਾ (1885), ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ,
ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਈਆਂ। ਦੋਹਵਾਂ ਆਲਮੀ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਮਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ 'ਚ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਬਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਤਲੰਗਿਆ ਜਾਣਾ, ਛੱਡ ਗਿਉਂ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ...

ਫ਼ਰੰਗੀ ਜਿਵੇਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀ 'ਚ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਲੋਕ ਤੇ ਬਾਲਮਨ ਵਿਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ
ਕੋਈ ਅਨੋਖਾ ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਾਹਨ ਹੈ।
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 65
|bSize = 548
|cWidth = 440
|cHeight = 125
|oTop = 370
|oLeft = 52
|Location = center
|Description = 
}}
ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ 'ਜਨਾਬ ਨੂਰ' ਨੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਾਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਵਰਗੀ ਗੱਡੀ ਕਿਤੇ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਖਾਸਕਰ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ਼, ਗ਼ੁਰਬਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੰਗਯਾ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਡੀ ਘਰ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਵਾਪਸੀ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਕਤਰਫ਼ਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ 1947 ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਡੀ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਇਸ ਟੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਤੋਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ; ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਹਲਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸਤੀਸ਼ ਗੁਜਰਾਲ ਬਣਾਏਗਾ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਦੋਹਵਾਂ ਜੰਗਾਂ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ; ਤਾਂਹੀਓਂ ਇਹਦਾ ਕੋਈ ਲੋਕਗੀਤ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ।&lt;noinclude&gt;{{right|61}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9umpaft0oxuzknz3weqx8a2wzg9b5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73891</id>
    <revision>
      <id>235302</id>
      <parentid>234415</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="50w89jycvo0vto27l3s1lanqxdbhfx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਸਿਗਨਲ ਡਾਊਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਬੇਮੁੱਖ ਗਾਰਡ ਨੇ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਸੀਟੀ ਮਾਰਨ
ਲਈ ਸਾਹ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਜੇਲਾਂ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰੇਲਗਾਰਡ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਹੁਣ ਬਸ ਵੀ ਕਰੋ। ਵੇਲਾ ਹੋ
ਗਿਆ। - ਜੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਪਿਛਵਾੜੇ ਕਿਹੋ
ਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਵੱਜੇ? ਸਾਕਾ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰਫ਼ੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਜਣ ਨੇ ਹੁਣੇ ਚੀਕ ਮਾਰਨੀ ਹੈ। ਪਹੀਏ ਇਕ ਵਾਰੀ
ਲੀਹ 'ਤੇ ਉਂਜ ਹੀ ਘੁੰਮ ਜਾਣਗੇ। ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਖੁੰਝ ਜਾਏਗੀ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ
ਧੜਵੈਲ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਘਿਸਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੇਗੀ। ਖੜਕਦੇ ਡੱਬੇ ਹੁਝਕੇ ਮਾਰਨਗੇ। ਨਾ
ਚੱਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨਗੇ।

&lt;poem&gt;{{gap}}ਟੁੱਟ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ
{{gap}}ਤੇਰਾ ਇੰਜਣ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵੇ
{{gap}}ਰੋਕੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਮੇਰਾ ਢੋਲ ਲਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ&lt;/poem&gt;

ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਗਏ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਆਭਾਮੰਡਲ ਨਹੀਂ, ਇੰਜਣ
ਦੀ ਭਾਫ ਦੇ ਛੱਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੱਲਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਸ਼ਕਲ ਸੰਗਲੀ 'ਚ ਪੁਰੋਈ ਹੋਈ ਹੈ; ਦੁਮੇਲ
ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੈਲੰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਾਰੀਖ ਦੁਆਲ਼ੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾਈਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ
ਟਾਈਮ ਤੇ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰ ਕੋਈ
ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਲੰਘ ਸਕਦਾ।

ਮਰ-ਰਹੇ ਬੰਦੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਖਿਰੀ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਯਮ
ਇੰਜਣ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋਣਗੇ। ਇਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ
ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ – ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ? ਪਿਉ ਦੀ ਬੱਗੀ ਕੰਬਦੀ ਦਾਹੜੀ? ਜਾਂ ਅਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ
ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਵਾਲ਼ੀ?

ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸਾਕਾ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦਰਗਾਹ
ਵਿਚ ਗੱਡੀ ਦੀ ਲੀਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿਚ
ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਲੀਹਾਂ ਖੜੇ ਰੁਖ ਹੋ ਕੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਥੇ ਦੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲ਼ਦੇ ਨਹੀਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀਆਂ।

ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੱਬਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ
ਵਾਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪੋ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ
ਕਿੰਨੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਖਾਸਕਰ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਿਲਾਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ
ਸੀ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵਿਛੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।&lt;noinclude&gt;{{left|62}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50w89jycvo0vto27l3s1lanqxdbhfx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73892</id>
    <revision>
      <id>235303</id>
      <parentid>234417</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="l6sborf0p38exwzxuapylknici7r3te" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ}}'''}}

ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਜਾਣ ਦਾ ਬੜੇ ਲੋਕ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ 1989
ਵਿਚ ਓਥੇ ਗਏ ਦਾ ਟੁੱਟਾ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਖੇੜਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾ ਰੌਣਕ। ਓਦੋਂ ਦੇ
ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਦ ਕਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੌਲ ਪੈਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ
ਵਿਚ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਬਣੇ ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਦੀ
ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬੌਂਦਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਕੈਮਰੇ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਕਿਲਾ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕਾਲ਼ਾਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਓਥੇ ਕੈਦੀ ਨਹੀਂ,
ਟੂਰਿਸਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਡਿਓੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ
ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਲਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਹੱਥਕੜੀਆਂ, ਬੇੜੀਆਂ, ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਵਾਰੰਟ
ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲ਼ ਹੈ। ਇਕ ਕੋਠੜੀ
ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਇਥੇ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਉਲੀਆਨੋਫ਼ (ਲੇਨਿਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਈ) ਕੈਦ
ਰਿਹਾ। ਇਹ ਏਸੇ ਜੇਲ ਵਿਚ ਫਾਹੇ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਲਾਗਲੀ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗੋਰਕੀ ਦਾ
ਵੇਰਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ 1905 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਕੈਦ ਕੱਟੀ। ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼
ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਝੁਣਝੁਣੀ ਫਿਰ ਗਈ। ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਹਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ
ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਦੀ ਪੈਲ਼ੀ ਗੁੱਡਦਾ ਬੁੜ੍ਹਾ
ਯਾਦ ਆਇਆ, ਜਿਹਨੇ ਮਾਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{right|63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6sborf0p38exwzxuapylknici7r3te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235312</id>
      <parentid>235303</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="e4he2gdyf4dxui9g8tcrbcyv737dr4l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ}}'''}}

ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਜਾਣ ਦਾ ਬੜੇ ਲੋਕ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ 1989
ਵਿਚ ਓਥੇ ਗਏ ਦਾ ਟੁੱਟਾ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਖੇੜਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾ ਰੌਣਕ। ਓਦੋਂ ਦੇ
ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਦ ਕਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੌਲ ਪੈਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ
ਵਿਚ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਬਣੇ ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਦੀ
ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬੌਂਦਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਕੈਮਰੇ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਕਿਲਾ ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕਾਲ਼ਾਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਓਥੇ ਕੈਦੀ ਨਹੀਂ,
ਟੂਰਿਸਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਵਰਗਾ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਡਿਓੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ
ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਲਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਹੱਥਕੜੀਆਂ, ਬੇੜੀਆਂ, ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਵਾਰੰਟ
ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲ਼ ਹੈ। ਇਕ ਕੋਠੜੀ
ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਇਥੇ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਉਲੀਆਨੋਫ਼ (ਲੇਨਿਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਈ) ਕੈਦ
ਰਿਹਾ। ਇਹ ਏਸੇ ਜੇਲ ਵਿਚ ਫਾਹੇ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਲਾਗਲੀ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗੋਰਕੀ ਦਾ
ਵੇਰਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ 1905 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਕੈਦ ਕੱਟੀ। ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼
ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਝੁਣਝੁਣੀ ਫਿਰ ਗਈ। ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਹਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ
ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਦੀ ਪੈਲ਼ੀ ਗੁੱਡਦਾ ਬੁੜ੍ਹਾ
ਯਾਦ ਆਇਆ, ਜਿਹਨੇ ਮਾਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 67
|bSize = 548
|cWidth = 405
|cHeight = 281
|oTop = 392
|oLeft = 60
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{right|63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e4he2gdyf4dxui9g8tcrbcyv737dr4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73893</id>
    <revision>
      <id>235304</id>
      <parentid>234438</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5963" sha1="i0d3mzlzgad6s67ymeindatjfi8xpbb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਕੋਠੜੀ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਬਣੀ ਥਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਸੱਖਣ ਬੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਇਹ ਧੁੰਦ ਵਾਂਙ ਲਟਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਦ ਦੀ ਸੱਖਣ ਪਥਰੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਧ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੰਜਾ ਤੇ ਮੇਜ਼ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮੇਜ਼ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਾਟੂ ਦਾ ਆਲ਼ਾ। ਹੱਗਣ ਮੂਤਣ ਲਈ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਬਾਲ਼ਟੀ। ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਦੋਹਰੇ ਜੰਗਲ਼ਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਰੋਸ਼ਨਦਾਨ। ਕੈਦ ਦੇ ਘੁਪ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਇਹੀ ਚਮਕਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਆਸਮਾਨ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ ਤਾਰੇ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੇਲ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਦੋ ਸਾਲ ਕੱਟੇ ਸਨ, ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਹਵਾਹਾਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਓਥੇ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਮੰਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ।

ਉਸ ਖਾਲੀ ਕੋਠੜੀ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਫ਼ੋਟੋ ਲਾਹੁਣਾ
ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਨਾਲ਼-ਦੇ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਵਾ ਲਈ। ਅੱਜ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ ਦੇਖ
ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਓਥੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ
ਤਸੀਹਾ-ਘਰ ਕਿਉਂ ਦੇਖਿਆ? ਦੇਖੋ, ਬੰਦਾ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ੇਖੀਖੋਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਸੀ ਮਨਹੂਸ ਥਾਂ
ਖੜ੍ਹਾ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਹੋਵੇ। ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ, ਜਾਂ ਲੰਦਨ ਦੇ ਕਬੂਤਰਾਂ
ਵਾਲ਼ੇ ਟ੍ਰਫ਼ਾਲਗਰ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਫ਼ੋਟੋ 'ਚੰਗੀ' ਆਵੇ। ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਉਂਤ (ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ)
ਦਰਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਹਜ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸੁਹਜ ਲਭਣਾ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ
ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਕਿਉਂ ਭੰਗ ਕੀਤੀ? ਕੈਦੀ ਨੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ
ਓਹਲਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਣਾ ਨੰਗ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕੈਦੀ ਤੇ
ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਦੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੈਦੀ ਜਿਥੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ
ਹੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਹਦੇ ਬਾਰੇ ਆਖੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ
ਸਤਾਲਿਨਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਹੁਣ ਵੀ ਕੈਦ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਨੂੰ
ਸਤਾਲਿਨਸ਼ਾਹੀ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਣਖੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀਆਂ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਮਨ 'ਤੇ
ਮਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਫ਼, ਉਹ ਥਾਂ;
ਜਿਥੇ ਇਨਸਾਨ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹ ਸਕੇ। ਛੂਹ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਕੈਦ
ਵਿਚ ਦਿਨ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਉਸ ਥਾਂ
ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਓਥੇ ਹੁਣ ਦਾ ਵੇਲਾ
ਛਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਜਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਵਿਚਾਲੇ ਬੰਦੇ
ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਹਿਕਣ ਜੋਗਾ ਹੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਏਨਾ ਜਬਰ ਤਾਂ
ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਅਪਣੀ ਨਸਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਜੇਲਖ਼ਾਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਰਿਸਦੇ ਘਾਉ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ
ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|64}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0d3mzlzgad6s67ymeindatjfi8xpbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235305</id>
      <parentid>235304</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5962" sha1="a944w7qe3of2tq223oocmfoupctp0kf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਕੋਠੜੀ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਬਣੀ ਥਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਸੱਖਣ ਬੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਇਹ ਧੁੰਦ ਵਾਂਙ ਲਟਕਦੀ ਹੈ। ਕੈਦ ਦੀ ਸੱਖਣ ਪਥਰੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਧ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੰਜਾ ਤੇ ਮੇਜ਼ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮੇਜ਼ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਾਟੂ ਦਾ ਆਲ਼ਾ। ਹੱਗਣ ਮੂਤਣ ਲਈ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਬਾਲ਼ਟੀ। ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਦੋਹਰੇ ਜੰਗਲ਼ਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਰੋਸ਼ਨਦਾਨ। ਕੈਦ ਦੇ ਘੁਪ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਇਹੀ ਚਮਕਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਆਸਮਾਨ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ ਤਾਰੇ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੇਲ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਦੋ ਸਾਲ ਕੱਟੇ ਸਨ, ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਹਵਾਹਾਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਓਥੇ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਮੰਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ।

ਉਸ ਖਾਲੀ ਕੋਠੜੀ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਫ਼ੋਟੋ ਲਾਹੁਣਾ
ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਨਾਲ਼-ਦੇ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਵਾ ਲਈ। ਅੱਜ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ ਦੇਖ
ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਓਥੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ
ਤਸੀਹਾ-ਘਰ ਕਿਉਂ ਦੇਖਿਆ? ਦੇਖੋ, ਬੰਦਾ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ੇਖੀਖੋਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਸੀ ਮਨਹੂਸ ਥਾਂ
ਖੜ੍ਹਾ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਹੋਵੇ। ਐਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ, ਜਾਂ ਲੰਦਨ ਦੇ ਕਬੂਤਰਾਂ
ਵਾਲ਼ੇ ਟ੍ਰਫ਼ਾਲਗਰ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੋ ਕੇ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ
ਫ਼ੋਟੋ 'ਚੰਗੀ' ਆਵੇ। ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਉਂਤ (ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ)
ਦਰਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਹਜ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸੁਹਜ ਲਭਣਾ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ
ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਕਿਉਂ ਭੰਗ ਕੀਤੀ? ਕੈਦੀ ਨੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ
ਓਹਲਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਣਾ ਨੰਗ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕੈਦੀ ਤੇ
ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਦੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੈਦੀ ਜਿਥੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ
ਹੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਹਦੇ ਬਾਰੇ ਆਖੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ
ਸਤਾਲਿਨਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਾਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ੀ ਹੁਣ ਵੀ ਕੈਦ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਨੂੰ
ਸਤਾਲਿਨਸ਼ਾਹੀ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਣਖੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀਆਂ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਮਨ 'ਤੇ
ਮਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਫ਼, ਉਹ ਥਾਂ;
ਜਿਥੇ ਇਨਸਾਨ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹ ਸਕੇ। ਛੂਹ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਕੈਦ
ਵਿਚ ਦਿਨ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਲੰਘਦਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਉਸ ਥਾਂ
ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਦ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਓਥੇ ਹੁਣ ਦਾ ਵੇਲਾ
ਛਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਜਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਵਿਚਾਲੇ ਬੰਦੇ
ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਂਤ ਕੈਦ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਹਿਕਣ ਜੋਗਾ ਹੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਏਨਾ ਜਬਰ ਤਾਂ
ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਅਪਣੀ ਨਸਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਜੇਲਖ਼ਾਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਰਿਸਦੇ ਘਾਉ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਨੇਰ੍ਹੀ ਥਾਂ
ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{left|64}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a944w7qe3of2tq223oocmfoupctp0kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73895</id>
    <revision>
      <id>235307</id>
      <parentid>234425</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="cqhcd9jq4m0w3q3511fws9ud6nw6k3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਕੇ ਰੂਹ ਖਿੜ ਜਾਏ। ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਤੌਲਸਤੌਇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਕੀ ਅਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਰੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਨਾਲ਼ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਉਣ ਦੀ ਖਿਮਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ - ਅਜੀਬ, ਅਨੋਖੀ, ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ। ਪਾਲ ਪੀਟਰ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਹੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਬਣੇ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ, ਜਦ ਇਕ ਵੀ ਕੈਦਖਾਨਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|65}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqhcd9jq4m0w3q3511fws9ud6nw6k3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235321</id>
      <parentid>235307</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="c93xhkqp6j9jimavziovgm9f1na6mjz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਕਰਕੇ ਰੂਹ ਖਿੜ ਜਾਏ। ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੋਏ, ਜਿਹੜਾ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਤੌਲਸਤੌਇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਕੀ ਅਪਣੀ ਲਿਖਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕਰੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਗੋਰਕੀ ਨਾਲ਼ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਉਣ ਦੀ ਖਿਮਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ - ਅਜੀਬ, ਅਨੋਖੀ, ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ। ਪਾਲ ਪੀਟਰ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਕਾਲ਼-ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਹੀ ਕੈਦਖ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਓਦੋਂ ਹੀ ਬਣੇ ਸੋਭਾ ਦੇਣਗੇ, ਜਦ ਇਕ ਵੀ ਕੈਦਖਾਨਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਗੋਰਕੀ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਦਗਾਰ ਉਹਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|65}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c93xhkqp6j9jimavziovgm9f1na6mjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73897</id>
    <revision>
      <id>235309</id>
      <parentid>234441</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="59sgjcxm2j3a33i775jdt3hc2nhf3z1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ}}'''}}


1965 ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1928–1995) ਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ਼ ਇਹਦਾ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨਗਰ
ਬਿਲ਼ਗੇ ਦਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਤੇ ਪਛਾੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤ ਬਲਵਿੰਦਰ, ਜੋ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚੇ
ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਆਰਕੀਟੈਕਟ
ਹੈ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕੋਈ ਨਾਟਕੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜੀਉੜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦਰਜ ਹੈ; ਜਿਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ
ਹੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੰਨ 1954 ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਬਲਵਿੰਦਰ
ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਵਿਛੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਜੇਰਾ ਦੇਖੋ
ਕਿ ਸੱਤਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਹੋਏ ਪੁਤ ਨੂੰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤਿਕੋਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੋ - ਇਹ ਤਿਕੋਣ ਤਿਕੋਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ,
ਦਾਇਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਉਚੇਚ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ - ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਬੈਠਣ ਖੜੋਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼
ਵਿਚ, ਪਿਛਾੜੀ ਟੰਗੀ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਚੱਦਰ ਤੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਾਲ਼ੇ ਜੰਪਰ&lt;noinclude&gt;{{left|66}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59sgjcxm2j3a33i775jdt3hc2nhf3z1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235313</id>
      <parentid>235309</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="kcpa0y6am1a4t8fxw3062i79e35cy0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{center|'''{{larger|ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ}}'''}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 70
|bSize = 548
|cWidth = 276
|cHeight = 297
|oTop = 67
|oLeft = 162
|Location = center
|Description = 
}}
1965 ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1928–1995) ਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ਼ ਇਹਦਾ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨਗਰ
ਬਿਲ਼ਗੇ ਦਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਤੇ ਪਛਾੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤ ਬਲਵਿੰਦਰ, ਜੋ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚੇ
ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਆਰਕੀਟੈਕਟ
ਹੈ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕੋਈ ਨਾਟਕੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜੀਉੜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦਰਜ ਹੈ; ਜਿਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ
ਹੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੰਨ 1954 ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਬਲਵਿੰਦਰ
ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਵਿਛੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਜੇਰਾ ਦੇਖੋ
ਕਿ ਸੱਤਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਹੋਏ ਪੁਤ ਨੂੰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤਿਕੋਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੋ - ਇਹ ਤਿਕੋਣ ਤਿਕੋਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ,
ਦਾਇਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਉਚੇਚ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ - ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਬੈਠਣ ਖੜੋਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼
ਵਿਚ, ਪਿਛਾੜੀ ਟੰਗੀ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਚੱਦਰ ਤੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਾਲ਼ੇ ਜੰਪਰ&lt;noinclude&gt;{{left|66}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kcpa0y6am1a4t8fxw3062i79e35cy0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235320</id>
      <parentid>235313</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="hx3r3de1vie4h4wmtl8l0wpvx989a80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{center|'''{{larger|ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ}}'''}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 70
|bSize = 548
|cWidth = 276
|cHeight = 297
|oTop = 67
|oLeft = 162
|Location = center
|Description = 
}}
1965 ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1928–1995) ਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ਼ ਇਹਦਾ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨਗਰ
ਬਿਲ਼ਗੇ ਦਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਤੇ ਪਛਾੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤ ਬਲਵਿੰਦਰ, ਜੋ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚੇ
ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਹਿੰਦਾ ਕਾਮਯਾਬ ਆਰਕੀਟੈਕਟ
ਹੈ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕੋਈ ਨਾਟਕੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜੀਉੜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦਰਜ ਹੈ; ਜਿਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ
ਹੀ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੰਨ 1954 ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਬਲਵਿੰਦਰ
ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਵਿਛੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਜੇਰਾ ਦੇਖੋ
ਕਿ ਸੱਤਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਹੋਏ ਪੁਤ ਨੂੰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤਿਕੋਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਕ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖੋ - ਇਹ ਤਿਕੋਣ ਤਿਕੋਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ,
ਦਾਇਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫ਼ੋਟੋ ਵਿਚ ਉਚੇਚ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ - ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਬੈਠਣ ਖੜੋਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼
ਵਿਚ, ਪਿਛਾੜੀ ਟੰਗੀ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਚੱਦਰ ਤੇ ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੁਰਗ਼ਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਾਲ਼ੇ ਜੰਪਰ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{left|66}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hx3r3de1vie4h4wmtl8l0wpvx989a80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74007</id>
    <revision>
      <id>235322</id>
      <parentid>234899</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="psa9cqatb5v3bh5id4ndadfifjd00ih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਚ ਪਰ ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਨੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ - ਇਹਨੇ ਸਫ਼ੂਨ-ਕਰੇਪ ਦੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਜੂੜੇ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਢਕਿਆ ਤੇ ਘੜੀ ਵਾਲ਼ੀ ਅਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਥਿੱਚੀ ਸੀ,ਅੰਟੋਮੈਟਿਕ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ। ਬੀਬੀ ਫੋਟੋਂ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਛੋਟੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿਚਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਜਣੀ ਵਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਏਸ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰੇ
ਦੇ ਕਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚੀਮੁੱਚੀ ਦੇ ਵਸਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਭਵਿਖਬਾਣੀ ਹੈ - ਸਤ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮਹਿੰਦਰ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੈਂਡਫ਼ਰਡ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਬੀਬੀ ਨੇ।

ਬੀਬੀ ਦੀਆਂ ਸਹਿਜ-ਭਾਅ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ਼ ਇਕਸੁਰ ਹੈ। ਇਹ
ਗੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਸ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਰਾਕਵੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

- ਬੀਬੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਕੇ-ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਾ ਕਿਨਾ-ਕੁ ਚੇਤਾ ਹੈ?

- ਕਿਧਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਤੇ ਕਿਧਰੋਂ ਖਤਮ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ। ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਸੀਗੀ। ਉਹ ਆਏ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਬਰਮਾ ਦੇ ਰੌਲੇ ਪੈਣ [ਦੂਜੀ ਜੰਗ (1939) ਤੋਂ ਚਾਰ-ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆ। [ਮੇਰਾ ਜਨਮ `28 ਦਾ ਆ। ਮੈ' ਸੋਚਣਾ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਦਿਸੇ, ਮੈਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ। ਜਦ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂ, ਤੇ ਓਥੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਇਕੱਲਪੁਣੇ ਨੂੰ ਕਿੱਦਾਂ ਕੱਟਾਂ? ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਲੱਭਦੀ-ਲੱਭਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਝ ਲਵਾਂ। ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਲੱਭ ਪਏ ਆ।

ਤੇ ਫੇਰ ਜਦ ਉਹ ਆਏ, ਓਹੋਂ ਜਹੀ ਨੇਰ੍ਹੀ ਫੇਰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਕਦਮ ਕਾਲੀਬੋਲੀ। ਤੰਦੂਰਾਂ ਚ ਰੋਟੀਆਂ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸੀਗੀਆਂ। ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਸੀਗਾ, ਓਥੇ ਈ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾ ਕੇ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਾਂ ਮੂਹਰੇ ਦੋ-ਦੋ ਫੁਟ ਰੇਤਾ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਦਰਵਾਜੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ: ਤੂੰ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੋ-ਰੋਂ ਕੱਟੀ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਾ।

-ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਨੇ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਗਏ ਸੀ, ਕੀ ਕਰਨ ਗਏ ਸੀ?

-ਤਿੰਨ ਸੀ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਏ ਸੀ [ਹੱਸ ਕੇ] ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਸਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਤ ਛੋਟਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਚੇਤਾ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਨਰੰਜਣ ਸਿੰਘ। ਓਦੂੰ ਛੋਟਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇਕ ਛਡ ਕੇ ਤੀਜਾ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ। ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਤਾਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|67}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>psa9cqatb5v3bh5id4ndadfifjd00ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74008</id>
    <revision>
      <id>235323</id>
      <parentid>234931</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="1jpmd4pv5sa1rzo8swpbxs88frq7kyk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਆਹ ਕੇ ਹੀ ਚਲੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੇਰਾਂ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਉਹ ਆਇਆ,ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ। ਜਿਹੜਾ ਦੂਸਰਾ ਸੀ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਆ - ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਲਹੌਰੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਰਾਕ ਲਿਆਇਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤਾ ਆ।

-ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚੈੱਕ ਸੀ ਉਹਦਾ?

-ਉਹਦਾ ਰੰਗ ਪੀਚ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਚ ਕਾਲੇ-ਜਿਹੇ ਡੋਰੇ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਠਾਲ ਕੇ ਫਰਾਕ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਲੜਕੀ ਤਕਰੀਬਨ ਮੈਥੋਂ ਸਾਲ ਸਵਾ-ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਉਹ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਮਾ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਓਧਰ ਹੀ ਮੁੱਕ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਮੋਢੇ ਲਾ ਕੇ ਸੁਆਲ ਕੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਅੱਖ ਖੁੱਲੀ,ਤਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਰੋਈ। ਬਾਹਰਲਾ ਜਿੰਦਾ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਫੇਰ ਕੋਈ ਮਗਰ ਸੈਕਲ ਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਓਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮਰ ਜਾਣਾ। ਤਾਂ ਭਰਾ ਕਹਿੰਦਾ: ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਣਾ।

-ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਕੇ ਪਿੰਡ ਚਾਚੋਕੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਗਿਆ ਸੀ ਬਰਮਾ ਨੂੰ?

-ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਸਾਰੇ ਸੀ ਓਥੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ ਮਨਸੂਰਪੁਰ ਆ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਠੇਕੇ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੱਲੇ ਗੋਰੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਫੇਰ ਜੰਗ ਲਗ ਗਈ। ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ। ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਾ ਕੇ ਆ ਕੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗੇ ਤੁਰਕੇ। ਕਪੜਾ ਦੁਆਲੇ ਨਾ ਸੀ। ਦਰੀ ਪਿੱਛੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੀ ਹੱਥ ਚ ਪੀਪੀ ਤੇ ਪਿਤਲ ਦਾ ਗਲਾਸ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਆ ਕੇ ਸਾਡਾ ਰੋਹੀ ਵਾਲਾਂ ਖੂਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਬੀਬੀਆਂ ਬਾਲਣ ਲਈ ਪੱਤੇ ਕੱਠੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸੀ। ਭਰਾ ਉਤਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ:ਚਾਚੀ ਕਹਿੰਦੀ:ਵੇ ਤੂੰ ਸੁੰਹ ਆਂ?

-ਕੋਈ ਮਨ ਚ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਸੀ ਬਰਮਾ ਕਿਸੇ ਹੈ ਇਸ ਧਰਤੀ `ਤੇ?

-ਹਾਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਭਰਾ ਬਰਮਾ ਗਏ ਆ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਨਕਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਆਉਂਦਾ। ਜਿੱਦਾਂ ਘਰ ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ - ਬਰਮਾ ਕੋਈ ਮੁਲਕ ਆ। ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ 'ਸੀ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਸੁਣਦੇ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੀ; 'ਏਹ ਭਰਾ ਰੰਗੂਨ ਰਹਿੰਦਾ'-ਏਦਾਂ ਕਰਕੇ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਰਟ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

-ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਗਏ ਸੀ?

-ਹਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ। ਸਾਡੀ ਕਾਫੀ ਰੋਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਕਣ (ਅਮਰੀਕਾ) ਨੂੰ। ਸਾਡੇ ਚਾਚੇ ਦੋ ਗਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਆਏ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਕੇ। ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਇਕ ਦਾ ਕਰਮਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਕਣ ਕਿਥੇ ਗਏ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਮੁੜਿਆ, ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਗਏ ਸੀ। ਹਾਂ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੀਗੀਆਂ। ਪਹਿਲਾ ਇਕ ਤਾਂ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਜਨਾਨੀ ਸੀ। ਹੈਗੀ ਆ ਹਜੇ। ਉਹ ਜਾਣੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਆ। ਇਕ ਜਿਹੜੀ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{left|68}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jpmd4pv5sa1rzo8swpbxs88frq7kyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74010</id>
    <revision>
      <id>235324</id>
      <parentid>234983</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5017" sha1="fyu5rauy4ekbjgdduiq0mqi40ra7w7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੀ, ਉਹਦੇ ਲੜਕਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਮਰ ਗਈ। ਫੇਰ [ਚਾਚੇ ਦਾ]
ਸੋਂਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰ ’ਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਹ
ਚਲੇ ਗਿਆ। ਚਲੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਚਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਮੁੜ ਕੇ। ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਪਰਸਿੰਨੋਂ
ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ - ਲਾਲਾ ਸਿਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੇਖੂੰਗੀ? ਮੈਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤੈਥੋਂ
ਬਿਨਾਂ। ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਟੰਗ ਜਾ। - ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਓਸ ਦਿਨ ਆ ਕੇ ਅਪਣੇ ਭਰਾ
ਦੀ ਪੱਗ 'ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਚਾਚੀ ਦਾ ਸੋਟੀ ਨਾਲ਼ ਮੁਕਲਾਵਾ
ਲਿਆਂਦਾ। ਬੜੀ ਸੁਣੱਖੀ ਸੀ। ਏਸ ਕਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ ਆ ਏਥੇ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ
ਚਾਚੀ ਮਰੀ ਸੀ।

ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕੱਟੀ। ਫੇਰ ਚਾਚਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਆਇਆ। ਬੁੱਢਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੰਝਤਰਾਂ-ਅੱਸੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਚਾਚੀ ਨੇ ਮਹਿੰ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਗਏ ਮਿਲਣ, ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ: ਬੀਬੀ, ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ। - ਰੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ: ਅੱਜ ਪਰਸ ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਲੱਝ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੁੱਤ ਨਹੀਂ ਲੱਝਣਾ। ਚਾਚਾ ਫੇਰ ਮੁੜ ਗਿਆ ਆਖ ਕੇ: ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਾ ਲੈਣਾ।

- ਮਿਲਕਣ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ ਸੀ?

- ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਅਫਵਾਹਾਂ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀ ਆ। ਬਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਸੀ ਦਸਦਾ, ਪੜਦਾ ਈ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਪੈਸਾ-ਧੇਲਾ ਸੁੱਖ-ਸੁਨੇਹਾ ਘਟ ਹੀ
ਘੱਲਦੇ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਫੋਟੋਆਂ ਝਟ ਈ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਓਦੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜਦੇ। ਕਦੀ
ਦੇਖੀਆਂ ਨਾ ਸੀ। ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਸਾਲ-ਛੇਈਂ-ਮਹੀਨੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

- ਘਰੋਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਕੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ?

- ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੋਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਭਰਾ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸੁਹਣੇ ਸਗਨ ਕਰਕੇ ਤੋਰਨਾ।
ਕਹਿਣਾ - ਨੇਰ੍ਹੇ-ਸਨੇਰੇ ਕੋਈ ਟੱਕਰੇ ਨਾ। - ਇਕ ਸਾਡੀ ਭਰਜਾਈ ਨਵੀਂ-ਨਵੇਲੀ ਦੋ ਵਾਰੀ
ਆਈ ਸੀ। ਸਮਝੋ, ਓਦੋਂ ਏਦਾਂ ਰਵਾਜ ਹੀ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਆਉਣਾ, ਤਾਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿਣਾ। ਘਰਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣਾ, ਤਾਂ ਓਨ੍ਹੀਂ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ। ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡਿਆ। ਜਦ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਮੁੜਨਾ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਚੋਣਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ।

- ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਭਾਪਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੋਂ ਆਇਆ ਸੀ?

- ਚੁਰਿੰਜਾ ਵਿਚ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਆ ਸਤਾਈ ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਬਸ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਏਦਾਂ ਵੀ ਨਾ ਸੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਚੱਲਿਆ, ਤਾਂ ਔਰਤ ਨੇ ਮਿਲ਼ ਹੀ ਲਿਆ, ਸਾਸ੍ਰੀਕਾਲ ਬੁਲਾ ਲਈ। (ਹੱਸਦਿਆਂ) ਝੁੰਡ ਏਡਾ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ। ਬਾਹਰ ਭਾਈਆ ਜੀ ਪੌੜੀ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਲਾ ਲਈਆਂ। ਮੈਂ ਅੰਦਰੇ ਹੀ ਹੱਸ ਪਈ। ਕਹਿੰਦੇ - ਕੁਸ਼ ਰਹਿ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? - ਇਹ ਜਦ ਕਦੀ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਏਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ: ਰਹਿ ਗਈ ਆਂ ਮੈਂ! - ਕਹਿੰਦੇ: ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|69}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyu5rauy4ekbjgdduiq0mqi40ra7w7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74011</id>
    <revision>
      <id>235325</id>
      <parentid>234984</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5408" sha1="g5rh799p89l0seaw7lrxvew6leg0c3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਤਾ! - ਬਸ ਹੈਨੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਗਈਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਬਸ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੁਛ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸੀ। ਫਖਰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਇਹਦਾ [ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ] ਸਤਾਈ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜਨਮ ਆ ਕਾਕੇ ਦਾ। ਫੇਰ ਇਹਦੀ ਵੱਡੀ
ਭੂਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: ਭਰਜਾਈ ਤੂੰ ਗਈ ਨਹੀਂ। ਬੀਬੀ ਬਹੁਤ ਗੁਸੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। – ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ
ਕਿਹਾ: ਭੈਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੇਲ਼ ਗੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਂ ਵੀ ਸੁਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਆ,
ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਚ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਓਥੇ ਸੁਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ? ਸਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ
ਮਾਈਆਂ ਨੇ ਏਦਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਬਹੁਤ ਕੱਟਿਆ ਸੀਗਾ। ਏਸ ਕਰਕੇ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਕੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ
ਤੰਗੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸੀਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਚਾਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਨਾਲ਼
ਜਾਈਏ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਜਾਈਏ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਪਈ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ
ਕੁਝ ਸਰਬੰਧ ਚੰਗੇ ਬਣ ਜਾਣ। ਅਸੀਂ ਔਖੇ ਤਾਂ ਹੈਗੇ ਈ ਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੁਹਣੀ
ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੂਗੀ। ਸੁਹਣੀ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਊਗੀ। ਚੰਗੇ ਬਣਨਗੇ।
ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ। ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। (ਹੱਸ ਕੇ)

- ਤਿਆਰੀ ਕਿੱਦਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ?

- ਬਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਫੁੱਫੜ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਏਜੰਟ। ਦਿੱਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੋਲਿਆ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਝਿਲਮਣ ਸਿੰਘ ਸਮਰਾਮਾਂ ਦਾ ਏਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਓਨ੍ਹੀਂ
ਦਿਨੀਂ ਦੋ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਨ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਈ ਪਤਾ ਸੀ
ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ-ਕੁ ਹਫਤਿਆਂ ਚ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ।
- ਏਡੀ ਕਾਹਲ਼ੀ ਕਾਹਦੀ ਸੀ? ਨਾਲ਼ੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ।

- ਪੈਸੇ ਦੀ ਖਾਤਰ। ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਈ ਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਓਥੋਂ ਈ ਆਇਆਂ। ਤੰਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ
ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣ ਦਿੰਦੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸੀਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘੜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਚੰਗੇ ਹੋ
ਜਾਣ ਸਾਡੇ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਬਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ।

- ਅਪਣੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ: ਮਾਈ੍ਹਆ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ, ਸੁੰਨ ਪੈ ਗਈ ਅੰਦਰਾਂ
ਦੀ...। ਇਹ ਅੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਆ?

- ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਆ। ਇਹਨੂੰ ਜੇ ਡੂੰਘਾਈ ਚ ਲਜਾਓ, ਤਾਂ ਬੰਦਾ
ਪਾਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਠ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਹਰ ਬਛੋੜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ਼
ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਘਰਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਬਛੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਾਵਾਂ
ਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਇਹ ਹੋਇਆ। ਸਾਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਸੀਗੀ। ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ
ਸੀ - ਚੰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ, ਪੈਸੇ ਦੀ, ਅਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨੇ ਦੀ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ
ਨਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਕਸ਼ਟ ਚ ਆਉਂਦਾ। ਸੁੰਨ ਮਨ ਨੇ ਦੇਖੀ ਆ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ
ਆ, ਸਾਰਾ ਪਿਛੋਕੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ, ਬਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਏਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ਼ ਏਨਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ,
ਅਪਣੀ ਆਬਰੂ ਵੀ ਰੱਖੀ। ਮਨ ਨੇ ਓਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। [ਹੱਸ ਕੇ] ਕਿਸੇ
ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬਜੁਰਗ ਹੋਊਗਾ, ਦੋ ਹੋਣਗੇ, ਸਾਡੇ ਘਰੇ ਚਾਰ ਸੀ। ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਥੋਹੜੀ ਸੀ।
ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮੀਜ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{left|70}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5rh799p89l0seaw7lrxvew6leg0c3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74017</id>
    <revision>
      <id>235326</id>
      <parentid>235129</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4738" sha1="f8x0bmva9qdj6cszx03n042goym67xn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਵੀਹ-ਬਾਈ ਸਾਲ ਕਮੀਜ ਅੱਧੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।

ਚੰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਹ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਸ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਾਹਰ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਈ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਐਸ ਨੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਂ? ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮਨ ਇਕਦਮ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਬੁਝਿਆ-ਬੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ — ਬਸ ਸੰਸਾਰ ਚ ਸਭ ਕੁਸ਼ ਐਵੇਂ ਈ ਆ। ਏਹੀ ਆ ਸੁੰਨ। ਜੇ ਸੁੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬੜਾ ਖਚਖਚਾ ਲੱਗਦਾ। ਬੜਾ ਮਹਿਕਣਾ ਲਗਦਾ ਆ। ਸੁੰਨ ਜਾਂ ਏਹੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ - ਨਾ ਕਪੜਾ ਪਾਉਣ ਨੂੰ, ਨਾ ਖਾਣ ਨੂੰ। 

- ਤੁਸੀਂ ਅਪਣੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ, ਅਪਣੀਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਦੇਖੀ ਹੋਣੀ ਐਂ। 

- ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਾਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਾਦੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਮਾਂ ਪੇ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਦ ਕਿਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਕਹਿਣਾ - ਚਾਚੀ, ਚਾਚੇ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ? - ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਕਹਿਣਾ - ਹਾਂ! ਚਿੱਠੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਕੀ ਪਾਉਣੀ ਆਂ! - ਬਸ ਏਦੂੰ ਵਧ ਕਦੀ ਕੁਸ਼ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।

- ਏਸ ਗੱਲ ਚ ਵੀ ਨਹੋਰਾ ਐ। ਇਹ ਵੀ ਸੁੰਨ ਈ ਐ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਡੀਕ ਹੋਊਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ। 

- ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਾਂਹੀਓਂ ਪੁੱਛ ਸਕਦੀਆਂ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ, ਓਦੋਂ ਬੁੜੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੱਕਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਚੱਕੀ ਪੀਹ ਕੇ ਹਟੀਆਂ, ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਲਗ ਪਈਆਂ, ਭਾਂਡੇ ਚਕ ਲਏ, ਕਪੜੇ ਧੋ ਲਏ, ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ ਲਈਆਂ। ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੀ ਨਾ ਸੀ ਮਿਲ਼ਦਾ। ਭਾਈਆ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣੀ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਣਾ: ਅਜੀਤ ਕੁਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਕੀ ਲਿਖ ਦਈਏ?
- ਓਨ ਕਹਿਣਾ: ਜੋ ਮਰਜੀ ਲਿਖ ਦਿਓ, ਰਾਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਸ। - ਭਰਜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਗਈ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਗਿੱਧੇ ਚ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ। ਸਾਡੇ ਗਵਾਂਢ ਚਾਚੀ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮਿਲਕਣ। ਇੱਕੋ ਧੀ ਸੀ। ਚਾਚੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸਾਬੋ ਲੱਗੀ ਨੱਚਣ ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਬਿਆਹ ਚ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਬੋਲੀ ਪਾਈ: ਭੁੰਨ ਸੁੱਟਿਆ ਕਾਲਜਾ ਮੇਰਾ/ਮਿਲਕਣ ਕਿਲਕਣ ਨੇ...। ਓਨ ਇਹ ਆਪ ਬਣਾਈ ਸੀ।

- ਚਾਚੋਕੀ ਲਾਗਿਓਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਆ?

- ਹਾਂ, ਖੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ। ਬੰਗਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਓਧਰੋਂ ਸਾਡੇ ਖੂਹ ਲਾਗਿਓਂ ਗੱਡੀ ਏਦਾਂ ਦੀਹਦੀ ਆ।

- ਰੇਲ ਜਦ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਲੰਘਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਸੀ?

- [ਹੱਸ ਕੇ] ਹਾਂ, ਏਨਾ ਕੁ ਤਾਂ ਸੀਗਾ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੀਦਾ ਸੀ, ਸਾਡੀਆਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8x0bmva9qdj6cszx03n042goym67xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74021</id>
    <revision>
      <id>235306</id>
      <parentid>235267</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3120" sha1="dljl4ikh43vr5oyweeql00qy8mgvoyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਇ ਉਇ ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨੇਂ ਓ ਤੁਸੀਂ। ''(ਮਨਜੀਤ ਨੂੰ)'' ਤੂੰ ਚੱਲ, ਮੈਂ
ਆਖਦਾਂ ਮੁਨੀਮ ਨੂੰ। ''(ਸੈਨਤ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇਖ ਕੇ ਮੂੰਹ
ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜ਼ਰਾ ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲਾਂ, ਕੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ।
''(ਦੋਹੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ)'' ਓ ਲਾਲਾ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਨਬੇੜ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਨੀਂ ਟਿਕਦਾ
ਗਿਟਕ ਜਹੀ ''(ਹਤਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਮੂਡ 'ਚ
ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਥਾਂ ਤੇ ਮਾੜੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਖ ਰੌਣਕਾਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਮਜ਼ਾਕ 'ਚ)'' ਬੜਾ ਭੇਤ ਬੁੱਝਿਆ ਵਈ। ਛੇਤੀ ਓ}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਵਿਅੰਗ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਬਸ ਪੱਛੜ ਗਏ ਥੋੜ੍ਹਾ।

''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੇਲਾ ਕਿਸ਼ਨੇ ਦਾ ਹੱਥ ਦਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁੰਮ
ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ...}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਕਟਾਖਸ਼)'' ਓਥੇ। ''(ਖਲਾਅ 'ਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਬੜਾ ਨਿਰਮੋਹੀ ਏਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਤੂੰ ਹੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਭਈ ‘ਇਹ ਉੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਐ!

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬਸ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ
ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਕੈਲੇ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨੇ ਵਾਂਗ ਉਸ
ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਗੱਲਾਂ
ਕਰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਲੈ, ਇਸਨੂੰ 'ਤੇ ਇਹਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਲੱਗਿਆ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''(ਖਰ੍ਹਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ)'' ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਲਾਲਾ?}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ)'' ਪਤਾ ਨੀ ਭਰਾਵਾ। ਏਥੇ ਈ ਹੋਣਾ ਕਿਤੇ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ''&lt;noinclude&gt;{{rh||103 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dljl4ikh43vr5oyweeql00qy8mgvoyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235308</id>
      <parentid>235306</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="5tvc7miyo6i4b51w8a1tttapgg8stpk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਇ ਉਇ ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨੇਂ ਓ ਤੁਸੀਂ। ''(ਮਨਜੀਤ ਨੂੰ)'' ਤੂੰ ਚੱਲ, ਮੈਂ
ਆਖਦਾਂ ਮੁਨੀਮ ਨੂੰ। ''(ਸੈਨਤ ਨਾਲ਼ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇਖ ਕੇ ਮੂੰਹ
ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜ਼ਰਾ ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲਾਂ, ਕੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ।
''(ਦੋਹੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ)'' ਓ ਲਾਲਾ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਨਬੇੜ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਨੀਂ ਟਿਕਦਾ
ਗਿਟਕ ਜਹੀ ''(ਹਤਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਮੂਡ 'ਚ
ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਥਾਂ ਤੇ ਮਾੜੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਖ ਰੌਣਕਾਂ।}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਮਜ਼ਾਕ 'ਚ)'' ਬੜਾ ਭੇਤ ਬੁੱਝਿਆ ਵਈ। ਛੇਤੀ ਓ}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਵਿਅੰਗ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਬਸ ਪੱਛੜ ਗਏ ਥੋੜ੍ਹਾ।

''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੇਲਾ ਕਿਸ਼ਨੇ ਦਾ ਹੱਥ ਦਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁੰਮ
ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ...}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਕਟਾਖਸ਼)'' ਓਥੇ। ''(ਖਲਾਅ 'ਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਬੜਾ ਨਿਰਮੋਹੀ ਏਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਤੂੰ ਹੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਭਈ ‘ਇਹ ਉੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਐ!

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬਸ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ
ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਕੈਲੇ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨੇ ਵਾਂਗ ਉਸ
ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਗੱਲਾਂ
ਕਰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਲੈ, ਇਸਨੂੰ 'ਤੇ ਇਹਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਲੱਗਿਆ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''(ਖਰ੍ਹਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ)'' ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਲਾਲਾ?}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ)'' ਪਤਾ ਨੀ ਭਰਾਵਾ। ਏਥੇ ਈ ਹੋਣਾ ਕਿਤੇ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||103 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5tvc7miyo6i4b51w8a1tttapgg8stpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/104</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74022</id>
    <revision>
      <id>235311</id>
      <parentid>235262</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="g8zhqgewoj8nk053o36y11jw52hcpaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|| : ਏਧਰ-ਉਧਰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''(ਨਿੱਸਲ ਜਿਹਾ)'' ਆਊ ਤੇ ਉਰ੍ਹੇ ਈ।}}
{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| :  ਬੈਠੇ ਆਂ। ਕਿਹੜਾ ਦੱਸ ਕੇ ਗਿਆ।

{{gap}}''(ਚੁੱਪੀ)''}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ਜਾਨ ਲੈਣੀ ਕੀਤੀ ਏ ਸੌਹਰੀ ਦਿਆਂ ਨੇ। ''(ਆਪ ਹੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)'' ਅਖੇ ਸੁਕਾਅ ਕੇ ਲਿਆਓ ਪਿਓ ਨੂੰ, ਸੁਕਾਈਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ
'ਚ। ਹੋਰ ਈ ਕਜੀਏ ਨੀ ਮੁੱਕਦੇ।

{{gap}}''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਗੁਆਚਿਆ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦੈ ... ਚਾਚਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਏ ਉਹਦੀ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੈਨੂੰ ਲਗਦੈ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ...।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਮਤਲਬ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹੈ ਨਹੀਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :''(ਭੇਤ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ਼)'' ਦੱਬੀ ਜਾਂਦੇ ਕਿੱਲੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਮੈਂ ਹੈ ਨੀ ਭਲਾ... ਤੇ ਤੂੰ! ''(ਚੁੱਪੀ)''}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''(ਫੇਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)'' ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ... ਹੱਟੀਆਂ, ਬਾਣੀਆਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸਾਡੇ ਚਿੱਚੜ ਲੱਗੇ ਚੰਮ ਨੂੰ।}} 

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| :  ''(ਜਾਣ ਦੇ ਮੂਡ 'ਚ ਜੁੱਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਘਰ-ਘਰ ਇਹੋ ਹਾਲ ਏ ਬਜ਼ੁਰਗਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਏ - ਉਹ ਤੇ ਹੈਗੇ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਹੈਗੇ...!... ਕਿੱਥੇ?}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :''(ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਤੈਸ਼ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ
ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ਛੇ-ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜੁਆਕਾਂ ਦੀ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਤਾਰੀਦੀ, ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਖਰਚੇ ਅੱਗੇ
ਪਾਈ ਜਾਈਦੇ, ਭਈ ਫਸਲ ਹੋਊ ਤੇ ਦੇਖਾਂਗੇ। ਇਹ ਵਸੇ ਆਂ ਖਲਜਗਣ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||104 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8zhqgewoj8nk053o36y11jw52hcpaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/105</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74023</id>
    <revision>
      <id>235314</id>
      <timestamp>2026-09-16T13:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript||ਨੂੰ, ਪੰਜ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਅੱਜ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਰਹਿੰਦੀ ਐਂ ਰੁਲ ਜਾਣੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਡ ਵਾਹਣ ਵਾਲੀ ਪਈ ਏ, ਮੁੰਡੇ ਡੱਕਾ ਨੀਂ ਤੋੜਦੇ। ''(ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋ ਜਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="fzv6gyesps7z9yo4n6vzz7qb4hten4o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਨੂੰ, ਪੰਜ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਅੱਜ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ
ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਰਹਿੰਦੀ ਐਂ ਰੁਲ ਜਾਣੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਡ ਵਾਹਣ ਵਾਲੀ ਪਈ
ਏ, ਮੁੰਡੇ ਡੱਕਾ ਨੀਂ ਤੋੜਦੇ। ''(ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਮੰਗਣਾ ਕੀਤਿਆਂ ਕੁੜੀ ਦਾ। ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ
ਵੱਖਰਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ। ''(ਚੁੱਪੀ।)''}}

''ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਦਿਲ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਸਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਤੇ
ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੋਵੇ)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਚਾਚਾ, ਅਖੇ ਮੂਸਾ ਭਜਿਆ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੌਤ ਖੜ੍ਹੀ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਕਹਿ ਦੇਈਂ ਆਊਗਾ ਤੇ, ਮੈਂ ਲੱਗਾਂ ਧਨੀਂ ਕਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਟਣ। ''(ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਖੌਝਲਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਪਰੇਸ਼ਾਨ)'' ਮਸਾਂ ਪਿੰਡ ਛੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਵਸਾਤਾ ਲਿਆ ਕੇ। ਚਲ
ਬਹੁਤ ਹੋ ਲਿਆ ਮੇਲਾ।

''(ਸ਼ੇਰੇ ਤੇ ਲਾਲੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਦੇਖ ਸ਼ੇਰਿਆ ਇਹ ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਗਿੱਲਾਂ ਦੇ ਟਰਾਲੀ ਸੁੱਟ ਕੇ।
ਫਿੱਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਐਂ। ਵਿਹਾਰ ਤਾਂ ਬਣਿਆ ਈ ਰਹੇ ਤਾਂ ਖਰਾ ਹੁੰਦਾ।}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ)'' ਸਸਰੀਕਾਲ ਚਾਚਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| :  ''(ਚਿੜ ਕੇ)'' ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਓ ਮੈਂ ਹਵਾ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਨਾਂ। ਜੁਗ ਹੋ ਗਏ ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕ-ਮੁੱਕਾ ਗਿਆ, ਰਕਮ ਮੇਰੀ ਉਵੇਂ ਈ ਖੜ੍ਹੀ।

''(ਕੈਲਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਜਿੱਥੇ ਇੰਨੇ ਨਬੇੜ ਦਿੱਤੇ ਲਾਲਾ,
ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਮੁਕਰਦਾ ਤਾਂ ਨੀ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੈਰਾਨ)'' ਨਬੇੜ ਦਿੱਤੇ, ਓਨੇ 'ਚ ਤਾਂ ਬਿਆਜ ਦਾ ਬਿਆਜ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||105 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzv6gyesps7z9yo4n6vzz7qb4hten4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235315</id>
      <parentid>235314</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="qm5ig0uzqmmif9o7dvi5r4sdpbfgfe4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਨੂੰ, ਪੰਜ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਅੱਜ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ
ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਰਹਿੰਦੀ ਐਂ ਰੁਲ ਜਾਣੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਅੱਡ ਵਾਹਣ ਵਾਲੀ ਪਈ
ਏ, ਮੁੰਡੇ ਡੱਕਾ ਨੀਂ ਤੋੜਦੇ। ''(ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਮੰਗਣਾ ਕੀਤਿਆਂ ਕੁੜੀ ਦਾ। ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ
ਵੱਖਰਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ। ''(ਚੁੱਪੀ।)''}}

{{playscript||''ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਦਿਲ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਸਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਤੇ
ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੋਵੇ)''}}


{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਚਾਚਾ, ਅਖੇ ਮੂਸਾ ਭਜਿਆ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੌਤ ਖੜ੍ਹੀ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''(ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਫੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਕਹਿ ਦੇਈਂ ਆਊਗਾ ਤੇ, ਮੈਂ ਲੱਗਾਂ ਧਨੀਂ ਕਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਟਣ। ''(ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਖੌਝਲਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਪਰੇਸ਼ਾਨ)'' ਮਸਾਂ ਪਿੰਡ ਛੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਵਸਾਤਾ ਲਿਆ ਕੇ। ਚਲ
ਬਹੁਤ ਹੋ ਲਿਆ ਮੇਲਾ।

''(ਸ਼ੇਰੇ ਤੇ ਲਾਲੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਦੇਖ ਸ਼ੇਰਿਆ ਇਹ ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਗਿੱਲਾਂ ਦੇ ਟਰਾਲੀ ਸੁੱਟ ਕੇ।
ਫਿੱਕ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਐਂ। ਵਿਹਾਰ ਤਾਂ ਬਣਿਆ ਈ ਰਹੇ ਤਾਂ ਖਰਾ ਹੁੰਦਾ।}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ)'' ਸਸਰੀਕਾਲ ਚਾਚਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| :  ''(ਚਿੜ ਕੇ)'' ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਓ ਮੈਂ ਹਵਾ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਨਾਂ। ਜੁਗ ਹੋ ਗਏ ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕ-ਮੁੱਕਾ ਗਿਆ, ਰਕਮ ਮੇਰੀ ਉਵੇਂ ਈ ਖੜ੍ਹੀ।

''(ਕੈਲਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਜਿੱਥੇ ਇੰਨੇ ਨਬੇੜ ਦਿੱਤੇ ਲਾਲਾ,
ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਮੁਕਰਦਾ ਤਾਂ ਨੀ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੈਰਾਨ)'' ਨਬੇੜ ਦਿੱਤੇ, ਓਨੇ 'ਚ ਤਾਂ ਬਿਆਜ ਦਾ ਬਿਆਜ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||105 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qm5ig0uzqmmif9o7dvi5r4sdpbfgfe4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74024</id>
    <revision>
      <id>235352</id>
      <timestamp>2026-09-17T00:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235352</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3587" sha1="3wparl2kfa6ubywsxra298sqqs7sdiu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚਿਠੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸੇ ਜਿਦ ਚ ਪਈ ਤੂੰ ਕੋਈ ਰੱਬ ਐਂ! ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸੁੱਤੀ ਪਈ। ਚੇਤੇ ਚ ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ
ਉਘੜਦੀ ਐ? ਚੇਤਾ ਤਾਂ ਓਹੀ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਕੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ।

{{gap}}ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

{{gap}}ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ, ਖੂਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਘਰ ਨਹੀਂ
ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਨਕਸ਼ਾ ਉਭਰ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਕਸ਼ਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮੱਧਮ ਸੁਰਤੀ
ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਜਿਆਦੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੱਧਮ ਪਈ
ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡਾ ਤੇਹ ਆ। ਤੇਹ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਂ।
ਸਾਡੇ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ। ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਆ। ਓਧਰਲਾ ਪਿਆਰ ਓਨਾ ਘਟ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਾ ਸੀ ਲੱਗਦੀ। ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ
ਕੋਈ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਕੁਸ਼ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ। ਬੀਬੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ
ਆਉਂਦੀਆਂ – ਅੱਜ ਓਥੇ ਸਤਸੰਗ ਆ; ਅੱਜ ਓਥੇ ਪਾਠ ਦੀ ਰੌਲ਼ ਲਾਉਣੀ ਆ। ਵਾਤਾਵਰਣ
ਬਣ ਗਿਆ ਨਾ ਓਦਾਂ ਦਾ ਹੀ। ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਾਲ਼ਾ ਫੇਰੀਦੀ ਆ। ਮਣਕਾ ਸਿੱਟਣ
ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਆਪ ਚਲਦੀ ਆ।

&lt;poem&gt;{{larger|'''ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ'''}}

ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਦਾ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਇਕਦਮ ਟੁੱਟਾ
ਖਿਲਰੇ ਮਣਕੇ, ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਈ ਸਿਮਰਨੀ
ਦਗਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ

ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਨਾ ਸੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਣਾ
ਪਰ ਕਿਥੇ ਹੈ ਪਰਦੇਸ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਤਾ ਸੀ
ਹੁਣ ਇਹ ਛਡ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ

ਇਸ ਜੀਣੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੰਢੀ ਸੁੰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ
ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ
ਬੀਬੀ, ਇਹ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਈ

ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁੰਨਾ ਪੰਛੀ
ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉੜਦਾ
ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ
ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3wparl2kfa6ubywsxra298sqqs7sdiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235353</id>
      <parentid>235352</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T00:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235353</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3587" sha1="it57euooi4zs1f4tybta3nimt0hs83q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚਿਠੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸੇ ਜਿਦ ਚ ਪਈ ਤੂੰ ਕੋਈ ਰੱਬ ਐਂ! ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸੁੱਤੀ ਪਈ। ਚੇਤੇ ਚ ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ
ਉਘੜਦੀ ਐ? ਚੇਤਾ ਤਾਂ ਓਹੀ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਕੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ।

{{gap}}ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

{{gap}}ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ, ਖੂਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਘਰ ਨਹੀਂ
ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਨਕਸ਼ਾ ਉਭਰ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਕਸ਼ਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮੱਧਮ ਸੁਰਤੀ
ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਜਿਆਦੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੱਧਮ ਪਈ
ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡਾ ਤੇਹ ਆ। ਤੇਹ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਂ।
ਸਾਡੇ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ। ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਆ। ਓਧਰਲਾ ਪਿਆਰ ਓਨਾ ਘਟ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਾ ਸੀ ਲੱਗਦੀ। ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ
ਕੋਈ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਕੁਸ਼ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ। ਬੀਬੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ
ਆਉਂਦੀਆਂ – ਅੱਜ ਓਥੇ ਸਤਸੰਗ ਆ; ਅੱਜ ਓਥੇ ਪਾਠ ਦੀ ਰੌਲ਼ ਲਾਉਣੀ ਆ। ਵਾਤਾਵਰਣ
ਬਣ ਗਿਆ ਨਾ ਓਦਾਂ ਦਾ ਹੀ। ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਾਲ਼ਾ ਫੇਰੀਦੀ ਆ। ਮਣਕਾ ਸਿੱਟਣ
ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਆਪ ਚਲਦੀ ਆ।

&lt;poem&gt;{{larger|'''ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ'''}}

ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਦਾ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਇਕਦਮ ਟੁੱਟਾ
ਖਿਲਰੇ ਮਣਕੇ, ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਈ ਸਿਮਰਨੀ
ਦਗਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ

ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਨਾ ਸੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਣਾ
ਪਰ ਕਿਥੇ ਹੈ ਪਰਦੇਸ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਤਾ ਸੀ
ਹੁਣ ਇਹ ਛਡ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ

ਇਸ ਜੀਣੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੰਢੀ ਸੁੰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ
ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ
ਬੀਬੀ, ਇਹ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਈ

ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁੰਨਾ ਪੰਛੀ
ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉੜਦਾ
ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ
ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>it57euooi4zs1f4tybta3nimt0hs83q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74025</id>
    <revision>
      <id>235354</id>
      <timestamp>2026-09-17T00:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235354</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="m9plpqto2y2d9cscedx1z87b8iu82zh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{larger|'''ਇਥੇ'''}}

ਬੀਬੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੀ ਘੜੀ ਪਰਦੇਸ ਦਾ ਇਕੋ
ਵੇਲਾ ਦਸਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹੋਵਾਂਗੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਹਦਾ ਸਾਹ
ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕਦਮ ਖਿਆਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨੂੰ
ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਹੈ ਹਰਦਮ ਧੜਕਦਾ ਆਪਣਾ ਹੋਣਾ ਦਸਦਾ ਦਿਲ ਘਟਦਾ
ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਥੋਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਵੈਦ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਉਣ ਲਈ ਸਿਰ 'ਤੇ
ਪੱਲਾ ਲੈ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਰਤਾ ਮਨ ਟਿਕਾਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਦੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਧਰਤੀ
ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲ਼ਦੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਰ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਗੱਡੀ ਕਿਧਰ ਨੱਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ 
ਬੀਬੀ ਪਰਾਈ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਹੱਸਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਘਰ ਲਾਗਿਉਂ
ਰੇਲਗੱਡੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਉਤਰਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ
ਹੈ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਕੰਬ-ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਬਦਲਵਾਈ ਹੈ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ
ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਭਿੱਜੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਖੇਲਦੇ ਹਨ ਬੱਚੇ ਕੋਈ
ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕੈਂਹੇਂ ਦਾ ਥਾਲ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭਉਂ ਕੇ ਦੇਖਦੀ
ਹੈ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਵਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ 'ਨੇਰ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ
ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲਣਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਹਾਏ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਆ ਪੈਸਿਆ ਤੈਨੂੰ
ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਸੀ ਸਾਹ ਮੁੱਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਥਿੰਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਨੂੰ ਘੁਣ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਦੋਂ ਮੁੜਨਗੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲ{{gap|6em}}ਇਥੋਂ&lt;noinclude&gt;74&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m9plpqto2y2d9cscedx1z87b8iu82zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235355</id>
      <parentid>235354</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T00:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <origin>235355</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="rydj8u7pw4nqo2a4q3k9itfw1jtxuym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{larger|'''ਇਥੇ'''}}

ਬੀਬੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੀ ਘੜੀ ਪਰਦੇਸ ਦਾ ਇਕੋ
ਵੇਲਾ ਦਸਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹੋਵਾਂਗੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਹਦਾ ਸਾਹ
ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕਦਮ ਖਿਆਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨੂੰ
ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਹੈ ਹਰਦਮ ਧੜਕਦਾ ਆਪਣਾ ਹੋਣਾ ਦਸਦਾ ਦਿਲ ਘਟਦਾ
ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਥੋਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਵੈਦ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਉਣ ਲਈ ਸਿਰ 'ਤੇ
ਪੱਲਾ ਲੈ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਰਤਾ ਮਨ ਟਿਕਾਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਦੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਧਰਤੀ
ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲ਼ਦੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਰ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਗੱਡੀ ਕਿਧਰ ਨੱਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ 
ਬੀਬੀ ਪਰਾਈ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਹੱਸਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਘਰ ਲਾਗਿਉਂ
ਰੇਲਗੱਡੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਉਤਰਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ
ਹੈ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਕੰਬ-ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਬਦਲਵਾਈ ਹੈ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ
ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਭਿੱਜੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਖੇਲਦੇ ਹਨ ਬੱਚੇ ਕੋਈ
ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕੈਂਹੇਂ ਦਾ ਥਾਲ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭਉਂ ਕੇ ਦੇਖਦੀ
ਹੈ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਵਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ 'ਨੇਰ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ
ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲਣਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਹਾਏ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਆ ਪੈਸਿਆ ਤੈਨੂੰ
ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਸੀ ਸਾਹ ਮੁੱਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਥਿੰਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਨੂੰ ਘੁਣ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਦੋਂ ਮੁੜਨਗੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲ{{gap|6em}}ਇਥੋਂ
{{dhr|8em}}&lt;noinclude&gt;74&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rydj8u7pw4nqo2a4q3k9itfw1jtxuym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74026</id>
    <revision>
      <id>235356</id>
      <timestamp>2026-09-17T00:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮਗਰੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਏਗਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪੋਜ਼ ਸੋਚੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੋਜ਼ ਇਹਨੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5879" sha1="965z3i7wtbkm9g2co9prpxt0sn5vfb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮਗਰੋਂ
ਕੀਤਾ ਹੋਏਗਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪੋਜ਼ ਸੋਚੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੋਜ਼ ਇਹਨੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ
ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕੀਤੀ ਹੋਏ।
ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਇਹਨੇ ਕਿਥੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਅਕਸ
ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਮੌਲਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਫੋਟੋ
ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਵਾਈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ
ਪਿਆਰ ਪਛਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ।

ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੌਖਟੇ ਚ ਜੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ
ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੋਰੀ ਬਿਨਾਂ ਯਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਸਲ ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾ ਲੰਘ
ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਚ ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਲੰਘਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਵਗਦੀ 'ਨੇਰ੍ਹੀ ਚ ਅਕਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਬਲ਼ਦਾ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਜਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਪਣੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੀਵੀਂ
ਆਦਮੀ ਵੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਖੈਰ, ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਨ ਹੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ
ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਇਹੋ-ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਆਸ਼ਿਕ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ
ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੱਗਦੇ ਵੀ ਹੋਣ। ਆਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦ ਰਤਾ ਭੱਦਰ ਹੈ,
ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼
ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫਸਦਾ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਹੈ? ਜਾਲ਼ ਵਿਚ, ਚਿੱਕੜ, ਫਾਹੀ, ਪਿੰਜਰੇ,
ਕੁੜਿੱਕੀ ਕੁੰਡੀ ਤੇ ਟੋਹੇ ਵਿਚ। ਫਸਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉਲ਼ਟ ਹਨ। ਤਾਂ
ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਫਸਣ ਦੇ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਲਈ ਬੰਦਾ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ
ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਮਰਨ ਚ ਜੀਉਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ
ਮਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਜਚਣੀ ਨਹੀਂ: ਕਬੀਰ ਭਗ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤੜੀ ਕੇਤੇ ਗਏ ਗਡੰਤ /ਕੇਤੇ
ਅਜਹੂੰ ਜਾਇਸੀਂ ਨਰਕ ਹਸੰਤ ਹਸੰਤ। ਅਰਥਾਤ ਭਗ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਫਸਦੇ
ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨਰਕ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਨਰਕ ਜਾਣਗੇ। ਕਬੀਰ ਜੀ
ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਕਾਮਣ ਤੀਵੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਲ਼ੀ ਨਾਗਣ ਹੈ।

ਕੈਮਰਾ ਜਿਵੇਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਜੀਵ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਈ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਹੈ।
ਓਭੜ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰਾਉਂਦਾ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਹੱਸਣਾ ਅਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾ
ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚ ਜਣੇ ਬੜੇ ਘਬਰਾਏ ਨਜ਼ਰ
ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਾ ਘੁੱਟਿਆ-ਵੱਟਿਆ
ਬਾਹਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਭਾਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਬਾਂਹ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ,
ਪਰ ਡਰੀ ਹੋਈ ਇਹ ਵੀ ਹੈ; ਤੇ ਅਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਢਾਲ਼ ਬਣਾ
ਲਿਆ ਹੈ; ਟੂਣੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਬਲਾ ਨੇ ਟਲ਼ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ,
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਲੋਲ ਕਰਦੇ ਉੱਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਏ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗਿਓਂ ਇਹ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋਣ:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>965z3i7wtbkm9g2co9prpxt0sn5vfb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235361</id>
      <parentid>235356</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5879" sha1="sbn5rbsv89loebd1acp8mxcgpto7pel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮਗਰੋਂ
ਕੀਤਾ ਹੋਏਗਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪੋਜ਼ ਸੋਚੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੋਜ਼ ਇਹਨੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ
ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕੀਤੀ ਹੋਏ।
ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਇਹਨੇ ਕਿਥੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਅਕਸ
ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਮੌਲਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਫੋਟੋ
ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਵਾਈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ
ਪਿਆਰ ਪਛਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ।

ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੌਖਟੇ ਚ ਜੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ
ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੋਰੀ ਬਿਨਾਂ ਯਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਸਲ ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾ ਲੰਘ
ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਚ ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਲੰਘਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਵਗਦੀ 'ਨੇਰ੍ਹੀ ਚ ਅਕਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਬਲ਼ਦਾ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਜਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਪਣੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੀਵੀਂ
ਆਦਮੀ ਵੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਖੈਰ, ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਨ ਹੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ
ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਇਹੋ-ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਆਸ਼ਿਕ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ
ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੱਗਦੇ ਵੀ ਹੋਣ। ਆਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦ ਰਤਾ ਭੱਦਰ ਹੈ,
ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼
ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫਸਦਾ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਹੈ? ਜਾਲ਼ ਵਿਚ, ਚਿੱਕੜ, ਫਾਹੀ, ਪਿੰਜਰੇ,
ਕੁੜਿੱਕੀ ਕੁੰਡੀ ਤੇ ਟੋਹੇ ਵਿਚ। ਫਸਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉਲ਼ਟ ਹਨ। ਤਾਂ
ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਫਸਣ ਦੇ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਲਈ ਬੰਦਾ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ
ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਮਰਨ ਚ ਜੀਉਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ
ਮਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਜਚਣੀ ਨਹੀਂ: ਕਬੀਰ ਭਗ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤੜੀ ਕੇਤੇ ਗਏ ਗਡੰਤ /ਕੇਤੇ
ਅਜਹੂੰ ਜਾਇਸੀਂ ਨਰਕ ਹਸੰਤ ਹਸੰਤ। ਅਰਥਾਤ ਭਗ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਫਸਦੇ
ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨਰਕ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਨਰਕ ਜਾਣਗੇ। ਕਬੀਰ ਜੀ
ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਕਾਮਣ ਤੀਵੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਲ਼ੀ ਨਾਗਣ ਹੈ।

ਕੈਮਰਾ ਜਿਵੇਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਜੀਵ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਈ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਹੈ।
ਓਭੜ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰਾਉਂਦਾ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਹੱਸਣਾ ਅਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾ
ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚ ਜਣੇ ਬੜੇ ਘਬਰਾਏ ਨਜ਼ਰ
ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਾ ਘੁੱਟਿਆ-ਵੱਟਿਆ
ਬਾਹਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਭਾਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਬਾਂਹ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ,
ਪਰ ਡਰੀ ਹੋਈ ਇਹ ਵੀ ਹੈ; ਤੇ ਅਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਢਾਲ਼ ਬਣਾ
ਲਿਆ ਹੈ; ਟੂਣੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਬਲਾ ਨੇ ਟਲ਼ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ,
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਲੋਲ ਕਰਦੇ ਉੱਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਏ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗਿਓਂ ਇਹ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋਣ:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sbn5rbsv89loebd1acp8mxcgpto7pel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74027</id>
    <revision>
      <id>235357</id>
      <timestamp>2026-09-17T00:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਤਾਂ #ਸ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਿਜ ਬੈਠੇ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ।...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5279" sha1="9dkssbkoqezbzoutwveu10fijx7upfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਂ #ਸ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਿਜ ਬੈਠੇ
ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਇਥੇ ਕੇਲਾ
ਆਸ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਉਕਸਾਉਂਦਾ
। ਮਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਖਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ
ਜੈਸਲੀ ਐਲਬਮ ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ
ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਜੜਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਲੀੜਿਆਂ
# ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੇ ਕਹਿਣ
ਆਸ 'ਸਸਤੇ ਸਾਬਣ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ
ਜੜੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਐਲਬਮਾਂ ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਖੇੜਾ
ਅਕਸਰ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ
ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਤਮਾਯਨ ਤੇ ਕੋਕਾ ਪੰਡਤ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਸਰੀਰ
ਵਿਚ ਮਹਿਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਕੇਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਉਚਰ ਕੇ, ਕੇਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਅਪਣੇ ਵਸਲ
ਦਾ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਸਵਾਦ ਵੀ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਸ ਨਾਂ ਹਨ। ਦੁਆਬੀ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਛੱਲੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਤਾ ਬਦਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ: ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕੇਲੇ
ਦੀ ਛੱਲੀ, ਮੈਂ ਖਾ ਖਾ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ। - ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੇਲੇ ਦਾ ਜੇ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣਾ ਹੋਏ,
ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਦਮ ਤੇ ਹੱਵਾ ਨੂੰ
ਅਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਉਂ ਖਾਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਸ ਹੱਵਾ
ਬੀਬੀ ਨੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਵਰਜਿਆ ਫਲ ਅਪਣੇ ਆਦਮ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ
ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ - ਜਿਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ
ਸੁਹਾਵਾ ਬਾਗ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ – ਕੋਈ ਰੱਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਕ ਕੇ ਕਿਥੇ ਸੁੱਟੇਗਾ?
-
ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ
ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੋਹਰੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਮੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ
ਵੈਰ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਏ। ਇਹ ਵਿਪਰੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ
ਪੂਰਕ ਹਨ। ਦੋਹਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਏ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਹੀ ਲਿਆ
ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਬੀਰ ਸਾਹਬ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਕੇਲਾ ਪਾਕਾ ਝਾਰਿ। ਕਿ ਕੰਡਿਆਲ਼ੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਕੇਲਾ
ਮੰਨ ਕੇ ਮੂਰਖ ਗਵਾਰ ਲੋਕ ਮੁਗਧ ਬੈਠੇ ਹਨ।
77&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dkssbkoqezbzoutwveu10fijx7upfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235362</id>
      <parentid>235357</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <origin>235362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5323" sha1="8lir35h048xrielah63clfichxe0px4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਂ ਫੇਰ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਿਜ ਬੈਠੇ
ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਇਥੇ ਕੇਲਾ
ਆਸ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਉਕਸਾਉਂਦਾ
ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਖਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ
ਤੇ ਮਿਲੀ ਐਲਬਮ ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ
ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਜੜਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਲੀੜਿਆਂ
ਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੇ ਕਹਿਣ
ਵਾਂਙ'ਸਸਤੇ ਸਾਬਣ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ
ਜੜੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਐਲਬਮਾਂ ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਖੇੜਾ
ਅਕਸਰ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ
ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।

ਵਾਤਸਾਯਨ ਤੇ ਕੋਕਾ ਪੰਡਤ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਸਰੀਰ
ਵਿਚ ਮਹਿਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਕੇਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧ੍ਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਉਚਰ ਕੇ, ਕੇਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਅਪਣੇ ਵਸਲ
ਦਾ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਸਵਾਦ ਵੀ। 

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਸ ਨਾਂ ਹਨ। ਦੁਆਬੀ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਛੱਲੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਤਾ ਬਦਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ: ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕੇਲੇ
ਦੀ ਛੱਲੀ, ਮੈਂ ਖਾ ਖਾ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ। - ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੇਲੇ ਦਾ ਜੇ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣਾ ਹੋਏ,
ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਦਮ ਤੇ ਹੱਵਾ ਨੂੰ
ਅਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਉਂ ਖਾਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਸ ਹੱਵਾ
ਬੀਬੀ ਨੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਵਰਜਿਆ ਫਲ ਅਪਣੇ ਆਦਮ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ
ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ - ਜਿਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ
ਸੁਹਾਵਾ ਬਾਗ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ – ਕੋਈ ਰੱਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਕ ਕੇ ਕਿਥੇ ਸੁੱਟੇਗਾ?
-
ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ
ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੋਹਰੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਮੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ
ਵੈਰ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਏ। ਇਹ ਵਿਪਰੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ
ਪੂਰਕ ਹਨ। ਦੋਹਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਏ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਹੀ ਲਿਆ
ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਬੀਰ ਸਾਹਬ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਕੇਲਾ ਪਾਕਾ ਝਾਰਿ। ਕਿ ਕੰਡਿਆਲ਼ੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਕੇਲਾ
ਮੰਨ ਕੇ ਮੂਰਖ ਗਵਾਰ ਲੋਕ ਮੁਗਧ ਬੈਠੇ ਹਨ।
77&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lir35h048xrielah63clfichxe0px4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235363</id>
      <parentid>235362</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T01:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5322" sha1="fp0qjmd3wg59ruemyghueipsroysbq8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਂ ਫੇਰ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਿਜ ਬੈਠੇ
ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਇਥੇ ਕੇਲਾ
ਆਸ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਉਕਸਾਉਂਦਾ
ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਖਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ
ਤੇ ਮਿਲੀ ਐਲਬਮ ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ
ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਜੜਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਲੀੜਿਆਂ
ਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੇ ਕਹਿਣ
ਵਾਂਙ'ਸਸਤੇ ਸਾਬਣ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ
ਜੜੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਐਲਬਮਾਂ ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਖੇੜਾ
ਅਕਸਰ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ
ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।

ਵਾਤਸਾਯਨ ਤੇ ਕੋਕਾ ਪੰਡਤ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਸਰੀਰ
ਵਿਚ ਮਹਿਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਕੇਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧ੍ਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਉਚਰ ਕੇ, ਕੇਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਅਪਣੇ ਵਸਲ
ਦਾ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਸਵਾਦ ਵੀ। 

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਸ ਨਾਂ ਹਨ। ਦੁਆਬੀ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਛੱਲੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਤਾ ਬਦਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ: ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕੇਲੇ
ਦੀ ਛੱਲੀ, ਮੈਂ ਖਾ ਖਾ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ। - ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੇਲੇ ਦਾ ਜੇ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣਾ ਹੋਏ,
ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਦਮ ਤੇ ਹੱਵਾ ਨੂੰ
ਅਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਉਂ ਖਾਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਸ ਹੱਵਾ
ਬੀਬੀ ਨੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਵਰਜਿਆ ਫਲ ਅਪਣੇ ਆਦਮ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ
ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ - ਜਿਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ
ਸੁਹਾਵਾ ਬਾਗ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ – ਕੋਈ ਰੱਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਕ ਕੇ ਕਿਥੇ ਸੁੱਟੇਗਾ?
-
ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ
ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੋਹਰੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਮੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ
ਵੈਰ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਏ। ਇਹ ਵਿਪਰੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ
ਪੂਰਕ ਹਨ। ਦੋਹਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਏ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਹੀ ਲਿਆ
ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਬੀਰ ਸਾਹਬ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਕੇਲਾ ਪਾਕਾ ਝਾਰਿ। ਕਿ ਕੰਡਿਆਲ਼ੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਕੇਲਾ
ਮੰਨ ਕੇ ਮੂਰਖ ਗਵਾਰ ਲੋਕ ਮੁਗਧ ਬੈਠੇ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;77&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fp0qjmd3wg59ruemyghueipsroysbq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74028</id>
    <revision>
      <id>235358</id>
      <timestamp>2026-09-17T00:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}} ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਕਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235358</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="lxapfma0w1mvegwmy1cinv5oakkg70d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}}
ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ
ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ
ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ (ਫ਼ੋਟੋ,
ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਂਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਤੇ ਘਾਲਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ
ਮੇਲ ‘ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਾਲਕੁ ਦਿਲਾ ਕੇ' (ਤਿਲੰਗ, ਮਃ ੫) ਨਾਲ਼, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੇ ਕਾਰ-
ਸੇਵਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੀ
ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮਨੂਵਾਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਕ ਹੈ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮੀ-
ਕਮੀਣ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੇਣ
ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਘੜਿਆ ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਮੋਢੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਆਰੀ
ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ ਲੰਕਾ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ
ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ
ਸੰਦ ਪੂੰਝਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ਤੇ ਅਪਣੇ ‘ਕਰਖੰਨੇ’ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ
ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਾਲ਼ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਰ
ਕਿਸੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਂਦਾ।

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੈਮਰਾ ਸੰਨ 1850 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼
ਹੀ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1870-1954) ਸੀ।
ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਲਹੌਰ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਸੰਨ
1920 ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੱਵੁਰ (ਕਲਪਨਾ) ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਾਕੀਆਂ
* ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਓਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਰੂਸ ਦੇ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਨਾਮਵਰ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ
ਦੀ ਅਕਾਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘਟ
ਅਸਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1940ਆਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ
ਘੱਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜਾਨਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਾਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ
ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ
ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ' ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ‘ਕਲਚਰ’ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਪਰ
ਉਚੇਚਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ&lt;noinclude&gt;78&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxapfma0w1mvegwmy1cinv5oakkg70d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74029</id>
    <revision>
      <id>235382</id>
      <timestamp>2026-09-17T01:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="iyv5exaj7mif5z76un13boegadf06e1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਗੂ
ਜਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਉ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਭ ਅਖਬਾਰਾਂ ਪਰਚਿਆਂ
ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦਾ ਸੀ।
***
ਉਸ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਪੜ੍ਹਾਏ ਕੁਝ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ
ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁੱਖਪੁਰੇ ਦਾ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼,
ਮੱਦੋਕੇ ਦਾ ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ - ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣਗੇ।

ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾਂ।
CALVI
KLE
JEAN
ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਖਰਾਦੀਆ ਕੰਧ-ਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਢਾਸਣਾ ਲਾਈ
ਨੀਮ-ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ-ਖੜ੍ਹਾ-ਨਾ-ਬੈਠਾ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ
ਇਹਦੀ ਲਿਵ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਕੰਧ 'ਤੇ 3 ਤੇ ਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ
ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਧੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਲਿਸ਼ਕਦਾ ਬੂਹੇ ਦਾ ਪੱਲੜਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਏ
ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਖਰਾਦ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਦੀ ਥੱਲੇ ਕਚਰੇ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੋਟੇ ਦੇਖ
ਕੇ ਸਾਹ ਘਟ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ; ਵਰਨਾ ‘ਕੋਈ ਉੱਮੀਦ ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ'। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਗੱਲ ਜਚਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।&lt;noinclude&gt;79&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyv5exaj7mif5z76un13boegadf06e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74030</id>
    <revision>
      <id>235389</id>
      <timestamp>2026-09-17T01:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="rlr9lnykhe3u99wl12ne828ztvzuxsl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੂਸਰੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਪੈਰ ਹੀ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਮੇ 
ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਿੰ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਖੱਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਸਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ
ਨਾਲ਼ ਮੋਟਾ ਲੂਣ ਰਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਬਦਬੂ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਬੋ ਨਹੀਂ
ਖਲਾਰਦੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਾਜਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀ। ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਫੈਲਾਉ
ਹੈ। ਮਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗੇ ਮੈਹਰੂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ। ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ
ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਹੈ - ਮਰੇ ਹੋਏ ਢੋਅ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਝੋਟੇ 
ਜਿੰਨਾ। ਕਾਮੇ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਮ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ
ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਮ ਨਾਲ਼ ਚੰਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋਹਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਣ-ਖੀਣ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਦੀ ਬੈਠਕ
ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਟੰਗਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਮੇ ਧਨੀ
ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਰਗੀ ਜੀਉੜੇ ਨਹੀਂ। ਰੂਸ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਪਿਛੋਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਜੁੱਸਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਇੰਜ ਤੱਕਦੇ ਹਨ,
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰ ਗਏ। ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼
ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਖਰਾਦ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਚਮੜਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਕਾਮੇ
ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨੱਚ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ
ਆਸਰਾ? ਆਪਾਂ ਖਰਾਦੀਏ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇਈਏ। ਚਾਹ ਪੀ ਲਵੇ। ਫੇਰ ਇਹਨੇ ਲੋਹੇ ਨਾਲ਼
ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।
80&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rlr9lnykhe3u99wl12ne828ztvzuxsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74031</id>
    <revision>
      <id>235391</id>
      <timestamp>2026-09-17T01:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਪਿਓ-ਪੁਤਰ  ਪਿਓ ਸੁਤ ਸੁਤ ਪਿਤ ਸੁਤ ਪਿਤਾ ਪਿਤ ਸੁਤ। ਉਤਪਤਿ ਗਤਿ ਅਤਿ ਗੁੜ ਮੂਲਮੰਤ ਹੈ। - ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ  ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਅਪਣੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੇਹ ਸਰਵ- ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਜੁਗ ਦਾ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="0ljoc7zz1zv90mt6yu89k67ag1nfubd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਿਓ-ਪੁਤਰ

ਪਿਓ ਸੁਤ ਸੁਤ ਪਿਤ ਸੁਤ ਪਿਤਾ ਪਿਤ ਸੁਤ। ਉਤਪਤਿ ਗਤਿ ਅਤਿ ਗੁੜ ਮੂਲਮੰਤ ਹੈ। - ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ

ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਅਪਣੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੇਹ ਸਰਵ-
ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਜੁਗ ਦਾ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ
ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਮ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪੁਤ ਸ਼ਬਦ
ਨੋਂ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਸਮਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ
ਸਭ ਬਿਆਸੀ ਵਾਰ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤਾਂ
ਕੀ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੰਧਨ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। (ਬੰਧਨ
ਸੁਭ ਕੰਨਿਆ ਅਰੁ ਨਾਰਿ॥ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧॥)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸੱਚਾ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਆ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ
ਦਸਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਕਰਦਿਆਂ
ਚਿਤਵਿਆ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਲੌਕਿਕ (ਸੈਕੂਲਰ) ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਿਉ-ਧੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਾਂ ਮਿਲ਼
ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਦੀਆਂ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੁਤ
ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਸੀ: ਐ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਮਦਨ ਮੁਰਾਰ।...
ਪਿਉ-ਪੁੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਘਰ-ਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਚੇਚੀਆਂ
ਹਨ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਣੀ ਦੀ ਅਪਣੇ ਪੁਤ ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਉੱਨੀ ਸੌ ਸੱਠਾਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਰੂਸ
ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਦਰਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਪਰਲੀ ਤਸਵੀਰ 1952
ਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਤੈਰਾਕ ਯਾਂ ਬਾਇਤੂ
ਨੇ ਪਟਕਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪਿਉ ਕੋਲ਼ੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਭੀ ਨਾ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਤਲਾਅ
ਵਿਚ ਛਾਲ਼ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ
ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2000 ਦੀ
ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ
ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ
ਬਾਪ ਅਪਣੇ ਪੁਤ ਨੂੰ
ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ
ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਤੋਂ
ਬਚਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੋਹਵਾਂ
ਦੇ ਗੋਲ਼ੀ ਵੱਜੀ ਤੇ ਪੁਤ
ਉਹਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਮੁੱਕ
ਗਿਆ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ljoc7zz1zv90mt6yu89k67ag1nfubd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235392</id>
      <parentid>235391</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T02:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3243" sha1="98cgh0ox9qs0o4ka7igjme3qr0kxe0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਪਿਓ-ਪੁਤਰ'''}}}}

{{center|ਪਿਤ ਸੁਤ ਸੁਤ ਪਿਤ ਸੁਤ ਪਿਤ ਪਿਤ ਸੁਤ। ਉਤਪਤਿ ਗਤਿ ਅਤਿ ਗੁੜ ਮੂਲਮੰਤ ਹੈ। - ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ}}

ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਅਪਣੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੇਹ ਸਰਵ-
ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਜੁਗ ਦਾ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ
ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਮ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪੁਤ ਸ਼ਬਦ
ਨੋਂ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਸਮਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ
ਸਭ ਬਿਆਸੀ ਵਾਰ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤਾਂ
ਕੀ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੰਧਨ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। (ਬੰਧਨ
ਸੁਭ ਕੰਨਿਆ ਅਰੁ ਨਾਰਿ॥ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧॥)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸੱਚਾ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਆ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ
ਦਸਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਕਰਦਿਆਂ
ਚਿਤਵਿਆ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਲੌਕਿਕ (ਸੈਕੂਲਰ) ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਿਉ-ਧੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਾਂ ਮਿਲ਼
ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਦੀਆਂ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੁਤ
ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਸੀ: ਐ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਬੱਚੇ ਮੇਰੇ ਮਦਨ ਮੁਰਾਰ।...

ਪਿਉ-ਪੁੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਘਰ-ਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਚੇਚੀਆਂ
ਹਨ। ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਣੀ ਦੀ ਅਪਣੇ ਪੁਤ ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਉੱਨੀ ਸੌ ਸੱਠਾਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਰੂਸ
ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਦਰਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਪਰਲੀ ਤਸਵੀਰ 1952
ਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਤੈਰਾਕ ਯਾਂ ਬਾਇਤੂ
ਨੇ ਪਟਕਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪਿਉ ਕੋਲ਼ੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਭੀ ਨਾ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਤਲਾਅ
ਵਿਚ ਛਾਲ਼ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ
ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2000 ਦੀ
ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਤਸਵੀਰ
ਵਿਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ
ਬਾਪ ਅਪਣੇ ਪੁਤ ਨੂੰ
ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ
ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਾਛੜ ਤੋਂ
ਬਚਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੋਹਵਾਂ
ਦੇ ਗੋਲ਼ੀ ਵੱਜੀ ਤੇ ਪੁਤ
ਉਹਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਮੁੱਕ
ਗਿਆ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>98cgh0ox9qs0o4ka7igjme3qr0kxe0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74032</id>
    <revision>
      <id>235394</id>
      <timestamp>2026-09-17T02:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{center|{{larger|'''ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਔਰਤ'''}}}} ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੋ। ਇਹ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਕਦਮ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਧਨੰਗੀ ਔਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੱਥ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="c6ld5r8uv0sn1gym01px0wai7ymtekx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਔਰਤ'''}}}}
ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੋ। ਇਹ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
ਇਕਦਮ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਧਨੰਗੀ ਔਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੱਥ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਇਹਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ
ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਹੈ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ? ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੀਅ
ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਡਰੀ, ਸਹਿਮੀ ਤੇ ਝਿਜਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਆਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਂਙ ਦੋਪੱਖੀ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਅਪਣੇ
ਆਪ ਚ ਚੌਖਟਾ (ਫ਼ਰੇਮ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਚੌਖਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰੇਮ
ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰੀ ਵੀ। ਤੇ ਕੋਈ ਨੇੜਿਉਂ ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ
ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਝਾਕਣ ਵਾਲੇ ਵਲ ਪਿਠ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਾਂ ਚੁਗਲਝਾਤ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਅਪਣਾ ਉਭਾਰ ਕੱਜ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ
ਕਿ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ’ਕੱਲੀ ਤੀਵੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੀ
ਹੋਏਗੀ? ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਮੂਨਾ (ਰੁੱਖ ਜਾਂ
ਤਾਰਾ) ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਕੰਧ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਪੈਂਦਾ ਅਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲ਼ੀ
ਕੰਧ ਦਾ। ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਣੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਵੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ?
ਇਹਦੇ ਦਿਲ ਚ ਕੀ ਹੈ? ਵੇਗਮੱਤੀਆਂ ਉਂਗਲ਼ਾਂ ਚ ਕਾਮ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ
ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਣ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਇੰਜ ਹੀ ਟੋਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?&lt;noinclude&gt;84&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6ld5r8uv0sn1gym01px0wai7ymtekx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74033</id>
    <revision>
      <id>235395</id>
      <timestamp>2026-09-17T02:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="86glvdaw0bdglb2ml6royc6vwmgjr8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3
+
ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਵੀਨਸ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ
ਪਿੰਡਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਲੁੱਚੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਬੇਹਯਾ ਤੇ
ਹੁਸਿਆਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਪੀਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਪਾਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਅੱਜ ਭਾਈ ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਰਦ ਨੇ ਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ
ਔਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਔਰਤ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਭਜਨ ਹੁੰਝਨ ਹੈ। ਭਜਨੋ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ
ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ: ਮਾਈਸੈਲਫ਼ ਯਾਨੀ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਆਪ।

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਭਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਦ ਤਕ
ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਔਰਤਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ
ਹੈ? ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਓਨੀ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ
ਲਿਖਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ
ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ?

ਅਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਗਨ ਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ
ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ
ਚਿਤੇਰੀਆਂ ਅਪਣੇ ਨੰਗੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ? ਭਜਨੋ ਤਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ
ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ?

ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਾਜੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁੜੀ
ਜੰਮਣਸਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਈ ਸੀ। (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ
ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਅੱਡੇ ਥਾਂ-ਪਰ-ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।)
ਲੋਹੜੀ, ਰੱਖੜੀ ਵਰਗੇ ਮਰਦ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰੱਦ ਹੋਣਗੇ?
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

ਕਿੰਨੀਆਂ-ਕੁ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸਗਲਾ ਨਗਨ ਆਪਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਜਾਂ
ਨਿਰਵਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੇਜ ਮਾਣੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿੱਲੀਉਂ ਛਪਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਵਿਚ
ਇਕ ਵਾਰ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੇ
ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਭਜਨੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਤਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਵੇਂ
ਚਾਹਵੇ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਮਰਦ
ਨੂੰ ਮਾਯੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
85&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>86glvdaw0bdglb2ml6royc6vwmgjr8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235396</id>
      <parentid>235395</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T02:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="f51n2n397y9dzrcok7dneecjtiudx66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਵੀਨਸ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ
ਪਿੰਡਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਲੁੱਚੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਬੇਹਯਾ ਤੇ
ਹੁਸਿਆਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਪੀਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਪਾਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਅੱਜ ਭਾਈ ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਰਦ ਨੇ ਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ
ਔਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਔਰਤ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਭਜਨ ਹੁੰਝਨ ਹੈ। ਭਜਨੋ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ
ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ: ਮਾਈਸੈਲਫ਼ ਯਾਨੀ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਆਪ।

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਭਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਦ ਤਕ
ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਔਰਤਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ
ਹੈ? ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਓਨੀ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ
ਲਿਖਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ
ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ?

ਅਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਗਨ ਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ
ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ
ਚਿਤੇਰੀਆਂ ਅਪਣੇ ਨੰਗੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ? ਭਜਨੋ ਤਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ
ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ?

ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਾਜੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁੜੀ
ਜੰਮਣਸਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਈ ਸੀ। (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ
ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਅੱਡੇ ਥਾਂ-ਪਰ-ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।)
ਲੋਹੜੀ, ਰੱਖੜੀ ਵਰਗੇ ਮਰਦ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰੱਦ ਹੋਣਗੇ?
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

ਕਿੰਨੀਆਂ-ਕੁ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸਗਲਾ ਨਗਨ ਆਪਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਜਾਂ
ਨਿਰਵਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੇਜ ਮਾਣੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿੱਲੀਉਂ ਛਪਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਵਿਚ
ਇਕ ਵਾਰ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੇ
ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਭਜਨੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਤਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਵੇਂ
ਚਾਹਵੇ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਮਰਦ
ਨੂੰ ਮਾਯੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
85&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f51n2n397y9dzrcok7dneecjtiudx66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74034</id>
    <revision>
      <id>235397</id>
      <timestamp>2026-09-17T02:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;PHOTOGRAPH OF BEARER DEPORTED MAR #1929 ਦੋ ਪਾਸਪੋਰਟ ਛੋਟੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਦੇਲੀ ਦੇ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1903) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਦੇ ਦਸਾਂ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਲਤ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਚ ਜੜੀ ਨੀਊਯੌਰਕ ਦੇ ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੀਊਜ਼ਮ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3429" sha1="2f7t45unx1kd4m4s1forwgsk2h2iifa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;PHOTOGRAPH OF BEARER
DEPORTED
MAR #1929
ਦੋ ਪਾਸਪੋਰਟ
ਛੋਟੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਦੇਲੀ ਦੇ
ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1903) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਦੇ
ਦਸਾਂ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਲਤ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਚ
ਜੜੀ ਨੀਊਯੌਰਕ ਦੇ ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੀਊਜ਼ਮ ਆਵ
ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਚ ਪਈ ਹੈ। ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹਦੇ ਥਾਣੀਂ
ਲੰਘ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਕੰਢੇ ਲਗਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਮਿਹਰ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਹਨੂੰ
ਓਥੇ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦੇਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸੰਨ 1928
ਦੇ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 28 ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ - ਡਿਪੋਰਟਡ ਟੂ ਸਿਟੀ
ਆੱਵ ਲਾਹੌਰ।

SIGNATURE OF BEARER
ਦੂਸਰੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਬੱਠਲ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਿਸਤਰੀ ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ
(ਜਨਮ 1901) ਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਜਿਲਤ ਵਾਲ਼ੇ ਮਾਰਚ 1927 ਦੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹੀ ਬਣੇ
ਪਾਸਪੋਰਟ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ 2 ਦਸੰਬਰ 1927 ਦੀ ਗੋਲ਼ ਨੀਲੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ,
ਜਿੱਦਣ ਇਹ ਮੁੰਬਾਸੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੜ ਵਤਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ 53 ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਨ 1980 ਚ ਕੀਨੀਆ ਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਮਸਾਈ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
-

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ - ਟੂ ਸੀਲ ਸਮਵਨ'ਜ਼ ਫ਼ੇਟ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ
ਲੱਗੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਾਪ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਬੰਦਿਆ, ਤੇਰਾ ਮਿਰਕਣ ਚ
ਅੰਨਜਲ ਨਹੀਂ; ਜਾਹ ਜਿੱਥੋਂ ਆਇਐਂ, ਚਲੇ ਜਾਹ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਆਖਦੀ ਹੈ: ਆਹ ਲੈ ਜਣਿਆ
ਤੂੰ ਆ ਤਾਂ ਗਿਐਂ, ਪਰ ਹੁਣ
ਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਦਿਖਾਈਂ।

ਐਸੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਜਗਾਰ ਹੁੰਦੇ-
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦਿਆਂ
ਖਿਚਵਾਈਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਰ
ਵਾਲ਼ੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ
ਲਾਈ ਅਣਦਿਸਦੀ ਮੋਹਰ ਨਹੀਂ
ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਹੋਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੈ।
 
(Photo)&lt;noinclude&gt;86&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2f7t45unx1kd4m4s1forwgsk2h2iifa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235419</id>
      <parentid>235397</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T06:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="ooowb1tlndk9y67ja6fvamt3dg5wnqo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{larger|'''ਦੋ ਪਾਸਪੋਰਟ'''}}}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 90
|bSize = 548
|cWidth = 147
|cHeight = 137
|oTop = 78
|oLeft = 114
|Location = left
|Description = 
}}ਛੋਟੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਦੇਲੀ ਦੇ
ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1903) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਦੇ
ਦਸਾਂ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਲਤ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਚ
ਜੜੀ ਨੀਊਯੌਰਕ ਦੇ ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੀਊਜ਼ਮ ਆਵ
ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਚ ਪਈ ਹੈ। ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹਦੇ ਥਾਣੀਂ
ਲੰਘ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਕੰਢੇ ਲਗਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਮਿਹਰ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਹਨੂੰ
ਓਥੇ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦੇਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸੰਨ 1928
ਦੇ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 28 ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ - ਡਿਪੋਰਟਡ ਟੂ ਸਿਟੀ
ਆੱਵ ਲਾਹੌਰ।

SIGNATURE OF BEARER
ਦੂਸਰੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਬੱਠਲ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਿਸਤਰੀ ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ
(ਜਨਮ 1901) ਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਜਿਲਤ ਵਾਲ਼ੇ ਮਾਰਚ 1927 ਦੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹੀ ਬਣੇ
ਪਾਸਪੋਰਟ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ 2 ਦਸੰਬਰ 1927 ਦੀ ਗੋਲ਼ ਨੀਲੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ,
ਜਿੱਦਣ ਇਹ ਮੁੰਬਾਸੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੜ ਵਤਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ 53 ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਨ 1980 ਚ ਕੀਨੀਆ ਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਮਸਾਈ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
-

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ - ਟੂ ਸੀਲ ਸਮਵਨ'ਜ਼ ਫ਼ੇਟ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ
ਲੱਗੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਾਪ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਬੰਦਿਆ, ਤੇਰਾ ਮਿਰਕਣ ਚ
ਅੰਨਜਲ ਨਹੀਂ; ਜਾਹ ਜਿੱਥੋਂ ਆਇਐਂ, ਚਲੇ ਜਾਹ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਆਖਦੀ ਹੈ: ਆਹ ਲੈ ਜਣਿਆ،
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 90
|bSize = 548
|cWidth = 188
|cHeight = 152
|oTop = 405
|oLeft = 263
|Location = right
|Description = 
}}
ਤੂੰ ਆ ਤਾਂ ਗਿਐਂ, ਪਰ ਹੁਣ
ਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਦਿਖਾਈਂ।

ਐਸੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਜਗਾਰ ਹੁੰਦੇ-
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦਿਆਂ
ਖਿਚਵਾਈਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਰ
ਵਾਲ਼ੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ
ਲਾਈ ਅਣਦਿਸਦੀ ਮੋਹਰ ਨਹੀਂ
ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਹੋਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;86&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ooowb1tlndk9y67ja6fvamt3dg5wnqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74035</id>
    <revision>
      <id>235398</id>
      <timestamp>2026-09-17T02:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ  ॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥  ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ  ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="sm0qbl6xrqr8jc7ud041dxnpskq9y83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ

॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥

ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ
ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਚ ਖੜੋਤਾ ਯੋਗ ਜੌਏ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਥਾਣੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਜੇਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਚੋਂ ਉੜਨ ਲੱਗੇ
ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਪਾਸਿਉਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਸਦੀਆਂ ਜਦ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਲੰਘੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚੁੱਪ
ਕਰਵਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੱਡੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਜਾਣ,
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਮੋਦਰੀਏ। ਜੁਗਨੀ।&lt;noinclude&gt;87&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sm0qbl6xrqr8jc7ud041dxnpskq9y83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235409</id>
      <parentid>235398</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="8vwa929esjrxys76fwobrl5axuqzz3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ'''}}}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 91
|bSize = 548
|cWidth = 393
|cHeight = 218
|oTop = 81
|oLeft = 59
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|{{smaller|॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥}}}}

{{center|ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ}}

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ
ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਚ ਖੜੋਤਾ ਯੋਗ ਜੌਏ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਥਾਣੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਜੇਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਚੋਂ ਉੜਨ ਲੱਗੇ
ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਪਾਸਿਉਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਸਦੀਆਂ ਜਦ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਲੰਘੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚੁੱਪ
ਕਰਵਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੱਡੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਜਾਣ,
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਮੋਦਰੀਏ। ਜੁਗਨੀ।&lt;noinclude&gt;87&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vwa929esjrxys76fwobrl5axuqzz3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235417</id>
      <parentid>235409</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T06:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="5t5bijgkr903ewvqdoa6xgl8qzjukqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ'''}}}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 91
|bSize = 548
|cWidth = 593
|cHeight = 218
|oTop = 81
|oLeft = 59
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|{{smaller|॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥}}}}

{{center|ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ}}

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ
ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਚ ਖੜੋਤਾ ਯੋਗ ਜੌਏ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਥਾਣੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਜੇਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਚੋਂ ਉੜਨ ਲੱਗੇ
ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਪਾਸਿਉਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਸਦੀਆਂ ਜਦ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਲੰਘੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚੁੱਪ
ਕਰਵਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੱਡੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਜਾਣ,
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਮੋਦਰੀਏ। ਜੁਗਨੀ।&lt;noinclude&gt;87&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t5bijgkr903ewvqdoa6xgl8qzjukqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235418</id>
      <parentid>235417</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T06:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2029" sha1="2sxbjoy8pai9mvrczvgymt8meveop9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 91
|bSize = 548
|cWidth = 449
|cHeight = 408
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}

{{center|{{smaller|॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥}}}}

{{center|ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ}}

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ
ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਚ ਖੜੋਤਾ ਯੋਗ ਜੌਏ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਥਾਣੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਜੇਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਚੋਂ ਉੜਨ ਲੱਗੇ
ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਪਾਸਿਉਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਸਦੀਆਂ ਜਦ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਲੰਘੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚੁੱਪ
ਕਰਵਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੱਡੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਜਾਣ,
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਮੋਦਰੀਏ। ਜੁਗਨੀ।&lt;noinclude&gt;87&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2sxbjoy8pai9mvrczvgymt8meveop9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74036</id>
    <revision>
      <id>235399</id>
      <timestamp>2026-09-17T02:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ। ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੀ। ਦਰਪ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="dw5o7byj4d45lbfwrqn6fuqkglrf0hi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dw5o7byj4d45lbfwrqn6fuqkglrf0hi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235403</id>
      <parentid>235399</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="07feinhf3j8h3z2pqk61g19xangj4vw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 182
|cHeight = 257
|oTop = 89
|oLeft = 267
|Location = right
|Description = 
}}
ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07feinhf3j8h3z2pqk61g19xangj4vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235404</id>
      <parentid>235403</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="i9t9au24cg9zsjhxsc4sm8bsbjnkjic" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 162
|cHeight = 290
|oTop = 51
|oLeft = 264
|Location = left
|Description = 
}}

ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9t9au24cg9zsjhxsc4sm8bsbjnkjic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235405</id>
      <parentid>235404</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="cs2swlz7xsouf3xtc2qp4pbdtyo06mv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 162
|cHeight = 290
|oTop = 51
|oLeft = 264
|Location = right
|Description = 
}}

ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cs2swlz7xsouf3xtc2qp4pbdtyo06mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235407</id>
      <parentid>235405</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="kobrp2xjh7rqpnt3fhnhyjec06efnbg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 162
|cHeight = 290
|oTop = 51
|oLeft = 264
|Location = right
|Description = 
}}
{{dhr|2em}}
ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kobrp2xjh7rqpnt3fhnhyjec06efnbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235408</id>
      <parentid>235407</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="ttwzohaqppm16624sllgphtdibq4p11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 162
|cHeight = 290
|oTop = 51
|oLeft = 264
|Location = right
|Description = 
}}
{{dhr|4em}}
ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttwzohaqppm16624sllgphtdibq4p11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/93</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74037</id>
    <revision>
      <id>235400</id>
      <timestamp>2026-09-17T03:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਇਹ ਭੈਅ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਇਸ ਭੈਅ ਅੱਗੇ ਬੇਵੱਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਨ 2000 ਦੇ ਸਿਆਲ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਘੇ ਦਿਨ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿਚ ਓਦਣ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="3dkjxog06fftk4flqmx89ijrmf9ukqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਹ ਭੈਅ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਇਸ ਭੈਅ ਅੱਗੇ ਬੇਵੱਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਨ 2000 ਦੇ ਸਿਆਲ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਘੇ
ਦਿਨ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿਚ ਓਦਣ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤਰ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ
ਬੈਠਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ, ਦਰਪਣ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਪਣਾ ਅਕਸ ਦੇਖਦਾ
ਹੈ। ਦਵੈਤ ਮੁੱਕਿਆ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਰੋਗ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਅੱਗੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋਹਵੇਂ ਸਮਰੂਪ ਹਨ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ। ਕੌਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਪਿਉ ਕੌਣ? ਪੁਤਰ ਕੌਣ? ਜੀਵਨ-
ਮਾਲ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪਿਉ। ਪੁਤ ਦੇ ਪੁਤ ਦਾ ਪੁਤ। ਪਿਛਲੇ ਵਾਲ਼ੇ ਵੀ
ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਵੀ। ਜਣਨੀ ਰੱਬ ਵਾਂਙ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਮ੍ਰਿਤਯੂ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਖਾਰਿਜ ਹੈ। ਦੋਹਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਚ ਚਾਹ ਦੇ ਅੱਧ-ਭਰੇ ਪਿਆਲੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਵੇਲਾ
ਕਿਸੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ
ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਖਾਮੋਸ਼ ਪਾਣੀ
ਚ ਗਾਏ ਅਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ
ਰੀਲ ਸੁਣਾਈ ਸੀ ਤੇ ਪਿਤਾ
ਨੇ ਹਵਾ ਚ ਉਂਗਲ਼ ਉਠਾ
ਕੇ ਪੁਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਦਾਦ
ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਪਿਉ-
ਪੁਤ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ
ਰਹੇ, ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੀ - ਤਿੰਨ
ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਮਾਰੀ
ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼-ਘੁਲ਼ ਮੁੱਕ
ਗਏ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ਼।
89&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3dkjxog06fftk4flqmx89ijrmf9ukqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235402</id>
      <parentid>235400</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="knl5yeymijh3cajkr4f0x67wrs4305k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਇਹ ਭੈਅ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਇਸ ਭੈਅ ਅੱਗੇ ਬੇਵੱਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਨ 2000 ਦੇ ਸਿਆਲ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਘੇ
ਦਿਨ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿਚ ਓਦਣ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤਰ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ
ਬੈਠਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ, ਦਰਪਣ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਪਣਾ ਅਕਸ ਦੇਖਦਾ
ਹੈ। ਦਵੈਤ ਮੁੱਕਿਆ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਰੋਗ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਅੱਗੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋਹਵੇਂ ਸਮਰੂਪ ਹਨ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ। ਕੌਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਪਿਉ ਕੌਣ? ਪੁਤਰ ਕੌਣ? ਜੀਵਨ-
ਮਾਲ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪਿਉ। ਪੁਤ ਦੇ ਪੁਤ ਦਾ ਪੁਤ। ਪਿਛਲੇ ਵਾਲ਼ੇ ਵੀ
ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਵੀ। ਜਣਨੀ ਰੱਬ ਵਾਂਙ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਮ੍ਰਿਤਯੂ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਖਾਰਿਜ ਹੈ। ਦੋਹਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਚ ਚਾਹ ਦੇ ਅੱਧ-ਭਰੇ ਪਿਆਲੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਵੇਲਾ
ਕਿਸੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 93
|bSize = 548
|cWidth = 242
|cHeight = 284
|oTop = 309
|oLeft = 78
|Location = left
|Description = 
}}
ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ
ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਖਾਮੋਸ਼ ਪਾਣੀ
ਚ ਗਾਏ ਅਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ
ਰੀਲ ਸੁਣਾਈ ਸੀ ਤੇ ਪਿਤਾ
ਨੇ ਹਵਾ ਚ ਉਂਗਲ਼ ਉਠਾ
ਕੇ ਪੁਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਦਾਦ
ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਪਿਉ-
ਪੁਤ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ
ਰਹੇ, ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੀ - ਤਿੰਨ
ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਮਾਰੀ
ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼-ਘੁਲ਼ ਮੁੱਕ
ਗਏ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ਼।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knl5yeymijh3cajkr4f0x67wrs4305k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74038</id>
    <revision>
      <id>235406</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;Seeing Not Seeing  {{Css image crop |Image = Saakar.pdf |Page = 99 |bSize = 548 |cWidth = 408 |cHeight = 267 |oTop = 98 |oLeft = 41 |Location = center |Description =  }}  The camera relieves us of the burden of memory. ... The camera records in order to forget. ... All photographs are there to remind us of what we forget. Paintings record what the painter remembers. - John Berger, About Looking (1980) and Photocopies (1996)  In Spitalfields, East...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="i3uv2thm3bfuf4k786b4jxad1o3vps4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Seeing Not Seeing

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 99
|bSize = 548
|cWidth = 408
|cHeight = 267
|oTop = 98
|oLeft = 41
|Location = center
|Description = 
}}

The camera relieves us of the burden of memory. ... The camera records in order to forget. ... All photographs are there to remind us of what we forget. Paintings record what the painter
remembers.
- John Berger, About Looking (1980) and Photocopies (1996)

In Spitalfields, East London, hardly anybody was watching Olympic torch relay with the naked eye. They were all busy recording the event through the glass lens, taking pictures, except for two curious small children. Watchful security was part of the spectacle. The camera was the screen between the eye and the event. The torchbearer was not the centre of attention (who was he?), the torch was - held high with the flame hardly visible in day light. They were filming live theatre. The void.&lt;noinclude&gt;{{right|95}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i3uv2thm3bfuf4k786b4jxad1o3vps4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235410</id>
      <parentid>235406</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="d2mw43nd4kptehp37u7fd7xckh739l8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|Seeing Not Seeing}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 99
|bSize = 548
|cWidth = 408
|cHeight = 267
|oTop = 98
|oLeft = 41
|Location = center
|Description = 
}}

The camera relieves us of the burden of memory. ... The camera records in order to forget. ... All photographs are there to remind us of what we forget. ...Paintings record what the painter remembers.&lt;/br&gt;
{{gap}}-John Berger, ''About Looking'' (1980) and ''Photocopies'' (1996)

In Spitalfields, East London, hardly anybody was watching Olympic torch relay with the naked eye. They were all busy recording the event through the glass lens, taking pictures, except for two curious small children. Watchful security was part of the spectacle. The camera was the screen between the eye and the event. The torchbearer was not the centre of attention (who was he?), the torch was - held high with the flame hardly visible in day light. They were filming live theatre. The void.&lt;noinclude&gt;{{right|95}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2mw43nd4kptehp37u7fd7xckh739l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74039</id>
    <revision>
      <id>235411</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="991" sha1="rctbf0063kuwohz7titegw3qdzab8vj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;What was really happening? Was it a paradox of perception seeing and not seeing at the same time? Why we don't see any more as we used to up until only a generation ago? The world we experience around us is no longer free of all mechanical optic equipment. In events such as these we tend to lose presence and postpone our palpable collective experience hoarding digital images in memory cards (the highest capacity for flash memory cards is currently 128GB) to see them later through a tunnelled viewfinder - which is not first-hand experience - it is virtual, partial, and flat.

A glass lens ranging from fisheye to panoramic field of view has replaced 180-degree forward-facing horizontal field of view of an individual human eye.

Perhaps one of the spectators was a painter. One day he would draw the scene in the photograph he collected retracing it on the canvas. Photographic memory?

Has the camera made our experiences richer?

{{center|॥ਇਤਿਸ਼੍ਰੀ॥}}&lt;noinclude&gt;{{left|96}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rctbf0063kuwohz7titegw3qdzab8vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74040</id>
    <revision>
      <id>235420</id>
      <timestamp>2026-09-17T07:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="h9ehcw4b17d8yggspluf0ph5sg4f83o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''The Disappearance'''}}}}
In 2004 John Berger invited me to write with him about the
Argentinean photographer Marcel Brodsky's book Beuna Memoria
Having read my notes, Berger wrote back to me in July 2005, '
love your pages and want to &quot;talk&quot; with them. But I've a stupid
practical problem. I can't find a copy of 'Buena Memoria'! Did I
send you mine by any chance? How has it disappeared? Stupid.'
Although our essay did not materialise, this piece is written in the
style of projecting the word as the image and vice versa. - AC
{{center|{{larger|'''REAL HANDS'''}}}}
&lt;poem&gt;He who without explanation vanished one afternoon
(perhaps they carried him away) left on the kitchen table
his woollen gloves like two severed hands-
bloodless, improtesting, serener or rather
like his own hands, slightly swollen, robust,
with the lukewarm air of a very ancient forbearance.
There,
between the slack, woollen fingers
we place from time to time a slice of bread, a flower,
or the glass with our wine, reassured
that at least on gloves they cannot clasp handcuffs.
{{right|Yannis Ritsos}}&lt;/poem&gt;

It is not only the photograph which marks the absence. It is
marked by so many other objects - a pen, a letter, a comb, a shirt,
a bicycle; or just a thought.

350 bicycles are drawn on walls around Rosario to mark all those
that disappeared - 35,000 people from 1976 to 1983.

It is the wound. It hurts. The image in memory is never still like
a photograph. The photograph fades with time; the black turns&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9ehcw4b17d8yggspluf0ph5sg4f83o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235421</id>
      <parentid>235420</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="c0ryagvfl3r9a3zh3gulzrwjq0tmkn4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''The Disappearance'''}}}}
In 2004 John Berger invited me to write with him about the
Argentinean photographer Marcel Brodsky's book Beuna Memoria
Having read my notes, Berger wrote back to me in July 2005, '
love your pages and want to &quot;talk&quot; with them. But I've a stupid
practical problem. I can't find a copy of 'Buena Memoria'! Did I
send you mine by any chance? How has it disappeared? Stupid.'
Although our essay did not materialise, this piece is written in the
style of projecting the word as the image and vice versa. - AC
&lt;poem&gt;{{center|{{larger|'''REAL HANDS'''}}}}
He who without explanation vanished one afternoon
(perhaps they carried him away) left on the kitchen table
his woollen gloves like two severed hands-
bloodless, improtesting, serener or rather
like his own hands, slightly swollen, robust,
with the lukewarm air of a very ancient forbearance.
There,
between the slack, woollen fingers
we place from time to time a slice of bread, a flower,
or the glass with our wine, reassured
that at least on gloves they cannot clasp handcuffs.
{{right|Yannis Ritsos}}&lt;/poem&gt;

It is not only the photograph which marks the absence. It is
marked by so many other objects - a pen, a letter, a comb, a shirt,
a bicycle; or just a thought.

350 bicycles are drawn on walls around Rosario to mark all those
that disappeared - 35,000 people from 1976 to 1983.

It is the wound. It hurts. The image in memory is never still like
a photograph. The photograph fades with time; the black turns&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0ryagvfl3r9a3zh3gulzrwjq0tmkn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235423</id>
      <parentid>235421</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="ixg8td6hxdq0p22n1pg7wrrp4zo733u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''The Disappearance'''}}}}
In 2004 John Berger invited me to write with him about the
Argentinean photographer Marcel Brodsky's book Beuna Memoria
Having read my notes, Berger wrote back to me in July 2005, '
love your pages and want to &quot;talk&quot; with them. But I've a stupid
practical problem. I can't find a copy of 'Buena Memoria'! Did I
send you mine by any chance? How has it disappeared? Stupid.'
Although our essay did not materialise, this piece is written in the
style of projecting the word as the image and vice versa. - AC
&lt;poem&gt;         {{larger|'''REAL HANDS'''}} 
He who without explanation vanished one afternoon
(perhaps they carried him away) left on the kitchen table
his woollen gloves like two severed hands-
bloodless, improtesting, serener or rather
like his own hands, slightly swollen, robust,
with the lukewarm air of a very ancient forbearance.
There,
between the slack, woollen fingers
we place from time to time a slice of bread, a flower,
or the glass with our wine, reassured
that at least on gloves they cannot clasp handcuffs.
{{right|Yannis Ritsos}}&lt;/poem&gt;

It is not only the photograph which marks the absence. It is
marked by so many other objects - a pen, a letter, a comb, a shirt,
a bicycle; or just a thought.

350 bicycles are drawn on walls around Rosario to mark all those
that disappeared - 35,000 people from 1976 to 1983.

It is the wound. It hurts. The image in memory is never still like
a photograph. The photograph fades with time; the black turns&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixg8td6hxdq0p22n1pg7wrrp4zo733u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235424</id>
      <parentid>235423</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1584" sha1="3qmm4qqfm03yaepy2m466b9x5hljbo0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''The Disappearance'''}}}}
In 2004 John Berger invited me to write with him about the
Argentinean photographer Marcel Brodsky's book Beuna Memoria
Having read my notes, Berger wrote back to me in July 2005, '
love your pages and want to &quot;talk&quot; with them. But I've a stupid
practical problem. I can't find a copy of 'Buena Memoria'! Did I
send you mine by any chance? How has it disappeared? Stupid.'
Although our essay did not materialise, this piece is written in the
style of projecting the word as the image and vice versa. - AC
&lt;poem&gt;         
                           {{larger|'''REAL HANDS'''}} 
He who without explanation vanished one afternoon
(perhaps they carried him away) left on the kitchen table
his woollen gloves like two severed hands-
bloodless, improtesting, serener or rather
like his own hands, slightly swollen, robust,
with the lukewarm air of a very ancient forbearance.
There,
between the slack, woollen fingers
we place from time to time a slice of bread, a flower,
or the glass with our wine, reassured
that at least on gloves they cannot clasp handcuffs.
                                                Yannis Ritsos 
&lt;/poem&gt;

It is not only the photograph which marks the absence. It is
marked by so many other objects - a pen, a letter, a comb, a shirt,
a bicycle; or just a thought.

350 bicycles are drawn on walls around Rosario to mark all those
that disappeared - 35,000 people from 1976 to 1983.

It is the wound. It hurts. The image in memory is never still like
a photograph. The photograph fades with time; the black turns&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qmm4qqfm03yaepy2m466b9x5hljbo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/106</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74041</id>
    <revision>
      <id>235430</id>
      <timestamp>2026-09-17T07:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਸ਼ੇਰਾ ਲਾਲਾ {{playscript|| : ਭਈ ਹੈਂਅ। ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਦੱਸ ਕਦ ਕਰਦਾਂ ਸ੍ਵਾਬ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ {{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਬੋਲਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ ਕਰਦੇ ਆਂ ਬਸ ਏਧਰੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਲਈਏ।...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="7ibj5k8w4uhyeaouo0r0erv46n6d601" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ੇਰਾ
ਲਾਲਾ
{{playscript|| : ਭਈ ਹੈਂਅ। ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜ੍ਹਾ
ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਦੱਸ ਕਦ ਕਰਦਾਂ ਸ੍ਵਾਬ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਬੋਲਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ ਕਰਦੇ ਆਂ ਬਸ ਏਧਰੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਲਈਏ। (ਪ੍ਰੀਤਮ
ਜਾਣ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : 
(ਇੱਥਾ ਪੈ ਕੇ) ਵੇਹਲੇ! ਉਇ ਏਥੇ ਤਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਗੱਲ
ਕੀ ਕਰਦਾਂ।
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  (ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੁੱਸੇ 'ਚ) ਘਬਰਾਅ ਨਾ ਲਾਲਾ, ਐਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਮੈਂ। ਨਬੇੜ
ਯੇ ਈ ਜਾਉਂ ਤੇਹਾ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋਇਆ
(ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ਇਹ ਚੰਗੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਏ ਹੈਂਅ। ਓ ਸਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਗਾਂਹ ਬਿਰਲੇ ਟਾਟੇ
ਨਾਲ਼ ਪਿੱਠ ਜੁੜਦੀ ਆ, ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ (ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ
ਹੈ।) ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮਾਨਤਾਂ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਆਂ। ''(ਛਾਤੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ)''
''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''
ਓ ਲਾਲਾ ਕੁਝ ਤੇ ਸੰਗ ਮੰਨ। ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਰੱਬ ਨੂੰ।
– ਰਹਿਣ ਦੇ। ਤੋਹੀ ਨੀ ਸੁਣਨੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨੇ।
(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਓ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਟਿਕਾਅ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ ਮਰ ਕੇ ਵੀ।
''(ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''( ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਇਹ ਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏ
ਲਾਲਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਕਾਅ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਬਦਾਮਾ ਵਰਗਾ।
{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ''( ਖਿਝ ਕੇ)'' ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਹੈਂ। (ਨਰਮ ਪੈਂਦੇ
ਹੋਏ) ਇਹ ਤੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਏ, ਕਿਸੇ ਬੁੱਝੀਆਂ ਉਹਦੇ ਘਰ
ਦੀਆਂ।
''(ਦੱਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ)'' ਆਹੋ ਭਈ ਜੇ ਹੁਣ ਸ਼ੈੱਡ ਨੀ ਪਿਆ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹਦੇ 'ਚ ਲਾਲੇ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼।&lt;noinclude&gt;{{rh||106 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ibj5k8w4uhyeaouo0r0erv46n6d601</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235437</id>
      <parentid>235430</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="14naj6qbwmw4xousbngpmy3gexughaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| : ਭਈ ਹੈਂਅ। ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜ੍ਹਾ
ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਦੱਸ ਕਦ ਕਰਦਾਂ ਸ੍ਵਾਬ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ}}
{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| :  ਬੋਲਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ ਕਰਦੇ ਆਂ ਬਸ ਏਧਰੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਲਈਏ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਜਾਣ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਛਿੱਥਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਵੇਹਲੇ! ਉਇ ਏਥੇ ਤਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਗੱਲ
ਕੀ ਕਰਦਾਂ।}]
{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ :  ''(ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੁੱਸੇ 'ਚ)'' ਘਬਰਾਅ ਨਾ ਲਾਲਾ, ਐਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਮੈਂ। ਨਬੇੜ
ਯੇ ਈ ਜਾਉਂ ਤੇਰਾ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋਇਆ

(ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਇਹ ਚੰਗੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਏ ਹੈਂਅ। ਓ ਸਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਗਾਂਹ ਬਿਰਲੇ ਟਾਟੇ
ਨਾਲ਼ ਪਿੱਠ ਜੁੜਦੀ ਆ, ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ
ਹੈ।)'' ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮਾਨਤਾਂ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਆਂ। ''(ਛਾਤੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ)''

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਲਾਲਾ ਕੁਝ ਤੇ ਸੰਗ ਮੰਨ। ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਰੱਬ ਨੂੰ।}}
{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਰਹਿਣ ਦੇ। ਤੇਰੀ ਨੀ ਸੁਣਨੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨੇ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਓ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਟਿਕਾਅ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ ਮਰ ਕੇ ਵੀ।

''(ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਰਮਾ| : ''( ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਇਹ ਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏ
ਲਾਲਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਕਾਅ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਬਦਾਮਾ ਵਰਗਾ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''( ਖਿਝ ਕੇ)'' ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਹੈਂ। ''(ਨਰਮ ਪੈਂਦੇ
ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਏ, ਕਿਸੇ ਬੁੱਝੀਆਂ ਉਹਦੇ ਘਰ
ਦੀਆਂ।}}
{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਦੱਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ)'' ਆਹੋ ਭਈ ਜੇ ਹੁਣ ਸ਼ੈੱਡ ਨੀ ਪਿਆ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹਦੇ 'ਚ ਲਾਲੇ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼।}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||106 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14naj6qbwmw4xousbngpmy3gexughaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235438</id>
      <parentid>235437</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="iu4sqfh79op47lpigcbk00fxraczbcs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| : ਭਈ ਹੈਂਅ। ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜ੍ਹਾ
ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਦੱਸ ਕਦ ਕਰਦਾਂ ਸ੍ਵਾਬ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ}}
{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| :  ਬੋਲਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ ਕਰਦੇ ਆਂ ਬਸ ਏਧਰੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਲਈਏ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਜਾਣ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਛਿੱਥਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਵੇਹਲੇ! ਉਇ ਏਥੇ ਤਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਗੱਲ
ਕੀ ਕਰਦਾਂ।}}
{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ :  ''(ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੁੱਸੇ 'ਚ)'' ਘਬਰਾਅ ਨਾ ਲਾਲਾ, ਐਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਮੈਂ। ਨਬੇੜ
ਯੇ ਈ ਜਾਉਂ ਤੇਰਾ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋਇਆ

(ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਇਹ ਚੰਗੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਏ ਹੈਂਅ। ਓ ਸਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਗਾਂਹ ਬਿਰਲੇ ਟਾਟੇ
ਨਾਲ਼ ਪਿੱਠ ਜੁੜਦੀ ਆ, ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ
ਹੈ।)'' ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮਾਨਤਾਂ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਆਂ। ''(ਛਾਤੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ)''

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਲਾਲਾ ਕੁਝ ਤੇ ਸੰਗ ਮੰਨ। ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਰੱਬ ਨੂੰ।}}
{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਰਹਿਣ ਦੇ। ਤੇਰੀ ਨੀ ਸੁਣਨੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨੇ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਓ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਟਿਕਾਅ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ ਮਰ ਕੇ ਵੀ।

''(ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਰਮਾ| : ''( ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਇਹ ਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏ
ਲਾਲਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਕਾਅ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਬਦਾਮਾ ਵਰਗਾ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''( ਖਿਝ ਕੇ)'' ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਹੈਂ। ''(ਨਰਮ ਪੈਂਦੇ
ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਏ, ਕਿਸੇ ਬੁੱਝੀਆਂ ਉਹਦੇ ਘਰ
ਦੀਆਂ।}}
{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਦੱਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ)'' ਆਹੋ ਭਈ ਜੇ ਹੁਣ ਸ਼ੈੱਡ ਨੀ ਪਿਆ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹਦੇ 'ਚ ਲਾਲੇ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼।}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||106 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iu4sqfh79op47lpigcbk00fxraczbcs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235439</id>
      <parentid>235438</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T07:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="ijhk820cgsscrpizslor2bd5njq2a6r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| : ਭਈ ਹੈਂਅ। ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜ੍ਹਾ
ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਦੱਸ ਕਦ ਕਰਦਾਂ ਸ੍ਵਾਬ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ}}
{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| :  ਬੋਲਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ ਕਰਦੇ ਆਂ ਬਸ ਏਧਰੋਂ ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਲਈਏ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਜਾਣ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਛਿੱਥਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਵੇਹਲੇ! ਉਇ ਏਥੇ ਤਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਗੱਲ
ਕੀ ਕਰਦਾਂ।}}
{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| :  ''(ਥੋੜ੍ਹਾ ਗੁੱਸੇ 'ਚ)'' ਘਬਰਾਅ ਨਾ ਲਾਲਾ, ਐਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਮੈਂ। ਨਬੇੜ
ਕੇ ਈ ਜਾਉਂ ਤੇਰਾ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋਇਆ
''
(ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਇਹ ਚੰਗੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਏ ਹੈਂਅ। ਓ ਸਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਗਾਂਹ ਬਿਰਲੇ ਟਾਟੇ
ਨਾਲ਼ ਪਿੱਠ ਜੁੜਦੀ ਆ, ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ ''(ਫੇਰ ਛਾਤੀ ਮਲਣ ਲੱਗਦਾ
ਹੈ।)'' ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮਾਨਤਾਂ ਫੜੀ ਬੈਠੇ ਆਂ। ''(ਛਾਤੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ)''

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਲਾਲਾ ਕੁਝ ਤੇ ਸੰਗ ਮੰਨ। ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਰੱਬ ਨੂੰ।}}
{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਰਹਿਣ ਦੇ। ਤੇਰੀ ਨੀ ਸੁਣਨੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਨੇ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੈਲਾ| :  ਓ ਬਿਸ਼ਨਿਆ, ਟਿਕਾਅ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ ਮਰ ਕੇ ਵੀ।

''(ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਰਮਾ| : ''( ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਇਹ ਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏ
ਲਾਲਾ, ਮੈਂ ਤੇ ਸੁਕਾਅ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਬਦਾਮਾ ਵਰਗਾ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''( ਖਿਝ ਕੇ)'' ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤੀਆਂ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ-ਭਰ ਕੇ ਹੈਂ। ''(ਨਰਮ ਪੈਂਦੇ
ਹੋਏ)'' ਇਹ ਤੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਏ, ਕਿਸੇ ਬੁੱਝੀਆਂ ਉਹਦੇ ਘਰ
ਦੀਆਂ।}}
{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਦੱਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ)'' ਆਹੋ ਭਈ ਜੇ ਹੁਣ ਸ਼ੈੱਡ ਨੀ ਪਿਆ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹਦੇ 'ਚ ਲਾਲੇ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼।}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||106 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijhk820cgsscrpizslor2bd5njq2a6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/107</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74042</id>
    <revision>
      <id>235440</id>
      <timestamp>2026-09-17T07:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="pcog7ghgb1w0zzcayaj8n3bhaiguovg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਲਾਲਾ| :  ''(ਗੁੱਸੇ 'ਚ)'' ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੱਲਿਓਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾ ਦੇਣੇ। ਰੋਵੋ ਜਾ ਕੇ ਮਾਰਕੀਟ
ਕਮੇਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ। ''(ਛਾਤੀ ਮਲਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਉੱਥੇ ਮੋਏ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ, ਚੋਰ ਕੁੱਤੀ ਸਾਰੇ ਰਲ਼ੇ ਆ, ਮਾਂਸ ਚੂੰਡਣ ਨੂੰ ਗਿਰਝਾਂ
ਵਾਂਗ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| :  ''(ਕਰਮੇ ਦੀ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ)'' ਓ ਰਾਮਿਆ ਵੇਖ ਉਇ ਬਾਰਦਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ 
ਪਿਆ। ''(ਪਰਤ ਕੇ)'' ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।}}
{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਝਕਦੇ-ਝੁਕਦੇ)'' ਕੰਮ ਸੀ ਲਾਲਾ ਤੇਰੇ ਤਾਈਂ। ''(ਚੋਰ ਅੱਖ ਨਾਲ਼ ਕਰਮੇ
ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਓ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲਾ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਕਿਹਾ ਨਾ ਭਾਈ ਮੇਰੀ ਹੱਥ ਵੱਸ ਕੁਝ ਨੀ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਆਪ ਵਿਚਾਲੇ
ਡੋਲਦੀ ਆ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲੈ ਜੇ ਮੰਨਦਾ ਤੇ।}}
{{playscript|ਰਾਮਾ| : ਆ ਲਾਲਾ ਜੀ ਮਾਰੀਓ ਜ਼ਰਾ ਘੁੱਗੀ ਜਈ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਸਾਈਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ)'' ਤੇਰੀ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਚੰਗੀ ਏ ਕਰਮਿਆ ਪੱਕੀ ਫੜ
ਤੇ ਲੱਗੀ ਸੀ ਢੇਰੀ। ''(ਫੇਰ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਇੱਕ ਚਾਹ ਏਧਰ ਦੇਈਂ
ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ। ''(ਫੇਰ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)'' ਝੋਨਾ ਕਾਹਦਾ ਰਹਿ
ਗਿਆ, ਬੋ ਮਾਰਗੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ, ਧੂੰਆ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੀਂਦਾ ਨੀ
ਕਿਵੇਂ ਤਰਦਾ ਪਿਆ ਛੱਪੜਾਂ 'ਚ, ਮਾਰ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ।
''(ਰਾਮਾ ਬਹੀਆਂ ਚੁੱਕੀ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਰਮਾ| :  ਦੀਂਹਦਾ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਏ ਲਾਲਾ, ਸੁਝਦਾ ਨੀ}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| :  ਆਪਣਾ ਤੇ ਫੇਰ ਬਚਾਅ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕੁਝ। ''(ਛਾਤੀ ਮਲਦੇ ਹੋਏ, ਟੀਸ
ਜਹੀ ਉਠਦੀ ਹੈ।)'' ਦੁਕਾਨ ਉੱਚੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆ ਆਪਣੀ। ''(ਦਵਾਈ ਖਾਂਦਾ)''}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| :  ਕਿਸਮਤ ਈ ਨੀਵੀਂ ਏ ਲਾਲਾ ਕੀ ਕਹੀਏ ਤੈਨੂੰ। ਮਨਾ ਉਹਨੂੰ ਲਗਦੇ ਨੂੰ,
ਲਗਦਾ ਆਖੇ ਤੇ, ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ ਧੇਲੀ-ਪੋਲੀ।}}
{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਨਾ ਇਹ ਝੂਠੀ... ਆਪਾਂ ਨੀ ਆਂਦੇ ਵਿੱਚ। ਨਾਲੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ
ਉਹ ਵੀ ਕੀ ਕਰ ਲਊ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਚਾਹ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਕਰਦਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||107 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pcog7ghgb1w0zzcayaj8n3bhaiguovg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/108</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74043</id>
    <revision>
      <id>235444</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript||ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ।}}  {{playscript|ਕਰਮਾ| : ਨੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਏ ਲਾਲਾ, ਸਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਨਰਮ ਰੱਖ ਲਏ ਤੇ। ਮੁੱਠੀ ਓ ਗਰਮ ਕਰਨੀ ਏ ਨਾ।}}  {{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੱਸ ਕੇ)'' ਚਲ ਫੇਰ, ਕਰਦਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਢਾਹ ਭੰਨ। ਮ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="ji3p69y9530uoxm9ked9sebi1eem247" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਨੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਏ ਲਾਲਾ, ਸਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਨਰਮ ਰੱਖ
ਲਏ ਤੇ। ਮੁੱਠੀ ਓ ਗਰਮ ਕਰਨੀ ਏ ਨਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੱਸ ਕੇ)'' ਚਲ ਫੇਰ, ਕਰਦਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਢਾਹ ਭੰਨ। ਮੁੜ ਕਾਟ ਦਾ ਰੌਲ਼ਾ
ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਈਂ। ਤੂੰ ਭਈ ਲਿਖਿਆ-ਪੜ੍ਹਿਆ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਰੁੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਤੇ, ਤੂੰ ਗੱਲ ਤੌਰ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ
ਕਰਦਾ ਤੂੰ ਵੀ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਹਾਏ ਉਇ ਲੱਕ ਨੀ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫੇਰ ਆਪਣੇ 'ਚ ਗੁਆਚਾ
ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪੂਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ
ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ ਤੂੰ ਸੁਣਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ, ਤੇਰੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਰ ਵਾਰ
ਵਿੱਚੇ ਈ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਸੁਨਾਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ, ਅੜੀ-ਥੁੜੀ ਨੂੰ ਈ ਆਈਦਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਹੋ... ਹੋਰ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਉਂਦਾ ''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ
ਆਪ ਹੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਮੁੰਡਾ ਖੈਹੜੇ ਪਿਆ ਬਸ ਬਾਹਰ ਘੱਲ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਜੁੰਟ ਨਾਲ਼ ਵੀ
ਪੱਕ-ਠੱਕ ਕਰੀ ਫਿਰਦੇ। ਰੇਸ਼ਮ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਉਹਦੇ - ਆਪਣੀ ਬਿਸ਼ਨੀ
ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਭਾਈ ਮੁੰਡੇ ਖੁੰਡੇ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਲਾਲਾ ਜੀ ਸੂਤਲੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਓ ਮੈਂ ਨਾਲ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾਂ ਫੇਰ। ਦੇਖ ਲਓ ਪਿੱਛੇ ਸਟੋਰ 'ਚ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਨੂੰ)'' ਹਾਂ ਦੱਸ। ਵਿਚਲੀ ਦੱਸ... ਵਿਚਲੀ।

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਉੱਧਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸੌਹਰੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੇ ਬਾਹਰ ਮੁੜ ਜਾਣਾਂ।
ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ ਕਰੋ, ਅੜੀ ਫੜੀ ਬੈਠੇ।

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਜੋ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਮੋਬਾਇਲ 'ਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ, ਕਾਹਲਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਦੇਖ
ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਤੂੰ ਸਿਆਣਾਂ ਹੈਂਅ। ਜੁਆਕ ਤਾਂ ਜੁਆਕ ਨੇ। ਖਰਚੇ ਦਾ ਕੀ ਏ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||108 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ji3p69y9530uoxm9ked9sebi1eem247</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235445</id>
      <parentid>235444</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="4lo4c619xc0hy3uudgeyep5hrsiheev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਨੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਏ ਲਾਲਾ, ਸਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਨਰਮ ਰੱਖ
ਲਏ ਤੇ। ਮੁੱਠੀ ਓ ਗਰਮ ਕਰਨੀ ਏ ਨਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੱਸ ਕੇ)'' ਚਲ ਫੇਰ, ਕਰਦਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਢਾਹ ਭੰਨ। ਮੁੜ ਕਾਟ ਦਾ ਰੌਲ਼ਾ
ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਈਂ। ਤੂੰ ਭਈ ਲਿਖਿਆ-ਪੜ੍ਹਿਆ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਰੁੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਤੇ, ਤੂੰ ਗੱਲ ਤੌਰ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ
ਕਰਦਾ ਤੂੰ ਵੀ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਹਾਏ ਉਇ ਲੱਕ ਨੀ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫੇਰ ਆਪਣੇ 'ਚ ਗੁਆਚਾ
ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪੂਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ
ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ ਤੂੰ ਸੁਣਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ, ਤੇਰੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਰ ਵਾਰ
ਵਿੱਚੇ ਈ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਸੁਨਾਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ, ਅੜੀ-ਥੁੜੀ ਨੂੰ ਈ ਆਈਦਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਹੋ... ਹੋਰ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਉਂਦਾ ''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ
ਆਪ ਹੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਮੁੰਡਾ ਖੈਹੜੇ ਪਿਆ ਬਸ ਬਾਹਰ ਘੱਲ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਜੁੰਟ ਨਾਲ਼ ਵੀ
ਪੱਕ-ਠੱਕ ਕਰੀ ਫਿਰਦੇ। ਰੇਸ਼ਮ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਉਹਦੇ - ਆਪਣੀ ਬਿਸ਼ਨੀ
ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਭਾਈ ਮੁੰਡੇ ਖੁੰਡੇ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਲਾਲਾ ਜੀ ਸੂਤਲੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਓ ਮੈਂ ਨਾਲ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾਂ ਫੇਰ। ਦੇਖ ਲਓ ਪਿੱਛੇ ਸਟੋਰ 'ਚ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਨੂੰ)'' ਹਾਂ ਦੱਸ। ਵਿਚਲੀ ਦੱਸ... ਵਿਚਲੀ।

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਉੱਧਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸੌਹਰੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੇ ਬਾਹਰ ਮੁੜ ਜਾਣਾਂ।
ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ ਕਰੋ, ਅੜੀ ਫੜੀ ਬੈਠੇ।

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਜੋ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਮੋਬਾਇਲ 'ਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ, ਕਾਹਲਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਦੇਖ
ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਤੂੰ ਸਿਆਣਾਂ ਹੈਂਅ। ਜੁਆਕ ਤਾਂ ਜੁਆਕ ਨੇ। ਖਰਚੇ ਦਾ ਕੀ ਏ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||108 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lo4c619xc0hy3uudgeyep5hrsiheev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235446</id>
      <parentid>235445</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3134" sha1="0k6wif7cm708qqibdc98yeimkioeoyz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਨੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਏ ਲਾਲਾ, ਸਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਨਰਮ ਰੱਖ
ਲਏ ਤੇ। ਮੁੱਠੀ ਓ ਗਰਮ ਕਰਨੀ ਏ ਨਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੱਸ ਕੇ)'' ਚਲ ਫੇਰ, ਕਰਦਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਢਾਹ ਭੰਨ। ਮੁੜ ਕਾਟ ਦਾ ਰੌਲ਼ਾ
ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਈਂ। ਤੂੰ ਭਈ ਲਿਖਿਆ-ਪੜ੍ਹਿਆ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਰੁੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਤੇ, ਤੂੰ ਗੱਲ ਤੌਰ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ
ਕਰਦਾ ਤੂੰ ਵੀ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਹਾਏ ਉਇ ਲੱਕ ਨੀ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫੇਰ ਆਪਣੇ 'ਚ ਗੁਆਚਾ
ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪੂਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ
ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ ਤੂੰ ਸੁਣਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ, ਤੇਰੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਰ ਵਾਰ
ਵਿੱਚੇ ਈ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਸੁਨਾਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ, ਅੜੀ-ਥੁੜੀ ਨੂੰ ਈ ਆਈਦਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਹੋ... ਹੋਰ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਉਂਦਾ ''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ
ਆਪ ਹੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਮੁੰਡਾ ਖੈਹੜੇ ਪਿਆ ਬਸ ਬਾਹਰ ਘੱਲ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਜੁੰਟ ਨਾਲ਼ ਵੀ
ਪੱਕ-ਠੱਕ ਕਰੀ ਫਿਰਦੇ। ਰੇਸ਼ਮ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਉਹਦੇ - ਆਪਣੀ ਬਿਸ਼ਨੀ
ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਭਾਈ ਮੁੰਡੇ ਖੁੰਡੇ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਲਾਲਾ ਜੀ ਸੂਤਲੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਓ ਮੈਂ ਨਾਲ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾਂ ਫੇਰ। ਦੇਖ ਲਓ ਪਿੱਛੇ ਸਟੋਰ 'ਚ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਨੂੰ)'' ਹਾਂ ਦੱਸ। ਵਿਚਲੀ ਦੱਸ... ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਉੱਧਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸੌਹਰੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੇ ਬਾਹਰ ਮੁੜ ਜਾਣਾਂ।
ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ ਕਰੋ, ਅੜੀ ਫੜੀ ਬੈਠੇ।

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਜੋ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਮੋਬਾਇਲ 'ਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ, ਕਾਹਲਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਦੇਖ
ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਤੂੰ ਸਿਆਣਾਂ ਹੈਂਅ। ਜੁਆਕ ਤਾਂ ਜੁਆਕ ਨੇ। ਖਰਚੇ ਦਾ ਕੀ ਏ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||108 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0k6wif7cm708qqibdc98yeimkioeoyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235447</id>
      <parentid>235446</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="la4g0dvur2rc0njs27bivzcqxv7b88x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ... ਇੱਕ ਮਿੰਟ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਨੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਏ ਲਾਲਾ, ਸਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਨਰਮ ਰੱਖ
ਲਏ ਤੇ। ਮੁੱਠੀ ਓ ਗਰਮ ਕਰਨੀ ਏ ਨਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਹੱਸ ਕੇ)'' ਚਲ ਫੇਰ, ਕਰਦਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਢਾਹ ਭੰਨ। ਮੁੜ ਕਾਟ ਦਾ ਰੌਲ਼ਾ
ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਈਂ। ਤੂੰ ਭਈ ਲਿਖਿਆ-ਪੜ੍ਹਿਆ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਰੁੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਤੇ, ਤੂੰ ਗੱਲ ਤੌਰ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ
ਕਰਦਾ ਤੂੰ ਵੀ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਹਾਏ ਉਇ ਲੱਕ ਨੀ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਫੇਰ ਆਪਣੇ 'ਚ ਗੁਆਚਾ
ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪੂਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ
ਚੌਂਕਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ ਤੂੰ ਸੁਣਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ, ਤੇਰੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਰ ਵਾਰ
ਵਿੱਚੇ ਈ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਸੁਨਾਣਾ ਕੀ ਏ ਲਾਲਾ, ਅੜੀ-ਥੁੜੀ ਨੂੰ ਈ ਆਈਦਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਹੋ... ਹੋਰ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਉਂਦਾ ''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ
ਆਪ ਹੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਮੁੰਡਾ ਖੈਹੜੇ ਪਿਆ ਬਸ ਬਾਹਰ ਘੱਲ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਏਜੰਟ ਜੁੰਟ ਨਾਲ਼ ਵੀ
ਪੱਕ-ਠੱਕ ਕਰੀ ਫਿਰਦੇ। ਰੇਸ਼ਮ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਉਹਦੇ - ਆਪਣੀ ਬਿਸ਼ਨੀ
ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਭਾਈ ਮੁੰਡੇ ਖੁੰਡੇ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਲਾਲਾ ਜੀ ਸੂਤਲੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਓ ਮੈਂ ਨਾਲ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾਂ ਫੇਰ। ਦੇਖ ਲਓ ਪਿੱਛੇ ਸਟੋਰ 'ਚ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ
ਨੂੰ)'' ਹਾਂ ਦੱਸ। ਵਿਚਲੀ ਦੱਸ... ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਉੱਧਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸੌਹਰੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੇ ਬਾਹਰ ਮੁੜ ਜਾਣਾਂ।
ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ ਕਰੋ, ਅੜੀ ਫੜੀ ਬੈਠੇ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਜੋ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਮੋਬਾਇਲ 'ਚ ਉਲਝਿਆ ਸੀ, ਕਾਹਲਾ ਪੈ ਕੇ)'' ਦੇਖ
ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਤੂੰ ਸਿਆਣਾਂ ਹੈਂਅ। ਜੁਆਕ ਤਾਂ ਜੁਆਕ ਨੇ। ਖਰਚੇ ਦਾ ਕੀ ਏ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||108 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la4g0dvur2rc0njs27bivzcqxv7b88x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/109</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74044</id>
    <revision>
      <id>235449</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript||ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਵਧਾ ਲਓ, ਪਰ ਐਂ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਲੇ ਇਹ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਜੂਆ ਏ।}}  {{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ)'' ਉਹ ਤੇ ਠੀਕ ਏ ਲਾਲਾ ਹੁਣ ਜੁਆਕਾਂ ਦੀ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਰਦਾ। ਨਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਖਰਾ...  ''(ਬਾਹ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="i9ueucfet8bdnh1cvg7s5r30v07brj2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਵਧਾ ਲਓ, ਪਰ ਐਂ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਲੇ ਇਹ ਤੇ ਸਿੱਧਾ
ਜੂਆ ਏ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ)'' ਉਹ ਤੇ ਠੀਕ ਏ ਲਾਲਾ ਹੁਣ ਜੁਆਕਾਂ ਦੀ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ
ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਰਦਾ। ਨਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਖਰਾ...

''(ਬਾਹਰ ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਇ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁਕਮਿਆ। ਬੜੀ ਤੱਦੀ ਏ ਵਈ ਲੋਕਾਂ 'ਚ।
ਮਰਨ-ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਪੰਗਾ ਪੈ ਗਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ..., ਬੋਲੀ ਰੋਕ ਤੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਘਬਰਾਅ ਕੇ)'' ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਆ। ਤੂੰ
ਫੇਰ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੀਂ ਗੇੜਾ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਲੰਮਾ ਏ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਏਥੇ
ਤਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ।

''(ਨਿਮੋਝਾਣਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ
ਤੇ ਕੈਲਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਇਹਨੂੰ ਤੇ ਸੱਚੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦੀ।

''(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਲਾਲਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਗੱਲ ਕੀ ਹੋ ਗਈ, ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਾਹਬ, ਬੋਲੀ ਕਿਉਂ ਰੋਕਤੀ। ਮੇਰੀ
ਗੱਲ ਤੇ ਸੁਣੋ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ ਇਹ ਭੂਤਰੇ ਜੱਟ ਗਲ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲਹਿਣੇ ਨਹੀਂ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਔਖੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਸਤੇ ਫਿਰਦੇ ਆ...। ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਸਿਰੀਆਂ ਫੇਂਹ ਸੁੱਟਣਗੇ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਲੁੱਟ ਮੱਚੀ ਏ, ਫੇਂਹ ਸੁੱਟਣਗੇ ਸਿਰੀਆਂ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ)'' ਓ ਠੰਡਾ-ਠੁੰਡਾ ਪਿਆਓ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ ਨੂੰ। ਏਧਰ ਤਾਂ
ਆਓ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਵੇਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਡਰਾਮਾਂ ਕਰਦੇ ਆ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||109 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9ueucfet8bdnh1cvg7s5r30v07brj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235460</id>
      <parentid>235449</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="n8zbv3jl3nwrwrd9d4gb0gwvqvn18yl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਵਧਾ ਲਓ, ਪਰ ਐਂ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਲੇ ਇਹ ਤੇ ਸਿੱਧਾ
ਜੂਆ ਏ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ)'' ਉਹ ਤੇ ਠੀਕ ਏ ਲਾਲਾ ਹੁਣ ਜੁਆਕਾਂ ਦੀ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ
ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਰਦਾ। ਨਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਖਰਾ...

''(ਬਾਹਰ ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਇ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁਕਮਿਆ। ਬੜੀ ਤੱਦੀ ਏ ਵਈ ਲੋਕਾਂ 'ਚ।
ਮਰਨ-ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਪੰਗਾ ਪੈ ਗਿਆ ਲਾਲਾ ਜੀ..., ਬੋਲੀ ਰੋਕ ਤੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਘਬਰਾਅ ਕੇ)'' ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਆ। ਤੂੰ
ਫੇਰ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੀਂ ਗੇੜਾ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਲੰਮਾ ਏ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਏਥੇ
ਤਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ।

''(ਨਿਮੋਝਾਣਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ
ਤੇ ਕੈਲਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਇਹਨੂੰ ਤੇ ਸੱਚੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦੀ।

''(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਭਰਿਆ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਲਾਲਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਗੱਲ ਕੀ ਹੋ ਗਈ, ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਾਹਬ, ਬੋਲੀ ਕਿਉਂ ਰੋਕਤੀ। ਮੇਰੀ
ਗੱਲ ਤੇ ਸੁਣੋ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ ਇਹ ਭੂਤਰੇ ਜੱਟ ਗਲ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਲਹਿਣੇ ਨਹੀਂ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਔਖੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਸਤੇ ਫਿਰਦੇ ਆ...। ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਸਿਰੀਆਂ ਫੇਂਹ ਸੁੱਟਣਗੇ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਲੁੱਟ ਮੱਚੀ ਏ, ਫੇਂਹ ਸੁੱਟਣਗੇ ਸਿਰੀਆਂ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ)'' ਓ ਠੰਡਾ-ਠੁੰਡਾ ਪਿਆਓ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ ਨੂੰ। ਏਧਰ ਤਾਂ
ਆਓ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਵੇਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਡਰਾਮਾਂ ਕਰਦੇ ਆ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||109 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n8zbv3jl3nwrwrd9d4gb0gwvqvn18yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/110</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74045</id>
    <revision>
      <id>235454</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਪਾਂ ਵੀ ਗਾਂਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਜਨਾਬ}}  {{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਾਲਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਦੇ ਆਂ। ਸ੍ਹਾਬ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਗਾਂਹ। ਗਿੱਲ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ।}}  {{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਨਬੇੜ ਲਈ ਸੀ ਆਪਾਂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="9edzkibhit7bhgkylkkn5aumlio5ndo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਪਾਂ ਵੀ ਗਾਂਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਜਨਾਬ}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਾਲਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਦੇ ਆਂ। ਸ੍ਹਾਬ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ
ਗਾਂਹ। ਗਿੱਲ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਨਬੇੜ ਲਈ ਸੀ ਆਪਾਂ। ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ।}}


{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਹੋਣਾ ਕੀ ਏ}}


{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਲਓ ਠੰਡਾ ਪੀਓ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ''(ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਮੀਜ਼ ਏ ਕੋਈ, ਮਿਨਿਸਟਰਾਂ ਵਾਂਗ
ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਕਰਦੇ ਆ।

''(ਇਸੰਪੈਕਟਰ ਠੰਡਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਝ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੀਹਨੂੰ ਲੱਭੀ ਜਾਨਾਂ?}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਆਏ ਤਾਂ ਏਧਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸੀ। ਚਲ ਉਧਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ
ਪਿੱਛੇ ਕੈਲਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਕੀ ਗੱਲ ਲਾਲਾ ਮਾਲ ਕਿਉਂ ਢੇਰੀ ਕਰਾਤਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਕੁਝ ਨੀ, ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਨਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾਂ। ਦਾਣਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ।

''(ਕਰਮਾ ਲਾਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਪਤਾ ਨੀ ਵਾਧੂ-ਘਾਟੂ ਬੋਲ ਤਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੋਰ ਕੀ।}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਓ ਕੀ ਰੌਲ਼ਾ ਏ ਭਈ, ਬੋਲੀ ਕਾਹਤੋਂ ਰੋਕ ਤੀ।

''(ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਰੌਲ਼ਾ ਉਹੀ ਗਿੱਲ ਦਾ ਕਾਮਰੇਡਾ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸ੍ਹਾਬ ਕਹਿੰਦੇ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿਨਾਂ... ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ।

''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||110 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9edzkibhit7bhgkylkkn5aumlio5ndo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235455</id>
      <parentid>235454</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="ai8l9icyg1u0byg4wokwpd5suo4yh6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਆਪਾਂ ਵੀ ਗਾਂਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਜਨਾਬ}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਾਲਾ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਦੇ ਆਂ। ਸ੍ਹਾਬ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ
ਗਾਂਹ। ਗਿੱਲ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਉਹ ਤੇ ਨਬੇੜ ਲਈ ਸੀ ਆਪਾਂ। ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ।}}


{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਹੋਣਾ ਕੀ ਏ}}


{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਲਓ ਠੰਡਾ ਪੀਓ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ''(ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਮੀਜ਼ ਏ ਕੋਈ, ਮਿਨਿਸਟਰਾਂ ਵਾਂਗ
ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਕਰਦੇ ਆ।

''(ਇਸੰਪੈਕਟਰ ਠੰਡਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਝ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੀਹਨੂੰ ਲੱਭੀ ਜਾਨਾਂ?}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਆਏ ਤਾਂ ਏਧਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸੀ। ਚਲ ਉਧਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ
ਪਿੱਛੇ ਕੈਲਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਕੀ ਗੱਲ ਲਾਲਾ ਮਾਲ ਕਿਉਂ ਢੇਰੀ ਕਰਾਤਾ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਕੁਝ ਨੀ, ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਨਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾਂ। ਦਾਣਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ।

''(ਕਰਮਾ ਲਾਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਪਤਾ ਨੀ ਵਾਧੂ-ਘਾਟੂ ਬੋਲ ਤਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੋਰ ਕੀ।}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਓ ਕੀ ਰੌਲ਼ਾ ਏ ਭਈ, ਬੋਲੀ ਕਾਹਤੋਂ ਰੋਕ ਤੀ।

''(ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਰੌਲ਼ਾ ਉਹੀ ਗਿੱਲ ਦਾ ਕਾਮਰੇਡਾ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸ੍ਹਾਬ ਕਹਿੰਦੇ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| : ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿਨਾਂ... ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ।

''(ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||110 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai8l9icyg1u0byg4wokwpd5suo4yh6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/111</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74046</id>
    <revision>
      <id>235458</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਕੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ। ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਓਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੇ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਟੰਗ ਫਸਾ ਕੇ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਆ।}}  {{playscript|ਲਾਲਾ| : ਕਰਾ ਲਓ ਹੁਣ ਬੋਲੀ ਕੀਹਤੋਂ ਕਰਾਉਣੀ।  ''(ਸ਼ਰਮਾ ਬੈ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="apra2jz8vywhc07p072lgqgfrcmww4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਕੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ। ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਓਨਾਂ
ਦੇ ਹੀ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੇ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਟੰਗ ਫਸਾ ਕੇ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਆ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਕਰਾ ਲਓ ਹੁਣ ਬੋਲੀ ਕੀਹਤੋਂ ਕਰਾਉਣੀ।

''(ਸ਼ਰਮਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕੀ ਮੁੜ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।)'' ਸ਼ਰਮਾਂ ਜੀ ਗੱਲ ਤੇ
ਸੁਣੋ ''(ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।)'' ਮਕਾਓ ਵਿੱਚੋਂ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| :  ਮੁੱਕੂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨਾਲ਼। ਸਮਝਦੇ ਕੀ ਐ, ਮੋਕ ਨਾ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰੇ
ਤਾਂ ਕਹੀਂ ''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਗਰੇ ਲਾਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਦਿਖਾ ਦੂੰ ਮੈਂ।}}


{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਪੰਗਾ ਲੈਣ ਦੀ।}}


{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਮੈਂ ਕੀ ਡਾਂਗ ਮਾਰਤੀ ਉਹਦੇ।}}


{{playscript|ਕਿਸਾਨ | : ਪੰਗਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਈ ਪਿਆ ਸਾਰਾ।}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|:  ਉਹ ਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦਾ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| :  ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਦੋ ਰੁਪਏ 'ਚ ਗੱਲ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ... ਚੰਗੀ ਭਲੀ।}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਘੁੰਡੀ ਤੇ ਇਹ ਐ ਨਾ ਵਿੱਚੋਂ।

''(ਚਲਦੇ ਡਾਇਲਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ
ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ
ਬੇਚੈਨੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਕਮਾਲ ਦੀ ਸ਼ੈਹ ਏ। ਨੇੜੇ ਆਓ ਤੇ ਗਾਇਬ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੂੰ ਏਧਰ ਦੇਖ ਰੌਂਦ ਚਲਦੇ, ਵੇਖੀਂ ਕਿਹੜਾ ਝੜਦਾ}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਛਾਤੀ ਮਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)'' ਹੁਣ ਨੀ ਬਣਦਾ ਕੁਝ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਸਾਰੇ ਇਹਦੇ ਪੰਗੇ ਆ। ''(ਲਾਲੇ ਵੱਲ ਚੋਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ।)''}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਮੈਂ ਕੀ ਮੋਘੇ 'ਚ ਲੱਤ ਫਸਾ ਤੀ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਲੱਤ ਨੂੰ ਕਸਰ ਏ ਕੋਈ। ਚੰਗ ਹੁੰਦਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||111 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>apra2jz8vywhc07p072lgqgfrcmww4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235459</id>
      <parentid>235458</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="mr8kktpmq4fl6q20dvejkdbt998bsh5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਕੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਇਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ। ਬਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਓਨਾਂ
ਦੇ ਹੀ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੇ। ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਟੰਗ ਫਸਾ ਕੇ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਆ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਕਰਾ ਲਓ ਹੁਣ ਬੋਲੀ ਕੀਹਤੋਂ ਕਰਾਉਣੀ।

''(ਸ਼ਰਮਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕੀ ਮੁੜ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।)'' ਸ਼ਰਮਾਂ ਜੀ ਗੱਲ ਤੇ
ਸੁਣੋ ''(ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।)'' ਮਕਾਓ ਵਿੱਚੋਂ।}}

{{playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ| :  ਮੁੱਕੂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨਾਲ਼। ਸਮਝਦੇ ਕੀ ਐ, ਮੋਕ ਨਾ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰੇ
ਤਾਂ ਕਹੀਂ ''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਗਰੇ ਲਾਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਦਿਖਾ ਦੂੰ ਮੈਂ।}}


{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਪੰਗਾ ਲੈਣ ਦੀ।}}


{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਮੈਂ ਕੀ ਡਾਂਗ ਮਾਰਤੀ ਉਹਦੇ।}}


{{playscript|ਕਿਸਾਨ | : ਪੰਗਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਈ ਪਿਆ ਸਾਰਾ।}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|:  ਉਹ ਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦਾ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| :  ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਦੋ ਰੁਪਏ 'ਚ ਗੱਲ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ... ਚੰਗੀ ਭਲੀ।}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਘੁੰਡੀ ਤੇ ਇਹ ਐ ਨਾ ਵਿੱਚੋਂ।

''(ਚਲਦੇ ਡਾਇਲਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ
ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ
ਬੇਚੈਨੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਕਮਾਲ ਦੀ ਸ਼ੈਹ ਏ। ਨੇੜੇ ਆਓ ਤੇ ਗਾਇਬ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੂੰ ਏਧਰ ਦੇਖ ਰੌਂਦ ਚਲਦੇ, ਵੇਖੀਂ ਕਿਹੜਾ ਝੜਦਾ}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਛਾਤੀ ਮਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)'' ਹੁਣ ਨੀ ਬਣਦਾ ਕੁਝ।}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| :  ਸਾਰੇ ਇਹਦੇ ਪੰਗੇ ਆ। ''(ਲਾਲੇ ਵੱਲ ਚੋਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ।)''}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ|: ਮੈਂ ਕੀ ਮੋਘੇ 'ਚ ਲੱਤ ਫਸਾ ਤੀ।}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਲੱਤ ਨੂੰ ਕਸਰ ਏ ਕੋਈ। ਚੰਗ ਹੁੰਦਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||111 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mr8kktpmq4fl6q20dvejkdbt998bsh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74047</id>
    <revision>
      <id>235462</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;into sepia, silvery, mercurial. The film - the skin of the wound too raw to be touched even with the sight.  When the wound stops hurting, what hurts is the scar.- Brechts It is the scar. The moment exposed on the surface of a film in total darkness; coating burnt by the focused light washed away by the chemicals and the image becomes fixed and transparent. Turned into positive by the same process in reverse. It burns. It is burnt. It is the death...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="9yj6l86d0tx597dq1x2lv22wvkotjaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;into sepia, silvery, mercurial. The film - the skin of the wound too raw to be touched even with the sight.

When the wound stops hurting, what hurts is the scar.- Brechts It is the scar.
The moment exposed on the surface of a film in total darkness; coating burnt by the focused light washed away by the chemicals and the image becomes fixed and transparent. Turned into positive by the same process in reverse.
It burns. It is burnt.
It is the death mask.
They acted and fought and struggled with love, a lot of love.
TESTIMONY OF A STUDENT OF THE COLEGIO NACIONAL DE BUENOS AIRES*
Love embodies all the struggle for justice, equality, freedom. Against the backdrop of the large image, the faces of viewers and the viewed merge; they lean on each other in the reflection.
5
COLEGIO MACERAL
PARK T
VVE
Marcelo Brodsky's brother Fernando 4th from right second row who disappeared&lt;noinclude&gt;{{right|91}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yj6l86d0tx597dq1x2lv22wvkotjaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/112</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74048</id>
    <revision>
      <id>235463</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript||ਨਾਲ਼ ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਕੈਲਾ ਪੂਰਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}   {{playscript|ਕੈਲਾ| : ਉਇ ਸੁਣੋ ਤਾਂ ਸਹੀ..., ਉਨ੍ਹੇ ਤਾਂ ਲਾਲੇ ਵੱਲ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="5js6wdcwaqji06of2d4y953kl1afwo4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਨਾਲ਼ ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਕੈਲਾ ਪੂਰਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਉਇ ਸੁਣੋ ਤਾਂ ਸਹੀ..., ਉਨ੍ਹੇ ਤਾਂ ਲਾਲੇ ਵੱਲ...}}


{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਤੁਸੀਂ ਸਿਖਾ ਦਿਓ ਫੇਰ ਢੰਗ, ਚਾਰ ਟੀਟਣੇ ਨਹੀਂ ਲੋਟ ਆਉਂਦੇ। ਨਾਸੀਂ
ਧੂੰਆਂ ਲਿਆਤਾ।}}


{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਨਾ। ਹੁਣ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਊ ਸਭ ਦਾ।

''(ਚੁੱਪੀ। ਕੈਲਾ ਹੱਥ ਮਲ਼ਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਲੈ ਮਾਰਤੀ ਮੋਕ। ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਪਸੇਰੀ। ''(ਜਾਂਦਾ)''}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਰੋ ਸਿਆਪਾ। ਕਿਵੇਂ ਨੀ ਹੁੰਦੇ ਸਤ। ''(ਚੁੱਪੀ।
ਕਰਮਾ ਲਾਲੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਏਹਨੂੰ ਬਾਂਚਣ ਦੇ ਪੋਖੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਰਾ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਏ}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਨਾ ਹੁਣ ਨੀ ਮੰਨਣਾ ਉਹਨੇ। ਉੱਤੋਂ ਬੱਦਲ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।

''(ਸਾਰੇ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ। ''(ਸਾਰੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਚੂੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਘਰੋਂ ਜਾ ਬਹੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ, ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ। ਐਂ ਨੀ ਗੀਝਸੇ
ਇਹ ਖਸਮ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਪਾਣੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੱਡਾਂ 'ਚ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਓ ਲਾਲਾ ਤਰਪਾਲ ਤਰਪੂਲ ਹੈਗੀ ਕੋਈ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਬਹੀਆਂ ਚੁੱਕੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਮਗਰ ਦੇਖ ਲਓ ਕੋਈ ਬਚੀ ਆ ਤੇ।
ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਕਮ ਈ ਡੁਬਦੀ ਲਗਦੀ ''(ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੀਆਂ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੜਫਦਾ ਹੈ।)'' ਮੇਰੀ ਤੇ ਦੁਕਾਨ ਈ
ਬੈਠੀ ਜਾਂਦੀ।

''(ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਨੂੰ ਘੇਰ
ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਗੀਤ| : ਗਿਣ ਗਿਣ ਥਈਆਂ ਢੇਰ ਲਗਾਵੇਂ ਮਾਹੀ ਯਾਦ ਨਾ ਆਵੇ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||112 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5js6wdcwaqji06of2d4y953kl1afwo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235464</id>
      <parentid>235463</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="ftxpafenspryt2rqw0tt5rxj1sw2t4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਨਾਲ਼ ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਕੈਲਾ ਪੂਰਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਉਇ ਸੁਣੋ ਤਾਂ ਸਹੀ..., ਉਨ੍ਹੇ ਤਾਂ ਲਾਲੇ ਵੱਲ...}}


{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਤੁਸੀਂ ਸਿਖਾ ਦਿਓ ਫੇਰ ਢੰਗ, ਚਾਰ ਟੀਟਣੇ ਨਹੀਂ ਲੋਟ ਆਉਂਦੇ। ਨਾਸੀਂ
ਧੂੰਆਂ ਲਿਆਤਾ।}}


{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਬੋਲੀ ਤਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਨਾ। ਹੁਣ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਊ ਸਭ ਦਾ।

''(ਚੁੱਪੀ। ਕੈਲਾ ਹੱਥ ਮਲ਼ਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਲੈ ਮਾਰਤੀ ਮੋਕ। ਡੱਡੂਆਂ ਦੀ ਪਸੇਰੀ। ''(ਜਾਂਦਾ)''}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਰੋ ਸਿਆਪਾ। ਕਿਵੇਂ ਨੀ ਹੁੰਦੇ ਸਤ। ''(ਚੁੱਪੀ।
ਕਰਮਾ ਲਾਲੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕਰਮਾ| : ਏਹਨੂੰ ਬਾਂਚਣ ਦੇ ਪੋਖੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਰਾ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਏ}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ਨਾ ਹੁਣ ਨੀ ਮੰਨਣਾ ਉਹਨੇ। ਉੱਤੋਂ ਬੱਦਲ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਗੜਗੜ ਕਰਦਾ।

''(ਸਾਰੇ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਿਸਾਨ| : ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ। ''(ਸਾਰੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਕਾਮਰੇਡ| : ਚੂੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਘਰੋਂ ਜਾ ਬਹੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ, ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ। ਐਂ ਨੀ ਗੀਝਸੇ
ਇਹ ਖਸਮ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਪਾਣੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੱਡਾਂ 'ਚ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼| : ਓ ਲਾਲਾ ਤਰਪਾਲ ਤਰਪੂਲ ਹੈਗੀ ਕੋਈ।}}

{{playscript|ਲਾਲਾ| : ''(ਬਹੀਆਂ ਚੁੱਕੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਮਗਰ ਦੇਖ ਲਓ ਕੋਈ ਬਚੀ ਆ ਤੇ।
ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰਕਮ ਈ ਡੁਬਦੀ ਲਗਦੀ ''(ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੀਆਂ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੜਫਦਾ ਹੈ।)'' ਮੇਰੀ ਤੇ ਦੁਕਾਨ ਈ
ਬੈਠੀ ਜਾਂਦੀ।}}

{{playscript||''(ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲੇ ਨੂੰ ਘੇਰ
ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਗੀਤ| : ਗਿਣ ਗਿਣ ਥਈਆਂ ਢੇਰ ਲਗਾਵੇਂ ਮਾਹੀ ਯਾਦ ਨਾ ਆਵੇ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||112 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ftxpafenspryt2rqw0tt5rxj1sw2t4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/130</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74049</id>
    <revision>
      <id>235465</id>
      <timestamp>2026-09-17T09:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="2fz0t9lkbq9umnihvpgu1czvcq3sjmx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਭਾਬੀ ਤੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ... ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋ ਵਿਧਵਾ... ਨਿਕਲ ਗਿਆ... ਤੇਰੇ ਲਈ।}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਹਟ ਕਮਲੀ ਹੋਰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਹੇਂਗੀ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕਾਹਦਾ ਗਿਲਾ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਉਂਦਾ)''}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਫਾਰਮ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਇਹ ਲੈ ਤੇਰਾ... ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ।}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ)'' ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਰਾਹ ਈ ਨੀ ਦਿੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ। ਅਖੇ ਐਨੇ ਫਾਰਮ... ਯਤੀਮ ਖਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ... ਕਿ ਬਲੈਕ ਕਰਨੀ।

(ਫਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਇਹਦਾ ਝੋਰਾ ਖਾਈ ਜਾਂਦਾ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਨਾ ਬਾਤ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਵਾਂ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਮਨ ਮਸੋਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਚੱਲ ਛੱਡ ਬੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ। ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਦਸਖਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੇ ਦੇਈਂ। ਮੈਂ ਆਪੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਆਉਂ}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ)'' ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਦਸਖਤ?}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ)'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇ ਸਰਨਾ ਨਹੀਂ।}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਤੂੰ ਈ ਭਰ ਦੇਈਂ, ਮੈਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਣਾ। ''(ਪਿੱਛੋਂ ਮੇਲੋ ਸੁੱਖੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਫਾਰਮ ਫੜ ਕੇ)'' ਚੰਗਾ...}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਜਾਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ ਰੁਕ ਕੇ)'' ਸੁੱਖੋ, ਖਿਆਲ ਰੱਖੀਂ ਆਪਣਾ ਮੇਰੀ ਭੈਣ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਲਾਡ ਨਾਲ਼)'' ਭਾਬੀ। ''(ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਫਟਾਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਨੀਂ ਕੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਨੀਂ ਏਂ । ''(ਜਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)'' ਜੀਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ... ਕੀ ਲੈਣ ਆਈ ਸੀ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਫੋਟੋ ਲੁਕੋਂਦੀ ਹੈ)'' ਲੈਣਾ ਕੀ ਸੀ ਉਹਨੇ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||130 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fz0t9lkbq9umnihvpgu1czvcq3sjmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/131</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74050</id>
    <revision>
      <id>235466</id>
      <timestamp>2026-09-17T10:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਇਹ ਕੀ ਏ ਦਿਖਾ ਉਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ। ''(ਕਿਤਾਬ ਖੋਂਹਦੀ ਹੈ।)''}}  {{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਘਬਰਾਅ ਕੇ ਫਾਰਮ ਮੂਹਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।)'' ਵੇਖ ਲੈ ਵਿਧਵਾ ਫਾਰਮ ਨੇ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਫੇਰ ਵਿੱਚ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਨਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="6n2dph6uzlehx2uy2xj6k2rnk9g984a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਇਹ ਕੀ ਏ ਦਿਖਾ ਉਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ। ''(ਕਿਤਾਬ ਖੋਂਹਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਘਬਰਾਅ ਕੇ ਫਾਰਮ ਮੂਹਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।)'' ਵੇਖ ਲੈ ਵਿਧਵਾ ਫਾਰਮ ਨੇ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਫੇਰ ਵਿੱਚ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਨਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਡਿਗਦੀ ਹੈ।)'' ਹਾਏ ਹਾਏ ਨੀ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈਂ ਚੁੜੇਲੇ। ਕੀਹਦੀ ਮੌਤ ਮੰਗਦੀ ਏਂ ਤੂੰ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਗੱਲੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨੇਕ ਮੂੰਹ ਦੇਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

{{playscript|ਜੀਤ| : (ਬੌਂਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਇਹਦੇ 'ਚ ਕੀ ਏ, ਭਾਬੀ ਨੇ ਮੰਗਾਏ...

{{playscript|ਜੀਤ| : (ਕੱਟ ਕੇ) ਅੱਗ ਲੱਗ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ। ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਸਹੇੜ ਸਹੇੜੀ ਆ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲੈ ਮੇਰੀ ਮੁੜ ਦੇਖ ਲਈ ਨਾ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਲਾਮ ਕਰਦੀ ਨਿਕਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੂੰ ਘਰੋਂ। (ਮੇਲੋ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਂਕਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਖੜ੍ਹਾ ਖੜਾ ਗੁਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਤੁ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

{{playscript|ਜੀਤ| : ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ।

{{playscript|ਜੀਤ| : ਪੁੱਛ ਇਹਨੂੰ। ਫਾਰਮ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੀ ਰੰਡੇਪੇ ਦੇ। ਕੁੱਛੜ ਚੜ੍ਹ-ਚੜ੍ਹ ਬਹਿੰਦੀ ਉਸ ਹੰਡੀ ਦੇ। ਕਿਸ਼ਨੇ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੰਟੂ ਫੜ ਕੇ ਭਬਰਦਸਤੀ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।

{{playscript|ਜੀਤ| : ਓ... ਤੂੰ ਬਹਿ ਜਾ ਏਥੇ। ਹੈਂ... (ਕੌੜੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੁੱਖੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)

ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ..., ਐਵੇਂ ਗੱਲ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ...

{{playscript|ਜੀਤ| : ਸੌ ਵਾਰ ਕਿਹਾ... ਬਹੁਤਾ ਮੂੰਹ ਨਾ ਲੱਗਿਆ ਕਰ ਉਹਦੇ। ਗੱਲਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਲੋਕ...

{{playscript|ਜੀਤ| : ਕਿਹੜੇ ਲੋਕੀਂ? ਜਾਣਦੀ ਨੀ ਭਲਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ।

{{playscript|ਜੀਤ| : ਤੂੰ ਬਹੁਤੀ ਸਿਆਣੀ ਨਾ ਬਣ। ਆਪ ਦੇਖਿਆ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ... ਫਿਰਦੀ ਲੂਰ... ਲੂ...।

{{playscript|ਜੀਤ| : ਅੱਖਾਂ ਈ ਗੰਦੀਆਂ..., ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼...।&lt;noinclude&gt;{{rh||131 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6n2dph6uzlehx2uy2xj6k2rnk9g984a</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>